arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Húsavíkur-Lalli

Húsavíkur Lalli er draugur sem meðal annars er greint frá í Þjóðsögum Jóns Árnasonar. Það er sögn þeirra er helzt þykjast þar um vita að draugur þessi var uppvaktur fyrst úr Höfðakirkjugarði í Höfðahverfi á dögum síra Ketils Jónssonar í Húsavík er þar var prestur undir og um miðja 18. öld og átti dóttur Magnúsar prests þess er þar drukknaði voveiflega og Oddnýjar er síðar átti Þórleif prófast Skaftason.

Er mælt að maður annar hefði viljað ná konunni og sent því síra Katli eða henni þenna uppvakning. Sögðu þeir er séð þóttust hafa að hann gengi á kjól með hatt þrísperrtan og paruk undir og hugðu menn því prest eða nokkurn annan fyrimann verið hafa, en síra Ketill hefði fengið varið sig og konu sína fyri honum svo hann mætti þeim aldrei grand vinna. En þó var þessum Lalla það kennt er dóttir síra Ketils frumvaxta drukknaði hér undir Húsavíkurhöfða í Ingunnarpolli sem síðan er nefndur.

Dætur síra Ketils tvær áttu þeir síra Sigfús prófastur og prestur í Höfða og síra Þórlákur Jónsson í Húsavík er báðir voru uppi fyrir og um 18. aldar lokin, og var sagt að Lalli þessi hefði fylgt þeim báðum á mis, en þeir hefði vitað svo vel frá sér að hjá Sigfúsa presti hefði hann aldrei náð að komast nema að landamerkjum, en hjá síra Þórláki aldrei nema að túngarðinum, og eru ýmsar sögur um að hinir og þessir hafi átt að sjá hann (þ.e. Lalla) fylgja þeim og þeim er átti leið frá Húsavík að Höfða eða þaðan og þangað, og þekktist jafnan á því að hann hafði á höfði hatt þrísperrtan yfir lokkaparuki, og eru sögur þar um so fánýtar og fáfengilegar að ég get ekki verið að telja þær né tína.

En það sem seinast er sagt af þessum Húsavíkur-Lalla er það að skömmu eftir að faktor Mohr var setztur á Akureyri þá var það eitt kveld að maður kemur að honum og spyr hvert hann vili láta sýna sér Húsavíkur-Lalla. Mohr er fús til þess og biður hann sýna sér. Hinn bendir honum úr búðardyrum hvar hann standi, en Mohr sér ei að heldur. Hinn biður hann þá koma höfði undir handkrika sér inn vinstra. Mohr gerir svo og getur þá séð Lalla; snarar hann þá inn í búðina og sækir steytta byssu og hleypir af beint á Lalla og sáust þar eldglæringar einar.

En morguninn eftir hefði átt að finnast herðarblað eða rif úr manni þar sem Lalli hefði staðið þegar hann fekk í sig skotið, en síðan vita menn ekki að við Lalla hafi neinstaðar vart orðið.

En svo mikið orð fór þó af þessum Húsavíkur-Lalla um seinni hlut 18. aldar að sýslumaður Esphólín virðist að geta hans í Árb., 9. deild, því sagt var að hann gengi nær ljósum logunum, og einu sinni þóttust ófreskir menn sjá Lalla og Mývatns-Skottu, sem seinna var nefnd Mýrarsels-Skotta, hittast á Laxamýri og fljúgast á lengi vel, og mun það hafa verið ófagur "greyjagangur" (sem Sverrir konungur kvað).

Heimild.

Þjóðsagnasafn Jóns Árnasonar.
1291-1300

1291-1300 var 10. áratugur 13. aldar.
989 f.Kr.

#redirect 981-990 f.Kr.
977 f.Kr.

#redirect 971-980 f.Kr.
965 f.Kr.

#redirect 961-970 f.Kr.
953 f.Kr.

#redirect 951-960 f.Kr.
941 f.Kr.

#redirect 941-950 f.Kr.
930 f.Kr.

#redirect 921-930 f.Kr.
918 f.Kr.

#redirect 911-920 f.Kr.
906 f.Kr.

#redirect 901-910 f.Kr.
1082 f.Kr.

#redirect 1081-1090 f.Kr.
1070 f.Kr.

#redirect 1061-1070 f.Kr.
1058 f.Kr.

