arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Przewalski hesturinn

Przewalski hesturinn (fræðiheiti: "Equus ferus przewalskii") er spendýr af hestaætt. Przewalski hesturinn eða "Dzungarian" hesturinn er mjög sjaldgæfur og er í mestri útrýmingarhættu af þeim villtu hestum sem finnast á sléttum Mið-Asíu. Hesturinn var áður útdauður á sléttum Mongólíu, sást þar síðast árið 1966, en hestar þessarar tegundar hafa nýlega sést aftur í þjóðgarðinum Khustain Nuruu í Mongólíu. Przewalski hesturinn er nefndur eftir rússneska landfræðingnum og landkönnuðinum Nikolai Przevalsky.

Flest villt hross í dag svo sem ameríski mustanginn og ástralski brumbyinn eru komnir af tömdum hestum sem sluppu og aðlöguðust lífinu í villtri náttúrunni. Hins vegar hefur Przewalski hesturinn aldrei verið taminn og er enn þann dag í dag eini villti hesturinn sem hefur aldrei verið taminn. Przewalski hesturinn er einn af þremur þekktum undirtegundum af "Equus ferus", hinar eru "Equus ferus caballo" og útdauða tegundin tarpan, "Equus ferus ferus," en þær voru þó stundum tamdar. Nokkrar tegundir innan hestaættarinnar eru reyndar ennþá til ótamdar, en þar er um að ræða meðal annars þrjár tegundir af sebrahestum, ýmsar undirtegundir afrísku asnanna, villtu Mongólíuasnana og villtu asnana í Tíbet.

Staða Przewalski hestsins í dag.

Tegundin er búin að vera útdauð í villtri náttúrunni til ársins 2008. Orsök útrýmingarinnar voru veiðar, loftslag, tap búsvæða og missir vatnsbóla. Það var gert endurmat á hestunum árið 2008 og eru þeir flokkaðir í bráðri hættu. Eins og er eru um 1500 dýr eftir í dýragörðum.

Útlit.

Przewalski hesturinn er 122 - 142 cm á stærð og 2 m á lengd og vega 300 kg. Þeir eru oftast bleikálóttir með svarta bletti um allan skrokkinn, þeir eru rjómalitir á kviðinn með dekkri ál á bakinu. Höfuðið er stórt með hátt nef, þykkan kjálka, lítil eyru, þykkan háls, lítið fax en engan ennistopp og hesturinn er mjög skrokkmikill. Þetta eru litlir og harðgerðir hestar sem geta lifað án vatns og matar í langan tíma. Eitt af því sem skilur að nútímahestinn og Przewalski hestinn er það að Przewalski hesturinn er með 66 litninga en nútímahesturinn með 64.

Æxlunarferlið.

Merarnar ná kynþroska 2 vetra en fjölga sér ekki fyrr en þær eru 3 vetra. Graðhestar ná ekki kynþroska fyrr en þeir eru 3 vetra. Merarnar fara oftast í hestalæti á vorin og sumrin og eru þá með egglos og tilbúnar til æxlunar en þó eru sumar merar tilbúnar allt árið um kring. Stóðhestar geta æxlast allt árið um kring. Folöldin fæðast síðan 11-12 mánuðum eftir getnað eða eftir 330-350 daga, sem er oftast á sumrin (maí-júlí).

Atferli.

Przewalski hesturinn er hjarðdýr og í hverri hjörð eru einn stóðhestur og nokkrar merar. Ungir graðhestar af þessari tegund mynda hjarðir þangað til þeir finna merar til þess að stofna sína eigin hjörð. Graðhestarnir keppa hver við annan um merar í stóð sitt.
Fjármálabyltingin

Fjármálabyltingin (enska: "The Financial Revolution"), einnig þekkt sem fyrsta fjármálabyltingin eða fjármálabylting 18. aldar, er sagnfræði- og hagsögulegt hugtak, sem á við um sögulegt tímabil mikilla efnahags- og viðskiptalegra umbóta í Bretlandi á fyrri hluta 18. aldar, sem lögðu grundvöllinn að nútímalegri fjármálastarfsemi í Evrópu og uppgangi Breska heimsveldisins.

Uppruni hugtaksins.

Hugtakið „fjármálabylting“ var fyrst notað af breska sagnfræðingnum P. G. M. Dickson til þess að lýsa straumhvörfunum sem urðu í fjármálastarfsemi Bretlands á 18. öld, í kjölfar hinnar svokölluðu „Dýrlegu byltingarinnar“ árin 1688 til 1689. Þá var tekin upp í Bretlandi það sem Dickson kallar „hollensk fjármálastarfsemi,“ sem átti eftir að hafa mikil áhrif á efnahagsþróun Breska heimsveldisins.

Aðdragandinn.

Fjármálabyltingin á rætur sínar að rekja til „Dýrlegu byltingarinnar“ svonefndu árin 1688 til 1689, þegar Vilhjálmur 3. af Óraníu réðist inn í England og steypti Jakobi 2. Englandskonungi af stóli, og gerðist sjálfur konungur.

Vilhjálmur 3. innleiddi fjármálastarfsemi í Bretlandi að hollenskum sið, en fyrstu eiginlegu verðbréfamarkaðirnir höfðu orðið til í Hollandi á 17. öld. Þar hafði fyrsta almenningshlutafélagið og fjölþjóðafyrirtækið, þ.e. Hollenska Austur-Indíafélagið, verið stofnað árið 1602, og einnig fyrsta kauphöllin, en hún var staðsett í höfuðborginni Amsterdam. Þróun fjármála í Hollandi hafði enn fremur stuðlað að Túlípanaæðinu alræmda árin 1634 til 1637, fyrstu markaðsbólunni sem vitað er um. Þó er umdeilt hversu alvarleg sú verðbóla var, og sumir telja að hún hafi ekki haft neinar slæmar efnahagslegar afleiðingar fyrir Hollenska hagkerfið á 17. öld.

Nútímaleg fjármálastarfsemi verður til.

Að „Dýrlegu byltingunni“ lokinni, og sérstaklega á fyrri hluta 18. aldar, er sagt að nútímaleg fjármálastarfsemi hafi orðið til, með þeim efnahags- og viðskiptalegu umbótum sem áttu sér stað í Bretlandi á þeim tíma.

Fjármálabylting Bretlands á fyrri hluta 18. aldar fólst einkum í stóraukinni skattálagningu og miðstýringu skattheimtu í landinu; myndun nútímalegra fjámálamarkaða fyrir lán og sparnað, þá sérstaklega í formi skuldabréfa; og myndun fyrsta eiginlega eftirmarkaðarins fyrir skuldabréf, þá aðallega ríkisskuldabréfa. Í fyrsta sinn átti sér stað kerfisbundin þróun verðbréfa í átt að meira greiðsluhæfi og skiptanleika, þar sem langtímaverðbréf fóru í meira mæli að taka við af skammtímaverðbréfum. Þá var Englandsbanki, seðlabanki Englands, stofnaður árið 1694.

Fjármálabyltingin er einkum þekkt fyrir „Suðurhafsverðbóluna“ svokölluðu sem átti sér stað á meðan byltingunni stóð. Suðurhafsfélagið (e. "South Sea Company") hafði verið stofnað árið 1711 og hafði einokun yfir helstu siglingarleiðunum frá Bretlandi, og enska ríkisstjórnin hvatti fjárfesta til þess að skipta á ríkisskuldabréfum og hlutabréfum í félaginu. Verð hlutabréfanna rauk upp úr öllu valdi þangað til að bólan sprakk árið 1720 og fjöldi fólks tapaði stórfé.

Fleiri fjármálabyltingar.

Ýmsir hagfræðingar og sagnfræðingar sem sérhæfa sig í hagsögu og fjármálafræði, hafa greint þrjár mikilvægar fjármálabyltingar á nýöld. Það eru:
Atferlisfræði

Atferlisfræði er ein af aðalstefnum sem eru notaðar í nútímasálfræði. Upphafsmaður atferlisfræði er talinn vera John Broadus Watson.
Serbókróatíska

Serbókróatíska er suðurslavneskt mál talað í Serbíu, Króatíu, Bosníu og Hersegóvínu, Svartfjallalandi. Málið skiptist í fjórar aðalmállýskur sem eru gagnkvæmt skiljanlegar. Saman mynda mállýskurnar samfellu, en saga landanna þar sem málið er talað hefur leitt til fjölda svæðisbundinna mismuna.

Hugtakið „serbókróatíska“ var notað meira í Júgóslavíu árin 1922–1941 og 1954–1991, þar sem hún var opinbert tungumál. Í dag er oft talað um mállýskur serbókróatísku eins og þær séu sér tungumál vegna þjóðernishyggju og stofnun nýrra þjóðríkja eftir að Júgóslavía liðaðist í sundur á 20.öldinni. En þau heita bosníska, serbneska, króatíska og svartfellska. Frá málvísindalegu sjónarhorni er litið á mállýskurnar sem eitt tungumál.

Munurinn á mállýskum er ekki stór og hægt að tjá sig án misskilninga þó að tvær mismunandi mállýskur eða mál séu töluð. Auk þess eru mörkin milli málanna og mállýskanna á reiki og ráðast oft af hvernig viðkomandi málnotandi skilgreinir sig. Sem dæmi má nefna Bosníu Serba, sem kallar mál sitt serbnesku, Bosníu Króata sem kallar mál sitt króatísku, þrátt fyrir að þeir noti sömu mállyskuna og bosniskir múslimar sem kalla sitt mál bosnísku. Svartfellingar sem einhversskonar samheitir við serbnesk þjóðerni nota ennþá serbnesku þegar spurt er um tungumál. Mörkin á mállýskum geta svarað meira eða minna til ríkislandamæra eða þjóðlegra og trúarlegra hópa.

Málið er orðið fyrir áhrifum frá málum ríkjandi valdanna á svæðinu, t.d. eru fleiri orð af tyrkneskum uppruna í bosnísku, í serbneskri mállýsku bæði tyrknesk og grískt orð og í króatískri fleiri þýsk orð. Ýmis stafróf hafa verið notuð til að skrifa tungumálið, meðal annars kirkjuslavneskt, latneskt, kýrillískt og arabískt. Reynt var að taka arabíska stafrófið í notkun þegar Tyrkir réðu yfir svæðinu, þá sérstaklega var reynt að búa til nýtt tungumál fyrir Bosníu múslíma til að aðgreina þeim frá Serbum og Króötum, en þó án árángurs. Latnesku og Kýrillísku stafrófin hafa verið mest áberandi hin síðari ár en bæði voru opinber í Júgóslavíu.
Fjárkúgunarmálið

Fjárkúgunarmálið er íslenskt sakamál og pólitískt hneykslismál sem hófst í maí 2015. Málið varðar fyrst tilraun til fjárkúgunar á Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni forsætisráðherra Íslands sem framkvæmd var af systrunum Hlín Einarsdóttur og Malín Brand þar sem þær hótuðu að uppljóstra um meinta aðkomu hans að sölu DV í lok árs 2014 sem önnur hlið málsins varðar. Að sögn systranna hafði forsætisráðherra beitt sér fyrir því að MP banki myndi lána Pressunni, í eigu Björns Inga Hrafnssonar, um 60 milljónir króna til að kaupa miðilinn. Salan kom í kjölfar ítarlegrar umfjöllunnar DV um Lekamálið sem þótti gagnrýnin á ríkisstjórnina og leiddi til afsagnar Innanríkisráðherra.
Silfurblað

Silfurblað (fræðiheiti "Elaeagnus commutata") er sumargrænn runni af silfurblaðsætt. Runninn verður 1 - 4 m hár. Hann er ræktaður til skrauts. Fræ og ávöxtur eru æt. Mikið af vítamínum og nauðsynlegum fitusýrum er í ávextinum. Silfurblað er harðgerð planta sem þolir mikið frost og getur numið nitur úr andrúmsloftinu. Þegar silfurblað er ræktað sem hliðarplanta í akurgörðum þá getur það bætt jarðveginn og aukið uppskeru. Börkur silfurblaðs var notaður í reipi, fatnað og teppi.

Ávextir silfurblaðs eru mikilvæg fæða fyrir villt dýr og eru fjórðungurinn af vetrarfæðu elga í Montana. Laufþykkni silfurblaðs er veitir ýmsum fuglum skjól til að verpa og koma upp ungum.
Sóragigt

Sóragigt eða Psoriasisgigt er sjúkdómur sem stafar af truflun í ónæmiskerfinu og veldur einkennum í stoðkerfi líkamans svo sem verkjum í liðum og vöðvum ásamt sinaskeiðabólgum, festumeinum og oft liðbólgum. Gigt sem er samfara psoriasis er sóragigt.
Sumareik

Sumareik (fræðiheiti "Quercus robur") er eikartegund sem upprunnin er í Evrópu, Kákasus og í Anatólíu. Latneska heitið robur þýðir harður viður. Sumareik er náskylt annarri eikartegund vetrareik (Quercus petraea) og vex á sömu svæðum. Sumareik þekkist frá vetrareik á því að laufin hafa mjög stuttan stilk 3-8 mm langan. Einnig er akarn sumareikur öðruvísi en akarn vetrareikur. Sumareik og vetrareik blandast oft og er blendingur þeirra þekktur sem "Quercus × rosacea".

Sumareik er stórt lauffallandi tré með gildan stofn og verður ummál stofnsins frá 4 m til 12 m. Stærsta tréð í Bretlandi er The Majesty Oak með ummál 12,2 m og fræg eik, Kaive eikin í Lettlandi er 10,2 m. Laufblöð sumareikur eru með mjög stuttum stilk og 7 -14 sm löng. Tréð blómgast á miðju vori og ávöxturinn akarnið þroskast um haustið. Akarnin eru 2 - 2,5 sm löng og eru á 3-7 sm akarnstilki með einu til fjórum akörnum á hverjum.

Á Íslandi.

Lítil reynsla er af tegundinni á Íslandi en finna má nokkurra metra há tré, það hæsta á sjöunda metra. Hægur vöxtur og haustkal eru helstu hindranir. .

Í tilefni 50 ára afmælis rannsóknarstöðvarinnar að Mógilsá var gróðursettur eikarskógur þar í nágrenni sumarið 2017.

=Tilvísanir=
Sjálfsþurft

Sjálfsþurft er sú staða einstaklings eða samfélags að þurfa ekki á ytri aðstoð, stuðningi eða viðskiptum að halda til að lifa af. Sjálfsþurftarbúskapur er landbúnaður sem gengur aðallega út á framleiðslu afurða til eigin nota og getur líka átt við efnahagsstjórn þar sem markmiðið er að ríkið sé sjálfu sér nógt um nauðsynjar ólíkt markaðsbúskap þar sem ríki eru háð milliríkjaverslun.

Sjálfsþurftarhugtakið er oft notað um ýmsar tegundir af sjálfbærum lífstíl þar sem öll neysluvara er framleidd af einstaklingnum sjálfum, fjölskyldunni eða nærsamfélaginu. Dæmi um sjálfsþurftarlífstíl eru til dæmis einfalt líf, smábýlastefna, aftengd hús, sjálfsbjörgun, gerðu það sjálfur og aftur-í-sveitina-hreyfingin.

Dæmi um aðferðir og áherslur við sjálfsþurft eru óháðar byggingar, vistmenning, sjálfbær landbúnaður og endurnýjanleg orka.

Hugtakið er líka oft notað um takmarkaða sjálfsþurft eins og að rækta eigið grænmeti eða vera eins óháður fjármálastofnunum og hægt er.
Lúsmý

Lúsmý (lúsmýsætt eða sviðmý) (fræðiheiti: "Ceratopogonidae") er ættbálki tvívængja. Lúsmý eru örsmáar blóðsugur á öðrum smádýrum, fuglum og spendýrum og flokkast því sem bitmý. Lúsmý finnst víða um heim. Í Mið- og Norður-Evrópu og austur til Rússlands lifir undirtegundin sem nýfarin að finnast á Íslandi; "Culicoides reconditus" Hún finnst aðallega á Suður- og Vesturlandi og varð fyrst vart við það 2015. Árið 2021 fannst það á láglendi landsins utan Vestfjarða og Austfjarða.

Lúsmý verpir í votlendi og er flugtími þess frá júní til ágústs. Stærð er um 2mm.
Matāʻutu

Mata-Utu (wallisíska: Matāʻutu) er höfuðborg Wallis- og Fútúnaeyja með rétt um 1200 íbúa. Bærinn er á austurströnd Walliseyju. Hihifoflugvöllur er 5,6 km norðvestan við bæinn. Dómkirkjan í Mata-Utu var reist á 19. öld en gerð að dómkirkju árið 1935.
Alessandro Scarlatti

Alessandro Scarlatti (2. maí 1660 – 22. október 1725) var ítalskt barokktónskáld. Hann fæddist í Palermo en fjölskylda hans flutti til Rómar þegar Alessandro var unglingur. Núna er hann aðallega þekktur fyrir óperur sínar og kantötur. Hann var faðir tveggja tónskálda: Domenico Scarlatti og Pietro Filippo Scarlatti.
Þverálfujárnbrautin

Þverálfujárnbrautin (franska: "Des rails sur la Prairie") eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er níunda bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1957, en sagan sem hún hefur að geyma birtist í teiknimyndablaðinu Sval (f. Le Journal de Spirou) á árunum 1955-1956. Þverálfujárnbrautin er fyrsta Lukku Láka bókin sem Goscinny samdi og markar þannig upphaf samstarfs hans og Morris.

Söguþráður.

Bakgrunnur bókarinnar er glæsilegur kafli í sögu villta vestursins, þ.e. lagning járnbrautarteina milli austur- og vesturstrandar Bandaríkjanna (Kaliforníu og Chicago) sem lokið var við árið 1869. Lukku Láki er ráðinn af járnbrautarfélaginu til að hafa eftirlit með járnbrautarlagningunni frá Dauðyfladal (e. Dead Ox Gulch) vestur til Kaliforníu. Leiðin er löng og ströng og verkamennirnir þurfa að yfirstíga ýmsar hindranir og hættur á leiðinni, svo sem herskáa indíána, himinhá fjöll, snarbrött gljúfur og skrælnaðar eyðimerkur. Ekki bætir úr skák að þar sem lagning járnbrautarinnar ógnar starfsemi póstvagnaþjónustunnar sendir aðaleigandi hennar, Villi svarti, hóp illvirkja til að spilla fyrir lagningu teinanna.

Íslensk útgáfa.

Þverálfujárnbrautin var gefin af Fjölva árið 1981 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 27. bókin í íslensku ritröðinni. Heiti bókarinnar virðist hafa skolast til í frágangi, enda nefnist hún Þverálfujárnbrautin framan á kápu en Járnbrautarlagningin aftan á kápu og á kili.
Syðragarðshorn

Syðragarðshorn í Svarfaðardal er í miðjum dal vestan Svarfaðardalsár 8-9 km frá Dalvík. Þar var lengi stundaður blandaður búskapur en nú er þar lögð stund á hrossarækt og tamningar. Syðragarðshorn hefur líklega upphaflega byggst út úr landi Bakka. Ytragarðshorn er næsti bær utan við Syðragarðshorn. Ekki er vitað hvenær búskapur hófst í Syðragarðshorni. Bærinn er ekki nefndur í Landnámu eða öðrum fornum ritum. Gottskálk biskup grimmi taldi sig eiga Syðragarðahorn og seldi jörðina 1512. Eignarhald hans var þó talið æði vafasamt. Jón biskup Arason eignaðist jörðina síðar og Ari Jónsson lögmaður sonur hans átti hana þegar þeir feðgar voru höggnir án dóms og laga suður í Skálholti 1550. Í framhaldi af því sölsaði konungur eignina undir sig. Syðragarðshornsbræður, Júlíus, Jóhann og Björn Daníelssynir, eru þekktir menn í Svarfaðardal, söngmenn miklir og gleðimenn.
Fjármagnshöft

Fjármagnshöft eru svæðisbundnar takmarkanir sem settar eru á flutning og/eða notkun fjármagns til og/eða frá viðkomandi svæði. Fjármagnshöft eru að því leyti frábrugðin gjaldeyrishöftum að þau ná almennt til ákveðinna tegunda fjármagnsflutninga óháð því hvaða gjaldmiðla er um að ræða.

Á Íslandi voru fjármagnshöft innleidd í kjölfar bankahrunsins 2008 til þess að hemja fjármagnsútflæði vegna falls bankanna, en sömu takmarkanir voru hinsvegar ekki lagðar á almenn vöru- og þjónustuviðskipti. Þann 8. júní 2015 kynnti ríkisstjórn Íslands áætlun um losun fjármagnshafta sem stefnt yrði að í tengslum við uppgjör slitabúa föllnu bankanna, en þeirri áætlun var að hluta til komið til framkvæmda með lögum um nauðasamninga fjármálafyrirtækja og sérstakan stöðugleikaskatt sem voru samþykkt á Alþingi þann 3. júlí sama ár.
Fritillaria biflora

Fritillaria biflora er tegund vepjulilju frá vestur Kalifornía nyrðri Baja California. Hún þrífst helst í chaparral og skóglendi, einnig í graslendi.

"Fritillaria biflora" er fjölær jurt allt að 60 sm há. Hún er nefnd súkkulaði-lilja "chokolade lily" á ensku vegna þess að litur blómanna getur verið súkkulaði-brúnn, þó þau séu stundum dökk brún, grænfjólublá, eða gulgræn.

Afbrigði.

Tvö afbrigði eru viðurkennd:
Pasja

Pasja (ottómantyrkneska: پاشا‎, tyrkneska: "paşa"; úr persnesku "pādšā" (padisja) persneska: پادشا‎) er titill sem var notaður í Tyrkjaveldi yfir háttsetta landstjóra, herforingja og aðra merkismenn. Pasja var opinbert virðingarheiti, svipað og titillinn "sir" í Bretlandi. Í Tyrkjaveldi voru þrír flokkar pasja: fyrsti flokkur mátti bera merki með þremur töglum, annar með tveimur og þriðji með einu. Í Egyptalandi fyrir stofnun lýðveldis var pasja titill þjóðhöfðingja, sérstaklega eftir að Múhameð Alí af Egyptalandi gerði landið sjálfstætt í reynd.
The Red Balloon

The Red Balloon (franska: "Le Ballon rouge") er frönsk kvikmynd frá árinu 1956.
Honorius (keisari)

Flavius Honorius (9. september 384 – 15. ágúst 423) var keisari Vestrómverska ríkisins frá 393 – 423.

Honorius var sonur Theodosiusar 1. keisara sem var síðasti keisarinn yfir öllu Rómaveldi. Þegar Theodosius lést, árið 395, var ríkinu skipt milli Honoriusar, sem varð keisari yfir vesturhlutanum, og bróður hans Arcadiusar, sem varð keisari yfir austurhlutanum. Ríkinu hafði nokkrum sinnum áður verið skipt í austur og vestur en þar sem skiptingin varð varanleg í þetta skiptið er oft miðað við að Vestrómverkska ríkið og Austrómverska ríkið hafi orðið til við hana.

Honorius var aðeins tíu ára þegar faðir hans lést og var ríkinu því upphaflega stjórnað af aðstoðarmönnum hans og var Stilicho mikilvægastur þeirra. Stilicho, sem var hálfur Vandali og hálfur Rómverji, var einn hæfasti hershöfðingi síns tíma og vann marga sigra gegn Germönum. Að lokum féll hann þó í ónáð, var handtekinn og tekinn af lífi, árið 408. Stöðug hnignun ríkisins einkenndi keisaratíð Honoriusar og til marks um það var sjálf Rómaborg hertekin, árið 410, af Gotneskum her undir stjórn Alarics. Gotneski herinn eyddi þremur dögum í að ræna öllum þeim verðmætum sem þeir gátu í borginni áður en þeir yfirgáfu hana aftur og héldu suður Ítalíuskagann þar sem þeir héldu áfram að valda tjóni. Róm hafði ekki verið hertekin af utanaðkomandi her síðan Gallar hertóku hana árið 387 f.Kr. og var þessi atburður mikið áfall fyrir íbúa borgarinnar og alls heimsveldisins. Sjálfur var Honorius með hirð sína í Ravenna, sem nú var höfuðborg ríkisins.

Á valdatíma Honoriusar var Bretland yfirgefið af Rómverjum fyrir fullt og allt. Árið 421 skipaði Honorius hershöfðingjann Constantius sem með-keisara sinn. Constantius var giftur systur Honoriusar, Galla Placidia, og áttu þau soninn Valentinianus sem síðar varð keisari. Constantius lést eftir aðeins nokkra mánuði á valdastóli. Honorius lést svo árið 423 án erfingja og var embættismaðurinn Joannes þá skipaður keisari Vestrómverska ríkisins. Joannes var þó ekki viðurkenndur af austrómverska keisaranum Theodosiusi 2. sem skipaði systurson Honoriusar, Valentinianus 3., sem keisara, árið eftir.
Grunnvextir

Grunnvextir eru vextir með fastri prósentu eða breytilegri eftir fyrirfram umsömdu viðmiði, sem að viðbættu vaxtaálagi myndar heildarvexti af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu.
Jean Tabary

Jean Tabary (15. mars 1930 – 18. ágúst 2011) var franskur myndasöguteiknari. Hann er kunnastur fyrir samstarf sitt við René Goscinny við gerð Ævintýra Harúns hins milda um fúlmennið "Fláráð stórvesír".

Ferill.

Jean Tabary fæddist í Stokkhólmi í Svíþjóð. Hann hóf feril sinn sem myndasöguhöfundur og -teiknari á síðum franska myndasögublaðsins "Vaillant" árið 1956. Þar samdi hann vinsælar sögur um uppátækjasöm Parísarbörn sem nutu mikilla vinsælda.

Árið 1960 hófst samstarf hans við René Goscinny. Þeir unnu saman sögur um fákænan þjóðarleiðtoga, "Harún hinn milda" fyrir myndasögublaðið "Record". Fljótlega varð aukapersóna í sögunum, hinn undirförli "Fláráður stórvesír" að aðalsöguhetjunni. Eftir að Coscinny lést árið 1977 tók Tabary einn við gerð sagnaflokksins. Í kjölfar hjartaáfalls árið 2004 fól hann börnum sínum að halda áfram verki sínu.

Sama ár og Tabary og Coscinny sköpuðu Fláráð og Harún hinn milda, kynntu þeir til sögunnar aðra persónu: einfeldninginn og flækinginn "Valentin". Alls gerði Tabary sjö bækur um ævintýri hans.
Ilmbjörk

Ilmbjörk (fræðiheiti: "Betula pubescens") eða birki í daglegu tali er tré af birkiætt. Það er algengt í Norður-Evrópu. Tegundin er ljóselsk, hægvaxta, vind og frostþolin. Hún getur blandast við fjalldrapa og er þá afkvæmið runnkennt.

Á Íslandi.

Ilmbjörkin er eina innlenda tré landsins sem myndar skóga. Við landnám er talið að að fjórðungur Íslands hafi verið þakinn birkiskógi, jafnvel allt að 40% landsins.

Stórvöxnustu birkiskógar landsins eru allir á því austanverðu, þ.e. frá Fnjóskadal austur um og suður til Bæjarstaðar nálægt Skaftafelli. Vestlenska birkið er af einhverjum ástæðum kræklótt og fremur lágvaxið. Hæstu tré í birkiskógum Íslands ná sjaldnast meira en 12 m hæð.

Hæsta þekkta birkið er á Akureyri, tæpir 15 metrar. Fundist hefur birki í allt að um 680 metra hæð hér á landi, við Útigönguhöfða. Kynbætur hafa verið gerðar á ilmbjörk til að rækta beinstofna tré.

Árið 2015 fór fram kortlanging birkiskóga á landinu og niðurstöður voru þær að þá þakti birki 1,5% landsins, eða 1.506 ferkílómetra. Flatarmál þess jókst um tæp 10% frá árinu 1989, alls um 130 ferkílómetra.

Birki hefur verið valið tré ársins árin 1989,1993 og 1998 af Skógræktarfélagi Íslands.

Samlífi.

Ilmbjörk lifir í samlífi við fjölda annarra lífverutegunda. Vitað er um að minnsta kosti 94 mismunandi tegundir smásveppa sem lifa í samlífi við ilmbjörk á Íslandi, hvort sem það er samhjálp eða sníkjulífi. Meðal þessara tegunda eru birkiryðsveppur og bládoppa.

Á berki ilmbjarkar finnst fjöldi fléttutegunda, meðal annars hin sjaldgæfa birkimerla sem finnst aðeins á örfáum stöðum á Íslandi.
Alaskasýprus

Alaskasýprus (fræðiheiti: "Cupressus nootkatensis", áður þekkt sem "Chamaecyparis nootkatensis" ) er barrtré af grátviðarætt ("Cupressaceae"). Það vex í strandhéruðum Bresku Kólumbíu, sunnanverðu Alaska og allt suður til Norðvestur-Kaliforníu. Það verður 30–40 m á hæð og vaxtalag er eins og grönn keila. Kýs mikinn loftraka og djúpan jarðraka. Er skuggþolið og vex upp inni í greni- og þallarskógum. Alaskasýprus er hægvaxta og getur náð 1.000 – 3.500 ára aldri.

Árssprotar vaxa í fleti eins og í blævæng og hafa ekki eiginleg endabrum, heldur stöðva þeir bara vöxtinn í bili við óhagstæð veðurskilyrði. Barrnálar eru skellaga.

Börkurinn er grábrúnn og sléttur og flagnar af í stórum flögum á eldri trjám. Könglar eru kúlulaga.

Á Íslandi.

Alaskasýprus hefur ekki náð mikilli hæð hérlendis en reynsla er ekki mikil, eintök má finna á t.d. í Lystigarði Akureyrar, Hallormsstað, Mógilsá, í Skorradal, á Reykjavíkursvæðinu, í Múlakoti og í Fljótshlíð. Hann vex mjög hægt hérlendis og vantar líklega meiri hita. Hann þarf mjög gott skjól og vex ágætlega í hálfskugga af öðrum trjám. Hann þolir illa þurranæðinga í frosti og vetrarsól, og verður því að skýla honum vel fyrir því og norðanáttinni. Vetrarskýli er því nauðsynlegt fyrstu árin, nema hann hafi mjög gott skjól af öðrum gróðri í kring.

Tengill.

Lystigarður Akureyrar - Alaskasýprus
Svölulilja

Fritillaria tubiformis er fjölær laukplanta í liljuætt, ættuð frá Alpasvæðum suðvestur Frakklands og norður Ítalíu.
Svörtuloft

Svörtuloft er þrettánda bókin eftir spennusagnahöfundinn Arnalds Indriðasonar. Bókin kom út árið 2009.

Aðalsögupersónan Sigurður Óli hittir vin í samkvæmi sem biður hann að heimsækja konu sem er að frárkúga hann með myndum sem voru teknar af honum í 'swinger' party. Þegar þangað kemur liggur konan meðvitundarlaus á gólfinu, eftir smástund fattar Sigurður Óli að árásarmaðurinn er enn í húsinu og verður fyrir höggi og árásarmaðurinn hleypur í veg.