arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þjóðarbrot

Þjóðarbrot er samfélagslega skilgreindur hópur fólks sem hefur sameiginlegt ætterni eða samfélagslegan, menningarlegan eða þjóðlegan bakgrunn. Meðlimir í þjóðarbroti eiga oft sameiginlegan menningararf, hefðir, sögu, ættjörð, tungumál eða mállýsku, trúarbrögð, matreiðslu, búning og listarhefðir, svo dæmi séu nefnd.

Stærstu þjóðarbrotin (það stærsta er Hankinverjar) samanstanda af milljónum manna en til þeirra smæstu telja aðeins nokkrir tugir manna (svo sem margir frumbyggjahópar). Þjóðarbrot mega skiptast í smærri hópa svo sem ættflokka, sem geta þróast í aðskilin þjóðarbot með tíma ef þeir verða einangraðir frá móðurhópnum.

Greinarmunur er á þjóðarbroti og kynþætti, en hann getur verið umdeildur. Yfirleitt tengist skilgreining á þjóðarbroti menningarvitund ákveðins hóps og byggist á menningarlegum þáttum svo sem sameiginlegu tungumáli og hefðum. Hins vegar er kynþáttur líffræðilega skilgreint hugtak og byggist á þáttum svo sem DNA, beinabyggingu og húðarlit.

Frá sögulegu sjónarmiði hefur þjóðarbrot stundum tengst þjóðerni. Í Vesturlöndum þróuðust hugtökin „þjóð“ og „þjóðernisstefna“ á 17. öld við ris þjóðríkja. Undir nýlendustefnu vestrænna þjóða þróaðist hugtakið „þjóðarbrot“, þar sem hópar fólks frá sömu þjóð sem bjuggu í öðru ríki sameinuðust.

Fjölþjóðaríki myndast af einni af tveimur ástæðum: annaðhvort þegar ný landamæri eru teiknuð þvert yfir ættjörð ýmissa þjóða, eða vegna þjóðflutninga eftir stofnun ríkis. Dæmi um fjölþjóðaríki af öðru tagi er víða að finna í Afríku, þar sem ríki sem voru stofnuð við afnýlendun með handahófskenndum landamærum, en líka í Evrópu (t.d. Belgíu og Bretland). Meðal dæma um lönd af hinu taginu eru Þýskaland og Holland, sem voru meira eða minna einsleit þegar þau voru mynduð, en urðu fyrir töluverðum fólksflutningum á seinni hluta 20. aldar.
Svarti september í Jórdaníu

Svarti september í Jórdaníu (arabíska: أيلول الأسود‎; "aylūl al-aswad") var borgarastyrjöld í Jórdaníu sem hófst í september árið 1970 og lauk í júlí 1971. Helstu átökin voru milli Frelsissamtaka Palestínumanna (PLO) undir forystu Yasser Arafat og Jórdaníuhers undir forystu Husseins Jórdaníukonungs. Nágrannaríkið Sýrland tók þátt í átökunum til stuðnings Palestínumönnum og með fulltingi Sovétríkjanna.

Átökin hófust þegar Hussein konungur reyndi að takmarka starfsemi samtaka Palestínumanna í landinu. Palestínumenn svöruðu með því að setja upp eigið landamærakerfi og vegabréfaeftirlit. Eftir misheppnaðar tilraunir til að myrða Hussein konung skipaði hann hernum að ráðast gegn Palestínumönnum og setti herlög 15. september 1970. Þúsundir Palestínumanna féllu í átökunum sem fylgdu í kjölfarið. Þann 31. október undirritaði Arafat friðarsamkomulag sem fól í sér óskorað vald Husseins yfir Jórdaníu og að Palestínumenn hlíttu jórdönskum lögum. Hluti Palestínumanna hafnaði samkomulaginu og átök hófust aftur í nóvember. Lokaaðgerð Jórdaníuhers var í júlí 1971 þegar síðasta andstaðan var barin niður.

