arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hengigarðarnir í Babýlon

Hengigarðarnir í Babýlon (eða Svifgarðarnir í Babýlon) voru eitt af sjö undrum veraldar. Ekki er fullvíst hvort þeir voru til í þeirri mynd sem þeim er lýst í heimildum. Enginn af þeim sem skrifaði um þá hafði séð þá með eigin augum, heldur studdust við sögur.

Saga.

Hengigarðarnir og veggirnir umhverfis Babýlon voru byggðir af kónginum Nebúkadnesar II, að því er talið er um 600 f.Kr. Babýlon var forn borg í Babýlóníu, sem var ríki eða fylki í Mesópótamíu til forna, sem var um það bil þar sem Írak nútímans er.

Samkvæmt sögnum, þá var ástæðan fyrir byggingu Hengigarðana sú, að kona Nebúkadnesars, Amyitis, var með heimþrá. Hún var dóttir konungsins frá Medes og land hennar var stórgert, með fjöllum og með eindæmum grænt og ræktað. Svo henni leiddist óskaplega sólbökuð flatneskjan í Mesópótamíu. Þess vegna datt konungi í hug að gleðja hana með því að reisa risastórt gervifjall til þess að endurgera heimkynni hennar.

Hengigörðunum hefur verið lýst af forngrískum sagnfræðingum, meðal annars Straboni og Díodórosi frá Sikiley, en annars er lítil sönnun fyrir tilvist þeirra. Sumir telja að þetta sé jafnvel bara einhver saga sem átti sér aldrei neina stoð í raunveruleikanum. Ein rök fyrir því er sú staðreynd að gríski sagnfræðingurinn Heródótos gerði góða grein fyrir Babýlonborg en minntist aldrei á Hengigarðana. Það var árið 450 f.Kr., um 150 árum eftir byggingu þeirra. Hann gerir ítarlega grein fyrir hinum geysimikla vegg sem umkringdi borgina og einnig fyrir Babelturninum, sem reis fyrir ofan borgina. En ekkert um garðana.

Lýsing.

Gríski landafræðingurinn Strabon (á 1. öld f.Kr.) og gríski sagnfræðingurinn Díodóros frá Sikiley, höfðu báðir lýst görðunum sem eins konar hvelfingum sem risu hver ofan á annarri og hvíldu á ferköntuðum súlum. Þær voru holar að innan og innihéldu mold til þess að planta stærstu trjánum í. Súlurnar og hvelfingarnar áttu að vera úr bökuðum múrsteinum og asfalti. Síðan hékk gróðurinn út yfir svalir og brúnir. Það hefur verið tilkomumikið að sjá þetta gróðri þakta risafjall gnæfa upp úr sólbakaðri sléttunni.

En það sem virkilega gerir Hengigarðana jafnmerkilega og raun ber vitni er sú staðreynd að fólk undraðist mikið hvernig allur þessi gróður hélst lifandi því það þurfti að vökva hann allan. Það hafa fundist töflur sem útskýra nokkuð sem líkist skrúfu Arkímedesar sem notuð var til þess að lyfta vatninu upp þessa miklu hæð. Þaðan hefur það síðan runnið niður fjallið og vökvað plönturnar á hverjum palli.

Þýðing.

Nafnið Hengigarðarnir, eða Svifgarðarnir eins og þeir eru stundum nefndir, valda stundum misskilningi, þar eð fólk sér fyrir sér garða sem hanga eða svífa í lausu lofti. Íslensku heitin gefa slíkt eilítið í skyn, þó ekki alveg, þar eð þau tengja sig við orð eins og hengibrú eða svifferju, svo eitthvað sé nefnt, en þau fyrirbæri hanga ekki í lausu lofti. En merkingin brenglaðist í sumum málum þegar þýtt var úr forngrísku ("krematos") eða latínu ("pensilis"). Þessi orð merkja í raun: „slútir yfir“. Í sumum tungumálum valda þýðingarnar misskilningi þar eð fólk sér fyrir sér garða sem hanga í lausu lofti bókstaflega.
Okavangofljót

Okavangofljót er fjórða lengsta fljót í sunnanverðri Afríku. Það rennur um 1700 kílómetra leið frá Angóla (þar sem það heitir Cubango-fljót), eftir landamærunum við Namibíu og inn í Botsvana þar sem það rennur út í Okavangofen við norðurenda Kalaharíeyðimerkurinnar.
Vatnsdalur

Vatnsdalur er 25 km langur dalur í Austur-Húnavatnssýslu. Í dalnum nam Ingimundur gamli Þorsteinsson land samkvæmt því sem segir í Landnámu, og bjó hann á Hofi. Vatnsdalsvegur er 40 km langur og liggur um dalinn, beggja vegna Vatnsdalsár.

