arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Mongólska

Mongólska er þekktasta mongólska tungumálið. Um 5,7 milljónir manna eiga hana að móðurmáli. 90% af íbúum Mongólíu tala mongólsku. Þar að auku tala mörg af þeim sem búa í Innri-Mongólía tungumálið líka. Innri Mongólía er nóta bene í Kína, ekki Mongóliu. Í Mongólía er mallýskan sem töluð er af Khalkha fólki sú helsta, og er opinbera mallýska í landi.

Ritkerfi.

Mongólska var ritað með Uyghur stafrófinu fram til 12. aldar, sem er komið af sogdíaska stafrófinu, sem er svo aftur komið frá arameísku. Á 13.-15. öld var það ritað með kínverskum táknum, arabíska stafrófinu og svo skriftarfomi sem er þróað frá tíbetísku sem kallast Phags-pa. Árið 1931 skiptu Mongólar frá mongólíska stafrófinu (sem er komið frá Uyghur) yfir í latneska stafi vegna þrýstings frá Sovétríkjunum, en svo aftur yfir í kýrilíska stafi árið 1937. Árið 1941 voru sett lög sem gerðu mongólíska stafrófið útlægt, en frá 1994 hefur ríkisstjórn Mongólíu reynt að endurvekja það. Það hafði þó mestallan tímann verið notað í Innri-Mongólíu, sem tilheyrir Kína.
Skuldatryggingarálag

Skuldatryggingarálag (eða CDS) er álag ofan grunnvexti skuldabréfs sem mælir hvað það kostar fyrir fjárfesta að kaupa vátryggingu gegn því að útgefandi viðkomandi skuldabréfs geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Skuldatryggingarálag er mælikvarði á markaðskjör sem bönkum bjóðast á alþjóðlegum skuldabréfamörkuðum.
Trefjar

Trefjar eru flokkur efna þar sem samfelldir þræðir eða lengjur eru vafðar saman til að mynda lengri þræði eins og í prjónagarni. Trefjar eru mikilvægar í lífeðlisfræði jurta og dýra, þær halda lífrænum vefjum saman. Mannkynið notar trefjar á ýmsan hátt, spunnið er úr trefjum, gerð úr þeim reipi og ýmis efni eru styrkt með trefjum eins og pappír og flóki. Trefjar eru oft notaðar sem hráefni til að framleiða önnur efni. Trefjar úr gerviefnum eru ódýrari í framleiðslu en náttúrulegar trefjar og hægt að framleiða þær í miklu magni.

Náttúrulegar trefjar.

Náttúrulegar trefjar eru trefjar sem verða til í jurtum, dýrum og jarðfræðilegum ferlum. Náttúrulegar trefjar eyðast í náttúrunni. Þær má flokka eftir uppruna í:

Jurtatrefjar í fæðu.

Jurtatrefjar ímat eru lítt meltanleg efni úr plönturíkinu. Flestar trefjar flokkast sem kolvetni en litla sem enga orku er hægt að fá úr trefjum. Trefjar eru samt mikilvægar heilsunni vegna þess að þær hjálpa til við útskilnað úrgangsefna úr meltingarfærum, bera óæskileg efni burt úr líkamanum og geta þannig dregið úr líkum á hjartasjúkdómum og krabbameini. Þar að auki geta trefjar dregið úr löngun í mat. Trefjar eru annaðhvort vatnsleysanlegar eða óvatnsleysanlegar. Óvatnsleysanlegar trefjar koma að mestu leyti úr grænmeti, korni og hveiti. Gróft brauð og gróft pasta eru rík af trefjum. Neysla slíks matar flýtir fyrir ferð fæðunnar í gegnum þarma og eykur magn hægða. Vatnsleysanlegar trefjar má finna í baunum, linsubaunum, höfrum, byggi, rúgi og ávöxtum. Neysla þeirra tefur fyrir tæmingu magans og hægir á ferð fæðu í gegnum þarma, auk þess að lækka magn kólesteróls í blóði.

