Páll Sigurðsson

Páll Sigurðsson (f. 16. ágúst 1944) er íslenskur lögfræðingur, fyrrum prófessor og núverandi prófessor emeritus, við Lagadeild Háskóla Íslands.

Menntun og starfsferill.

Páll starfaði við Lagadeild Háskóla Íslands samfellt í 41 ár, fyrst sem dósent frá 1. september 1973 og prófessor frá 5. maí 1987 til 31. ágúst 2014. Hann gegndi fjölmörgum opinberum trúnaðarstörfum, m.a. í ýmsum úrskurðarnefndum. Hann er í dag prófessor emeritus við Lagadeildina.

Rannsóknarsvið og kennslugreinar.

Kennslugreinar og kennsluumsjón fyrr á árum.

Frá hausti 1973 og síðan um nálega tuttugu ára skeið:

Báðar voru greinarnar þá skyldugreinar í Lagadeild og kenndi hann þær einn auk umsjónar með þeim.

Á síðari hluta starfsferilsins umsjónarkennari í skyldugreininni

í allmörg ár og jafnframt skyldugreininni

sem hann kenndi einnig sjálfur auk umsjónarinnar, í fjölda ára.

Hann kenndi jafnframt, í forföllum kennara, í eitt misseri hvora grein, á fyrri hluta starfsferilsins:

Kennslugreinar (umsjón og kennsla) á síðari árum.

Á seinni hluta kennsluferils Páls hafði hann umsjón með og kenndi kjörgreinar á síðari hluta laganáms (sem er meistaranám í dag). Hann innleiddi þessar kjörgreinar í deildina, byggði þær greinar upp frá grunni og mótaði þær, sökum þess að þær höfðu ekki verið kenndar áður hér á landi. Páll skrifaði einnig talsvert mikið um þessar greinar.

Auk þess kennsla um skeið (ásamt öðrum) fyrir nemendur á 1. ári í Lagadeild (skyldugrein).

Umsjón með lokaritgerðum laganema.

Páll hafði umsjón með hátt í tvö hundruð kandidatsritgerðum (síðar meistararitgerðum) laganema og var leiðbeindandi nemendanna við gerð þeirra. Ritgerðir þessar voru á nærfellt öllum sviðum lögfræðinnar en ekki bundnar við kennslugreinar hans. Eitthvað af þessum ritgerðum er hægt að nálgast í gegnum Skemmuna.

Faglegur ferill utan fastra starfa.

Nefnda- og trúnaðarstörf.

Páll sat í fjölda nefnda og stjórna eða gegndi öðrum sambærilegum trúnaðarstörfum, svo sem:

Heimsóknir til og kynnis- og rannsóknardvala við erlenda háskóla.

Páll ástundaði skipulegar heimsóknir til fjölda háskóla víða um heim (auk þess sem fyrr hefur verið sagt um framhaldsnám við erlenda háskóla) einkum lagadeilda þeirra, og dvaldi þar misjafnlega lengi við að kynna sér lög og menningu hlutaðeigandi þjóða, sem og að kynnast lagakennurum, lagakennslu og lögfræðirannsóknum. Jafnframt var hann þar við rannsóknir (einkum heimildasöfnun) eftir aðstæðum. Hann nýtti þetta, eftir föngum, við rannsóknir og kennslu einkum i samanburðarlögfræði, samanburðarréttarsögu o.fl. Þetta útheimti samstarf við fjölmarga lagakennara í mörgum löndum og krafðist iðulega mikils undirbúnings og samstarfs við erlenda fagmenn.

Af löndum, þar sem háskólar voru heimsóttir með þessum hætti, má nefna (í sumum löndum hafa allmargir háskólar verið heimsóttir): Danmörku, Noreg, Svíþjóð, Finnland, Færeyjar, Bandaríkin (m.a. Columbia NY, Harvard, Stanford, Berkeley), Kanada (Winnipeg, Vancouver, Halifax), England (London, Cambridge, Oxford), Skotland (Glasgow, Edinborg), Þýskaland (mjög margir háskólar og háskólastofnanir), Holland (Amsterdam, Leiden), Austurríki (Vínarborg), Frakkland (París, Canne og víðar), Spán (Madrid, Granada), Ítalíu (Róm, Flórens), Grikkland (Aþena), Rússland (Moskva og St. Pétursborg), Kína (Beijing), Japan (Mishima, Tokyo), Indland (Delhi), Ástralíu (Sydney), Nýja-Sjáland (Auckland), Argentínu (Buenos Aires), Chile (Santiago), Perú (Lima), Brasilíu (Rio de Janeiro) og Suður-Afríku (Höfðaborg), Ísrael (Jerúsalem og Tel Aviv) og Egyptaland (Cairo).