Samtökin Svarti september voru stofnuð sem hryðjuverkahópur innan Fatah-hreyfingar Arafats. Samtökin stóðu fyrir nokkrum hryðjuverkaárásum utan Jórdaníu á þessum árum. Hópur palestínskra skæruliða flúði til Líbanon eftir borgarastyrjöldina og áttu þar þátt í að hrinda borgarastyrjöldinni í Líbanon af stað.
Matteo Ricci

Matteo Ricci (6. október 1552 – 11. maí 1610) var ítalskur jesúítamunkur og einn af upphafsmönnum trúboðs jesúíta í Kína.

Ricci lærði stærðfræði, heimsfræði og stjörnufræði, auk guðfræði og heimspeki í Róm. Hann var sendur til Maká 1582 og lærði fljótt kínversku og kínverskt letur. Ásamt Michele Ruggieri ferðaðist hann um helstu borgir Guangdong. Þeir settust að í Zhaoqing þar sem Ricci gerði fyrsta heimskortið í evrópskum stíl á kínversku, Kunyu Wanguo Quantu „kort af landafjöld heimsins“, árið 1584. Talið er að þeir Ruggieri hafi þar líka samið kínversk-portúgalska orðabók sem hafði að geyma fyrsta umritunarkerfið úr kínversku letri á latínuletur.

Ricci var rekinn frá Zhaoqing og ferðaðist þá víðar um meginland Kína. Hann kom fyrst til Beijing árið 1598. Árið 1601 var honum boðin staða ráðgjafa við hirð Wanli keisara í Beijing. Hann varð því fyrsti Vesturlandabúinn sem fékk að koma inn í Forboðnu borgina. Hann fékk frjálsan aðgang en hitti aldrei keisarann sjálfan. Heimskortið hans var prentað á kostnað keisarans árið 1602 og hafði gríðarleg áhrif. Hann stofnaði líka fyrstu kaþólsku kirkjuna í Beijing, Xuanwumen-kirkju árið 1605. Ricci lést í Beijing árið 1610 og var jarðaður þar að beiðni Diego de Pantoja, en annars kváðu reglur um að allir útlendingar skyldu jarðaðir í Maká.
Deir ez-Zor

Deir ez-Zor (arabíska: دير الزور‎; sýrlenska: ܕܝܪܐ ܙܥܘܪܬܐ, armenska: Տէր Զօր, Դեր Զոր, "Der Zor") er sjöunda stærsta borg Sýrlands. Hún er 450 km austan við Damaskus á bökkum árinnar Efrat. Hún er höfuðstaður Deir ez-Zor-héraðs. Samkvæmt manntali frá 2004 bjuggu þá tæplega 212.000 manns í borginni.
Daraa

Daraa (arabíska: درعا‎, „virki“) er borg í suðurhluta Sýrlands við landamærin að Jórdaníu. Íbúar voru tæplega 100 þúsund árið 2004. Borgin er höfuðstaður Daraahéraðs. Héraðið er hluti landsvæðisins Hauran sem nær yfir suðurhluta Sýrlands og norðurhluta Jórdaníu. Borgin er 90 km sunnan við Damaskus og stendur við hraðbrautina milli Damaskus og Amman.

Uppreisnin gegn stjórn Assads árið 2011 hófst í Daraa þegar lögregla skaut á mótmælendur með þeim afleiðingum að þrír létust.
Al-Raqqah

Al-Raqqah (arabíska: الرقة‎ "ar-Raqqah") er borg í austurhluta Sýrlands á norðurbakka Efrat um 160 km austan við Damaskus og 40 km austan við Tabqa-stífluna. Borgin er höfuðstaður Al-Raqqah-héraðs. Íbúar voru um 220 þúsund árið 2004. Borgin var höfuðborg Abbasídaveldisins í valdatíð kalífans Harún al-Rasíd frá 796 til 809.

Í Sýrlensku borgarastyrjöldinni náðu uppreisnarmenn borginni á sitt vald árið 2012. Árið 2013 lagði Íslamska ríkið borgina alla undir sig eftir bardaga við uppreisnarmenn og gerðu hana að höfuðstöðvum sínum í Sýrlandi. Samtökin hafa síðan þá eyðilagt allar trúarbyggingar sem ekki heyra til súnní íslam, þar á meðal Uwais al-Qarni-moskuna.