Vatnsleysanlegar og óvatnsleysanlegar trefjar eiga það sameiginlegt að hægja á niðurbroti sterkju og frásogi glúkósa í blóð svo blóðsykur helst jafnari, auk þess sem þarmagerlar melta þær. Við það myndast næringarefni sem líkaminn getur nýtt sér.

Óvatnsleysanlegar trefjar sjúga í sig vatn og bólgna upp í þörmum. Það auðveldar þarmahreyfingarnar og gerir þær reglulegri. Þannig virka óvatnsleysanlegar trefjar eins og hreinsiefni fyrir þarmana. Talið er að vatnsleysanlegar trefjar geti dregið úr magni kólesteróls í blóði og dregið úr hættu á ýmsum kvillum á borð við sykursýki, hjartasjúkdóma og krabbamein. Vatnsleysanlegar trefjar hægja á upptöku næringarefna úr meltingarvegi. Það leiðir til þess að svengdartilfinning gerir síður vart við sig eftir neyslu trefjaríkrar fæðu.

Virkni trefja í fæðu má þannig draga saman í sex lykilatriði:

Samkvæmt upplýsingum frá Lýðheilsustöð er meðalneysla trefja á Íslandi langt undir ráðleggingum, ekki síst vegna lítillar neyslu grófs kornmetis, grænmetis og ávaxta.

Matvælafyrirtæki hafa í auknum mæli boðið ýmsar vörur með viðbættum trefjum.
Hálíngresi

Hálíngresi (fræðiheiti: "Agrostis capillaris" eða "A. tenuis" Sibth.) er puntgras af ættkvísl língresis; upphaflega frá Evrasíu. Það verður 20 til 60 sentimetrar á hæð með 2 til 4 millimetra breið blöð.

Hálíngresi er algengt í gömlum túnum og beitilandi.
Rush Hour 3

Rush Hour 3 er grín- og hasarmynd frá árinu 2007. Brett Ratner leikstýrði myndinni. Myndin er 91 mínútur og er framhald af kvikmyndunum "Rush Hour" og "Rush Hour 2".

Myndin fjallar um löggurnar Lee og Carter. Þegar reynt er að drepa þingmanninn Han elta þeir morðingjan til Frakklands. Þar hitta þeir Kenji, sem er höfuðpaur glæpagengis. Þeir byrja að leyta að Shy Shen sem er listi yfir fleiri höfuðpaura. Þeir hitta Geneviève. Shy Shen listin er húðflúraður aftan á henni. En þegar þeir finna það út komast þeir að svikara og verða að berjast við Kenji á endanum.
Katla María - Litli Mexíkaninn

Katla María - Litli Mexíkaninn er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni syngur Katla María barnalög. Ólafur Gaukur útsetti öll lögin á þessari plötu og stjórnaði hljómsveitarundireik og hafði einnig yfirumsjón með hljóðritun og hljóðblöndun. Eftirfarandi hljóðfæraleikarar koma við sögu í öllum lögunum: Pétur Hjatested, Hljómborð; Tryggvi Húbner, gítar; Sigurður Karlsson trommur og slagverk og Pálmi Gunnarsson, bassi. Strengjasveit undir forystu Graham Smith leikur í níu lögum. Fiðlur: Graham Smith, Júlíana Elín Kjartansdóttir, Michael Shelton, Ágústa Jónsdóttir, Anna Rögnvaldsdóttir og Sólrún Garðarsdóttir. Víólur: Helga Þorsteinsdóttir og Stephen King. Selló: Josep Breines og Isidor Weiser. Í einstaka lögum leika þeir Viðar Alfreðsson, trompet; Bernard Wilkinsson, flauta; Kristinn Svavarsson, altó-saxófónn; Kristján Stephensen, óbó; Hafsteinn Guðmundsson, fagott; Björn R. Einarsson, trombón og Árni Elvar, trombón. Hljóðritun fór fram hjá Hljóðrita hf. Tæknimenn: Tony Cook og Gunnar Smári. Ljósmyndir: Pjétur Stefánsson. Litgreining og prentun: Prisma, Hafnarfirði.
Upphaf allra frásagna

Upphaf allra frásagna er stuttur sögukafli sem skýrir frá því, þegar menn (æsir) leggja undir sig Norðurálfu, undir forystu Óðins.