#redirect 1051-1060 f.Kr.
1047 f.Kr.

#redirect 1041-1050 f.Kr.
1035 f.Kr.

#redirect 1031-1040 f.Kr.
1023 f.Kr.

#redirect 1021-1030 f.Kr.
1011 f.Kr.

#redirect 1011-1020 f.Kr.
1188 f.Kr.

#redirect 1181-1190 f.Kr.
1176 f.Kr.

#redirect 1171-1180 f.Kr.
1164 f.Kr.

#redirect 1161-1170 f.Kr.
1152 f.Kr.

#redirect 1151-1160 f.Kr.
1140 f.Kr.

#redirect 1131-1140 f.Kr.
1128 f.Kr.

#redirect 1121-1130 f.Kr.
1116 f.Kr.

#redirect 1111-1120 f.Kr.
1104 f.Kr.

#redirect 1101-1110 f.Kr.
1121-1130

1121-1130 var 3. áratugur 12. aldar.
Kramarhús

Kramarhús er keilulaga skraut sem hengt er á jólatré. Það er oft gert úr pappír og límdur á hanki. Oft er kramarhúsið fyllt af sætindum eða kökum. Dæmi eru allt frá 1866 um kramarhús sem jólaskraut. Kramarhús var algengur umbúnaður um þær vörur kaupmanna.
Benelúxlöndin

Benelúxlöndin er heiti sem er notað yfir Belgíu, Holland og Lúxemborg sameginlega, nafnið er dregið af nöfnum landanna á tungum heimamanna, België, Nederland og Luxembourg og var upprunalega notað sem heiti yfir Benelúx efnahagssambandið en er núna notað sem almennt heiti yfir löndin þrjú.
Viðkvæmar tegundir

Viðkvæmar tegundir eru þær tegundir lífvera sem eru líklegar til að lenda í hættu á útdauða ef aðstæður breytast ekki. Viðkvæm tegund er flokkur í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN.

Á Rauða lista IUCN yfir viðkvæmar tegundir eru 5297 dýrategundir, 4914 jurtir og ein tegund frumvera.

Dæmi um viðkvæmar tegundir eru ísbjörn, hávella, ýsa og blöðruselur.
Beta-karótín

Beta-karótín er rauð-appelsínugult litarefni sem finnst í ýmsum matvælum eins og gulrótum og veldur appelsínugulum liti þeirra. Líkaminn getur breytt beta-karótíni í A vítamín.
Suður-Lanarkshire

Suður-Lanarkshire (enska: "South Lanarkshire", skoska: "Sooth Lanrikshire", gelíska: "Siorrachd Lannraig a Deas") er sveitarfélag í miðju Skotlandi sem nær yfir suðurhluta sögulegu sýslunnar Lanarkshire. Sveitarfélagið er suðaustan við Glasgow og nær yfir hluta af úthverfum borgarinnar. Íbúar eru um 312 þúsund. Stærstu bæir eru Hamilton, Lanark, Strathaven, Carluke, Rutherglen, Cambuslang og East Kilbride.
Xabi Alonso

Xabi Alonso (fæddur 25. nóvember 1981) er spænskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði sem miðjumaður fyrir meðal annars félagsliðin Liverpool FC, Real Madrid og Bayern München. Einnig spilaði hann fyrir spænska landsliðið.
Guðbergur Bergsson

Guðbergur Bergsson (f. 16. október 1932 í Grindavík) er íslenskur rithöfundur og þýðandi úr spænsku. Skáldsagan, "Tómas Jónsson, metsölubók", sem kom út árið 1966, vakti athygli sem tímamótaverk og er oft talin fyrsta móderníska skáldsagan á íslensku. Verk hans hafa verið þýdd á búlgörsku, dönsku, eistnesku, finnsku, frönsku, litháísku, norsku, spænsku, ensku og þýsku. Guðbergur er sérlegur heiðursborgari Grindavíkur.

Faðir Guðbergs starfaði sem sjómaður á veturna og trésmiður á sumrin í Grindavík þar sem Guðbergur ólst upp. Þegar Guðbergur fæddist stóð kreppan mikla yfir, og þótt að heldur hrörlegt hafi verið í Grindavík segir hann að andrúmsloftið hafi verið gott. Guðbergur vann við sjómennsku á yngri árum en útskrifaðist svo með kennarapróf frá Kennaraskóla Íslands 1955. Því næst ferðaðist hann til Spánar þar sem hann útskrifaðist með próf í spænskum fræðum, bókmenntum og listasögu frá La Universidad de Barcelona árið 1958. Guðbergur starfaði á fyrri hluta tíunda áratugarins sem listagagnrýnandi hjá vikublaðinu Helgarpóstinum.

