arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þættir úr félagsheimili

Þættir úr félagsheimili voru sex íslenskir sjónvarpsþættir sem sýndir voru í sjónvarpinu haustið 1982. Í raun voru þetta sjónvarpsleikrit eftir sex ólíka höfunda en sögusviðið var félagsheimili í litlu plássi úti á landi. Leikstjórn allra þáttanna var í höndum Hrafns Gunnlaugssonar. Nokkrir leikaranna léku sín hlutverk í öllum þáttunum en aðrir léku aðeins í einum þætti. Meðal leikara voru Flosi Ólafsson, Steindór Hjörleifsson, Edda Björgvinsdóttir, Gísli Rúnar Jónsson, Sigurveig Jónsdóttir, Þórhallur Sigurðsson og Sigurður Sigurjónsson. Þættirnir voru sýndir á laugardagskvöldum.

Þættirnir fengu heldur slæma dóma gagnrýnenda og voru meira að segja nefndir í umræðum á alþingi sem dæmi um slæma dagskrárgerð í Ríkissjónvarpinu. Einkum var það sú mynd sem þeir brugðu upp af landsbyggðarfólki sem fór fyrir brjóstið á áhorfendum.
Taylorröð

Taylorröð er veldaröð, sem lýsir falli í nágrenni punkts, kennd við Brook Taylor. Taylorraðir eru geysimikilvægar í tvinnfallagreiningu innan fallafræði.

Framsetning.

þar sem "T"("x") er Taylorröð fallsins "f"("x") í punktinun "a".

Ef Taylorröðin er samleitin innan samleitnigeisla "r"&gt;0 og jöfn fallinu, þar sem |"x"-"a"|&lt;"r" þá kallast fallið "f" fágað fall. Fall, með Taylorröð, sem er samleitin á allri tvinntalnasléttunni nefnist heilt fall.
Ryūnosuke Akutagawa

Ryūnosuke Akutagawa (芥川 龍之介); (1. mars 1892 – 24. júlí 1927) var japanskur rithöfundur. Litið er á hann sem "föður japönsku smásögunnar", en hann var þekktur fyrir frábæran stíl og hversu fínt auga hann hafði fyrir smáatriðum. Sögur hans fjölluðu margar um svartari hliðar mannlegs eðlis.
Tvöföld neitun

Tvöföld neitun er þegar einhverju er neitað tvisvar sinnum til þess að fá út jákvæða merkingu.
Ora (matvælaframleiðandi)

Ora er íslenskur matvælaframleiðandi. Fyrirtækið var stofnað árið 1952 til þess að selja niðursoðnar fiskafurðir. Nafnið "Ora" er latína og þýðir "strönd" en þar er vísað til hafsins og þeirra afurða sem fyrirtækið framleiðir. Ora selur bæði vörur á íslenskum markaði og erlendis.

Saga.

Kjöt og rengi.

Arnljótur Guðmundsson lögfræðingur og Tryggvi Jónsson stofnuðu árið 1951 saman fyrirtækið "Kjöt og rengi" um vinnslu á hvalkjöti og rengi, eins og nafnið bendir til. Tryggvi hafði margháttaða reynslu af lagmetisiðnaði og hafði meðal annars starfað hjá Rækjuverksmiðju Ísafjarðar sem var ein fyrsta slíka verksmiðjan hér á landi.

Hvalkjötið var skorið í hvalstöðinni í Hvalfirði og yngsta og besta kjötið hirt fyrir innanlandsmarkað. Annað var selt til Japan. Auk þess að selja kjötbita voru unnar hvalapylsur, hvalskjötfars og hvalsblóðmör úr afurðunum, auk lifrarkæfu sem m.a. var seld á sovéskan markað. Mikið magn af rengi féll til við verkunina og var það selt um land allt. Sú framleiðsla fyrirtækisins hélt áfram fram á áttunda áratuginn.

ORA.