Í skinnbókinni AM 764 4to, sem er talin skrifuð 1376–1386, er stuttur sögukafli (2 bls.) sem hefst á orðunum „Upphaf allra frásagna í norrænni tungu . . .“ Þar er skýrt frá því, þegar Óðinn og fylgismenn hans leggja undir sig Norðurálfu, og sagt frá niðjum hans, Skildi, Friðleifi og Friðfróða.

Fræðimenn eru sammála um að "Upphaf allra frásagna" sé frá Skjöldunga sögu komið. Hins vegar hefur höfundur "Upphafs" viðað að sér efni úr fleiri heimildum, og má rekja sumar þeirra til erlendra fræðirita, eins og Andreas Heusler benti á.

Texti "Upphafs" er prentaður í neðangreindri útgáfu Bjarna Guðnasonar á Danakonunga sögum.
Yukio Mishima

Yukio Mishima (三島 由紀夫 - "Mishima Yukio") var dulnefni Kimitake Hiraoka (平岡 公威 - "Hiraoka Kimitake") (14. janúar 1925 – 25. nóvember 1970) sem var japanskur rithöfundur og leikskáld. "Sjóarinn sem hafið hafnaði" (japanska: 午後の曳航) er eina bók Mishima sem hefur verið þýdd á íslensku. Yukio Mishima framdi harakírí ásamt tveimur fylgismönnum eftir misheppnað valdarán.
Bette Davis

Bette Davis (fædd Ruth Elizabeth Davis 5. apríl 1908 í Lowell, látin 6. október 1989 Neuilly-sur-Seine) var bandarísk leikkona. Á ferlinum lék hún í alls 101 kvikmyndum og hlaut tvenn Óskarsverðlaun; annars vegar fyrir hlutverk sitt sem „Joyce Heath“ í "Dangerous" (1935) og sem „Julie Marsden“ í "Jezebel" (1938).
Lauf

Lauf eða laufblað er samkvæmt grasafræðinni sú líffræðilega eining plantna sem vinnur orku úr sólinni með ljóstillífun. Laufblað er oftast þunnt og flatt, en lauf geta einnig verið oddlaga eins og t.d. barrnálar. Lauf sumra plantna falla af á haustin og er slík planta sögð sumargræn, en felli hún ekki lauf er hún sígrænn. Laufblöð sígrænna plantna geta lifað lengi, furublöðin t.a.m. í 3-5 ár og greniblöðin 12-13 ár.

Á blómplöntunum eru fernskonar blöð: "Lágblöð", laufblöð, "háblöð" og "blómblöð".
Spilling

Spilling er misnotkun á valdi eða stöðu þar sem einstakir aðilar eða hópur þeirra nýtir sér aðstöðu sína á óeðlilegan hátt til að hafa áhrif á stöðu mála, oftast til þess að hagnast persónulega. Misnotkun valds í þeim tilgangi að kúga pólitíska andstæðinga er almennt ekki kallað spilling, né heldur ólöglegar athafnir einkafyrirtækja og einstaklinga nema þar sem þær tengjast hinu opinbera með beinum hætti.

Spilling er til í öllum stjórnkerfum. Algeng dæmi um spillingu eru mútur, fjárkúgun, frændhygli og fjárdráttur.

Tenglar.

Spilling í stjórnmálum á Íslandi
Stiklastaðaorrusta

Stiklastaðaorrusta er bardagi sem háður var 29. júlí 1030 á Stiklastöðum í Noregi. Ólafur digri Haraldsson, konungur Noregs, var veginn í þessum bardaga og var tveimur árum seinna gerður að dýrlingnum Ólafi helga. Bardaginn er tákn fyrir innkomu kristni til Noregs.
Páll Vídalín

Páll Vídalín (f. 1667, d. 18. júlí 1727) var lögmaður, sýslumaður og skáld í Dalasýslu og Strandasýslu og bjó lengst af í Víðidalstungu. Hann var samstarfsmaður Árna Magnússonar við gerð Jarðabókarinnar 1702-1712. Páll var eitt af helstu skáldum sinnar tíðar og er þekktur fyrir lausavísur sínar.

