arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þórður Sturluson

Þórður Sturluson (1165 – 1237) var íslenskur höfðingi og goðorðsmaður á 12. og 13. öld af ætt Sturlunga, sonur Sturlu Þórðarsonar (Hvamm-Sturlu) og konu hans Guðnýjar Böðvarsdóttur. Hann var elstur af skilgetnum sonum Sturlu en albræður hans voru Sighvatur og Snorri Sturlusynir. Þórður var sá eini bræðranna sem ekki var drepinn.

Hann giftist Helgu dóttur Ara sterka Þorgilssonar, goða á Stað á Ölduhrygg á Snæfellsnesi, tók við goðorði föður hennar og settist að á Stað. Þau skildu og Þórður giftist Guðrúnu Bjarnadóttur. Sonur þeirra, Böðvar, bjó á Stað og tók við veldi föður síns. Sonur hans var Þorgils skarði Böðvarsson. Þriðja kona Þórðar var Valgerður Árnadóttir. Þórður átti einnig mörg börn með frillu sinni, Þóru, og eru þekktastir synirnir Ólafur hvítaskáld og Sturla Þórðarson sagnaritari.
Hairspray (2007)

Hairspray er bandarísk söngvamynd frá árinu 2007. Hún kom út í Bandaríkjunum, Kanada og Bretlandi þann 20. júlí 2007. Kvikmyndin er byggð á samnefndum Broadway-söngleik og lauslega byggð á kvikmynd með sama nafni frá árinu 1988. Myndin á að gerast í Baltimore í Maryland árið 1962 og fylgist hún með glaðværa unglingnum Tracy Turnblad þegar hún reynir að koma sér á framfæri sem dansari í sjónvarpsþætti bæjarins og berst á móti kynþáttafordómum.

Myndin er gerð eftir handriti samnefndrar myndar frá árinu 1988 og úr bókinni eftir Thomas Meehan og Mark O'Donnell fyrir leikritið eftir Leslie Dixon og er kvikmyndinni leikstýrt af Adam Shankman en hann samdi einnig alla dansana. Hairspray inniheldur lög úr söngleiknum sem eru samin af Marc Shaiman og Scott Wittman.

Myndin fékk góða dóma frá byrjun og halaði inn miklum peningum og bætti metið fyrir mestu tekjur söngvamyndar á fyrstu sýningarhelgi og hélt Hairspray titilinum fram í júlí 2008 þegar kvikmyndin Mamma Mia! kom út og seinna í október. Hairspray er fjórða tekjuhæsta söngvamynd í kvikmyndasögu Bandaríkjanna á eftir Grease, Chicago og MAMMA MIA! USA Network hefur keypt sýningarréttin á Hairspray.

Adam Shankman og John Waters eru að vinna að annarri mynd.
Ásbirningar

Ásbirningar voru ein helsta valdaætt landsins á 12. öld og fram eftir Sturlungaöld. Ríki þeirra var í Skagafirði og síðar austanverðu Húnaþingi og í fáein ár eftir Örlygsstaðabardaga má segja að þeir hafi verið einna valdamesta ætt landsins.

Ættin var komin í beinan karllegg af landnámsmanninum Öndótti, er bjó í Neðra-Ási í Hjaltadal, en kennd við ættföðurinn Ásbjörn Arnórsson, sem uppi var á 11. öld. Sonarsonur hans, goðorðsmaðurinn Kolbeinn Arnórsson (d. 1166) átti tvo syni, Arnór og Tuma. Sonur Arnórs var Kolbeinn kaldaljós, bóndi á Reynistað, en á meðal barna Tuma voru Kolbeinn Tumason skáld, er átti í hörðum deilum við Guðmund Arason biskup og féll í Víðinesbardaga 1208, Arnór Tumason goðorðsmaður á Víðimýri og Halldóra Tumadóttir, kona Sighvats Sturlusonar á Grund í Eyjafirði.

