arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stórsegl

Stórsegl seglskips er stærsta seglið á stórsiglu þess. Á skipi með þverseglum er stórseglið venjulega stærsta og neðsta seglið á stórsiglunni. Á skipi með langseglum er stórseglið neðsta og stærsta seglið sem fest er aftan við stórsigluna á bómu að neðan.

Nútíma bermúdaslúppur notast við eitt þríhyrnt bermúdasegl sem stórsegl aftan við mastrið og fokku eða genúafokku framan við það. Rúllustórsegl er fest við sérstakan búnað sem gerir mögulegt að rúlla seglinu upp inni í bómunni eða mastrinu.
Punktur

Punktur ( . ) er greinarmerki sem er oftast notað til að tákna lok setningar eða málsgreinar í tungumálum. Það er til dæmis notað við endann á þessari setningu. Punktur er einnig notaður í skammstöfunum. Sem dæmi skammstöfun millinafna fólks eins og Geir H. Haarde, þar sem H. stendur fyrir Hilmar.

Unicode og US-ASCII stafir nr. 46 eða codice_1 (codice_2) vísa til punkts.
Mappa

Mappa getur átt við eftirfarandi:
Náttúra

Náttúra er í víðum skilningi efnisheimurinn og þau lögmál sem um hann gilda. Oftast er þó náttúra skilgreind sem andstæða þess sem er manngert; þá teljast til dæmis stöðuvötn og goshverir, fjöll og skógar til náttúrunnar en ekki vegir, brýr og önnur mannvirki. Einnig getur orðið „náttúra“ vísað til plöntu- og dýralífs.

Orðið „náttúra“ er komið úr latínu ("natura") sem í grunninn merkir "meðfæddur eiginleiki", "ásköpuð tilhneiging" eða "fæðing". Latneska orðið var notað til að þýða forngríska orðið "fysis" (φύσις), sem í upphafi merkti tilurð ("genesis") hluta, endanlegar efnislegar uppsprettur ("arke") þeirra eða áskapaða eiginleika jurta og dýra og jafnvel annarra hluta.
Díonýsos

Díonýsos (á forngrísku Διόνυσος eða Διώνυσος) var í grískri goðafræði guð víns, ölvunar, frjósemi og innblásturs. Dýrkun hans er upprunnin í Þrakíu og breiddist þaðan út.

Díonýsos var sonur Seifs og Semele, dóttur Kadmosar konungs, en í sumum heimildum er hann sagður sonur Seifs og Persefónu. Hann þekktist einnig undir nafninu Bakkos (Βάκχος) og Bakkus í rómverskri goðafræði. Díonýsos var verndarguð leikhússins. Einkennistákn hans er vín, pardus og geithafur.
Samfélagssáttmálinn

Samfélagssáttmálinn ("Du contrat social") er rit um stjórnmálaheimspeki eftir franska heimspekinginn Jean-Jacques Rousseau sem kom fyrst út árið 1762. Í ritinu setur Rousseau fram stjórnspekikenningu sína, sem er sáttmálakenning. Kenningunni var ætlað að taka á þeim félagslegu vanköntum sem Rousseau hafði þegar bent á í ritinu "Orðræðu um ójöfnuð" (1754).
Herculaneum

Herculaneum (á ítölsku "Ercolano") var forn rómversk borg í Kampanía við Napolíflóa. Borgin grófst ásamt borginni Pompeii undir öskulagi í ágúst árið 79 þegar Vesúvíus gaus. Af þessum sökum eru rústir hennar vel varðveittar. Fornleifauppgröftur hefur farið fram á svæðinu á 20. og 21. öld og margar merkar minjar komið í ljós.