Í nóvember 2016 hófu 30.000 hermenn úr Lýðræðissveitum Sýrlands (SDF), bandalagi hinna ýmsu fylkinga uppreisnarmanna í Sýrlandi, aðgerðir til að frelsa borgina frá Íslamska ríkinu. Borgin var endurheimt úr höndum vígahópsins að fullu þann 17. október 2017.
Fritillaria tortifolia

Fritillaria tortifolia er jurt af liljuætt, upprunnin frá norðvestur hluta Xinjiang héraðs í norðvestur Kína.

"Fritillaria tortifolia" myndar lauka sem verða allt að 30 mm að ummáli. Stöngullinn verður um 100 sm hár. Blómin eru lútandi, bjöllulaga, hvítleit eða mjög ljós-gul með fjólubláum eða brúnum blettum.

Duan &amp; Zheng skráðu 1989, allnokkur "taxa" sem afbrigði, en engin af þeim eru viðurkennd samkvæmt nýrri heimildum. Sum skráðu afbrigðin eru nú einfaldnlega álitin "Fritillaria tortifolia" (sjá samnefnalistann til hægri). Þrjú önnur eru talin samnefni "Fritillaria verticillata:"
Franska þingið

Franska þingið (franska: "Parlement français") er þing Lýðveldisins Frakklands og samanstendur af tveimur þingdeildum: öldungadeildinni ("Sénat") og þjóðþinginu ("Assemblée nationale"). Hvor deildanna heldur þing á eigin staðsetningu í París: öldungadeildin í Lúxemborgarhöll og þjóðþingið í Bourbon-höll. Þjóðþingið samanstendur af 577 þingmönnum sem eru kosnir á fimm ára fresti. Í öldungadeildinni sitja 348 þingmenn sem fulltrúar héraða og sveitarfélaga skipa í óbeinum kosningum á sex ára fresti. Þriðja hvert ár er þriðjungi öldungadeildarinnar skipt út.

Í hvorri deild gilda sérstakar reglur um aðgerðir og framkvæmd. Stundum koma deildirnar tvær saman sem Franska alþingið ("Congrès du Parlement français") í Versalahöll þegar þarf að breyta stjórnarskránni.
Pristína

Pristína (albanska: "Prishtinë" eða "Prishtina"; serbneska: "Приштина" eða "Priština"; tyrkneska: "Priştine") er höfuðborg og stærsta þéttbýli Kosóvó. Hún er stjórnsýslumiðstöð samnefnda sveitarfélagsins. Gamla heiti borgarinnar er Ulpiana ("Улпиана").

Árið 2011 voru íbúar borgarinnar 198.000, en stór hluti þeirra eru Albanar. Það eru líka stórir hópar Serba, Bosníaka og Rómafólks. Pristína er helsta miðstöð stjórnsýslu, menntunar og menningar í Kosóvó. Háskólinn í Pristínu er rekinn í borginni en Pristínuflugvöllur tengir hana við ytri heiminn.
Anchorage

Anchorage (eða Dgheyaytnu á athabaskísku; máli frumbyggja) er stærsta borg Alaskafylkis Bandaríkjanna með um 290.000 íbúa (2019) og er hluti af samnefndu sveitarfélagi. Hún er staðsett á láglendi í miðju Suður-Alaska fyrir botni Cook Inlet-flóa. Um 40% íbúa fylkisins búa í borginni. Um 400.000 manns búa á stórborgarsvæði Anchorage.

Árið 1964 skók jarðskjálfti upp á 9,2 stig borgina en upptökin voru suður af borginni. Uppbygging var mikil á áttunda áratugnum þegar þangað flykktust olíuleitar- og verktakafyrirtæki og íbúatalan þrefaldaðist á 10 árum. Hugmyndir hafa verið uppi að gera borgina að höfuðstað fylkisins en Juneau í Suðaustur-Alaska hefur verið höfuðstaðurinn síðan árið 1906. Lestarsamgöngur eru norður og suður frá Anchorage; norður að borginni Fairbanks sem er í miðhluta fylkisins og suður að Seward á Kenaiskaga.