Sonur Arnórs, Kolbeinn ungi, sem bjó á Víðimýri, er líklega þekktastur Ásbirninga. Hann tók mjög ungur við leiðtogahlutverkinu og var einn af valdamestu mönnum landsins til dauðadags. Þá tók Brandur Kolbeinsson á Reynistað, sonur Kolbeins kaldaljóss, við sem leiðtogi Ásbirninga en við fall hans í Haugsnesbardaga ári síðar má segja að veldi þeirra hafi liðið undir lok.
Höfða-Þórður Bjarnarson

Höfða-Þórður Bjarnason var landnámsmaður í Skagafirði og segir í Landnámabók að hann hafi verið sonur "Bjarnar byrðusmjörs, Hróaldssonar hryggs, Bjarnarsonar járnsíðu, Ragnarssonar loðbrókar". Hann nam Höfðaströnd frá Hofsá og út að Hrolleifsdalsá í Sléttuhlíð og bjó á Höfða.

Í Landnámu er sagt að Þorgerður kona Þórðar hafi verið dótturdóttir Kjarvals Írakonungs og eru nöfn ellefu sona þeirra og átta dætra talin upp.

Á milli landnáma Sleitu-Bjarnar og Höfða-Þórðar, eins og þeim er lýst í Landnámabók, er eyða sem tekur yfir hálfan Unadal og hálfan Deildardal. Líkur hafa verið leiddar að því að þarna hafi verið sérstakt landnám sem gleymst hafi í upptalningunni, enda er talað um Una í Unadal á öðrum stað í Landnámu.
Ásta Árnadóttir

Ásta Árnadóttir (f. 9. júní 1983) er íslensk fyrrum knattspyrnukona.

Ásta var þekkt fyrir flikk-flakk innköst og hefur gert myndband fyrir Knattspyrnusamband Evrópu þar sem hún sýndi hvernig á að gera það.
Gröf á Höfðaströnd

Gröf er innsti bær á Höfðaströnd við austanverðan Skagafjörð. Þar fæddist Hallgrímur Pétursson sálmaskáld árið 1614. Á 17. öld fékk Gröf það hlutverk að vera aðsetur biskupsekkna og ein þeirra sem þar bjuggu lengst var Ragnheiður Jónsdóttir, ekkja Gísla biskups Þorlákssonar. Gísli maður hennar, sem dó 1684, mun hafa látið reisa kirkjuna eða bænhúsið sem enn stendur í Gröf eða endurbyggja hana úr eldra guðshúsi, en í Gröf hafði verið bænhús í kaþólskum sið og áfram eftir siðaskipti.

Grafarkirkja er með minnstu guðshúsum og er elsta kirkja landsins að stofni til og jafnframt eina stafkirkjan. Guðmundur smiður Guðmundsson í Bjarnastaðahlíð í Vesturdal, helsti smiður Skagfirðinga á 17. öld, sem gerði skírnarfontinn í Hóladómkirkju, er talinn hafa skreytt kirkjuna og hugsanlega einnig smíðað hana. Kirkjan var lögð niður með konungsbréfi 1765 eins og margar aðrar kirkjur og síðan lengi notuð sem skemma. Hún komst í umsjá Þjóðminjasafnsins 1939 og gerð upp um 1950 en þá reyndist viðurinn svo fúinn að honum var öllum skipt út og nýjar fjalir sniðnar og útskornar nákvæmlega eftir þeim gömlu. Hún var endurvígð 1953. Kirkjugarðurinn var um sama leyti endurhlaðinn eftir veggjaleifum sem enn mótaði fyrir og er hann hringlaga. Klukknaportið er nýtt en smíðað í stíl við kirkjuna.
Majónes

Majónes eða majonsósa er þykk sósa, yfirleitt hvít eða ljósgul á lítinn. Sósan er þeyta búin til úr olíu, eggjarauðum og ediki eða sítrónusafa með salti. Í Frakklandi er stundum bætt við sinnepi til bragðbætis, en á Spáni og Menorku er ólífuolíu bætt við sósuna en aldrei sinnepi. Hægt er að búa til aðrar sósur úr majonesi, til dæmis kokkteilsósu.

Majónes má þeyta með hrærivél, rafmagnsblandara eða með þeytara og gaffli. Sósan er gerð með því að þeyta kröftuglega saman olíu og eggjarauður. Ólían og vatn í eggjarauðunum mynda grunn þeytunnar og lesitín úr eggjarauðunum er þeytiefni sem gerir blönduna stöðuga. Sé sinnepi bætt við verður sósan bragðsterkari auk þess sem sinnepið inniheldur dálítið lesitín.
Sif Atladóttir

Sif Atladóttir (f. 15. júlí 1985) er íslensk knattspyrnukona sem leikur nú með Val. Hún er dóttir fyrrverandi landsliðsmannsins Atla Eðvaldssonar.
Erla Steina Arnardóttir

Erla Steina Arnardóttir (f. 18. maí 1983) er íslensk knattspyrnukona. Hún lék eitt tímabil í bandarísku deildinni W-League en hefur að mestu leikið í Svíþjóð, hún er nú leikmaður Kristianstads DFF.
F-16 Fighting Falcon

Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon er bandarísk orrustuþota sem General Dynamics þróaði upphaflega fyrir flugher Bandaríkjanna. F-16 vélin þykir afar fjölhæf og skýrir það vinsældir hennar en hún er notuð af flugherjum að minnsta kosti 25 þjóða víða um heim. Yfir 4400 vélar hafa verið smíðaðar frá því að framleiðsla hófst árið 1976. General Dynamics seldi framleiðslu vélanna til Lockheed-samsteypunnar árið 1993, sem síðar varð Lockheed Martin eftir samruna við Martin Marietta árið 1995.

Áformað er að F-35 Lightning II, sem tekin verður í notkun árið 2011, leysi F-16 vélarnar af hólmi í flugher Bandaríkjanna.
Hvíta húsið

Hvíta húsið er opinbert aðsetur Bandaríkjaforseta staðsett að Pennsylvania Avenue 1600 í norðvesturhluta Washington, D.C. Allir forsetar Bandaríkjanna frá og með John Adams hafa búið þar.

Húsið var tekið í notkun árið 1800. Bygginguna hannaði húsameistarinn James Hoban í nýklassískum stíl, og sótti innblástur frá hinu írska sem í dag hýsir írska þingið.

Hvíta húsið er með þekktustu húsum Bandaríkjanna og var árið 2007 í öðru sæti á lista yfir vinsælustu bygginarnar í bandarískri byggingarlist.

Þangað til árið 1811 var húsið þekkt sem Hobansetrið eftir James Hoban sem hannaði húsið. Húsið fékk viðurnefnið Hvíta húsið eftir ásakanir um að Hoban hafi tekið þátt í að skipuleggja Svínauppreisnina.
Rutgers-háskóli

Rutgers, The State University of New Jersey, þekktari sem Rutgers University eða Rutgers, er ríkisrekinn háskóli í New Jersey í Bandaríkjunum. Hann er stærsti háskóli ríkisins með þrjú háskólasvæði: í New Brunswick og Piscataway, í Newark og í Camden. Skólinn var stofnaður árið 1766 og hét þá Queen's College. Hann er áttundi elsti háskóli Bandaríkjanna. Í upphafi var skólinn einkarekinn og er annar tveggja skóla frá nýlendutímabilinu sem síðar varð ríkisrekinn (hinn skólinn er College of William and Mary.) Rutgers var ríkisháskóli New Jersey með lagasetningu árið 1945 og 1956. Háskólavæðið í Newark tilheyrði áður "Newark-háskóla", sem sameinaðist Rutgers árið 1946.

Skólinn býður upp á BA-gráður og MA-gráður í yfir eitthundrað námsgreinum og fræðasviðum og doktorsgráður og verknámsgráður í yfir áttatíu námsgreinum og fræðasviðum.

Við skólann starfa rúmlega 2700 háskólakennarar og 6400 aðrir starfsmenn. Tæplega 39 þúsund nemendur stunda grunnnám og tæplega 14 þúsund stunda framhaldsnám.
Eyjólfur Kársson

Eyjólfur Kársson (d. 1222) var íslenskur bóndi á Sturlungaöld og einn helsti kappinn í liði fylgismanna Guðmundar Arasonar biskups. Hann var Húnvetningur og bjó fyrst í Vatnsdal. Þar átti hann í erjum við Miðfirðinga sem tengdust ekkju sem hann átti vingott við. Snorri Sturluson kom á sættum og Eyjólfur fór vestur í Arnarfjörð og giftist þar Herdísi, dóttur Hrafns Sveinbjarnarsonar á Eyri. Hann settist að á Rauðasandi og lenti þar í deilum við Gísla Markússon í Saurbæ, sem „þóttu fylgdarmenn Eyjúlfs glepja konur þær, er honum gazt at“, og urðu blóðug átök á milli þeirra. Eyjólfur flutti síðar út í Flatey á Breiðafirði 1217. Þar kom Aron Hjörleifsson til hans.

Haustið 1218 tók Arnór Tumason Guðmund biskup á Hólum og hafði hann í stofufangelsi í Ási um veturinn en lét draga hann á börum suður á Hvítárvelli um vorið. Eyjólfur frétti af þessu, þótti biskup hart leikinn, kom að næturlagi að Hvítárvöllum, bjargaði biskupi og fór með hann út í Flatey. Þar var biskup um veturinn en vorið 1220 fór Eyjólfur með honum norður í land og var þar meðal annars í Helgastaðabardaga. Sumarið 1221 var biskup á Hólum með lið sitt en þá kom Tumi Sighvatsson og hrakti hann burt. Fór biskup út í Málmey og var þar um veturinn og voru Eyjólfur og Aron með honum ásamt fleirum. 4. febrúar fóru biskupsmenn að Hólum og drápu Tuma og flúðu svo til Grímseyjar eftir páska. Þangað komu Sighvatur og Sturla sonur hans í Grímseyjarför að hefna Tuma og voru Eyjólfur og Aron helst fyrir vörninni. Eyjólfur bjargaði Aroni en lét sjálfur lífið og er sagt að vörn hans hafi þótt afar frækileg; öxi hans var höggvin sundur en þá varðist hann með árum og voru fjórar höggnar sundur fyrir honum áður en hann féll.
Jón (biskup)

Jón (d. 1413) biskup í Skálholti snemma á 15. öld, hafði áður verið ábóti við Mikaelsklaustur (Munklífi) í Björgvin. Föðurnafn hans er óþekkt og ekkert vitað um ætt hans og uppruna. Hann er stundum kallaður "Jón danski" í heimildum en óvíst er hvort hann var danskur eða norskur.

Hann hlaut biskupsvígslu 1406, en Vilkin Hinriksson Skálholtsbiskup hafði andast í Noregi árið áður, kom til Íslands 1408 og söng fyrstu messu sína á landinu 8. september. Hann var í rauninni eini biskupinn á landinu alla biskupstíð sína því að Pétur Nikulásson Hólabiskup hafði farið úr landi 1402 og kom ekki aftur og eftirmaður hans, Jón Tófason, kom fyrst til landsins 1419. Árið 1409 fór Jón í vísitasíuferð norður í land en annars er fátt vitað um biskupstíð hans.

Hann dó síðla árs 1413, úr holdsveiki að því er segir í heimildum. Í bréfi sem Jóhannes páfi XXIII sendi biskupinum í Lýbiku og dagsett er 23. júlí 1413 er fjallað um veikindi Skálholtsbiskups og segir þar að hann sé yfirkominn af sjúkdómnum svo að hold og bein hrynji af höndum og fótum.