Páll dvaldist lengst við háskóla í Noregi og þó einkum Þýskalandi, fyrst við framhaldsnám, sjá þar, og síðar við ýmsar rannsóknir. Hann hélt fyrirlestra við marga þessara háskóla og sums staðar tók hann þátt í kennslu með einum eða öðrum hætti. Vorið 1985 fór Páll í kynnisferð til Umhverfismálastofnunar Sameinuðu þjóðanna í Nairobi í Kenía og var þar meðal annars við rannsóknir í alþjóðlegum umhverfisrétti.

Ritstörf og skyld störf.

Bækur (með efnisþáttum).

1. Brot úr réttarsögu  (Reykjavík 1971, útg. bókaforl. Iðunn), 333 s.

Efni:

2. Um tjón af völdum skipa – Lagasjónarmið um sjóréttarlega bótaábyrgð, einkum utan samninga, og skyld efni (Reykjavík 1973, útg. Orator, félag laganema, fylgirit með Úlfljóti, XXVI. árg. 4. tbl. 1973), 243 s.

3. Þróun og þýðing eiðs og heitvinningar í réttarfari (Reykjavík 1978, doktorsritgerð), 340 s.

4. Fyrirlestrar um samningarétt, almenna hlutann (Reykjavík 1978, útg. Bóksala stúdenta), 250 s.

5. Fyrirlestrar um kauparétt, lausafjárkaup (Reykjavík 1978, útg. Bóksala stúdenta), 162 s.

6. Þættir úr fjármunarétti I (Reykjavík 1978, útg. Bóksala stúdenta), 243 s.7.  Þættir úr fjármunarétti II  (Reykjavík 1978, útg. Bóksala stúdenta), 248 s.

8. Verkefni úr samninga- og kauparétti (Reykjavík 1982, útg. Bóksala stúdenta), 113 s.

9. Álitsgerð Kirkjueignanefndar, aðalhöfundur (Reykjavík 1984, útg. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið), 328 s.

10. Hliðsjónarrit í samninga- og kauparétti I-XX (Reykjavík 1982-1986, útg. Bóksala stúdenta), alls 934 s.

Allt sjálfstæð, fjölrituð hefti. Heiti heftanna:

11. Úr húsnæðis- og byggingarsögu Háskóla Íslands - Heimildir um hugmyndir, aðdraganda og framkvæmdir fram yfir 1940 (Reykjavík 1986, útg. Háskóli Íslands,  fylgirit Árbókar Háskóla Íslands 1985-1986), 339 s.

12. Samningaréttur – Yfirlit um meginreglur íslensks samningaréttar (Reykjavík 1987, útg. Bókaútgáfa Orators), 381.

13. Kauparéttur – Meginreglur íslensks réttar um lausafjárkaup (Reykjavík 1988, útg. Bókaútgáfa Orators), 412 s.

14. Háskólamálið og lagaskólamálið – Úrval heimilda um aðdraganda að stofnun háskóla á Íslandi (Reykjavík 1989, útg. Háskóli Íslands),198 s.

15. Kringsjá – Þættir um erlendan rétt og samanburðarlögfræði (Reykjavík 1989, útg. Bóksala stúdenta), 138 s.

16. Verksamningar – Meginreglur íslensks verktakaréttar (Reykjavík 1991, útg. Bókaútgáfa Orators), 381 s.

17. Raunsjá – Raunhæf verkefni úr samninga- og kauparétti (Reykjavík 1991, útg. Bóksala stúdenta), 109 s.

18. Úr húsnæðis- og byggingarsögu Háskóla Íslands II – Draumsýnir, framkvæmdir og svipmyndir af háskólasamfélagi 1940-1990 (Reykjavík 1991, útg. Háskóli Íslands, fylgirit Árbókar Háskóla Íslands 1989-1991), 613 s.