Páll var sonur Jóns Þorlákssonar lögréttumanns í Víðidalstungu (sem var sonarsonarsonur Guðbrandar Þorlákssonar biskups) og konu hans, Hildar Arngrímsdóttur lærða Jónssonar. Páll lærði við Kaupmannahafnarháskóla í þrjú ár, tók próf í guðfræði 1688 og kom síðan aftur til Íslands. Hann hafði meðferðis konungsbréf um að hann skyldi fá skólameistaraembættið í Skálholtsskóla en sá sem gegndi því þá, Þórður Þorkelsson Vídalín frændi hans, vildi ekki sleppa því og fékk Páll ekki embættið fyrr en 1690. Hann var skólameistari til 1697. Vorið eftir varð hann sýslumaður í Dalasýslu og sama ár varalögmaður sunnan og austan. Lögmaður varð hann svo 1706.

Árið 1702 var Páll, ásamt Árna Magnússyni, skólabróður sínum frá Kaupmannahöfn, settur í nefnd og áttu þeir að rannsaka allt ástand Íslands. Þeir áttu meðal annars að taka saman jarðabók með nákvæmum upplýsingum um hverja einustu jörð á landinu. Þetta verk var unnið á tólf árum og vann Páll meginhluta þess. Ennfremur áttu þeir að sjá til þess að tekið yrði allsherjarmanntal og er manntalið 1703 hið fyrsta sinnar tegundar í heiminum. Þeir áttu líka að meta tekjur presta og kirkna, kanna þörf á holdsveikraspítölum, athuga jarðeignir konungs, kanna rekstur Bessastaða, kanna framferði kaupmanna gegn landsmönnum, meta kærur almennings gegn embættismönnum og ríkismönnum og skrifa greinargerð um réttarfar.

Starfinn var því ærinn og jarðabókavinnan dróst á langinn og tók mun lengri tíma en ætlað hafði verið. "Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns" var ekki fullgerð fyrr en 1713. Þeir félagar lentu í útistöðum við flesta eða alla helstu valdsmenn landsins nema biskupana. Páll átti oft í hörðum deilum, lenti meðal annars í málaferlum við Odd Sigurðsson lögmann og var vikið úr lögmannsembætti um tíma. Skýrslugerð og önnur vinna þeirra félaga varð ekki til þess að umbótum væri komið á en skilaði aftur á móti ómetanlegum heimildum um íslenskt þjóðfélag og landshætti á fyrsta áratug 18. aldar.

Páll var mjög fróður um bæði lögfræði og fornfræði og skrifaði meðal annars "Skýringar yfir fornyrði Jónsbókar" og fleiri verk. Hann var skáld gott bæði á íslensku og latínu. Hann var sagður einn vitrasti maður sinnar tíðar. „Lærður maður og stórvitr, en haldinn nokkuð grályndur“, segir Espólín. Hann dó á Alþingi 1727.

Kona Páls var Þorbjörg Magnúsdóttir (20. febrúar 1667 - 19. maí 1737 (drukknaði)), dóttir Magnúsar digra Jónssonar í Ögri og konu hans Ástríðar Jónsdóttur. „Ekki samdi þeim heldur en foreldrum Þorbjargar og það varð ættgengt“, segir Espólín. Á meðal barna þeirra voru Hólmfríður kona Bjarna Halldórssonar sýslumanns á Þingeyrum, og Jón Vídalín Pálsson sýslumaður, sem varð úti á Hjaltadalsheiði 1726.
Vatnsdalsvegur

Vatnsdalsvegur eða þjóðvegur 722 er vegur um Vatnsdal.Vegurinn liggur sitt hvorum megin við Vatnsdalsá inn dalinn að Grímstungu.