Innsigli merkt Jóni Skálholtsbiskupi fannst í jörðu í Árósum í Danmörku árið 1879 og er talið að þar sé um þennan Jón að ræða.
Vestur-Noregur

Vestur-Noregur, Vesturlandið eða Vestlandið ("Vestlandet") er vesturhluti Noregs, og nær yfir 3 fylki: Mæri og Raumsdal, Vesturland og Rogaland. Vestur-Noregur er sá hluti Noregs sem er næstur Íslandi.

Vesturlandið er 58.582 ferkílómetrar að flatarmáli og þar bjuggu 1.253.610 manns 1. júlí 2009. Landshlutinn er í öðru sæti í Noregi með tilliti til mannfjölda (26,0%) og í þriðja sæti hvað flatarmál snertir (18,1%). Þéttleiki byggðar er 21,4 íbúar á ferkílómetra. Á Hörðalandi eru 37,7% íbúafjöldans, Rogalandi 33,8%, Mæri og Raumsdal 19,9% og Sogni og Fjarðafylki 8,5%.

Í Vestur-Noregi eru 121 sveitarfélög sem skiptast í 15 héruð. Það eru fjórar sýslur í Vestlandsrådet.

Stærsta borgin er Björgvin, og sú næst stærsta er Stafangur. Alls eru þar um 22 þéttbýlisstaðir með meira en 5.000 íbúa.

Aðrir landshlutar í Noregi eru Suður-Noregur, Austur-Noregur, Mið-Noregur (eða Þrændalög) og Norður-Noregur.

Tungumál.

Vestur-Noregur hefur sérstöðu vegna þess hvað nýnorska er mikið notuð þar. Að vísu notar meirihluti íbúanna (56%) þá gerð norsku sem nefnd er bókmál og er það er ríkjandi í stærstu borgunum. Utan þeirra er nýnorska ríkjandi í Sogni og Fjarðafylki (97%) og Mæri og Raumsdal (54%), en á Hörðalandi og Rogalandi eru þeir sem nota nýnorsku í minnihluta (42% og 26%). Flest sveitarfélög í Sogni og Fjarðafylki, á Sunnmæri (nema í Álasundi) og Hörðalandi (nema í Björgvin, Askey og Odda) nota nýnorsku sem opinbert ritmál. Nýnorskan er einungis samræmt ritmál, talmálið er mjög breytilegt og skiptist í mállýskur eftir héruðum. Aðeins 13% þeirra sem nota nýnorsku búa utan Vesturlandsins.

Nýnorska líkist oft meira íslensku en bókmáls-norsku:

Efnahagur og atvinnulíf.

Í Vestur-Noregi er mjög blómlegt atvinnulíf, og stendur landshlutinn undir um 70% af þjóðarframleiðslu Norðmanna. Stafangur er höfuðborg olíuiðnaðarins í Noregi, en áður fyrr voru fiskveiðar og landbúnaður mikilvægustu atvinnugreinar í Vestur-Noregi.
Teitur Einarsson

Teitur Einarsson (d. 1258) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld. Hann tók við embættinu á Alþingi 1253 með ráði Gissurar Þorvaldssonar. Líklegt er talið að hann hafi verið frændi Gissurar, sonur Einars Þorvaldssonar hálfbróður hans. Á sama þingi var lögtekið að guðs lög skyldu ráða ef þau greindi á við landslög.

Teitur gegndi lögsögumannsembættinu í fimm ár. Ekki er vitað hvar hann bjó en hann var veginn á Austfjörðum seinni hluta árs 1258 eða hugsanlega fyrri hluta árs 1259.
Texas-háskóli í Austin

Texas-háskóli í Austin (e. The University of Texas at Austin eða UT Austin) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Austin í Texas í Bandaríkjunum og er aðalháskóli háskólakerfisins í Texas. Skólinn var stofnaður árið 1883. Yfir 50 þúsund nemendur stunda nám við skólann og um 16.500 háskólakennarar og annað starfsfólk starfar þar. Á árunum 1883 til 1967 hét skólinn einfaldlega Texas-háskóli (e. University of Texas).
Berkeley

Berkeley getur átt við:
Goðorðsmaður

Goðorðsmaður var titill, sem á þjóðveldisöld var notaður um mann sem átti, eða hafði á hendi goðorð eða mannaforráð.