Náttúrufar.

Vatnsdalur er grösugur og búsældarlegur dalur sem gengur inn til suðurs milli Vatnsdalsfjalls, sem er 1018 m hátt, í austri og Víðidalsfjalls, sem er 993 m. Næsti dalur vestan við hann er Víðidalur, en til austurs er Sauðadalur næstur, svo Mjóidalur og að lokum Svínadalur.

Við mynni dalsins að vestan eru Vatnsdalshólar, sem sagðir eru óteljandi. Þeir eru flestir keilumyndaðir og eru taldir hafa orðið til við jarðskrið úr Vatnsdalsfjalli fyrir um 10.000 árum. Í Þrístöpum vestast í Vatnsdalshólum fór fram síðasta aftaka á Íslandi árið 1830, þegar Friðrik Sigurðsson og Agnes Magnúsdóttir voru hálshöggvin fyrir morð. Innan við hólana er stöðuvatnið Flóðið, sem varð til árið 1720, þegar skriða (Bjarnastaðaskriða) úr Vatnsdalsfjalli stíflaði Vatnsdalsá, sem rennur um dalinn, og eyddi bænum Bjarnastöðum. Áin sem nú rennur úr vatninu heitir Hnausakvísl. Vatnsdalsá er ein af betri laxveiðiám landsins og í henni er líka mikil silungsveiði.

Í landi Kornsár fyrir miðjum dal er alldjúp, sérkennileg smátjörn sem nefnist Kattarauga, á henni eru tvær fljótandi eyjar og er hún friðlýst náttúruvætti. Trjálundur er í Þórdísarlundi og við Ólafslund. Inn af dalnum er Grímstunguheiði, víðlent afréttarland sem áður tilheyrði stórbýlinu Grímstungu, þar sem áður var prestssetur og kirkjustaður. Vestan við hana er Haukagilsheiði, kennd við bæinn Haukagil í Vatnsdal.

Vatnsdalur er þéttbýl sveit og þar er stundaður landbúnaður og ferðaþjónusta. Kirkja er á Undirfelli og þar er einnig rétt sveitarinnar.
26. júní

26. júní er 177. dagur ársins (178. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 188 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Frummál

Frummál í sögulegum málvísindum er forfeðramál annarra tungumála sem mynda tungumálaætt. Vanalega er lítið eða ekkert vitað um frummálið beint, en með því að rannsaka afkomendur þess er hægt að draga upp mynd af því hvernig það hafi líklega litið út.

Frumindóevrópska er það frummál sem mest hefur verið rannsakað.
1461

Árið 1461 (MCDLXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Landsbókavörður Íslands

Landsbókavörður er forstöðumaður Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns. Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafnið voru sameinuð í eitt safn árið 1994 og flutti safnið þá í húsnæði Þjóðarbókhlöðunnar við Arngrímsgötu í Vesturbæ Reykjavíkur. Áður en til sameiningarinnar kom var landsbókavörður forstöðumaður Landsbókasafns Íslands sem var til húsa í Safnahúsinu við Hverfisgötu og háskólabókavörður var forstöðumaður Bókasafns Háskóla Íslands sem var til húsa í aðalbyggingu HÍ.

Mennta- og menningarmálaráðherra skipar landsbókavörð til fimm ára í senn.
4. júlí

4. júlí er 185. dagur ársins (186. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 180 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Knarrarósviti

Knarrarósviti er 26 metra hár viti sem stendur við Knarrarós austan við Stokkseyri. Vitinn stendur á landi Baugsstaða og er svæðið kallað kampur. Vitinn er nefndur eftir ós sem er fyrir framan hann sem kallaður er Knarrarós. Hann var byggður árið 1939. Höfundur er Axel Sveinsson, verkfræðingur.
1449

Árið 1449 (MCDXLIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1405

Árið 1405 (MCDV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin
1427

Árið 1427 (MCDXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Páll Skúlason

Páll Skúlason (f. 4. júní 1945 á Akureyri á Íslandi, l. 22. apríl 2015) var íslenskur heimspekingur og fyrrverandi rektor Háskóla Íslands.