Ted Stevens alþjóðaflugvöllurinn er í suðvesturhluta borgarinnar. Villt dýr eins og birnir og elgir koma reglulega inn fyrir borgina.

=Tilvísanir=
Fairbanks

Fairbanks er borg í mið-Alaska fylki Bandaríkjanna. Fairbanks er hluti af sveitarfélaginu "Fairbanks North Star Borough" en þar búa tæp 100 þúsund manns. Í borginni sjálfri eru um 32 þúsund manns. Lestarsamgöngur liggja þaðan til Anchorage.

Borgin stendur við ána Chena sem rennur í Júkonfljót og er á sömu breiddargráðu og Stöðvarfjörður. Háskólinn University of Alaska Fairbanks er sá elsti í fylkinu. Herstöðin Ladd Army Airfield er við borgina.

Fairbanks er þekkt sem kaldasta borg Bandaríkjanna.
Mikheil Javakhishvili

Mikheil Javakhishvili (1880 – 1937) var georgískur rithöfundur.
Ásdís Thoroddsen

Ásdís Thoroddsen (fædd 26. febrúar 1959) er íslenskur leikstjóri, framleiðandi og leikskáld. Hún starfrækir framleiðslufyrirtækið Gjólu ehf.

Hennar fyrstu spor í kvikmyndagerðinni var sem aðstoðarmaður við kvikmyndatöku í sjónvarpsmyndinni Paradísarheimt, sem byggðist á samnefndri bók eftir Halldór Laxness. Þýska sjónvarpsstöðin NDR gerði myndina.

Eftir að hafa unnið hjá Ríkisútvarpinu Sjónvarpi frá 1979 til 1981 fór hún í leikhúsfræði í Gautaborg.

1983 fór hún með aðalhlutverkið í kvikmynd Kristínar Pálsdóttur, Skilaboð til Söndru. Sama ár hóf hún nám í Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin (dffb).

Árið 1992 var fyrsta kvikmynd hennar í fullri lengd Ingaló, tekin inn í keppnina "Semaine de la critique" á kvikmyndahátíðinni í Cannes. Ingaló fjallar um uppreisnargjarna stúlku og bróður hennar úr íslensku sjávarþorpi. Kvikmyndin Ingaló hlaut aðalverðlaun á Norrænu kvikmyndahátíðinni í Rúðuborg (Festival du cinéma nordique de Rouen) og Sólveig Arnarsdóttir hlaut verðlaun sem besta leikkonan fyrir hlutverk Ingulóar. Þá var kvikmyndin valin inn á sýningu í New Directors/New Films Festival í Museum of Modern Art og Lincoln Center í New York árið 1993.

Ásdís hefur skrifað handrit fyrir eigin kvikmyndir, fyrir útvarp og svið. Ásdís hefur leikstýrt fjölda útvarpsleikrita og þáttaröðin Ástand sem hún samdi og leikstýrði var tilnefnd til Prix Europa sjónvarps- og útvarpsverðlaunanna.

Í september 2016 gaf Bókaútgáfan Sæmundur út fyrstu skáldsögu Ásdísar "Utan þjónustusvæðis krónika".

Síðasta kvikmynd Ásdísar "Skjól og skart - handverk og saga íslensku búninganna" var frumsýnd haustið 2017.
2025

Árið 2025 (MMXXV í rómverskum tölum) verður í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjar á miðvikudegi.
2037

Árið 2037 (MMXXXVII í rómverskum tölum) verður í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjar á fimmtudegi.
Norn

Nornir voru, í þjóðtrú margra landa, göldróttar konur. Göldróttir karlar kallast galdramenn eða seiðskrattar. Á miðöldum byrjuðu Evrópubúar að líta á nornir (og galdramenn) sem ógn, og þá fóru af stað hinar svokölluðu nornaveiðar.
Clash of Clans

Clash of Clans er fjölnotendanetleikur fyrir ssnjalltæki. Leikurinn er herkænskuleikur útgefinn og þróaður af Supercell í Helsinki í Finnlandi. Leikurinn kom út fyrir ios stýrikerfið 2. ágúst 2012 en kom út fyrir Android seinni hluta árs 2013.
Jasper-þjóðgarðurinn

Jasper-þjóðgarðurinn (enska: Jasper National Park) er í Klettafjöllum Kanada, nánar tiltekið í Alberta, vestur af borginni Edmonton. Hann er 10,878 km2 að stærð og stærsti þjóðgarðurinn í kanadísku Klettafjöllunum. Suður af Jasperþjóðgarðinum er Banffþjóðgarðurinn og milli þeirra liggur þjóðvegurinn Icefields Parkway. Þekktir staðir innan þjóðgarðsins eru Maligne Lake, Columbia jökullinn (Columbia Icefield), Medicine Lake, Pyramid Lake og Athabasca Falls. Hæsta fjallið er Mount Columbia (3747 metrar).

Innan þjóðgarðsins eru miklir barrskógar, fjöll, jöklar, fossar, gljúfur og vötn. Einnig má finna hveri og steingervinga þar. Dýralíf er fjölbreytt og meðal spendýra eru: Bjarndýr, elgir, klettafjallageitur, úlfar, íkornar, múshéri, múrmeldýr, vapítihjörtur og önnur hjartardýr.

Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1930 og var settur á lista heimsminjaskrá UNESCO 1984. Bærinn Jasper er miðstöð athafna og ferðamennsku innan garðsins.

Tengill.

Listi yfir þjóðgarða í Kanada
Sjakalinn

Sjakalinn (franska: "Chasseur de primes") eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 39. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1972, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Pilote á sama ári. Bókin kom út á íslensku í útgáfu Frosks útgáfu árið 2019.

Söguþráður.

Lukku Láki handsamar eftirlýstan ræningja sem hann færir skerfaranum í bænum Fjöðurlundi til varðveislu. Þetta vekur athygli mannaveiðarans Rebba Rykfrakka sem dvelur í bænum við illan orðstír, en bæjarbúar hafa ímugust á mannaveiðurum þótt skerfarinn þurfi stundum að reiða sig á þjónustu þeirra. Þegar verðmætur foli hverfur frá hestabúgarði í nágrenni bæjarins verður eigandinn, hinn moldríki Hrossmar Flóki, æfur af reiði. Hann grunar indíánann Káta Kálf, sem hvarf úr þjónustu hans á sama tíma og hesturinn, um þjófnaðinn og heitir 100.000 $ í verðlaun hverjum þeim sem hefur uppi á indíánanum. Verðlaunaféð er fordæmalaust og Rebbi Rykfrakki hugsar sér gott til glóðarinnar. Lukku Láki og skerfarinn eru þó ekki sannfærðir um sekt indíánans og einsetja sér að finna hann á undan mannaveiðaranum, enda er viðbúið að Hrossmar Flóki muni ella hengja Káta Kálf án dóms og laga.
Sprengjuárásirnar í Madrid 2004

Sprengjuárásirnar í Madrid 2004 voru sprengjur sem sprungu næstum samtímis í lestarkerfi Madrid, höfuðborgar Spánar, að morgni hins 11. mars 2004, þremur dögum fyrir þingkosningar og tveimur og hálfu ári eftir hryðjuverkin í New York 11. september. 191 maður lést og 1.800 slösuðust við sprengingarnar.

Í rannsókn spænska réttarkerfisins kom í ljós að hryðuverkahópur sem hermdi eftir al-Kaída hefði framkvæmt árásirnar, en engin merki um beina þátttöku al-Kaída fundust. Spænsku námuverkamennirnir sem seldu árásarmönnunum sprengiefni voru handteknir þó að þeir tækju ekki þátt í skipulagningu eða framkvæmd árásanna. Eftir 21 mánuðar rannsókn var Jamal Zougam dæmdur fyrir þátttöku sína í árásunum.