Árið 1981 fundust mannabein í Herculaneum og síðan þá hafa um 150 beinagrindur fundist. Herculaneum var lítil en auðug borg þegar gosið varð. Meðal þess sem hefur fundist er bókasafn, sem er nefnt Papýrusvillan, en mörg forn rit sem voru áður óþekkt fundust þar, meðal annars rit epikúrískra höfunda. Síðar kom í ljós að villan hafði áður verið í eigu Luciusar Calpurniusar Pisos Caesoninusar, tengdaföður Júlíusar Caesar.
Magnús Ingimarsson

Magnús Ingimarsson hljómlistarmaður og prentsmiður, (f. á Akureyri 1. maí 1933 - d. 21. mars 2000). Magnús var landskunnur tónlistarmaður, útsetjari og píanóleikari.
Prins

Prins og prinsessa (úr latínu "princeps", „fyrstur“ sbr. fursti) eru heiti barna þjóðhöfðingja eða eiginmanns/eiginkonu ríkjandi konungs. Prins og prinsessa sem eru næst í röðinni að hásætinu eru kölluð krónprins/krónprinsessa. Hugtakið á rætur að rekja til rómverska lýðveldisins þar sem leiðtogi öldungaráðsins var oft kallaður "princeps". Þennan titil tók fyrsti keisari Rómaveldis (og heimsins), Ágústus, upp og notaði ásamt öðrum titlum.

Sums staðar hefur tíðkast að ríkisarfi fái einnig titil eins og í tilviki ríkisarfanna í Bretlandi (prinsinn af Wales) og á Spáni (prinsinn af Astúrías). Algengara er að ríkisarfar fái einfaldlega lén með þeim titlum sem þeim fylgja. Friðrik krónprins Danmerkur er þannig til dæmis greifi af Monpezat.
Jarl

Jarl er aðalstitill sem á uppruna sinn á Norðurlöndum. Upphaflega var jarl þar æðsti titill aðalsmanns og var yfirleitt aðeins um einn eða tvo jarla að ræða samtímis. Menn voru einkum skipaðir jarlar af þremur ástæðum: þeir voru landstjórar með vald konungs í nýlendum eins og yfir Orkneyjum (Eyjajarlar) eða yfir Íslandi (Gissur jarl), þeir fóru með vald konungs heima fyrir ef konungur var ekki orðinn myndugur eða ef hann var veikur eða fjarverandi (Hákon galinn), börn konungs sem ekki erfðu krúnuna fengu þennan titil í sárabætur og eins krónprinsar og aðrir meðlimir konungsfjölskyldunnar. Titillinn var því að mörgu leyti sambærilegur við hertogatitil eða embætti varakonungs í Evrópu. 1237 fékk Skúli Bárðarson titilinn „hertogi“ og í það lagður sá skilningur að hann stæði jörlunum ofar. Hákon háleggur var líka hertogi áður en hann varð kóngur.

Í Frakklandi var Göngu-Hrólfur gerður hertogi yfir Normandí í kjölfar friðarsamninga milli Víkinga og Karls einfalda árið 911. Höfuðstaður Normandí var borgin Rouen sem Víkingar kölluðu „Rúðuborg“. Hertogarnir yfir Normandí voru því kallaðir Rúðujarlar á Norðurlöndunum sem aftur bendir til jafngildis jarlstitils og hertogatitils á miðöldum.

Á Bretlandseyjum var titillinn tekinn upp af Engilsöxum sem lén þar sem áður voru sjálfstæð konungsríki þegar England var sameinað í eitt ríki eftir innrás og landnám Víkinga. Lönd jarls voru þannig oft miklu stærri en einstök skíri og jarlinn gat innheimt skatta og haldið eigin hirð. Eftir innrás Normanna urðu skírin að stærstu stjórnsýslueiningu ríkisins og yfir þau voru settir jarlar sem við það urðu jafngildir greifum á meginlandi Evrópu og jarlar máttu ekki lengur innheimta eigin skatta. Hinrik 2. Englandskonungur gerði síðar átak í að draga úr völdum jarlanna með því að eyðileggja eða taka yfir kastala þeirra og gera þá háða konungsvaldinu. Fógetar urðu sjálfstætt stjórnvald í skíri óháð jarlinum. Síðar hafa tengsl jarla og skíra í Englandi rofnað. Nú eru þrettán jarlar í Englandi og nokkrir í Wales og í Skotlandi.
Bankaleynd

Bankaleynd er þagnarskylda sem hvílir á fjármálastofnunum um að leyna upplýsingum um innri færslur, viðskipti og viðskiptavini, en stundum einnig laun bankastjóra og annað sem varðar bankann og telst til trúnaðarupplýsinga. Margir gagnrýna stranga bankaleynd og telja hana auka fyrirgreiðslu, spillingu og verðbólgubrask.

