arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Orrustan við Stanfurðubryggju

Orrustan við Stanfurðubryggju eða Stafnfurðubryggju ("Stamford Bridge") var háð árið 1066. Þar barðist Haraldur 3. harðráði Noregskonungur við Harald 2. Guðinason Englandskonung. Haraldur harðráði lét þar líf sitt og nafni hans hafði sigur. Stanfurðubryggja er ekki langt frá Jórvík.

Aðdragandi.

Um miðja 11. öldina gerði Vilhjálmur 1. bastarður (einnig nefndur sigursæli), hertogi í Normandí í Frakklandi kröfu til ríkis í Englandi. Ekki fylgdi hann kröfum sínum fast eftir um sinn, en þegar Játvarður góði ("Edward the Confessor") konungur Englendinga andaðist án þess að eiga lögmætan erfingja í ársbyrjun 1066, taldi Vilhjálmur sig sjálfkjörinn eftirmann hans. En Englendingar völdu innlendan höfðingja, Harald Guðinason, til konungs og skeyttu ekki um kröfur Normannahertogans. Vilhjálmur bjó út herleiðangur til Englands, en þrálát norðanátt um sumarið 1066 kom í veg fyrir að hann gæti siglt yfir Ermarsund og beið hann vikum saman eftir byr.

Haraldur harðráði.

Norðanáttin var aftur á móti hagstæð Haraldi harðráða Noregskonungi, sem þetta sumar fór á stúfana og hugsaði sér að hertaka England. Haraldur gerði bandalag við hinn útlæga bróður Englakonungs, Tósta jarl, sem taldi sig ekki síður eiga rétt á konungdæminu. Haraldur sigldi frá Noregi með mikið lið á þrjú hundruð skipum og gekk á land í Norður-Englandi. Haraldur Guðinason fór með Englendingum gegn nafna sínum frá Noregi og háðu þeir orrustu mikla við Stanfurðubryggju. Englendingar höfðu betur og þeir Tósti jarl og Haraldur harðráði féllu með miklu af liði sínu þann 25. september 1066.

Sonur Haralds harðráða, Ólafur kyrri, var ekki í orrustunni því að hann var að gæta skipanna. Hann fékk leyfi til að yfirgefa England með því sem eftir var af norska hernum, gegn loforði um að ráðast aldrei á England. Fóru þeir til Noregs á 24 langskipum.

Orrustan við Hastings.

Um þetta leyti snerist vindáttin Vilhjálmi hertoga í vil og hélt hann þegar með her sinn yfir Ermarsund og steig á land í Suður-Englandi aðeins þremur dögum eftir orrustuna við Stanfurðubryggju. Var það upphafið að orrustunni við Hastings.
Bonne af Lúxemborg

Bonne af Lúxemborg (20. maí 1315 – 11. september 1349) eða Bonne af Bæheimi, upphaflega Jutta eða Júdit, var hertogaynja af Normandí og fyrri kona Jóhanns 2. Frakkakonungs. Hún varð þó aldrei drottning Frakklands þar sem hún lést áður en maður hennar varð konungur.

Jutta var fædd í Prag og var næstelsta dóttir Jóhanns blinda af Lúxemborg, konungs Bæheims, og fyrri konu hans Elísabetar af Bæheimi. Föðurafi hennar var Hinrik 7. keisari. Yngri bróðir hennar var Karl 4., sem krýndur var keisari hins Heilaga rómverska ríkis sex árum eftir lát hennar. Hún var upphaflega trúlofuð Kasimír 3., konungi Póllands, en ekki varð af þeim ráðahag og 28. júlí 1332 giftist hún Jóhanni, krónprinsi Frakklands. Hún var þá 17 ára en hann 13. Faðir hans gerði hann skömmu síðar að hertoga af Normandí og varð Jutta þá hertogaynja og nefndist Bonne eftir að hún kom til Frakklands.

