arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Finnska borgarastyrjöldin

Finnska borgarastyrjöldin ("Suomen sisällissota" á finnsku; "Finska inbördeskriget" á sænsku og Гражданская война в Финляндии á rússnesku) var stríð um yfirráð í Finnlandi þegar landið breyttist úr rússnesku stórfurstadæmi í sjálfstætt ríki. Stríðið braust út í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar í Evrópu og rússnesku byltingarinnar. Borgarastríðið var á milli rauðliða, sem lutu stjórn finnska sósíaldemókrataflokksins, og hvítliða, sem samanstóðu af íhaldsöflum finnska þingsins. Her rauðliða, sem aðallega var skipaður iðnaðar- og landbúnaðarverkamönnum, náði stjórn á borgum og iðnkjörnum Suður-Finnlands. Her hvítliða, sem skipaður var bændum og mið- og hástéttarmönnum, náði stjórn í strjálbýlli hlutum Mið- og Norður-Finnlands.

Á árunum í aðdraganda borgarastyrjaldarinnar hafði finnskt samfélag umbreyst af fólksfjölgun, iðnvæðingu, þéttbýlismyndun og þróun stéttarhreyfinga. Stjórnkerfi landsins var í miðri lýðræðis- og nútímavæðingu og því viðkvæmt. Efnahags- og samfélagsaðstæður Finna höfðu batnað hægt og bítandi og því hafði þjóðernis- og menningarvitund þeirra aukist.

Í fyrri heimsstyrjöldinni hrundi rússneska keisaradæmið og því hékk staða Finnlands í lausu lofti. Úr varð valdabarátta og vígbúnaðarkapphlaup milli vinstrisinnaðra verkamannahreyfinga og hægrisinnaðra íhaldsafla. Rauðliðarnir hrundu af stað misheppnuðu áhlaupi í febrúar árið 1918 með herstuðningi frá hinum nýstofnuðu Sovétríkjum. Hvítliðarnir hrundu af stað gagnáhlaupi í mars og hlutu liðsauka frá þýska keisaraveldinu í apríl. Helstu orrusturnar voru háðar við Tampere og Vyborg, þar sem hvítliðar unnu sigur, og við Helsinki og Lahti, þar sem þýskir hermenn báru sigur úr býtum. Hvítliðar og þýskir bandamenn þeirra unnu stríðið að endingu. Miklu ofbeldi gegn pólitískum andófsmennum var beitt á báðum hliðum. Um 12.500 stríðsfangar úr röðum rauðliða létust úr vannæringu og sjúkdómum í fangabúðum hvítliða. Alls létust um 39.000 manns, þar af 36.000 Finnar, í átökunum.

Eftir átökin urðu Finnar hluti af áhrifasvæði Þjóðverja í stað Rússa og gerðu áætlanir um að stofna finnskt konungsríki með ættingja Vilhjálms 2. Þýskalandskeisara á konungsstól. Þegar Þýskaland tapaði fyrri heimsstyrjöldinni og keisarinn sagði af sér síðla árs 1918 var hætt við þetta og í staðinn stofnað finnskt lýðveldi. Borgarastyrjöldin skildi eftir sig djúp sár í þjóðarsál Finnlands sem tók marga áratugi að græða. Í kjölfar borgarastyrjaldarinnar varð Carl Gustaf Emil Mannerheim, einn helsti herforingi Finna, þjóðhetja og gegndi embætti ríkisstjóra þar til fyrsti forseti finnska lýðveldisins var kosinn.
Santo Amaro

Santo Amaro er hverfinu í borginni Recife, í stöðu Pernambuco, Brasilíu.

Íbúafjöldi er 27.939 íbúar, með karlkyns þátttöku 12.680 (45,38) íbúa og kvenkyns íbúa 15.259 (54,62) íbúa.
Japansrauðyllir

Japansrauðyllir (fræðiheiti: "Sambucus sieboldiana") er lauffellandi runni ættaður frá Austur-Asíu.

Lýsing.

Þetta er lauffellandi runni eða lítið tré sem verður að 4 m hár. Hann blómstrar hvítum blómum að vori.

Orðsifjar.

Fræðiheitið "sieboldiana" vísar til þýska lænisins og grasafræðingsins Philipp Franz von Siebold (1796-1866).

Nytjar.

Hann er bæði notaður sem skrautplanta og til matar.

Matargerð.

Hægt er að elda blöð og brum, en þau geta verið eitruð. Blöðin er hægt að nota í te.

Eiturefni.

Tegundir af þessari ættkvísl eru eitraðar og þekkt er að berin valdi magavandamálum hjá sumum, en engar heimildir eru um það hjá "S. sieboldiana"; öll eiturefni myndu eyðileggjast við eldun, eða myndu hafa lítil eituráhrif.
Rauðyllir

Rauðyllir (fræðiheiti: "Sambucus racemosa") er tegund af ylli sem ýmist er skipt í allnokkrar undirtegundir, eða sjálfstæðar tegundir.

Útbreiðsla og búsvæði.

Rauðyllir er upprunninn frá Evrópu, norðurhluta Asíu, og Norður Ameríku. Hann vex í frjósömum og rökum jarðvegi, á árbökkum og skógum.

Lýsing.

"Sambucus racemosa" er runni eða tré að 6m hátt. Stofninn og greinarnar eru með mjúkum kjarna.

Hvert blað er samsett af 5 til 7 blaðlaga smáblöðum, hvert að 16 sm langt, lensulaga til mjóegglaga, og óreglulega tennt á jaðrinum. Blöðin eru með óþægilega lykt ef þau eru kramin.

Blómskipunin vægt keilulaga. Blómaknúpparnir eru bleikleitir óopnaðir, og ilmandi blómin hvít, rjómahvít til gulleit.

Berin eru fagurrauð, jafnvel purpuralit, með 3 til 5 fræjum.

Nytjar.

Stofnar, rætur og blöð eru eitruð, og berin geta verið eitruð eða valdið velgju ef þau eru étin hrá.

Til lækninga.

Hann hefur verið notaður í hefðbundnar lækningar innfæddra, þar á meðal Bella Coola, Carrier, Gitksan, Hesquiaht, Menominee, Northern Paiute, Ojibwa, Paiute, og Potawatomi. Þar á meðal til uppkasta, stemmandi (hægðir), gegn kvefi og hósta, við húðvandamálum og kvenlækningar og blóðstemmandi.

Til matar.

Berin eru talin örugg til átu ef þau eru elduð, en yfirleitt eitruð hrá. Þau voru nytjuð af ýmsum innfæddum ættflokkum, þar á meðal Apache, Bella Coola, Gitxsan, Gosiute, Makah, Ojibwa, Quileute, Skokomish og Yurok.

Berin eru vinsæl hjá fuglum, sem svo dreifa berjunum.

Ræktun.

"Sambucus racemosa" er ræktaður sem skrautplanta eða runni, og til að forma landslag.
Kanadaýr

Kanadaýr (fræðiheiti: "Taxus canadensis") er barrtré frá mið- og austurhluta Norður-Ameríku sem vex í mýrlendum skógum, giljum, árbökkum og við vötn.

Mest allt útbreiðslusvæði hans er norðan við Ohio-á. Hann finnst hinsvegar á stöku stað (ísaldarleifar) í Appalasíufjöllum. Suðlægastu fundarstaðirnir eru í Ashe og Watauga sýslum í Norður-Karólínu.

Þetta er vanalega flatur runni, sjaldan yfir 2,5 m hár. Hann kemur stundum með toppsprota, en aldrei frá hliðargreinum, aðeins frá meginstofni af fræplöntum. Runninn er með þunnan, hreistraðan brúnan börk. Barrið er lensulaga, flatt, dökkgrænt, 1 – 2,5 sm langt og 1 - 2,4 mm breitt, í tvemur flötum röðum sitt hvorum megin á greininni.

Rauður berköngullinn er með stakt fræ. Berin eru étin af fuglum sem skila fræjunum ósködduðum af sér. Karlkönglarnir eru hnattlaga, 3mm í þvermál. Hann er einkynja (annað hvort karl- eða kven-kyns) – ein fárra tegunda í ættkvíslinni.

Nytjar.

Allir hlutar hans eru eitraðir, nema aldinkjötið, eru eitraðir; hann er hinsvegar talinn minna eitraður en "T. baccata". Ættflokkar á útbreiðslusvæðinu hafa notað lítið magn af blöðum í te eða bakstra við ýmsum kvillum, helst gigt. Ýviðargreinar hafa einnig verið notaðar í svitaböðum við gigt. Nútíma náttúrulæknar vilja frekar nota öruggari og virkari jurtir.

"Taxus canadensis" er nú uppskorinn í norður Ontario, Québec og atlantshafsströnd Kanada þar sem plantan er uppspretta efna í krabbameinslyf (taxane). "T. canadensis" er mun algengari en "Taxus brevifolia" (Kyrrahafsýr), og hægt er að uppskera barrið af honum á fimm ára fresti án þess að valda plöntunum skaða, í stað þess að taka börkinn og drepa hann.

Algengasta taxanið í "T. canadensis" er 9-dihydro-13-acetylbaccatin III, sem er hægt að umbreyta í 10-deacetylbaccatin III, notað í framleiðslu á paclitaxel. Tvö önnur taxön hafa verið greind í "T. canadensis", þar á meðal 7β,10β,13α-triacetoxy-5α-(3'-dimethylamino-3'-phenylpropanoyl)oxy-2α-hydroxy-2(3→20)abeotaxa-4(20),11-dien-9-one og 2α,10β-diacetoxy-9α-hydroxy-5α-(3'-dimethylamino-3'-phenylpropanoyl)oxy-3,11-cyclotax-4(20)-en-13-one.
Blóðskilun

Blóðskilun er þegar blóð er hreinsað með aðstoð gervinýra. Blóðskilun er beitt við sjúkdóma í nýrum. Blóðskilun ferð þannig fram að blóð er leitt út fyrir líkamann um slöngu í gegnum skilunarhylki (gervinýra) með aðstoð vélar og svo skilað aftur til líkamans. Í gervinýranu er himna og um hana eru úrgangsefni, sölt og vökvi fjarlægð úr blóðinu.
Faure Gnassingbé

Faure Gnassingbé (f. 6. júní 1966) er forseti afríkulýðveldisins Tógó. Hann er sonur fyrrverandi forseta Gnassingbé Eyadéma sem hann tók við af þegar hann lést 2005.
Sjödepla

Sjödepla (fræðiheiti: "Coccinella septempunctata") er algengasta maríubjallan í Evrópu.

Útbreiðsla.

Evrópa, Norður Afríka, Kýpur, Rússland, Kákasus, Síberia, Hvítarússland, Úkraína, Moldóva, Kazakhstan, Mið Asía, Vestur Asíu, Miðausturlönd, Afghanistan, Mongólía, Kína, norður og suður Kórea, Pakistan, Nepal, Norður Indland, Japan, suðaustur Asía. Einnig í Norður Ameríku (tegundin var flutt inn til Bandaríkjanna) og hitabelti Afríku.
Eopineus strobus

Eopineus strobus er skordýr í ættinni Adelgidae.

&lt;/references&gt;
Allium hollandicum

Allium hollandicum er tegund af laukætt frá Íran og Kirgistan en víða ræktaður vegna stórra blómskipana hans með fjólubláum blómum.

"Allium hollandicum" er laukmyndandi fjölæringur að 90 sm hár. Hann er með löng flöt blöð að 60 sm löng. Blómskipunin er stór og kúlulaga, að 25 sm í þvermál, með fjölda fjólublárra til rauðfjólublárra blóma.

Eitt afbrigðið í ræktun er ‘Purple Sensation’.
Ossían

Ossían er sögumaður og að sögn höfundur söguljóða sem gefin voru út af skoska skáldinu James Macpherson frá árinu 1760. James Macpherson hafði safnað efni á galísku sem varðveist hafði í munnlegri geymd, efni sem sagt var vera fornt og var útgáfan þýðing hans á því. Ossíankviða var mjög vinsæl þegar hún kom út. Kvæðin voru þýdd á mörg tungumál og í Bretlandi urðu miklar deilur og Macpherson var talinn loddari. Það hefur komið fram að hann safnaði raunverulega galískum kvæðum en hann er talinn hafa farið frjálslega með heimildir og oft eru kvæðin sögð óekta og falsanir. Það er gjarna litið svo á að Macpherson sé sjálfur höfundur Ossíankviðu fremur en kvæðin séu byggð á þýðingum.

Aðalhetja sögunnur er Fingal eða Finn Cumalsson. Sonur Finns er Ossían og það er hann sem er sögumaður. Sonur Ossíans heitir Oskar. Í skáldritum Íra frá 15. öd er Finn látinn vera æðsti herforingi yfir herliði sem sér um landvarnir gegn árásum útlendinga á 2. öld. Herliðið er kallað fiann og þaðan er komið nafnið Feníar sem Írar nota. Þegar Finn og Fenýar hans voru ekki í ófriði voru þeir á dýraveiðum eða lentu í ástarævintýrum. Þessi írsku skáldrit frá 15. öld eru frábrugðin frásögninni í kvæðunum sem Macpherson gaf út. Orðið fianna (eintala fiann) þýðir í írsku uppruna víkingar og táknar norræna víkinga. Í elstu frásögnunum er Finn Cumalsson látinn vera fylkiskonungur frá Leinster og hefur sú saga tekið breytingum og orðið fyrir norrænum árhrifum, sérstaklega á 11. öld. Þannig er Finn sagður vera Caittlil finn eða Ketill hvíti sem féll árið 857 fyrir Ólafi herkonungi í Dýflinni. Féll allt lið Ketils með honum og var helftin Írar en hitt frá Norðurlöndum.
991–1000

991-1000 var 10. áratugur 10. aldar.
Thomas-Alexandre Dumas

Thomas-Alexandre Dumas Davy de la Pailleterie (25. mars 1762 – 26. febrúar 1806) var hershöfðingi í byltingarher fyrsta franska lýðveldisins. Hann náði hærri hertign í evrópskum her en nokkur annar afrískættaður maður í sögu álfunnar. Hann var fyrsti þeldökki maðurinn sem varð fylkishershöfðingi í franska hernum. Dumas og Toussaint Louverture (sem varð stórhershöfðingi árið 1797) voru hæst settu hermennirnir af afrískum uppruna í hernaðarsögu vesturheims til ársins 1975.

Æviágrip.

Thomas-Alexandre Dumas fæddist í nýlendunni Saint-Domingue (sem í dag er Haítí) og var sonur hvíts aðalsmanns að nafni Alexandre Antoine Davy de la Pailleterie og svartrar ambáttar hans, Marie-Cessette Dumas. Hann fæddist í þrældóm vegna stöðu móður sinnar en átti einnig tilkall til aðalsréttinda vegna stöðu föður síns. Faðir hans tók drenginn með sér til Frakklands árið 1776 svo hann gæti hlotið menntun. Þrælahald hafði verið ólöglegt á meginlandi Frakklands frá árinu 1315 og því hlutu þrælar sjálfkrafa frelsi sitt þegar þeir komu til landsins. Faðir Thomas-Alexandre hjálpaði honum að ganga í franska herinn. Árið 1792 giftist Dumas Marie-Louise Élisabeth Labouret á meðan hann var staðsettur í Amiens.

Dumas barðist og lék lykilhlutverk í frönsku byltingarstríðunum. Dumas hafði gengið í herinn sem óbreyttur hermaður þegar hann var 24 ára en þegar hann var 31 árs var hann orðinn stórhershöfðingi 53.000 manna her í Alpafjöllum. Dumas vann sigra í Alpafjöllum sem opnuðu leið franska hersins til Ítalíu, þar sem þeir háðu stríð við austurríska keisaradæmið. Í Ítalíuherförinni gáfu austurrískir hermenn Dumas viðurnefnið "Schwarzer Teufel" („Svarti djöfullinn“ eða "Diable Noir" á frönsku). Frakkar, þar á meðal Napóleon, kölluðu Dumas „"Horatius Coclès" Týrólhéraðsins“ (í höfuðið á stríðshetju sem hafði bjargað Róm til forna) fyrir að sigra her óvina við brú yfir Isarco-fljót.

Dumas var herforingi í riddaraliðssveit í innrás Frakka í Egyptaland. Er franski herinn gekk frá Alexandríu til Kaíró komst Dumas upp á kant við yfirherforingja leiðangursins, Napóleon Bónaparte, sem hann þekkti úr Ítalíuherförunum. Dumas sigldi frá Egyptalandi í mars árið 1799 en hann neyddist til að koma að landi í konungsríkinu Napólí, þar sem hann var tekinn til fanga og fleygt í dýflissu. Þar fékk hann að dúsa til vorsins 1801.

Dumas sneri heim til Frakklands eftir að honum var sleppt og eignaðist son með eiginkonu sinni. Sonurinn var Alexandre Dumas, sem átti síðar eftir að verða einn vinsælasti rithöfundur Frakklands. Margar persónur og sögur Alexandre Dumas voru byggðar á ævi föður hans. Sonarsonur Dumas hershöfðingja, Alexandre Dumas yngri, varð einnig þekkt leikskáld á seinni hluta nítjándu aldar. Annar sonarsonur hans, Henry Bauër, varð þekktur leikhúsgagnrýnandi á sama tímabili.
Robert Mueller

Robert Swan Mueller III (f. 7. ágúst 1944) er bandarískur málafærslumaður sem var sjötti formaður bandarísku alríkislögreglunnar frá 2001 til 2013. Mueller er skráður Repúblikani og var settur í embættið af George W. Bush Bandaríkjaforseta. Barack Obama Bandaríkjaforseti framlengdi tíu ára embættistímabil hans um tvö ár og Mueller gegndi embættinu því lengur en nokkur formaður alríkislögreglunnar síðan J. Edgar Hoover var og hét. Frá 2017 til 2019 var Mueller formaður rannsóknarnefndar um rússnesk afskipti af bandarísku forsetakosningunum árið 2016.

Mueller er útskrifaður úr Princeton-háskóla og gegndi herþjónustu í bandaríska sjóhernum í Víetnamstríðinu. Þar hlaut hann Bronsstjörnuorðuna fyrir hugprýði og Purple Heart-orðuna sem sæmd er hermönnum sem hafa særst í átökum. Hann útskrifaðist úr lagaháskólanum í Virginíu árið 1973 og vann hjá lögfræðistöfu í San Francisco í þrjú ár þar til hann var útnefndur aðstoðarmálafærslumaður í sömu borg. Áður en hann var útnefndur formaður alríkislögreglunnar var Mueller ríkismálafærslumaður og aðalmálafærslumaður fyrir glæpadeild auk þess sem hann var varadómsmálaráðherra.

Í maí árið 2017 var Mueller útnefndur af Rod Rosenstein varadómsmálaráðherra sem sérstakur saksóknari til að sjá um rannsókn á afskiptum Rússa af bandarísku forsetakosningunum árið 2016. Rannsóknin sneri einnig að tengslum rússnesku ríkisstjórnarinnar og á kosningaherferð Donalds Trump og möguleikanum á því að Trump hafi sem Bandaríkjaforseti gerst sekur um að hindra framgang réttvísinnar með því að reka James Comey, formann bandarísku alríkislögreglunnar.

Frá því að rannsókn Muellers var hleypt af stokkunum hafa a.m.k. 33 manns verið ákærðir, þar af fjórir samstarfsmenn Trumps. Meðal annars var lögmaður Trumps til margra ára, Michael Cohen, dæmdur í þriggja ára fangelsi þann 12. desember 2018 fyrir að múta tveimur konum í nafni Trumps til að segja ekki frá kynferðislegu sambandi þeirra við Trump á meðan á kosningabaráttunni stóð. Rannsóknin leiddi jafnframt til þess að Michael Flynn, þjóðaröryggisráðgjafi Trumps, var dæmdur sekur fyrir að ljúga að lögreglunni í yfirheyrslu; Paul Manafort, kosningastjóri Trumps, var dæmdur sekur fyrir banka- og skattsvik ásamt fleiri glæpum og Roger Stone, kosningaráðgjafi Trumps, var dæmdur í fangelsi fyrir að hindra framgang réttvísinnar með því að hóta vitnum í málinu.

Rannsókn Muellers lauk í mars árið 2019. Í niðurstöðum rannsóknarinnar sagðist Mueller ekki hafa fundið sannanir fyrir því að kosningaherferð Trumps hefði átt samráð með afskiptum Rússa í kosningunum en tók þó ekki beina afstöðu með eða á móti því að Trump hefði hindrað framgang réttvísinnar. Í vitnisburði sínum fyrir Bandaríkjaþingi í júlí 2019 hafnaði Mueller því að skýrsla hans hefði hreinsað Trump af ásökunum um síðari glæpinn.
19. öldin f.Kr.

19. öldin fyrir Krists burð eða 19. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 1900 f.Kr. til enda ársins 1801 f.Kr.
Davíð konungur

Davíð er í hebresku biblíunni annar konungur Ísraelsríkis.

Í sögunni sem sagt er frá í biblíunni er Davíð ungur fjárhirðir sem öðlast fyrst frægð sem hörpuleikari og síðan fyrir að sigra filistínska risann Golíat með handslöngvu sinni. Sagan um Davíð og Golíat er víðfræg og táknræn fyrir lítilmagna sem vinnur bug á sterkari óvini. Davíð verður skjaldsveinn Sáls konungs og náinn vinur sonar hans, Jónatans. Sál snýst að endingu gegn Davíð af ótta við að hann hyggist ræna krúnu hans. Eftir að Sál og Jónatan láta lífið í orrustu er Davíð lýstur konungur Ísraels. Davíð hertekur síðan Jerúsalem og fer með Sáttmálsörkina inn í borgina, þar sem hann reisir konungsríkið sem Sál hafði stofnað. Sem konungur kemur Davíð Hetítanum Úría fyrir kattarnef til þess að geta haldið leyndu ástarsambandi sínu við konu hans, Batsebu. Samkvæmt sömu sögu neitar Guð Davíð síðan um leyfi til að reisa honum musteri í Jerúsalem og sonur Davíðs, Absalom, reynir að steypa honum af stóli. Davíð flýr frá Jerúsalem en snýr aftur eftir dauða Absaloms og gerist konungur Ísraels á ný. Áður en Davíð deyr velur hann son sinn, Salómon, til að taka við krúnunni.

Í spámannaritum hebresku biblíunnar er Davíð gjarnan lýst sem hinum fullkomna konungi og sem forföður Messíasar.

Sagnfræðingum um miðausturlönd til forna kemur saman um að Davíð hafi líklega verið til í kringum árið 1000 f. Kr. en fátt er vitað um hann sem sögulega persónu. Engar skýrar heimildir eru til um líf Davíðs utan biblíunnar en Tel Dan Stele-steinninn, letraður steinn sem konungur Damaskus reisti á aldamótum 9. og 8. aldar f. Kr. til að fagna sigri á tveimur óvinaþjóðum, inniheldur hebreska orðið "ביתדוד" eða "bytdwd", sem flestir fræðimenn þýða sem „ætt Davíðs“. Sagnfræðingar efast almennt um að hið sameinaða ísraelska konungsríki sem biblían lýsir hafi verið til í raun.

Í rituðum skáldverkum og munnmælasögum Gyðinga á seinni tímum er Davíðs oft getið og jafnframt er rætt um hann í nýja testamentinu. Frumkristnir menn túlkuðu líf Jesú gjarnan með tilliti til hugmynda um Messías í sambandi við Davíð. Jesús er gjarnan túlkaður sem afkomandi Davíðs. Einnig er Davíðs getið í Kóraninum og öðrum íslömskum sögusögnum. Biblíupersónan Davíð er fyrirmynd fjölda skáldpersóna, -verka og annarra rita.
Albert 2. fursti af Mónakó

Albert II ("Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi"; f. 14 mars 1958) er fursti Mónakó. Hann er sonur Rainier III og bandarísku leikkonunar Grace Kelly. Systur hans eru Caroline og Stéphanie. Í júlí 2011 kvæntist hann suður-afrísku sundkonunni Charlene Wittstock.

Hann er einn af ríkustu meðlimum konungsfjölskyldna í heiminum. Heildareignir hans nema um einum milljarði Bandaríkjadollara.

Albert sýktist af veirusjúkdómnum COVID-19 í kórónaveirufaraldrinum árið 2020. Veikindi hans voru ekki talin alvarleg.
Ungmennafélagið Afturelding (Laxárdal)

Ungmennafélagið Afturelding var stofnað á félagsfundi í Laxárdal 26. mars árið 1907. Á stofnfundinum gengu 41 í félagið. Ýmis starfsemi var í félaginu frá upphafi til viðbótar við íþróttastarf, s.s uppsetning leiksýninga. Félagið er aðili að HSÞ. Það er óvirkt í dag.
1904

Árið 1904 (MCMIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Cardiff City

Cardiff City F.C. er velskt knattspyrnulið sem stofnað var árið 1899 (sem Riverside A.F.C.). Liðið leikur í ensku úrvalsdeildinni tímabilið 2018-2019. Liðið var þar áður í úrvalsdeildinni tímabilið 2013–14 sem var þeirra fyrsta skipti í 52 ár í efstu deild.

Cardiff er eina liðið utan Englands sem hefur unnið FA-bikarinn (1927). Heimavöllur liðsins er Cardiff City Stadium sem tekur rúma 33.000 í sæti.

Aron Einar Gunnarsson og Heiðar Helguson hafa spilað með liðinu.

Leikmannahópur.

Núverandi hópur.

"28.janúar 2020"
UMFA

UMFA getur átt við:
Lanzarote

Lanzarote (Tyterogaka á máli frumbyggja) er austasta eyja Kanaríeyja og tilheyrir Las Palmas héraði.

Eyjan er 11 kílómetra frá eyjunni Fuerteventura og 125 kílómetra vestur af ströndum Afríku. Stærð hennar er 846 ferkílómetrar og eru íbúar um 142.000 (2011) sem gerir hana þriðju fjölmennustu eyjuna á eftir Tenerife og Gran Canaria. Höfuðstaðurinn er Arrecife. Lanzarote dregur nafn sitt af genúískum landkönnuði frá 14. öld.

Hæsti punktur eyjarinnar er Peñas del Chache; 670 metrar yfir sjávarmáli. Timanfaya-þjóðgarðurinn er á eyjunni þar sem er eldfjallalandslag en síðast gaus þar á 18. öld.
Elon Musk

Elon Reeve Musk fæddist 28. júní 1971 í Suður-Afríku, er suður-afrískur og bandarískur eðlisfræðingur, athafnamaður og forstjóri rafbílafyrirtækisins Tesla Inc og flug- og geimferðafyrirtækisins SpaceX. Hann hefur einnig komið á fót The Boring Company, Hyperloop og SolarCity og kom að stofnun PayPal á sínum tíma.

Musk var talinn 21. af áhrifamesta fólki heims á lista Forbes frá 2016. Hann var 23. ríkasta manneskja heims árið 2020. Í janúar árið 2021 var hann metinn ríkasti maður í heimi en hann féll niður um sæti næsta mánuð eftir lækkun á hlutabréfaverði Tesla. Hann var aftur metinn ríkasti maður heims undir lok ársins.

Tímaritið "Time" valdi Musk sem mann ársins árið 2021. Árið 2022 keypti Musk samfélagsmiðilinn Twitter fyrir 44 milljarða Bandaríkjadala eða tæplega 5.700 milljarða íslenskra króna.
Kurt von Schleicher

Kurt Ferdinand Friedrich Hermann von Schleicher (7. apríl 1882 – 30. júní 1934) var þýskur hershöfðingi og síðasti kanslari Þýskalands á árum Weimar-lýðveldisins. Schleicher var annar hermaðurinn sem varð kanslari Þýskalands, á eftir Leo von Caprivi.

Æviágrip.

Kurt von Schleicher fæddist til prússneskrar hermannafjölskyldu í Brandenburg an der Havel. Faðir hans hafði barist í fransk-prússneska stríðinu árið 1870 og langafi hans hafði sömuleiðis verið hersveitarforingi sem féll í bardaga. Schleicher gekk í lífvarðarhersveit þegar hann var sautján ára og eftir að hafa útskrifast úr herforingjaskóla var hann árið 1914 gerður að höfuðsmanni innan yfirstjórnar þýska hersins. Í fyrri heimsstyrjöldinni var Schleicher herstjórnarforingi við eina aðalherdeildina. Hann komst í kynni við stjórnmál á meðan á stríðinu stóð en fór að taka þátt í þeim fyrir alvöru eftir að því lauk.

Schleicher var einna fremstur meðal þýskra herforingja sem vildu komast í kringum takmarkanir sem Versalasamningurinn hafði sett á herafla Þjóðverja. Hann stóð meðal annars fyrir stofnun sjálfboðaliðahersveita til styrktar ríkisvaldinu árið 1919 og átti drjúgan þátt í því að kæfa niður byltingartilraunir íhaldsmanna og kommúnista árin 1920 og 1923. Hann komst til áhrifa sem einn helsti ráðgjafi Pauls von Hindenburg forseta og tók árið 1930 þátt í því að steypa ríkisstjórn Hermanns Müller og gera Heinrich Brüning að kanslara.

Frá 1932 var Schleicher stríðsmálaráðherra í ríkisstjórn Franz von Papen og tók við af Papen sem kanslari þann 3. desember. Í útvarpsræðu sagði Schleicher að helsta markmið ríkisstjórnar sinnar væri að vinna bug á atvinnuleysi og sagðist „ekki koma með sverðið heldur með friðinn“. Á stuttri kanslaratíð sinni reyndi Schleicher að semja við Gregor Strasser um útgöngu Strassers úr Nasistaflokknum í skiptum fyrir að Strasser yrði stjórnarforseti ríkisstjórnar Schleichers í Prússlandi en tókst ekki að fá sínu framgegnt. Schleicher hafði lengi verið fylgjandi því að fá nasista til samstarfs við aðra þjóðernissinnaða íhaldsflokka og gefa þeim hlutdeild í stjórn landsins. Schleicher stakk upp á því við Hindenburg að Hindenburg leysti upp ríkisþingið og tæki sér einræðisvald en Hindenburg neitaði. Schleicher sagði af sér þann 28. janúar vegna stjórnarkreppu og hrakandi heilsu og mælti með því að Adolf Hitler yrði útnefndur í embættið í hans stað.

Sautján mánuðum eftir að Hitler komst til valda hratt hann af stað hrinu pólitískra morða á hinni svokölluðu nótt hinna löngu hnífa. Schleicher, sem enn var álitinn pólitískur áhrifamaður, var einn hinna myrtu. Vopnaðir menn á snærum nasista réðust inn á heimili hans þann 30. júní 1934 og skutu hann til bana ásamt konu hans, Elisabeth.
Allium tardiflorum

Allium tardiflorum er tegund af laukætt ættuð frá Ísrael. Þetta er laukmyndandi fjölæringur sem blómstrar síðla hausts, í september eða október. Blómin eru á löngum blómstilk, með linkulegri blómskipun. Krónublöðin eru græn með purpuralitri miðæð og jaðri.