Páll lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1965. Hann stundaði nám í heimspeki við kaþólska háskólann í Louvain í Belgíu og lauk þaðan B.A. gráðu árið 1967 og doktorsgráðu árið 1973. Doktorsritgerð Páls, sem hét "Du Cercle et du Sujet: problèmes de compréhension et de méthode dans la philosophie de Paul Ricoeur", fjallaði um heimspeki franska heimspekingsins og túlkunarfræðingsins Pauls Ricœur.

Páll varð lektor í heimspeki við Háskóla Íslands árið 1971 og var skipaður prófessor árið 1975. Hann gegndi fjölmörgum trúnaðarstörfum við Háskóla Íslands. Páll var þrisvar sinnum deildarforseti Heimspekideildar (1977-1979, 1985-1987 og 1995-1997) og rektor Háskólans 1997-2005.

Páll var meðal stofnenda Norrænu heimspekistofnunarinnar og í stjórn hennar frá 1980. Hann var formaður Félags áhugamanna um heimspeki 1981-1986.
1454

Árið 1454 (MCDLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1468

Árið 1468 (MCDLXVIII í rómverskum tölum)
16. júlí

16. júlí er 197. dagur ársins (198. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. Þá eru 168 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
1476

Árið 1476 (MCDLXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Skagerrak

Skagerrak er sund inn úr Norðursjó milli suðausturstrandar Noregs, Jótlands í Danmörku og suðvesturstrandar Svíþjóðar (Bohuslän). Suður úr Skagerrak liggur Kattegat sem tengist við Eystrasalt um Eyrarsund, Litla-Belti og Stóra-Belti. Bein lína frá Grenen á Skagen á Norður-Jótlandi að Marstrand í Svíþjóð greinir á milli Skagerrak og Kattegat. Oslóarfjörður gengur norður úr Skagerrak.
1494

Árið 1494 (MCDXCIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Lágþýska

Lágþýska (einnig niðursaxneska eða plattþýska) er þýsk mállýska. Hið opinbera heiti tungumálsins á lágþýsku er nedersaksisch eða plattdüütsch. Lágþýska er vesturgermanskt tungumál og skyldast ensku, frísnesku, hollensku og afríkönsku (tungumáli í Suður-Afríku).
Jean-Paul Sartre

Jean-Paul Sartre (f. 21. júní 1905 í París; d. 15. apríl 1980 í París) var franskur rithöfundur, heimspekingur og gagnrýnandi. Hann skrifaði í anda tilvistarstefnu.

Árið 1964 voru honum veitt bókmenntaverðlaun Nóbels en hann afþakkaði þau með þeim ummælum, að „enginn ætti að vera heiðraður fyrir það eitt að lifa“.
Ígor Stravínskíj

Ígor Fjodorovítsj Stravinskíj (rússneska: И́горь Фёдорович Страви́нский) (17. júní 1882 - 6. apríl 1971) var eitt mikilvægasta tónskáld tuttugustu aldar. Hann fæddist í bænum Oranienbaum í Rússlandi, en flutti síðar til Parísar í Frakklandi og seinna til New York í Bandaríkjunum.

Hann er þekktastur fyrir þrjá balletta sem hann samdi snemma á ferli sínum; "L'Oiseau de feu" (Eldfuglinn), "Pétrouchka" og "Le sacre du printemps" (Vorblótið).
Gotland

Gotland er stór eyja í Eystrasalti sem tilheyrir Svíþjóð. Hún er um 90 km austan við meginlandið. Eyjan er öll eitt sveitarfélag og einnig sérstakt fylki, "Gotlands Kommun". Höfuðstaður eyjarinnar er Visby. Auk sjálfrar höfuðeyjarinnar, Gotlands, tilheyra einnig Fårö, Karlseyjarnar og Gotska Sandön eyjaklasanum. Á eyjunum hafa fundist 42.000 fornminjar.