Árið 1976 var talið mikilvægt að endurskoða reglurnar um bankaleynd. Þá átti að gera bankakerfið gagnsærra vegna óðaverðbólgunnar sem þá var, en með breytingunum áttu banka- og útlánastofnanir að verða heiðarlegri og hlutlægari við lánveitingar. Tveimur árum seinna, árið 1978, var lagt fram frumvarp sem átti að aflétta vissri bankaleynd og gera t.d. mögulegt að upplýsa um hverjir skulduðu meira en 6 miljónir um áramót.
Euler-aðferð

Euler-aðferð er aðferð í stærðfræði og tölvunarfræði er fyrsta stigs töluleg leið til að leysa venjulegar diffurjöfnur með ákveðnu upphafsgildi. Hún er nefnd í höfuðið á Leonhard Euler.
Lene Espersen

Lene Espersen (fædd 26. september 1965) er fyrrverandi formaður danska íhaldsflokksins og fyrrum viðskipta- og iðnaðarráðherra Danmerkur.

Í september 2006 ók hún á konu á littlu mótorhjóli þegar hún var á leið til flugvallarins í Kaupmannahöfn. Fyrir vikið missti hún ökuréttindi þar til hún tók prófið aftur í mars 2007 og þurti að borga sekt að upphæð 1500 dkr.
Lagrange-margfaldarar

Langrange-fallið (nefnt í höfuðið á Joseph Louis Lagrange) er aðferð í stærðfræðilegri bestun sem hjálpar til við að finna hágildi og lágildi falls sem er hátt þvingunum.

Svo mynd 1 til hægri sé tekin sem dæmi þá er takmarkið að

Þar sem formula_3 er fasti, þá komum við með nýja breytu (lambda: formula_4) sem kallast Lagrange-margfaldari og þá er Langrange-fallið skilgreint sem:
Trémaðkur

Trémaðkur (eða trjámaðkur) (fræðiheiti: "Teredo norvegica") er ormlaga samloka af timburmaðkaætt sem lifir í N-Atlantshafi. Fremst á líkamanum eru örsmáar, hvassar skeljar og með þeim borar trémaðkurinn göng í timbur. Göngin húðar hann síðan að innan með kalki. Trémaðkur verður allt að 30 sm langur og veldur oft miklum skaða á bryggjustólpum, skipum og öðru tréverki í sjó.
Samtök herskálabúa

Samtök herskálabúa voru hagsmunasamtök fólks á höfuðborgarsvæðinu sem barðist fyrir hagsmunum þeirra sem bjuggu í bröggum. Samtökin voru stofnuð sunnudaginn þann 29. nóvember 1953. Stofnfundurinn fór fram í Camp Knox. A stofnfundi var undirrituð eftirfarandi stefnuyfirlýsing samtakanna:

Samtökin leystust svo upp um 1960 þegar tók að fættast um bragga og braggahverfi.
Stökkull (tannhvalur)

Stökkull (fræðiheiti: "Tursiops truncatus") einnig nefndur höfrungur og dettir er meðalstór tannhvalur og er ein af tveimur tegundum í ættkvíslinni "Tursiops". Þeir eru hluti af ættinni "Delphinidae" og eru meðal algengustu höfrunga á hafsvæðinu við sunnanvert Ísland.

Lýsing.

