arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Njósnarinn ósýnilegi

Njósnarinn ósýnilegi er unglingasaga eftir Henri Vernes.

Söguþráður.

Eitt kvöld í París í jólaönnunum eru þeir vinirnir, Bob og Bill, að rölta um göturnar og huga í búðarglugga. Sérstaklega eru það gluggar bókabúðanna, er athygli þeirra beinist að, því Bob er mikill bókasafnari, og einkum eru það gamlar og fágætar bækur, sem hann hefur áhuga á. Það er því engin tilviljun, að þeir vinirnir stönsuðu við bókabúðina „Allar bækur“ og fara inn. Þeir halda rakleitt í fornbókadeildina, og er Bob að skoða fágæta biblíu, þegar einhver stjakar allharkalega við honum, svo að hann hrasar við. En Bob kann ekki við slíkt athæfi á almannafæri og lítur snarleg við, en sér engan nálægt sér, nema Bill vin sinn, sem stóð við hliðina á honum. Þeir vinirnir verða furðu lostnir og taka að rannsaka staðinn. Bob kemur auga á stiga upp á efri hæð búðarinnar og heldur þangað. En þá slökna ljósin og í stiganum mætir honum kúlnahríð, sem strýkur næstum vanga hans. Hann kastar sér flötum. Og þar sem hann liggur á gólfinu í myrkrinu sér hann ljóskeilu úr vasaljósi líða fram hjá — en það heldur enginn á vasaljósinu — það líður áfram eins og sjálfkrafa. Þarna er ósýnilegi njósnarinn á ferð og átti Bob eftir að kynnast honum betur.

Aðalpersónur.

Bob Moran, Bill Balantine, Ferret lögregluforingi, Bernard Philippe, Juliette prófessor, Aristide Clairembart, Gaston Dessaumur, Majórinn, Sorprennan, Li, Song

Sögusvið.

París, Frakkland
Kappróður

Kappróður er íþrótt þar sem ræðarar keppa á kappróðrabátum sem knúnir eru árum eingöngu. Kappróðrar eru líka mikið stundaðir sem líkamsrækt.

Kappróðrabátar skiptast í tvo flokka: annars vegar granna báta með hlunnum á grind sem fest er utan á bátinn („útrónum“ bátum) og hins vegar árabáta með hefðbundnum keipum á borðstokknum („innrónum“ bátum). Ólympískir kappróðrar eru eingöngu stundaðir á bátum með utanborðshlunnum en til dæmis færeyskur kappróður er stundaður á kappróðrabátum með keipum.

Kappróðrar hafa verið ólympíugrein frá aldamótunum 1900.
Sjómennska

Sjómennska er fag sem snýst um þau verk sem unnin eru á skipi, þar á meðal þau verk sem þarf til að sigla og stýra skipum og minni bátum, vinna með skipsvélar, þilfarstæki, ankeri, reipi og bönd, samskipti á hafi úti, björgun á sjó og að slökkva elda um borð.
Geitungar

Geitungar er skordýr af ættbálk æðvængja og undirættbálk broddvespa.

Geitungar eru félagsskordýr. Þeir byggja bú úr pappírskvoðu sem þeir fá með því að naga timbur. Í hverju geitungabúi er ein drottning og mörg hundruð vinnugeitungar. Drottningin verpir eggjum í sérstök hólf. Úr eggjunum þroskast lirfur sem síðan verða að púpum. Úr púpunum skríða aðeins vinnugeitungar yfir sumartímann. Vinnugeitungar annast lirfur og viðhalda búinu. Á haustin verða til nýjar drottningar sem lifa af veturinn.

Geitungar á Íslandi.

Fjórar tegundir af geitungaætt hafa sest að á Íslandi.
Melissos

Melissos frá Samos (forgríska: Μέλισσος ὁ Σάμιος; fæddur um 470 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og stjórnmálamaður.

Melissos var nemandi Parmenídesar og útfærði heimspeki kennara síns.
Hagnaður

Hagnaður í viðskiptum á við það að söluverðmæti eignar eða þjónusu er hærra en kostnaður við kaup eða framleiðslu eignarinnar/þjónustunnar. Hagnaðurinn er innleystur þegar eignin eða varan er seld en þangað til er gjarnan talað um óinnleystan hagnað.

Í fyrirtækjarekstri verður hagnaður venjulega til með hætti að vara er seld við hærra verði en sem samsvarar kostnaði við framleiðslu hennar, markaðssetningu, flutning til neytenda og ýmsan stjórnunarkostnað viðkomandi fyritækis.

Hagnaður verður einnig til ef verðmæti eigna sem ganga kaupa og sölum á markaði eykst. Dæmi um þesskonar eignir eru t.d. fasteignir, hlutabréf og bifreiðar.

Hlutfallslegur hagnaður er gjarnan gefinn upp sem prósentutala. Þannig er hlutfallslegur hagnaður 20% ef eign sem keypt er á 100 milljónir er seld aftur á 120 milljónir, en aðeins 2% ef eign sem keypt er á 1000 milljónir er seld aftur á 1020 milljónir. Hlutfallslegur hagnaður er einnig nefndur ávöxtun fjárfestingarinnar.

Tap er andstaða hagnaðar.
Arkýtas

Archytas (forngríska: Αρχύτας; uppi um 400 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, stærðfræðingur, stjörnufræðingur, stjórnmálamaður og herforingi.

Arkýtas fæddist í grísku borginni Tarentum á Suður-Ítalíu. Hann var sonur Mnesagórasar eða Histiajosar. Hann nam hjá Fílolási og kenndi Evdoxosi stærðfræði. Hann var tengdur pýþagóríska skólanum og var góður vinur Platons.
Blöðruhálskirtill

Blöðruhálskirtill (eða hvekkur) (fræðiheiti: "prostata") er kirtill við neðra op þvagblöðru karlmanna og myndar meginhluta sáðvökvans. Krabbamein í blöðruhálskirtli er algengasta krabbamein karla.
Nkhotakota (hérað)

Nkhotakota er hérað í Central Region í Malaví. Það er alls 4.259 km² og íbúafjöldinn er 229.460 manns. Höfuðborg héraðsins er Nkhotakota. Í austri er Malaví-vatn, í norðri Mzimba og Nkhata Bay, í vestri Kasungu og Ntchisi og í suðri Salima.

Í héraðinu er einnig samnefnt villidýraverndarsvæði.
Stafkirkja

Stafkirkja eða stafakirkja er timburkirkja þar sem veggir eru gerðir úr stöfum (þ.e. lóðréttum bjálkum) og þeir klæddir lóðréttum borðum. Flestallar stafkirkjur sem nú standa uppi eru í Noregi, en á upphafsárum kristni í Norður-Evrópu voru þær víða til.

Í upphafi kristni hér á Íslandi voru flestar kirkjur stafkirkjur. Dómkirkjurnar í Skálholti og á Hólum í Hjaltadal voru þá líklega stærstu stafkirkjur Evrópu, því að dómkirkjur í nágrannalöndunum voru þá úr steini.

Í Vestmannaeyjum er lítil stafkirkja. Hún var reist á 1000 ára afmæli kristnitökunnar. Þá ákváðu Norðmenn að gefa Vestmannaeyingum eftirmynd stafkirkju og afhenti Noregskonungur hana við hátíðlega athöfn 30. júlí árið 2000.

Stafverk var ekki eingöngu notað í kirkjur, til dæmis er Auðunarstofa á Hólum í Hjaltadal að hluta byggð með þeirri aðferð.
Abubaker Kaki Khamis

Abubaker Kaki Khamis (fæddur 21. júní 1989) er súdanskur hlaupari sem sérhæfir sig í 800 metrum.

Í febrúar 2008 náði hann besta tíma ársins í 1000 metra hlaupi, 2:15,7, í Svíþjóð. 9. mars varð hann yngsti heimsmeistari í 800 metra hlaupi innanhúss, þá 18 ára og 262 daga gamall.. Á Bislett Games í Ósló 6. júní 2008 vann hann 800 metra hlaupið á tímanum 1:42,69 sem reyndist vera nýtt heimsmet ungmenna. Gamla metið (1:43,64) átti Kenýumaðurinn Japheth Kimutai.

Kaki keppti á sumarólympíuleikunum 2008 og var fánaberi Súdans á opnunarhátíðinni.
Amalgam

Amalgam (stundum nefnt vatnssilfur) er málmblanda (kvikasilfursblendingur), t.d. blendingur kvikasilfurs og t.d. kopars, silfurs, gulls, tins eða sinks. Amalgam er einkum notað í tannfyllingar og speglagerð.
Andrej Sílnov

Andrej Silnov (rússneska: Андрей Сильнов, fæddur 9. september 1984 í Sjakti) er rússneskur hástökkvari. Hann sigraði hástökkskeppni karla á Ólympíuleikunum 2008.

Silnov tók gull á Evrópumótinu 2006 þegar hann stökk 2,36 metra. Þar með bætti hann gamalt evrópumet Steinars Hoen frá árinu 1994 um einn sentimetra. Viku eftir Evrópumótið stökk Silnov 2,37 metra í Mónakó en það var besta stökk ársins.

25. júlí 2008 setti hann persónulegt met á London Grand Prix er hann stökk 2,38 metra og náði þá síðasta sætinu í rússneska frjálsíþróttaliðinu fyrir ÓL-08.
Hástökk

Hástökk er ein grein frjálsíþrótta og er stökk yfir slá án allra hjálpartækja. Keppt er í hástökki með eða án atrennu, en með atrennu er algengari keppnisgrein.
Ingimundur Ingimundarson

Ingimundur Ingimundarson (f. 29. janúar 1980) er íslenskur handknattleiksmaður sem leikur nú með Fram. Ferilinn hóf hann á Íslandi með ÍR en hefur síðan þá leikið í Sviss, Danmörku, Noregi og Þýskalandi. Hjördís Þóra er mikill aðdáandi hans.

Ingimundur lék með íslenska landsliðinu í handknattleik þegar það vann silfurverðlaun á Ólympíuleikunum í Peking árið 2008 og þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010.
Israel Kamakawiwo'ole

Israel „Bruddah Iz“ Kamakawiwo'ole (fæddur 20. maí 1959, látinn 26. júní 1997) var tónlistarmaður frá Hawaii. Hann varð fyrst frægur eftir að fyrsta breiðskífa hans, "Facing Future", kom út árið 1993. Á skífunni var ábreiður hans af lögunum „Over the Rainbow“ og „What a Wonderful World“ sem síðar hafa verið notaðar í mörgum kvikmyndum, auglýsingum og sjónvarpsþáttum.

Kamakawiwo'ole var kallaður „The Gentle Giant“. Honum var lýst sem glöðum og jákvæðum manni og að hann elskaði lands sitt og íbúa Hawaii. Hann var einn þekktasti tónlistarmaðurinn á eyjunum.

Fyrstu árin.

Israel Ka'ano'i Kamakawiwo'ole fæddist á Ni'ihau en fluttist ungur á eyjuna O'ahu og ólst upp í Kaimuki, rétt fyrir utan Waikīkī. 11 ára byrjaði hann í tónlist ásamt eldri bróður sínum, Skippy.

Þegar Israel var 13-14 ára flutti fjölskyldan til Makaha og hitti þar með Louis „Moon“ Kauakahi, Sam Gray, og Jerome Koko. Ásamt þeim og Skippy stofnaði Israel hljómsveitina Makaha Sons of Ni’ihau. Frá 1976 til 1980 gaf hljómsveitin út fimm breiðskífur og hlaut nokkra frægð á Hawaii-eyjum og á meginlandi Bandaríkjanna.

Árið 1982 lést Skippy úr hjartaáfalli. Sama ár kvæntist Iz kærustunni sinni, Marlene.

Tónlistarferill.

Árið 1990 gaf hann út fyrstu sólóplötu sína, "Ka'ano" en hún hlaut verðlaun sem "Contemporary Album of the Year" og "Male Vocalist of the Year" hjá "Hawaiʻi Academy of Recording Arts" (HARA). Breiðskífan "Facing Future" kom út þremur árum síðar og telst vera best breiðskífa Kamakawiwo'ole. Á henni má finna lög á borð við „Somewhere Over The Rainbow/What a Wonderfull World“, „Hawaii 78“, „Whute Sandy Beach of Hawaii“, „Maui Hawaiian Man“ og „Kaulana Kawaihae“. "Facing Future" komst í 25. sæti Billboard Magasin's Top Pop Catalogue-listans. 26. október 2005 varð platan fyrsta platan frá Hawaii sem komst í platínusölu. Alls seldist hún í meira en 1 milljón eintökum í Ameríku.

Árið 1995 var Iz kosinn flytjandi ársins af Hara. 1997 var hann á ný kosinn af HARA, nú hlaut viðurkenningar sem "Male Vocalist of the Year", "Favorite Entertainer of the Year", "Album of the Year" og "Island Contemporary Album of the Year". Vegna veikinda gat hann ekki verið til staðar við verðlaunaafhendinguna heldur fylgdist með henni í sjúkrahúsherbergi sínu.

Andlát.

Á síðustu æviárum sínum átti Israel Kamakawiwo'ole við offitu að stríða og á tímabili reyndist hann 343 kg að þyngd, þá 1,88 m á hæð. Hann var oft lagður inn á spítala en lést svo vegna öndunarfærasjúkdóms 26. júní 1997 klukkan 12.18, aðeins 38 ára að aldri.

Havæski fáninn var dreginn í hálfa stöng á meðan á jarðaförinni stóð þann 10. júlí 1997. Kistan stóð í aðalbyggingunni á Honolulu svo fólk gæti borið hana augum. Alls komu um 10 þúsund manns í jarðaförina. Ösku Iz var dreift á Kyrrahaf tveimur dögum eftir jarðaförina .
Giötheborg

Giötheborg var danskt herskip sem strandaði á Hraunsskeiði við Ölfusárósa 7. nóvember 1718. Flestir af áhöfn skipsins komust lífs af, en skipið sjálft varð eyðileggingunni að bráð og leifar þess grófust í sandinn, þar á meðal dýrmætar koparfallbyssur, sem talið er að hafi verið milli fimmtíu og sextíu talsins.
Sveitarfélag

Sveitarfélag er svæðisbundin stjórnsýslueining innan ríkis sem er lægra sett en yfirstjórn ríkisins. Sveitarfélög hafa yfirleitt skýrt ákvörðuð landamörk og taka oft yfir eina borg, bæ eða þorp eða sveitahérað. Ein skilgreining á sveitarfélagi er að þau séu lægstu stjórnsýslueiningarnar sem hafa lýðræðislega kjörna stjórn.

Sveitarfélög sjá yfirleitt um grunnþjónustu við borgarana á borð við sorphirðu, skóla og almenningssamgöngur. Þau geta myndað byggðasamlög með öðrum sveitarfélögum til að eiga við verkefni sem ella yrði erfitt að framfylgja.
Gerðuberg

Gerðuberg getur átt við eftirfarandi:
Gerpir

Gerpir er fjall milli Vöðlavíkur og Sandvíkur í Suður-Múlasýslu. Það er jafnframt austasti oddi meginlands Íslands.
Versalir (aðgreining)

Versalir getur átt við:
Spore (tölvuleikur)

Spore er tölvuleikur sem kom út í september 2008. Höfundur leiksins er Will Wright sem einnig gerði leikina SimCity og The Sims.

Í Spore getur spilari búið til eigin heim, bæi, farartæki og verur. Leikurinn er einstaklingsleikur en hægt er að skiptast á samfélögum og verum við aðra spilara.
Þórisvatn

Þórisvatn er stærsta stöðuvatn Íslands, um 86 ferkílómetrar. Það liggur milli Köldukvíslar og Hraunvatna á hálendi Rangárvallasýslu. Suður í vatnið gengur alllangur höfði, Útigönguhöfði, sem skiptir því í tvo flóa. Austan höfðans eru Austurbotnar en vestan við hann er stærsti hluti vatnsins.

Þórisvatn hefur verið miðlunarlón Vatnsfellsvirkjunar, sem er við suðurenda vatnsins, frá árinu 1971 en vatnið í það kemur úr Köldukvísl (og þar með Kvíslaveitum Þjórsár). Áður en Vatnsfellsvirkjun var byggð var Þórisvatn annað stærsta stöðuvatn landsins, á eftir Þingvallavatni, um 70 km², en í dag getur það orðið allt að 86 km². Þá var ekkert yfirborðsrennsli í vatnið heldur bara neðanjarðarlindir sem sytruðu í gegnum hraunið, mest í Austurbotn.

Mesta dýpi vatnsins er 109 metrar. Yfirborðshæð þess sveiflast um 16,5 metra eftir árstímum.
Skeiðarárjökull

Skeiðarárjökull er stærsti skriðjökull sunnan í Vatnajökli og gengur niður úr honum vestan Skaftafells innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Stærð hans er 1.370 km2 (2019) og fer hann úr 1650 metrum niður í 100 metra. Skeiðará og Gígjukvísl renna úr jöklinum.
Vatnsfellsvirkjun

Vatnsfellsvirkjun er 90 MW vatnsaflsvirkjun í Þjórsá. Framleiðslugeta stöðvarinnar er um 430 GWst á ári. Framkvæmdir hófust 1999 og var lokið 2001.

Fyrirkomulag.

Vatnsfellsvirkjun nýtir 65 m fallhæð á milli Þórislóns og Krókslóns sem er uppistöðulón Sigöldustöðvar. Virkjunin var byggð til að nýta vatnsmiðlunina á milli Þórisvatns og Krókslóns og var fyrirhugað að framleiða raforku í henni á veturna þegar mesta orkuþörfin er. Nú er hún hins vegar í gangi nánast allan ársins hring.

Ofan við stífluna er lítið inntakslón, um 0,6 km² að stærð, í hæstu vatnsstöðu og með miðlanlegt rými upp á 3,2 Gl. Við suðurenda aðalstíflunnar er 700 m langur aðrennslisskurður að steyptu inntaksvirki. Frá inntaki er vatninu veitt í tveimur 126 m löngum þrýstipípum úr stáli að stöðvarhúsi. Í stöðvarhúsinu eru tvær aflvélar af Francis gerð hvor um sig 45 MW. Stöðvarhúsið er ofanjarðar en grafið niður og inn í brekkurótina.

Frá stöðvarhúsinu liggja háspennustrengir um stokk neðanjarðar að rofa- og tengivirkishúsi norðan við stöðina. Frá húsinu er 220 KV flutningslína að tengivirkinu við Sigöldustöð.

Frá stöðvarhúsi að Krókslóni var grafinn 2,4 km langur frárennslisskurður. Aðkomuvegur að stöðvarhúsi var lagður suðaustan við hann.

Vatnsfellsveita.

Í tengslum við Vatnsfellsvirkjun voru reistar þrjár stíflur. Ein aðalstífla nær yfir núverandi veitufarveg en að auki voru reistar tvær minni hliðarstíflur. Aðalstíflan er hæst 30 m og um 750 m löng. Krónuhæð hennar er í 565,5 m y.s. Hliðarstíflurnar eru suðaustan við aðalstífluna. Sú hærri er 10 m há og 300 m löng en sú minni um 4 m há og 80 m löng. Stíflurnar eru grjótstíflur en aðalstíflan er með steyptri klæðningu vatnsmegin.

Listaverk við stöðina.

Við Vatnsfellsstöð eru tvö listaverk sem voru vígð árið 2005.

Tíðni.

Listaverkið "Tíðni" er eftir Finnboga Pétursson. Það myndar hljóð á tíðninni 50 rið, en það er sama tíðni og rafmagnsins í orkukerfinu. Segja má að listaverkið sé manngeng hljóðpípa. Í norðanáttum, sem eru ríkjandi á svæðinu, blæs loft í gegnum hljóðpípuna. Við gegnumstreymi loftsins myndast tónninn sem er afar djúpur og á mörkum þess sem mannseyrað skynjar.

Móðir jörð.

Listaverkið Móðir jörð er eftir Gjörningaklúbbinn. Hann skipa þær Eirún Sigurðardóttir, Jóní Jónsdóttir og Sigrún Hrólfsdóttir. Móðir jörð er gróðurreitur sem hefur verið útbúinn við Vatnsfellsstöð. Í október 2003 voru gróðutorfur úr Þóristungum, sem eru á svæði Sporðöldulóns, fluttar á gróðursnauðan tanga við Vatnsfellsstöð í samvinnu við Landgræðslu ríkisins. Virkjunin sér gróðurreitnum fyrir skjóli auk rafmagns sem lýsir upp útlínur hans þegar skyggja fer.
Alvin Plantinga

Alvin Plantinga (fæddur 15. nóvember 1932) er bandarískur heimspekingur. Hann hefur meðal annars skrifað um trúarheimspeki, frumspeki og þekkingarfræði. Hann er prófessor við Note Dame-háskóla í Bandaríkjunum.
Vistarbandið

Vistarbandið var kvöð um að allt jarðnæðislaust fólk skyldi vera í vinnumennsku. Ef karl og kona réðu ekki eigin búi urðu þau að vera vinnuhjú á heimili bónda og eiga þar grið. Venjan var sú að fólk réði sig í ársvist í senn og skyldi skipta um heimili og vinnu á vinnuhjúaskildaga sem lengst af var á krossmessu á vor 3. maí, en fluttist yfir á 14. maí árið 1700 þegar tímatalinu var breytt.

Saga.

Lágmarksstærð búa var þrjú kúgildi samkvæmt Píningsdómi frá árinu 1490. Ef einstaklingur réð ekki yfir slíkri eign þá varð hann að gerast vinnuhjú. Þessi lög voru enn þá í gildi á 18. öld og giltu í reynd áfram langt fram á 19. öld.

Ef húsbóndi stóð ekki við skyldur sínar við vinnuhjú þá mátti kæra hann fyrir hreppstjóra en vinnuhjú máttu þó ekki yfirgefa bæinn nema með leyfi bónda. Hvorki vinnuhjú né bændur máttu fara frá byggðalagi sínu nema þau fengju skriflegt leyfi prests eða veraldlegra yfirvalda.

Stundum var hægt að losna undan vistarbandi með því að gerast lausamaður. Þá réðu menn atvinnu sinni sjálfir og gátu selt húsbændum vinnu sína. Fram til ársins 1783 þurfti að eiga minnst tíu kúgildi til að vera lausamaður. Lausamennska var bönnuð árin 1783-1863. Þegar lausamennska var leyfð aftur árið 1863 var það með ströngum skilyrðum. Þegar sjósókn jókst var lögum breytt árið 1894 og fór þá lausaganga að vera flestu búlausu fólki aðgengileg.

Algengast var að fólk væri eingöngu vinnuhjú á unga aldri en stofnaði síðan bú ef það fékk leigt jarðnæði og gengi þá í hjónaband. Hins vegar var það hlutskipti margra, sérstaklega kvenna, að vera í vinnumennsku ævilangt. Flestir íslenskir bændur voru leiguliðar en þó var ekki bændaánauð á Íslandi og ekki hægt að skylda bændur til að búa áfram á leigujörð sinni lengur en eitt ár í senn. Sama gilti um vistarbandið, enginn var skyldugur að vera hjá sama bónda lengur en eitt ár í senn.

Ísland er sérstakt vegna þess hve stór hluti þjóðarinnar bjó í ófrjálsu einlífi vinnumennskunnar eða að jafnaði um 25% landsmanna alla 19. öldina sem var hæsta hlutfall í Evrópu.

Vistarband í Danmörku og á Íslandi.

Vistarbandið var tekið upp í Danmörku árið 1733 undir nafninu "stavnsbånd," vegna áhrifa frá landeigendum og her til að tryggja bændum ódýrt vinnuafl. Það var lagt niður árið 1788.
Glerá

Glerá er á á Norðurlandi. Hún á upptök sín í jöklum á Tröllaskaga og einnig úr ferskvatnslindum í Glerárdal. Glerá rennur gegnum Akureyri út í sjó í Eyjafirði. Eyrin Oddeyri er mynduð af framburði árinnar. Glerá var mikilvæg í iðnsögu Akureyrar og var hún stífluð til raforkuframleiðslu á 20. öld. Rafstöðin hefur verið rifin en uppistöðulónið stendur ennþá. Ný rafstöð hefur verið byggð til að minnast 100 ára rafvæðingar á Íslandi. Þessi 290 kW rafstöð var opnuð 27. ágúst 2005.

Gleráin skipti Akureyri í Glerárþorpið sem var fyrir norðan Glerá. Það varð hluti af Akureyri snemma á 20. öld. Núna er sá hluti Akureyrar sem er norðan við Glerá kallaður Glerárhverfi eða Þorpið og þar búa yfir 7000 af 17000 íbúum Akureyrar.
Björn M. Ólsen

Björn M. Ólsen – (Björn Magnússon Ólsen) – (14. júlí 1850 – 16. janúar 1919) var alþingismaður, fyrsti rektor Háskóla Íslands og prófessor þar í íslenskri málfræði og menningarsögu frá 1911.

Æviágrip.

Björn M. Ólsen fæddist á Þingeyrum. Foreldrar hans voru Magnús R. Ólsen (1810–1860) alþingismaður á Þingeyrum og kona hans Ingunn Jónsdóttir Ólsen (1817–1897).

Björn varð stúdent frá Reykjavíkurskóla 1869. Tók sér síðan hlé frá námi vegna brjóstveiki, en fór utan 1872, og tók meistarapróf í málfræði og sögu frá Háskólanum í Kaupmannahöfn vorið 1877. Námsferð til Ítalíu og Grikklands 1878 með styrk af opinberu fé.

Hann varð aðjúnkt í Reykjavíkurskóla 1879 og varð rektor þar sumarið 1895. Hann fékk lausn frá því embætti vorið 1904, varð þá prófessor að nafnbót og helgaði sig að mestu rannsóknum á íslenskum fornbókmenntum og sögu. Þetta er sama árið og heimastjórn kom inn í landið, og er líklegt að litið hafi verið á þetta sem lið í að byggja upp innlenda fræðastarfsemi í þessum greinum.

Björn var konungkjörinn alþingismaður 1905 og 1907 fyrir Heimastjórnarflokkinn (Hannes Hafstein). Varð prófessor í íslensku við Háskóla Íslands við stofnun hans 1911, og varð jafnframt fyrsti rektor skólans 1911–1912. Hann fékk lausn frá prófessorsembætti sumarið 1918, og andaðist hálfu ári síðar. Hann var ógiftur.

Hann tók doktorspróf í Háskólanum í Kaupmannahöfn 1883, heiðursdoktor við Háskólann í Kristjaníu 1911, og við Háskóla Íslands 17. júní 1918. Forseti Hins íslenska bókmenntafélags 1894–1900 og 1909–1918, og átti þátt í flutningi Kaupmannahafnardeildarinnar til Reykjavíkur. Var í verðlaunanefnd Gjafar Jóns Sigurðssonar 1895–1919. Hann var heiðursfélagi í Vísindafélaginu danska og fleiri vísindafélögum.

Björn M. Ólsen skrifaði fjölda ritgerða um íslenskar fornbókmenntir og sögu. Páll Eggert Ólason segir um hann: „Skarpur maður að skilningi og einn hinn snjallasti kennari“. Finnur Jónsson segir í eftirmælum um Björn, að bestu verk hans séu ritgerðin um Sturlunga sögu í "Safni til sögu Íslands", og ritgerðirnar um Landnámu, sem birtust í "Árbókum Fornfræðafélagsins". Um þær síðarnefndu segir hann að þær séu ótrúlega djúpsæjar, og hafi mikla bókmenntasögulega þýðingu, því að þar sé bent á svo margt sem menn höfðu ekki áður veitt athygli. Af öðrum merkum ritgerðum nefnir hann ritið um Gunnlaugs sögu, 1911, og um Snorra sem höfund Egils sögu, 1905.
Nanna (norræn goðafræði)

Nanna er í norrænni goðafræði gyðja sem gift var Baldri syni Óðins. Baldur var þannig einn af ásum og bjó á stað sem var kallaður Breiðablik og var á himninum fyrir ofan Ásgarð. Þar var allt tandurhreint og óspillt.

Nanna var dóttir Neps. Sonur Nönnu og Baldurs var Forseti. Forseti átti heima nálægt föður sínum á himninum fyrir ofan Ásgarð en í „sal“ eða höll sem kallaðist Glitnir. Glitnir var nokkurs konar „sáttahöll“ þar sem Forseti fyrirgaf sakir eða „sakavandræði“ þeirra sem komu þangað.

Í Gesta Danorum eru Baldur og Höður keppinautar um ástir Nönnu.
Eiður Arnarsson

Eiður Arnarsson (fæddur 26. september 1966) er bassaleikari sem helst má kenna við hljómsveitirnar Todmobile og Stjórnina. Eiður spilaði einnig með Sniglabandinu, Tweety og fleiri hljómsveitum. Hann hlaut Íslensku tónlistarverðlaunin árin 1993, 1994 og 1996 sem bassaleikari ársins. Eiður hefur leikið inn á fjölda hljómplatna á sínum ferli en hann hóf bassaleik árið 1981. Að líkindum eru þau lög sem Eiður hefur leikið inn á hljómplötur að minnsta kosti 300 talsins. Hann starfar nú sem forstöðumaður tónlistardeildar Senu og er því enn viðriðinn tónlist.
Pearl Jam

Pearl Jam er bandarísk rokk hljómsveit sem stofnuð var árið 1990. Hljómsveitin var þekkt sem ein af lykilhljómsveitum gruggtónlistarstefnunnar við upphaf 10. áratugarins. Hún var stofnuð á rústum hljómsveitarinnar Mother Love Bone en eftir andlát söngvara þeirrar sveitar, Andrew Wood, sendi Eddie Vedder sem bjó í San Diego á þeim tíma hljómsveitinni demó-kasettu með söng og lögum. Meðlimirnir hrifust af söngnum og textagerð og buðu hann velkominn í hljómsveitina.

Fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar var "Ten" en hún er enn þann dag í dag mest selda plata allra tíma frá jaðarrokk-flytjanda í Bandaríkjunum.

Pearl Jam hefur lagt ýmsum samfélagslegum málefnum lið og hefur meðal annars stutt baráttu fyrir fóstureyðingum og unga drengi sakfelldir fyrir morð (West Memphis Three).

Sveitin hefur verið með nokkra trommara en frá 1998 hefur Matt Cameron sem einnig er í grugg-sveitinni Soundgarden lamið húðir fyrir hana.
Charlie Rose (spjallþáttur)

Charlie Rose er bandarískur spjallþáttur sem sýndur er á sjónvarpsstöðinni PBS.

Þáttastjórnandinn Charlie Rose fær til sín viðmælendur úr hinum ýmsu kimum samfélagsins eins og stjórnmálamenn, íþróttamenn, skemmtikrafta, kaupsýslumenn, vísindamenn, rithöfunda og fleiri. Þátturinn sem aðallega er fjármagnaður með styrkjum frá fyrirtækjum og góðgerðasamtökum var frumsýndur þann 30. september 1991.

Árið 2007 var safn af myndböndum þáttarins hlaðið upp á heimasíðu hans svo hægt væri að horfa á fyrri viðtöl gjaldfrjálst í gegn um internetið. Þátturinn hlóð einnig upp nærri 4000 klukkustundum af viðtölum upp á myndbandavefinn YouTube.
Heimsendi

Heimsendi er í heimsfræði endimörk hins sýnilega heims, sem er um 100 milljarðar ljósára.