Mállýskan sem töluð er á Gotlandi nefnist gotlenska (eygotneska) en hún er enn talsvert ólík ríkissænsku bæði í framburði og málfari. Orðaforði gotlenskunnar er mun líkari íslensku en flestar aðrar mállýskur Svía. Þó að gotlenska sé nú einungis mállýska á hún rætur í sjálfstæðu fornmáli sem nefndist forngotlenska.

Á miðöldum var Gotland mikilvægur verslunarstaður og sjóræningjahöfn. Visby gekk í Hansasambandið og varð ein af lykilborgum sambandsins. 1280 lögðu Svíar eyjuna undir sig og 1361 komu Danir, undir stjórn Valdimars atterdag. Eyjan var undir dönskum yfirráðum þar til eftir friðarsamninginn í Brømsebro 1645.

Þegar Eiríkur af Pommern fór í konunglegt verkfall 1439 settist hann að í Visby og stundaði þaðan sjórán á Eystrasalti. 1449 lét hann Kristjáni I eyjuna eftir.
Hróarskelda

Hróarskelda (danska: Roskilde) er bær í samnefndu sveitarfélagi í Hróarskelduamti á dönsku eyjunni Sjálandi, 30 km vestan við Kaupmannahöfn. Sveitarfélagið er 81 km² að flatarmáli og þar bjuggu 83.022 árið 2012. Hróarskelda var sameinuð nágrannasveitarfélögunum Gundsø og Ramsø árið 2007 en hið sameinaða sveitarfélag ber áfram nafn Hróarskeldu.

Bærinn er gamall og var höfuðstaður Danmerkur frá upphafi konungdæmisins til u.þ.b. 1400 þegar Kaupmannahöfn tók við því hlutverki. Dómkirkjan í Hróarskeldu er frá 12. og 13. öld og var fyrsta dómkirkjan í gotneskum stíl sem var hlaðin úr múrsteinum. Hún var eina dómkirkjan á Sjálandi fram á 20. öld. Kirkjan er greftrunarstaður danskra kónga og drottninga og vinsæll áningarstaður ferðamanna, 125.000 manns heimsækja hana árlega. Kirkjan er á heimsminjaskrá UNESCO síðan 1995.

Í Hróarskeldu er miðstöð rannsókna og endurgerða á víkingaskipum í Víkingaskipasafninu. Þar er hægt að skoða fimm skip ólíkrar gerðar sem sökkt var í Hróarskeldufjörð árið 1070 og voru grafin upp 1962. Á safnasvæðinu er höfn og nokkur verkstæði sem sérhæfa sig í smíði víkingaskipa.

Nálægt bænum hefur verið haldin tónlistarhátið árlega á sumrin frá 1971. Hróarskelduhátíðin er sú stærsta sem haldin er á Norðurlöndum og með þeim stærri í Evrópu.
Svíakonungar

Svíþjóð hefur verið konungsríki svo langt aftur sem sögur herma. Í Heimskringlu, Íslendingasögunum, Bjólfskviðu og fleir fornum ritum eru allmargir Svíakonungar tilnefndir sem alls er óvíst um hvort þeir hafi í raun verið til og eru þeir nefndir sögukonungarnir í sænskri sagnfræði. Tímasetning konunga í eftirfarandi lista er óviss allt fram að Sörkvi eldra.
8. öldin

8. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 701 til enda ársins 800.
Nýi garður

Nýi-Garður er ein af byggingum Háskóla Íslands á háskólalóðinni milli Odda og Lögbergs, gegnt Norræna húsinu. Hann var byggður sem stúdentagarður og tekinn í notkun árið 1943. Á 10. áratug 20. aldar var hlutverki hússins breytt og hýsir það nú skrifstofur kennara hugvísindasviðs auk ýmissa tengdra stofnana, s.s. Hugvísindastofnunar og tungumálamiðstöðvarinnar. Þar fer fram hluti af kennslu íslensku fyrir erlenda stúdenta.
Íslenskir stjórnmálaflokkar

Hér á eftir er listi yfir Noregskonunga.
1. ágúst

1. ágúst er 213. dagur ársins (214. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 152 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Berkjubólga

Berkjubólga "(bronchitis)" er öndunarfærasjúkdómur þar sem bólga kemur í berkjurnar (meðalstóru lungnapípurnar) í lungunum. Berkjubólga lýsir sér sem þurr hósti, andnauð, þreyta og hiti. Oft fylgir einhverskonar hvítt slím með hóstanum, en ef það slím verður gult eða grænt á lit er komin sýking. Berkjubólga getur einnig fylgt venjulegu kvefi.

Til eru tvær gerðir berkjubólgu:
White Ladder

White Ladder er fjórða breiðskífa breska tónlistarmannsins David Gray. Platan kom út árið 1998 en hún sló ekki í gegn fyrr en árið 2000. Platan er óvenjuleg að því leyti að David tók hana alla upp sjálfur heima í íbúðinni sinni og gaf hana síðan út undir eigin merkjum.
Fjallahjól

Fjallahjól eru reiðhjól á breiðum dekkjum með allt að 27 gírum og sérhönnuð til að ferðast um utan malbikaðra vega. Fyrstu fjallahjólin komu á sjónarsviðið á níunda áratug tuttugustu aldar og voru þau hönnuð út frá Schwinn Balloon-hjólinu.

Tegundir fjallahjóla.

Undanfarin ár hefur komið fram á sjónarsviðið fjöldinn allur af tegundum og mismunandi afbrigði af reiðhjólum. Fjallahjól eru framleidd með annað hvort framdempara eða með tveimur dempurum; einum að framan og einum að aftan. Slík hjól eru kölluð víðavangshjól eða cross-country. Ferðahjólin eru einnig vinsæl. Yfirleitt eru það einfaldlega hefðbundin fjallahjól með aukaútbúnaði, s.s. brettum og bögglaberum en þeir allra hörðustu fjárfesta í sérútbúnum ferðahjólum með sérstöku lagi og miklu af sérsniðnum útbúnaði. Nú seinustu ár hafa einnig komið fram hjól sem líkjast BMX-hjólum og eru mest notuð í brautum, á stökkpöllum og innanbæjar. Fjallabrun er orðið vinsælt sport víða um heim og er því oft líkt við snjóbrettaæðið. Sérútbúin hjól sem líkjast einna helst mótorkrosshjólum eru notuð í þessa íþrótt en keppnir eru haldnar víða um heim. Free-ride-hjól eru svo nýjasta æðið en sá stíll er sóttur til Bresku Kólumbíu í Kanada þar sem hjólað er eftir mjög tæknilega erfiðum leiðum, oft á uppbyggðum pöllum, með ýmsum þrautum og stökkpöllum. Þessi hjól eru mitt á milli fjallabrunshjóla og víðavangshjóla, yfirleitt með dempurum að framan og aftan svipað og fjallabrunshjólin en oft léttari og meðfærilegri.
14. ágúst

14. ágúst er 226. dagur ársins (227. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 139 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Barít

Barýt eða barít (Þungspat) (BaSO4) er steind úr barínsúlfati. Það tilheyrir fáskipuðum baríthópi steinda og er nafnið dregið af efnasamsetningunni og þyngdinni.

Nafnið barít er dregið af gríska orðinu "barus" (þungt).

Lýsing.

Flatir og blaðlaga kristallar. Hvítt eða gráleitt, hálfgegnsætt. Eðlisþyngdin er aðaleinkenni baríts.

Útbreiðsla.

Myndast úr kvikuvessum, í grennd við djúpbergsinnskot. Fágætt, stærð kristala 3-5 cm. Á Íslandi hefur barít fundist við megineldstöðvar á Austfjörðum.

Barít finnst oft í blý-sink æðum í kalksteini, í útfellingum á hverasvæðum og í hematítmálmgrýti. Barít finnst oft með steindunum anglesíti og selestíti.

Notkun.

