arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Jón Pétursson (læknir)

Jón Pétursson (1733-1801) var íslenskur læknir. Hann var handlæknir í Norðlendingafjórðungi og skrifaði merk rit um læknisfræði. Jón fæddist árið 1733 á Hofsá í Svarfaðardal. Foreldrar hans voru Pétur Jónsson frá Hnjúki í Svarfaðardal og Margrét Illugadóttir frá Nesi í Höfðahverfi í Grýtubakkahreppi. Jón stundaði nám í Hólaskóla og lauk prófi þaðan 14. maí 1759. Árið 1760 varð hann djákni á Munkaþverá á Staðarbyggð í Eyjafirði.

Bjarni Pálsson fyrsti landlæknir á Íslandi ritaði Gísla Magnússyni Hólabiskupi og bað hann að útvega sér lærisvein úr Norðurlandi og réðst Jón árið 1762 til vistar í Nesi við Seltjörn. Jón stundaði læknisfræðinám þar í tvo vetur. Árið 1764 kom til Íslands Johan Gerald König sem verið hafði nemandi sænska grasafræðingsins Carls von Linné. Erindi hans var að safna grösum fyrir nýja útgáfu af Flora Danica sem var fræðirit af öllum villtum plöntum í danska ríkinu. Með König var teiknarinn Sören Johannes Helt. Sumrin 1764-1765 voru þeir í grasasöfnun og var Jón Pétursson sennilega leiðsögumaður þeirra. Jón Pétursson fer til Kaupmannahafnar 1765 með König og er skráður í Hafnarháskóla. Jón skrifar árið 1769 ritgerð um skyrbjúg á Íslandi en ritgerð hans virðist fjalla um holdsveiki. Jón mun hafa verið herlæknir í sjóher Dana á árunum 1770-1771 og farið til Spánar, Alsír og Egyptalands. Jón lauk ekki læknaprófi frá Hafnarháskóla en hann kann að hafa lokið handlæknanámi frá öðrum skóla sem var miðaður við þarfir hersins og flotans. Jón fór aftur til Íslands 1772 og var til 1775 í Nesi við Seltjörn sem aðstoðarmaður landlæknis og fyrsta lyfsalans Björns Jónssonar sem kom til starfa 1772. Árið 1775 varð Jón handlæknir í Norlendingafjórðungi og sat í Viðvík í Skagafirði. Árið 1782 sendir Jón frá sér bók um iktsýki en hann var sjálfur ills haldinn af liðagigt. Í þeirri bók setur Jón fyrstur manna fram lýsingu á iktsýki sem á við sjúkdóminn arthiritis rheumatoides.

Jón samdi einnig Lækningabók fyrir almúga.
Asíudvergyllir

Asíudvergyllir (fræðiheiti: "Sambucus adnata") er planta af geitblaðsætt sem var lýst af Nathaniel Wallich. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Sitkalús

Sitkalús (fræðiheiti: "Elatobium abietinum")

er skordýrategund sem sníkir á greni og var henni fyrst lýst af Walker 1849. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Sitkalús er upprunnin í Evrasíu og hafa tegundir grenis þaðan myndað ýmsar varnir gegn henni. Amerískar tegundir verða fremur fyrir skaða af henni, en þá aðallega útlitslega. Það er mjög sjaldgæft að hún drepi trén.

Hún er fæða smáfugla eins og glókolls, og skordýra eins og maríubjalla.

Á Íslandi.

Til Íslands kom sitkalús 1959, í Reykjavík og var það að öllum líkindum með innfluttum jólatrjám, en það haust var sitkalúsarfaraldur í norðurhluta Evrópu. Hún er nú um allt land.
Scymnus (ættkvísl)

Scymnus er ættkvísl af bjöllum í ættinni "Coccinellidae". Hún er einkennisættkvísl í undirættinni "Scymninae".

Tegundir.

Samkvæmt Natural History Museum, eru tegundir í "Scymnus" eftirfarandi:

Subgenus "Neopullus".

