Menntaskólinn í Reykjavík

Menntaskólinn í Reykjavík er framhaldsskóli í miðbæ Reykjavíkur.

Hann var áður kallaður Lærði skólinn, Reykjavíkurskóli, Latínuskólinn, eða upp á latínu "Schola Reykjavicensis" eða "Schola Reykjavicana." Hann á sér langa sögu og hafa margir þekktir Íslendingar haft þar viðkomu í gegnum tíðina. Skólinn er bóknámsskóli með bekkjakerfi og býður upp á þriggja ára nám til stúdentsprófs. Við hann eru tvær meginbrautir, náttúrufræðibraut og málabraut, sem greinast í samtals átta deildir.

Saga.

Menntaskólinn í Reykjavík hefur verið staðsettur í Reykjavík síðan 1846 en á rætur sínar að rekja til ársins 1056.

Skálholtsskóli (~1056–1784).

Ísleifur Gissurarson var fyrsti biskup á Íslandi í kjölfar kristnitökunnar og sat í Skálholti. Hann var vígður 1056 og sendu höfðingjar landsins syni sína til hans í Skálholt svo þeir gætu lært til prests. Hefð skapaðist við að miða upphaf Skálholtsskóla við það ár sem Ísleifur var vígður, en nákvæmt ártal er ekki vitað.

Skálholtsskóli var, ásamt Hólaskóla og klausturskólum helsta menntastofnun landsins til siðaskipta, en með konungsboði 1552 var biskupsstólunum íslensku gert skylt að reka skóla, fyrst og fremst í því skyni að mennta lúthersk prestsefni.

Í Suðurlandsskjálftanum um sumarið 1784 hrundu öll hús í Skálholti nema dómkirkjan. Á sama tíma voru móðuharðindin og búfé staðarins var þá næstum allt fallið úr hor og nærri má geta að landsetar af jörðum biskupsstólsins hafa ekki getað staðið í skilum með afgjöld af jörðum og leigubúfé. Biskupinn, Finnur Jónsson, hélt þó til í Skálholti um veturinn með þjónustufólki sínu, en skólahald féll niður. Með því var skólinn fluttur til Reykjavíkur.

Hólavallaskóli (1786–1805).

Árið 1785 var ákveðið að leggja niður Skálholtsstól, flytja biskupsembættið og skólann til Reykjavíkur og setja kennara skólans á föst laun úr ríkissjóði. Á næsta ári var hróflað upp skólahúsi á Hólavelli við Reykjavík, þar sem nú má finna Hólavallagötu. Árið 1801 var ákveðið að leggja Hólastól niður og sameina skólann sem þar var Hólavallaskóla, sem þá varð eini skólinn á landinu. Skólinn var í timburhúsi sem hélt hvorki vindi né vatni. Því var ákveðið árið 1805 að flytja skólann að Bessastöðum.

Bessastaðaskóli (1805–1846).

Árið 1805 var það ráð tekið að flytja skólann að Bessastöðum, í Bessastaðastofu, steinhús sem hafði verið reist til að hýsa amtmann og síðar stiftamtmann um 1760. Þáverandi stiftamtmaður, Ólafur Stephensen, bjó ekki á Bessastöðum og nýr amtmaður, F. C. Trampe, gaf Bessastaði eftir til skólahalds. Skólinn starfaði til ársins 1846 en var þá fluttur aftur til Reykjavíkur, í nýtt hús, vígt haustið 1846.

Við Lækjargötu 7 í Reykjavík (1846–).

Eftir að skólinn var fluttur frá Bessastöðum og fram til 1904 nefndist hann "Reykjavíkur lærði skóli" en var í daglegu tali kallaður "Reykjavíkurskóli", "Lærði skólinn", "Gamli skólinn", eða "Latínuskólinn".

Árið 1904 var áherslum í námsefni skólans breytt verulega. Latínukennsla var minnkuð til muna og grískukennslu hætt í því formi sem verið hafði. Í samræmi við það var nafni skólans breytt og nefndist hann þá "Hinn almenni Menntaskóli í Reykjavík". Frá 1937 hefur skólinn borið heitið "Menntaskólinn í Reykjavík".

Breytingar á skólanum.

Frá og með árinu 1949 var gagnfræðadeild skólans lögð niður, og eftir það skiptist skólinn aðeins í fjóra árganga í stað sex, eins og hafði verið frá 1904. Þó hélst sú hefð að kalla síðasta bekk skólans „6. bekk“ og byrjuðu nýnemar því í „3. bekk“ allt til 2016 þegar námsfyrirkomulaginu var breytt yfir í þriggja ára nám samkvæmt nýrri stefnu mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Nú byrja nemendur skólans í „4. bekk“.

Konur í skólanum.

Stúlkur höfðu ekki aðgang að skólanum fyrr en 1904 en máttu taka próf frá árinu 1886. Ólafía Jóhannsdóttir lauk 4. bekkjar prófi utanskóla árið 1890. Laufey Valdimarsdóttir, dóttir Bríetar Bjarnhéðinsdóttur, settist á skólabekk í skólanum fyrst kvenna haustið 1904. Átti hún þar heldur dapra ævi og varð fyrir miklu einelti af hálfu skólabræðra sinna. Lauk hún þó stúdentsprófi 1910. Áður hafði ein stúlka tekið stúdentspróf utanskóla, Elínborg Jacobsen. Camilla Torfason lauk stúdentsprófi í Kaupmannahöfn 1889 og Björg Karítas Þorláksdóttir 1901, en í Danmörku fengu stúlkur aðgang að æðri menntastofnunum þegar árið 1875. Stúlkur voru í minnihluta stúdenta fram til 1970 en eftir 1979 hafa þær verið í meirihluta. Vigdís Finnbogadóttir, forseti Íslands 1980–1996, var nemandi og síðar kennari við skólann. Fyrsta konan til að gegna embætti rektors MR var Ragnheiður Torfadóttir, 1996–2001.

Námsframboð.

Menntaskólinn í Reykjavík er hefðbundinn bóknámsskóli sem býður þriggja ára nám til stúdentsprófs. Skólinn er bekkjaskóli með bekkjakerfi og hefur fylgt þeirri skipan frá stofnun. Nemendum 5. bekkjar gefst nokkur kostur á valfögum innan vissra námsdeilda.

Námsbrautirnar eru:

Félagslíf.

Við skólann starfa tvö nemendafélög, "Framtíðin" og "Skólafélagið". Félögin leggja áherslu á mælskulist, leiklist, skák, og fleira. Leikfélögin "Herranótt" og "Frúardagur" setja upp reglulegar sýningar.

Skólinn leggur mikið upp úr keppnum við aðra menntaskóla og hefur unnið spurningakeppnina Gettu betur 20 sinnum og ræðukeppnina Morfís 8 sinnum.

Byggingar.

Kennsla og rekstur Menntaskólans fara fram í nokkrum húsum. Húsin eru þessi:

Þekktir nemendur.

Tveir menn sem síðar hlutu Nóbelsverðlaun hafa gengið í Menntaskólann í Reykjavík, Halldór Laxness og Niels Ryberg Finsen. Davíð Oddsson og Geir H. Haarde gegndu á sínum tíma stöðu formanns nemendafélagsins Skólafélagsins, og Ásgeir Ásgeirsson og Ólaf Ragnar Grímsson, sem voru formenn nemendafélagsins Framtíðarinnar.