arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kastalavirkið Marienberg

Kastalavirkið Marienberg er elsta mannvirki borgarinnar Würzburg í Þýskalandi og stendur á hæð við ána Main. Það var aðsetur greifa áður en síðar sátu þar furstabiskuparnir.

Saga Marienbergs.

Marienberg stendur á 100 metra hæð við ána Main. Þar mun áður hafa staðið virki á tímum kelta. Núverandi virki var reist um eða eftir aldamótin 700. Elstu hlutar þess eru frá 704, þar á meðal Litla Maríukirkjan. Í henni voru biskuparnir lagðir til hvíldar. Virkið var stækkað nokkrum sinnum. 1253 ákvað furstabiskupinn að flytja aðsetur sitt í virkið. Þar sátu því biskuparnir sem stjórnuðu Würzburg í gegnum tíðina allt til 1719, en þá fluttu þeir inn í biskupahöllina Residenz sem verið var að reisa í miðborginni. Virkið kom nokkru sinni við sögu í stríði. Fyrst í bændauppreisninni miklu snemma á 16. öld. 1525 hafði mörg þúsund manna bændaher safnast saman í og við Würzburg. Herinn réðist á virkið, en þar vörðust fylgismenn biskups, alls um 240 vopnfærir manna. Biskup sjálfur hafði flúið og safnað liði. Það dró til bardaga við borgina. Lið biskups var skipað atvinnuhermönnum og gjörsigruðu þeir illa vopnaða bændur. Borgarstjórinn og myndhöggvarinn Tilman Riemenschneider hafði gengið í lið með bændur. Hann var nú handtekinn og settur í dýflissu virkisins, þar sem hann var pyntaður. Eftir stórbruna í virkinu 1572 var því talsvert breytt. Svíakonungur Gústaf II Adolf hertók Würzburg 1631 í 30 ára stríðinu. Hann tók virkið, en ekki eru til upplýsingar um það hversu mikið var barist um það. Gústaf sat í virkinu í hartnær 3 ár og lét gera ýmsar breytingar á því. Þegar Svíar voru hraktir frá Würzburg, settust biskuparnir aftur að í virkinu. Í þriðja sinn var barist um virkið er Prússar réðust á það 1866 í þeirri viðleitni að sameina þýsku ríkin. Prússar skutu á virkið, sem við það brann, en varnarliðið náði samt að verja það og halda því. Enn lenti virkið í hernaðarátök 1945, en að þessu sinni úr lofti. Í loftárásum Breta á Würzburg stórskemmdist virkið. Það var lagfært í einfaldri mynd og er safn í dag.
Gerendanetskenningin

Gerendanetskenningin (e. "ANT" eða "Actor Network Theory") er aðferðafræðileg nálgun í félagsvísindum þar sem litið er á að hlutir og fyrirbæri séu gerendur og hafi áhrif til jafns við hinn mennska geranda. Gerendanetskenningin byggir á efnislegri tengslahyggju og leggur áherslu á að rekja hvernig tengsl skapa gerendur og móta einkenni þeirra og áhrif.
Alain Touraine

Alain Touraine (f. 3. ágúst 1925) er franskur félagsfræðingur. Hann er þekktur fyrir félagsfræði athafna eða "sociology of action". Touraine skiptir fræðaferli sínum í þrjú tímabil. Í fyrstu fjallaði hann um félagsfræði vinnunnar og skrifaði bók hans um síðiðnaðarsamfélagið (The Post-Industrial Society, 1971). Um og upp úr 1968 þróaði hann aðferð í félagsfræði sem byggir á þátttöku félagsfræðinga í þjóðfélagshræringum og dvaldi í Chile og Póllandi.

