arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Lönd bæheimsku krúnunnar

Lönd bæheimsku krúnunnar voru lén í Mið-Evrópu sem heyrðu undir konunga Bæheims á miðöldum og árnýöld. Til þessara landa mátti í megindráttum telja konungsríkið Bæheim, markgreifadæmið Mæri og slésísku hertogadæmin, auk tengdra svæða. Bæheimska konungsættin (Přemyslid-ætt) bjó þessi lén til árið 1198. Þau urðu hluti af veldi hinna austurrísku Habsborgara árið 1526 og síðar Austurrísk-ungverska keisaradæminu en þá voru hertogadæmin í Slésíu orðin hluti Prússlands og markgreifadæmin í Lausitz orðin hluti Saxlands. Þegar keisaradæminu var skipt eftir fyrri heimsstyrjöld urðu Bæheimur, Mæri og Austurríska Slésía hluti Tékkóslóvakíu. Nú eru þau hluti Tékklands og Austurríska Slésía er nú kölluð Tékkneska Slésía.
Robert R. Gilruth

Robert Rowe Gilruth (8. október 1913 – 17. ágúst 2000) var bandarískur frumkvöðull á sviði flugs og geimferða. Hann er þekktastur fyrir að stýra mönnuðum geimferðum hjá NASA, Geimferðastofnun Bandaríkjanna, frá upphafi stofnunarinnar til ársins 1972. Hann hafði umsjón með 25 mönnuðum geimferðum, þeirra á meðal Apollo ferðunum til tunglsins.
Joe Cocker

John Robert „Joe“ Cocker (20. maí 1944 – 22. desember 2014) var enskur rokk og blússöngvari. Hann varð frægur upp úr 1960 og þekktur fyrir sína rámu rödd og spasmakendar hreifingar á sviði. Þekktastur á þeim tíma var hann fyrir að taka lög eftir aðra eins og Bítlana sem dæmi en fluttningur hans á lagi þeirra, "With A Little Help From My Friends" gerðu hann heimsfrægan og kom honum á topp vinsældarlista. Það voru ballöður sem hann hlaut mesta viðurkenningu fyrir eins "You Are So Beautiful" og titillag stórmyndarinnar An Officer And A Gentleman, "Up Where We Belong" en það lag flutti hann ásamt Jennifer Warnes og hlutu þau Grammy-verðlaun fyrir.

Hann hafði lengi barist við lungnakrabbamein og dó af því, 70 ára gamall, þann 22. desember 2014. Þrátt fyrir langvarandi veikindi hélt hann áfram að koma fram og hljóðrita nýtt efni og fór síðasta plata hans á topp Þýska vinsældarlistans. Síðustu tónleika sína hélt hann á Hammersmith, London í júní 2014.
Sint Maarten

Sint Maarten er ríki sem nær yfir syðri 40% eyjunnar Saint Martin í Antillaeyjaklasanum en norðurhlutinn er franska nýlendan Saint-Martin. Ríkið er hluti af Konungsríkinu Hollandi. Fyrir 2010 var svæðið hluti af Hollensku Antillaeyjum. Það er oft sagt vera hluti af Hollensku Vestur-Indíum ásamt öðrum hollenskum yfirráðasvæðum í Karíbahafi.

Kristófer Kólumbus nefndi eyjuna eftir Marteini helga þar sem hann kom auga á hana á Marteinsmessu 11. nóvember. Hann tók þó ekki land á eyjunni. Hollendingar stofnuðu þar nýlendu árið 1631. Eyjunni var skipt milli Frakka og Hollendinga með Condordia-sáttmálanum árið 1648. Báðir hlutarnir voru undirlagðir plantekrubúskap með afrískum þrælum. Þrælahald var lagt niður um miðja 19. öld. Hollendingar gerðu sinn hluta að fríhöfn árið 1939 sem jók mjög ferðamennsku til eyjarinnar.