Ein ástæða þess að Filippus 6. Frakkakonungur valdi Bonne sem konu sonar síns fremur en einhverja barnunga prinsessu var að hann vildi að hún gæti farið að ala erfingja sem fyrst og það gekk eftir, Bonne ól fjóra syni á fjórum árum og tryggði þar með ríkiserfðirnar. Synirnir komust allir upp og voru það þeir Karl 5. Frakkakonungur, Loðvík 1. hertogi af Anjou, Jóhann hertogi af Berry og Filippus 2. hertogi af Búrgund. Þrjár dætur þeirra komust líka upp og voru það Jóhanna kona Karls 2. Navarrakonungs, María kona Róberts hertoga af Bar og Ísabella, kona Gians Galeazzo 1., hertoga af Mílanó.

Bonne dó í Svarta dauða, 11. september 1349, í Maubisson í Frakklandi, og er grafin í klaustrinu þar. Jóhann maður hennar giftist seinni konu sinni fáeinum mánuðum síðar.
Edmond Halley

Edmond Halley (8. nóvember 1656 − 14. janúar 1742) var enskur stjörnufræðingur sem er einna þekktastur fyrir að hafa reiknað út sporbaug Halastjörnu Halleys sem nefnd er eftir honum. Á eynni Sankti Helenu gerði hann einnig athuganir á stjörnum á suðurhveli jarðar sem bætti miklu við stjörnukort þess tíma auk þess að gera athuganir á staðvindum og monsúnvindum þar sem hann færði rök fyrir því að hiti sólar hefði áhrif á veðurfar. Eftir að hann sneri aftur til Englands fékkst hann við ýmis viðfangsefni í raunvísindum. Hann kostaði útgáfu höfuðrits Newtons, "Principia Mathematica Philosophiae Naturalis", árið 1687. Árið 1720 var hann skipaður konunglegur stjörnufræðingur og hélt þeirri stöðu til dauðadags.
CAR og CDR

car (Contents of the Address part of Register number") og cdr (Contents of the Decrement part of Register number") eru frumaðgerðir á cons-hólf sem komu fyrst fram í Lisp-forritunarmálum þar sem "car" vísar í fyrri hluta cons-hólfs og "cdr" í þann síðari:

⇒ fyrra

⇒ síðara

Þegar cons-hólfið hefur að geyma flóknari stök þá sækir "car" fyrsta stakið og "car" sækir afganginn; því eru aðgerðirnar einatt kallaðar "first" (‚fyrsti hluti‘) og "rest" (‚afgangur‘).
Viking 2

Viking 2 var annað tveggja geimfara sem sent var til Mars sem hluti af Viking geimferðaáætluninni í umsjá NASA. Farið var samansett af lendingarfari og brautarfari. Markmið Viking verkefnisins voru að taka myndir af Mars í hárri upplausn, leita að ummerkjum lífs og greina lofthjúp og yfirborð plánetunnar. Farið starfaði í þrjú ár.

Viking 2 var skotið á loft þann 9. september 1975 og fór á sporbaug um Mars þann 7. ágúst 1976. Þann 3. september 1976 lenti lendingarfar Viking 2 á Mars. Lendingin var því önnur heppnaða marslendingin en þá fyrstu átti lendingarfar Viking 1.

Slökkt var á brautarfari Viking 2 þann 25. júlí 1978 en lendingarfarið hélt samskiptum áfram fram að 11. apríl 1980.
Höskuldsstaðir

Höskuldsstaðir getur átt við:
Geoffrey 2. hertogi af Bretagne

Geoffrey 2. hergtogi af Bretagne (23. september 1158 – 19. ágúst 1186) var jarl af Richmond og síðan hertogi af Bretagne frá 1181 til dauðadags.

Geoffrey var fjórði sonur Hinriks 2. Englandskonungs og Elinóru af Akvitaníu, bróðir konunganna Hinriks unga, Ríkharðs ljónshjarta og Jóhanns landlausa og drottninganna Elinóru af Kastilíu og Jóhönnu af Sikiley.

Hann átti eins og bræður hans í stöðugri togstreitu við Hinrik konung og tók þátt í uppreisnum gegn honum, ýmist við hlið bræðra sinna eða gegn þeim. Þeir Geoffrey og Filippus 2. Ágústus Frakkakonungur voru mjög góðir vinir og stundum í bandalagi gegn Hinrik. Geoffrey dvaldist langdvölum við hirð Filippusar í París og heimildir benda til þess að þeir hafi verið að leggja á ráðin um nýja uppreisn sumarið 1186. En þá dó Geoffrey óvænt og er ýmist sagður hafa verið traðkaður til bana á burtreiðum eða dáið úr skyndilegri magakveisu.

Hinrik hafði samið um giftingu Geoffreys og Konstönsu, einkadóttur og erfingja Conans 4., hertoga af Bretagne. Þau giftust í júlí 1181 og varð Geoffrey þá hertogi af Bretagne við hlið konu sinnar. Þau áttu tvær ungar dætur þegar Geoffrey dó og lifði önnur þeirra til fullorðinsára, Elinóra, mærin fagra af Bretagne. Konstansa var þunguð þegar Geoffrey dó og ól 29. mars 1187 soninn Arthúr, sem varð hertogi af Bretagne.
Kolatímabilið

Kolatímabilið er eitt tímabil fornlífsaldar. Því lauk fyrir 290 milljón árum. Miklir fenjaskógar uxu þá á jörðinni sem svo urðu svo að kolalögum. Mjög þykk kolalög hafa fundist frá kolatímabilinu, sérstaklega á austurströnd Bandaríkjanna. Kolatímabilinu er yfirleitt skipt í tvö tímabil: mississippíum og pennsylvaníum. Í upphafi kolatímabilsins voru Evrameríka og Gondvana að renna saman og í lok tímabilsins varð Pangea til. Á fyrri hluta kolatímabilsins var meðalhiti jarðar um 22 gráður og loftslag líktist hitabeltisloftslagi. Steingervingar trjáa frá fyrri hluta kolatímabilsins eru ekki með árhringi og það er talið að litlar árstíðasveiflur hafi verið og stöðugur meðalhiti. Jafnatré þrifust vel í heitu og röku loftslaginu. Jafnar voru mjög áberandi á fyrri hluta kolatímabilsins. Burknar og burknaplöntur voru einnig mjög áberandi sérstaklega á seinni hluta tímabilsins. Einnig voru elftingar áberandi. Á seinni hluta tímabilsins kom fram berfrævingur sem líklega er forfaðir barrtrjáa.

Á seinni hluta tímabilsins lækkaði hitastig, jöklar mynduðust og yfirborð sjávar lækkaði, CO2-magn lækkaði gríðarlega og hiti lækkaði úr 22 í 12 gráður. Þetta varð til þess að árið fékk árstíðir og tré fengu árhringi.
Jón Þorvaldsson (ábóti)

Jón Þorvaldsson (d. 12. maí 1514) var prestur á Höskuldsstöðum á Skagaströnd og síðan ábóti í Þingeyraklaustri frá því um 1500 en hafði áður haft umráð yfir klaustrinu frá því að Ásgrímur Jónsson ábóti, föðurbróðir hans, lést 1495.

Jón var sonur Þorvalds búlands Jónssonar, lögréttumanns á Móbergi í Langadal. Móðir hans er óþekkt en á meðal systkina hans var Björg Þorvaldsdóttir, seinni kona Jóns Sigmundssonar lögmanns. Hann varð prestur á Höskuldsstöðum 1490 og sat þar uns hann varð ábóti en annaðist jafnframt málefni Þingeyraklausturs frá 1495. Hann var Hólaráðsmaður um tíma og einnig officialis.

Jón reyndi mikið að koma á sáttum í deilu Gottskálks Nikulássonar Hólabiskups og Jóns mágs síns en biskup taldi að Jón og Björg væru of skyld til að hafa mátt giftast og því væri hjónaband þeirra ógilt en skyldleikinn var umdeildur og ættmenn Bjargar andmæltu því að hann væri til staðar. Björg sættist að lokum við kirkju og biskup, sjálfsagt fyrir tilstilli Jóns bróður síns.

Jón kemur mikið við skjöl á ábótaárum sínum og virðist hafa verið umsvifamikill. Hann lést í embætti 1514 og varð Eiríkur Sumarliðason þá ábóti á Þingeyrum. Jón er talinn hafa átt eina dóttur, Ólöfu, húsfreyju á Espihóli í Eyjafirði.
Leppur (skák)

Leppur er hugtak í skák þar sem ekki er mögulegt að færa taflmann sem hótað er án þess að berskjalda dýrmætari mann. Til eru tvær tegundir lepps:

Einnig er verðugt að minnast á "falskan lepp" þar sem maður lítur út fyrir að vera leppaður en er það ekki í raun. Dæmi um falskan lepp er Légal gildran.
Essiac

Essiac eða essiac-te er jurtablanda sem notað hefur verið sem náttúrulyf við krabbameini og öðrum kvillum. Í lyfjablöndunni eru meðal annars hundasúra og króklappa.

Vegna áhrifanna sem Essiac var sagt hafa framkvæmdu þrjár bandarískar stofnanir; Bandaríska matvæla og lyfjaeftirlitið, National Cancer Institute og American Cancer Society, rannsóknir á Essiac og komust að því að það hafði enginn áhrif á krabbamein.
Erlendur Halldórsson

Erlendur Halldórsson (d. um 1378) var príor í Möðruvallaklaustri næstur á eftir Þórði Bergþórssyni. Hann var kjörinn príor 1372 og líklega vígður árið eftir.

Jón skalli Eiríksson gerði skrá yfir lausafé Hólakirkju árið 1374 og var Erlendur príor á Möðruvöllum þar við. Annars kemur hann lítið við skjöl og er fátt um hann vitað. Hann var ekki mörg ár í embætti því hann er talinn hafa dáið 1378 eða 1379. Arftaki hans var Snorri príor.
AT&amp;T

AT&amp;T er bandarískt síma- og breiðbands- og sjónvarpsþjónustufyrirtæki. Frá og með 2010 er AT&amp;T sjöunda stærsta fyrirtæki í Bandaríkjunum eftir tekjur og fjórða stærsta fyrirtæki sem ekki er ólíufyrirtæki (fylgir Walmart, General Electric og Bank of America). Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Dallas í Texas-fylki. Saga fyrirtækisins er löng og flókin og núverandi fyrirtækið var stofnað sem AT&amp;T Inc. árið 2005.
Gunnlaugur Sigmundsson

Gunnlaugur Magnús Sigmundsson (oftast skrifaður Gunnlaugur M. Sigmundsson) (f. 30. júní 1948) er fyrrverandi alþingismaður Framsóknarflokksins og fyrrverandi forstjóri Kögunar. Hann var um tíma stjórnarformaður Icelandair. Gunnlaugur er faðir Sigmundar Davíðs, alþingismanns og formanns Miðflokksins.

Ævi.

Gunnlaugur er fæddur í Reykjavík og ólst upp í Vesturbænum. Hann lauk viðskiptafræðiprófi frá HÍ 1974 og lagði stund á nám í opinberri fjármálastjórnun hjá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum í Washington árið 1976. Starfaði í fjármálaráðuneytinu frá 1971 til 1982. Árin 1982-1985 var hann aðstoðarmaður framkvæmdastjóra hjá Alþjóðabankanum. Árin 1985-1986 var hann forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins og vann í kjölfarið að stofnun og rekstri Þróunarfélags Íslands þar til hann varð forstjóri Kögunar. Gunnlaugur var kjörinn á þing 1995 og sat í eitt kjörtímabil en sneri sér þá alfarið að Kögun.

Í dálknum "Svipmynd" í viðskiptablaði Morgunblaðsins þann 7. október 2004 er dregin upp eftirfarandi mynd af Gunnlaugi:

„Samferðamenn Gunnlaugs lýsa honum sem harðduglegum, afskaplega framtakssömum manni. Velgengni í rekstri hafi hann skapað sér sjálfur og hann vilji að hlutirnir gangi hratt og vel fyrir sig. Gunnlaugur er sagður víkingur og vaskur til verka, hann er sagður mynda sér sjálfstæðar skoðanir og ekki liggja á þeim, hann sé alls ekki "já-maður" og sumir segja hann skapmikinn en þægilegan í samskiptum, með mikinn húmor og sýni ekki hörku umfram eðlilega málafylgju. Þá er hann sagður ákaflega metnaðarfullur og vilji ávallt vera fremstur meðal jafningja.“

Gunnlaugur ásamt Sigríði Sigurbjörnsdóttur, konu sinni, stefndi Teiti Atlasyni bloggara í júní 2011 fyrir meiðyrði. Var annari kröfunni vísað frá vegna formgalla en Teitur sýknaður af hinni í Héraðsdómi 19. september 2012 og Gunnlaugi gert að greiða Teiti 1.5 miljónir í málskostnað. Gunnlaugur áfrýjaði kröfunni sem vísað var frá vegna formgalla til Hæstaréttar sem komst að sömu niðurstöðu og Héraðsdómur föstudaginn. 12. október 2012. Gunnlaugi og Sigríði var einnig gert að greiða Teiti 300 þúsund krónur í kærumálskostnað. Eftir úrskurð Hæstaréttar sendi Gunnlaugur frá sér yfirlýsingu þar sem hann áréttaði að Teitur Atlason hefði upplýst fyrir héraðsdómi að ástæða þess að hann réðst að þeim með staðlausum skrifum sínum hefði verið sú, að hann hafi látið ummæli Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknar fara í taugarnar á sér. Ekki ætti að líða það að svo væri gengið fram gegn ættingjum stjórnmálamanna og ætluðu þau hjónin að halda áfram að berjast gegn slíkri þróun.
Gúrka

Gúrka eða agúrka (fræðiheiti: "Cucumis sativus") er jurt í graskersætt sem er oft ræktuð. Jurtin er klifurjurt sem ber sívalan grænan ávöxt. Jurtin á rætur að rekja til Indlands en er nú ræktuð víða um heiminn. Til eru mörg afbrigði af gúrku.

Uppruni orðsins.

Orðið á rætur sínar að rekja til síð-gríska orðsins "angoúrion" (vatnsmelóna). Það orð varð í slavneskum málum "ogurk" sem í suður-þýsku varð "agúrka". Orðið "gúrka" er stytting á "agúrka". Báðar útgáfur orðsins voru til í dönsku og náðu þaðan til Íslands. Í dag er "agurk" algengari útgáfan í dönsku, en "Gurke" algengara í þýsku.

Saga.

Í Tímariti Hins íslenska bókmenntafélags árið 1890 lýsir garðyrkjufrömuðurinn Hans. J. G. Schierbeck landlæknir tilraunum sínum til gúrkuræktar fáeinum árum fyrr. Eru það mögulega fyrstu tilraunir til ræktunar á gúrku á Íslandi.
Ólafsviti

Ólafsviti í Patreksfirði er viti sem byggður var árið 1943 og tekinn í notkun árið 1947. Vitinn er 14,4 m hár steinsteyptur turn. Hann er byggður eftir teikningum Axels Sveinssonar verkfræðings. Gasljós var í vitanum til árisns 1978 en þá var hann rafvæddur.
Einar Másson

Einar Másson (d. 1196) var ábóti í Munkaþverárklaustri frá því að Hallur Hrafnsson ábóti lést árið 1190 og til dauðadags. Hann var því hinn fjórði í röðinni af ábótum klaustursins.

Fátt er vitað um Einar en þess hefur verið getið til að dóttir hans hafi verið Jórunn Einarsdóttir, sem kann að hafa verið kona Styrmis fróða Kárasonar, sem síðar varð príor í Viðeyjarklaustri. Um það er þó ekkert vitað með vissu.

Einar lést 1196 og tók þá Ormur Skeggjason við klaustrinu.
Eyjólfur Brandsson

Eyjólfur Brandsson (d. 1293) var ábóti í Munkaþverárklaustri á síðari hluta 13. haldar, hefur líklega fengið forræði klaustursins 1253, en Árni Hjaltason ábóti dó árið áður, og var svo vígður 1254.

Eyjólfur var sonur Valla-Brands Eyjólfssonar og var lengi prestur á Völlum í Svarfaðardal. Hans er getið á Munkaþverá veturinn 1253, eftir Flugumýrarbrennu, þar sem hann reyndi að bera sættir á milli Gissurar Þorvaldssonar og brennumanna.

Tveimur árum síðar dró til tíðinda í Eyjafirði, þegar laust saman flokki Eyjólfs ofsa Þorsteinssonar, annars foringja brennumanna, og Hrafns Oddssonar annars vegar og Þorgils skarða, Þorvarðar Þórarinssonar og Sturlu Þórðarsonar hins vegar. Þorgils og félagar komu með flokk manna til Eyjafjarðar um sumarið en bændur söfnuðu liði undir forystu Eyjólfs ofsa og Hrafns. Eyjólfur ábóti reyndi að stilla til friðar og fór á milli fylkinganna en það kom fyrir lítið og sló í bardaga á Þveráreyrum, skammt frá klaustrinu. Þar höfðu menn Þorgils skarða og félaga betur, Eyjólfur ofsi féll en Hrafn Oddsson komst undan á flótta. Sumir liðsmenn þeirra leituðu griða í klaustrinu. 16 eða 17 menn féllu og margir særðust og var þeim hjúkrað af ábóta og munkunum, sem sungu svo yfir þeim föllnu.

Nokkru síðar reyndi Eyjólfur ábóti að koma á sáttum með Þorgils og Þorvarði og svo Heinreki Kárssyni Hólabiskupi, sem hafði stutt Eyjólf ofsa og Hrafn, og hittust þeir í klaustrinu, en ekkert varð úr sáttum. Þetta sýnir allt að Eyjólfur ábóti hefur verið maður sátta og friðar og iðulega reynt að lægja öldurnar í ófriðarbáli Sturlungaaldar. Þegar Þorgils skarði var drepinn á Hrafnagili 1258 var lík hans flutt til Munkaþverár þar sem Eyjólfur ábóti tók við því og veitti Þorgils sæmandi útför.

Eyjólfur var frændi Gissurar Þorvaldssonar. Þess er getið í frásögn Sturlungu af Flugumýrarbrennu að þar var staddur Þórólfur munkur og ölgerðarmaður frá Munkaþverá og hefur hann vafalaust verið lánaður til Flugumýrar til að brugga öl fyrir brúðkaupsveisluna.

Eyjólfur hverfur úr sögunni 1293 og hefur vafalaust dáið það ár. Eftirmaður hans var Ljótur Hallsson.
Sófabretti

Gælunafn á snjalltöflum sem vísar til helsta notkunarstað snjalltafla hjá einstaklingum.
Bárður Auðunsson

Bárður Auðunsson eða Auðunarson var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri á síðari hluta 15. aldar. Hann varð ábóti 1461; næsti ábóti sem vitað er um á undan honum hét Kolbeinn og er síðast getið 1455.

Bárður kemur við bréf 1470 og 1490 en annars er lítið vitað um ábótatíð hans, fremur en flestra annarra ábóta í Þykkvabæjarklaustri á 15. öld. Hann gegndi embætti til 1492 en Guðmundur Sveinsson varð svo ábóti um 1495.
Ellesmere-eyja

Ellesmere-eyja er tíunda stærsta eyja í heimi, 196.235 ferkílómetrar. Hún tilheyrir Kanada og er hluti af sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút. Norðausturendi eyjarinnar er nyrsti oddi Kanada og Núnavút.

Eyjan er hálend og fjöllótt og þar er hæsta fjall Núnavút, Barbeau Peak (2.616 m) og á norðaustanverðri eynni er Challenger-fjallgarður, nyrsti fjallgarður heims. Stór hluti eyjarinnar er hulinn jöklum en jöklarnir hafa þó minnkað mikið á síðustu árum.

Fyrsti Evrópubúinn sem leit Ellesmere-eyju augum á síðari öldum var William Baffin árið 1616 en hún hlaut ekki nafn fyrr en 1852 og var þá nefnd eftir jarlinum af Ellesmere, sem þá var forseti Konunglega breska landafræðifélagsins. Samkvæmt manntali 2006 voru íbúar eyjarinnar samtals 146, þar af 141 í Grise Fiord og fimm í Alert, nyrsta byggða bóli heims. Þriðja byggðin, Eureka, var þá í eyði.
Búðardalur

Búðardalur er þorp í Dölum, við botn Hvammsfjarðar. Þorpið er nú hluti af sveitarfélaginu Dalabyggð og er stjórnsýslumiðstöð þess. Íbúar Búðardals voru 237 árið 2019.

Í Laxdælasögu er Búðardalur nefndur og sagt frá því að Höskuldur Dala-Kollsson lenti skipi sínu fyrir innan Laxárós þegar hann kom úr Noregsferð og hafði ambáttina Melkorku með sér: „Höskuldur lenti í Laxárósi, lætur þar bera farm af skipi sínu en setja upp skipið fyrir innan Laxá og gerir þar hróf að og sér þar tóftina sem hann lét gera hrófið. Þar tjaldaði hann búðir og er það kallaður Búðardalur. Síðan lét Höskuldur flytja heim viðinn og var það hægt því að eigi var löng leið.“

Verslun hófst í Búðardal árið 1899 er Bogi Sigurðsson, kaupmaður, byggði þar fyrsta húsið, sem var bæði íbúðar- og verslunarhús. Þetta hús var síðar flutt á Selfoss og stendur þar enn. Um aldamótin hóf Kaupfélag Hvammsfjarðar verslunarrekstur í Búðardal og var þar nær allsráðandi uns það varð gjaldþrota 1989.

Búðardalur er þjónustukjarni fyrir Dalina og þar er meðal annars mjólkurstöð MS, verslanir, bílaverkstæði, pósthús, apótek, banki og önnur þjónusta fyrir heimamenn og ferðamenn. Þar er Auðarskóli, sameinaður leik- og grunnskóli fyrir Dalabyggð, og dvalarheimilið Silfurtún. Sýslumaðurinn á Vesturlandi hefur aðsetur í Stykkishólmi en afgreiðsla er í Búðardal. Í Búðardal er heilsugæslustöð og læknar. Engin kirkja er í þorpinu en sóknarkirkjan er Hjarðarholtskirkja. Hins vegar er prestssetrið í Búðardal.

Vínlandssetrið er við höfnina í Búðardal. Það er safn um Vínlandsferðir Íslendinga. Eiríksstaðir, bóndabær Eiríks rauða, er ekki langt frá Búðardal. Þar bjó Eiríkur áður en hann fór til Grænlands. Skammt utan við þorpið eru Höskuldsstaðir, þar sem Höskuldur Dala-Kollsson bjó og einnig Hjarðarholt, þar sem Ólafur pái bjó. Hallgerður langbrók og Ólafur pái voru börn Höskuldar á Höskuldsstöðum. Á Eiríksstöðum er tilgátubær sem er opinn ferðamönnum. Ein merkasta landnámskonan, Auður djúpúðga Ketilsdóttir, nam land við Hvammsfjörð. Hún byggði bæ sinn í Hvammi og er jarðsett þar í fjörunni. Síðar meir reis í Hvammi mikil ætt, Sturlungar, sem kennd er við Sturla Þórðarson í Hvammi. Enn er búið í Hvammi og er þar búskapur og Hvammskirkja sem byggð var 1883-1884.
Erlendur Magnússon

Erlendur Magnússon (1695 – 24. desember 1724) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan einn vetur í Hólaskóla en vígðist þá prestur í Odda á Rangárvöllum.

Erlendur var sonur Magnúsar Jónssonar og Jóreiðar Jónsdóttur á Vatnabúðum í Eyrarsveit. Hann var kominn af bændafólki en var góðum gáfum gæddur og komst til mennta, varð stúdent og stundaði síðan nám við Kaupmannahafnarháskóla einn vetur. Hann kom svo heim og varð skólameistari í Skálholti, þar sem hann var í fimm vetur og þótti góður kennari. Hann var svo skólameistari í Hólaskóla einn vetur, 1723-1724, eftir að Guðmundur Bergmann Steinsson, sonur Steins biskups, drukknaði.

Um haustið 1724 fékk hann Odda á Rangárvöllum en var þar ekki prestur nema í fáeinar vikur því hann dó á aðfangadag sama ár. Hann var ókvæntur og barnlaus.
Þórður Þorkelsson Vídalín

Þórður Þorkelsson Vídalín (1661 – 14. janúar 1742) var skólameistari í Skálholti og síðan bóndi og umboðsmaður í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu og lagði stund á lækningar. Hann stundaði einnig vísindarannsóknir, var fyrsti Íslendingurinn sem gaf sig að jöklarannsóknum og skrifaði fræðirit um jökla. Þórðarhyrna (1659 m) í Vatnajökli er nefnd eftir honum.

Þórður var sonur Þorkels Arngrímssonar prests í Görðum á Álftanesi, sonar Arngríms lærða, og konu hans Margrétar Þorsteinsdóttur. Bræður hans voru Jón Vídalín Skálholtsbiskup og Arngrímur Vídalín, skólameistari í Nakskov í Danmörku. Þórður þótti geysilega góður námsmaður. Hann var í þrjú ár í Skálholtsskóla og varð stúdent sextán ára gamall. Næstu tvö árin lærði hann áfram hérlendis hjá föður sínum og hjá Oddi Eyjólfssyni presti í Holti og áður skólameistara.

Hann fór svo til Kaupmannahafnar og lauk guðfræðiprófi frá háskólanum með góðum orðstír en stundaði einnig nám í læknisfræði. Þorkell faðir hans hafði á sínum tíma orðið fyrstur Íslendinga til að nema læknisfræði við háskóla. Fyrst eftir heimkomuna var Þórður í tvö ár á Bessastöðum sem aðstoðarmaður Heidemanns fógeta en 1686 var hann fenginn til að kenna við Skálholtsskóla og varð svo skólameistari 1688.

Hann gegndi starfinu í tvö ár en sagði þá af sér, flutti austur í Lón og bjó þar embættislaus til æviloka en hafði umboð konungsjarða. Hann stundaði lækningar og ýmsar vísindarannsóknir, skrifaði lækningabók og einnig eitt elsta vísindarit sem til er í heiminum um jökla. Ritið var á latínu, skrifað 1695, kom út á þýsku 1754 en ekki þýtt á íslensku fyrr en 1965. Þórður byggði ritið einkum á rannsóknum sínum á Lambatungnajökli í Lóni.

Hann var talinn einn lærðasti og gáfaðasti maður landsins en meðal almennings hafði hann á sér galdraorð og eru til ýmsar þjóðsögur um fjökynngi hans. Þórður var drykkfelldur og talinn ógæfumaður. Hann giftist ekki en átti nokkur lausaleiksbörn og ein barnsmóðir hans, Helga Magnúsdóttir vinnukona í Lóni, fargaði barni því sem hún ól honum. Fyrir það var henni drekkt 19. júlí 1709.