19. Kröfuréttur – Almennur hluti (Reykjavík 1992, útg. Háskólaútgáfan), 428 s.

20. Svipmyndir úr réttarsögu – Þættir um land og sögu í ljósi laga og réttarframkvæmdar (Reykjavík 1992, útg. Bókaútgáfan Skjaldborg), 399 s.

Efni:

21. Lagaþættir – Greinar af ýmsum réttarsviðum (Reykjavík 1993, útg. Háskólaútgáfan), 381 s.

Efni:

22. Lagaþættir II – Greinar af ýmsum réttarsviðum (Reykjavík 1993, útg. Háskólaútgáfan), 468 s.

Efni:

23.  Lagaþættir III – Greinar af ýmsum réttarsviðum (Reykjavík 1994, útg. Háskólaútgáfan), 430 s.

Efni:

24.  Höfundaréttur – Meginreglur íslensks réttar um höfundarvernd (Reykjavík 1994, útg. Háskólaútgáfan), 336 s.

25. Fjallvegafélagið – Ágrip af sögu þess (Reykjavík 1994, útg. Ferðafélag Íslands), 64 s.

26. Leiguréttur I – Meginreglur íslensks réttar um leigusamninga auk nokkurra sérsviða (Reykjavík 1995, útg. Háskólaútgáfan), 228 s.

27.  Ferð á frændaslóðir – Hjaltland og Orkneyjar frá sjónarhóli Íslendings (Reykjavík 1996, útg. Ferðafélag Íslands), 44 s.

28. Hveravallamálið og önnur málefni hálendisins (Reykjavík 1996, útg. Ferðafélag Íslands), 73 s.

29. Ávörp og greinar af vettvangi Ferðafélagsins (Reykjavík 1996, útg. Ferðafélag Íslands), 83 s.

30. Fjölmiðlaréttur – Meginþættir réttarumhverfis fjölmiðlanna (Reykjavík 1997, útg. Háskólaútgáfan), 476 s.

31. Erfðaréttur – Yfirlit um meginefni erfðaréttar (Reykjavík 1998, útg. Háskólaútgáfan), 424 s.

32. Aftökustaðir í landnámi Ingólfs – og aftökur dæmdra manna (Reykjavík 2000, útg. Ferðafélag Íslands), 48 s.

33. Skæðadrífa – Safn stuttra greina um lög og samfélag (Reykjavík 2003, útg. Háskólaútgáfan), 334 s.

Hefur að geyma safn sjötíu stuttra greina eftir P.S. Höfðu flestar þeirra birst áður í dagblöðum og fjalla m.a. um laganám og lögvísi, almenn háskólamálefni og um lög og samfélag. Fjórtán greinar eru þó frumbirtar í bókinni.

34. Lagaskuggsjá – Greinar um lög og sögu (Reykjavík 2004, útg. Háskólaútgáfan), 356 s.

Efni:

35. Lagaheimur – Greinar um samanburðarlögfræði (Reykjavík 2004, útg. Háskólaútgáfan), 352 s.

Efni:

36. Lagaslóðir – Greinar um lög og rétt (Reykjavík 2005, útg. Háskólaútgáfan), 433 s.

Efni:

37. Lagaþræðir – Greinar um lög og menn (Reykjavík 2006, útg. Háskólaútgáfan), 499 s.

Efni:

38. Um lög og rétt – Helstu greinar íslenskrar lögfræði [meðhöfundur] Reykjavík 2006, útg. Bókaútgáfan Codex.

39. Lögfræðiorðabók með skýringum (Reykjavík 2008, útg. Bókaútgáfan Codex og   Lagastofnun Háskóla Íslands), 525 s. Ritstjóri alls verksins.

40. Lagasýn – Greinasveigur um lög, lönd og sögu (Reykjavík 2009, útg. Tröllabotnar), 477 s.

Efni:

41. Um lög og rétt – Helstu greinar íslenskrar lögfræði [meðhöfundur], 2. útg.

Reykjavík 2009, útg. Bókaútgáfan Codex.

