Birna Arnbjörnsdóttir

Birna Arnbjörnsdóttir (f. 1952) er prófessor í annarsmálsfræðum við Háskóla Íslands, forstöðumaður Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum og deildarforseti mála- og menningardeildar.

Ferill.

Birna lauk BA prófi í ensku og frönsku frá Háskóla Íslands árið 1976, meistaraprófi frá Háskólanum í Reading í Englandi árið 1977 og doktorsprófi í almennum málvísindum frá Texasháskóla í Austin, árið 1990. Frá 1988 til 2000 var Birna lektor og síðar dósent og deildarstjóri kennaradeildar í ensku fyrir útlendinga við Notre Dame College í New Hampshire og kenndi jafnframt málvísindi og enska ritun við Háskólann í New Hampshire, Southern Maine háskóla og St. Anselm háskóla í Bandaríkjunum. Árið 2000 var Birna ráðin til Háskóla Íslands, fyrst sem lektor, síðan dósent og sem prófessor í annarsmálsfræðum frá árinu 2008.

Birna hefur sinnt kennslu í málvísindum, annarsmálsfræðum, leiðbeint á sjötta tug meistaraverkefna og sex doktorsverkefna sem öll tengjast fræðasviðum Birnu.

Rannsóknir og verkefni.

Rannsóknir Birnu hafa einkum beinst að mótum tungumála, tvíyngi og fjöltyngi einstaklinga og samfélaga auk íslensku sem erfðarmáli. Doktorsverkefni Birnu fjallaði um þróun flámælis í vesturíslensku með sérstöku tilliti til félagslegra þátta. Ritgerðin kom út hjá University of Manitoba Press árið 2006. Birna hefur verið virk í rannsóknum og útgáfu á erfðarmálum sérstaklega vesturíslensku, m.a verið einn af stjórnendum alþjóðlegs rannsóknarnets um erfðarmál, WILA. Birna hlaut ásamt Höskuldi Þráinssyni RANNÍS styrk til verkefnisins: "Heritage Language, Linguistic Change and Cultural Identity" en afrakstur þess verkefnis kom út í bókinni "Sigurtungu" í lok árs 2018 sem þau Höskuldur ritstýra ásamt Úlfari Bragasyni.

Rannsóknarverkefni Birnu og Hafdísar Ingvarsdóttur um áhrif ensku á Íslandi, "English as a Lingua Franca in Icelandic in a Changing Linguistic Environment", var einnig styrkt af Rannís en niðurstöður þeirrar rannsóknar bentu til mikilla enskuáreita í íslensku samfélagi og ofmats málhafenda á enskukunnáttu sem leiðir til vandkvæða í námi og starfi. Birna er einn af forsvarsmönnum alþjóðlegs rannsóknarnets, PRISEAL um ritun og útgáfu fræðigreina á ensku og áhrif þess á þekkingarsköpun. Birna er einnig þátttakandi í öndvegisverkefni um áhrif ensku á íslensku í stafrænum heimi.

Birna hefur stýrt þróun Icelandic Online frá upphafi. Vefurinn felur í sér 6 námskeið með yfir 5000 námsviðföng á 5 færnistigum. Námskeiðin eru aðgengileg í tölvum og snjalltækjum, gjaldfrjáls og öllum opin. Icelandic Online hefur stuðlað að bættu aðgengi að íslenskukennslu um allan heim og hefur hlotið mjög góðar viðtökur. Icelandic Online fékk viðurkenningu mennta- og menningarmálaráðherra fyrir framlag þess til íslensks máls árið 2014. Auk þess hefur verkefnið fengið Hagnýtingarverðlaun Háskóla Íslands og viðurkenningu Íslenskrar málnefndar árið 2019. Aðferðafræði og tæknihluti Icelandic Online hefur verið nýttur til að þróa Faroese Online og Finland Swedish Online.

Þá hefur Birna tekið þátt í verkefnum á sviði máltækni ásamt Hannesi Högna Vilhjálmssyni, "Icelandic Language and Culture Training in Virtual Reykjavík", þar sem sýndarveruleiki er nýttur til tungumálanáms.

Nýjustu rannsóknir Birnu eru framhald fyrri rannsókna. Annars vegar stýrir Birna verkefninu "Mót vestnorænna tungumála" ásamt Auði Hauksdóttur sem skoðar dönsku og ensku í sambýli við grænlensku, færeysku og íslensku. Verkefnið er styrkt af Nordplus – sprog. Hitt verkefnið er þróun og prófun nýrrrar aðferðarfræði í enskri akademískri ritun og læsi á háskólastigi sem er sérstaklega ætlað nemendum sem þurfa að tileinka sér námsefni á ensku.

Ýmis stjórnunar- og félagsstörf.

Birna hefur tekið þátt ýmsum stjórnunar- og félagsstörfum. Í Bandaríkjunum tók hún þátt í að byggja upp menntun fyrir innflytjendur til New Hampshire. Hún átti sæti í fjölda nefnda og stjórna sem vörðuðu kennslu ensku sem annars máls m.a. New Hampshire Department of Education Ad Hoc Committee on Multicultural Affairs (1989-1991); New Hampshire Professional Standards for Teachers Task Force (1999-2000); Nashua, New Hampshire Title VII Advisory Council (1991); Manchester, New Hampshire Title VII Advisory Council (1992); New Hampshire Task Force on Diversity in the Health and Human Resources Sector (1998-2000).

Birna var formaður félags kennara í ensku sem öðru máli í Norður Nýja Englandi frá 1998-2000 og fulltrúi þeirra hjá alþjóðlegum samtökum, TESOL. Birna er höfundur fyrstu námskrár í íslensku sem erlendu mál (1999) og er brautriðjandi á sviði fagtengdrar tungumálakennslu gegnum fyrirtæki sitt Fjölmenningu í samstarfi við íslensk stéttarfélög. Birna er einn af stofnendum félagsins Móðurmál sem hefur það að markmiði að efla móðurmálsfærni barna sem flytjast til Íslands.

Birna var fulltrúi Hug- og félagsvísinda í Háskólaráði 2006-2008, átti sæti í stjórn Landsbókasafns Íslands/Háskólabókasafns 2006-2008 og í stjórn Reiknistofnunar Háskóla Íslands 2012-2016. Birna hefur átt sæti í stjórn Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum frá 2010 en innan vébanda hennar er Alþjóðleg tungumálamiðstöð sem er UNESCO miðstöð II. Hún varð formaður stjórnar SVF og forstöðumaður 2018.

Birna er eigandi og starfandi stjórnarformaður RASK, fyrirtækis í máltækni sem sérhæfir sig í tungumálakennslu með tölvum.

Einkalíf.

Foreldrar Birnu voru þau Arnbjörn Ólafsson (1922-2001) og Erna Vigfúsdóttir (1929-2019) kaupmenn í Keflavík þar sem Birna ólst upp. Birna á fjögur börn og fimm barnabörn.