arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Boko Haram

Boko Haram eru hryðjuverkasamtök sunní-múslima í norðausturhluta Nígeríu, stofnuð árið 2002 eða 2003 af klerkinum Mohammed Yusuf. Markmið samtakanna er að steypa ríkistjórn Nígeríu af stóli og koma á sharía-löggjöf í landinu. Samtökin hafa framið hryðjuverk í Nígeríu, Tjad, Níger og Kamerún.

Nafnið „Boko Haram“ kemur úr tungumálinu "Hausa" og merkir „vestræn menntun bönnuð“. Hópurinn hefur einnig viljað kalla sig „Fólkið sem fylgir kenningum Spámannsins [Múhameðs] um útþennslu og jihad“.

Leiðtogi samtakanna, Mohammed Yusuf var skotinn til bana af lögreglu í kjölfarið á Uppreisn Boko Haram 2009. Þá tók Abubakar Shekau við og síðar Abu Musab al-Barnawi árið 2016, en frést hefur af átökum milli stuðningsmanna þeirra tveggja.

Samtökin höfðu tengsl við Al-Kaída en árið 2015 tilkynntu þau aðild sína að Íslamska ríkinu (ISIS, ISIL) og kölluðu sig eftir það „Íslamska ríkið í Vestur-Afríku“.

Frá upphafi vopnaðrar baráttu samtakanna 2009 hafa þau drepið yfir 20.000 manns og hrakið 2,3 milljónir manna frá heimilum sínum. Þau hafa líka staðið fyrir brottnámi fólks þar á meðal ráni á 276 kristnum stúlkum úr skóla í bænum Chibok í apríl árið 2014. Stúlkurnar voru neyddar til að játa múhameðstrú, giftast hryðjuverkamönnunum og eignast með þeim börn.

Um mitt ár 2014 náðu samtökin að leggja undir sig stór landsvæði í heimahéraði sínu, Borno, en tókst ekki að ná höfuðstað þess, Maiduguri, á sitt vald.

Nígeríuher, lögregla og öryggissveitir hafa barist gegn samtökunum en spilling innan raða þeirra og mannréttindabrot hafa hindrað framgang baráttunnar. Í september 2015 tilkynnti varnarmálaráðuneyti Nígeríu að allar bækistöðvar Boko Haram hefðu verið eyðilagðar og í desember sama ár sagði forseti Nígeríu, Muhammadu Buhari, að samtökin væru „tæknilega sigruð“. Engu að síður hafa hryðjuverk samtakanna haldið áfram.
Glacier-þjóðgarðurinn (Bandaríkin)

Helliskvísl er á á Landmannaafrétti upp af Rangárvallasýslu. Helliskvísl kemur upp á þeim hluta Landmannaafréttar, sem nefnist Kringla. Kringla er er lukin háum fjöllum á alla vegu. Á norðurhelmingi fjallahringsins eru í röð frá vestri til

austurs þessi fjöll sem öll eru úr móbergi: Sauðleysur, Herbjarnarfell, Löðmundur, Lifrafjöll og Dómadalsháls.

Kringlan er vatnasvið Hellis­kvíslar og rennur áin fram hjá Landmannahelli og vestur um Svalaskarð sunnan undir Sauðleysum, yfir Lambafitarhraun og hverfur oft ofan í Tungnaárhraun norður af Valafelli. Á móts við Sauðleysur rennur Rauðfossakvísl sem kemur úr Rauðfossafjöllum í Helliskvísl.
Taugavefur

Taugavefur ― Í taugavef eru taugungar (taugafrumur), sem meðal annars flytja boð frá miðtaugakerﬁ til vöðva og frá skynfærum til miðtaugakerfis, og taugatróð sem vernda og næra taugafrumur.
Kings Canyon-þjóðgarðurinn

Kings Canyon-þjóðgarðurinn (enska: Kings Canyon National Park) er þjóðgarður í Kaliforníu. Hann er í suður-Sierra Nevada-fjöllum og er tæpir 1900 ferkílómetrar að stærð. Evrópskir landnemar fóru fyrst um svæðið á miðri 19. öld. Maður að nafni John Muir vakti athugli á fegurð svæðisins og síðar kom það inn á borð yfirvalda. Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1940 til að vernda skógarlundi risarauðviðar. Áður var verndað svæði innan núverandi þjóðgarðs sem hét General Grant National Park en hann var stofnaður til að vernda stærsta tré í heimi; General Grant.