Árið 1992 kom út bókin "Guðbergur Bergsson; metsölubók" sem er eins konar viðtalsbók Þóru Kristínar Ásgeirsdóttur við Guðberg og jafnframt tilvísun í "Tómas Jónsson, metsölubók". "Faðir og móðir og dulmagn bernskunnar", sem kom út 1997 er svo eins konar sjálfsævisaga Guðbergs. Guðbergur hlaut íslensku bókmenntaverðlaunin fyrir skáldsöguna Svaninn árið 1991 og fyrir skáldævisöguna Faðir og móðir og dulmagn bernskunnar árið 1997. Guðbergur hlaut Norræn verðlaun sænsku bókmenntaakademíunnar árið 2004. Guðbergur fékk Riddarakross Afreksorðunnar frá Spánarkonungi og riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1994.

Árið 1994 var frumsýnt leikrit eftir Viðar Eggertsson sem hann skrifaði upp úr Tanga-bókum Guðbergs, "Það sefur í djúpinu", "Hermann og Dídí" og "Það rís úr djúpinu". Viðar leikstýrði sýningunni sjálfur og fékk Menningarverðlaun DV 1995 fyrir hvort tveggja. Þjóðleikhúsið sýndi verkið sem nefndist Sannar sögur af sálarlífi systra.
Eure-et-Loir (sýsla)

Eure-et-Loir er sýsla í franska héraðinu Centre. Eure-et-Loir skiptist í fjögur svonefnd "arrondissements", 15 kantónur (fr. "cantons") 391 sveitarfélög (fr. "communes").
Medúsa (fjöllistahópur)

Medúsa var hópur listamanna sem rakti rætur sínar til Breiðholtsins árið 1979 og stóð til um 1986 þegar flestir meðlimir voru farnir að sinna öðrum málum. Hópurinn gaf út mikið af bókum og hljómsnældum þar sem höfundar sáu sjálfir um alla þætti útgáfunnar. Hópurinn kenndi sig við súrrealisma, hreyfingu upprunna í Frakklandi sem gaf frá sér sína fyrstu stefnuyfirlýsingu 1924 undir forystu skáldsins André Breton (1896-1966).

Meðlimir Medúsu fengust við myndlist, ljóðlist og tónlist og skipulögðu uppákomur þar sem ljóð voru lesin upp við undirleik hljómsveitarinnar Fan Houtens Kókó þar sem Matthías Magnússon var aðalsöngvari, Ólafur Jóhann Engilbertsson spilaði á bassa, Einar Melax hljómborð og Þór Eldon á gítar. Medúsuhópurinn rak á þessum tíma sýningarsalinn Skruggubúð í Suðurgötu, skúr við hliðina á Hjálpræðishernum sem var síðan rifinn til að stækka bílastæðin þar.

1983 tóku Einar Melax og Þór Eldon þátt í myndun súpergrúppunnar KUKL.
Wikidata

Wikidata er miðlægur gagnagrunnur tölfræðilegra upplýsinga og tungumálatengla. Hann gerir notendum kleift að uppfæra upplýsingar á einum stað fyrir öll tungumál Wikipedia. Aðrar vefsíður geta einnig notað upplýsingarnar. Wikidata er verkefni á vegum Wikimedia Germany, sem Wikimedia Foundation tekur við í mars 2013.

Wikidata er fjármögnuð með 1,3 milljóna evra fjárframlagi. Helmingurinn af þeirri upphæð kemur frá Allen Institute for Artificial Intelligence, stofnun Paul Allen's sem er einn af stofnendum Microsoft. Gordon og Betty Moore stofnunin og Google Inc leggja til fjórðung upphæðinar hvor.
Sigfús Eymundsson