Við veginn eru bæirnir Vatnsdalshólar í Vatnsdal, Flóðvangur í Vatnsdal, Miðhús í Vatnsdal, Breiðabólsstaður í Vatnsdal,Hnjúkur í Vatnsdal, Helgavatn í Vatnsdal, Flaga í Vatnsdal, Gilsstaðir í Vatnsdal, Kornsá í Vatnsdal, Kornsá II í Vatnsdal, Nautabú í Vatnsdal, Undirfell í Vatnsdal, Snæringsstaðir í Vatnsdal, Birkihlíð í Vatnsdal, Brúsastaðir í Vatnsdal, Ás í Vatnsdal, Ásbrekka í Vatnsdal, Saurbær í Vatnsdal, Haukagil í Vatnsdal, Grímstunga í Vatnsdal, Þórormstunga í Vatnsdal, Marðarnúpur í Vatnsdal, Gilá í Vatnsdal, Hof í Vatnsdal, Bakki í Vatnsdal, Eyjölfsstaðir í Vatnsdal, Hvammur í Vatnsdal, Hjallaland í Vatnsdal, Másstaðir í Vatnsdal, Steinkot í Vatnsdal og Bjarnastaðir í Vatnsdal.
Aðalritari Sameinuðu þjóðanna

Aðalritari Sameinuðu þjóðanna er yfir Aðalskrifstofu Sameinuðu þjóðanna sem er ein af höfuðstofnunum samtakanna. Aðalritarinn er líka í reynd aðaltalsmaður og leiðtogi Sameinuðu þjóðanna.

Núverandi aðalritari er António Guterres frá Portúgal sem tók við embætti árið 2017.

Aðrir sem aðalritarar hafa verið:
Efranúpskirkja

Efranúpskirkja er kirkja á Efra-Núpi í Miðfirði.
Erna, Eva, Erna - Manstu eftir því

Erna, Eva, Erna - Manstu eftir því er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytja Erna, Eva, Erna dægurlög. Hljómsveitarstjórn, útsetningar og umsjón með hljóðritun: Magnús Kjartansson. Útsetningar fyrir strengja- og blásturs hljóðfæri: Del Newman og Mike McNaught. Hljóðritanir fóru fram í Hljóðrita hf. og Nova Suite Studio, London.
Viðar og Ari - Minningar mætar

Viðar og Ari - Minningar mætar er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytja Viðar og Ari dægurlög. Útsetningar og hljómsveitarstjóm: Ólafur Gaukur. Hljóðritun: Hljóðriti hf. Tæknimaður: Tony Cook. Hljóðblóndun: Ólafur Gaukur og Tony Cook. Ljósmyndir: Effect-ljósmyndir. Litgreining og prentun: Prisma
Ravenclaw

Ravenclaw er ein af heimavistunum fjórum í galdraskólanum Hogwarts í Harry Potter bókunum eftir Joanne Kathleen Rowling.

Blár og silfur einkenna heimavistina sem er nefnd eftir galdrakonunni Rowena Rawenclaw sem var ein af fjórum stofnendum skólans. Það er hinn smái Professor Flitwick sem er yfir heimavistnni Ravenclaw og Gráa Frúin er draugurinn sem vaktar hana. Til þess að komast inn í heimavistina þarftu að komast fram hjá málverkinu af Riddaranum. Einkennismerki vistarinnar er örn. Í Ravenclaw eru þeir kláru og skörpu, þeir sem eru fljótir að læra.
Maríuhöfn á Hálsnesi

Maríuhöfn á Hálsnesi var áður höfn og þéttbýli við Laxárvog í Hvalfirði. Við Maríuhöfn er talið að ein fyrsta höfn Íslands hafi verið og þar hafi verið stærsti kaupstaður landsins fram á 15. öld. Til Maríuhafnar komu skip Skálholtsstóls. Svarti-dauði barst til Íslands með skipi sem lagði upp í Maríuhöfn árið 1402.