Gljúfrið Kings Canyon, hvers landsvæði þykir svipa til Yosemitedal með sína graníttinda og er eitt dýpsta gljúfur Bandaríkjanna og nær 2500 metra dýpt. Austur af gljúfrinu eru Sierra Crest-tindarnir og ná þeir hæsta punkti þjóðgarðsins í North Palisade eða 4343 metra hæð. Minna er um stærri spendýr á þessu svæði en talsvert af nagdýrategundum og fuglum. Tjaldsvæði innan garðsins eru í rúmum 2000 metra hæð. Sequoia National Park sem er aðalvaxtarsvæði risarauðviðartrjáa á landamæri að Kings Canyon-þjóðgarðinum.
Shenandoah-þjóðgarðurinn

Shenandoah-þjóðgarðurinn (enska: Shenandoah National Park) er þjóðgarður í bandaríska fylkinu Virginía. Þjóðgarðurinn er við fjöllin Blue Ridge Mountains sem eru hluti af Appalachiafjöllum og fylgir Shenandoah-fljóti og dal. Stærð hans er 322 ferkílómetrar. Hæsti punkturinn er Hawksbill Mountain (1235 m.).

Svæðið var verndað árið 1935 og þá voru jarðir keyptar upp í því miði að vernda það. Einhverjir íbúar þráuðust við og dvöldu í áratugi í viðbót. Í fyrstu var svörtum bandaríkjamönnum bannað að fá þjónustu á svæðinu en Virginíuríki vildi fyrst banna þeim alfarið á svæðið. Vegurinn Skyline Drive liggur í gegnum þjóðgarðinn. Í göngu- og tjaldferðum er fólki ráðlagt að forðast birni og snáka.

John Denver söng um svæðið í lagi sínu Country Roads.
Forseti Sameinuðu arabísku furstadæmanna

Forseti Sameinuðu arabísku furstadæmanna er þjóðhöfðingi Sameinuðu arabísku furstadæmanna. Hann er kjörinn til fimm ára í senn af Sambandsráði Sameinuðu arabísku furstadæmanna en þar sem hefð er fyrir því að furstinn í Abú Dabí fari með forsetaembættið er það í reynd arfgengt innan fjölskyldu emírsins af Abú Dabí. Aðeins þrír menn hafa gengt þessu embætti frá upphafi: Fyrstur var Zayed bin Sultan Al Nahyan en eftir lát hans árið 2004 tók elsti sonur hans, Khalifa bin Zayed Al Nahyan, við. Khalifa lést árið 2022. Krónprinsinn Mohamed bin Zayed Al Nahyan tók við sem nýr forseti.
La Terre promise

La Terre promise (íslenska: "Fyrirheitna landið") eftir franska teiknarann Achde (Hervé Darmenton) og höfundinn Jul (Julien Berjeaut) er 79. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 2016 og hefur ekki komið út á íslensku.

Söguþráður.

Gamall vinur Lukku Láka af gyðingaættum, kúrekinn Jack-la-Poisse, á von á fjölskyldu sinni í heimsókn frá Evrópu. Hann biður Láka um að gera sér þann greiða að fylgja fjölskyldunni frá St. Louis að hitta sig á áfangastað í Chelm City í Montana. Fjölskyldan hefur ekki hugmynd um að Jack starfi við kúrekstur og stendur í þeirri trú að hann sé farsæll lögfræðingur í New York. Við upphaf ferðalagsins vekur fjölskyldan athygli tveggja óbótamanna. Þeir halda að gyðingafjölskyldan hafi mikla peninga meðferðis og ákveða að veita henni eftirför. Lukku Láki fær því í nógu að snúast á ferðalaginu.
Torngat Mountains-þjóðgarðurinn

Torngat Mountains-þjóðgarðurinn (enska: Torngat Mountains National Park) er þjóðgarður staðsettur í norður-Labrador. Hann er á slóðum inúíta sem fengu því framgengt að vernda svæðið árið 2005. Svæðið sem þjóðgarðurinn þekur eru um 9700 ferkílómetrar; en hann nær frá Chidley-odda í norðri til Saglek-flóa í suðri. Hreindýr, ísbjörn, heimskautarefur, förufálki og gullörn eru meðal dýra á svæðinu.