Aðrar heimildir telja yfir 200 tegundir.
Pardofelis

Pardofelis er ættkvísl í kattardýraætt. Þessi ættkvísl er nú talin vera með eina tegund í suðaustur Asíu: hlébarðaköttur. Tvær aðrar tegundfir sem áður voru taldar til ættkvíslarinnar, eru nú taldar til "Catopuma".

Orðið "pardofelis" er samsett úr latnesku orðunum "pardus" (pardusdýr), og "felis" (köttur) sem tilvísun í bletti einu tegundinnar (eða einkennistegund), hlébarðakattarins.
Kínayllir

Kínayllir (fræðiheiti: "Sambucus javanica Reinv.") er jurtkennd planta í ættinni "Adoxaceae" sem vex í hitabelti Asíu.

Útbreiðsla.

Tegundin vex í Indónesíu. Hún vex einnig í Bútan, Búrma, Kambódía, Kína (nema nyrst), Indland, Japan, Laos, Malaysia (Sabah), Filippseyjar, Taíland, og Víetnam

Yfirleitt er litið á tegundina sem illgresi nema í Kína.

Eitrun.

Óléttar konur ættu ekki að nota hana því plantan getur valdið fósturdauða.
Innrásin í Sovétríkin

Innrásin í Sovétríkin eða Barbarossa-aðgerðin ("Unternehmen Barbarossa" á þýsku) var innrás Öxulveldanna í Sovétríkin þann 22. júní 1941 í seinni heimsstyrjöldinni, og stærsta hernaðaraðgerð allra tíma. Innrásin var gerð því nasistar við stjórn Þýskalands hugðust innlima vesturhluta Sovétríkjanna og nema þar land fyrir Þjóðverja, nota innfædda Slava í nauðungarvinnu fyrir herrekstur Öxulveldanna og leggja hald á olíu í Kákasus og landbúnaðarbirgðir á landsvæðum Sovétmanna. Barbarossa-aðgerðin var nefnd eftir Friðriki barbarossa, keisara heilaga rómverska ríkisins á 12. öld.

Á árunum í aðdraganda innrásarinnar höfðu Þýskaland og Sovétríkin undirritað ýmsa stjórnmála- og efnahagssáttmála. Miðstjórn þýska hersins hafði engu að síður byrjað að undirbúa innrás í júlí árið 1940 (undir dulnefninu Ottó-aðgerðin), sem Adolf Hitler samþykkti þann 18. desember það ár. Í aðgerðinni réðust um fjórar milljónir hermanna Öxulveldanna, stærsti innrásarher hernaðarsögunnar, inn í vestanverð Sovétríkin yfir 2900 kílómetra víglínu. Auk hermannanna nýtti þýski herinn sér um 600.000 vélknúin farartæki og um 600.000 til 700.000 hesta.

Þýski herinn vann mikla sigra og hertók marga mikilvægustu efnahagskjarna Sovétríkjanna, sérstaklega í Úkraínu. Báðar stríðandi fylkingar liðu mikið mannfall. Þrátt fyrir þessa sigra var framsókn Öxulveldanna stöðvuð í orrustunni við Moskvu og síðan snúið við í gagnáhlaupi Sovétmanna. Rauði herinn hristi af sér föstustu skot Öxulveldanna og neyddi Þjóðverjana til að heyja þreytistríð. Þýska hernum tókst aldrei aftur að hrinda af stað samstæðu áhlaupi á öllum austurvígstöðvunum. Eftir að Barbarossa-aðgerðin fór út um þúfur skipaði Hitler ýmsar frekari aðgerðir innan Sovétríkjanna en allar mistókust þær.