Sigfús Eymundsson (f. 24. maí 1837 í Vopnafirði, d. 20. október 1911) var íslenskur ljósmyndari og bóksali. Hann vann við bókband frá unga aldri og fór árið 1857 til Kaupmannahafnar til að fullnema sig í þeirri iðn. Í Kaupmannahöfn lærði hann hjá Ursin, hinum konunglega hirðbókbindara. Árið 1861 fór hann til Noregs þar sem hann nam ljósmyndun í fjögur ár. Hann starfrækti ljósmyndastofu í Kaupmannahöfn í eitt og hálft ár uns hann flutti aftur til Íslands árið 1866. Árið 1867 opnaði hann fyrstu ljósmyndastofuna í Reykjavík. Árið 1872 opnaði hann bókaverslunina Eymundsson í miðbænum sem enn er rekin í dag. Auk þess gaf hann út nokkurn fjölda bóka. Sigfús var um áratugaskeið umboðsmaður Allan-skipafélagsins sem bauð flutninga vestur um haf. Þetta var á tímabili Vesturferðanna og má ætla að hundruðir eða þúsundir Íslendinga hafi flust vestur um set með milligöngu Sigfúsar.

Sigfús var virkur í félagastarfi og kom að starfi Kaupfélags Reykjavíkur og átti sæti í framkvæmdastjórn Heimastjórnarflokksins.
Fjallapuntur

Fjallapuntur (fræðiheiti: "Deschampsia cespitosa subsp. alpina", áður Deschampsia alpina) er plöntutegund af grasætt og er algeng grastegund á Íslandi.
Dmítríj Shostakovítsj

Dmítríj Dmítríjevítsj Shostakovítsj (rússneska: Дмитрий Дмитриевич Шостакович) (25. september 1906 – 9. ágúst 1975) var rússneskt tónskáld uppi á sovíettímabilinu. Hann er einna þekktastur fyrir sinfóníur sínar og strengjakvartetta, fimmtán talsins hver um sig.
Andrómeda (stjörnumerki)

Andrómeda er stjörnumerki á norðurhveli himins og er sýnilegt allt árið frá Íslandi þegar dimmt er. Hún er ein af 48 stjörnumerkjum sem grísk-rómverski stjörnufræðingurinn Ptolomeus skráði í bók sína Almagest. Hún er skírð eftir Andrómedu, dóttur Kefleifs í grískri goðafræði. Bjartasta stjarna merkisins, Alpha Andromedae, er tvístirni sem hefur einnig verið talin hluti af Pegasus stjörnumerkinu.

Stjörnuþokan Andrómeda er í stjörnumerkinu og heitir eftir því.
Hermann Hesse

Hermann Hesse (2. júlí 1877 í Calw í Þýskalandi – 9. ágúst 1962 í Montagnola í Sviss) var þýskur rithöfundur. Hann hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1946. Þorsteinn frá Hamri hefur þýdd þrjú ljóð eftir Hermann Hesse en þau eru Öllum dauða, Erfiðir tímar og Yfir akurinn og birtust þau í ljóðabókinni Spjótalög á spegil sem Iðunn gaf út árið 1982. Bókin Sléttuúlfurinn kom út á íslensku árið 1998 hjá bókaforlaginu Ormstungu.
Universidade Federal de Minas Gerais

Háskólinn í Minas Gerais ("Universidade Federal de Minas Gerais", oft nefndur UFMG) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Beló Horizonte, Minas Gerais, Brasilíu.

Skólinn var stofnaður árið 1927.
Kaíró

Kaíró (arabíska: القاهرة, (umritað: "al-Qāhirah")) er höfuðborg Egyptalands. Hún er fjölmennasta borg Afríku og fjórtánda fjölmennasta borg heims, með 20,5 milljónir íbúa á stórborgarsvæði sínu (2018). Borgin stendur á bökkum Nílar, og á eyjum úti í ánni rétt sunnan við þann stað þar sem hún skiptist í þrennt og rennur út í Nílarósa. Borgin liggur skammt frá höfuðborg Forn-Egypta, Memfis, sem var stofnuð um 3100 f.Kr.. Þar sem Kaíró stendur nú var fyrst byggt rómverskt virki kringum árið 150. Elsti hluti borgarinnar er á austurbakka árinnar en brýr tengja nú við borgarhlutana Gísa og Imbabah vestan megin árinnar. Kaíró er ein elsta borg í heimi.
Rio Grande do Sul

Rio Grande do Sul er fylki í Suður-Brasilíu. Fylkishöfuðborgin er Porto Alegre.

Í norður er Santa Catarina-fylki, í austur er Atlantshaf, í suður og í vestur er Argentína.
Oscar Niemeyer

Oscar Soares Filho Niemeyer (15. desember 1907 – 5. desember 2012) var brasilískur arkitekt af þýskum ættum. Hann var brautryðjandi í nútíma byggingarlist og er þekktur fyrir hönnun sína á hinni nýju höfuðborg Brasilíu, Brasilíu.
Burkholderiaceae

Burkholderiaceae er ætt baktería innan flokks Betapróteógerla. Líkt og aðrir Próteógerlar eru meðlimir ættarinnar Gram-neikvæðir. Fjölbreytileiki innan ættarinnar er verulegur hvað varðar efnaskipti, búsvæðaval og fleiri þætti, en ættbálkurinn er skilgreindur út frá skyldleika sem ákvarðaður var út frá kirnaröðum 16S rRNA gens..
Jens Otto Krag

Jens Otto Krag (15. september 1914 – 22. júní 1978) var danskur stjórnmálamaður, þingmaður Sósíaldemókrataflokksins og forsætisráðherra Danmerkur í þremur ríkisstjórnum frá 1962 til 1972, tímabili sem einkenndist af miklum hagvexti í Danmörku. Hann var forseti Norðurlandaráðs 1971. Hann barðist fyrir því að Danmörk yrði hluti af Evrópubandalaginu sem gekk eftir í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu 1972. Eftir hana sagði hann af sér, flestum að óvörum.
Elda Grin

Elda Grin ("Էլդա Գրին, Elda Ashoti Grigoryan") (f. 1928 - d. 2016) var armenskur rithöfundur, sálfræðingur og lagasérfræðingur. Hún fæddist í Tíblisi í Georgíu. Á árunum 1943-1947 nam hún við deild erlendra tungumála við rússneska kennaraskólann í Jerevan. Elda Grin var prófessor í sálfræði við Jerevan-háskóla.

Hún gaf út tíu smásagnasöfn, þar á meðal: "A Night Sketch" (1973), "My Garden" (1983), "We Want to Live Beautifully" (2000), "Space of Dreams" (2004). Smásagan "Hendurnar" var skrifuð árið 1983.
Agnetha Fältskog

Agnetha Åse Fältskog (f. 5. apríl 1950) er sænsk söngkona og tónlistarmaður. Hún öðlaðist frægð í Svíþjóð eftir útgáfu sinnar fyrstu plötu sem bar nafn hennar, "Agnetha Fältskog", árið 1968 og öðlaðist alþjóðlega frægð með hljómsveitinni ABBA, sem hefur selt yfir 370 miljón platna alþjóðlega. Það er ein mesta sala sem nokkur hljómsveit hefur náð og önnur eða þriðja söluhæsta hljómsveit tónlistarsögunnar.
Jim Belushi

James Adam „Jim“ Belushi (fædd 1954) er bandarískur gamanleikari.
Grenada

Grenada (opinbert heiti State of Grenada) er eyríki í suðausturhluta Karíbahafsins og nær, auk eyjunnar Grenada, yfir syðsta hluta Grenadíneyja. Það er norðan við Trínidad og Tóbagó og sunnan við Sankti Vinsent og Grenadíneyjar. Grenada er hluti Kulborðseyja sem eru syðstar Antillaeyja.

Grenada er einn af stærstu framleiðendum múskats í heimi. Íbúar eru um 108 þúsund (2012) og þar af býr tæpur þriðjungur í höfuðborginni St. George's. Langflestir íbúa Grenada eru afkomendur afrískra þræla sem voru fluttir til eyjarinnar til að vinna á plantekrum. Yfir helmingur er kaþólskur. Þjóðarfugl Grenada er grenadadúfan sem er í útrýmingarhættu.

Grenada var byggð Karíbum þegar Frakkar stofnuðu þar nýlendu árið 1649. Frumbyggjum eyjarinnar var nánast útrýmt eftir átök við frönsku landnemana árið 1654. Bretar lögðu eyjuna undir sig í Sjö ára stríðinu árið 1762 og fengu hana í sinn hlut með Parísarsáttmálanum árið eftir. Grenada var gerð að krúnunýlendu árið 1877. Eyjan var hluti af Sambandsríki Vestur-Indía frá 1958 til 1974 en það ár fékk hún sjálfstæði. Í kjölfar herforingjabyltingar árið 1983 gerðu Bandaríkin innrás sem var harðlega gagnrýnd af alþjóðasamfélaginu. Eftir innrásina tók eldri stjórnarskrá landsins aftur gildi. Eyjan varð fyrir tveimur stórum fellibyljum árin 2004 og 2005 sem ollu gríðarlegu tjóni.