Tryggvi Jónsson hafði samhliða hvalkjötsvinnslunni unnið hjá niðursuðuverksmiðju SÍF. Árið 1952 var rekstur hennar seldur og hætti Tryggvi þá störfum. Hann ákváð þá að stofnsetja sína eigin niðursiðuverksmiðju. Hún hlaut nafnið "ORA" að tillögu Jóns Sigurðssonar frá Kaldaðarnesi. Arnljótur Guðmundsson fylgdi Tryggva inn í hið nýja fyrirtæki ásamt fleirum og nefndist það fullu nafni "ORA - kjöt og rengi" þótt seinni hluti nafnsins vildi með tíð og tíma gleymast.

ORA hefur frá upphafi verið starfrækt í Kópavogi. Það sinnti bæði innanlandsmarkaði með kjöt- og fiskafurðum og grænmeti og útflutningsmarkaði með ýmsum fiskafurðum.

Ein helsta útflutningsafurð ORA var lengi murta úr Þingvallavatni. Sá fiskur hafði áður verið saltaður, en um 1940 hafði niðursuða hafist á vegum SÍF. ORA tók við þeirri framleiðslu snemma á sjötta áratugnum og fór veiðin allt upp í 80 tonn á einu ári. Var murtan seld sem lúxusvara en fór með tímanum halloka fyrir ódýrari fisktegundum á borð við regnbogasilung.

Annað dæmi um vöruþróun fyrirtækisins eru krabba- og humarsúpurnar sem notið hafa vinsælda. Krabbasúpurnar voru unnar úr kröbbum sem veiddust við Ísland en höfðu lítið sem ekkert verið nýttir og aðalhráefnið í humarsúpunum eru humraklær sem áður var hent í sjóinn.
Syllingar

Syllingar (eða Scillyeyjar; á ensku: Scilly Isles) er eyjaklasi sem er hluti af Bretlandi og er staðsettur úti fyrir suðvestur-strönd Englands, nálægt Cornwall. Sex eyjar Syllinga eru byggðar, en auk þeirra eru fjölmargar smáeyja. Eyjaklasinn er u.þ.b. 45 km frá Land's End, sem er vestasti oddi Suður-Bretlands. Þær teljast sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.

(1) byggð til árið 1855
Arial

Arial er steinskriftarleturgerð sem er seld með Microsoft Windows, öðrum Microsoft-tölvuforritum, Mac OS X frá Apple Inc og ýmsum tölvuprenturum PostScript. Robin Nicholas og Patricia Saunders hönnuðu stafagerðina árið 1982 fyrir Monotype Typography.
Tokugawa Hidetada

Tokugawa Hidetada (japanska: 徳川 秀忠; 2. maí 1579 – 14. mars 1632) var annar sjógun Tokugawa-veldisins og ríkti frá 1605 þar til hann sagði af sér árið 1623. Hann var þriðji sonur Tokugawa Ieyasu, fyrsta sjóguns Tokugawa-veldisins. Hann tók við af föður sínum þar sem elsti sonur Ieyasus, Tokugawa Nobuyasu, hafði verið tekinn af lífi vegna gruns um samsæri gegn föður þeirra og annar sonur hans var ættleiddur af Toyotomi Hideyoshi þegar hann var ungabarn.

Hidetada átti þannig að taka þátt í orrustunni við Sekigahara árið 1600 þar sem hann stjórnaði sextán þúsund manna her, en þeir lentu í átökum við Sanada-ættina og náðu því ekki til orrustunnar í tíma. Samband feðganna beið mikinn hnekki við þetta en Ieyasu sagði þó af sér og lét syni sínum embætti sjóguns eftir árið 1605 en hélt eftir öllum raunverulegum völdum.

Við afsögn föður síns varð Hidetada höfuð ættarveldisins. Hann giftist Oeyo af Oda-ættinni og átti tvo syni, Tokugawa Iemitsu og Tokugawa Tadanaga, og tvær dætur, Sen prinsessu og Masako. Í andstöðu við vilja föður síns gifti hann Sen dóttur sína Toyotomi Hideyori sem átti harma að hefna gegn Tokugawa-ættinni. Þegar kom að uppgjöri milli þeirra leiddi Hidetada ásamt föður sínum umsátur um Ósakakastala sem lyktaði með lífláti Hideyoris.

Eftir lát Ieyasus 1616 tók Hidetada fyrst við stjórnartaumunum fyrir alvöru. Hann styrkti Tokugawa-ættina enn í sessi með því að gifta dóttur sína, Masako, keisaranum Go-Mizunoo. Dóttir þeirra tók síðar við keisaratign í Japan sem Meishō keisaraynja.