Barbarossa-aðgerðin markaði þáttaskil hjá þriðja ríkinu. Aðgerðin hóf átökin á austurvígstöðvum seinni heimsstyrjaldarinnar, þar sem fleiri hermenn börðust en á nokkrum öðrum vígstöðvum í mannkynssögunni. Á austurvígstöðvunum voru margar stærstu orrusturnar háðar, mörg verstu voðaverkin unnin og dauðsfallið varð sem hæst hjá bæði Sovétmönnum og Öxulveldunum. Þjóðverjar tóku um fimm milljónir sovéskra hermanna til fanga og neituðu þeim um lágmarksréttindi sem mælt var fyrir um í Genfarsáttmálanum. Flestir stríðsfangarnir sneru aldrei heim á lífi. Nasistarnir sveltu vísvitandi til dauða eða myrtu um 3,3 milljónir fanga og fjölda almennra borgara með „hunguráætluninni“ sem átti að hreinsa burt slavnesku íbúana svo þýskir landnemar gætu sest að í Austur-Evrópu. Auk þess var rúm milljón sovéskra gyðinga myrt af dauðasveitum og í gasklefum nasista í samræmi við helförina.
Taxus floridana

Flórídaýviður (fræðiheiti: "Taxus floridana") er tegund af ýviði, takmarkaður við lítið svæði, undir 10 km², austan við Apalachicola River í Norður-Flórída í 15–40 m hæð yfir sjávarmáli. Hann er skráður í í mikilli útrýmingarhættu. Hann er verndaður á náttúruverndarsvæði í Torreya State Park og í "Nature Conservancy's Apalachicola Bluffs and Ravines Preserve", og nýtur að auki verndar samkvæmt alríkislögum og fylkislögum (Flórídafylki).

Lýsing.

Þetta er sígrænn runni eða tré, allt að 6 m hár (einstaka sinnum 10 m), með stofn sem verður að 38 cm í þvermál. Börkurinn er þunnur, hreistraður og fjólubrúnn. Sprotarnir eru fyrst grænir, en verða brúnir eftir 3 til 4 ár. Barrnálarnir eru þunnar, flatar, íbognar, 1–2,9 cm langar og 1-2 mm breiðar, gormstæðar á hverjum sprota fyrir sig, en svo sveigt svo þær virðast vera í tveimur röðum á öllum sprotum nema toppsprotum. Plönturnar eru yfirleitt í hópum og eru yfirleitt margstofna með misgildum stofnum. Plönturnar eru einkynja (annaðhvort karl- eða kven- plöntur), kvenplönturnar koma með staka, mjúka, rauða berköngla, 1 cm í þvermál, með eitt brúnt fræ, 5–6 mm langt. Karlkönglarnir eru hnattlaga, 4 mm í þvermál, og vaxa neðan á sprotunum snemma vors.

Flórídaýviður kemur fyrir á sama svæði og hin enn sjaldgæfari "Torreya taxifolia", og er almennt svipaður í útliti, en þekkist á styttra, snubbóttu (ekki yddu) barri og daufari lykt af mörðum nálunum. Greining frá öðrum ýviðartegundum er erfiðari, og eins og flestir ýviðir hefur hann verið greindur sem undirtegund af "Taxus baccata", sem "T. baccata" subsp. "floridana" (Nutt. ex Chapm.) Pilger.

Vistfræði.

"Taxus floridana" vex hægt, kýs ísúran jarðveg og hálfskugga í norðurhlíðum og er mjög viðkvæmur fyrir eldi. Mögulegir áhrifavaldar á útbreiðslu tegundarinnar eru jarðvegsraki, staða mót sól, jarðvegssamsetning og efnainnihald í jarðvegi. Engin einkennistegund (sem gæti sýnt hvað er takmarkandi) er tengd við hann. Hann er harðger að "Hardiness zone USDA" 8. Hægt er að rækta hann af fræi eða græðlingum. Fræið þarf helst að rispast til að spíra.

Ógnir.

Dádýr (Odocoileus virginianus) nudda sér við stofna og greinar og bíta sérstaklega smágreinar, bjórar naga hann, og einnig stendur áframhaldandi tilveru hans ógn af því að hann vex nálægt skógarhöggssvæðum, byggingum og ræktarlandi. Einkum eru það nokkrir lundir á óvernduðum einkalöndum, sem eru sérstaklega viðkvæmir.

Nytjar.