Stökklar eru sennilegast þekktasta höfrungategundin og sú sem líffræðingar hafa rannsakað mest. Hvalurinn er grár á lit og er dekkri á baki en á kvið en litaskil ekki skörp. Hann er gildvaxinn og hefur breiðari haus og skrokk en flestar tegundir höfrunga. Trýnið er stutt og afmarkað frá kúptu enninu. Hornið er miðsvæðis á bakinu og er fremur stórt og eins eru bægslin hlutfallslega stór og aftursveigð. Munur er á stærð fullvaxinna dýra, tarfarnir eru ívið lengri en kýrnar, um 2,5 og allt að 4,1 metra en kýrnar 2,4 til 3,7) en talsvert gildvaxnari og þyngri.

Vitað er að stökklar geta orðið allt að 40 ára í dýragörðum en virðast villtir verða yfirleitt um 20 ára.

Útbreiðsla og hegðun.

Stökkla má finna á hitabeltis- og heittempruðum hafsvæðum allt í kringum jörðina og er víða algengur. Þetta er ein algengasta tegund höfrunga við Ísland og er hafsvæðið suður af landinu á nyrðri útbreiðslumörkum tegundarinnar.

Eins og aðrir höfrungar eru stökklar hópdýr, oftast um 15 til 20 dýr, en á hafi úti geta þeir verið mun fleiri tugir eða hundruð. Einfarar eru þó einnig algengir hjá báðum kynjum. algengt er að sjá stökkul í slagtogi við aðrar höfrungategundir sérlega grindhvali.

Stökklar éta fjölda tegunda fiska og smokkfiska auk rækju og er af mörgum álitin vera sú hvalategund sem sýnt hefur mesta aðlögunarhæfni. Meirihluti fæðutegunda eru botnfiskar en uppsjávartegundir eru einnig algengar. Samvinna við veiðar er algeng meðal stökkla og smala þeir bráðinni saman í hóp og gera svo árás. Djúpsjávarfiskar sem fundist hafa í maga stökkla benda til að þeir geti kafað allt að 500 metra dýpi. En þeir hafa einnig lært að notfæra sér fæðu sem til fellur frá fiskiskipum.

Helsta hætta stökkla eru árásir hákarla og bera þeir oft ör eftir hákarlskjafta.

Veiðar og fjöldi.

Stofnstærð stökkla í heiminum er óþekkt, sést tegundin yfirleitt í öllum hvalatalningaleiðöngrum Hafrannsóknastofnunnar við Ísland og ekkert gefur til kynna að henni sé að fækka hér við land.

Veiðar hafa verið stundaðar á tegundinni víða um heim, meðal annars í Svartahafi, í Perú, Sri Lanka og við Japan. Við Færeyjar veiðast árlega stökklar í blönduðum hópum með grindhval. Beinar veiðar á stökkli hafa aldrei verið stundaðar við Ísland.

Án efa eru stökklar sú tegund hvala sem algengust hefur verið til sýningarhalds í sædýrasöfnum.

Tenglar.

Erlendir tenglar
Áreitisvaldur

Áreitisvaldur í læknisfræði er hvert það áreiti kallað sem að raskar jafnvægi líkamans.

Nái jafnvægistæki líkamans ekki að endurheimta stöðugleika sinn geta ýmsir sjúkdómar komið upp, og jafnvel getur það leitt til dauða.
BBQ-sósa

BBQ-sósa, einnig kölluð grillsósa eða barbecuesósa, er sósa sem er upprunnin í Bandaríkjunum, svo kölluð þar sem BBQ er hljóðstytting af barbecue, eða grill. Sósurnar eru af ýmsum toga, innan Bandaríkjanna finnast margar mismunandi hefðir varðandi innihald sósunnar og álíka er að finna í ýmsum löndum.

Á Íslandi er þekktasta grillsósan blanda af tómötum og púðursykri.
Norðursnjáldri

Norðsnjáldri

Lýsing.