Barít er t.d. notað í málningar- og pappírsframleiðslu. Barít er megin uppspretta baríns.
Tækniskóli Íslands

Tækniskóli Íslands var stofnaður árið 1964 og með tilvist hans var ætlað að brúa bilið milli iðnmenntunar og háskólanáms. Tækniskólinn var færður á háskólastig árið 2002 og tók þá upp nafnið Tækniháskóli Íslands. Árið 2005 sameinuðust Tækniháskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík undir nafni Háskólans í Reykjavík.
Torfhildur Hólm

Torfhildur Hólm (2. febrúar 1845 – 14. nóvember 1918) var íslenskur rithöfundur. Hún var fyrsti íslenski rithöfundurinn sem skrifaði sögulegar skáldsögur og hún var einnig fyrsta íslenska konan sem skrifaði skáldsögur.

Ungdómsár og Vesturheimur.

Torfhildur fæddist á Kálfafellsstað í Skaftafellsýslu 2. febrúar 1845. Foreldrar hennar voru Þorsteinn Einarson prestur og Guðríður Torfadóttir. Torfhildur lagði stund á ensku og hannyrðanám í Reykjavík. Hún giftist Jakobi Hólm verslunarstjóra á Hólanesi nyrðra en varð ung ekkja því maður hennar lést eftir eins árs hjónaband. Torfhildur flutti til Vesturheims árið 1876 og fyrstu smásögur hennar birtust árið 1878 í vestur-íslenska blaðinu Framfara.

Fyrstu listamannslaunin.

Torfhildur kom aftur til Íslands árið 1889. Alþingi ákvað að veita henni skáldalaun 500 krónur á ári. Torfhildur var fyrsti Íslendingurinn til að fá listamannalaun. Torfhildur gaf út bókmenntatímaritið Draupnir á árunum 1891 til 1908 og tímaritið Dvöl á árunum 1901 til 1917. Verk Torhildar voru vinsæl meðal almennings en síður meðal gagnrýnenda. Sjá má áhrif frá Torfhildi í verkum Halldórs Laxness Íslandsklukkunni og fyrsta skáldsaga Halldórs var að hans eigin sögn verkið Afturelding sem dregur nafn sitt frá skáldsögu Torfhildar Eldingu. Ein sögupersóna Halldórs ber nafnið Garðar Hólm.

Torfhildur í augum bókmenntafræðinga.

Soffía Auður Birgisdóttir taldi hana vera „brautryðjanda á sínu sviði“ og að hún „hikaði ekki við það að fara inn á „svið karlmanna““. Einnig taldi hún verk hennar vera aðalega siðferðislegs eðlis, og Torfhildur virðist hafa frekar reynt að bæta siðferði og trúarlíf Íslendinga en að koma fram róttækum hugmyndum kvenfrelsis.

Ritverk.

Sögulegar skáldsögur

Smásögur
Škoda Felicia

Škoda Felicia er fólksbíll frá Škoda Auto bílaframleiðandanum sem tók við af Škoda Favorit 1995. Felicia var því með fyrstu tegundum Škoda sem var með vél og fleiri íhluti frá Volkswagen, sem tók Škoda yfir árið 1991. Škoda Felicia er til í útgáfum með 1.3, 1.6 og 1.9 lítra vélum, sem fimm dyra hlaðbakur, skutbíll og sendibíll. Framleiðslu Felicia var hætt árið 2000, ári eftir að Škoda Fabia kom fyrst út.

Tegundirnar hafa fengið mjög misjafna dóma enda misvel búnar eftir útgáfu og árgerð. Almennt hefur Škoda Felicia fengið góða dóma fyrir endingu, innrými og verð, en verri fyrir kraft (einkum 1.3 vélarnar).
Málmgrýti

Málmgrýti (enska: ore) kallast útfellingar steinda, sem innihalda verðmæta málma í nægjanlegu magni til arðbærrar vinnslu.
1337

Árið 1337 (MCCCXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Blóð

Blóð er fljótandi rauður líkamsvefur sem flæðir um æðar lífvera og samanstendur af vatnslausn ýmissa efna og frumum. Blóðið flytur frumum líkamans næringarefni og súrefni og ber koldíoxíð frá þeim. Einnig berast hormón og alls kyns boðefni og stýriefni með blóðstraumnum og virka sum þeirra á líkamann sem heild en önnur staðbundið. Í lungum verða svonefnd loftskipti, þar sem blóðið losar sig við koldíoxíðið og tekur upp súrefni þess í stað. Hjartað sér um að viðhalda blóðstreyminu um líkamann. Helmingur blóðs er blóðvökvi. Í blóði eru nokkrar gerðir frumna, helst má nefna:
25. ágúst