Goðorðsmenn höfðu að mörgu leyti svipað hlutverk og alþingismenn nú á dögum, þ.e. þeir áttu sæti á alþingi, en þeir fóru einnig með ákveðið framkvæmda- og dómsvald í heimahéraði sínu, stóðu fyrir héraðsþingum og fylgdu eftir dómum. Yfirleitt bjuggu þeir á stórbýlum, þar sem voru kirkjustaðir, og sáu um rekstur kirkna, þar til staðamál risu.

Goðorðsmenn voru stundum kallaðir goðar (eintala: goði), einkum í heiðnum sið, og höfðu þá einnig trúarlegt hlutverk. Þeir réðu fyrir hofi og stjórnuðu blótum.
Northwestern-háskóli

Northwestern-háskóli (e. Northwestern University eða NU) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Evanston í Illinois í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1851.

Rúmlega 18 þúsund nemendur stunda nám við Northwestern-háskóla og tæplega 3 þúsund háksólakennarar og fræðimenn starfa þar. Háskólasjóður skólans nemur 5,34 milljörðum Bandaríkjadala.
Stífla (Skagafirði)

Stífla er byggðarlag í Fljótum í Skagafirði, innri hluti Fljótadalsins. Upphaflega átti heitið við hólaþyrpingu sem er þvert yfir dalinn og var ýmist kölluð Stífla eða Stífluhólar en nafnið færðist seinna yfir á sveitina innan við hólana. Þar var áður sléttur, gróinn og fallegur dalur, þar sem áður voru allmargir bæir. Stífluá rann um sveitina en breytti um nafn við Stífluhóla og hét eftir það Fljótaá.

Um 1940 var ákveðið að virkja ána til að afla rafmagns fyrir Siglufjörð og hófust framkvæmdir árið 1942. Stífla var gerð í gljúfrum í Stífluhólum og var Skeiðsfossvirkjun vígð 1945. Innan við hólana var vatn, Stífluvatn, en það stækkaði til muna við virkjunina og fóru lönd margra jarða undir vatn að miklu leyti og sumar þeirra lögðust í eyði. Vatnið er nú 3,9 ferkilómetrar.
Kúrdíska

Kúrdíska (kúrdíska: "Kurdî" eða كوردی) er tungumál talað af Kúrdum í Vestur-Asíu. Hún er ólík mörgum öðrum tungumálum úr því að hún er ekki stöðluð og er ekki opinber tungumál lands, það er að segja kúrdíska samanstendur af mörgum náskyldum mállýskum sem eru talaðar á stóru svæði sem spannar nokkur þjóðríki og myndar nokkra svæðisbundna staðla (t.d. kúrmanji í Tyrklandi og sorani í Norður-Íraki). Í dag er orðið „kúrdíska“ notað til að lýsa nokkrum tungumálum

sem töluð eru af Kúrdum, aðallega í Íran, Írak, Sýrlandi og Tyrklandi.

Kúrdíska tilheyrir norðvestur-írönsk tungumálum sem flokkast síðan til indóíranskar málaættar í indóevrópskri málaættinni. Náskyldustu málin eru balochi, gileki og talysh sem eru öll í norðvestur-írönsku málaættinni.

Mokriani mállýska af Mið-Kúrdneska er víða talað í Mokrian. Piranshahr og Mahabad eru tveir helstu borgir Mokrian mála svæðisins.
Akranes

Akraneskaupstaður er kaupstaður á Skipaskaga á Vesturlandi og var áður kallaður Skipaskagi, enn í daglegu tali Skaginn. Þar bjuggu 7.697 í mars 2021.