Á miðöldum voru hafskip lítil og ristu grunnt svo auðvelt var að draga þau á land á veturna. Maríuhöfn hefur hentað vel og verið örugg höfn sem lá vel við samgöngum á helstu staði landsins eins og Þingvelli, Skálholt og Viðey. Fremst við fjöruna á Hálsnesi eru höfðar og milli þeirra er sjávarkambur sem nefnist Búðasandur. Þar er einnig örnefnið Maríuhöfn. Þar eru rústir fornra búða.

Sjá http://www.flensborg.is/maggi/allursandur.doc

Menningarhúsið Síbería, Sakha-Jakútía er á Maríuhöfn á Hálsnesi. Kjuregej Alexandra Argunova byggði húsið og rekur það. Menningarhúsið var vígt 15. júní 2008.
Súrmjólk

Súrmjólk er mjólkurafurð. Er hún nýmjólk sem hefur verið gerilsneydd, fitusprengd og sýrð með mjólkursýrugerlum. Súrmjólkin hefur komið fram í íslenskri menningu eins og í lagi Bjartmars Guðlaugssonar „Súrmjólk í hádeginu og cheerios á kvöldin“.
Ítalski kommúnistaflokkurinn

Ítalski kommúnistaflokkurinn (ítalska: "Partito Comunista Italiano" eða "PCI") varð til eftir klofning í ítalska sósíalistaflokknum á flokksþingi þess síðarnefnda í Livorno 21. janúar 1921. Amadeo Bordiga og Antonio Gramsci stóðu fyrir klofningnum. Flokkurinn var bannaður af alræðisstjórn fasista en varð aftur virkur í ítölskum stjórnmálum þegar hillti undir lok síðari heimsstyrjaldar.

Hann var útilokaður frá stjórnarþátttöku á eftirstríðsárunum og varð langstærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á Ítalíu með milli 20 og 30% atkvæða í kosningum. 1974 vann hann sinn stærsta kosningasigur og fékk 34,4% atkvæða, mest allra kommúnistaflokka á Vesturlöndum.

1991 leysti flokkurinn sjálfan sig upp til að mynda vinstri-lýðræðisflokkinn með aðild að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna. Róttækari armur flokksins myndaði þá endurstofnun kommúnistaflokksins undir stjórn Armando Cossutta.
Desiderius Erasmus

Desiderius Erasmus eða Erasmus frá Rotterdam (17. október 1466/1469 – 12. júlí 1536) var hollenskur húmanisti og guðfræðingur.
Friðþjófssaga

Friðþjófssaga er norrænt söguljóð í 24 köflum (eða kvæðum), eftir sænska skáldið Esaias Tegnér. Hver kafli er undir sérstökum bragarhætti.

Friðþjófssaga kom út á íslensku árið 1866 í þýðingu Matthíasar Jochumssonar. Þýðingin er frábærlega af hendi leyst, t.d. yrkir Matthías undir svipuðum bragarháttum og Tegnér notaði.

Þýðing Matthíasar varð vinsæl, og hefur komið út sérstaklega alls fimm sinnum, 1866, 1884, 1906, 1935 og 1949. Einnig birtist hún í seinna bindinu af "Ljóðmælum" hans, 1958, tekin eftir frumútgáfunni. Þess ber að geta að Matthías endurskoðaði þýðingu sína og orti t.d. annan kafla upp undir nýjum bragarhætti. Frumútgáfan frá 1866 er því ekki endanleg útgáfa Matthíasar af Friðþjófssögu.

Söguljóðið Friðþjófssaga er byggt á fornaldarsögunni Friðþjófs sögu hins frækna.
Dispútasía

Dispútasía (úr latínu "disputare", að rökræða eða útlista) er opinber rökræða, þar sem háskólamaður (kennari eða nemandi) setur fram fullyrðingu eða ritgerð, sem hann ætlar að verja, en andmælendur gagnrýna harðlega.

Á fyrri öldum voru slíkar dispútasíur mikið notaðar til þess að komast að niðurstöðu og gera upp á milli ólíkra skoðana. Þær voru einnig notaðar sem æfingar við æðri skóla, bæði í latínu, sem þá var alþjóðamál lærðra manna, og einnig í mælsku og snjallri röksemdafærslu. Þannig áttu háskólakennarar (prófessorar) að rökræða reglulega um viðfangsefni innan fræðigreinar sinnar, og voru slíkar andlegar skylmingar í hávegum hafðar. Þær voru umtalsverður þáttur í hugmyndagrósku innan háskólanna, og voru taldar fræðileg hliðstæða burtreiða riddara og aðalsmanna. Slíkt þótti eðlileg rannsóknaraðferð á þeim tíma, en leiddi oft til dýrkunar á málskrúði og mælskubrögðum, í stað vísindalegra rannsókna í nútímaskilningi.

Þessi aðferð tíðast enn við doktorsvörn í háskólum okkar tíma. Sá sem ætlar að afla sér lærdómsgráðu í ákveðinni fræðigrein, og fullnægir skilyrðum til slíks, sendir doktorsritgerð til viðkomandi háskóladeildar. Ef ritgerðin er talin hæf til varnar, fer fram opinber doktorsvörn. Þar eru tilnefndir tveir opinberir andmælendur, en einnig geta komið athugasemdir frá áheyrendum úr sal ("ex auditorio") . Andmælendurnir „gagnrýna“ ritgerðina, en doktorsefnið ver sig eftir mætti. Nú orðið er vörnin aðeins formsatriði, því að ritgerð er ekki lögð fram til varnar fyrr en bætt hefur verið úr ágöllum hennar.

Orðið „dispútasía“ er einnig notað um ritgerðina sjálfa, sem lögð var fram. Hún var jafnan á latínu og oft prentuð. Dispútasíur á fyrri öldum voru yfirleitt ekki sambærilegar við doktorsritgerðir nútímans, þær voru mun veigaminni, bæði að innihaldi og umfangi, og oft ekki miklar rannsóknir sem lágu að baki þeim.

Orðið „dispútasía“ er ekki notað um nútíma doktorsritgerðir.
Hermannaveiki

Hermannaveiki er smitsjúkdómur sem orsakast af bakteríunni "Legionella pneumophila" og kemur fram sem bráð lungnabólga. Bakterían veldur einnig kíghósta.

Saga.

Veikinni var fyrst lýst í Philadelphiu í júlí 1976 vegna faraldurs á ársfundi American Legion -- samtaka fyrrverandi hermanna. Orsök faraldursins var bakteríusmit í loftræstikerfi hótelsins þar sem ársfundurinn var haldinn. Alls smituðust um 221 og létust 34; bæði vegfarendur í nágrenni hótelsins sem og fundargestir. Útbreiðsla veikinnar hófst þó á 6. áratugnum þegar kælikerfi urðu algeng.

Einkenni.

Hermannaveiki smitast ekki frá manni til manns heldur kemur úr umhverfinu. Bakteríurnar þrífast best í vatni á bilinu 35 til 40°C eða vatnsgufu á álíka bili. Helstu einkenni sjúklinga er hiti, hósti (ýmist þurr eða með slími), vöðvaverkir, höfuðverkur, niðurgangur og lystarleysi. Blóðpróf gefa til kynna lækkaða nýrnastarfsemi. Meðgöngutími, frá smiti til einkenna, er gjarnan 2 til 10 dagar en getur einnig verið styttri. Til að útiloka hermannaveiki frá lungnabólgu eru tekin strokpróf og sett í ræktun.

Meðhöndlun.

Hermannaveiki er meðhöndluð með sýklalyfjum. Á fyrstu árunum eftir að veikin breiddist fyrst út létust margir en nú hefur hlutfallið fallið niður fyrir 5% smitaðra ef meðhöndlun er hafin fljótlega frá smiti.
Hringmyrkvi

Hringmyrkvi er sólmyrkvi sem verður þegar tunglið skyggir fyrir sólkringluna miðja en ekki jaðar hennar, séð frá athugunarstað. Almyrkvi verður ef tunglið hylur alla sólarkringluna, en deildarmyrkvi ef tunglið skyggir aðeins á sneið af sólinni.
Jón Borgfirðingur

Jón Borgfirðingur (Jón Jónsson, 30. september 1826 – 20. október 1912) var íslenskur fræðimaður, rithöfundur og lögregluþjónn. Hann safnaði handritum og hélt dagbók.