25. ágúst er 237. dagur ársins (238. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 128 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Flæmingjaland

Flæmingjaland, Flandur eða Flandern (franska: "Flandre", hollenska: "Vlaanderen") er sambandsland í konungsríkinu Belgíu. Nágrannar Flæmingjalandsins eru Holland og Frakkland auk sambandslandanna Vallóníu og Brussel.
1305

Árið 1305 (MCCCV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Jákvæð neitunarregla

Jákvæð neitunarregla eða modus ponendo tollens er í rökfræði form gildrar röksemdafærslu. Ekki má rugla "modus ponendo tollens" saman við "modus tollendo tollens" eða neikvæða neitunarreglu, sem er yfirleitt kölluð einfaldlega "modus tollens".

Ef fullyrt er að önnur hvor tveggja staðhæfinga sé sönn, þá leyfir jákvæð neitunarregla manni að álykta að annar liðurinn sé ósannur ef fullyrt er að hinn sé sannur, en einungis þó ef eðunin í upphaflegu fullyrðingunni um að önnur tveggja staðhæfinga sé sönn er ósköruð.

Á íslensku er "eða" oft tvíræð og óljóst hvort verið er að meina. Miklu munar þó þegar kemur að því að vega og meta röksemdafærslur á borð við neikvæða játunarreglu.

Þessi röksemdafærsla:

er gild hvor merkingin sem lögð er í orðið „eða“. Hins vegar er eftirfarandi röksemdafærsla einungis gild sé um óskarað eða að ræða:

Hér er jákvæðri neitunarreglu beitt: okkur er kleift að neita Q með því að játa P en þó einungis að því gefnu að um óskarað eða sé að ræða í fyrri forsendunni. Ef um skaraða eðun væri að ræða væri ekkert hægt að álykta af forsendunum tveimur.
Uppsalir

Uppsalir (sænsku: "Uppsala") er borg í Svíþjóð um 70 km norðan við Stokkhólm. Uppsalir er fjórða stærsta borg Svíþjóðar, íbúar eru tæp 170.000 (2017).

Saga.

Upphaflega voru Uppsalir nokkrum kílómetrum norðan við núverandi borgarstæði. Það svæði er nú nefnt "Gömlu Uppsalir" ("Gamla Uppsala"), núverandi svæði var nefnt "Eystri Árósar" ("Östra Aros"). Samkvæmt miðaldaheimildum, sérlega Adam af Brimum, voru Gömlu Uppsalir miðstöð ásatrúar í Svíþjóð, meðal annars eru til lýsingar á stórum styttum af ásunum í aðalhofinu.

Eftir kristnitöku á 11. öld hætti dýrkun á ásunum og í þeirra stað urðu Uppsalir mikilvæg miðstöð kirkjunnar. Erkibiskupsdæmi Svíþjóðar var stofnað í Uppsölum árið 1164.

Núverandi Uppsalir voru upphaflega hafnarstaður Gömlu Uppsala. Árið 1274 tóku Eystri Árósar við hlutverki Gömlu Uppsala þegar upphafleg dómkirkja brann og erkibiskupsdæmið var flutt. Samtímis hófst bygging Dómkirkjunnar í Uppsölum sem stendur enn. Er hún byggð í dæmigerðum gotískum stíl og er ein stærsta kirkja í Norður-Evrópu með 118 m háum turnum.

Elsti og ef til vill virtasti háskóli á Norðurlöndum er Háskólinn í Uppsölum, sem stofnaður var 1477. Við háskólann er meðal annars frægur grasagarður sem stofnaður var af jurtafræðingnum Carl von Linné. Fjölmargir íslendingar hafa stundað nám við háskólann.

Efnahagslíf.

Fyrir utan háskólann og háskólasjúkrahúsið, sem setja svip á borgina, eru rannsóknir tengdar líftæknifræði og eins lyfjaframleiðsla mikilvægir þættir í efahags- og atvinnulífi Uppsala.
6. september

6. september er 249. dagur ársins (250. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 116 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.