"Akranes" heitir í raun allt nesið milli Hvalfjarðar og Leirárvoga og trónir Akrafjall á því miðju. Nesið skiptist frá fornu fari milli tveggja hreppa: Akraneshrepps að sunnan og vestan og Skilmannahrepps norðan og austan. Á 19. öld fór að myndast þéttbýli í kringum sjósókn og verslun á Skipaskaga yst á nesinu. Árið 1885 var ákveðið að skipta Akraneshreppi í tvennt vegna hinna ólíku hagsmuna þéttbýlisins og sveitarinnar. Varð kauptúnið og næsta nágrenni þess að Ytri-Akraneshreppi en sveitin inn með Akrafjalli að Innri-Akraneshreppi.

Ytri-Akraneshreppur hlaut kaupstaðarréttindi árið 1942 og hét eftir það "Akraneskaupstaður".

Enn í dag er sjávarútvegur mikilvægasti atvinnuvegur bæjarins en verslun er einnig mikilvæg svo og iðnaður. Í bænum er sementsverksmiðja sem starfrækt hefur verið síðan á 6. áratug 20. aldar og á Grundartanga skammt frá bænum er álver sem starfað hefur síðan 1998.

Knattspyrna hefur lengi verið í hávegum höfð á Akranesi og lið bæjarins, ÍA, hefur löngum verið í fremstu röð á Íslandi.

Hvalfjarðargöngin sem vígð voru 1998 voru mikil samgöngubót fyrir Akranes og styttu verulega akstursleiðina til Reykjavíkur. Með tilkomu þeirra hætti Akraborgin siglingum sínum milli Reykjavíkur og Akraness.

Skólar.

Á Akranesi eru leikskólar, grunnskólar og framhaldsskóli.
Gýrólít

Gýrólít frekar sjaldgæft

Lýsing.

Myndar blaðlaga sexstrenda kristala. Hvítt með silki-eða glergljáa. Vex í knippum eða hnúðum. Stærð 0,5-1 cm.

Útbreiðsla.

Finnst í ólivínbasalti eftir að kemur niður í mesólít-skólesít-beltið
Hallgrímur Scheving

Hallgrímur Scheving (13. júlí 1781 – 31. desember 1861) var fræðimaður og kennari í Bessastaðaskóla. Hann var talinn einn mesti menntamaður Íslendinga á sinni tíð og hafði mikil áhrif á Jónas Hallgrímsson, Konráð Gíslason og aðra Fjölnismenn og fylgjendur þeirra.

Hallgrímur var fæddur á Grenjaðarstað í Aðaldal, sonur séra Hannesar Scheving Lárussonar og konu hans Snælaugar (Snjálaugar) Hallgrímsdóttur. Hann gekk í Hólaskóla og var í síðasta stúdentahópnum sem útskrifaðist þaðan vorið 1802, en síðan var skólinn lagður niður. Hann fór svo til háskólanáms í Kaupmannahöfn, lærði málfræði og lauk doktorsprófi í fornmálum. Árið 1810 fór hann að kenna við Bessastaðaskóla og kenndi þar latínu í 36 ár og svo í fjögur ár eftir að skólinn var fluttur til Reykjavíkur 1846.

Hallgrímur og Bjarni Thorarensen voru skólabræður í Kaupmannahöfn og miklir áhugamenn um íslenska tungu, málfræði og fornnorræn fræði. Á Bessastöðum vann Hallgrímur að orðasöfnun og hafði oft nemendur skólans sem skrifara, þar á meðal Konráð Gíslason og Skafta Tímóteus Stefánsson. Hann safnaði bæði orðum úr fornmáli og samtímamáli, svo og málsháttum og fleiru. Hann mun hafa haft í hyggju að semja stóra orðabók. Hún kom þó aldrei út, en hins vegar nýttust orðasöfn hans seinni tíma fræðimönnum. Hann var líka áhugasamur um náttúruvísindi. Þeir Sveinbjörn Egilsson kenndu samtímis við skólann áratugum saman og höfðu mótandi áhrif á unga menntamenn á fyrri hluta 19. aldar.

