arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stelpurnar okkar

Stelpurnar okkar er íslensk heimildarmynd fjallar um baráttu íslenska kvennalandsliðsins í fótbolta um að komast á Evrópumeistarmót, fyrst allra íslenskra landsliða.

Í myndinni kynnumst við litríkum stelpum, draumum þeirra og metnaði. Samkeppnin um að komast í liðið er hörð og stelpurnar eiga í baráttu innbyrðis sem andstæðingar með félagsliðum sínum. Þóra Tómasdóttir og Hrafnhildur Gunnarsdóttir fylgdust með landsliðinu í hálft annað ár þegar stelpurnar brutu blað í knattspyrnusögu Íslands og urðu fyrsta íslenska landsliðið til að komast á lokamót í knattspyrnu.
Krýsippos

Krýsippos frá Soli (forngríska: Χρυσιππος) (280 – 207 f.Kr.) var nemandi Kleanþesar og síðar arftaki hans sem stóíska skólans í heimspeki (232-204 f.Kr.). Hann var einn áhrifamesti hugsuður stóuspekinnar og átti mestan þátt í að gera stóuspekina að vinsælustu heimspekinni bæði í Grikklandi og Róm um aldir.

Krýsippos var afkastamikill rithöfundur. Verk hans munu hafa verið um 700 talsins en ekkert er varðveitt að undanskildum brotum sem síðari tíma höfundar vitna í svo sem Cicero, Seneca og fleiri.

Sagan segir að Krýsippos hafi dáið úr hlátri eftir að hafa séð asna éta fíkjur.
Norðursjávartungumál

Norðursjávartungumál er önnur flokkun á hópi vesturgermanskra mála sem felur í sér fornfrísnesku, fornensku og fornsaxnesku. Ekki er talið að tungumálin í þessum hópi séu afleidd af einu sameiginlegu forfeðramáli, frekar að þau væru hópur náskyldra mállýska sem urðu fyrir svipuðum breytingum á sama tíma.

Þýski málvísindamaðurinn Friedrich Maurer stakk fyrst upp á þessari flokkun í bókinni "Nordgermanen und Alemanen" (1942).
Manuscripta Islandica

Manuscripta Islandica (latína, þ.e.: "Íslensk handrit") er ritröð sem forlagið Ejnar Munksgaard í Kaupmannahöfn gaf út á árunum 1954–1966.

Jón Helgason prófessor mun hafa átt frumkvæðið að útgáfunni og var hann ritstjóri og gaf sjálfur út öll sjö bindin sem komu út. Í ritröðinni áttu að vera handrit í fjórblöðungsbroti (kvartó, 4to), og voru í kynningarbæklingi talin upp 20 handrit sem átti að birta. Af þeim birtust sjö, en tvö voru síðar tekin upp í ritröð stærri handrita (í arkarbroti, fólíó, fol.), Early Icelandic Manuscripts in Facsimile, sem forlagið Rosenkilde og Bagger hóf að gefa út 1958. Jón Helgason var þar einnig ritstjóri, ásamt fleirum.

Þessi útgáfustarfsemi var framhald af útgáfustarfsemi Ejnars Munksgaards (Corpus Codicum Islandicorum Medii Aevi), en reynt að aðlaga útgáfuna betur kröfum tímans. Þannig voru bækurnar gerðar mun handhægari með því að prenta þær á þynnri pappír. Einnig var beitt nýjustu tækni í ljósmyndun. Þannig urðu sum handrit, sem höfðu verið illlæsileg vegna óhreininda, eins og ný þegar þau voru ljósmynduð í útfjólubláu ljósi. Loks voru gerðar meiri kröfur um að formálarnir fjölluðu fyrst og fremst um handritið sjálft, ástand þess, sögu, rithendur, spássíukrot o.s.frv. Formálarnir eru afar vandaðir, og má segja að þar birtist vel stefna Jóns Helgasonar um hvernig slíkar útgáfur eigi að vera.
Eldheimar

Eldheimar eru gosminjasafn í Vestmannaeyjum sem var opnað formlega 23. maí 2014

Þann 23. janúar 1973 hófst eldgos á Heimaey og telst það án efa til stærstu náttúruhamfara Íslandssögunnar. Heimaey er eina byggða eyjan í Vestmannaeyjaklasanum og bjuggu þar rúmlega 5200 manns þegar gosið hófst. Eldgosið stóð yfir í rúmlega 5 mánuði en 3. júlí sama ár var því lýst yfir að gosinu væri lokið og fólk flutti aftur til Vestmannaeyja.

Landslag Vestmannaeyja breyttist við eldgosið og hluti byggðarinnar fór undir hraun. Þegar eldgosinu lauk flykktust ferðamenn og vísindamenn allsstaðar að úr heiminum til að sjá með eigin augum þær hrikalegu náttúruhamfarir sem höfðu átt sér stað.

Liðin eru meira en 40 ár frá eldgosinu. Minningin og ummerki eldgossins, sem vann á eigum Eyjabúa, eru smám saman að mást út. Hraun og aska grófu undir sig um fjögur hundruð hús og byggingar.

Verkefnið Pompei Norðursins var einstakt í nútíma fornleifauppgreftri, sem á sér fáar, ef einhverjar hliðstæður. Gosminjasafnið Eldheimar var reist við rætur Eldfells sem opnaði síðan formlega 23. maí 2014. Safnið er hluti af þriggja heima sýn Vestmannaeyja í ferðaþjónustu. Safnið er um Heimaeyjargosið 1973 og einnig er þar hýst sýning um jarðsögu eyjanna en Surtseyjarstofa flutti starfsemi sína þangað. Í Eldheimum er einnig einbýlishúsið að Gerðisbraut 10 sem fór á kaf í ösku og vikur. Eftir 40 ár undir vikri er húsið mikið sprungið. Húsið hefur verið styrkt að innan en ekki er talið öruggt að sýningargestir gangi um það. Einstaka innastokksmunir eru heillegir sem eru hljóðir minnisvarðar um skyndilegan flótta fjölskyldunnar gosnóttina 23. janúar 1973.
Meðalhófsreglan

Meðalhófsreglan er réttarregla sem kveður á um að íþyngjandi ákvarðanir hins opinbera megi ekki ganga lengra en nauðsyn krefur til að ná lögmætu markmiði. Gildir hún sérstaklega við úrlausn stjórnsýslumála og dómsmála. Ef til er önnur vægari úrlausn sem nær hinu lögmæta markmiði skal ætíð beita henni.
Litlibær

Litlibær í Skötufirði er torfbær sem reistur var árið 1895. Þar var búið allt til ársins 1969. Þjóðminjasafn Íslands lét endurbyggja bæinn og er þar nú áningarstaður fyrir ferðamenn. Ábúendur á Hvítanesi hafa umsjón með bænum. Einar Guðfinnsson athafnamaður í Bolungarvík var fæddur og uppalinn í Litlabæ.
Fjöldamorð

Í samþykkt Sameinuðu þjóðana um þjóðarmorð frá 9. desember 1948 eru þau skilgreind sem einhver eftirtalinna: eyðileggja, að einhverjum eða öllu leyti, þjóð, kynþátt eða trúflokk með því
Underdog

Underdog (enska: "Underdog") er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2007. Myndinni var aðeins dreift á mynddiski.
Öld

Öld er hundrað ára tímabil. Venjan er samkvæmt gregóríska tímatalinu að kalla tímabilið frá og með árinu 100*n+1 til og með ársins 100*n+100 (n+1)-tu öldina. Þannig var fyrsta öldin árin 1 til og með 100 og 20. öldin árin 1901 til og með 2000.

Tímatal á vesturlöndum notast yfirleitt við hið svokallaða Anno Domini kerfi, þar sem fæðingarár Krists er kallað 1. árið eftir Krist og eru þá árin talin eins og dagar mánaðarins. Árið þar á undan kallast árið 1 fyrir Krist. Þetta er skýringin á venjunni að ofan. Þetta þykir óheppilegt kerfi í sumum tilfellum í vísindum. Því notast vísindin stundum við svokallað stjörnufræðitímatal þar sem árið 0 kemur í stað ársins 1 f.Kr. og áfram er haldið með neikvæðum tölum aftur í fortíðina.
York-háskóli

York-háskóli (enska: "York University", oft nefndur YU) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Toronto, Ontario, Kanada.

Skólinn var stofnaður árið 1959.
Háskólinn í York

Háskólinn í York er háskóli í borginni York á Englandi. Hann var stofnaður árið 1963 en samanstendur af yfir þrjátíu deildum og rannsóknamiðstöðvum. Háskólinn í York hefur verið dæmdur 7. besti háskólinn í heimi yngri en 50 ára (og besti yngri en 50 ára á Bretlandi). Ásamt London School of Economics er hann eini breski háskólinn sem hefur einhvern tíma ýtt Oxford-háskóla í annað sæti í listanum yfir bestu bresku háskólana en í fyrsta sæti er Cambridge-háskóli. Háskólinn í York hefur sérstaklega strangar inntökukröfur fyrir grunnnám og hefur honum verið lýst sem „alvöru stofnun á heimsmælikvarða“.

Námsmennirnir eru fjölbreyttir (yfir 41.000 nemendur sóttu um árið 2010/11) en koma margir þeirra úr útlöndum til að læra þar. Við háskólann er stærra hlutfall nemenda úr ríkisskólum miðað við aðra háttsetta háskóla samkvæmt niðurröðun "The Times".

Háskólinn í York er staðsettur í suðausturhluta borgarinnar en háskólalóðin er um það bil 0,81 ferkílómetrar að flatarmáli. Á lóðinni er mikill trjágróður og dýralíf, ásamt nokkrum tjörnum. Háskólinn á líka nokkrar byggingar í miðborginni. Nemendur tilheyra einum af átta undirskólum (e. "colleges"), eins og hefðbundið er við háskólana í Oxford, Cambridge og Durham. Árið 2007 fékk háskólinn leyfi til að stækka lóðina sína, en þar eru þrír undirskólar og þrjár deildir. Verið er að byggja níunda undirskóla.
Vetrarólympíuleikarnir 1948

Vetrarólympíuleikarnir 1948 voru vetrarólympíuleikar sem haldnir voru í St. Moritz í Sviss 30. janúar til 8. febrúar árið 1948. Þetta voru fyrstu ólympíuleikarnir sem haldnir voru eftir lok Síðari heimsstyrjaldar. Tólf ár voru þá liðin frá síðustu vetrarólympíuleikum. Á leikunum var að stórum hluta notast við sömu íþróttamannvirki og reist höfðu verið fyrir Vetrarólympíuleikana 1928.

Alls tóku 28 lönd þátt í leikunum og urðu Noregur og Svíþjóð sigursælust með fern gullverðlaun hvort. Keppt var í níu greinum: bobbsleðabruni, íshokkíi, listdansi á skautum, skautahlaupi, alpagreinum, skíðagöngu, magasleðabruni, norrænni tvíþraut og skíðastökki.
Pikriksýra

Pikriksýra er lífræn sýra sem hefur verið notuð sem sprengiefni. Hún var notuð í fallbyssukúlur í fyrri og seinni heimstyrjöldinni. Pikriksýra er notuð á rannsóknarstofum og til sótthreinsunar. Af öryggisástæðum er mælt með því að pikriksýra sé geymd í fljótandi formi og rannsóknarstofur geyma þessa sýru í flöskum undir vatnslagi. Ekki má geyma pikriksýru í málmílátum. Ef pikriksýra hefur þornað upp er oft leitað til sprengjueyðingaraðila. Í herskipum sem hafa sokkið er oft pikriksýra og þannig aðstæður að hún hefur komist í snertingu við málm. Það gerir að verkum að mikil sprengihætta getur skapast. Pikriksýra fannst í fallbyssukúlum í flaki El Grillo á botni Seyðisfjarðar.

Pikriksýra er fyrst nefnd í riti eftir Johann Rudolph Glauber frá árinu 1742. Árið 1873 sýndi Hermann Sprengel fram á að pikriksýru mætti nota sem sprengiefni og árið 1894 var þróuð í Rússlandi aðferð til að búa til sprengikúlur. Skömmu seinna var pikriksýra orðin aðalsprengjuefni hervelda heimsins. Hins vegar kom í ljós að mjög hættulegt var að nota pikriksýru og það kom sérstaklega fram í Sprengingunni miklu í Halifax 6. desember 1917 þegar skip hlaðið sprengiefni, þar með talið miklu af pikriksýru, sprakk í loft upp.
Spíritismi

Spíritismi er tegund af andatrú og dulspeki, sem trúir því að andar fólks geti lifið af dauða líkamanns og lifað í andaheimi og hægt sé að ná sambandi við þessa anda með hjálp miðla.

Rithöfundurinn Einar H. Kvaran var mikill spíritisti og átti þátt í að stofna samtök spíritista, Sálarrannsóknarfélag Íslands, árið 1918 og er það enn starfandi í dag.
Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum

Bjarki Karlsson (f. 1965) er málfræðingur og kerfisfræðingur. Árið 2013 sendi hann frá sér bókina "Árleysi alda" sem inniheldur háttbundinn kveðskap. Fyrir bókina hlaut Bjarki Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar árið og Bókmenntaverðlaun starfsfólks bókaverslana í flokki ljóðabóka sama ár. Bókin var mest selda ljóðabók ársins 2013. Árið 2014 kom út innbundin viðhafnarútgáfa af bókarinnar og nefndist þá "Árleysi árs og alda". Sú útgáfa er með auknum texta, ásamt hljóðbók og hljómdiski með fjölda flytjenda.
Hafnsögumaður

Hafnsögumaður eða lóðs er maður sem hefur það hlutverk að veita skipum leiðsögn um hættuleg eða þröng farvötn, eins og hafnir, ár, skurði og vötn. Hafnsögumenn nýta sér nákvæma þekkingu á staðháttum við leiðsögnina. Í sumum höfnum er hafnsöguskylda, þ.e. skipum er skylt að nýta sér þjónustu hafnsögumanna þegar siglt er til hafnar eða frá. Hafnsöguskylda gildir yfirleitt alltaf þegar siglt er með hættulegan farm. Hafnsögumaður um borð leysir skipstjóra ekki frá þeirri skyldu að tryggja öryggi skipsins.

Hafnsögubátur flytur hafnsögumann um borð í skip, sækir hann og siglir stundum með skipinu um hafsvæðið.

Á Íslandi þarf hafnsögumaður að hafa lokið 2. stigs skipstjórnarprófi og sérstöku hafnsögunámskeiði.
Oleksandr Túrtsjínov

Olexander Valentynovytsj Túrtsjínov (úkraínska: "Олександр Валентинович Турчинов", fæddur 31. mars 1964) er úkraínskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti og þingforseti Úkráinu. Hann tók embætti þann 22. febrúar 2014 þegar Víktor Janúkovytsj var leystur frá störfum.
Francis MacDonald Cornford

Francis Macdonald Cornford (27. febrúar 1874 – 3. janúar 1943) var enskur fornfræðingur og skáld. Hann var félagi á Trinity College, Cambridge frá árinu 1899 og gegndi kennslustöðu við háskólann frá árinu 1902. Hann varð Laurence Professor of Ancient Philosophy árið 1931.

Í bók sinni "Thucydides Mythistoricus" frá árinu 1907 færði hann rök fyrir því að Saga Pelópsskagastríðsins einkenndist af tragískum skoðunum höfundarins, Þúkýdídesar. Ef til vill er Cornford þó betur þekktur fyrir verk sitt "Microcosmographia Academica" frá árinu 1908, sem er sígild háðsádeila á háskólapólitík rituð af manni sem tók þátt í þeim. Bókin er heimild fyrir mörgum fleygum setningum, svo sem: "doctrine of unripeness of time".

Cornford var einnig mikilvægur fræðimaður um fornaldarheimspeki. Rit hans "Plato's Cosmology: The Timaeus of Plato" frá árinu 1935 er enn eitt mikilvægasta skýringarritið við samræðuna "Tímajos" eftir Platon og "Plato's Theory of Knowledge: The Theaetetus and Sophist of Plato" frá 1935 er enn mikilvægt skýringarrit við samræðurnar "Þeætetos" og "Fræðarann" eftir Platon. Meðal annarra rita hans um fornaldarheimspeki og fornfræði má nefna "Greek Religious Thought From Homer to the Age of Alexander" frá árinu 1923, "Before and After Socrates" frá árinu 1932, "Plato and Parmenides" frá 1939, "From Religion to Philosophy" frá 1957

Cornford kvæntist skáldinu Frances Cornford (fædd Darwin), og skáldið John Cornford var sonur þeirra.
Luis Alberto Lacalle

Luis Alberto Lacalle Herrera (f. 13. júlí, 1941 í Montevídeó) var forseti Úrúgvæ á árunum 1990 til 1995.
Hvirfilpunktur

Hvirfilpunktur (eða himinhvirfill eða hápunktur himins) er sá punktur himins, sem er beint fyrir ofan athuganda (með stjörnuhæð +90°). Gagnstæður punktur nefnist ilpunktur, en báðir punktarnir eru á hábaugi.
ADEM

Acute disseminated encephalomyelitis (ADEM), eða bráða, dreifð heila- og mænubólga, er sjaldgæfur mýliseyðandi sjúkdómur sem einkennist af bólgu í heila og mænu. Adem-sjúkdómurinn er talinn ástæða fyrir allt að þriðjungi greindra tilfella af heilabólgu. Hann stafar af skemmdum á mýlislíðri í heila og mænu. Talið er að þessar skemmdir verði vegna viðbrögð ónæmiskerfisins sem beinast gegn eigin heila. Ekki hefur tekist að einangra sýkill úr vefjasýni sjúklinga og við smásjárskoðun sést að hvítfrumur blóðsins hafa gert innrás í heilavef og eyðilagt mýlið.

ADEM getur komið í kjölfar veiru- eða bakteríusýkingar eða eftir bólusetningu en stundum eru ekki neinar þekktar orsakir. Meðgöngutími sjúkdóms er oftast frá nokkrum dögum upp í tvær til þrjár vikur.

Sjúkdómurinn lýsir sér oftast með einkennum eins og sótthita, höfuðverk, stífum hálsi, uppköstum og lystarleysi. Seinna bætist við skert meðvitund. Á þessu Taugalæknisfræðileg skoðun sýnir oft ýmis einkenni á taugakerfi eins og tvíhliða sjóntaugabólgu, óregluhreyfingu útlima, klunnalegt göngulag, lömun útlims eða helftarlömun og flog.
Trímatarnir

Trímatarnir eða englar Leakeys eru þrjár konur, Jane Goodall, Dian Fossey og Birutė Galdikas, sem hver um sig hefur helgað líf sitt rannsóknum á einni tegund mannapa í sínu náttúrulega umhverfi, að undirlagi breska mannfræðingsins Louis Leakey. Goodall rannsakar simpansa ("Pan") í Tansaníu, Fossey górillur ("Gorilla") í Rúanda og Galdikas órangútana ("Pongo") á Borneó.
Afskautun

Afskautun er þegar spennumunurinn milli innanfrumuvökva og utanfrumuvökva minnkar.

Ef jákvæðar Na+ (natríum) eða Ca+2 (kalsíum) jónir flæða inn í frumuna afskautast frumuhimna viðtökufrumunnar, það er spennan verður jákvæðari en áður.
Humboldt-straumurinn

Humboldt-straumurinn eða Perústraumurinn er kaldur saltlítill hafstraumur sem streymir í norður eftir vesturströnd Suður-Ameríku frá suðurenda Chile að norðurhluta Perú. Hann nær allt að þúsund kílómetra frá ströndinni. Hann skapar mikið uppstreymi næringarefna frá botninum og er þannig undirstaða lífríkis í hafinu á stóru svæði. Straumurinn dregur nafn sitt af prússneska náttúrufræðingnum Alexander von Humboldt.

Humboldt-straumurinn kælir strendur Chile, Perú og Ekvador. Hann ber líka ábyrgð á þurrkum í Atacama-eyðimörkinni í Norður-Chile, í Suður-Ekvador og strandhéruðum Perú þar sem kæling loftsins dregur úr úrkomu.
Togveiðar

Togveiðar eru aðferð við fiskveiðar sem byggist á því að draga net gegnum vatnið á eftir einum eða fleiri skipum. Netið er kallað troll eða varpa. Tognet sem fer eftir sjávarbotni er kallað botnvarpa. Skip sem notuð eru við togveiðar eru kölluð togarar.
Viðarkveif

Viðarkveif (fræðiheiti: "Galerina marginata") er lítill brúnn sveppur sem inniheldur banvæn eiturefni. Banvænn skammtur er tvær matskeiðar. Rotnandi viður er kjörlendi sveppsins. Viðalkveif fannst í Kjarnaskógi á 50 m svæði á brún göngustígs sem borið var á viðarkurl. Eitrið í viðarkveif er amatoxín og það kemur í veg fyrir próteinmyndun og veldur skaða á nýrum, lifur og meltingarfærum.
Gilbert Harman

Gilbert Harman (f. 1938) er heimspekingur, sem hefur birt greinar um margvísleg efni í siðfræði, þekkingarfræði, frumspeki, málspeki og hugspeki. Hann er þekktur fyrir þá skoðun, að heimspeki og vísindi séu nátengd, líkt og leiðbeinandi hans í doktorsvekefni hans, Quine, og einnig fyrir vörn sína fyrir siðfræðilegri afstæðishyggju. Síðasta og greinarbesta umfjöllun hans um siðfræðilega afstæðishyggju er að finna í bókinni "Moral Relativism and Moral Objectivity" (Oxford: Blackwell, 1996).
Jakob 1.

Jakob 1. getur átt við eftirfarandi:
Físibelgur

Físibelgur er verkfæri sem virkar eins og loftpumpa og er þannig útbúinn vindbelgur að hann dælir út lofti þegar þegar hliðar hans eru lagðar saman. Físibelgur var til forna notaður þegar málmar voru bræddir og smíðað úr þeim, þá var mikilvægt að blása lofti að eldi til að logaði betur.
Fjárborg

Fjárborg er hringlaga byrgi hlaðið úr torfi eða grjóti sem notuð var fyrr á öldum til að skýla sauðfé á vetrum. Oftast voru aðeins háir veggir á fjárborgum en stundum voru þær hlaðnar með hvolftu þaki. Aðeins ein dyr var og aðeins fjárgengar. Fjárborgir voru algengastar á Suðurlandi.
Styttuband

Styttuband eru band sem notað eru til að stytta pils. Styttubönd voru notuð þannig að konur brugðu bandi um mjaðmir utan yfir pilsið og toguðu pilsið upp fyrir bandið svo það blotnaði ekki eða óhreinkaðist. Konur notuðu styttubönd til að "stytta sig," þær bundu styttuböndin um pilsin við hnén og drógu þau síðan upp. Styttubönd voru oft spjaldofin.
Vefstóll

Vefstóll er verkfæri til að vefa efni. Vefstólar geta verið fyrir handvefnað, fótstignir eða vélknúnir. Láréttir vefstólar urðu algengir í Norður-Evrópu fyrir lok miðalda en vefstólar bárust seint til Íslands og voru eingöngu fáir til um miðja 18. öld. Um miðja nítjándu öld höfðu vefstólar útrýmt gömlu kljásteinsvefstöðunum. Kljásteinsvefstaðir voru með steinum neðst sem þyngdu uppistöðuna og þurfti vefari að standa við vefinn og í slíkum vefstól tók einn vinnudag að vefa eina alin vaðmáls.

Hlutar fótstigins íslensks vefstóls eru:

1 hafaldatré

2 slöngurifur

3 hafaldasnæri

4 vippa

5 efri hafaldasköft

6 slagborð, skeiðarhald

7 skeið, vefjarskeið, ritti

8 skytta, vefjarskytta

9 ívaf

10 vefað

11 brjóstslá, brjósttré

22 setnfjöl, setbekkur

13 voðmeiður

14 framstuðull

15 skammel, stigskammel, fótskemlar

16 framslá

17 afturstuðull

18 efsta rim, kambatré, vængur

19 rifshaus með haldvindum

20 skeiðarhaldsarmur

22 uppistaða

22 spennislá

23 höföld

24 mið hliðarrim

25 haldvinda

26 neðsta hliðarrim
Silfurtúnglið

Silfurtunglið er leikrit eftir Halldór Laxness. Það var fyrst frumsýnt í Þjóðleikhúsinu 1954. Leikritið er háðsdeila á nútímann.
Faraldsroði

Faraldsroði eða fimmti sjúkdómurinn er smitandi veirusjúkdómur sem algengastur er hjá börnum á aldrinum 5 - 15 ára. Einkenni sjúkdómsins eru rauð útbrot á kinnum og útbrot á líkama. Sjúkdómurinn er kallaður fimmti sjúkdómurinn og var þá talað um skarlatssótt sem fyrsta sjúkdóminn, mislinga sem annan sjúkdóminn og rauða hunda sem þriðja sjúkdóminn, hlaupabóla sem fjórða og svo faraldsroða sem fimmta.
Orðsifjafræði

Orðsifjafræði er undirgrein sögulegra málvísinda sem fæst við uppruna orða. Þeir sem leggja stund á greinina kallast orðsifjafræðingar.

Heimildir.

íslensk orðsifjabók og enska wiktionary
Hollandaise-sósa

Hollandaise-sósa eða hollensk sósa er ljós heit sósa gerð með því að þeyta saman eggjarauðu og bráðið smjör og venjulega krydduð með sítrónusafa eða hvítvínsediki, salti og hvítum pipar eða cayenne-pipar. Sósan er þykk og smjörkennd með eilítið súrum keim. Hollandaise-sósa er ein af fimm grunnsósum franskrar matargerðar.

Elsta dæmið um uppskrift af hollandaise-sósu er að finna í hollenskri matreiðslubók frá 1593. François Pierre La Varenne lýsti svipaðri sósu í "Le cuisinier françois" árið 1651. Nafnið kann að vera dregið af því að fiskur "à la hollandaise" var borinn fram með bráðnu smjöri.
Balúkistan

Balúkistan er landsvæði sem nær yfir suðausturhluta Íran, suðvesturhluta Pakistan og lítinn hluta af Suðvestur-Afganistan. Syðsti hluti Balúkistan er kallaður Makran. Balúkistan er þurrt fjalllent svæði við strönd Arabíuhafs. Grikkir kölluðu það Gedrósíu.

Balúkistan heitir eftir balúkum sem tala balúkísku. Balúkar eru meirihluti íbúa svæðisins en þar er líka að finna pastúna og bahúía. Langflestir balúkar eru súnnítar. Balúkar kölluðu land sitt upphaflega Maka eða Moka sem síðar varð Makran. Á pastúnsku heitir það Gwadar eða Godar.

Stærsti hluti Balúkistan er í Pakistan í fylkinu Balúkistan, en vesturhlutinn er hluti af íranska héraðinu Sistan og Balúkistan. Helstu borgir eru Quetta, Gwadar og Túrbat í Pakistan, og Zahedan í Íran.
Garðagullregn

Garðagullregn (fræðiheiti: "Laburnum ×watereri" ‘Vossii') er blendingstegund af gullregni sem er allt að tíu metra hár harðgerður runni sem blómgast stórum, gulum blómklösum á sumrin. Garðagullregn þarf kalkríkan og hæfilega rakan jarðveg. Garðagullregn er blendingsgullregn milli hinna tveggja tegunda gullregns með langa blómklasa eins og fjallagullregn og þétt blómskrúð eins og strandagullregn.
Stóru-Sundaeyjar

Stóru-Sundaeyjar eru norðvesturhluti Sundaeyja og telja fjórar stórar eyjar: Súmötru, Jövu, Borneó og Súlavesí. Stærstur hluti Stóru-Sundaeyja er hluti af Indónesíu, en Borneó skiptist milli Indónesíu (héruðin Norður-, Suður-, Austur- og Vestur-Kalimantan), Brúnei og Malasíu (fylkin Sabah og Sarawak).

Litlu-Sundaeyjar eru röð lítilla eyja sem liggur í austur frá Jövu, sunnan við Súlavesí.
Gland (Sviss)

Gland er sveitarfélag í Nyon-umdæmi í svissnesku kantónunni Vaud. Bærinn stendur norðan megin við Genfarvatn. Íbúar eru tæplega tólf þúsund.
Kolönd

Kolönd (fræðiheiti Melanitta deglandi) er sjóönd og önnur af tveimur tegundum korpanda. Kolönd hefur sést við Ísland.

Kolendur halda sig í stórum flokkum við sjávarstrendur. Fuglarnir verpa 5-11 eggjum og tekur útungun 25 til 30 daga. Eftir um 21 daga verða nálægir kvenfuglar árásargjarnir við aðra kvenfugla við hreiður og sölsa undir sig unga. Kvenfugl getur þegar útungun er lokið verið með allt að 40 afkvæmi úr slíkum erjum. Kvenfuglinn hugsar um ungana í þrjár vikur en yfirgefur þá svo en ungahópurinn heldur saman í þrjár vikur í viðbót. Endurnar verða fleygar 63 til 77 daga gamlar.
Sjófuglar

Sjófuglar eru fuglar sem aðlagaðir eru lífi í sjó. Sjófuglabyggðir við strönd Íslands eru með þeim stærstu í heimi.

Meðal sjófugla við Ísland eru
Stefán Kristjánsson

Stefán Kristjánsson (fæddur 8. desember, 1982, látinn 28. febrúar, 2018) var íslenskur skákmeistari.

Stefán var útnefndur alþjóðlegur meistari í skák árið 2002 og árið 2011 varð hann stórmeistari í skák. Hann var fastamaður í landsliði Íslands frá 2000-2008 og keppti fimm sinnum á Ólympíuskákmóti.
Öxi (fjallvegur)

Öxi er vegur á Austurlandi. Hann hefur þjóðveganúmerið 939 og liggur frá Berufirði yfir í skriðdal. Vegurinn tengist hringveginum í báða enda. Endurbætur fóru fram á veginum frá 1998-2010 og eftir þær flokkaðist vegurinn sem heilsársvegur, en hann taldist fjallvegur fyrir endurbæturnar.
Michael Jeter

Michael Jeter (1952 – 2003) var bandarískur leikari.
Flóðhæna

Flóðhæna (fræðiheiti "Porphyrio martinica" eða "Porphyrio martinicus") er fugl af relluætt.