Börkurinn inniheldur paklítaxel, sem er "mitotic inhibitor" (efni sem hindrar frumuskiptingu) og er notað gegn ýmsum gerðum krabbameins. Fræ og blöð eru eitruð mönnum og dýrum.
Víðirani

Víðirani (fræðiheiti: "Dorytomus taeniatus") er tegund af ranabjöllum ("Curculionidae") ættuð frá Evrópu. Henni var fyrst lýst af Johann Christian Fabricius 1781. Lirfurnar mynda smávægilegan vöxt (gall) á reklum víðitegunda.

Lýsing.

Eggin eru lögð að hausti við rekilbrum og klekjast út næsta vor. Lirfurnar mynda óverulega röskun á yfirleitt kvenreklunum. Reklarnir falla fyrr en ósýktir og lirfurnar púpa sig í jarðvegi. Nákvæm skoðun er nauðsynleg þar sem Redfern (et al. (2011)) bendir á að stundum geta komið svipaður útvöxtur vegna sára, og samkvæmt "Plant Parasites of Europe" er greining eingöngu möguleg með því að skoða bjöllurnar.

Bjöllurnar eru 4 - 5 mm langar og brúnsvartar til svartar. Þær sjást frá maí, nartandi blöð.

Útbreiðsla.

Hún finnst í vestur og mið Evrópu, þar á meðal Bretlandseyjum, Skandinavíu og Íslandi. Á Íslandi er hann allstaðar á láglendi.
Aphrastasia

Aphrastasia er ættkvísl af skordýrum sem var lýst af Carl Julius Bernhard Börner 1909.

Ættkvíslin inniheldur bara eina tegund: "Aphrastasia pectinatae".
Egypskt augnkvef

Egypskt augnkvef eða egypska augnveikin (Conjunctivitis trachomatosa) er bakteríu-smitsjúkdómur, nefndur svo sakir faralds sem átti sér stað í Evrópu 1798 eftir herferð Napóleons til Egyptalands. Getur leitt til fullkominnar blindu. Er nú á dögum að mestu bundin við fátækari lönd svo sem Suðaustur-Asíu &amp; Afríku. Bakterían heitir "Chlamydia trachomatis".
Stríðið 1812

Stríðið 1812 var stríð á milli Bandaríkjanna og Bretlands. Breskir sagnfræðingar líta jafnan aðeins á stríðið sem eina af mörgum vígstöðvum Napóleonsstyrjaldanna en í Bandaríkjunum og Kanada er yfirleitt litið á átökin sem annað stríð.

Saga.

Síðan Bretar hófu stríð við franska keisaraveldið höfðu þeir sett hafnarbann til að koma í veg fyrir að hlutlausar þjóðir versluðu við Frakkland. Bandaríkjamenn töldu hafnarbannið ekki standast alþjóðalög. Til þess að sjá til þess að hafnarbanninu væri fylgt höfðu Bretar lagt hald á bandarísk kaupskip og kvatt áhafnir þeirra í breska sjóherinn. Til átaka kom milli bandarískra og breskra skipa á Atlantshafi og óvild milli ríkjanna jókst ört. Bretar sendu Indíánum birgðir svo þeir gætu gert árásir á bandaríska landnema.

Sagnfræðingum kemur ekki saman um það hvort metnaður Bandaríkjamanna til að innlima bresku Norður-Ameríku eða hluta af henni hafi stuðlað að ákvörðun þeirra til að fara í stríð við Bretland. Þann 18. júní árið 1812 lýsti James Madison Bandaríkjaforseti yfir stríði gegn Bretlandi eftir mikinn þrýsting frá bandaríska þinginu.

Þar sem meirihluti breska hersins var í Evrópu í stríðinu við Napóleon tóku Bretar sér varnarstöðu frekar en að sækja fram. Herrekstur Bandaríkjamanna leið fyrir að stríðið var óvinsælt í Bandaríkjunum, sérstaklega í Nýja Englandi, þar sem menn uppnefndu það „stríð herra Madisons“.