Landafræði.

Grenada er stærst Grenadíneyja. Smærri eyjar eru meðal annars Carriacou, Petit Martinique, Ronde Island, Caille Island, Diamond Island, Large Island, Saline Island og Frigate Island. Langflestir búa á Grenada þar sem stærstu bæir landsins eru, höfuðborgin St. George's, Grenville og Gouyave. Stærsta byggðin utan Grenada er Hillsborough á Carriacou.

Eyjarnar eru eldfjallaeyjar og miðbik Grenada er mjög fjalllent. Hæsta fjallið er Mount St. Catherine sem nær 840 metra hæð. Margar ár renna úr fjöllunum til sjávar. Á eyjunum ríkir hitabeltisloftslag með heitt og rakt regntímabil og þurrkatímabil með svölum staðvindum. Grenada er syðst í fellibyljabeltinu og hefur aðeins orðið fyrir þremur fellibyljum á síðustu hálfri öld.

Íþróttir.

Langvinsælasta íþróttin á Grenada er krikket en á alþjóðavettvangi keppa íbúar landsins undir merkjum Vestur-Indía í greininni. Heimsmeistarakeppnin í krikket var haldin í Vestur-Indíum árið 2007 og fóru nokkrir kappleikir fram í St. George´s. Telst það stærsti íþróttaviðburðurinn í sögu þjóðarinnar.

Grenada hefur tekið þátt í Ólympíuleikunum allt frá leikunum Los Angeles 1984. Flestir keppendur landsins hafa tekið þátt í frjálsum íþróttum. Spretthlauparinn Kirani James hlaut gullverðlaun í 400 metra hlaupi í Lundúnum 2012 og silfur í sömu grein í Ríó 2016.
Hjólabretti

Hjólabretti eða sjaldan rúllubretti er lítið bretti með fjórum hjólum, annaðhvort notað sem ferðamáta eða til afþreyingar. Brettið er yfirleitt gert úr hlynviði þöktum pólýúretanslagi sem ver viðinn og styrkir. Hjólabretti er knúið áfram með annan fót á bretti á meðan hinn ýtir. Það er líka hægt að framkvæma brellur með hjólabretti.
Vrahovice

Vrahovice (þýska: "Wrahowitz") er borg í Tékklandi. Íbúar borgarinnar eru um 3.400 talsins.

Tenglar.

vefsíða Vrahovice
Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs

Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs eru ein fimm verðlauna sem Norðurlandaráð veitir árlega. Verðlaunin eru veitt einu bókmenntaverki skrifuðu á máli eins Norðurlandanna. Verðlaunin eru þau nýjustu meðal verðlauna Norðurlandaráðs en þau voru veitt í fyrsta sinn á Norðurlandaráðsþingi í Osló 2013.

Verðlaunafé er 350.000 danskar krónur. Valið fer þannig fram að Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð tilnefnir hvert tvö verk. Færeyjar, Grænland, Álandseyjar og Samíska málsvæðið hafa einnig rétt á því að tilnefna eitt verk hvert.

Skrifstofa Barna- og unglingabókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs er í Norræna húsinu í Reykjavík.
Smáforrit

Smáforrit (einnig kallað app, sem er stytting á enska orðinu "application" sem þýðir "forrit") á við um forrit sem er aðallega notað í farsíma og spjaldtölvu. Smáforrit fást í gegnum netverslanir reknar af fyrirtækjunum sem gefa út stýrikerfið sem forritin verða keyrð á. Dæmi um svona verslanir eru App Store frá Apple, Google Play, Windows Store frá Microsoft og BlackBerry World. Sum smáforrit eru ókeypis en fyrir önnur þarf að borga.
Panama

Panama (spænska: "Panamá") er syðsta landið í Mið-Ameríku. Panama er mjótt land sem tengir saman Norður-Ameríku og Suður-Ameríku. Það á landamæri að Kosta Ríka í vestri og Kólumbíu í austri. Skipaskurður yfir Panamaeiðið, Panamaskurðurinn, hefur verið mikill áhrifavaldur í sögu landsins.

Stjórnarfar.

Panama er stjórnskráarbundið lýðræði með framkvæmdarvald, stjórnað af forseta sem er kosinn til fimm ára í senn. Hann hefur löggjafar- og dómsyfirvald. Landinu er skipt í níu héruð og þrjú frumbyggjasvæði, sem kölluð eru "cormacas".

Söguágrip.

Panama varð sjálfstætt ríki 3. nóvember 1903 en hafði áður verið undir stjórn Kólumbíu.

Samfélag.

Glæpatíðni.

Panama er talið nokkuð öruggt miðað við önnur lönd í Mið-Ameríku þegar kemur að glæpum en tíðni glæpa þar er talin hærri en í flestum öðrum löndum í Mið-Ameríku. Tíðni ofbeldisglæpa í Panama jókst mikið í kringum 2007 en lögreglan í Panama beitti sér gegn þeim og náði árangri. Í júní 2010 hafði morðtíðni lækkað og hélt því áfram því sem lengra gekk á árið. 2011 fór einnig að fækka glæpum tengdum byssum, líkt og vopnuðum ránum. Þrátt fyrir það hækkaði tíðni einfalds þjófnaðar og voru snjallsímar vinsælt skotmark. Þrjú héruð í Panama með stærstu borgunum höfðu hæstu tíðni glæpa: Panamaborg, Colon og Chiriqui.
Suðrænn baulfiskur

Suðrænn baulfiskur ("Argyrosomus hololepidotus") er fisktegund sem helst er að finna í Indlandshafi. Hann er silfurlitaður með gráum eða brúnum uggum, dökkur sporður, dökkir til svartir blettir að ofan sitthvoru megin við bakugga og að sporði. Uggar eru beittir honum til varnar. Hann er frekar stór og er algeng stærð um 1 metri, hann getur þó náð allt að 2 metra lengd. Hefur mest vigtast 71 kg og hæðsti aldur skráður 30 ára.

Hann heldur sig helst í Indlandshafi þó mest við Madagaskar og er oft kenndur við þær eyjar, Madagaskar meagre. Hann finnst þó víðar. Fiskurinn kýs frekar hlýjan sjó og vill helst vera í hitastigi á bilinu 13-24°C.

Southern meagre er botnfiskur, sjávarfiskur en þolir þó ferskvatn og á það til að synda upp ár. Heldur sig helst í sjó á 15-150 m dýpi. Finnst þ.a.l. hellst við ósa, neðst í ám, við strendur og einnig við rif. Hann er hellst við botninn eða miðsvæðis í sjónum.

Þessi tegund á ekki marga óvini, hákarlar eiga það til að leggja sér hann til munns , síðan er hann sjálfs síns óvinur. Þeir éta hvorn annan. Southern Meagre lifir á fjölbreyttri fæðu, þar hefur stærðin sitt að segja hann étur aðra fiska og vegna stærðar er flóran nokkuð mikil. Hann lifir einnig á smokkfisk, kröbbum, rækjum og ormum. Hann aflar sér fæðu helst á nóttunni.

Þær þjóðir sem veiða mest eru Angóla, Ástralía og suður Afríka. Árið 2010 voru veidd 17,688 tonn. Angóla veiðir mest, en þeir hafa þó ekki veitt samfellt frá 1950. Þeir hættu veiðum frá 1970-1983 og aftur 1987-1998. En eftir 2001 juku þeir sínar veiðar töluvert og eru langt yfir öllum öðrum þjóðum í tonnum talið.
Bonifasíus 3.

Bonifasíus 3. var páfi frá 19. febrúar 607, þar til hann lést 12. nóvember sama ár. Þrátt fyrir þennan stutta tíma í embætti kom hann á tvennum mikilvægum umbótum varðandi embættið. Það fyrsta var að banna allar umræður um eftirmann páfa fyrir andlát hans að viðlagðri bannfæringu og að páfakjör mætti ekki hefjast fyrr en þremur dögum eftir jarðarför fyrri páfa. Hið síðara var að fá Fókas keisara í Býsantíum til að samþykkja að biskupsdæmi heilags Péturs skyldi vera yfir öllum kirkjum heims. Þannig varð páfinn í róm „alheimsbiskup“ og Kyriakos 2. patríarki í Konstantínópel gat ekki lengur gert tilkall til þess titils.
1598

Árið 1598 (MDXCVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin