Raunhyggja í alþjóðasamskiptum

Raunhyggja er ráðandi kenning í alþjóðasamskiptum og er vissuhyggjukenning. Kenninguna má rekja allt aftur til Þúkýdídesar og Machiavellis. Helstu einkenni raunhyggju eru áherslur á styrk ríkja og forsendur fyrir tilvist ríkisins, raison d’état. Raunhyggja byggir kenningu sína á því að ríki séu alls ráðandi og aðalgerendur í alþjóðasamfélaginu. Auk þess sem raunhyggjan gengur út frá því að ríki lifi í hættulegu umhverfi og að alþjóðsamélagið byggi á stjórnleysi.

Helstu áherslur raunhyggju.

Kenningin um raunhyggju byggir á eftirfarandi ályktunum:

Raunhyggja leggur ofur áherslu á ríki og leið þeirra til að tryggja sér völd. Ríki munu ávallt sækjast í aukin völd til að tryggja að þau lifi af í fjandsömu og stjórnlausu umhverfi og verða þau að sækjast eftir slíku valdi af sjálfdáðum. Kerfið leitast hins vegar alltaf að valdajafnvægi svo að eitt ríki eða ríkjabandalög nái ekki völdum yfir öðrum ríkjum. Raunhyggjan telur valdabaráttu vera ástæðu þess að ríki deili og segir að efnahagsleg tengsl dragi ekki úr líkum á stríði. Raunhyggjan telur valdajafnvægi ekki endilega leiða til friðs, heldur stöðugleika.

Klassísk raunhyggja.

Klassísk raunhyggja byggir á skrifum Þúkýdídesar. Þúkýdídes hélt því fram að valdabarátta ríkja skapaðist vegna líffræðilegrar hegðunar mannsins. Valdabarátta sé mönnum eðlislæg og þeir sækjast eftir því að tilheyra samfélaginu og lifa af. Það að keppast um völd er líffræðilegt og þetta mannlega eðlið yfirfærðist á stjórnmálin.

Raunhyggjan varð ríkjandi í fræðunum eftir seinni heimsstyrjöldina og má rekja vinsældir hennar til fræðimansins Hans Morgenthau.

Helstu fræðimenn:

Formgerðarraunhyggja.

Formgerðar raunhyggja telur ástæður fyrir valdabaráttu ekki vera mannlegt eðli heldur byggi valdabarátta á formgerð kerfisins. Stjórnleysi kerfisins ýtir undir ótta og óöryggi sem leiði til valdabaráttu og valddreifngu. Valddreifing og valdajafvægi þarf því að hafa í huga þegar stríð og friður eru skilgreind á milli ríkja. Forgerðar raunhyggja lítur ekki inn á við í ríkin heldur horfir á árekstra mill ríkja.

Formgerðar raunhyggja skiptist í tvo hópa. Annars vegar þá sem trúa á varnarraunhyggju og hins vegar sóknarraunhyggju.

Varnarraunhyggja telur að alþjóðakerfið væri stöðugast þar sem tvö ríki eru með mestu völdin, tvípólakerfi. Færa má rök fyrir því að á tímum kalda stríðsins hafi verið tvípólakerfi Bandaríkjanna og Rússlands. Varnarraunhyggjan tekur einnig að ríki sækist aðalega eftir öryggi og er nær frjálslyndisstefnunni en sóknarraunhyggjan.

Sóknarraunhyggja telur best að eitt ríki leiði kerfið, eða nokkur ríki í oddatölu hafi mestu völdin. Sóknarraunhyggjan telur ríki ekki sækjast eftir öryggi heldur valdi. Auk þess heldur hún því fram að valdabarátta stóru ríkjanna sé óhjákvæmileg.

Helstu fræðimenn:

Nýklassísk raunhyggja.

Nýklassísk raunhyggja telur nálgun ruanhyggjunnar ekki nægilega vísindalega. Kenningin krefst betri skilgreininga á valdi og nýtingu á leiðtogarhæfileikum. Kenningin heldur því fram að innanríkismál hafi áhrif á hegðun ríkja á alþjóðavettvangi.

Gagnrýni á raunhyggju.

Helsta gagnrýni á raunhyggju er að hún sá ekki fyrir endalok kalda stríðsins. Auk þess hafa orðnar miklar breytingar á kerfinu. Svæðisbundin samruni er orðin algengari auk þess sem alþjóðastofnanir og óríkistengdir aðilar eru farinir að hafa aukin áhrif á kerfið. Raunhyggja á einnig erfitt með að útskýra milliríkja stríð og íhlutun af mannúðarástæðum. Einnig hefur kenningin verið gagnrýnd fyrir að vera kenning fyrir hina valdamiklu og stóru ríkin. Þannig gangi hún ekki jafn vel fyrir smáríki.

Frálslyndisstefnan er einn helsti keppinautur raunhyggjunnar í fræðunum.

Aðrir fræðimenn.

Þrátt fyrir að raunhyggja hafi náð mestu vinsældum eftir seinni heimsstyrjöldina hafa fræðimenn fyrri tíma skrifa í samræmi við kenningar raunhyggjunnar.