Bandaríkjamenn báðu ósigur í umsátrinu um Detroit og orrustunni við Queenston Heights og tókst því ekki að hertaka Efri-Kanada. Tilraunir Bandaríkjamanna til að gera innrás í Neðri-Kanada og hertaka Montréal mistókust einnig. Árið 1813 unnu Bandaríkjamenn sigur í orrustunni við Erie-vatn og orrustunni við Thames og sigruðu þar með Indíanabandalag höfðingjans Tecumseh. Á hafinu setti breski flotinn bann á bandarískar hafnir og gerði árásir á strandir Bandaríkjanna. Árið 1814 gerðu Bretar árás á Washington og brenndu höfuðborgina. Bandaríkjamönnum tókst þó í kjölfarið að hrekja Bretana burt og koma í veg fyrir að þeir hertækju Baltimore.

Í Bretlandi jókst smám saman andstaða við skattana sem fjármögnuðu stríðsreksturinn. Þegar Napóleon sagði af sér árið 1814 lauk hafnarbanninu gegn Frakklandi og Bretar hættu að kveða bandaríska sjómenn í flotann. Þar með voru forsendur stríðsins í Bandaríkjunum úr sögunni. Bretar gátu nú einbeitt sér að hafnarbanni gegn Bandaríkjunum og tókst næstum að gera út af við sjávarverslun Bandaríkjamanna og gera bandarísku ríkisstjórnina gjaldþrota. Friðarviðræður hófust í ágúst árið 1814 og friðarsáttmáli var undirritaður í Gent þann 24. desember þar sem hvorugt ríkið vildi halda stríðinu áfram. Fréttir af friðarsáttmálanum bárust þó ekki til Ameríku fyrr en nokkru síðar.

Breskir hermenn sem enn ekki vissu af friðarsáttmálanum réðust í janúar 1815 inn í Louisiana og voru sigraðir í orrustunni um New Orleans. Með þessum sigrum í lok stríðsins fannst Bandaríkjamönnum þeir hafa bjargað heiðri landsins. Fregnir af friðarsamningnum bárust stuttu síðar og átökum var hætt. Bandaríkjamenn staðfestu friðarsáttmálann þann 17. febrúar 1815 og stríðinu lauk án nokkurra breytinga á landamærum ríkjanna.
Guðjón Reynisson

Guðjón Reynisson, (25. febrúar 1994), er íslenskur trommari og lagahöfundur. Hann var helst þekktur sem stofnandi og meðlimur The Vintage Caravan. Hann spilaði með hljómsveitinni frá 2006 til 2015. Árið 2015 ákvað hann að leggja kjuðana á hilluna og huga að námi. Í dag stundar hann nám við Háskólann á Akureyri þar sem hann leggur stund á sjávarútvegsfræði.
3. árþúsundið

3. árþúsundið er í gregoríska tímatalinu tímabilið sem hófst við upphaf ársins 2001 og stendur til loka ársins 3000.
Ed Sheeran

Edward Christopher Sheeran, (fæddur 17. febrúar 1991) er enskur söngvari, lagaskáld, gítarleikari, hljómplötuframleiðandi og leikari. Sheeran fæddist í Halifax, West Yorkshire, og ólst upp í Framlingham, Suffolk. Hann fór í í Guildford.

Þegar Sheeran var barn flutti hann með fjölskyldu sinni til Framlingham í Suffolk. Hann á eldri bróður sem heitir Matthew, sem vinnur sem tónskáld. Foreldrar Sheeran, John og Imogen, eru frá London; faðir hans er írskur. Sheeran söng í kirkjukór frá fjögurra ára aldri, hann lærði að spila á gítar á ungum aldri meðan hann var í , og hann byrjaði að skrifa lög á meðan hann var í í , Suffolk.

Sheeran hélt tvenna tónleika á Laugardalsvelli sumarið 2019 sem alls 50.000 manns sóttu.
Syngman Rhee

Syngman Rhee (26. mars 1875 – 19. júlí 1965) var suður-kóreskur stjórnmálamaður. Hann var fyrsti forseti bráðabirgðarstjórnar Kóreu á meðan hann var í útlegð í Sjanghæ, og síðan fyrsti forseti Lýðveldisins Kóreu, eða Suður-Kóreu, frá 1948 til 1960.

Stuttu áður en bandamenn bundu enda á hernám sitt í Japan með San Francisco-sáttmálanum árið 1951, lýsti Rhee yfir útþenslu á landhelgi Kóreu út að endumörkum sem urðu kölluð „Syngman Rhee-línan“. Rhee var við stjórn Suður-Kóreu í þrjú kjörtímabil sem einkenndust mjög af spennu kalda stríðsins. Bandaríkjamenn studdu stjórn Rhee þar sem hann var andkommúnisti. Rhee fór fyrir stjórn Suður-Kóreumanna í Kóreustríðinu. Stjórn Rhee varð æ gerræðislegri með árunum og vinsældir hans liðu fyrir það. Stjórnartíð hans lauk í fjöldamótmælum eftir umdeildar kosningar. Rhee flúði úr landi og lést í útlegð í Honolulu á Havaí. Á valdaárum sínum lét Rhee taka fjölda grunaðra kommúnista af lífi án dóms og laga.

Æviágrip.

Rhee fæddist í bænum Haeju í héraðinu Hwanghae, sem nú er hluti af Norður-Kóreu. Hann var afkomandi Li-konungsættarinnar. Fjölskylda Rhee var rík og hafði því ráð á að senda hann í nám til Bandaríkjanna, þar sem hann gekk í George Washington-háskóla, Harvard-háskóla og Princeton-háskóla, þaðan sem hann útskrifaðist með doktorsgráðu í heimspeki.

Rhee gerðist meðlimur í þjóðernishreyfingum og fékk að dúsa í fangelsi frá 1897 til 1904. Árið 1919, þegar heimaland Rhee var komið undir járnhæl japanska keisaraveldisins, gerðist Rhee leiðtogi útlagastjórnar Kóreu í Sjanghæ. Sem slíkur reyndi hann að vinna sér alþjóðlegan stuðning fyrir sjálfstæði Kóreu. Árið 1945, eftir ósigur Japans í seinni heimsstyrjöldinni, sneri Rhee heim til Kóreu í einkaflugvél MacArthurs hershöfðingja. Með stuðningi Bandaríkjamanna var Rhee kjörinn forseti Lýðveldisins Kóreu árið 1948. Hann setti á fót alræðisstjórn með blessun Bandaríkjamanna.

Árið 1948 þurfti stjórn Syngman Rhee að kveða niður bændauppreisn á eyjunni Jeju. Um 30.000 til 60.000 eyjarskeggja voru drepin af stjórnarhernum í átökunum. Í byrjum sjötta áratugsins lét Rhee handtaka um 30.000 kommúnista. Um 300.000 manns til viðbótar voru teknir höndum og settir í „endurhæfingarhóp“ sem kallaðist Bodo-samtökin. Næsta júní, þegar kommúnistar úr norðri gerðu innrás í Suður-Kóreu og Kóreustríðið hófst, lét Rhee taka meðlimi Bodo-samtakanna af lífi þegar suður-kóreskir hermenn neyddust til að hörfa af svæðinu.

Kóreustríðið, sem stóð frá 1950 til 1953, endaði með skiptingu Kóreuskaga. Syngman Rhee var endurkjörinn forseti árin 1952, 1956 og 1960. Á stjórnartíð sinni kom hann í gegn nokkrum umbótum, sérstaklega í menntamálum og á eignarrétti. Stjórnarfar Rhee var hins vegar mjög gerræðislegt og eftir að grunur á kosningasvindli varð sterkari árið 1960 brutust út fjöldamótmæli sem neyddu hann til að yfirgefa landið. Hann flúði til Havaí og bjó þar til dauðadags.
Roberto Baggio

Roberto Baggio (fæddur 18. febrúar 1967) er ítalskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði sem framherji eða framsækinn miðjumaður. Hann var þekktur fyrir fimi, aukaspyrnur sínar og mörk.

Baggio spilaði með ýmsum ítölskum liðum: L.R. Vicenza, Internazionale, Juventus, Fiorentina, AC Milan, Bologna FC og Brescia Calcio. Baggio er eini Ítalinn sem skorað hefur í þremur heimsmeistaramótum og er fjórði markahæsti landsliðsmaðurinn (ásamt Alessandro Del Piero). Hann er fimmti markahæsti ítalski leikmaðurinn með 318 mörk í öllum keppnum. Baggio vann til tveggja Serie A titla, eins Coppa Italia og eins UEFA bikars. Árið 1993 vann hann Fifa-gullknöttinn. Baggio leiddi Ítalíu til úrslita á HM 1994. Hann skoraði 5 mörk í keppninni en brenndi af vítaspyrnu í úrslitaleiknum.

Baggio var kallaður "Il Divin Codino" (guðdómlega taglið). Hann snerist til búddisma á 9. áratugnum og er af þeim sökum vinsæll í Japan.
21. öldin f.Kr.

21. öldin fyrir Krists burð eða 21. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 2100 f.Kr. til enda ársins 2001 f.Kr.
Allium wallichii

Allium wallichii er tegund af laukætt frá Indlandi, Nepal, Sikkim, Bútan, Mjanmar, Tíbet og hlutum Kína (Guangxi, Guizhou, Hunan, Sichuan, Xizang, Yunnan). Hann vex í 2300–4800 m hæð.

"Allium wallichii" er með langa jarðstöngla og hnaus af mjóum laukum. Blómstöngullinn er að 110 sm hár, þríhyrndur í þversniði. Blöðin eru flöt, að 20 mm breið, yfirleitt styttri en blómstöngullinn. Blómin eru hvít, bleik, rauð, dökkfjólublá (stundum næstum svört).

Þetta er ein af mikilvægum nytjajurtum Sherpa.

Afbrigði.

Tvö afbrigði eru almennt viðurkennd:

"Allium wallichii" var. "wallichii" --- Blöðin mjókka ekki í blaðstilk við grunninn

"Allium wallichii" var. "platyphyllum" --- Blöðin mjókka ekki í blaðstilk við grunninn --- finnst aðeins í Yunnan
Konungsríkið Frakkland

Konungsríkið Frakkland er nafnið sem almennt er notað um stjórnskipulag Frakklands frá miðöldum fram á 19. öld. Sagnfræðingar miða stofnun franska konungdæmisins við þrjá atburði: Valdatöku Kloðvíks árið 481, skiptingu Karlungaveldisins með Verdun-samningnum árið 843 og valdatöku Húgó Kapet Frakkakonungs árið 987.

Kloðvík konungur Franka tók kaþólska skírn og myndaði þar með bandalag franknesku ríkjanna við kaþólsku kirkjuna. Þetta bandalag var staðfest með krýningu franskra konunga í Reims til ársins 1824, þar sem konungarnir þáðu vald sitt í umboði Guðs. Fyrstu Kapetingarnir forðuðust að krýna syni sína opinberlega sem konunga alls ríkisins því völd þeirra náðu ekki í raun út fyrir Île-de-France. Það var ekki fyrr en á valdatíð Filippusar 2. sem konungar Kapetinga fóru að undirrita opinberar tilskipanir sínar sem konungur alls Frakklands og gátu beitt pólitísku valdi um allt ríkið. Landsvæði Frakklands skiptist í þau lén sem voru undir konungi Vestur-Frankalands við skiptingu Karlungaveldisins árið 843.

Samruni lénsdæmanna leiddi til þess að nauðsynlegt var að stofna konungsstjórn yfir ríkinu. Loðvík 9. lagði mikla áherslu á hlutverk sitt sem dómara og á hans valdatíð var franskt þing stofnað til að vera hæstiréttur ríkisins. Í kjölfar hundrað ára stríðsins setti Karl 7. Frakkakonungur varanlega skatta á ríkið og stofnaði varanlegan her. Richelieu kardínáli, ráðherra Loðvíks 13. og Loðvíks 14., dró úr miðstýringu ríkisins og gaf frönskum héröðum aukna sjálfsstjórn undir aðalsmönnum sem ríktu þar í umboði konungsins.

