Jórunn Erla Eyfjörð

Jórunn Erla Eyfjörð (f. í Reykjavík 25. maí 1946) er prófessor emeritus við Læknadeild Háskóla Íslands.

Ferill.

Jórunn Erla lauk stúdentsprófi frá stærðfræðideild Menntaskólans í Reykjavík vorið 1966. Hún stundaði nám við Raunvísindadeild Háskóla Íslands og Minnesota háskóla og lauk BS prófi í líffræði frá Háskóla Íslands 1971. Jafnframt vann Jórunn sem aðstoðarmaður á þá nýstofnaðri rannsóknastofu Guðmundar Eggertssonar, sem hefur verið kallaður faðir erfðafræðinnar á Íslandi. Rannsóknastofan var staðsett á Tilraunastöð Háskólans á Keldum. Jórunn stundaði framhaldsnám í við háskólann í Sussex, Englandi og lauk þaðan doktorsprófi 1976. Rannsóknir hennar beindust að af völdum geislunar.

Árið 1977 hóf Jórunn störf við Háskóla Íslands. Hún kenndi sameindaerfðafræði, mannerfðafræði og frumulíffræði við Raunvísindadeild og Læknadeild Háskóla Íslands og vann jafnframt að rannsóknum. Árið 1988 var hún ráðin til starfa á nýstofnaðri Rannsóknastofu Krabbameinsfélags Íslands í sameinda- og frumulíffræði til að koma á fót og stýra rannsóknum í erfðafræði.

Í ársbyrjun 2007 var rannsóknastofan flutt til Læknadeildar og nafni breytt í Rannsóknastofu í krabbameinsfræðum. Rannsóknastofan varð þá hluti af ört vaxandi Lífvísindasetri Háskólans. Jórunn var ráðin dósent við Læknadeild Háskóla Íslands 1998 og prófessor 2005. Hún hefur verið virk í starfi fyrir Háskóla Íslands, m.a. formaður Vísindanefndar Læknadeildar (2002-2008), í matsnefnd á akademisku hæfi (2002-2011, formaður 2008-2011). Hún hefur leiðbeint fjölda nema í meistara- og doktorsverkefnum. Einnig hefur hún setið í íslenskum og erlendum fagráðum, svo sem á vegum Rannís, sænska Vetenskabsradet, Akademi of Finland og SciLifeLab í Svíþjóð.

Fundur íslenskrar stökkbreytingar í BRCA2 geni.

Jórunn tók virkan þátt í fjölþjóðlegri leit að brjóstakrabbameins áhættugenum (Breast Cancer Linkage Consortium) og naut þar mikilvægra gagna Krabbameinsskrár Krabbameinsfélags Íslands, en ekki síður þátttöku sjúklinga og ættingja þeirra í rannsóknunum. Rannsókn á körlum sem greinst höfðu með brjóstakrabbamein gegndi lykilhlutverki og gaf vísbendingu um staðsetningu brjóstakrabbameins áhættugens 2, BRCA2, á litningi 13. Hún birti grein um þessar niðurstöður í læknablaðinu Lancet 1995. Rannsóknahópur hennar tók virkan þátt í nánari staðsetningu BRCA2 gensins og fann íslenska stökkbreytingu, BRCA2 999del5 árið 1996. Þessi breyting reyndist algeng meðal íslenskra brjóstakrabbameinssjúklinga af báðum kynjum og einnig tengjast aukinni áhættu á krabbameini í blöðruhálskirtli. Fjöldi greina um áhrif og klínískt mikilvægi þessarar landnemastökkbreytingar í BRCA2 geni auk stökkbreytinga og sviperfðabreytinga í BRCA1 geni fylgdu í kjölfarið í samstarfi við Krabbameinsskrá og sérfræðinga á Landspítala Háskólasjúkrahúsi. Jórunn hefur einnig unnið að stórum rannsóknum á sjúkdómsáhrifum stökkbreytinga í p53 geni og óstöðugleika erfðaefnisins.

Alþjóðlegt samstarf um krabbameinsrannsóknir.

Rannsóknahópur Jórunnar tók þátt í alþjóðlegu verkefni "The International Cancer Genome Consortium (ICGC)" sem skilgreindi stökkbreytingamynstur í 20 helstu krabbameinum í mönnum, birt í Nature 2013, og í framhaldi af því nánari rannsókn á brjóstakrabbameini sem birt var í Nature 2016 og einnig ítarlegri skilgreiningu á undirhópum brjóstakrabbameina með tilliti til nýrra meðferðarleiða. Fjallað var um þessar rannsóknir á þingi sem haldið var til heiðurs Jórunni í maí 2016 og einnig í frétt á vef HÍ.

Störf á sviði vísindasiðfræði.

Jórunn hefur sinnt erfiðum siðfræðilegum spurningum sem hafa komið upp vegna örra framfara í erfðafræði og hefur tekið virkan þátt í umfjöllun. Hún sat í Norrænu lífsiðfræðinefndinni 1989-98 og var formaður þeirrar nefndar 1994-99, og einnig í Ethical, Legal and Social Aspects Working Group (ELSA), sem er lifsiðfræðinefnd á vegum Evrópusambandsins.

Kynningarstörf.

Jórunn hefur unnið ötullega að því að miðla vísindum. Auk þess að halda fjölda vísindafyrirlestra bæði heima og erlendis, hefur hún einnig flutt erindi fyrir almenning. Hún flutti m.a. fyrsta fyrirlesturinn í fyrirlestraröð sem Háskóli Íslands stóð fyrir „Vísindi á mannamáli“ í október 2014. Einnig hefur hún haldið fyrirlestra og unnið með Göngum saman, styrktarfélagi sem hefur það að markmiði að styrkja grunnrannsóknir á krabbameini í brjóstum.

Viðurkenningar.

Jórunn hefur hlotið ýmsar viðurkenningar fyrir rannsóknir:

Fjölskylda.

Foreldrar Jórunnar voru Fríða Stefánsdóttir Eyfjörð, íþróttakennari (1915-1998) og Friðrik J. Eyfjörð, verslunarmaður (1912-2003). Eiginmaður Jórunnar er Robert J. Magnus (f. 1948), stærðfræðingur og prófessor emeritus við Háskóla Íslands. Börn þeirra eru Edda Magnus (f. 1976), verkefnastjóri við PATH , og Friðrik Magnus (f. 1980), rannsóknaprófessor við Háskóla Íslands.