Touraine hefur skrifað mikil um möguleg áhrif hnattvæðingar. Hann hefur þróað hugtök til að reyna að skilja samfélagsbreytingar og þróun lýðræðis. Eitt meginhugtak hans er "sjálfsveran" (the subject) sem verður til þegar einstaklingurinn skilgreinir sjálfan sig í samfélagsbaráttunni. Kenningar Touraine njóta vinsælda í Suður-Ameríku og á meginlandi Evrópu en hann er minna þekktur í hinum enskumælandi heimi.
Sjálfstætt fólk

Sjálfstætt fólk er skáldsaga eftir Halldór Laxness sem var gefin út í fjórum bindum á árunum 1933-1935: "Landnámsmaður Íslands", "Skuldlaust bú", "Erfiðir tímar" og "Veltiár". Seinna meir voru bindin sameinuð í eina bók og er sú bók nefnd Sjálfstætt fólk. Bókin er ein þekktasta íslenska skáldsagan, hún er kennd á framhaldsskólastigi á Íslandi. Sagan er jafnan talin tilheyra félagslegri raunsæisstefnu í bókmenntafræðum og má ætla að hún gerist á árunum 1899-1921 á Íslandi.

Söguþráður.

Sagan fjallar um Guðbjart Jónsson, Bjart í Sumarhúsum, fjölskyldu hans og örlög þeirra. Sagan hefst þó á frásögn um Kólumkilla. Guðbjartur vann í 18 ár fyrir hreppstjórann í sveitinni meðal annars sem smali, en þá hafði hann loks safnað nægu fé til þess að kaupa sér sitt eigið land. Hann tók við landi er hafði verið í eyði sökum reimleika. Gunnvör og Kólumkilli voru draugar og höfðu tekið sér þar bólfestu og rekið fyrrum ábúendur í burtu. Bjartur trúði ekki á drauga og lét það ekki aftra sér frá því að hefja búskap í Veturhúsum. Hann breytti nafninu á bænum í Sumarhús og reisti nýtt býli. Hann giftist stuttu síðar Rósu, sem lést af barnsförum ári síðar. Bjartur var úti í leit að á þegar Rósa lést. Ásta Sóllilja, dóttir Rósu, rétt lifði af. Bjartur var mikill kvæðamaður og lagði ekki mikið í nútímakveðskap, heldur vildi rím og hefðbundna bragarhætti. Síðari hluti sögunnar fjallar að mestu um Ástu Sóllilju.

Helstu sögupersónur.

En auk þess kemur móðir Finnu, Hallbera, amma Guðbjartssonanna mikið við sögu.
Menningarkimi

Menningarkimi er hópur fólks innan ákveðins samfélags sem sker sig úr með klæðaburði, háttalagi, tungumáli og/eða öðru.
Hugsvinnsmál

Hugsvinnsmál eru frjálsleg forníslensk þýðing á hinu latneska spekiriti "Catonis Disticha" frá þriðju öld. Hið latneska spekirit var skólabók hérlendis frá því á 11. öld og langt fram yfir siðaskipti. Hermann Pálsson hefur bent á hin skýru tengsl Hugsvinnsmála við Hávamál.
Bredduflugur

Bredduflugur (fræðiheiti: "Empididae") er ætt tvívængna. Broddflugur eru oft með langa hvassa munnlimi og lifa á ránum. Til eru nokkrar íslenskar tegundir eins og til dæmis: rýtingsflugur.
Dala-Kollur Veðra-Grímsson

Dala-Kollur Veðra-Grímsson eða Kollur Grímsson var landnámsmaður í Dalasýslu. Hann kom með Auði djúpúðgu til landsins, fékk land hjá henni og giftist sonardóttur hennar.

Í Sturlubók Landnámu segir að Kollur hafi verið sonur Veðrar-Gríms og Laxdæla kallar hann hersi. Auður hafði að sögn tuttugu frjálsborna menn á skipi sínu og var Kollur þeirra virðingarmestur og hafði forráð með henni.

Sama vorið og Auður reisti bæ í Hvammi gifti hún Kolli Þorgerði Þorsteinsdóttur rauðs, sonardóttur sína, og hélt brúðkaupsveislu þeirra. Lét hún þau fá miðhlutann úr landnámi sínu, allan Laxárdal og allt til Haukadalsár og telst hann því landnám Kolls, sem eftir það nefndist Dala-Kollur. Bær þeirra var fyrir sunnan Laxá og nefndist seinna Höskuldsstaðir.

Börn þeirra Dala-Kolls og Þorgerðar voru þau Höskuldur, Gróa kona Véleifs gamla og móðir Hólmgöngu-Bersa, og Þorkatla, kona Þorgeirs Ljósvetningagoða. Kollur dó þegar börn hans voru stálpuð en Þorgerður festi þá ekki lengur yndi á Íslandi, að því er segir í Laxdælu, heldur fluttist til Noregs og gekk þar að eiga Herjólf Eyvindarson. Áttu þau son sem hét Hrútur. Þorgerður flutti aftur til Íslands eftir lát Herjólf og dó hjá Höskuldi syni sínum. Hrútur Herjólfsson flutti seinna til Íslands og bjó á Hrútsstöðum (Rútsstöðum).
Örn (landnámsmaður)

Örn, landnámsmaður í Arnarfirði og síðar við Eyjafjörð, var frændi bræðranna Geirmundar og Hámundar heljarskinns en föðurnafn hans er óþekkt.

Örn fór af Rogalandi í Noregi vegna ofríkis Haraldar konungs hárfagra. Hann kom fyrst til Vestfjarða og nam land í Arnarfirði, „svo vítt sem hann vildi“, því hann kom þar að ónumdu landi. Hann var fyrsta veturinn á Tjaldanesi á norðurströnd fjarðarins, því þar hvarf sólin ekki í skammdeginu. Eftir eitt eða tvö ár frétti hann svo af Hámundi frænda sínum norður í Eyjafirði og ákvað að flytja þangað. Hann seldi þá Áni rauðfeldi landnám sitt og fluttist á brott.

Eftir því sem segir í Landnámu hafði Hámundur heljarskinn fengið land á vesturströnd Eyjafjarðar í landnámi Helga magra en nú lét hann Örn fá landnám sitt og fékk aftur land hjá Helga inni í Eyjafirði. Örn bjó í Arnarnesi, en Hámundur hafði búið á Hámundarstöðum.
Valentínusardagurinn

Valentínusardagurinn, einnig nefndur Valentínsdagur, er dagur helgaður ástinni sem haldinn er hátíðlegur á messudegi heilags Valentínusar 14. febrúar ár hvert. Dagurinn á uppruna sinn í Evrópu á 14. öld. Meðal þess sem er hefðbundið að gera þennan dag er að senda sínum heittelskaða/sinni heittelskuðu gjafir á borð við blóm og konfekt og láta valentínusar kort fylgja með. Þessar hefðir eiga uppruna sinn í Bretlandi, Frakklandi og Bandaríkjunum en í öðrum löndum gilda aðrar hefðir og sums staðar er dagurinn helgaður vináttu í stað ástar. Í löndum þar sem ekki er löng hefð fyrir því að halda Valentínusardaginn hátíðlegan hafa bandarískir siðir gjarnan fylgt þegar venjan er tekin upp.

Heilagur Valentínus.

Ekki er vitað nákvæmlega hver Heilagur Valentínus var. Þetta er nafn yfir tvo, eða jafnvel þrjá, píslarvotta í sögu kirkjunnar. Annar var kristinn rómverskur prestur og læknir sem varð fyrir ofsóknum Kládíusar II Rómarkeisara, gegn kristnum mönnum. Hinn var biskupinn af Terni á Ítalíu. Mögulegt er að sögurnar af þessum tveimur mönnum eigi uppruna sinn í einum og sama atburðinum en hafi brenglast í gegnum tíðina. Um þriðja manninn er lítið vitað annað en að hann á að hafa dáið í Afríku.

Heimildir eru óljósar og ekki hægt að segja nákvæmlega til um hvenær Valentínus dó, hvort sem hann var einn maður, tveir eða þrír. En sennilegt tímabil er valdatími fyrrnefnds Kládíusar II, 268 — 270 eftir Krist.

Valentínusardagurinn á Íslandi.

Sumir halda upp á Valentínusardaginn hér á landi en ekki er vitað hvenær það var fyrst gert. Elsta heimildin er úr Morgunblaðinu frá 1958:

„"...hér á landi fer minna fyrir deginum. Þó hafa blómaverzlanir í Reykjavík til sölu litla blómvendi, sem hnýttir hafa verið í tilefni dagsins."“

Einn siður tengdur þessum degi hefur því verið komin til landsins um miðja 20. öld en smámsaman hefur hann náð meiri fótfestu þótt ekki sé mikið tilstand á þessum degi hér á landi.
Súlur

Súlur er fjall í Eyjafirði.
Ingjaldur Helgason

Ingjaldur Helgason var landnámsmaður í Eyjafirði. Hann var sonur Helga magra, sem gaf honum land austan Eyjafjarðarár út frá Arnarhvoli (á móts við mynni Djúpadalsár) út að Þverá hinni ytri.

Ingjaldur bjó á Efri-Þverá, seinna Munkaþverá, og segir Landnáma að hann hafi reist þar stórt hof, eins og Hrólfur bróðir hans gerði á landnámsjörð sinni, og hafa þeir bræður því horfið frá trú föður síns. Kona Ingjalds var Salgerður Steinólfsdóttir. Börn þeirra voru Eyja, kona Nesja-Knjúks Þórólfssonar landnámsmanns í Barðastrandarsýslu, Eyjólfur, faðir Víga-Glúms, Steinólfur og Úlfheiður, sem giftist Hríseyjar-Narfa, syni Arnar landnámsmanns í Arnarnesi.
Eyjólfur Einarsson

Eyjólfur Einarsson (um 1450 – 1495) var íslenskur lögmaður á 15. öld. Hann bjó í Möðrufelli og Stóradal (Djúpadal) í Eyjafirði, á Keldum og síðast í Dal (Stóradal) undir Eyjafjöllum.

Faðir Eyjólfs var Einar sýslumaður í Djúpadal, sonur Árna dalskeggs á sama stað. Eyjólfur varð lögmaður sunnan og austan á Alþingi 1480 en svo virðist sem miklar deilur hafi orðið um lögmannskosninguna og voru bæði Þorleifur Björnsson hirðstjóri og Magnús Eyjólfsson Skálholtsbiskup mótfallnir kjöri Eyjólfs. Þorleifur fór utan 1481 og hafði þá með sér bréf sem Ólafur Þrándarson erkibiskup hafði gefið út áður og lýst Eyjólf í bann; það hefur verið fyrir 1474 því Ólafur dó það ár. Sök Eyjólfs var sú að hann hafði gripið séra Jón Snorrason í Gaulverjabæ að næturlagi og sett hann í járn og gapastokk og í annað skipti tekið hann úr kirkju og farið eins með hann. Þetta bréf varð til þess að Jón smjör, sem þá var höfuðsmaður í Björgvin, riddari og einn valdamesti maður Noregs, lýsti því yfir í bréfi að Eyjólfur væri fullur óbótamaður nema hann sættist við Þorleif.

Bréf þetta var lesið upp á Alþingi 1483 og vildi þá enginn hlýða dómnefnu Eyjólfs og Magnús biskup neitaði að viðurkenna hann sem lögmann. Biskupinn og Diðrik Píning hirðstjóri hvöttu Eyjólf til að sættast við Þorleif og hefur hann líklega látið undan, að minnsta kosti var hann lögmaður til 1494 og átti meðal annars þátt í Píningsdómum.

Kona Eyjólfs var Ragnheiður Eiríksdóttir frá Skarði á Landi, Krákssonar, og var systir hennar Ingibjörg, móðir Torfa Jónssonar í Klofa. Eyjólfur var þriðji maður hennar en hún hafði áður verið gift Þorsteini Helgasyni bónda á Reyni í Mýrdal og síðan Magnúsi Jónssyni bónda á Krossi í Landeyjum, sem veginn var í Krossreið síðari af Þorvarði Eiríkssyni slógnefs Loftssonar og Narfa Teitssyni. Sonur Eyjólfs og Ragnheiðar var Einar Eyjólfsson sýslumaður í Stóradal undir Eyjafjöllum.
Andoxunarefni

Andoxunarefni eru sameindir sem geta hægt á eða komið í veg fyrir oxun annarra sameinda. Oxun er það efnaferli þegar súrefnis rafeindir flytjast frá einu efni til annars. Við oxun geta myndast fríar sameindir er koma af stað keðjuverkandi efnahvörfum sem skemma frumurnar. Andoxunarefni geta komið í vega fyrir þessa keðjuverkun með því að tengjast óbundnu rafeindunum, og koma þannig í veg fyrir áframhaldandi oxun með því að oxast sjálf. Andoxunarefni eru afoxarar eins og þiol, askorbínsýra (C-vítamín) eða polyfenól.

Þó svo að oxun sé lífinu lífsnauðsynleg, þá getur hún einnig valdið skaða. Plöntur og dýr hafa flókið kerfi margskonar andoxunarefna eins og glútatþíón, C-vítamín og E-vítamín sem og ensíma eins og katalasa, superoxíð dismútasa og mismunandi peroxíðasa. Lág gildi andoxunarefna eða efna er hamla virkni andoxunarensíma, valda oxunar stressi og geta skaða frumur eða valdið frumudauða.

Þar sem oxunar stress gæti verið mikilvægu þáttur í mörgum sjúkdómum er hrjá mannfólkið, eru miklar rannsóknir gerðar á andoxunarefnum og notkun þeirra í lyfjaiðnaði. Sérstaklega sem meðferð við hjartaáfalli og sjúkdómum í taugakerfinu. Hins vegar er ekki vitað hvort oxunar stress sé orsök eða afleiðing þessara sjúkdóma.

Andoxunarefni eru mikið notuð sem viðbót í matvæli með von um bætta heilsu og til að fyrirbyggja sjúkdóma eins og krabbameina og hjartasjúkdóma. Jafnvel þó að frumrannsóknir hafi gefið til kynna að andoxunarefni geti bætt heilsu, hafa stórar klínískar rannsóknir, sem fram hafa komið á seinni árum ekki bent til neins ávinnings og jafnvel sýnt fram á að ofneysla andoxunarefna geti valdið skaða. Að auki fyrrgreindra nota eins og í lyfjaiðnaði, þá hafa þessi efnasambönd verið mikið notuð í öðrum iðnaði eins og matvæla- og snyrtivöru iðnaði sem þrávarnarefni auk þess sem þau eru notuð til að koma í veg fyrir niðurbrot gúmmís og bensíns.
Þorleifur Björnsson hirðstjóri

Þorleifur Björnsson (d. 1486) var íslenskur hirðstjóri og sýslumaður á 15. öld. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Björns Þorleifssonar hirðstjóra og Ólafar ríku Loftsdóttur. Hann var líklega fæddur nálægt 1440.

Þorleifur hafði snemma sýsluvöld á ýmsum stöðum og var oft með foreldrum sínum í yfirreiðum þeirra um landið en hafði bú á Reykhólum. Árið 1467 var hann með föður sínum í Rifi, þegar þeir lentu í átökum við Englendinga og Björn var drepinn ásamt sjö förunautum þeirra en Þorleifur tekinn höndum og hafður í haldi þar til móðir hans greiddi hátt lausnargjald fyrir hann. Þorleifur og Ólöf beittu sér mjög gegn Englendingum næstu árin. Þorleifur virðist einnig (með fulltingi móður sinnar) hafa gegnt hirðstjórastörfum þar til Hinrik Kepken kom með hirðstjórn 1470. Þorleifur hafði þó áfram sýsluvöld í nokkrum sýslum. Þorleifur varð svo hirðstjóri árið 1481 (ef til vill aðeins að norðan og vestan til 1483 á móti Diðrik Píning) og hefur líklega gegnt því embætti til dauðadags 1486 eða hugsanlega snemma árs 1487.

Þorleifur virðist hafa verið ágætlega menntaður og ef til vill fræðimaður. Hann átti Flateyjarbók, kann að hafa erft hana eftir Þorleif afa sinn, og skrifaði sjálfur ýmislegt. Við Þorleif er kennd lækningabók sem fannst í Dyflinni á Írlandi snemma á 20. öld. Þetta er íslenskt skinnhandrit sem fannst meðal keltneskra handrita í The Royal Irish Academy og er safnrit sem hefur að geyma bæði læknisráð af öllu tagi, lyfjafræði, töfraþulur og matreiðslubók. Á undan einum kafla bókarinnar stendur: „Hier hefir lækna boc þorleifs biorns sonar.“ Ekkert er vitað um hvort Þorleifur samdi bókina eða stundaði lækningar sjálfur en hann hefur að minnsta kosti komið að gerð hennar á einhvern hátt. Bókin er ítarlegri en allar aðrar lækningabækur frá miðöldum sem varðveist hafa á Norðurlöndum.

Kona Þorleifs var Ingveldur Helgadóttir, sem var dóttir Helga Guðnasonar lögmanns og Akra-Kristínar Þorsteinsdóttur. Þau voru fjórmenningar, bæði komin af Eiríki auðga Magnússyni, og taldist hjónaband þeirra því ógilt. Árið 1471 veitti Sveinn biskup spaki þeim aflausn vegna sjö barneigna. Þau munu síðar hafa sótt um giftingarleyfi til konungs, erkibiskups og páfa að ráði Magnúsar Eyjólfssonar biskups og fengið það, en börn þau sem þau höfðu þegar átt skyldu þó ekki teljast skilgetin. Þau eignuðust hins vegar ekki fleiri börn eftir að leyfið var fengið og voru því öll börn þeirra dæmd óskilgetin og þar með ekki arfgeng. Urðu því miklar deilur um arfinn eftir þau og stóðu þær í mörg ár.

Börn Þorleifs og Ingveldar voru Jarþrúður kona Guðmundar Andréssonar á Felli í Kollafirði, sonarsonar Guðmundar ríka Arasonar, Kristín kona Eiríks Halldórssonar í Álftanesi á Mýrum, sem vó Pál Jónsson sýslumann 1496 og var dæmdur útlægur fyrir, Helga kona Eyjólfs Gíslasonar mókolls í Haga, Guðný kona Gríms Jónssonar lögmanns og Björn Þorleifsson bóndi á Reykhólum, sem harðast deildi við ættmenni sín um arfinn eftir foreldra sína.
Örlygur Böðvarsson

Örlygur Böðvarsson var íslenskur landnámsmaður sem settist að á Hornströndum.

Örlygur var sonur Böðvars Vígsterkssonar og fór frá Noregi fyrir ofríki Haraldar hárfagra. Kona hans var Signý Óblauðsdóttir Ótryggssonar, systir Högna hins hvíta og því skyld Geirmundi heljarskinni. Þau voru hjá Geirmundi fyrsta veturinn eftir komu sína til landsins en um vorið gaf Geirmundur Örlygi bú í Aðalvík og lönd þar í kring og hann eignaðist síðan alla Jökulfirði.

Sonur Örlygs og Signýjar var Ketill gufa og kvæntist hann Ýr dóttur Geirmundar heljarskinns.
NordGen

NordGen (sænska: "Nordiskt Genresurscenter") er norræn stofnun um varðveislu og nýtingu jurta, dýra og skóglendis og varðveislu nytjaplantna fyrir landbúnað. Stofnunin er fjármögnuð af Norrænu ráðherranefndinni. Hún sér um rekstur Alþjóðlegu fræhvelfingarinnar á Svalbarða.

NordGen var stofnuð 1. janúar 2008 og tók þá yfir starfsemi Norræna genabankans, Norræna húsdýragenabankans og Fræ- og plönturáðs norrænnar skógræktar.
Bjúgvatn

Bjúgvatn er sveiglaga stöðuvatn sem liggur eitt og sér og er hluti af gömlum farvegi bugðuár sem rauf sér nýjan, styttri farveg. Bugður eru einkenni „gamalla“ vatnsfalla, sem náð hafa roffleti. Þær færast smám saman, er straumkast rýfur bakka í kröppum bugðum. Í aflögðum bugðum verða þá oft til bjúgvötn.
NORDEK

NORDEK (úr sænsku: "Nordiskt ekonomiskt gemenskap") eða NORDØK (úr dönsku/norsku: "Nordisk økonomisk samarbeid") var uppástunga að tollabandalagi milli Norðurlandanna sem reynt var að semja um 1968-1970. Danski forsætisráðherrann Hilmar Baunsgaard stakk upp á bandalaginu sem valkosti við Evrópska efnahagssvæðið. Andstaða Sovétríkjanna og tregða innan Íslands, Færeyja og Noregs varð til þess að illa gekk að koma saman samningi. Samkomulagið varð að engu þegar Danir og Norðmenn sóttu um aðild að Evrópusambandinu 1970 (fellt með þjóðaratkvæðagreiðslu í Noregi 1972 en samþykkt í Danmörku) sem varð til þess að Finnar sögðu sig frá viðræðunum. Samkomulagið var nefnt sem dæmi um „veisluskandinavisma“ þ.e. gerð samkomulaga á norrænum ráðstefnum og fundum sem löndin síðan hunsa eftir að heim er komið.
Léttöl

Léttöl, óáfengt öl eða óáfengur bjór (oftast kallaður „pilsner“ á Íslandi) er bjór með lítið sem ekkert áfengisinnihald. Oftast er um að ræða lagerbjór. Í mörgum löndum þar sem annars eru takmarkanir á sölu áfengis (t.d. einkaréttur ríkisins á sölunni og bann við sölu til barna og unglinga) er léttöl undanþegið þeim takmörkunum. Misjafnt er við hvaða áfengisprósentu er miðað þegar talað er um léttöl. Sums staðar eru mörkin mjög lág (t.d. 0,5% í Wisconsin) en annars staðar mjög há (t.d. 3,2% í Utah). Á Íslandi eru mörkin dregin við 2,25% sem er sama viðmiðunin og gilti fyrir fyrsta ölskattinn í Danmörku 1891. Í Danmörku voru mörkin hins vegar hækkuð í 2,8% árið 1993.

Á Íslandi er löng hefð fyrir framleiðslu á léttöli þar sem framleiðsla og sala á áfengu öli var bönnuð frá 1915 til 1989. Egils Pilsner (ljós lager), Egils maltöl (dökkt öl) og jólaöl (dökkt öl) eru vinsælir drykkir. Vegna banns við áfengisauglýsingum á Íslandi hafa sum brugghús farið á svig við lögin með því að framleiða og auglýsa léttöl sem er í nákvæmlega eins umbúðum og einhver áfeng tegund til þess eins að auglýsa þessa síðarnefndu.
Bruggsmiðjan

Bruggsmiðjan er bruggverksmiðja á Árskógssandi í Eyjafirði sem hefur sérhæft sig í framleiðslu á pilsner að tékkneskri fyrirmynd. Verksmiðjan var stofnuð árið 2006 að frumkvæði Agnesar Sigurðardóttur og Ólafs Þrastar Ólafssonar. Flaggskip brugghússins eru bjórarnir Kaldi (ljós pilsner) og Kaldi Dökkur (bæverskur dunkel). Bruggsmiðjan framleiddi um skeið einnig bjórinn Gullfoss fyrir fyrirtækið Brugghús Reykjavíkur.
1599

Árið 1599 (MDXCIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Samlínuleiki

Samlínuleiki eða línulega merkir að þrír eða fleiri punktar eru á beinni línu, þessi punktar kallast þá samlína þar sem þeir eru á sömu línu. Þetta getur átt við punkta á:
Nagasaki

Nagasaki er japönsk borg í Nagasaki-héraði á eyjunni Kyushu. Borgin á um 406 ferkílómetralandsvæði og í henni búa um 434 þúsund manns (2014). Borgin var upphaflega byggð af portúgölskum sjófarendum á seinnihluta 16. aldar. Borgin var einn fjögurra staða í Japan þar sem heimilt var fyrir útlendinga að stunda viðskipti á Tokugawa-tímabilinu.

9. ágúst 1945 var kjarnorkusprengju varpað á borgina, með gríðarlegri eyðileggingu. Hermt er að 39 þúsund manns hafi látist af völdum sprengjunnar og 60 þúsund manns til viðbótar hafi særst og mikill fjöldi hafi veikst vegna geislunar.
Sushi

Sushi er litríkur fiskréttur sem er upprunninn í Japan. Meginuppistaðan í sushi eru smágerð hrísgrjón, soðin og blönduð ediki og sykri, og hrátt sjávarfang (fiskur, rækjur, hrogn o.s.frv.). Sushi er oftar en ekki mikið augnayndi, og samanstendur af allavega litlum bitum, sem eru upprúllaðir eða hlaðnir, og nefnast þeir t.d.: nigri, maki og temaki. Sushi er borðað með sojasósu, wasabi og hráu engiferi, en það er notað til að hreinsa munninn milli bita. Hrár fiskurinn, sem notaður er í sushi, og sem stundum er borðaður sér, nefnist sashimi.
Sahara

Sahara er önnur stærsta eyðimörk heims (á eftir Suðurskautslandinu) og nær yfir 9.000.000 km² svæði, eða allan norðurhluta Afríku. Hitinn í eyðimörkinni getur náð 57°C yfir daginn og farið undir frostmark á nóttunni. Sahara er um 2,5 milljón ára gömul. Nafnið kemur frá arabíska orðinu yfir eyðimörk; صحراء (). °°°°
Sahara skiptist milli landanna Marokkó, Túnis, Alsír, Líbíu, Vestur-Sahara, Máritaníu, Malí, Níger, Tjad, Egyptalands og Súdan. Hún nær samfellt 4.000 km frá Atlantshafi í vestri að Rauðahafi í austri, ef Nílardalur er undanskilinn. Frá Miðjarðarhafi og Atlasfjöllum í norðri þangað sem hún mætir sléttunum í Mið-Afríku eru 2000 km. Þar verða skilin milli eyðimerkur og gróðurlendis smám saman ógreinilegri.

Á þessu svæði, sem þekur 27% af álfunni, búa um 2,5 milljónir manna með ólíka menningu, bændur, hirðingjar, veiðimenn og safnarar. Helstu þjóðarbrotin eru Túaregar, Saravar, Márar, Tíbúfólkið, Núbíumenn og Kanúrífólkið. Helstu borgir eru Núaksjott í Máritaníu, Algeirsborg í Alsír, Timbúktú í Malí, Agadez í Níger, Ghat í Líbíu og Faya í Tjad.

Í Sahara er víða að finna vatn í jörðu, og þar er fjölbreytt dýralíf.