Völd konungsins í Frakklandi jukust stöðugt en reynt var á vald hans á ýmsum óeirðartímum, borgarastyrjöldum og valdatíðum ólögráða konunga. Ágreiningurinn um konungsvaldið varð enn skarpari á tíma Upplýsingarinnar og gilda hennar. Á þeim tíma var viðleitni til þess að ríkisstjórnin væri byggð á rökvísi, ríkisvaldinu væri skipt og að einstaklingsréttindi væri höfð í hávegum. Franska byltingin hófst með stofnun stjórnarskrárbundinnar konungsstjórnar og síðan með stofnun lýðveldis. Konungsríkið var síðar endurreist og tilraunir gerðar með þingbundna konungsstjórn árið 1830 og 1848. Síðasta franska konungsríkið var júlíríkið, sem leið undir lok árið 1848.
668

668 (DCLXVIII í rómverskum tölum) var 68. ár 7. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu.
Gareth Bale

Gareth Frank Bale (fæddur 16. júlí, 1989) er velskur knattspyrnumaður sem spilar með Los Angeles FC. Bale er hraður, þróttmikill leikmaður með leikni í að brjóta upp varnir og í spyrnum og aukaspyrnum.

Bale hóf ferilinn með Southampton F.C., 16 ára gamall. Síðar fór hann til Tottenham Hotspur og var þar í sex ár. Frá 2013-2020 spilaði Bale með Real Madrid. Hann hefur unnið La Liga tvisvar en sigrað Meistaradeild Evrópu fimm sinnum með liðinu (þó hann hafi lítið spilað síðasta tímabil sitt). Í úrslitum Meistaradeildar 2018 kom Bale inn sem varamaður og skoraði tvö mörk og tryggði liðinu þriðja titilinn í röð í þeirri keppni. Meiðsli hafa þó sett svip sinn á feril hans með Real. Eftir um ár af óvissu hjá Real ákvað hann að fara á láni til Tottenham haustið 2020. Hann skoraði sitt fyrsta mark í endurkomunni gegn Brighton 1. nóvember sem reyndist sigurmark leiksins. Undir lok tímabilsins skoraði hann þrennu gegn botnliði Sheffield United.

Bale hefur spilað með velska landliðinu síðan 2006 og er markahæsti leikmaður þess. Hann hefur tjáð það að Ryan Giggs, þjálfari liðsins, hafi verið átrúnaðargoð sitt á yngri árum.
Fellingafjöll

Fellingafjöll myndast þegar tvær meginlandsskorpur þrýstast saman. Hvorug meginlandsskorpanna gefur eftir þannig að jarðlög beggja fleka ýtast upp og mynda þá fellingafjöll. Þegar fellingafjöll myndast geta stórir jarðskjálftar orðið um samrekið. Dæmi um fellingafjöll eru t.d. Alparnir og Himalajafjöll.
Páll 1. Rússakeisari

Páll 1. (Па́вел I Петро́вич á kyrillísku letri; "Pavel Petrovítsj" á rússnesku) (1. október 1754 – 23. mars 1801) var keisari Rússlands frá 1796 til 1801. Hann var opinberlega eini sonur Péturs 3. og Katrínar miklu en Katrín gaf í skyn að hann væri raun sonur ástmanns hennar, Sergei Saltykov (sem var einnig kominn af Rómanov-ættinni, nánar tiltekið af systur fyrsta Rómanov-keisarans, Tatíönu Fjódorovnu Rómanóvu).

Páll lifði í skugga móður sinnar mestalla ævi sína. Keisaratíð hans entist aðeins í fimm ár og endaði með því að hann var myrtur af samsærismönnum. Á valdatíð sinni setti hann ný lög um erfðaröðina af rússnesku krúnunni sem voru við lýði þar til rússneska keisaradæmið leið undir lok árið 1917.

Frá 1799 til 1801 var hann formlega stórmeistari Jóhannesarriddaranna og skipaði byggingu ýmissa maltneskra hásæta.
Newport

Newport getur meðal annars átt við: