arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kyn (líffræði)

Kyn vísar til ákveðinnar sérhæfingar hjá sumum lífverum sem nýta sér kynæxlun. Þar sést skipting niður í karlkyn og kvenkyn. Við kynæxlun sameinast kynfrumurnar (sæðisfruman og eggfruman) og ný lífvera verður til. Þær kynfrumur sem nýja lífveran hefur ákvarða líffræðilegt kyn hennar. Karlkynið framleiðir litlar kynfrumur (sæðisfrumur í dýrum, frjókorn hjá plöntum) en kvenkynið framleiðir stórar kynfrumur (eggfrumur). Þær lífverur sem framleiða bæði karlkyns og kvenkyns kynfrumur kallast tvíkynjungar.

Oft sést breytileiki milli karlkyns og kvenkyns einstaklinga, það getur komið fram kynvals.

Í mönnum og öðrum spendýrum er karlkynið vanalega með einn X-litning og einn Y-litning, en kvenkynið vanalega með tvo X-litninga. Fuglar og sum skordýr nota aðra litninga til að ákvarða kyn. Krabbadýr ákvarða ekki kyn af litningum heldur af umhverfi sínu, svo sem hversu mikil næring sé til staðar.
Lyngvefari

Lyngvefari (fræðiheiti: "Acleris maccana") er fiðrildi í veffiðrildaætt. Hann finnst á heimskautasvæðum norðurhvels: í Evrópu yfir í Síberíu og í Norður-Ameríku en á Íslandi á láglendi um landið allt.

Vænghafið er 19–25 mm. Hann er breytilegur á lit en þó aðallega brúnn og er aðallega á lynggróðri hérlendis.
Rekilvendill

Rekilvendill (fræðiheiti: "Taphrina alni") er sveppur sem leggst á rekla elris.
Asparvendill

Asparvendill (fræðiheiti": Taphrina populina") er sveppur sem var fyrst lýst af Elias Fries. Hann sníkir á öspum og hefur aðallega fundist hérlendis á Vestur- og Suðurlandi.
Gimli (norræn goðafræði)

Gimli (eða Gimlé) er staður í norrænni goðafræði þar sem þeir sem lifa af ragnarök munu búa. Staðarins er getið í Snorra-Eddu og í Völuspá, og er lýst sem fegursta stað alls Ásgarðar.

Orðið "gimlé" þýðir „skjól frá eldi“, en það gæti líka þýtt „gimsteina-þak“.
Elatobium salicifoliae

Elatobium salicifoliae er skordýrategund í ættinni "Aphididae".
Vör (norræn goðafræði)

Vör er gyðja í norrænni goðafræði sem tengd er við visku og varkárni. Á hana er minnst í Eddu Snorra Sturlusonar frá 13. öld og tvisvar í skáldskaparkenningum úr fornum kveðskap.

Ritaðar heimildir um Vör.

Í 35. kafla "Gylfaginningar" í Snorra-Eddu er þulinn upp listi með stuttum lýsingum af ásynjum. Vör er þar sú tíunda í röðinni og sagt er um hana:

Túlkanir.

Textafræðingurinn Rudolf Simek segir óvíst hvort Vör hafi verið gyðja í heiðnum sið og hvort skýring Snorra á nafni hennar (að orðið vör, sbr. „vör um sig“ sé dregið af nafni gyðjunnar) sé rétt. Í riti sínu skrifar Simek að vænlegast sé að líta á gyðjurnar Ságu, Hlín, Sjöfn, Snotru, Vár og Vör sem lauslega skilgreindar verndargyðjur kvenna sem beri hver um sig ábyrgð á tilteknu sviði einkalífsins. Greinileg skil séu milli verksviða þeirra, sem minni nokkuð á matrónur sem tilbeðnar voru í germanskri og keltneskri heiðni.

Simek bendir jafnframt á að til sé valkyrja að nafni Geiravör og segir að hugsanleg tengsl séu á milli hennar og ásynjunnar Varar.
Phyllostachys bissetii

Phyllostachys bissetii er bambustegund sem var lýst af Mcclure. Hann verður um 5 til 12 m. hár (yfirleitt aðeins 6m) og er talinn með þeim harðgerustu í ættkvíslinni. Ættaður frá Kína (Sichuan og Zhejiang). Nýir sprotar eru ætir hráir.
Alan García

Alan Gabriel Ludwig García Pérez (23. maí 1949 – 17. apríl 2019) var perúskur stjórnmálamaður sem var tvisvar forseti Perú; frá 1985 til 1990 og frá 2006 til 2011. García var leiðtogi Perúska alþýðubyltingarbandalagsins (spænska: Alianza Popular Revolucionaria Americana eða APRA) og var eini forseti landsins úr þeim flokki.

Æviágrip.

García fæddist til millistéttarfjölskyldu í Lima, höfuðborg Perú. Hann gekk í háskóla í Lima, í Madríd og loks í París, þar sem hann nam félagsvísindi. Árið 1976 gekk García í APRA-bandalagið og var kjörinn á perúska stjórnlagaþingið tveimur árum síðar. Hann var kjörinn formaður flokksins árið 1982 og var árið 1985 kjörinn forseti Perú fyrir flokkinn. García var þá 36 ára og var rómaður fyrir persónutöfra sína og var fyrir þær sakir jafnvel líkt við John F. Kennedy Bandaríkjaforseta.

Fyrri forsetatíð García einkenndist af mikilli niðursveiflu í perúskum efnahag, af óðaverðbólgu, spillingu og af samfélagsóeirðum og ofbeldi af völdum maóistasamtakanna Skínandi stígs. Þessi vandamál voru meðal annars rakin til misheppnaðrar tilraunar García til að þjóðnýta bankakerfið og til deilna hans við erlenda kröfuhafa, sem leiddu til þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lokaði á Perú. García lét af embætti árið 1990 þar sem forsetar í Perú mega ekki sitja fleiri en eitt kjörtímabil í röð. Við honum tók Alberto Fujimori, sem átti um hríð eftir að breyta Perú í einræðisríki.

García flutti í sjálfskipaða útlegð til Þýskalands, Frakklands og Kólumbíu á stjórnartíð Fujimori. Á þessum tíma var García ákærður fyrir fjárdrátt og margvísleg spillingarmál en aldrei framseldur til Perú. Árið 2001, eftir að Fujimori hafði hrökklast frá völdum, úrskurðaði hæstiréttur Perú að málin hefðu fyrnst og García sneri því aftur heim. García bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum sama ár en tapaði í seinni umferð fyrir Alejandro Toledo.

García bauð sig aftur fram árið 2006 og vann í þetta sinn sigur þrátt fyrir að fyrri forsetatíð hans hefði hlotið mjög slæm eftirmæli. Á seinni forsetatíð hans fór verg landsframleiðsla Perú upp í sjö prósent á ári vegna hækkunar á málmverði. Gagnrýnendur García bentu hins vegar á eyðileggingu á náttúru landsins á þessum tíma og á auknar samfélagsóeirðir. Árið 2009 skipaði García lögreglunni að ryðja úr vegi hópi perúskra frumbyggja sem höfðu lokað þjóðvegi í Bagua-sýslu í mótmælaskyni. Til átaka kom og um 100 manns létust.

Eftir seinni forsetatíð sína var García ásamt fleiri fyrrum forsetum sakaður um að þiggja mútufé frá brasilíska byggingarfyrirtækinu Odebrecht í skiptum fyrir verkefni í þágu ríkisins. Þann 17. apríl árið 2019 kom lögreglan heim til García í Lima til að handtaka hann vegna málsins en García skaut sjálfan sig í höfuðið frekar en að fylgja þeim. Hann lést síðar sama dag.
Úlfarnir

Úlfarnir eru reykvískt knattspyrnufélag sem var stofnað árið 2001. Félagið starfar náið með Knattspyrnufélaginu Fram, hefur leikið heimaleiki sína á leikvöllum Fram í Safamýri og Úlfarsárdal og hefur á að skipa fjölda ungra leikmanna frá Fram.

Saga.

Úlfarnir tóku þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu árin 2001 og 2002 en náðu litlum árangri. Félagið lognaðist útaf í kjölfarið en var endurvakið árið 2017 og hóf þá keppni á ný, að þessu sinni í tengslum við Knattspyrnufélagið Fram. Liðið keppti í E-deild árin 20017 og 2018 en hafnaði í bæði skiptin við botninn.

Fyrir leiktíðina 2019 tók Aðalsteinn Aðalsteinsson, fyrrum leikmaður Víkings og Völsungs, við þjálfarastarfinu hjá Úlfunum. Jafnframt var samstarfið við Fram styrkt til muna. Úlfarnir, sem aldrei höfðu unnið leik í bikarkeppni KSÍ lögðu Vatnaliljur að velli í fyrstu umferð keppninnar vorið 2019. Í næstu umferð kom liðið gríðarlega á óvart með stórsigri á Víking Ólafsvík, 2:6 og tryggði sér þar með sæti í 32-liða úrslitum í fyrsta sinn.
Birkiryðsveppur

Birkiryðsveppur (fræðiheiti: "Melampsoridium betulinum") er tegund svepps af stjarnryðsætt. Birkiryðsveppur er sjúkdómsvaldandi sveppur á birkitegundum ("Betula") en getur einnig smitað aðrar ættkvíslir plantna. Fyrst er getið um birkiryðsvepp á Íslandi árið 1922 á Hallormsstað og árið 1998 fannst það á Suðurlandi. Nú er það algengt um allt land bæði á ilmbjörk og fjalldrapa en finnst einnig á lerki.
Sasa longiligulata

Sasa longiligulata er lágvaxin (1 til 2 m) bambustegund sem var fyrst lýst af Cheng Hua Hu, og fékk sitt núverandi nafn af Cheng Hua Hu. Hún er einlend í Kína (Guangdong og Hunan).
Sasa cernua

Sasa cernua er lágvaxin bambustegund (1,5 til 3 m) frá Japan og Sakalín. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.
Sasa nipponica

Sasa nipponica er lágvaxin bambustegund (30 til 100 sm), ættuð frá mið og suður Japan. Hún var fyrst nefnd af Tomitaro Makino og fékk sitt núverandi nafn af Tomitaro Makino og Keita Shibata.
Sasa subglabra

Sasa subglabra er lágvaxin bambustegund (um 130 sm), ættuð frá Kína. Hún var nefnd af McClure.
Torquay

Torquay er hafnarbær í Devon, Englandi. Íbúar eru um 65.000 (2011).

Bærinn er þekktur fyrir milt loftslag og hefur viðurnefnið "enska rivíeran". Hann hefur verið vinsæll sumarleyfisstaður frá miðri 19. öld þegar lestarstöð var opnuð þar. Agatha Christie, rithöfundur, fæddist í bænum.
Álmsýki

Álmsýki (fræðiheiti: "Ophiostoma ulmi") er sveppategund sem var lýst af Christine Johanna Buisman, og fékk sitt núverandi nafn af Johann Axel Nannfeld 1934.

Hún er af völdum einhvers af þriggja tegunda sveppa sem valda „Dutch elm disease“:

Smitið berst yfirleitt með barkarbjöllum (undirætt Scolytinae).
Phyllostachys acuta

Phyllostachys acuta er bambustegund sem var lýst af Cheng De Chu og Chi Son Chao. Hún getur orðið 8m há og stönglarnir 4 til 6 sm í þvermál. Ættuð frá Kína (Fujian, Jiangsu og Zhejiang).
Blettalauf

Blettalauf eða hvítlauf (fræðiheiti: "Crassula lactea") er þykkblöðungur í ættkvísl eilífðarlaufa. Það er upprunnið í austanverðri Suður-Afríku. Blettalauf er vinsæl inniplanta.

Blöð blettalaufs eru blágræn oen blómin eru hvít og vel ilmandi. Blettalauf blómstrar snemma vors hafi það fengið nægilega birtu.
Grástika

Grástika (fræðiheiti: "Parmeliopsis hyperopta") er tegund fléttna af litskófarætt. Hún finnst á Íslandi og líkist mjög gulstiku í útliti en er grá á litinn en gulstika hefur gulan litblæ. Grástika er flokkuð sem tegund í bráðri útrýmingarhættu á Íslandi.

Útbreiðsla og búsvæði.

Á Íslandi er grástika mjög sjaldgæf og finnst aðeins í Egilsstaðaskógi og Vaglaskógi.

Verndun og stofnstærð.

Grástika er á válista Náttúrufræðistofnunar Íslands þar sem hún er flokkuð sem tegund í bráðri útrýmingarhættu (CR). Grástika hefur ekki verið metin af samtökunum IUCN.

Efnafræði.

Grástika inniheldur divaricatinsýru en hún inniheldur ekki úsninsýru eins og gulstika. Þalsvörun grástiku er K-, C-, KC-, P-.
Risasúra

Risasúra (fræðiheiti: "Fallopia sachalinensis") er súrutegund ættuð frá norðaustur Asíu, í Japan (Hokkaidō, Honshū) og austast í Rússlandi (Sakhalin og suður Kúrileyjum). Hún er fjölær og um 2 til 4 m há, með skriðulum rótarstönglum. Hún er mikið notuð í heimkynnum sínum til matar.
Mosajafnaætt

Selaginellaceae inniheldur aðeins eina ættkvísl, Selaginella, en hún er með yfir 600 tegundir. Rannsóknir Korall &amp; Kenrick benda til að það eigi eftir að skifta henni upp í tvær ættkvíslir, en það er enn ekki staðfest.
Geitskófir

Geitskófir (fræðiheiti: "Umbilicaria") eða naflaskófir eru ættkvísl fléttna af geitskófarætt. 14 tegundir geitskófa finnast á Íslandi.

Tegundir á Íslandi.

Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.
Gordon Godfrey

Gordon Godfrey var bandarískur körfuknattleiksþjálfari. Hann tók við meistaraflokki karla hjá KR haustið 1967 af Einar Bollasyni og gerði liðið að Íslandsmeisturum vorið 1968. Hann lét að störfum hjá KR vorið 1969 eftir að liðið endaði í 2. sæti. Seinna meir þjálfaði hann lið ÍS.

Menntun.

Godfrey útskrifaðist frá Furman háskólanum áður en hann gekk til liðs við sjóher Bandaríkjanna.
Hörður Sigurgestsson

Hörður Sigurgestsson (fæddur 2. júní 1938, dáinn 22. apríl 2019) var íslenskur viðskiptafræðingur og forstjóri Eimskips í tuttugu og eitt ár eða frá 1979–2000. Hörður var einn áhrifamesti maður íslensks viðskiptalífs um árabil.

Ævi.

Hörður Sigurgestsson var sonur hjónanna Sigurgests Guðjónssonar bifvélavirkja og Vigdísar Hansdóttur. Hörður lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1958 og viðskiptafræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1965. Hann lauk MBA-prófi árið 1968 frá Wharton School, University of Pennsylvania í Bandaríkjunum. Á árunum 1965–1966 var hann fulltrúi framkvæmdastjóra hjá Almenna bókafélaginu. Hörður hóf störf í fjármálaráðuneytinu, fjárlaga- og hagsýslustofnun árið 1968 og var þar til ársins 1974 er hann varð framkvæmdastjóri fjármálasviðs Flugleiða og gegndi því starfi þar til hann var ráðinn forstjóri Eimskipafélags Íslands árið 1979. Hann lét af starfi forstjóra árið 2000. Hann sat í stjórn Flugleiða 1984–2004, þar af sem stjórnarformaður 1991–2004. Hörður tók um skeið virkan þátt í starfi Sjálfstæðisflokksins, sat í stjórn SUS, í stjórn Varðar og í stjórn fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík. Þá var hann formaður Stúdentaráðs Háskóla Íslands frá 1960–1962. Hörður sat í mörgum stjórnum, nefndum og ráðum fyrir hið opinbera, einkafyrirtæki og félagasamtök. Nefna má setu í stjórnum Stjórnunarfélagsins, Verslunarráðsins, Vinnuveitendasambandsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar, þar sem hann var stjórnarformaður um skeið. Hörður sat í háskólaráði Háskóla Íslands sem fulltrúi þjóðlífs skipaður af menntamálaráðherra 1999–2003 og var formaður stjórnar Landsbókasafns-Háskólabókasafns frá 2003–2008. Í nóvember 2008 var hann gerður að heiðursdoktor við Háskóla Íslands.

Hörður var um árabil einn áhrifamesti einstaklingurinn í íslensku viðskiptalífi. Hann leiddi Eimskipafélagið í gegnum miklar breytingar og í hans forstjóratíð jókst starfsemi fyrirtækisins erlendis, gámavæðing flutninganna hófst, afhafnasvæði félagsins í Sundahöfn byggðist upp og margt fleira. Viðskiptaveldi tengt Eimskipafélaginu gekk gjarnan undir heitinu Kolkrabbinn og þótti það lýsandi fyrir veldið sem þótti teygja anga sína víða. Benedikt Jóhannesson stærðfræðingur og fyrrverandi formaður Viðreisnar nefnir Hörð sem upphafsmann nútímans í viðskiptalífinu og Björn Bjarnason fyrrverandi alþingismaður og ráðherra telur „að um árabil hafi ekkert mikilvægt mál verið leitt til lykta í íslensku viðskiptalífi, án þess að Hörður kæmi að því beint eða óbeint.“
María Aðalheiður af Lúxemborg

María Aðalheiður (14. júní 1894 – 24. janúar 1924) var stórhertogaynja Lúxemborgar frá 1912 til 1919. Hún var fyrsta konan sem ríkti sem stórhertogaynja yfir Lúxemborg og fyrsti þjóðhöfðingi landsins frá því á 13. öld sem fæddist og ólst upp í landinu.

María Aðalheiður var elsta dóttir Vilhjálms 4. stórhertoga af Lúxemborg og konu hans, Maríu Önnu af Portúgal. Hjónin eignuðust enga syni og því lét Vilhjálmur breyta erfðalögum stórhertogadæmisins svo dóttir hans gæti tekið við ríkinu eftir dauða hans. Vilhjálmur lést árið 1912 og María Aðalheiður varð stórhertogaynja, aðeins sautján ára gömul. Móðir hennar ríkti sem ríkisstjóri þar til stórhertogaynjan varð átján ára seinna sama ár.

Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 réðust Þjóðverjar inn í Lúxemborg og hertóku landið. Á hernámsárunum vingaðist María Aðalheiður við þýska hernámsliðið, bauð Vilhjálmi Þýskalandskeisara til veglegrar veislu í höll sinni og leyfði syni hans, Vilhjálmi krónprinsi, að eiga höfuðstöðvar fyrir hersveit sína í höfuðborginni. Vinahót hennar við Þjóðverja gerðu stórhertogaynjuna mjög óvinsæla meðal Lúxemborgara, sem óttuðust að Þjóðverjar myndu innlima Lúxemborg ef þeim tækist að vinna styrjöldina. María Aðalheiður styggði auk þess verulega frjálslynda Lúxemborgara þegar hún leysti upp þing til að leysa úr stjórnarkreppu árið 1916. Stórhertogaynjan hafði stjórnarskrárbundinn rétt til að leysa upp þing á þessum tíma, en þetta var þó talið óvenjulegt og andstæðingar hennar líktu þingrofinu við valdarán.

Eftir að styrjöldinni lauk og hernáminu var aflétt reyndu frjálslyndir og vinstrisinnaðir þingmenn að setja Maríu Aðalheiði af og stofna lýðveldi í Lúxemborg. Stjórnvöldum tókst að bæla niður uppreisnina með hjálp franska hersins, en María Aðalheiður var þó tilneydd til að segja af sér. Systir hennar, Karlotta, varð ný stórhertogaynja í landinu en María Aðalheiður yfirgaf Lúxemborg og gekk í klaustur. Heilsu hennar hrakaði mjög á næstu árum og hún lést að endingu í Hohenburg-setri í Bæjaralandi árið 1924, aðeins 29 ára gömul.
Margrét Frímannsdóttir

Margrét Frímannsdóttir (f. 29. maí 1954 í Reykjavík) er íslenskur fyrrum stjórnmálamaður. Margrét sat á þingi frá 1987-2007, fyrst sem þingmaður Alþýðubandalagsins og síðar Samfylkingarinnar. Hún var formaður Alþýðubandalagsins frá 1995-1999 og talsmaður Samfylkingarinnar í alþingiskosningunum árið 1999 og varaformaður flokksins frá 2000-2003.

Nám og störf.

Margrét lauk gagnfræða- og landsprófi frá Gagnfræðaskóla Selfoss og stundaði um tíma nám við öldungadeild Fjölbrautaskóla Suðurlands. Hún starfaði í Hraðfrystihúsi Stokkseyrar, við verslunarstörf og sem leiðbeinandi við Grunnskóla Stokkseyrar. Margrét var oddviti Stokkseyrarhrepps frá 1982-1990. Hún var kosin á Alþingi fyrir Alþýðubandalagið í Suðurlandskjördæmi árið 1987 og sat á þingi fyrir flokkinn allar götur til ársins 1999 er hún var kosin á þing fyrir Samfylkinguna. Margrét gegndi þingmennsku til ársins 2007. Í upphafi árs 2008 varð hún forstöðumaður fangelsisins að Litla-Hrauni og gengdi því starfi til ársins 2015. Hún hefur unnið við garðyrkju síðustu ár.

Annað.

Ævisaga Margrétar, "Stelpan frá Stokkseyri" kom út árið 2006 en Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir skrásetti. Margrét hlaut riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu á nýársdag árið 2019.
Búlgur

Búlgur (fræðiheiti: "Toninia") er ættkvísl fléttna af strýætt. Átta tegundir ættkvíslarinnar voru skráðar á Íslandi árið 2009 en fleiri hafa verið skráðar síðan þá. Óvíst er hversu margar tegundir búlgna lifa á Íslandi.

Tegundir á Íslandi.

Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni. Nokkrar breytingar hafa verið á flokkun sumra tegunda og því er líklegt að listinn sé ekki tæmandi.
Isoetes brevicula

Isoetes brevicula er tegund af álftalaukum sem var lýst af E.R.L.Johnson 1984. Hún er ættuð frá Vestur-Ástralíu.
Isoetes abyssinica

Isoetes abyssinica er tegund af álftalaukum sem var lýst af Chiovenda.
Pua Magasiva

Pua Magasiva (10. ágúst 1980 – 11. maí 2019) var samósk-nýsjálenskur leikari.
Ernst Röhm

&lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;

&lt;revision&gt;

&lt;timestamp&gt;2019-05-17T18:41:49Z&lt;/timestamp&gt;

&lt;contributor&gt;

&lt;username&gt;TKSnaevarr&lt;/username&gt;

&lt;/contributor&gt;

&lt;comment&gt;Ný síða:
Jean-Baptiste Lamarck

Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, chevalier de Lamarck eða Jean-Baptiste Lamarck (1. ágúst 1744 – 18. desember 1829) var franskur náttúrufræðingur sem lét sig raunar flest varða í náttúrufræði, þar með ekki aðeins líffræði og grasafræði, heldur líka veðurfræði, eðlis- og efnafræði. Lamarck varð fyrsti líffræðingur sem reyndi að búa til heildstæða og heildrænni þróunarsögu, þekktur í okkar tíma sem einn af sögulegum þróunarhugtökum sem heitir "Lamarckism".

Mikilvægt verk Lamarck var bókin undir heitinu „Philosophie zoologique ou exposition des considérations relatives à l'histoire naturelle des animaux“ („Dýrafræðileg heimspeki eða útlistun á atriðum í náttúrusögu dýra“), sem var útgefin árið 1809. Lamarck útfærði kenninguna svo nánar í safnriti sínu um hryggleysingja “Histoire naturelle des animaux sans vertèbres“, sem kom út í sjö bindum á árunum 1815 til 1822.
Fræplöntur

Fræplöntur (eða fræjurtir; fræðiheiti "Spermatophyta") eru stór flokkur háplantna sem innihalda blómplöntur og berfrævinga. Til fræplantna teljast fjölbreyttur plöntur sem eru með fræ — frjóvgað, ummyndað egg með þroskuðu kími, sá hluti plantna sem verður að nýrri plöntu.

Fræ berfrævinga hefur ekki utan um sig annan hjúp en frækápuna (fræskurnina) og sitja fræin ber á fræblöðum móðurplöntunnar. Fræ blómplantna eru hluti af aldini sem er ummyndað eggleg frævu sem geymir þroskuð fræ. Blómplantnafræ samanstendur af þremur hlutum: kími, fræhvítu og fræskurni.

Fræplöntum telur um 282.000 tegundir og má skipta í fimm nútímar skiptingar og eina útdauðra skipting sem eru í tvo flokka:

Á Íslandi eru nú skráðar um 500 tegundir villtra fræplantna. Þá eru byrkningar ekki meðtaldir (þeir eru ekki fræplöntur), og ekki ræktaðar plöntur. Slæðingar sem berast hingað öðru hverju en hafa ekki náð að nema land varanlega, eru heldur ekki taldir með.
Liðfætluætt

Liðfætluætt (fræðiheiti: "Woodsiaceae") er burknaætt í bálknum Polypodiales, í Polypodiopsida. Hún inniheldur þrjár ættkvíslir "Cheilanthopsis", "Hymenocystis", og "Woodsia". Hinsvegar eru tvær fyrri ættkvíslirnar mjög svipaðar "Woodsia" og gætu verið lagðar undir hana síðar.

Samkvæmt öðrum heimildum eru ættkvíslirnar 16:
Armeria aspromontana

Armeria aspromontana er jurt af gullintoppuætt.
Armeria cariensis

Armeria cariensis er jurt af gullintoppuætt.

Undirtegundir.

Eftirfarandi eru undirtegundir samkvæmt Catalogue of Life:
Loðmura

Loðmura (fræðiheiti "Potentilla argentea") er fjölær jurt af Rósaætt sem vex í öllum stöðum á meginlandi Evrópu upp í 2000 m hæð, nema á Írlandi og Íslandi. Klettótt og stórgrýtt graslendi, veg- og götubrúnir, aflagt ræktað land. Á suðurhluta vaxtarsvæðisins vex hún einkum í fjalllendi.

Lýsing.

Lág-meðalhá, dúnhærð, fjölær, með útstæða-uppsveigða stöngla. Blöð fingruð, með 5, mjóa, sporbaugótta, gróftennta eða sepótta bleðla, dökkgræna að ofan, en silfurihvíta og flosaða að neðan. Blóm gul, 10-12 mm, mörg í greindum skúfi; frævur fölgular.
Armeria ebracteata

Armeria ebracteata er jurt af gullintoppuætt.
Armeria trianoi

Armeria trianoi er jurt af gullintoppuætt.
Armeria rouyana

Armeria rouyana er jurt af gullintoppuætt.
Armeria macropoda

Armeria macropoda er jurt af gullintoppuætt.
Armeria humilis

Armeria humilis er jurt af gullintoppuætt.
Toronto Raptors

Toronto Raptors er körfuboltalið frá Toronto, Kanada sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1995 ásamt Vancouver Grizzlies (síðar Memphis Grizzlies).

Liðið komst fyrst í úrslit NBA árið 2019 þegar það mætti Golden State Warriors. Það sigraði Warriors 4-2.
Bugðunjóli

Bugðunjóli (fræðiheiti: "Rumex triangulivalvis") er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Upprunnin frá Norður-Ameríku hefur fundist einu sinni á Íslandi.
Grýtuætt

Grýtuætt (latína: Portulacaceae) er ætt blómstrandi plantna, sem samanstendur af 115 tegundum í einni ættkvísl: "Portulaca". Áður voru um 20 ættkvíslir með um 500 tegundum taldar til hennar en þær hafa verið flokkaðar í aðrar ættir. Í núverandi kerfi (APG III) eru þær í Montiaceae, Didiereaceae, Anacampserotaceae og Talinaceae.
Kiðárvirkjun I

Kiðárvirkjun I er vatnsaflsvirkjun í Húsafelli sem hóf starfsemi 1978 og er í eigu Ferðaþjónustunnar Húsafelli.

Virkjunin var svo tengd inn á almenna dreifikerfið 2004.
Lyallia kerguelensis

Lyallia kerguelensis er plöntutegund sem var lýst af J.D. Hooker.

Hún er einlend á Kergeuleneyjum.
Cistanthe cabrerae

Cistanthe cabrerae er plöntutegund sem var fyrst lýst af Añon, og fékk sitt núverandi nafn af I. Peralta.
Álfar

Álfar eru goðsagnakenndar verur úr germanskri goðafræði sem hafa lifað í norður-evrópskum þjóðfræðum. Upprunalega kynstofn smávægilegra guða náttúru og frjósemi, þeim er oft lýst sem smáu, unglegu, mjög fögru fólki, sem býr í skógum og á öðrum náttúrulegum stöðum, neðanjarðar eða í vatnsuppsprettum. Þeir eiga jafnan að geta lifað að eilífu og hafa galdramátt. Álfar koma reglulega fram í goðafræði og ævintýrum fyrr á öldum sem og sögum dagsins í dag.

Álfar í íslenskri þjóðtrú eru um margt sérstakir og er orðið notað um sérstakan flokk huldufólks. Íslenskir álfar búa jafnan í klettum eða steinum og iðka búskap sinn líkt og mennirnir en kjósa að vera látnir í friði. Í íslenskum þjóðsögum er mikið til af lýsingum af samskiptum álfa og manna. Háskalegt er þar jafnan að styggja álfa, til dæmis með því að raska bústað þeirra eða slá svokallaða álagabletti. En sé þeim gerður greiði eru ríkuleg laun vís, til dæmis er í mörgum þjóðsögum greint frá gæfu þeirra sem aðstoðað hafa álfkonu í barnsnauð.

Sjá einnig.

Á ensku Wikipediu er löng grein undir heitinu Huldufólk og snýr að .