Vinnumaður og bókbindari.

Jón var fæddur á Hvanneyri í Andakíl, sonur Guðríðar Jónsdóttur, ógiftrar vinnukonu þar, en uppfóstraður af fátækum hjónum í Svíra, koti hjá Hvanneyri. Vegna fátæktar höfðu þau engin tök á að senda hann í skóla en hann lærði þó að lesa og skrifa. Eftir að hann komst upp var hann vinnumaður á Hvanneyri og víðar í Borgarfirði en var mjög bókhneigður, las allt sem hann náði í og lærði dönsku án tilsagnar. Hann var líka áhugasamur um stjórnmál og fékk leyfi þáverandi húsbónda síns til að sækja Þingvallafundinn 1848.

Hann var þó aldrei hneigður fyrir sveitavinnu og flutti til Reykjavíkur haustið 1852 og stundaði þar ýmsa vinnu, einkum þó farandbóksölu. Hann fluttist svo til Akureyrar 1854 og lærði þar bókband. Hann kvæntist Önnu Guðrúnu Eiríksdóttur 1856 og lifði næstu árin á bókbandsiðn, bókaútgáfu og bóksölu á Akureyri, auk þess sem hann fór í bóksöluferðir.

Lögregluþjónn og bókamaður.

Jón flutti aftur til Reykjavíkur með fjölskyldu sína 1865 og fékk fljótlega stöðu lögregluþjóns, sem hann gegndi svo í 23 ár. Jafnframt fór hann að sinna ritstörfum og var meðal annars fenginn til þess af bókaverði British Museum að skrifa lista yfir allar bækur sem prentaðar höfðu verið í Reykjavík og á Akureyri frá upphafi og í framhaldi af því sneru aðrir erlendir fræðimenn og bókaverðir sér til hans og báðu hann um lista yfir íslensk bókverk. Einnig var hann um tíma umboðsmaður British Museum og útvegaði safninu ýmsar íslenskar bækur. Hann var ástríðufullur bóka- og handritasafnari en gat þó oft ekki sökum fátæktar keypt það sem hugurinn stóð til. Hann lét Bókmenntafélagið fá allt það sem hann eignaðist af handritum, sumt af því mjög merka gripi, enda var hann gerður að heiðursfélaga þess.

Fjölskylda.

Í bréfum Jóns Borgfirðings má sjá þess glögg merki að honum svíður menntunarskortur sinn; hann kallar sig á einum stað „minnstan allra utanveltubesefa Minervumusteris“ og á öðrum stað segir hann „Mér hefði verið miklu nær að rorra í Borgarfjarðarmyrkrinu sem garðmaður og fjósa, aldrei lært að lesa á bók og því síður að mynda staf með krít og koli“. En þrátt fyrir fátækt og menntunarleysi tókst þeim hjónum að koma öllum fjórum sonum sínum til mennta og eldri synirnir tveir urðu landskunnir fræðimenn. Elstur var Finnur Jónsson prófessor, þá Klemens Jónsson landritari og ráðherra, Vilhjálmur cand. phil., sem dó ungur, og Ingólfur stúdent og verslunarmaður. Systurnar fengu einnig menntun að þeirrar tíðar hætti; Guðný giftist Birni Bjarnarsyni sýslumanni í Dalasýslu en Guðrún giftist ekki en var lengst af með Klemens bróður sínum. Hjá honum var Jón Borgfirðingur líka eftir að Anna kona hans lést 10. apríl 1881.
Sogblettur

Sogblettur er marblettur eða tímabundið far á húð eftir nógu harkalegan koss, sog eða bit til að gera gat á æðarnar sem eru undir húðinni.

Sogblettir geta varið í 4 til 12 daga, og fer sá tími eftir manneskjunni.
Ýmsir - Jólaljós

Ýmsir - Jólaljós er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1983. Á henni flytja ýmsir þjóðþekktir tónlistarmenn þekkt jólalög.