Árásirnar voru mannskæðustu hryðjuverkin í sögu Spánar og meðal þeirra mannskæðustu í Evrópu, aðeins á eftir Lockerbie-sprenguárásinni 1988 hvað varðar tölu látinna.
Pressuger

Pressuger eða bökunarger er ger sem er notað til að hefa brauð og brauðvörur. Bökunarger er örverur af tegundinni Saccharomyces cerevisiae sem er sama tegund en annað afbrigði af örverums sem eru í ölgeri sem notað er í bjórframleiðslu.
Didda

"Didda getur átt við"
Stúlka með maga

Stúlka með maga er skáldsaga eftir Þórunni Valdimarsdóttur. Bókin kom út árið 2013 hjá JPV-útgáfu. Sagan byggir á ævi móður höfundar og er hluti skáldættarsögu þriggja kynslóða kvenna og sjálfstætt framhald sögunni af Stúlku með fingur sem kom út árið 1999.
Makedóníustríðin

Makedóníustríðin voru nokkur stríð sem Rómverjar háðu, ásamt bandamönnum, gegn Makedóníu og öðrum konungsríkjum í hinum grískumælandi heimi. Venja er að skipta Makedóníustríðunum í fjögur mismunandi stríð Rómverja gegn Makedóníu og eitt stríð gegn Selevkídaveldinu.

Fyrsta Makedóníustríðið hófst árið 214 f.Kr. eftir að Filippos 5. Makedóníukonungur hafði lýst yfir stuðningi við Hannibal í Öðru púnverska stríðinu. Rómverjar sendu þá herafla til Balkanskagans til þess að halda Makedóníumönnum uppteknum svo þeir myndu ekki senda Hannibal liðsauka. Stríðinu lauk með pattstöðu og friðarsamningi árið 205 f.Kr.

Annað Makedóníustríðið (200 – 197 f.Kr.) hófst eftir að nokkur minniháttar grísk konungsríki höfðu biðlað til Rómverja að hjálpa sér gegn ofríki Makedóníu. Grísku ríkin óttuðust að Makedónía væri orðin of valdamikil auk þess sem Makedónía og Selevkídaveldið höfðu gert með sér samkomulag um að skipta á milli sín Egyptalandi sem nú var veiklað vegna innanlandsófriðar. Að þessu sinni höfðu Rómverjar sigur og skipuðu Makedóníumönnum að hætta útþenslustefnu sinni. Þrátt fyrir afgerandi sigur drógu Rómverjar sig að mestu til baka frá Balkanskaganum og höfðu ekki mikil afskipti af málum þar um sinn.

Árið 192 f.Kr. braust út stríð milli Rómverja og Selevkída, sem nú ógnuðu fyrrum bandamönnum Rómar í Grikklandi. Selevkídar voru valdamiklir á þessum tíma og Rómverjar töldu þá ógna sér. Ekki bætti úr skák að fyrrum erkióvinur Rómverja, Hannibal Barca, var núna herforingi í þjónustu Antiokkusar 3., konungs Selevkída. Rómverjar og bandamenn þeirra sigruðu Selevkída og neyddu þá til að yfirgefa stór svæði í Anatólíu. Að stríðinu loknu drógu Rómverjar sig aftur frá Balkanskaganum.

Perseus Makedóníukonungur, sonur Filipposar 5., hafði í hyggju að endurreisa vegsemd Makedóníu og hóf á ný útþenslu ríkisins. Rómverjar lýstu yfir stríði á hendur honum, árið 172 f.Kr., eftir að hann hafði reynt að myrða bandamann þeirra, og unnu enn og aftur sigur. Afleiðing stríðsins var sú að Makedóníu var skipt upp í fjögur minni ríki sem voru undir áhrifavaldi Rómar.