42. Mannhelgi – Höfuðþættir almennrar persónuverndar. (Reykjavík 2010, útg.

Bókaútgáfan Codex).

43. Skagafjörður vestan Vatna – Frá Skagatá að Jökli. Árbók Ferðafélags Íslands 2012 (Reykjavík 2012)44. Skagafjörður austan Vatna I – Frá Jökli að Furðuströndum. Árbók Ferðafélags Íslands 2014 (Reykjavík 2014)

45. Skagafjörður austan Vatna II – Frá Hjaltadal að Úlfsdölum. Árbók Ferðafélags Íslands 2016 (Reykjavík 2016)

46. Minningaleiftur – Vörður á vegferð (Reykjavík 2015).

Efni:

Menn og minningar

Stiklað á stöðum

47. Lagaþankar – Safn greina um réttarframkvæmd og lögfræði frá ýmsum tímum (Reykjavík 2016, prentuð bók og netbók, vistuð hjá Lagastofnun Háskóla Íslands).

Efni:

48. Úr hugarranni – Minningabrot og þættir (Reykjavík 2016, prentuð bók og netbók, vistuð hjá Rafhlöðunni, Landsbókasafni-Háskólabókasafni)

Efni:

Á víð og dreif:

Mannaminni:

49. Lagaglæður – Hugleiðingar um lög og lögfræði (Reykjavík 2018, prentuð bók og netbók, vistuð hjá Rafhlöðunni, Landsbókasafni – Háskólabókasafni)

Efni:

Ritstjórn.

Ritstjóri:

Í ritnefnd:

Andmælandi við doktorsvörn og tengt nefndarstarf.

Páll var einn af andmælendum við doktorsvörn Matthíasar G. Pálssonar við Evrópuháskólann í Flórens á Ítalíu, 25. maí 2001, er hann varði ritgerð sína “Unfairness in European Contract Law and International Trade Contracts” (European University Institute-Department of Law, Florence 2001). Átti einnig sæti í nefnd þeirri sem lagði mat á gildi ritsins áður en til varnar kom.

Erindi og ávörp.

Fjölmörg erindi og ávörp á ráðstefnum og fundum, á vegum stofnana og félagasamtaka, einkum innanlands, en einnig erlendis í nokkrum mæli, sjá upplýsingar um heimsóknir til erlendra háskóla. Engin heildstæð skrá er þó til yfir erindi og ávörp á starfsferlinum. Mörg erindanna birtust síðar á prenti, venjulega í breyttri og bættri mynd.

Blaðagreinar.

Páll hefur birt fjölda greina í dagblöðum, einkum Morgunblaðinu. Fjalla þær um margvísleg efni, m.a. umhverfisvernd, lögfræðileg álitaefni af ýmsu tagi og háskólamálefni en engin heildstæð skrá er til um greinarnar. Allmargar blaðagreinarnar voru endurbirtar í ritnu “Skæðadrífa”, Reykjavík 2003 (útg. Háskólaútgáfan).

Annað.

Samdi texta og stjórnaði gerð tveggja heimildarkvikmynda um sögu Háskóla Íslands og jafnframt heimildarmynda um störf tveggja kunnra háskólamanna, þ.e. dr. Jóns Stefensens og dr. Björns Sigfússonar, en allar voru myndir þessar sýndar í sjónvarpi. Stjórnaði einnig gerð kynningarmyndar um Lagadeild og hafði meðumsjón með gerð álíka kynningarmynda fyrir fleiri deildir háskólans. Allt tengdist þetta 75. afmælisári Háskóla Íslands 1986.

Skrá um bækur eftir Pál Sigurðsson.

Páll hefur gefið út yfir 50 bækur um lögfræðileg málefni á ferli sínum og fjölda fræðigreina ásamt ritgerðum, fræðiritum og blaðagreinum.

=Heimildir=

Ragnheiður Bragadóttir. (2014). Afmæliskveðja Páll Sigurðsson sjötugur, 16. ágúst 2014. Í Afmælisrit til heiðurs Páli Sigurðssyni prófessor sjötugum.

Morgunblaðið. (16. ágúst 2019). Páll Sigurðsson fyrrverandi lagaprófessor 75 ára. Grúskari í samanburðarlögfræði.