Norðsnjáldri er 5 til 5,5 metrar á lengd og allt að 1,5 tonn á þyngd. Hausinn er fremur lítill og frammjór og undir honum eru tvær húðfellingar sem liggja samsíða kjálkabeinunum. Trýnið er meðallangt og ekki afmarkað frá enninu. Oftast eru dýrin grá á lit, dekkri á baki en á kviði. Hornið er fremur lítið og aftan við mitt bak. Bægslin eru lítil en þó hlutfallslega stærri en á öðrum svínhvölum.

Það sérkennilegasta við norðsnjáldra og aðra svínhvali er að dýrið hefur bara eitt par af tönnum. Kýr norðsnjáldra eru þó tannlausar. Tennur tarfanna eru framan við miðju kjálkabeinsins.

Útbreiðsla og hegðun.

Norðsnjáldri hefur einungis fundist í Norður-Atlantshafi og er bundinn við úthafið. Í hvalatalningum Hafrannsóknastofnunnar við Ísland hefur tegundin einungis fundist sunnan við landið.

Lítið er vitað um fæðu norðsnjáldra, en sennilegast lifa þeir jöfnum höndum á fiski og smokkfiski.

Oftast halda dýrin sig í minni hópum 2 til 3 dýr en hafa sést í hópum með allt að 15 dýrum.

Veiðar og fjöldi.

Afar lítið er vitað um útbreiðslu og fjölda norðsnjáldra og byggir tegundalýsing á rannsóknum á örfáum dýrum.
Kviksjá

Kviksjá (skrautstokkur, skraut(flygsu)kíkir eða kaleidóskóp) er rörlaga leikfang sem er alsett speglum að innanverðu sem endurspegla litlar skrautflygsur, t.d. glerbúta og perlur, sem hafa verið komið fyrir í rörinu. Þegar síðan er horft í kviksjána má sjá samhverf form og með því að snúa henni ummyndast þau og breytast. Kviksjáin var þekkt í Grikklandi til forna, en Sir David Brewster enduruppgötvaði hana árið 1816 og fékk einkaleyfi fyrir henni árið 1817.
Netaskip

Netaskip stunda netaveiðar en eru oftar en ekki líka á öðrum veiðarfærum á öðrum árstímum til að nýta sem best skipið yfir árið. Þau geta verið á línuveiðum, dragnótaveiðum og togveiðum. Þau geta verið frá 5 brt. (brúttótonn) til 320 brt. og eru aðallega smíðuð úr stáli, timbri og trefjaplasti. Stærri skipin eru aðalega á bolfiskveiðum sunnan við land á meðan smærri skipin eru frekar á grásleppuveiðum með bolfiskveiðunum.
Rubeus Hagrid

Rubeus Hagrid er góðvinur Harrys Potter og vill honum allt gott. Hann má ekki galdra en hann felur sprotann sinn í regnhlíf. Hann vinnur sem skógarvörður í Hogwart. Hann Hagrid byrjaði að vinna hjá Hogwart árið 1933

Hvernig kynntust þeir?

Hagrid sagði Harry að hann væri galdramaður á ellefta afmælisdaginn sinn og hjálpaði honum einnig að kaupa inn fyrir skólann. Hann gaf honum ugluna Hedwig í ellefu ára afmælisgjöf. Harry, Ron og Hermione heimsækja Hagrid stundum í frístundum sínum og Hagrid reynist þeim tryggur vinur.
WiCell á Íslandi

WiCell á Íslandi hefur aðsetur í Grafarvogi, Reykjavík. Fyrirtækið er ekki rekið í hagnaðarskyni en markmið þess er að bæta grunnþekkingu, menntun, aðferðir, rannsóknir og þjálfun vísindamanna í stofn fósturvísa. Frumkvöðullinn Dr. James Thomson var sá fyrsti til að einangra fósturvísi. Fyrirtækið er styrkt af ríkinu.