Hallgrímur varð yfirkennari í Lærða skólanum þegar skólinn flutti til Reykjavíkur 1846. Hann hætti kennslu 1850 og dó í Reykjavík á gamlársdag 1861.
Hjaltadalsá

Hjaltadalsá er í Hjaltadal í Skagafirði. Hún á upptök í Hjaltadalsjökli og rennur eftir endilöngum dalnum og falla þar til hennar margar þverár og lækir. Neðan til er mikið um flúðir og smáfossa í ánni og hún er víða straumhörð og ströng. Spölkorn neðan við bæinn Sleitustaði renna Hjaltadalsá og Kolka saman og heitir áin eftir það Kolka til sjávar. Hjaltadalsá er oft jökulskotin en Kolka þó mun oftar og meira og er oft mikill litarmunur á ánum þar sem þær renna saman.

Hjaltadalsá er veiðiá (eins og Kolka). Þar veiðist einkum sjóbleikja og stöku sinnum lax. Stangaveiðifélag Reykjavíkur er með árnar og er hægt að kaupa veiðileyfi.
Íslendinga saga

Íslendinga saga er stærsta verkið í Sturlungu og er nær helmingur safnritsins. Þar segir frá atburðum sem gerðust á Íslandi á árunum 1183-1262, einhverjum mestu umbrotatímum Íslandssögunnar.

Sturla Þórðarson er meginhöfundur verksins og kann að hafa skrifað það allt. Hann var sjálfur náskyldur eða tengdur mörgum af helstu persónum sögunnar og tók þátt í ýmsum stórviðburðum tímabilsins. Þrátt fyrir það þykir honum takast merkilega vel að halda hlutlægni í frásögn sinni. Frásögnin þykir einnig mjög raunsæ, lýsingar á bardögum og öðrum örlagaviðburðum eru ekki fegraðar, heldur er tilgangsleysi ofbeldis og voðaverka látið koma skýrt fram og samúðin er með þeim sem tapar, hvort sem það eru frændur Sturlu eða óvinir. Því þykir sagan yfirleitt trúverðug heimild um íslenskt samfélag og sögu á 13. öld.
Löngumýri

Löngumýri (eða Langamýri) er bær í Vallhólmi í Skagafirði, á flatlendinu út og austur af Varmahlíð. Þar fæddist Konráð Gíslason málfræðingur árið 1808.

Árið 1944 stofnaði Ingibjörg Jóhannsdóttir frá Löngumýri kvennaskóla, Húsmæðraskólann á Löngumýri, á föðurleifð sinni og tókst henni af miklum dugnaði og harðfylgi að byggja skólann upp og stunduðu mörg hundruð stúlkur þar nám næstu áratugi. Ingibjörg stýrði skólanum sjálf til 1967 en gaf þá þjóðkirkjunni jörðina gegn því að starfsemin héldi þar áfram.

Húsmæðraskóli var á Löngumýri fram á 8. áratug aldarinnar. Þá var hann lagður niður vegna lítillar aðsóknar en í staðinn kom sjálfseignarstofnun á vegum kirkjunnar með ýmiss konar starfsemi.
Magnetít

Magnetít tilheyrir hópi málmsteina og er segulmögnuð steind. Nafnið er dregið af segulmögnuninni í steindinni en upprunalega nafnið er tekið af staðnum Magnesia í Makedóníu.

Lýsing.

Smáir og svartir teningslaga kristalar. Ógegnsætt með málmgljáa.

Útbreiðsla.

Frumsteinn í storkubergi. Finnst í basalti og andesíti. Veldur segulmögnun í þessum bergtegundum. Má finna líka í æðum jarðhitasvæða.