arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Norska vísindaakademían

Norska vísindaakademían – (norska: "Det Norske Videnskaps-Akademi", skammstafað DNVA), – er sjálfstætt, þverfaglegt vísindafélag í Osló, sem hefur að markmiði að efla norsk vísindi og rannsóknir með fundum, fjárstyrkjum og útgáfu fræðirita.

Söguágrip.

Norska vísindaakademían (DNVA) var stofnuð 3. maí 1857 og hét þá "Vísindafélagið í Kristjaníu" (norska: "Videnskabsselskabet i Christiania"), en skipti um nafn 1924 þegar nafni Kristjaníu hafði verið breytt í Osló. Vísindaakademían fagnaði 150 ára afmæli sínu 2007.

Annað vísindafélag, Konunglega norska vísindafélagið, er Þrándheimi, og er það nær öld eldra en Norska vísindaakademían, stofnað 1760. Eftir að Kristjanía (Ósló) varð miðstöð æðri menntunar í Noregi, hafa vísindamenn þar talið þörf á sérstöku vísindafélagi í höfuðborginni.

Skipulag.

Í Norsku vísindaakademíunni eru 487 norskir og 408 erlendir félagsmenn, sem skiptast í tvær megindeildir: stærðfræði- og náttúruvísindadeild og sögu og heimspekideild. Innan hvorrar deildar starfa 8 faghópar sem hver um sig hefur sína stjórn. Norskir og erlendir félagsmenn eru tilnefndir eftir mat á heildarframlagi þeirra til viðkomandi vísindagreinar. Ákvörðun um nýja félagsmenn er tekin einu sinni á ári og takmarkast við að sæti losni við fráfall eða að félagsmaður fari á eftirlaun, 67 ára. Fjöldi norskra félagsmanna á starfsaldri takmarkast við 219, og erlendra við 183. Vísindaakademían er undir stjórn forseta, varaforseta og aðalritara (skrifstofustjóra), auk formanns, varaformanns og ritara í hvorri deild. Skrifstofa Akademíunnar er í Osló, á Drammensveien 78, og sér skrifstofustjórinn um daglega rekstur hennar.

Markmið og starfsemi.

Norska vísindaakademían kemur fram fyrir hönd norskra vísinda gagnvart erlendum vísindafélögum og alþjóðasamtökum og er jafnframt gestgjafi í alþjóðlegum vísindalegum ráðstefnum og vinnufundum. Akademían efnir einnig til fyrirlestra, svo sem Fridtjof Nansen Minneforelesning.

Vísindaakademían gefur út árbók ("Årbok"), og ritraðirnar "Minnetaler" og "Fridtjof Nansen Minneforelesning". Akademían gefur einnig út "Zoologica Scripta" í samvinnu við Konunglegu sænsku vísindaakademíuna, og "Physica Scripta" með Konunglega danska vísindafélaginu.

Vísindaakademían veitir viðurkenningar og verðlaun, svo sem Abelverðlaunin (alþjóðleg stærðfræðiverðlaun), Holmboeverðlaunin fyrir stærðfræðikennslu og Kavliverðlaunin fyrir rannsóknir. Akademían styrkir einnig verkefni sem miða að því að efla þekkingu og áhuga skólabarna á vísindalegum efnum.

Norska vísindaakademían hefur frá 1985 unnið með Statoil að því að efla rannsóknir sem tengjast olíu-, jarðgasi og samfélagsþróun.
Fjörbaugsgarður

Fjörbaugsgarður var ein þriggja tegunda refsinga sem beitt var á þjóðveldisöld samkvæmt lögum Grágásar. Þeir sem fengu þennan dóm kölluðust "fjörbaugsmenn" og var þeim skylt að fara af landi brott innan þriggja sumra frá því að þeir voru dæmdir og skyldu þeir dveljast erlendis í þrjú ár. Fjörbaugsgarður er séríslensk refsing sem tekin var upp skömmu fyrir kristnitöku.
George Eads

George Coleman Eads III (fæddur 1. mars 1967) er bandarískur leikari þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Nick Stokes í "".

Einkalíf.

Eads fæddist í Fort Worth, Texas og ólst upp í Belton, Texas. Á hann eldri systur, Angela Eads Tekel. George útskrifaðist frá Belton High School árið 1985 og frá Texas Tech Háskólanum árið 1989 með gráðu í markaðsfræði. Í háskóla þá var hann meðlimur bræðralagsins Phi Delta Theta.

Á hlut í Hollywood-matsölustaðnum CineSpace sem er „matur og bíó“-staður.

Þegar hann byrjaði í CSI þá gaf líksviðsmyndin honum endurteknar martraðir. Í einni af þeim, samkvæmt George, þá eru blóðslettur — engin öskur og stórir stafir með orðinu DOA.

Ferill.

Til þess að fylgja eftir leikaraferli sínum, þá flutti hann til Los Angeles, Kaliforníu, í pallbíl sem hann fékk lánaðan frá stjúpföður sínum. Þegar hann kom svo til Los Angeles, þá gat hann aðeins keyrt á daginn þar sem höfuðljósin voru brotin.

Eads fékk fyrsta tækifæri sitt í sápuóperunni "Savannah". Þó að persóna hans dó í fyrsta þættinum, Eads varð svo vinsæll að framleiðendurnir héldu áfram að nota hann í endurhvörf og var á endanum settur aftur inn sem eineggja tvíburabróðir persónunnar.

Eads var gestaleikari í "ER", og vann við nokkrar sjónvarpsmyndir á borð við "Crowned and Dangerous" með Yasmine Bleeth frá 1997.

Árið 2000 Eads varð einn af aðalleikurum CBS sjónvarpseríunnar ", þar sem hann leikur Las Vegas réttarrannsóknarmanninn Nick Stokes.

Auk þess að leika í " hefur Eads unnið við fleiri sjónvarpsmyndir, "Monte Walsh" með Isabellu Rossellini og "Evel Knievel", þar sem hann lék Evel Knievel.

Ágreiningur.

Árið 2004, Eads og "CSI" samleikkonan Jorja Fox fengu mikla fjölmiðlaumfjöllun þegar það fréttist að þau hefðu verið rekin úr CSI, vegna að talið var vegna ágreinings vegna samnings. Sagt var frá því að Eads hefði mætt seinnt til vinnu fyrsta dag fimmtu seríunnar, hann segist hafa sofið yfir sig, og að Fox hafi ekki sent bréf til CBS að hún myndi mæta til vinnu. Þessi ágreiningur var leystur fljótlega og þau voru bæði endurráðin en hvorug þeirra fékk launahækkun eins og samstarfsleikarar þeirra.

Árið 2006 varð Eads fyrir neikvæðri fréttumfjöllun í Ástralíu þar sem hann átti að koma fram á Logie Award (sama og Emmy verðlaunin). Talið er að fjölmiðlafulltrú hans hafi hringt í skipuleggjendurnar tveimur tímum áður en atburðurinn átti að byrja og hafi sagt að Eads „líkaði ekki rauða dregilinn.“ Einnig á hann að hafa átt í nokkrum ástarsamböndum við ástralskar sápuóperustjörnur.

Verðlaun og tilnefningar.

Screen Actors Guild verðlaunin

Teen Choice verðlaunin
Karl hamar

Karl hamar (latína "Carolus Martellus"; um 688 – 22. október 741) var frankverskur leiðtogi sem var hallarbryti og þar með valdamesti maðurinn í hinu gríðarstóra Frankaveldi Mervíkinga eftir nokkur átök við aðra aðalsmenn. Hann er þekktastur fyrir sigur sinn á márum frá Spáni í orrustunni við Tours árið 732 sem stöðvaði útþenslu íslam í Vestur-Evrópu og fékk honum viðurnefnið „hamar“. Sonur hans Pípinn stutti varð fyrsti konungur franka af ætt Karlunga.
Hindúismi

Hindúismi eða hindúatrú (सनातन धर्म; venjulega kallað "Sanātana Dharma", gróflega þýtt sem „"trúin sem endist"“) eru þriðju fjölmennustu trúarbrögð heims. Þau eru einnig meðal elstu trúarbragða sem enn eru iðkuð, komin af sömu rót og trúarbrögð Forngrikkja og Rómverja og norrænna manna. Þau má rekja til indó-evrópsku Veda-menningarinnar um 2000 f.Kr.. Það er þó ekki svo að segja að hindúismi eins og hann kemur fyrir núna sé gamall, heldur hefur hann breyst mikið í gegnum tíðina með hinum ýmsu breytingum á Indlandsskaganum þar sem þau hafa alltaf verið langmest iðkuð. Hindúismi er í raun lífsviðhorf frekar en trúarbrögð, alltént í hefðbundnum vestrænum skilningi. Í hindúisma eru margir guðir og flokkast trúarbrögðin því sem fjölgyðistrúarbrögð en mikilvægara atriði en að dýrka guðina er samt að lifa vel, og að með endurholdgun ná loks nirvana, hinu endanlega stigi sem markar þann áfanga þegar einstaklingurinn losnar úr lífinu. Hindúismi nútímans er oftast flokkaður í saivisma, shaktisma, vaishnavisma og smarthisma. Upp úr hindúisma má svo segja að trúarbrögðin búddismi, jainismi og síkismi hafi sprottið en saman mynda þessi fjögur trúarbrögð flokk dharma trúarbragða.

Flest form af hindúisma eru fjölgyðistrú. Sumir velja sér einn af þeim mörgu guðum eða gyðjum úr trúarbrögðunum til að trúa á

Uppruni hindúisma.

Hindúatrú er elstu trúarbrögð nútímans. Trúin er upprunin í Indusdal í austurhluta Pakistan sem áður fyrr var partur af Indlandi þar sem 83% íbúanna eru hindúar. Fyrir mörg þúsund árum bjó fólk í stórum borgum í Indusdal. Borgirnar voru háþróaðar á þess tíma mælikvarða, voru með vatnsveitukerfi, brunna og sorphirða. Fornleifafræðingar hafa sýnt fram á að samfélag borganna hafi verið vel skipulagt og tæknivætt þótt margt sé enn á huldu.

Þjóð sem kallaði sig Aría og bjó norðan við Indusdal fluttist á svæðið og blandaðist íbúunum sem fyrir voru. Sanskrít er nútíma tungumál Indverja en fyrir um 4000 árum var sanskrít tungumál Aría. Sanskrít er líkt tungumálum sem töluð eru í dag t.d. grísku, ensku og íslensku.

Fyrir mörgum árum var hindúatrú mikið öðruvísi en við þekkjum hana í dag. Hindúar lögðu mikla áherslu á að tilbiðja náttúruguði s.s. eldguð, regnguð og guð jarðargróðurs. Elstu helgirit hindúa Vedurnar voru ritaðar fyrir um 2500-3500 árum síðan, á tímum vedamenningarinnar.

Spámenn eins og Búddha og Mahavira gagnrýndu ríkjandi valda- og stéttakerfi og efuðust einnig um ákveðna þætti átrúnaðarins. Búddha og Mahavira höfðu mikil áhrif á fólkið í samfélaginu og trúin tók því miklum breytingum á þeirra tíma. Miðpunktur trúarinnar þá voru skyldur einstaklingsins sem var kallað Dharma. Mikilvægustu og helstu ritin voru skrifuð á þessum tíma en fram að því  hafði þekkingin borist munnlega.
Guðmundur dýri Þorvaldsson

Guðmundur Þorvaldsson dýri (d. 1212) var eyfirskur goðorðsmaður og höfðingi á 12. og 13. öld og er þekktastur fyrir deilur sem hann átti í við Önund Þorkelsson, sem lauk með Önundarbrennu.

Guðmundur var sonur Þorvaldar auðga Guðmundssonar (d. 1161) og síðari konu hans, Þuríðar dóttur Guðmundar Þorgeirssonar lögsögumanns. Hann bjó á Bakka í Öxnadal og var auðugur. Á Laugalandi í Eyjafirði bjó Önundur Þorkelsson. Hann átti son sem hét Þorfinnur en Guðmundur átti óskilgetna dóttur sem hét Ingibjörg. Þorfinnur vildi giftast henni en þau voru of skyld til að mega giftast. Guðmundur hafnaði því bónorðinu en þeir feðgar komu þá með hóp manna að Bakka og neyddu Guðmund til að samþykkja ráðahaginn. Biskup lýsti því yfir að börn þeirra skyldu ekki teljast skilgetin. Önundur lét svo nýgiftu hjónin hafa bújörð sína en fór sjálfur að Lönguhlíð í Hörgárdal, rak burtu bóndann sem þar bjó og tók bú hans undir sig þótt hann ætti engan rétt á því.

Margt fleira varð til þess að orsaka óvináttu milli Önundar og Guðmundar, til dæmis gaf maður Guðmundi hesta til að ná sáttum við hann í deilumáli en stal þeim jafnóðum úr haga á Bakka og gaf Önundi. Guðmundur lét sem hann vissi ekki af þessu en menn Önundar hæddu hann og sögðu að hann sæti á friðarstóli í Öxnadal og myndu þeir hlaða vegg fyrir ofan og neðan, tyrfa yfir og kasa þannig metorð Guðmundar. Þeir líktu honum líka við kollótta á sem ullin væri fallin af. Á endanum stóðst Guðmundur ekki mátið lengur, heldur safnaði að sér mönnum, fékk Kolbein Tumason til liðs við sig og fór til Lönguhlíðar 7. maí 1197. Önundur var heima ásamt Þorfinni en hafði töluvert færri menn. Þeir fóru inn í bæinn til að geta betur varist aðkomumönnum. Sagt er að Ögmundur hafi spurt hver réði þar fyrir en Guðmundur hafi svarað:

„Lítil er forystan. Hér er nú komin ær ein kollótt, gengin úr dal ofan og þó af ullin harla mjög, og er ei forystusauðurinn fengilegri en svo, en þó ætlar hún nú að annaðhvort skal verða, að hún skal láta af sér allt reyfið eða ganga með fullu reyfi heim."

Síðan lét hann kveikja í bænum og þegar logaði leyfði hann konum að ganga út og öðrum sem hann vildi gefa grið. Þorfinnur tengdasonur hans sagði að það væri illa að Ingibjörg væri ekki þarna en Guðmundur svaraði að það væri vel að hún væri þar ekki en þó mundi það fyrir engu standa. Þorfinnur hljóp svo út úr eldinum ásamt fleiri mönnum og voru þeir allir felldir en Önundur brann inni. Önundarbrenna þótti níðingsverk en á Alþingi um sumarið kom Jón Loftsson á sættum og dæmdi brennumenn í þungar fésektir sem þó voru ekki greiddar, enda var Jón þá orðinn aldraður og hrumur og dó skömmu síðar.

Guðmundur var síðustu æviárin munkur í Þingeyraklaustri og dó þar 1212. Kona hans var Arndís Pálsdóttir, dóttir Páls Sölvasonar prests í Reykholti og Þorbjargar konu hans og var sonur þeirra Þorvaldur, goðorðsmaður og bóndi á Silfrastöðum. En „sá skapsannmarki lagðist á fyrir Guðmundi, að hann elskaði konur fleiri en þá er hann átti“, eins og segir í Guðmundar sögu dýra, og með öðrum konum átti hann dæturnar Signýju og Ingibjörgu, sem áður er nefnd. Seinni maður Ingibjargar var Hallur Kleppjárnsson, goðorðsmaður á Hrafnagili.
Anna af Foix

Anna af Foix (1484 – Búda, Ungverjaland, 26. júlí 1506) var drottning Ungverjalands og Bæheims.

Ævi.

Hún var dóttir Gastons II af Foix-Candale og Katarínu af Foix. Móðir hennar var dóttir Gastons II, greifa af Foix og Eleonora I, drottningu Konungsríks Navarra. Eiginmaður Önnu var Vladislás II, konungur Ungverjalands. Börn hennar voru Anna Ungverjalandsdrottning og Lúðvík II, konungur Ungverjalands. Anna dó 26. júlí 1506 í Búdapest.
Þríbrotar

Þríbrotar (fræðiheiti "Trilobita" (áður "Trilovitae") eru aldauða hópur sjávarliðdýra, sem finnast sem steingervingar í sjávarseti frá fornlífsöld. Þríbrotar eru einkennisdýr kambríumtímabilsins.
Tay Sachs-veiki

Tay Sachs veiki er víkjandi erfðagalli sem veldur skorti á ensíminu hexósaminídasa A sem aftur leiðir til uppsöfnunar á ganglíósíð fitusýruafleiðum í taugavef, einkum heila. Sjúkdómseinkennin byrja gjarnan að koma fram við um sex mánaða aldur og dregur veikin sjúklinginn oftast til dauða á innan við fjórum árum. Taugafrumur tútna út og fyllast af GM2 ganglíósíðum. Þá kemur fram vægðarlaus hrörnun andlegs og líkamlegs atgervis. Barnið verður blint, heyrnarlaust og hættir að geta kyngt, vöðvar byrja að rýrna og lömun byrjar að gera vart við sig. Sjúklingar með Tay-Sachs sjúkdóminn eru með kirsuberjarauðan blett aftast í auga þeirra.

Það er einnig til miklu sjaldgæfari afbrigði af Tay Sachs, þar sem einkennin koma fram hjá sjúklingum á milli tuttugu og þrjátíu og fimm ára. Það þekkist af reikandi göngulagi og taugahrörnun.

Sjúkdómurinn er tekur nafn af breska augnlækninum Warren Tay sem fyrstur lýsti rauða blettinum á sjónhimnu augans sem einmitt einkennir þennan sjúkdóm, árið 1881, og ameríska taugafræðingnum Bernard Sachs sem lýsti frumubreytingunum í Tay-Sachs sjúklingum og tók eftir aukinni tíðni sýkinga í Austur-evrópskum gyðingum árið 1887. Rannsóknir á þessum flokki sýndi fram á að Tay-Sachs framkallar þol gegn berklum.

Lífefnafræðileg orsök sjúkdómsins er skert starfsemi ensímsins hexósaminídasa A, en það hvatar niðurbrot GM2 ganglíósíða og er nauðsynlegt eðlilegri þroskun heilans. Það má því greina sjúkdóminn með einfaldri blóðprufu sem mælir virkni hexósaminídasa A. Erfðagallinn er víkjandi, þannig að báðir foreldrar þurfa að bera gallann til þess að afkvæmi geti fengið sjúkdóminn.

Engin lækning er þekkt á Tay Sachs heilkenni enn sem komið er, en hægt er að hægja á framrás sjúkdómsins með lyfjagjöf. Börn sem haldin eru sjúkdómnum lifa þó ekki til nema fimm ára aldurs eða þar um bil.

Meðal meðferðarúrræða sem reynd hafa verið má nefna ensímagjöf þar sem virkum hexósaminídasa A var sprautað í sjúklinga. Ensímið reyndist of stórt til að komast í gegnum blóðsíu heilans. Rannsóknarmenn reyndu líka að gefa sjúklingnum hexósaminídasa A í mænuvökvann sem flýtur um heilann en heilafrumurnar náðu ekki að taka upp svona stór ensími í nægum mæli. Rannsóknir hafa farið fram á mögulegri genalækningu, en þær hafa enn sem komið er ekki leitt til lækningar.
Fjórðungsdómur

Fjórðungsdómur var dómstóll á Alþingi frá 965 til loka þjóðveldisaldar og störfuðu fjórir slíkir, einn fyrir hvern landsfjórðung, og var hver þeirra æðsti dómstóll í málum fjórðungsins. Þangað komu mál sem dæmd höfðu verið á vorþingum, sem voru lægsta dómsstigið. Rétt eftir árið 1000 var svo stofnaður fimmtardómur, sem var yfirréttur sem náði til landsins alls og mátti áfrýja þangað málum sem dæmd höfðu verið í fjórðungsdómi.

Líklegt er talið að hver goði hafi tilnefnt einn mann í hvern fjórðungsdóm þannig að þar hafi setið 36 menn og urðu allir að vera sammála um niðurstöðu. Í fimmtardómi réð aftur á móti einfaldur meirihluti.
Juice

Juice er kvikmynd um fjóra stráka sem leiðast út í glæpi. Ein af fyrstu myndum sem Tupac Shakur lék í.
Stórabóla

Stórabóla var afar mannskæð bólusótt sem gekk um Ísland á árunum 1707-1709 og er talið að fjórðungur til þriðjungur landsmanna hafi látist úr veikinni.

Gangur faraldursins.

Bólusóttin barst til landsins í júní 1707. Í "Árbókum Espólíns" segir að hún hafi borist til landsins með fatnaði af Gísla Bjarnasyni, sem dáið hafði úr bólu í Kaupmannahöfn; systir hans hafi tekið upp úr fatakistu sem send var heim skyrtu og annan fatnað og veikst skömmu síðar. Svipaðar sögur hafa raunar verið sagðar um upphaf annarra faraldra. Bólusóttin geisaði næsta ár í flestum þéttbýlustu sveitum landsins en síðan barst hún til Austurlands og um ýmsar afskekktari sveitir og varð vart til vors 1709. Manndauðinn var þó langmestur fyrra árið, einkum síðari hluta ársins 1707.

Raunar virðist einhvers konar inflúensupest hafa verið samfara bólusóttinni og í Fitjaannál er talað um landfarsótt með þungu kvefi. Víða lögðust allir íbúar bæja og jafnvel heilla sveita svo að enginn stóð uppi til að hjúkra þeim sjúku en um það segir Páll Vídalín: „Þá var svo margur maður bólusjúkur í Snæfellsnessýslu, að þeir heilbrigðu unnust ekki til að þjóna þeim sjúku, og ætla ég víst, að fyrir þjónustuleysi muni margur dáið hafa, sem ella hefði kunnað að lifa“

Mannfall.

Þótt kirkjubækur væru ekki komnar til sögunnar þegar Stórabóla gekk eru til allmiklar tölulegar upplýsingar, einkum í annálum, sem hægt er að bera saman við manntalið 1703. Til dæmis kemur fram í Setbergsannál að í Álftaneshreppi létust 195 úr bólu og með samanburði við manntalið má finna aldur langflestra. Í Mosfellssóknum létust frá 23. júlí til 26 nóvember 116 úr bólu.

Þegar talin eru saman öll byggðarlög þar sem manndauði úr bólu er tilgreindur kemur í ljós að dauðsföllin eru 7847 en á þessum sömu svæðum bjuggu 29.722 íbúar árið 1703 samkvæmt manntalinu og þýðir það að mannfallið hefur verið 33%.

Um þetta segir Jón Espólín: „Valdi veikin helzt úr yngisfólk roskið, alt það, sem var röskvast og mannvænlegast og meir karla en konur, en sízt ungbörn ... Mistu þá margir öll börn sín og öll systkin ok voru hryggvir eftir ... en það eitt gerði bóla sú hagligt, að hún tók á brott alla þá menn, er líkþrársýki var í en þeir voru mjög margir.“ Það er þó ofsagt að bólusóttin hafi útrýmt öllum holdsveikisjúklingum á landinu en þeir kunna að hafa verið enn næmari fyrir sjúkdómnum en aðrir.

Þjóðfélagsáhrif.

Stórabóla hafði vitaskuld mjög mikil áhrif á íslenskt þjóðfélag. Sem fyrr segir varð mannfallið einna mest hjá ungu og fullfrísku fólki og því varð mikill skortur á vinnuafli, auk þess sem fólki á barneignaraldri fækkaði mikið og fjölgunin varð því hæg næstu áratugina. Hjáleigur og kotbýli lögðust víða í eyði og skortur varð á vinnufólki. Á árunum fyrir bóluna höfðu sprottið upp hjáleigur og þurrabúðir við sjóinn þar sem fólk byggði afkomu sína að miklu leyti á sjósókn en mikill afturkippur kom í þessa þróun við bóluna.

Jafnframt urðu breytingar á landbúnaði, nautgripum fækkaði þar sem kúabúskapur var vinnuaflsfrekari en sauðfjárbúskapur og mikilvægi sauðfjárafurða í útflutningi jókst.
Kölnarbjór

Kölnarbjór (þýska: "Kölsch") er ljóst öl sem er framleitt í Köln í Þýskalandi. Kölnarbjór er ljósgullinn á lit með afgerandi humlabragði. Hann er yfirgerjaður hratt við um 20 °C hita en síðan látinn þroskast í kaldri geymslu við 14-16 °C. Hann er að jafnaði um 4,8% að styrkleika. Venjan er að drekka Kölnarbjór úr háum mjóum og beinum glösum sem eru kölluð „stangir“ (þýska: "Stangen").
Tvinnslétta

Tvinnsléttan er hnitakerfi tvinntalna, og má hugsa sem Kartesíska hnitakerfið þar sem "lóðásinn" ("y-ás") er notaður til að tákna þverhlutann.
Silfurhesturinn

Silfurhesturinn (stundum uppnefndur Sokki) voru bókmenntaverðlaun dagblaðanna í Reykjavík og voru veitt af bókmenntagagnrýnendum. Verðlaunin voru ekki bundin við skáldverk eingöngu heldur líka rit sem voru talin hafa bókmenntalegt gildi. Silfurhesturinn var veittur fyrst árið 1967 og á hverju ári til ársins 1974. Jóhannes Jóhannesson smíðaði gripinn.

Um tíma var Silfurhesturinn kallaður „Sokki“. Það var vegna rifrildis sem hófst um Silfurhestinn árið 1968 þegar Guðbergur Bergsson, þá enn umdeildur höfundur, hlaut verðlaunin. Ragnar í Smára lét þá svo um mælt við afhendingu verðlaunanna að þetta væri djarfasta verðlaunaveiting sem sögur færu af.
Skynfæri

Skynfæri halda tengslum við ytra umhverfi og innra ástand.

Ytri skynjarar, "exteroceptores", skynja breytingar í umhverfinu en innri skynjarar, "interoceptores", skynja innvortis breytingar.

Til skynfæra manna teljast meðal annars augu, eyru, bragðlaukar, lyktarnemar og snertinemar. Önnur dýr eins og fiskar, skordýr og fuglar búa yfir skynfærum á borð við fálmara, lýrunema og veiðihár.
Levin og Munksgaard

Levin og Munksgaard – (eða Levin &amp; Munksgaard) – var bókaforlag sem var stofnað árið 1917 af Einari Munksgaard og Otto Levin, og var það fyrst til húsa á Åboulevarden í Kaupmannahöfn.

Ejnar Munksgaard var driffjöðrin í starfseminni, og eftir að Otto Levin dó (1933) varð Munksgaard einn eigandi forlagsins, sem þó hélt nafninu „Levin &amp; Munksgaard“ til um 1940, að nafnið breyttist í „Ejnar Munksgaard“.

Forlagið fluttist á Nørregade í Kaupmannahöfn árið 1925, og haslaði sér þar völl sem vísindalegt forlag og bókaverslun fast við Háskólann og dómkirkjuna. Seinna fluttist útgáfustarfsemin að Nørre Søgade 35.

Ejnar Munksgaard gerði forlagið með tímanum að stórfyrirtæki, sem gaf út fjölda alþjóðlegra tímarita, einkum á sviði læknisfræði og tannlækninga.

Árið 1964 var Munksgaards-forlagið selt enska útgáfurisanum Blackwell Science í Oxford. Eftir 1970 var forlagið með umtalsverða starfsemi í Danmörku, var t.d. kunnur útgefandi námsbóka, og eftir 1980 beindist starfsemin einnig að fræðiritum og fagurbókmenntum. Árið 1999 var sá hluti starfseminnar seldur.

Munksgaard er í dag eingöngu vísindalegt útgáfufyrirtæki, sem gefur út alþjóðleg vísindaleg tímarit, og er hluti af Wiley-útgáfusamsteypunni.
Kjörnir alþingismenn 1974

Þetta er listi yfir kjörna Alþingismenn eftir Alþingiskosningarnar 1974.
Aflýsing

Aflýsing er þáttur í opinberri skráningu skjala á Íslandi (þinglýsingu) sem gegnir því hlutverki að afla réttindum þeim sem skjölin taka til, verndar gagnvart þriðja manni. Aflýsing er framkvæmd hjá sýslumönnum.

Þegar réttarsambandi því, sem stofnað var til með skjali er lokið, skal aflýsa skjalinu úr þinglýsingabókum. Aflýsingin er færð í þinglýsingabók og koma þær upplýsingar sem færðar voru inn við þinglýsingu ekki lengur fram á þinglýsingavottorði.

Það er skilyrði fyrir aflýsingu að þinglýsingarstjóri fái í hendur frumrit skjals sem aflýsa á áritað af rétthafa.

Ef frumrit skjals er glatað þarf að gera sérstakar ráðstafnir svo unnt sé að aflýsa skjali.
Vætukarsi

Vætukarsi (fræðiheiti: "Nasturtium microphyllum") er votlendisjurt af krossblómaætt. Vætukarsi er einnig haft um aðrar tegundir af sömu ættkvísl.
Hamarsrétt

Hamarsrétt er fjárrétt á Vatnsnesi í Húnaþingi vestra. Réttin er í fjörunni rétt sunnan við ós Hamarsár á vestanverðu Vatnsnesi. Réttarstæði Hamarsréttar er talið eitt hið sérstæðasta á Íslandi.

Norðan við ós Hamarsár er lítið félagsheimili sem heitir Hamarsbúð.
Bartolomeo Cristofori

Bartolomeo Cristofori (4. maí 1655 – 27. janúar 1731) var ítalskur hljóðfærasmiður. Hann er almennt talinn vera sá sem fann upp píanóið. Hann fæddist í Padúu sem þá var hluti af Lýðveldinu Feneyjum en var ráðinn árið 1688 sem hljóðfærasmiður af Ferdinando de' Medici ríkisarfa í Toskana. Hann flutti því til Flórens þar sem hann þróaði fyrsta píanóið um eða fyrir aldamótin 1700. Hann vann síðan áfram að þróun þess til dauðadags.