Markmið WiCell á Íslandi er að beita örflögutækni sem þróuð hefur verið af NimbleGen til að skoða sérhæfingamynstur stofnfruma.
GTK

GTK eða GIMP Toolkit er verkvangsóháð viðfangasafn fyrir myndræn viðmót. GTK er, ásamt Qt, vinsælasta viðfangasafnið fyrir X gluggaumhverfið. Það var upphaflega þróað fyrir myndvinnsluforritið GIMP árið 1997.

GTK er frjáls hugbúnaður og gefið út með LGPL-hugbúnaðarleyfinu. Það er hluti af GNU-verkefninu.
Fiskey

Fiskey eða Fiskeldi Eyjafjarðar var íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki sem var stofnað á Hjalteyri við Eyjafjörð 28. maí 1987 og voru stofnendur sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar. Rannsóknir sneru að umhverfisþáttum sjávar í Eyjafirði eins og hitastigi, seltu og súrefni ásamt tegundasamsetningu og dreifingu dýrasvifs í firðinum. Gerð var athugun með smálúðu og þegar grunnrannsóknum lauk 1988 var tekin ákvörðun um að hefja framleiðslu lúðuseiða. Markmiðið var að þróa aðferðir til fjöldaframleðslu á seiðum og vera með fyrstu fyrirtækjum í heiminum til að markaðssetja eldislúðu. Árið 1990 voru fyrstu seiðin framleidd og félagið varð fyrst í heiminum til að framleiða lúðuseiði í eldisstöð. Fyrirtækið vann ýmis verðlaun fyrir nýsköpun. Á mektardögum þess hafði það um 25 seiðastöðvar í Noregi, Skotlandi og Kanada. Fiskey vann með bætibakteríur í samstarfi við Matís .

Fiskey varð gjaldþrota árið 2011, eftir að hafa glímt í þrjú ár við framleiðslubrest.
Orf Líftækni

ORF líftækni er íslenskt hlutafélag stofnað árið 2000. Fyrirtækið framleiðir sérvirk prótein fyrir til rannsókna í heilbrigðisvísindum og hefur þróað aðferðina Orfeus™. Kerfið byggist á því að nýta fræ byggplöntunnar sem smiðju próteinanna. Með þessu kerfi telur fyrirtækið unnt að lækka framleiðslukostnað próteinanna verulega og auka gæði þeirra.

Áhersla fyrirtækisins er lögð á framleiðslu og sölu á svokölluðum vaxtarþáttum og hefur fyrirtækið meira en eitt hundrað vaxtarþætti í framleiðslu á mismunandi stigum. Fyrirtækið hlaut Nýsköpunarverðlaunin árið 2008.

Nafn fyrirtækisins vísar til opins lesramma (e. "Open Reading Frame") sem fyrirtækið notar í framleiðslu sinni.
Kynbætur

Kynbætur () er þegar stýrð blöndun erfðaefnis mikið skyldra lífvera á sér stað yfir margar kynslóðir.
Ætihvönn

Ætihvönn, erkihvönn, englahvönn, englarót, höfuðhvönn eða einfaldlega hvönn (fræðiheiti: "Angelica archangelica" eða "Archangelica officinalis") er tvíær jurt af sveipjurtaætt. Fyrra árið vaxa aðeins blöð, en seinna árið nær holur stofninn allt að tveggja metra hæð.

Ætihvönn hefur örvandi áhrif á ónæmiskerfið og er mjög virk gegn veirum. Breytileiki í virkni plantna eftir vaxtarstöðum hefur verið rannsakaður. Rannsóknir sýna að hvannalauf hafa aðra virkni en fræ. Einnig hefur virkni efna úr íslenskum lækningajurtum verið borin saman við erlendar náttúruvörur úr sams konar jurtum sem vaxa á suðlægari slóðum. Virkni íslensku jurtanna hefur reynst mun meiri. Þetta staðfestir tiltrú manna á íslenskum lækningajurtum frá víkingatímanum.
Hvít líftækni

Hvít líftækni eða iðnaðarlíftækni er svið innan líftækninnar sem snýr að iðnaði. Í hvítri líftækni eru notaðar lifandi frumur eins og mygla, gersveppir eða bakteríur, eða ensím þeirra, til að framleiða hinar ýmsu afurðir. Frumurnar eru því notaðar sem lífrænar efnasmiðjur og geta ýmist verið náttúrlegar („villigerð“) eða erfðabreyttar. Meðal afurða sem framleiddar eru með aðferðum hvítrar líftækni má nefna ýmis sýklalyf, vítamín, bóluefni og prótein til lækninga, auk ensíma til iðnaðar- eða heimilisnota, svo sem í þvottaefni.

Efni framleidd úr endurnýjanlegum hráefnum eða lífmassa er annað dæmi um hvíta líftækni. Lífmassi eins og mjölvi, sellulósi, grænmetisolía og landbúnaðarúrgangur er notaður til að framleiða efnasambönd, plast sem brotnar niður í náttúrunni, nýja trefjar og lífrænt eldsneyti ásamt fleiru. Ensím eru notuð í öllum þessum tilfellum í framleiðsluferlinu.

Etanól, til dæmis, er endurnýjanlegt eldsneyti sem er framleitt úr lífmassa. Það hefur mikla möguleika á að koma í staðinn fyrir jarðefnaeldsneyti. Þetta mun hafa hlutlaus áhrif á gróðurhúsaáhrifin og getur lagt margt af mörkum við að draga úr hlýnun jarðar. Hvít líftækni getur hjálpað til við að tryggja að komandi kynslóðum sé ekki stefnt í hættu með þeim umhverfisvandamálum sem steðja að okkur í dag.
Vlastimil Hort

Vlastimil Hort (f. 12. janúar 1944) er tékkneskur stórmeistari í skák. Hann var einn af sterkustu skákmönnum heims á 7. og 8. áratugnum og var oft orðaður við heimsmeistarakeppnina en tókst aldrei að keppa um heimsmeistaratitilinn.

Hort er einkum frægur fyrir að hafa, í undankeppni fyrir heimsmeistarakeppnina í Reykjavík árið 1977 gefið andstæðingi sínum, Boris Spasskí, hvíldardaga sína svo Spasskí næði að jafna sig af veikindum í stað þess að krefjast vinnings. Hann tapaði svo fyrir Spasskí á mótinu. Hann setti heimsmet í fjöltefli við sama tækifæri á Seltjarnarnesi 24. apríl þegar hann keppti við 550 manns á rúmum sólarhring.
Eðliseignarfall

Eðliseignarfall (fræðiheiti: "Genitivus qualitatis") er eignarfall sem gefur til kynna eiginleika sem stýrandi orð hefur í setningu og notast ekki við forsetningar. Eðliseignarfall var algengara að fornu en að nýju og gætir áhrifa frá latínu.

Athugið að þegar sagt er t.d. að einhver sé maður mikillar ættar, þá er spurning hvort réttara væri að flokka það sem upprunaeignarfall.
Devanagarí

Devanagarí (hindí: देवनागरी, "Devanāgarī"), einnig kallað nagarí, er ritkerfi Indlands og Nepal. Ritkerfið var fundið upp á 11. öld út frá fornri skrift sem nefnist brahmi. Miklar bókmenntir á sanskrít hafa verið gefnar út með þessu letri en það hefur þó enga opinbera stöðu sem ritkerfi þeirrar tungu og fleiri hafa verið notuð. Skriftin er skrifuð frá vinstri til hægri, notar ekki hástafi, er af gerðinni abúgída, samanstendur af 48 bókstöfum; 34 samhljóðum og 14 sérhljóðum, og nánast allir stafirnir bera einkennandi línu sem gengur í gegnum stafinn að ofan.

Devanagarí er notað til að skrifa hindí, maratí og nepölsku. Frá því á 19. öld hefur það verið mest notaða skrift fyrir sanskrít. Skriftin er líka notuð fyrir bojpurí, gujarí, paharí (garvalí og kúmaní), konkaní, magahí, maítilí, marvarí, bilí, nevarí, santalí, tarú og stundum sindí, sérpu og kasjmirí. Áður fyrr var hún notuð til að skrifa gújaratí.

Nafnið „devanagarí“ er upprunið af tveimur orðum úr sanskrít; "deva" kemur af orðinu „guð“ eða „guðlegur“ og "nāgarī" kemur af orðinu „borg“ og má lauslega þýða sem „skrift guðsborgar“ eða „hin guðlega skrift“.

Sérhljóðar.

Sérhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

Samhljóðar.

Samhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

Unicode fyrir devanagarí.

Svið Devanāgarī Unicode er U+0900 .. U+097F.
Blindraletur

Blindraletur (líka nefnt punktaletur eða Braille) er ritmál sem blindir og sjónskertir nýta sér til þess að lesa og skrifa. Það var hannað af Frakkanum Louis Braille árið 1821. Hver stafur samanstendur af sex punktum sem raðað er í tvo dálka og mynda þannig ferhyrning. Punktarnir eru ýmist flatir eða upphleyptir og hefur því hvert tákn sextíu-og-fjórar (26) mögulegar birtingamyndir, þar með talið tákn þar sem engir punktar eru uppleyptir. Táknin eru lesin með því að strjúka fingurgómnum yfir textann. Punktarnir hafa númer og þannig er hægt að lýsa táknunum, fyrri dálkurinn geymir punkta 1 til 3 og sá seinni punkta 4 til 6. Til dæmis myndu punktar 1-3-4 mynda tákn með þremur upphleyptum punktum, þ.e. bæði efsti og neðsti punkturinn í vinstri dálkinum og efsta punktinum í þeim hægri. Stafirnir hafa bil á milli sín og greinamerki hafa sér tákn.

Punktaletur má rekja til leturs sem Charles Barbier útbjó fyrir Napóleon. Napóleon hafði óskað eftir dulmáli sem gerði hermönnum hans kleift að geta átt samskipti að næturlægi án þess að nota ljós og var það nefnt „náttmál“, en hermönnunum þótti kerfið allt of flókið. Árið 1821 kynntist Barbier honum Louis Braille í París. Kerfið hans Barbiers notaði 12 punkta, svo að það var ekki hægt að lesa staf án þess að þreifa svolítið um, Braille leysti það vandamál með sex punkta kerfinu sínu.

Íslenska punktaletrið.

Íslenska punktaletrið er það sama og notað er í Skandínavíu, að viðbættum nokkrum séríslenskum stöfum. "Ö" notar sama staf og hið danska "ø". Norrænu punktaletrin eiga öll rætur sínar að rekja til franska punktaletursins.
Notendaforrit

Notendaforrit eða notendahugbúnaður er hugbúnaður sem notandi á bein samskipti við og notar til að vinna sína vinnu á notendatölvu gagnstætt kerfishugbúnaði og miðbúnaði sem venjulegur notandi (ekki kerfisstjóri) á sjaldan í beinum samskiptum við.

Dæmi um algeng notendaforrit eru ritvinnsluforrit, töflureiknar, myndvinnsluforrit og netvafrar.

Notendaforritum er stundum skipt í nokkra flokka eftir því hvaða markaði þau eru ætluð; t.d. fyrirtækjahugbúnaður, þróunarhugbúnaður, kennsluhugbúnaður o.s.frv.
Umframbyrði

Umframbyrði eða allratap í hagfræði nefnist óskilvirkni á framboði og eftirspurn á vöru þannig að Pareto-kjörstöðu er ekki náð. Með öðrum orðum kaupir fólk vöruna eða þjónustuna og hlýtur ekki ábata af eða kaupir ekki vöruna sem það hlyti ábata af. Umframbyrði er það tap sem hlýst af markaðsbresti og sem dæmi um slíka má nefna einokunarmarkaði og ytri áhrif. Fleiri ástæður geta verið, til að mynda skattar, niðurgreiðslur, verðþök eða lágmarksverð.