Fjórða Makedóníustríðið (150 – 148 f.Kr.) var uppreisn Makedóníumanna gegn Rómverjum. Uppreisnin var barin niður af Rómverjum og markaði stríðið endalok Makedóníu, sem var að lokum skipt niður í rómversk skattlönd.
Baldvin Björnsson

Baldvin Björnsson (1. maí 1879 – 24. júlí 1945) var íslenskur listmálari og gullsmiður. Hann er fyrsti íslenski listmálarinn sem fékkst við abstraktlist meðan hann dvaldi í Berlín frá 1901 til 1914.

Baldvin var sonur Sigríðar Þorláksdóttur og Björns Árnasonar gullsmiðs. Hann lærði gullsmíði hjá föður sínum á Ísafirði og flutti síðan til Kaupmannahafnar til að fullnema sig í iðninni. Eftir það hélt hann til Berlínar þar sem hann vann í þrettán ár hjá gullsmíðaverkstæði. Þar giftist hann Mörthu Clöru Bemme (síðar Björnsson). Þau eignuðust þrjá syni, Hauk kaupmann (1906), einn af stofnendum Kommúnistaflokks Íslands, Harald Stein kaupmann (1910) og Björn Theodor listfræðing (1922). Þau Martha fluttu til Íslands þegar Fyrri heimsstyrjöld braust út.
Frumbjarga lífvera

Frumbjarga lífvera er lífvera sem getur framleitt þau lífrænu efni sem hún þarf. Frumbjarga lífverur fá kolefnið, sem þarf í lífrænu efnin, úr koldíoxíði. Orkuna fá þær flestar frá sólinni, en þá kallast þessi efnaframleiðsla ljóstillífun. Sumar bakteríur geta þó notað efni eins og vetnissúlfíð eða járn(II)sambönd sem orkuuppsprettu, og nefnist framleiðslan þá efnatillífun.

Sumar lífverur geta nýtt sér orku úr ljósi eða ólífrænum efnum, en þurfa að fá kolefni úr lífrænum efnum. Þær eru ekki flokkaðar sem frumbjarga lífverur, heldur ófrumbjarga.

Ófrumbjarga lífverur eru háðar hinum frumbjarga, þar sem öll lífræn efni eru upprunnin hjá þeim síðarnefndu.
Indóírönsk tungumál

Indóírönsk tungumál eru stærsta og austasta frumgrein indóevrópskra tungumála. Talendur indóíranskra mála eru yfir 1 milljarður og málsvæði þeirra spannar frá Kákasus (ossetíska) og Evrópu (sígaunamál), austur til Xinjiang (sarikólí) og Assam (assamíska), og suður til Maldíveyja (maldíveyska).

Frummálið sem öll indóírönsk tungumál eiga rætur sínar að rekja til er frumindóíranska sem töluð var síðla á 3. árþúsundi f.Kr. Indóírönsk tungumál greinast í þrent: indóarísk, írönsk og núristanímál.

Flest stærstu indóírönsku málin tilheyra indóarísku greininni, t.d. hindí-úrdú (590 milljón málhafar), bengalska (205 milljónir), púndjabí (200 milljónir), marathí (75 milljónir), gújaratí (50 milljónir), bhojpúrí (40 milljónir) og awadhí (40 milljónir). Stærstu írönsku málin eru persneska (60 milljónir), pastú (60 milljónir) og kúrdíska (35 milljónir).
Svörtu hattarnir

Svörtu hattarnir er þriðja bók "Frosks útgáfu" um Sval og Val og kom út árið 2014. Hún hefur að geyma þrjár sögur eftir Franquin. Eina úr fyrstu opinberu Svals og Vals-bókinni, Quatre aventures de Spirou et Fantasio og tvær sem áður höfðu komið út á íslensku í bókinni Í klandri hjá kúrekum.

Söguþráður.

"Svalur á Litlupattaeyju" (franska: "Spirou chez les Pygmées") segir frá því þegar Svalur verður á vegi hlébarða og tekur hann heim í íbúðina sína. Eftir ýmis vandræði tekst að hafa upp á eigandanum, sem er skringilegur landkönnuður. Sá býður Sval og Val með sér til eyju úti fyrir ströndum Afríku.

Þeim er tekið með kostum og kynjum af ættbálki skógardverga sem eru dökkbrúnir á hörund. Eftir ýmsar kyndugar uppákomur kemur í ljós að á eyjunni er óvinaættbálkur með svartan hörundslit og eiga hóparnir í stöðugum erjum. Reynist illur hvítur þrælapískari bera ábyrgð á árásargirni svarta ættbálksins. Svalur og Valur uppgötva að hinir svörtu eru í raun með sama húðlit og hinir, bara skítugri. Þeir stinga öllum í bað og friður kemst á og hvíti þrjóturinn fær sína refsingu.

Titilsagan "Svörtu hattarnir" ("Les chapeaux noirs") segir frá ferð Svals og Vals til Bandaríkjanna til að kynna sér lífið í Villta vestrinu og skrifa um það blaðagrein. Þegar þangað er komið minnir fátt á hina æsilegu kúrekatíma. Ríkmannlegur maður hvetu þá til að fara til Tombstone, þar sem gömlu kúrekagildin lifa góðu lífi.

Í ljós kemur að bærinn er nákvæmlega eins og staðalmyndir Villta vestursins með byssubófum og einvígum. Félagarnir hika við að beita byssunum en virðast þó alltaf hitta í mark. Að lokum kemur sá ríkmannlegi og upplýsir að þorpið sé leikmynd fyrir kvikmynd, að púðurskot hafi verið í byssunum en meistaraskytta fylgt þeim á eftir og hitt í mark á laun. Allir skemmta sér vel yfir þessu, en bregður í brún þegar uppgötvast að vopnin voru í raun hlaðin raunverulegum kúlum.

"Laumuspil við landamærin" ("Mystère à la frontière") segir frá viðureign Svals og Vals við hugmyndaríkara smyglara á landamærum Belgíu og Frakklands. Smyglararnir hafa komið miklu magni af skringilegu en hættulitlu eiturlyfi milli landanna. Félagarnir verða ekki síður að eyða tímanum í að þræta við hrokafullan lögreglustjóra sem vill ekkert hafa með aðstoð þeirra að gera.

Útgáfuupplýsingar.

"Svörtu hattarnir" var gefnir út af Froski útgáfu árið 2015. Jean Antoine Posocco, eigandi útgáfunnar, sá um uppsetningu og handskrift. Auður S. Arndal er skráð fyrir íslenskri þýðingu.
Isabelle Autissier

Isabelle Autissier (f. 18. október 1956) er frönsk siglingakona sem er þekktust fyrir að hafa verið fyrsta konan sem lauk einmenningskeppni í kringum hnöttinn árið 1991. Hún starfar sem rithöfundur og dagskrárgerðarkona og er forseti Frakklandsdeildar Alþjóðlega náttúruverndarsjóðsins.

Hún hafnaði í 7. sæti í BOC Challenge (nú VELUX 5 Oceans Race) árið 1991 og varð þar með fyrsta konan sem lauk keppni í að sigla ein kringum jörðina. Árið 1994 setti hún ásamt áhöfn sinni á kjölbátnum "Ecureuil Poitou-Charentes" nýtt met í siglingu frá New York til San Francisco um Hornhöfða og bætti fyrra met um 14 daga. Í næstu einmenningskeppni umhverfis jörðina 1994-5 (sem þá hét Around Alone) missti hún mastur 900 mílum sunnan við Ástralíu og var bjargað af þyrlu af áströlsku flugmóðurskipi. Hún tók enn þátt í keppninni árið 1998 en hvolfdi bátnum í Suður-Kyrrahafi. Annar keppandi, Giovanni Soldini, kom henni til bjargar. Eftir það hætti hún að keppa í einmenningskeppnum.
Ágúst Jónsson

Ágúst Jónsson (19. desember 1868 – 28. júní 1945) var íslenskt skáld og verkamaður í Reykjavík. Hann gaf aðeins út eina ljóðabók, "Þyrnar og rósir", árið 1930 en orti mikið af kvæðum, lausavísum og erfiljóðum. Lára miðill var dóttir hans.