Árið 2008 varð það að þjóðgarði, þeim fyrsta í Labrador. Torngait þýðir "staður andanna" á máli inúítanna og eru samnefnd fjöll uppistaðan í þjóðgarðinum. Fjallgöngur og kajakróður eru vinsælar útivistagreinar þar.

Tengill.

Listi yfir þjóðgarða í Kanada
Kootenay-þjóðgarðurinn

Kootenay-þjóðgarðurinn (enska: "Kootenay National Park") er þjóðgarður í Klettafjöllum suðaustur-Bresku Kólumbíu

Hann var stofnaður árið 1920 með samningi Bresku Kólumbíu og kanadískra stjórnvalda um lagningu þjóðvegar um svæðið en vernda það 5 mílur beggja vegna vegarins. Þjóðgarðurinn er því mjór en er 1406 ferkílómetrar að stærð. Deltaform Mountain er hæsti punkturinn eða 3424 metrar.

Háhitasvæði finnast í þjóðgarðinum og steingervingar frá kambríumtímabilinu. Náttúra og dýralíf eru áþekk nærliggjandi þjóðgörðum: Hjartardýr, elgir, birnir og úlfar eru meðal spendýra. Árin 2003-2004 urðu miklir skógareldar í þjóðgarðinum sökum eldinga og alls brunnu 17.000 hektarar af skóglendi. Vísindamenn hafa bent á að skógareldar eru náttúrulegir og eru hagstæðir vistkerfinu til lengri tíma.

Nafn þjóðgarðsins kemur frá Kootenayfljóti sem er eitt aðalfljót svæðisins en það rennur í Columbia-fljót.

Tengill.

Listi yfir þjóðgarða í Kanada
Good Times

Good Times er önnur breiðskífa hljómsveitarinnar Contalgen funeral. Hún var tekin upp live í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki á árunum 2014-2016. Upptökustjórn var í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar.

Platan kom þann 9. desember 2016

Hönnun umslags: Davíð Már Sigurðsson og Óli Arnar Brynjarsson.

Lögin á plötunni.

Lög: Contalgen Funeral, textar: Andri Már Sigurðsson
Selfossbíó

Selfossbíó er eitt fullkomnasta kvikmyndahús á Íslandi. Bíóið tók til starfa þann 14. júlí 2013 eftir að því var lokað af Sambíóunum í október 2012. Breytingar voru gerðar á sýningabúnaði og var gömlu filmuvélunum komið fyrir til sýnis í húsinu og við þeirra starfi tók nýr og fullkominn stafrænn sýningabúnaður. Nýtt hljóðkerfi var tekið í notkun og er nú Dolby Digital 7.1 í Selfossbíó.
Sigurður Sævar Magnúsarson

Sigurður Sævar Magnúsarson (fæddur 15. september 1997) er íslenskur myndlistarmaður.

Sigurður hefur vakið töluverða athygli síðustu ár fyrir viðamiklar sýningar og fjölbreytt verk. Árið 2019 fékk hann inngöngu í , Hollandi.

Sigurður heillaðist af myndlist einungis sjö ára gamall er hann fór á sýningu Ólafs Elíassonar (Ólafur Elíasson)

, Frostvirkni (e. frost activity), í Listasafni Reykjavíkur árið 2004. Í september 2007 tók hann ákvörðun um að gerast myndlistarmaður eftir að hafa fengið að gjöf málningu, pensla og striga í 10 ára afmælisgjöf. Með nokkrum sanni má því segja að myndlistin hafi átt hug hans allar götur síðan. Árið 2011, aðeins þrettán ára að aldri, hélt hann sína fyrstu myndlistarsýningu á menningarnótt í glersal Höfðatorgs í samstarfi við Simma og Jóa, stofnendur Hamborgarafabrikkunnar. Hann hefur síðan þá staðið fyrir og tekið þátt í ýmsum sýningum á Íslandi en hans stærstu sýningar hingað til eru myndlistarsýningarnar ÁHRIF í Perlunni í september 2016 og MEÐBYR í Norðurljósasal Hörpu
Juniperus phoenicea