Íbúafjöldi Sint Maarten óx hratt á síðari hluta 20. aldar og íbúar eru nú um 30.000. Höfuðborgin er Philipsburg en stærsta borgin er Lower Prince's Quarter með um 8000 íbúa. Flugvöllurinn Princess Juliana International Airport er einn helsti flugvöllur Kulborðseyja. Sint Maarten er ekki hluti af Evrópusambandinu.

Heiti.

Kristófer Kólumbus nefndi eyjunna til heiðurs heilögum Marteini frá Tours af því hann sá hana fyrst á messudegi hans, 11. nóvember 1493.

Sint Maarten þýðir einfaldlega „heilagur Marteinn“ á hollensku.

Landfræði.

Sint Maarten nær yfir suðurhluta eyjarinnar Saint Martin sem er ein Hléborðseyja í Antillaeyjaklasanum. Norðurhlutinn er franska héraðið Saint Martin. Norðan við Angvillasund er breska handanhafssvæðið Angvilla, suðaustan við eyjuna er franska eyjan Saint Barthélemy og enn sunnar eru hollensku eyjarnar Saba og Saint Eustatius.

Sint Maarten er 41,44 km2 að stærð. Landslag er hæðótt og hæsti tindurinn er Flagstaff-fjall, 383 metrar á hæð. Vestan við flugvöllinn er meira flatlendi og þar er hollenski hluti Simpsonflóalóns. Stóri saltpollurinn er norðan við Philipsburg. Nokkrar minni eyjar liggja utan við ströndina. Little Key er í Simpsonflóalóni.

Eyjarnar sem tilheyra Sint Maarten eru alls tíu talsins:

Efnahagslíf.

Sint Maarten notast við antillaeyjagyllini sem gjaldmiðil, ásamt Curaçao. Efnahagslíf landsins byggist á ferðaþjónustu, bæði frá almennu ferðafólki og dagsferðalöngum af skemmtiferðaskipum sem stoppa í höfn Philipsburg. Um 80% vinnuaflsins starfa í ferðaþjónustu. Landbúnaður er stundaður á svæðinu en megnið af matvöru er innflutt.

Árið 2014 voru flestir spilakassar miðað við höfðatölu á Sint Maarten.

Fellibylurinn Irma sem gekk á land 2017, hafði mikil áhrif á efnahagslíf eyjunnar. Í skýrslu frá 2019 kemur fram að verg landsframleiðsla hafi dregist saman um 4,7% og verðbólga aukist. Efnahagsáfallið stafaði af minni ferðamennsku, lækkun fasteignaverðs, og samdrætti í viðskiptum.

Samgöngur.

Princess Juliana International Airport er flugvöllur Sint Maarten. Þaðan er flogið til áfangastaða í Karíbahafi, Norður-Ameríku, Hollands og Frakklands. Flugvöllurinn er þekktur fyrir lágflugslendingar yfir vinsæla baðströnd. Flugvöllurinn er bækistöðvar flugfélagsins Windward Islands Airways (Winair).
Langeyri

Langeyri er stór og slétt eyri í landi jarðarinnar Eyrardals í Álftafirði. Innan við eyri er gott skipalægi því þar er aðdjúpt og skjól fyrir flestum áttum. Fyrr á öldum var þar bækistöð Þjóðverja og síðar Hollendinga og enn seinna Englendinga. Norðmenn reistu hvalveiðistöð á Langeyri um 1890 en þeir reistu einnig tvær aðrar hvalveiðistöðvar í Súðavíkurhreppi og voru þær á Dvergasteinseyri í Álftafirði og Uppsalaeyri í Seyðisfirði.
AC/DC

AC/DC er áströlsk þungarokkhljómsveit sem bræðurnir Angus og Malcolm Young stofnuðu í Sydney í nóvember 1973. Árið eftir tók Bon Scott við sem söngvari og 1975 kom fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar, "High Voltage", út. Í kjölfarið fylgdu plötur á borð við "T.N.T." (1975), "Dirty Deeds Done Dirt Cheap" (1976) og "Highway to Hell" (1979). Bon Scott lést árið 1980 vegna ofneyslu áfengis og Brian Johnson tók við sem aðalsöngvari. Sama ár og Scott lést kom metsöluplatan "Back in Black" út og "For Those About to Rock We Salute You" árið eftir. Seinni plötur hljómsveitarinnar nutu ekki nærri eins mikillar hylli og vinsældir hennar dalaði þar til "The Razor's Edge" kom út 1990 með lögunum „Thunderstruck“ og „Moneytalks“. Eftir 1990 hefur lengra liðið milli stúdíóplata hljómsveitarinnar en á sama tíma hafa komið út hljómleikaplötur og safnplötur. Angus Young er þekktur fyrir að koma fram á tónleikum í breskum skólabúningi.

Þróun síðustu ár.

Árið 2014 varð Malcolm Young að hætta vegna heilabilunar. Stevie Young, frændi Malcolm og Angusar tók við sem gítarleikari. Sama ár var trommarinn Phil Rudd ákærður fyrir tilraun til morðs og fíkniefnabrot. Hann lýsti sig sekan fyrir dómi á Nýja Sjálandi fyrir að hafa hótað að myrða mann sem vann hjá sér og að eiga fíkniefni. Trommarinn Chris Slade sem áður hafði spilað með bandinu tók við af Rudd.

Árið 2016 gat Brian Johnson ekki tekið þátt í tónleikum sveitarinnar vegna heyrnarskaða og eftir að hafa íhugað söngvara ákvað sveitin að láta Axl Rose, söngvara Guns N' Roses klára Rock or Bust tónleikaferðalagið. Brian Johnson var þakkað fyrir árin í sveitinni og óskað alls hins besta. Cliff Williams, bassaleikari, hætti eftir Rock and Bust túrinn og er framtíð hljómsveitarinnar í óvissu. Malcolm Young lést árið 2017, 64 ára að aldri. Hljómsveitin fór í hlé í nokkur ár eftir tónleikaferðalagið með Axl Rose.

Árið 2018 sást hljómsveitin í hljóðveri með Brian Johnson og árið 2020 var staðfest að hann og Phil Rudd væru komnir aftur í hljómsveitina. Ný plata Power Up var gefin út í nóvember.
1549

Árið 1549 (MDXLIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Luna 21

Luna 21 var ómannað geimfar sem Sovétríkin sendu til tunglsins frá Bajkonurgeimferðastöðinni 8. janúar 1973. Það var hluti af Lunaáætluninni. Geimfarið lenti í Le Monnier-gígnum á tunglinu 14. janúar. Það bar tunglbílinn Lunokod 2 sem ók 42 km eftir yfirborði tunglsins, tók myndir og rannsakaði jarðveg. Þann 9. maí valt bíllinn ofaní gíg og ryk þakti sólarrafhlöður hans. Þann 3. júní var því lýst yfir að verkefninu væri lokið.
Sígaunabaróninn

Sígaunabaróninn (þýska: "Der Zigeunerbaron") er óperetta í þremur þáttum eftir Johann Strauss yngri sem var frumflutt í Theater an der Wien í Vínarborg 24. október 1885. Líbrettó óperunnar var saminn af Ignaz Schnitzer og byggði á sögunni „Sáffi“ eftir ungverska rithöfundinn Mór Jókai.
Skírt smjör

Skírt smjör er smjör sem hefur verið unnið þannig að þurrefni og vatn hafa verið fjarlægð og smjörfitan ein er eftir. Skírt smjör hefur mun hærra brennslumark en venjulegt smjör og hentar mun betur til steikingar.
Þríhjól

Þríhjól er fótstigið farartæki með þremur hjólum. Þríhjól er notað af börnum jafnt sem fullorðnum vegna þess að slík hjól eru stöðugri en hefðbundin reiðhjól. Í Bandaríkjunum og Kanada nota eldri borgarar þríhjól til útivistar og hreyfingar og til að fara í verslunir. Í Asíu og Afríku eru þríhjól sem kallast pedicabs notuð til að ferja farþega. Þríhjól eru einnig notuð til að flytja vörur og varning. Mannknúin þríhjól eru fótstigin eða knúin með handafli. Vélknúin þríhjól geta verið með bensínvél eða rafknúin.

Árið 1655 eða 1680 var smíðaður þríhjólastóll fyrir fatlaðan þýskan mann Stephan Farffler. Hann var áhugamaður um fuglaskoðun og hann gat búið til farartæki sem var handstýrt. Árið 1789 þróuðu Frakkarnir Blanchard og Maguier þríhjól.

Breskur uppfinningamaður Denis Johnson að nafni fékk árið 1818 einkaleyfi á þríhjólahönnun. Árið 1876 þróaði James Starley Coventry Lever þríhjól sem var handknúið og með tveimur litlum hjólum á hægri hlið og einu stóru á vinstri hlið. Árið 1877 þróaði Starley nýtt farartæki sem hann kallaði Coventry Rotary og var það með keðju. Þessi farartæki Starley's urðu til þess að þríhjól komust í tísku og árið 1879 voru tuttugu gerðir af hjólum með þremur hjólum eða fleiri og árið 1884 voru yfir 120 mismunandi gerðir framleiddar af 20 aðilum. Fyrsta þríhjólið með stýri að framan var framleitt í Leicester árið 1881 og kom á markað árið 1882 og kostaði þá 18 pund. Sama fyrirtæki framleiddi þá þríhjól sem hægt var að fella saman. Þríhjól voru notuð af hjólreiðafólki sem ekki átti gott með að nota reiðhjólin sem þá voru með risastórum hjólum svo sem konur í síðum flaksandi kjólum.
Cévennes

Cévennes (oksítanska: "Cevenas") er fjallgarður í suðurenda Massif Central-hálendisins í Suður-Frakklandi. Fjallgarðurinn er í umdæmunum Ardèche, Gard, Hérault og Lozère. Hæsti tindur hans er Mont Lozère (1702 m).
Veraldarhyggja

Veraldarhyggja á við það lögmál að ríkisstjórn og fulltrúar hennar eigi að vera aðskilin frá trúfélögum og höfðingjum þeirra. Í einni útgáfu stefnunnar er rétturinn til að vera laus við trúarbrögð og kenningar þeirra fullyrður. Einnig er haldið fram að ríki leggi ekki ákveðin trúarbrögð á borgarana sína. Önnur útgáfa veraldarhyggju snýr um lögmálið að athafnir og ákvarðanir sem snerta almenninginn, sérstaklega þær tengdar stjórnmálum, eigi að vera lausar við trúaráhrif.

Veraldarhyggja á rætur sínar að rekja til grískra og rómverskra heimspekinga eins og Markúsar Árelíusar og Epikúrosar; til hugsuða upplýsingarinnar eins og Denis Diderot, Voltaire, Baruch Spinoza, James Madison, Thomas Jefferson og Thomas Paine; og til nýlegri fríhyggjumanna og trúleysingja eins og Robert Ingersoll og Bertrand Russell.

Skoðanir um tilgang og stuðning veraldarhyggju eru mjög misjafnar. Í evrópskri veraldarhyggju eða "laïcité" hafa rök verið færð fyrir því að hún sé hreyfing í att að nútímavæðingu og burt frá hefðbundnum trúargildum (þ.e. veraldarvæðing). Slíka veraldarhyggju, byggð á félagslegum eða heimspekilegum grundvelli, er oft að finna í löndum þar sem haldið er utan um þjóðkirkju eða önnur trúfélög. Sumir halda fram að bandarísk veraldrarhyggja, eða ríkisveraldarhyggja, hafi varið trúarbrögð og trúmenn fyrir ríkisafskiptum, og að þar sé veraldarhyggja minni í samfélaginu.
Tröllahraun

Tröllahraun er basalthraun sem kom upp í eldgosi á Tungnaáröræfum á árunum 1862-1864. Tröllagígar eru í Heljargjá norðaustur af Gjáfjöllum og mynda 16 km langa slitrótta gígaröð. Þeir tilheyra Bárðarbungukerfinu eins og margar aðrar gígaraðir á þessum slóðum og á Veiðivatnasvæðinu. Gosið var óvenju langvinnt og stóð með hléum í rúm tvö ár. Það hófst 30. júní 1862 og því lauk einhvern tíma haustið 1864.

Lítið varð vart við gosið úr byggð. Gosmökkurinn sást þó frá Suðurlandi og eldsbjarmi þegar kom fram á haustið og veturinn. Einnig varð vart við allmikla blámóðu í lofti víða um land sem menn kenndu gosinu. Hraunið rann til suðvesturs eftir Heljargjá en síðan um skarð til vesturs meðfram norðanverðum Gjáfjöllum.

Stórit hvítir feldspatdílar eru í hrauninu. Það er úfið og ógreiðfært yfirferðar, gráhvítt yfir að líta því það er vaxið mosa og skófum. Enginn jarðvegur er á því aðeins efnislitlir sandskaflar hér og hvar sem fokið hafa úr sandorpnum hraununum umhverfis.

Grímur Thomsen skáld fór ásamt nokkrum fylgdarmönnum í leiðangur í átt til gosstöðvanna í ágúst 1862. Þeir komust inn að Hágöngum og sáu þaðan til gossins úr fjarska og létu við svo búið standa.

Pálmi Hannesson mun hafa stungið upp á nöfnunum Tröllagígar og Tröllahraun. Eldra nafn er Galdrahraun en það er komið frá Fr. le Sage de Fontenay.
Iguazu-fossar

Iguazu-fossar (portúgalska: "Cataratas do Iguaçu" [kataˈɾatɐʒ du iɡwaˈsu]; spænska: "Cataratas del Iguazú" [kataˈɾatas ðel iɣwaˈsu]; guarani: "Chororo Yguasu" [ɕoɾoɾo ɨɣʷasu]) eru fossar í ánni Iguazu sem rennur á milli héraðsins Paraná í Brasilíu og Misiones í Argentínu.
Galaxian

Galaxian er tölvuleikur sem Namco þróaði og gaf út í Japan í október 1979. Leikurinn átti að veita Space Invaders frá Taito samkeppni. Líkt og í Space Invaders stýrir leikmaður geimskipi neðst á skjánum og getur fært það til hægri eða vinstri. Ofan við það eru raðir af geimverum sem færast taktfast neðar á skjáinn og varpa sprengjum á geimskip leikmannsins. Helsta nýjung leiksins var að með vissu millibili steypa geimverurnar sér niður að geimskipi leikmannsins sem gerði leikinn erfiðari en í Space Invaders. Leikurinn var einn þeirra fyrstu sem nýttu sér litaskjá til hins ýtrasta með marglitum kvikum og sprengingum, bakgrunnstónlist og stjörnuhiminn í bakgrunni sem rúllar upp eftir skjánum. Leikurinn sló í gegn og tveimur árum síðar gaf Namco út framhaldsleikinn Galaga sem náði líka miklum vinsældum.
Prinsinn af Wales

Prinsinn af Wales (enska: "Prince of Wales", velska: "Tywysog Cymru") er titill sem er veittur óumdeilda arftaka bresku krúnunnar. Núverandi prinsinn af Wales er Karl prins, elsti sonur Elísabetar 2., drottningar Bretlands og 15 annarra samveldisríkja og leiðtoga Breska samveldisins, til hvers heyra 53 ríki.

Hlutverk.

Prinsinn af Wales er óumdeildi arftaki bresku krúnunnar. Hann hefur ekkert opinbert hlutverk eða ábyrgð sem hefur verið skipað af þinginu eða lögum. Hann fer þó í opinberar heimsóknir og er fulltrúi drottningarinnar þegar hún getur ekki mætt á athöfnum og viðburðum.

Karl prins, eins og margir fyrri prinsar of Wales, er líka hertoginn af Cornwall og sér því um hertogadæmið Cornwall, sem fjármagnar arftaka krúnunnar með sjóðum og landareignum.
Ahnighito

Ahnighito er loftsteinn úr járni sem rakst á jörðina fyrir um 10 þúsund árum. Stór loftsteinn sem þá rakst á jörðina splundraðist í þúsundir mola fyrir ofan Thulesvæðið á Grænlandi og dreifðust brotin þar yfir stórt svæði í grennd við Yorkshöfða (Cape York) og einkum þar sem þorpið Savissivik er. Ahnighito er langstærsta brotið sem fundist hefur úr þessum loftsteini og er um 31 tonna þungur. Það fannst á ey sem nú er kölluð Meteoritöen eða Loftsteinseyja.

Inúítar á Grænlandi nýttu járnið í steinunum í margar aldir. Fyrstu heimildir um steinana bárust til vísindamanna á Vesturlöndum um 1818 en fimm heimskautaleiðangrar sem farnir voru á árunum 1818 til 1883 leituðu að uppsprettu járnsins en fundu ekki. Landkönnuðurinn John Ross kom á þessar slóðir árið 1818 en hann var að leita að norðvestur siglingaleiðinni. Hann varð þess áskynja að Inúítar á Thulesvæðinu höfðu aðgang að járni og höfðu búið til beitta hnífa og afar vandaða járnodda á hvalskutla sína á meðan Inúítar á Grænlandsslóðum voru ennþá á steinöld. Nafnið Savissivik þýðir á máli Inúíta "staðurinn þar sem maður finnur járn". Ross fann ekki uppsprettu járnsins enda vildu Inúítar leyna staðnum sem þeir kölluðu járnfjallið.

Ahnighito er stærsti steinninn af þremur sem Inúítar kölluðu tjaldið, konuna og hundinn eftir lögun þeirra. Ahnighito eða tjaldið var 31 tonn, konan var 2½ tonn og hundurinn var ½ tonn.

Árið 1864 komst Robert Peary að staðnum þar sem stærstu loftsteinastykkin voru því leiðsögumaður hans úr hópi Inúíta fylgdi honum þangað. Þremur árum seinna tókst Peary að koma Ahnighito á skipsfjöl og þaðan var siglt með hann til Bandaríkjanna. Nafnið Ahnighito kemur úr grænlensku en rétt stafsetning væri "Arnakittoq" ("stelpukind"). Peary seldi svo steininn fyrir $40.000 til American Musem of Natural History og þar er steinninn ennþá til sýnis. Annað stórt stykki, Agpalilik (20 tonn), er varðveitt á safni í Kaupmannahöfn.
Adam Ant

Adam Ant (Stuart Leslie Goddard, fæddur 3. nóvember 1954) er breskur tónlistarmaður og leikari sem er þekktastur fyrir feril sinn sem söngvari í síðpönkhljómsveitinni Adam and the Ants 1977-1982. Hljómsveitin gaf út þrjár breiðskífur og átti smelli á borð við „Antmusic“, „Stand and deliver“ og „Prince Charming“. Hann lék fyrst í kvikmynd Derek Jarman, "Jubilee" (1977) og hefur síðan leikið í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta.
Miðun

Miðun er stefna frá athugunarstað að einhverjum hlut sem miðað er á (miði). Miðun er mæld í gráðum miðað við þá stefnu sem athugandinn heldur (miðun miðað við haldna stefnu), kompásnorður (kompásmiðun) eða rétt norður (rétt miðun). Með tveimur eða fleiri miðunum sem skerast fæst staðarákvörðun sem er því nákvæmari sem hornið í skurðpunkti er nær 90°.

Á sjó eru mið gjarnan áberandi hlutir eins og fjallstindar, klettaskörð, hólar, eyjar og sker, vitar og ýmis siglingamerki. Þar sem tiltekinn hlut ber við annan fyrir aftan (bakpunkt) fæst nokkuð góð stefnulína. Miðun var áður fyrr helsta aðferðin til að áætla staðsetningu á sjó nálægt landi. Þess vegna er talað um fiskimið þegar vísað er til þekktra veiðistaða því þeim var lýst með vísun í þekkt mið.
Heimsleikarnir

Heimsleikarnir eru íþróttamót þar sem keppt er í íþróttum sem ekki eru ólympíugreinar. Heimsleikarnir eru haldnir af Alþjóðaheimsleikasambandinu með stuðningi Alþjóðaólympíunefndarinnar. Á Heimsleikunum er keppt í 25-35 greinum, meðal annars fyrrverandi ólympíugreinum. Fjöldi greina er takmarkaður af þeirri aðstöðu sem er fyrir hendi þar sem leikarnir eru haldnir þar sem bannað er að byggja nýja íþróttaaðstöðu fyrir leikana. Heimsleikarnir voru fyrst haldnir árið 1981. Næstu heimsleikar verða haldnir 2017 í Wrocław í Póllandi.

Boðsgreinar eru leyfðar en verðlaun fyrir þær eru ekki talin með í opinberri verðlaunatalningu.

Íþróttagreinar.

Greinar úr sömu íþrótt eru í sama lit:

Fimleikar

Hjólaíþróttir

Ólympíugrein

Sem boðsgrein
Regla Rolles

Regla Rolles í örsmæðareikningi segir að sérhvert diffranlegt rauntalnafall sem ekki er eintækt hljóti að hafa útgildispunkt á milli þeirra x-gilda sem fallið varpar í sama fallgildi. Þ.e. að til sé punktur þar sem afleiða fallsins er 0.

Regla Rolles er í raun hjálparregla til að sanna meðalgildisreglu diffurreiknings.

Saga.

Fyrsta þekkta dæmið um þekkingu á reglu Rolles er frá Indverska stærðfræðingnum Bhāskara II (1114–1185). Michel Rolle kom hins vegar með fyrstu formlegu sönnunina á reglunni árið 1691 og notaði þá diffrun til að sanna regluna. Nafnið "regla Rolles" (e. Rolle's theorem) var fyrst notað af Þjóðverjanum Moritz Wilhelm Drobisch árið 1834 og Ítalanum Giusto Bellavitis árið 1846.

Formleg framsetning reglunnar.

Gerum ráð fyrir að fall f sé samfellt á lokaða bilinu [a;b]⊆formula_1 og diffranlegt á opna bilinu ]a;b[ og að f(a)=f(b). Þá er til c∈]a;b[ þannig að f'(c)=0.

Sönnun.

Skiptum sönnun þessarar reglu í tvö hluta.

I) Gerum fyrst ráð fyrir að fallið f sé fastafall, f(x)=k. Þá er f'(c)=0 sama hvernig c∈]a;b[ er valið.

II) Gerum síðan ráð fyrir að f sé ekki fastafall. Því að f er samfellt á lokuðu og takmörkuðu bili [a;b] tekur f bæði stærsta og minnsta gildi á bilinu (því að ef fall f er samfellt á lokuðu og takmörkuðu bili I þá tekur f bæði stærsta og minnsta gildi á I). Þessi gildi geta ekki bæði verið í endapunktum bilsins því að þá væri f(a)=f(b) þannig að þá væri fallið fastafall því að stærsta og minnsta gildi þess væri sama talan. Fallið hefur því annaðhvort stærsta eða minnsta gildi í c∈]a;b[ sem þýðir að f(c) er útgildi svo að f'(c)=0 (því að ef fall er diffranlegt á bili I og hefur útgildi í x0∈I þá er f'(x0)=0).

Heimildir.

Birgir Guðjónsson, Gylfi Guðnason og Yngvi Pétursson. "Stærðfræði handa 5. bekk náttúrufræðibrautar". Menntaskólinn í Reykjavík. 2014.

Vignir Már Lýðsson. „Getið þið útskýrt reglu Rolles og meðalgildissetninguna?“. Vísindavefurinn 5.8.2008. http://visindavefur.is/?id=47964. (Skoðað 14.2.2015).
Wallace Carothers

Wallace Hume Carothers (27. apríl 1896 – 29. apríl 1937) var bandarískur efnafræðingur sem leiddi rannsóknarstofu fyrirtækisins DuPont í lífrænni efnafræði frá 1928. Hann hefur fengið heiðurinn fyrir að hafa fundið upp nælon árið 1935. Hann þjáðist af þunglyndi frá æsku og framdi sjálfsmorð með blásýru á hótelherbergi í Philadelphia í apríl 1937.
Chelyabinsk-steinninn

Chelyabinsk steinninn var loftsteinn sem splundraðist sunnan yfir borginni Chelya­binsk í Rússlandi þann 15. febrúar 2013 en þá kom 17 til 20 metra breitt smástirni inn í lofthjúpinn yfir Úralfjöllum og varð að einstaklega skærum vígahnetti. Steinninn sprakk í rúmlega 23 km hæð yfir jörðu um 40 km sunnan við borgina en íbúar þar voru um ein milljón. Við sprenginguna varð til öflug höggbylgja sem skall á borginni og var sprengingin næstum 30 sinnum öflugri en Híróshíma kjarnorkusprengjan.
Sundagrunn

Sundagrunn er framlenging á meginlandsgrunni Asíu til suðausturs. Helstu lönd á grunninu eru Malakkaskagi, Súmatra, Borneó, Java, Madúra, Balí og minni eyjar. Það nær yfir um 1,85 milljón ferkílómetra. Dýpi á þessu svæði fer sjaldan yfir 50 metra og stórir hlutar þess eru með minna en 20 metra dýpi. Djúpir álar skilja Sundagrunn frá Filippseyjum, Súlavesí og Litlu-Sundaeyjum í austri. Sundaland er líflandfræðilegt svæði sem nær yfir Sundagrunn.
Mamlúki

Mamlúki eða mamelúki (arabíska: مملوك "mamlūk" (et.), مماليك "mamālīk" (ft.), „eign“ eða „þræll“ konungsins) er arabískt orð yfir þræl og er aðallega notað í öðrum málum sem vísun í eitt af þeim ríkjum sem þrælahermenn ríktu yfir:

Langlífast af þessum ríkjum var mamlúkaveldið í Egyptalandi. Þar voru ungir drengir keyptir á þrælamörkuðum og aldir upp af öðrum þrælahermönnum í herbúðum. Drengirnir komu aðallega frá svæðum norðan Svartahafs: Kiptjakar, Sjerkesar og Georgíubúar. Þeir mynduðu sérstaka stétt hermanna sem hafði mikil pólitísk ítök og hélt áfram að stjórna Egyptalandi lengi eftir að Tyrkjasoldán hafði lagt landið undir sig.

Víða urðu mamlúkar valdamiklir í gegnum herinn sem þeir störfuðu í. Stundum náðu þeir stöðu emírs eða beis og einstaka sinum soldáns, eins og í Egyptalandi. Sums staðar var litið svo á að mamlúkar stæðu frjálsbornum múslimum ofar.
Menntaskólinn á Tröllaskaga

Menntaskólinn á Tröllaskaga er framhaldsskóli, rekinn á Ólafsfirði. Skólinn var stofnaður haustið 2010. Skólameistari er Lára Stefánsdóttir.
Rekavík bak Höfn

Rekavík bak Höfn er vík á Hornströndum. Rekavík gengur inn úr Hornvík. Norðvestan við víkina er Rekavíkurfjall og að norðaustan er Hafnarfjall. Upp úr víkinni er gönguleið yfir Hafnarskarð í Hælavík. Um Urðir undir Rekavíkurfjalli er gönguleið yfir í Hvannadal. Til Hafnar er farið um tæpa götu og yfir Tröllakamb.

Rekavík bak Höfn kemur fyrst fyrir í Vilkinsmáldaga 1397, þar segir að Lárentínusarkirkjan í Holti í Önundarfirði eigi „þridiung i hualreka i Rekavijk hia Höfn.“