Líkt og faðir hans sagði Hidetada af sér 1623 og lét syni sínum, Tokugawa Iemitsu, sjógunstitilinn eftir en hélt samt eftir raunverulegum völdum. Á þeim tíma hóf hann skipulegar ofsóknir gegn kristnum mönnum og kristni í Japan með því að neyða kristna lénsherra til að taka líf sitt, banna kristnar bækur og skipa öllum kristnum mönnum að láta af trú sinni opinberlega eða deyja ella.
Haukadalur (Dölum)

Haukadalur er dalur í Dalasýslu á Íslandi. Í íslenskum fornritum segir um landnám Eiríks rauða í Haukadal:
Jörfi

Jörfi getur átt við eftirfarandi:
Takmörkuð runa

Takmörkuð runa er runa þar sem sérhver liður rununnar er endanleg tala. Runan ("an") er sögð takmörkuð ef til er rauntala "M", þ.a. |"an"| ≤ "M" fyrir öll "n". Runa, sem ekki er takmörkuð, kallast "ótakmörkuð runa".
Dúdúfuglsáhrif

Dúdúfuglsáhrifin er sú niðurstaða sumra rannsókna að allar tegundir sálfræðimeðferðar við geðröskunum virki jafn vel. Nafnið er komið úr bókinni Ævintýri Lísu í Undralandi, þar sem ein sögupersónan, dúdúfugl, segir að allir hafi unnið, og því þurfi allir að fá verðlaun.
Skemmtiþáttur

Skemmtiþáttur er í dagskrárgerð útvarps- eða sjónvarpsþáttur sem inniheldur blandað skemmtiefni, tónlistaratriði, grínatriði, dansatriði, sjónvarpsleiki og þar fram eftir götunum, með þáttarstjórnanda sem leiðir þáttinn áfram og kynnir atriðin. Skemmtiþættir eiga rætur sínar að rekja til blandaðrar skemmtidagskrár í leikhúsum (kabarett, revía, "music hall" og "vaudeville").

Dæmi um heimsfræga skemmtiþætti eru bandarísku sjónvarpsþættirnir Ed Sullivan Show og Saturday Night Live, en þetta form hefur þó verið á undanhaldi í bandarísku sjónvarpi undanfarinn áratug. Í mörgum Evrópulöndum er löng hefð fyrir því að sýna skemmtiþátt á besta tíma á föstudags- eða laugardagskvöldum.

Á Íslandi hafa skemmtiþættir verið framleiddir af Ríkissjónvarpinu og sýndir á laugardagskvöldum nánast frá stofnun en slík þáttagerð hefur oftast verið bundin við haustdagskrána. Dæmi um íslenska skemmtiþætti eru Á tali hjá Hemma Gunn, Milli himins og jarðar og Laugardagslögin.
Stigbreyting

Stigbreyting er hugtak í málfræði. Sum orð, nánast eingöngu lýsingarorð og atviksorð, stigbreytast og geta þá komið fyrir í frumstigi, miðstigi og efsta stigi. Stigbreytingu skal ekki rugla saman við fallbeygingu. Strikið tilstrik (n-strik, strik sem er jafnbreytt bókstafinum "n") er notað við upptalningu beygingarmynda.

Stigbreyting lýsingarorða.

Flest lýsingarorð stigbreytast, en orðmyndir geta myndast eftir frumstigi, miðstigi og efsta stigi. Stigbreytingin sjálf nefnist regluleg er ef stigin eru mynduð af sama stofni, dæmi um það er orðið "ríkur" sem stigbreytist "rík"ur – "rík"ari – "rík"astur þar sem stofninn er "rík-". Miðstigið myndast af því að bæta við stofninn "-ar-" eða "-r-" og þar fyrir aftan endingum veikrar beygingar lýsingarorða. Á efsta stigi eru tilsvarandi viðskeyti "-ast-" eða "-st-" og þar fyrir aftan koma annaðhvort endingar sterkrar eða veikrar beygingar lýsingarorða. Stundum verða hljóðavíxl í stofni lýsingarorða sem stigbreytast reglulega en dæmi um það er lýsingarorðið "stór" (stigbreyting "stór" - "stær"ri - "stær"stur) og lýsingarorðið "djúpur" (stigbreyting "djúp"ur – "dýp"ri – "dýp"stur").

Stigbreytingin er óregluleg ef miðstig og efsta stig myndast af öðrum stofni en frumstig eins og lýsingarorðið "illur" (stigbreyting "illur" – "verri" – "verstur".

Sum lýsingarorð hafa hafa mynd í frumstigi og eru miðstigið og efsta stigið þá oftast mynduð af atviksorðum og forsetningum. Flest þessara orða gefa til kynna átt, stefnu eða röð í tíma og rúmi:

Sum lýsingarorð stigbreytast ekki og eru óbeygjanleg með öllu, þessi orð enda flest á a eða i. Í stað stigbreytingar má skeyta framan við þau orðunum "meira" og "mest":

Nokkur lýsingarorð beygjast í föllum og kynjum en ekki í stigum.

Stigbreyting atviksorða.

Flest atviksorð stigbreytast.
Filippus 3. Spánarkonungur

Filippus 3. Spánarkonungur eða Filippus 2. konungur Portúgals (spænska: "Felipe III"; portúgalska: "Filipe II"; 14. apríl 1578 – 31. mars 1621) var konungur Spánar og Portúgals frá 1598 til dauðadags. Hann var sonur Filippusar 2. og Önnu frá Austurríki. Hann giftist árið 1599 Margréti frá Styrju, systur Ferdinands 2. keisara.

Filippus 3. tók lítinn þátt í stjórnun ríkisins sem var í höndum Lerma hertoga. Spænsku Niðurlönd heyrðu undir systur hans, Ísabellu. Jafnræði var milli uppreisnarhéraðanna í norðri (Hollands) og spænsku héraðanna í suðri sem leiddi til stríðsþreytu og undirritun tólf ára vopnahlés árið 1609. Vopnahléð fól í reynd í sér viðurkenningu á sjálfstæði Hollands og markaði upphafið á landvinningum Hollendinga í Karíbahafi og Austur-Indíum.

1604 gerðu Spánn og England með sér bandalag með Lundúnasáttmálanum sem var grundvöllur fyrir bætt samskipti landanna og aukna verslun milli þeirra.

1618 sendi Filippus hersveitir undir stjórn Ambrosio Spinola til að aðstoða mág sinn gegn uppreisnarmönnum í Bæheimi.
Gaddjökull

Gaddjökull er jökull, sem ekki bráðnar af á sumrin, eða þar sem hiti helst ávallt neðan frostmarks vatns. Hiti þíðjökuls er við frostmark vatns.
Norfolk

Norfolk (bókstaflega Norðurfólk) er sýsla á Austur-Anglíu á Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Norfolk er Norwich.
Suffolk

Suffolk (bókstaflega Suðurfólk) er sýsla á Austur-Anglíu á Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Suffolk er Ipswich.
Athygli

Skynfæri fólks gera því unnt að nota upplýsingar um umhverfið til að stýra hegðun sinni. Í umhverfinu er þó svo gífurlegt magn áreita að fólk getur aðeins unnið úr litlu broti af því á hverjum tíma. Athygli gerir fólki kleift að veita tilteknum upplýsingum forgang við úrvinnslu. Með því að beina athyglinni að ákveðnum þáttum er því hægt að velja úr þær upplýsingar sem eru líklegar til að skipta máli fyrir hegðun, og að sama skapi hundsa þær sem skipta ekki máli.
Sigmundur 3.

Sigmundur 3. Vasa (pólska: "Zygmunt III Waza"; 20. júní 1566 – 30. apríl 1632) var konungur Pólsk-litháíska samveldisins frá 1587 til dauðadags, og Svíakonungur frá 1592 þar til honum var steypt af stóli 1599. Hann var sonur Jóhanns 3. Svíakonungur og fyrri eiginkonu hans, Katarínu Jagiellonku og fæddist á Grípshólmi þar sem foreldrar hans voru í fangelsi Eiríks 14.. Móðir hans var dóttir Sigmundar gamla, Póllandskonungs, og eiginkonu hans Bona Sforza. Hún ól son sinn upp í kaþólskri trú.

Við lát Stefáns Báthory 1587 var Sigmundur kjörinn konungur á stéttaþinginu en Maximilían 3. erkihertogi af Austurríki kom einnig til greina. Sigmundur tryggði kjör sitt með því að halda þegar til Póllands og ganga að kröfugerð ríkisráðsins. Þegar Maximilían reyndi að grípa inn í með valdi voru stuðningsmenn hans sigraðir í orrustunni við Byczyna 24. janúar 1588 og Maximilían sjálfur tekinn höndum. Hann var leystur úr haldi fyrir tilstuðlan Páls 5. páfa og afsalaði sér tilkalli til krúnunnar 1589.

Við lát föður Sigmundar, Jóhanns 3., stóð hann næstur í erfðaröðinni og var krýndur konungur Svíþjóðar 1592. Við það gengu samveldið og Svíþjóð í konungssamband. Sigmundi var þó gert markvisst erfitt fyrir í Svíþjóð þar sem hann var kaþólskur, og föðurbróðir hans, Karl hertogi, vann gegn honum. Að lokum var hann settur af og Karl varð hæstráðandi í Svíþjóð og síðar konungur. Sigmundur reyndi þó áfram að halda fram rétti sínum til konungdóms í Svíþjóð sem leiddi til styrjalda milli landanna.

Önnur mikilvæg átök í valdatíð hans var Pólsk-rússneska styrjöldin (1605-1618) þegar Pólverjar reyndu að nýta sér rósturtímana í Rússlandi til að vinna lönd af Rússum. Þetta jók á spennu milli ríkjanna sem kom sér illa fyrir Pólverja síðar.
Sýsla

Sýsla eru forn stjórnsýslueining innan tiltekins lands eða ríkis. Í Evrópu voru sýslur yfirleitt landssvæði sem voru undir dómsvaldi jarls, hertoga eða greifa.

Sýslur á Íslandi.

Á Íslandi er aldalöng hefð fyrir skiptingu landsins í sýslur en þær eru ekki lengur opinberlega í gildi. Þó eru í gildi embætti sýslumanna en stjórnsýsluumdæmi sýslumanna ráðast af legu sveitarfélaga. Í daglegu tali er enn talað um sýslur.
Vatnaskógur

Vatnaskógur er æskulýðsmiðstöð KFUM við Eyrarvatn í Svínadal í Hvalfjarðarsveit. Þar eru sumarbúðir.
Persóna

Persóna getur átt við:
Viðtengingarháttur

Viðtengingarháttur sem kallast "coniunctivus" á latínu er sagnháttur sem flokkast undir persónuhátt. Notkun viðtengingarháttar er tekin að minnka í mörgum tungumálum og í sumum tungumálum er hann hartnær horfinn nema í orðtökum. Viðtengingarhátturinn hefur dáið í flestum germönskum málum fyrir utan íslensku og þýsku, sem hafa hvort um sig byrjað að nota viðtengingarháttinn í óbeinni ræðu og er horfinn úr ensku fyrir utan einstaka orðmyndir eins og "were".

Orðsifjar og upplýsingar um orð.

Orðið viðtengingarháttur er samsett af nafnorðunum "viðtenging" og "háttur" þar sem "viðtenging" er dregið af sögninni að "tengja við" — og er þetta bein þýðing á latneska heitinu "modus conjunctivus" þar sem viðtengingarhátturinn er mikið notaður þegar aukasetningar tengjast aðalsetningum:

Viðtengingarháttur í íslensku.

Viðtengingarháttur er einn af þremur persónuháttum í íslensku sem lætur í ljós ósk, vafa, skoðun, eitthvað skilyrðisbundið eða óraunverulegt. Viðtengingarhátturinn er algengari í aukasetningum en aðalsetningum í íslensku. Viðtengingarháttur í íslensku er kominn frá viðtengingarhætti og óskhætti í frumindóevrópsku (FIE).

Viðtengingarháttur nútíðar eða óskháttur er notaður til að lýsa skipun, hvatningu eða ósk:

og viðtengingarháttur þátíðar til að gefa til kynna möguleika, óvissu eða sagður í kurteisisskyni. Tiltölulega fáar sagnir er hægt að nota í viðtengingarhætti þátíðar í kurteisisskyni en algengustu sagnirnar sem nota má á þann máta eru "vilja", "mega", "þykja", "þurfa", "eiga", "geta", "skulu" og "munu":

Viðtengingarháttur er til í persónum, tölum, tíðum og myndum. Sem dæmi má taka sögnina að njóta eftir persónum í nútíð og þátíð:

Viðtengingingarhátt má alltaf finna með að setja "þótt" eða "þó að" og persónufornafn (ég, þú, hann, þau) fyrir framan sögnina. Viðtengingarháttur og framsöguháttur eru oft eins að forminu til í 1. og 2. persónu fleirtölu í nútíð og allri þátíð veikra sagna sem enda á "-aði" ("við köllum" í viðtengingarhætti fyrstu persónu fleirtölu nútíð en er eins í forsetningarhætti fyrstu persónu fleirtölu þátíð). Oft má þekkja hættina í sundur á merkingunni en einnig má setja í stað vafasagnarinnar einhverja sögn sem ekki er eins í báðum háttum, til dæmis sögnina "að fara":

Viðtengingarháttur er algengur í aukasetningum og óbeinni ræðu.

Viðtengingarháttur í aðalsetningum.

Merkingarmunur framsöguháttar og viðtengingarháttar kemur skýrast fram í aðalsetningum.

Áhyggjur varðandi viðtengingarháttinn.

Gísli Jónsson íslenskufræðingur, sem skrifaði pistla um íslenskt mál í Morgunblaðinu um árabil, segir í þætti 982:

Hann bætir svo við og útskýrir viðtengingarháttinn:

Hildur Ýr Ísberg hefur rannsakað breytingar viðtengingarháttarins á milli kynslóða sem hluta af B.A.-verkefni við Háskóla Íslands og segir að ungt fólk noti viðtengingarháttinn mun minna en eldri kynslóðir. Unga fólkið noti framsöguhátt nútíðar í stað viðtengingarháttar þátíðar og þá sérstaklega varðandi sterkar óreglulegar sagnir.
Tengisögn

Tengisögn er í málfræði orð notað til að tengja saman frumlag setningar við umsögnina.

Tengisögn er stundum (en þó ekki alltaf) sögn.
JScript

JScript er Microsoft-útgáfa af JavaScript (notuð í t.d. Internet Explorer, en ekki í Microsoft Edge). Útfærsla Microsoft heitir bara JScript til að losna við vörumerkja-vandamál ("[Microsoft] did not want to deal with Sun Microsystems about the trademark issue").
Fagradalsfjall

Fagradalsfjall er móbergsfjall á Reykjanesskaganum vestanverðum. Það er talið vera vestasti hluti Reykjanesfjallgarðsins, en vestan þess eru stök fell. Fagradalsfjall er aflangt frá austri til vesturs. Hæsti punkturinn er Langhóll; um 390 metrar á hæð. Það hefur orðið til á ísöld við gos undir jökli og er smáhraunlag á því ofanverðu, sem gefur til kynna að gosið hafi náð lítið eitt upp úr jöklinum. Fjallið flokkast því sem stapi.

Þann 3. maí 1943 fórst herflugvél Bandaríkjahers á Fagradalsfjalli. Fjórtán manns létust en einn komst lífs af. Meðal hinna látnu var Frank Maxwell Andrews en hann var afar háttsettur í bandarískra hernum og heimildir segja að hann hafi átt að stýra innrásinni í Normandí í Evrópu. Eftirmaður hans í hernum var Eisenhower sem síðar varð forseti Bandaríkjanna. Flugvélin mun hafa ætlað að lenda á flugvellinum í Kaldaðarnesi.

Þann 19. mars 2021 hófst eldgos við fjallið, nánar tiltekið í Geldingadölum. Stóð það í 6 mánuði. Gos tók sig aftur upp í Meradölum í ágúst 2022.
Tala (aðgreining)

Tala getur átt við eftirfarandi:
Afstapahraun

Afstapahraun er apalhraun á Reykjanesskaga. Hraunið hefur runnið frá eldgígum sem eru vestan undir Trölladyngju og þaðan til norðurs alveg í sjó fram í Vatnsleysuvík á Vatnsleysuströnd. Við suðurenda hraunsins eru Höskuldarvellir, sem eru grasi gróið flatlendi, eitt hið stærsta á Reykjanesskaganum. Við norðurendann hefur verið brotið af hrauninu vegna lagningar Reykjanesbrautar, sem liggur þar á milli hrauns og sjávar. Heildarlengd hraunsins er um 10 kílómetrar.
Ljósmyndun

Ljósmyndun er aðferð til að festa á varanlegt form myndir af umhverfinu með ljósmyndavél. Notast er við vélræna, ljósfræðilega, efnafræðilega og/eða stafræna aðferð við að safna endurköstuðu ljósi í stuttan tíma með linsu og varpa því á ljósnæman flöt, t.d. filmu inni í myndavélinni. Með eftirvinnslu á ljósnæma fleti myndavélarinnar (framköllun á filmu) fæst ljósmynd sem „tekin“ var með myndavélinni. Orðið "ljósmyndun" er samsett úr orðunum "ljós" og sögninni "mynda" og felst merkingin í því að "búin er til mynd af ljósinu". °°°°
Saga ljósmyndunar.

Fyrstu ljósmyndirnar.

Nútíma ljósmyndatækni má rekja til franska uppfinningamannsins Joseph Nicéphore Niépce en hann hóf að gera tilraunir árið 1793 með aðferðir til að gera sjónrænar myndir. Fyrstu verk hans dofnuðu fljótt en honum tókst loksins að gera varanlega mynd árið 1824. Aðferðirnar kröfðust þess að sólin var notuð til að framleiða myndina en þær tóku um 8 klst eða lengur í framkvæmd og var aðferðin því bara notuð til að festa á mynd fasta hluti eins og t.d. byggingar. Árið 1829 byrjaði hann samningsbundið samstarf við listamanninn og efnafræðinginn Louis-Jacques-Mandé Daguerre um að betrumbæta aðferðina. Eftir dauða Niépce 5. júlí 1833, þá hélt Daguerre áfram starfi sínu og tókst loksins ætlunarverk sitt.

Sellulósufilmur.

Sellulósur fyrir ljósmyndafilmur voru teknar í notkun árið 1887 og voru það bæði Hannibal Goodwin og Eastman Company sem skráðu leyfi fyrir filmuvöruna. Goodwin hins vegar kærði Eastman Kodak Company fyrir brot á einkaleyfinu sínu og vann málið en seldi síðan einkaleyfin til þeirra. Þessi aðferð var síðan grundvöllurinn fyrir þróun kvikmyndafilmunnar. Myndir teknar með þessari aðferð þurfa samt að fara í framköllun áður en hægt er að sjá efni myndarinnar skýrt.

Fyrsta litmyndin.

Fyrsta myndin í lit var tekin rétt eftir aldamótin 1900 en uppfinningin var einkaleyfisvarin árið 1903 og sett á markað 1907. Frönsku bræðurnir Louis Jean og Auguste Marie Louis Nicholas Lumière voru miklir uppfinningamenn og faðir þeirra rak ljósmyndastofu þar sem þeir unnu. Þeir fengu því mikinn áhuga á ljósmyndun og fundu upp margvísleg tól sem urðu mikilvægir hlekkir í þróunarsögu ljósmynda og kvikmynda. Litfilman Autochrome Lumière var sú eina sem var á markaðnum þar til 1935 þegar Kodak setti Kodachrome á markaðinn. Sú vörulína er enn í framleiðslu og er talin með þeim fremri vörutegundum vegna fínna korna og líflegra lita.

Stafræn ljósmyndun.

Frá árinu 2000 hefur stafræn ljósmyndun að mestu komið í stað ljósmyndunar á filmu, en þá er notuð örflaga í stað filmunnar áður til að safna ljósi frá myndefninu og ljósmagn og litur hverrar myndeiningar er geymt stafrænt í minniskorti myndavélarinnar. Hefur þann kost að mögulegt að skoða myndina skömmu eftir að hún er tekin og flytja hana í tölvu vinna hana með stafrænni myndvinnslu.