Juniperus phoenicea, Fönikíu einir eða Arâr, er einitegund sem finnst um Miðjarðarhafssvæðið, frá Marokkó og Portúgal austur til Ítalíu, Tyrklands og Egyptalands, suður í fjöllum Líbanon, Israel, Jórdaníu og vestur SádiArabíu nálægt Rauðahafi, og einnig á Madeira og Kanaríeyjum. Hann vex á láglendi við ströndina, en nær 2400m yfir sjávarmáli á suðurhluta svæðis síns í Atlasfjöllum. Hann er táknjurt eyjarinnar El Hierro.

Lýsing.

"Juniperus phoenicea" er stór runni eða lítið tré sem nær 2 til 12 m. hæð, með stofn að 1m þvermáli og hringlaga eða óreglulega krónu. Nálarnar eru tvennskonar; ungstigs nálar 8 til 10mm langar á fræplöntum, og fullorðinsstigs nálar hreisturlíkar 0,5 til 2mm langar á eldri plöntum; þær eru þrjár saman í hvirfingu. Hann er aðallega með einbýli, en stöku plöntur geta verið með tvíbýli. Berkönglarnir eru 6 til 14mm í þvermál, gulbrúnir, stöku sinnum með bleikleita vaxhúð, og með 3 til 8 fræ; þeir þroskast á 18 mánuðum. Reklarnir eru 2 til 4mm langir, og fella frjóið snemma að vori.

Afbrigði.

Það eru tvö afbrigði, talin undirtegundir af sumum höfundum:

Nytjar.

The tree's essential oil eru sérstaklega ríkar af tricyclic sesquiterpene thujopsene; kjarnviðurinn inniheldur allt að (áætlað) 2.2% af þessu hydrocarbon. Lífefnafræðingurinn Jarl Runeburg sagði 1960 að "Juniperus phoenicea" virðist vera hentugasta uppspretta thujopsene hingað til."
Kyrkislöngur

Kyrk­islöng­ur kallast slöngur, án vígtanna og eiturs, sem kyrkja og kremja bráð sína til bana. Slöngurnar grípa gjarnan bráðina fyrst með kjaftinum áður en þær vefja líkamanumm utan um hana og kyrkja. Um er að ræða athæfisflokkun eða aternisflokkun en ekki ættræna flokkun rétt eins og skiptingin í farfugla og staðfugla.

Stærstu slöngur heims eru kyrkislöngur og þær eru jafnframt meðal þyngstu skriðdýra á eftir krókódílum og stærstu skjaldbökum. Þær stærstu geta banað fullorðnum manni og jafn vel gleypt hann.
Bækur.is

Bækur.is er rafrænt bókasafn með stafrænum endurgerðum íslenskra bóka, bæklinga og ýmis konar sérprents sem Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn varðveitir. Hægt er að fletta bók á vefnum síðu fyrir síðu eða sækja ritið í heild sinni á PDF-sniði. Vefurinn var opnaður 1. desember 2010. Þar voru árið 2017 rúmlega 1300 mynduð verk, eða samtals rúmar 420.000 síður, þau elstu frá 16. öld og þau yngstu nokkurra ára gömul. Sum ritin á bækur.is eru enn í höfundarétti en leyfi rétthafa hefur fengist fyrir því að gefa þau þar út.

Meðal bóka sem er að finna á vefnum eru "Íslenzkt fornbréfasafn" (1899-1902), "Íslenzkar æviskrár" (1950), "Lovsamling for Island" (1855) og "Guðbrandsbiblía" (1584).
Flökkudúfa

Flökkudúfa (fræðiheiti: "Ectopistes migratorius") er útdauð tegund dúfna.

Heimkynni og lifnaðarhættir.

Flökkudúfur áttu varpstöðvar sínar í skóglendi í miðausturhluta Norður-Ameríku en útbreiðsla þeirra náði víða um Bandaríkin, Kanada og jafnvel norðurhluta Mexíkó. Flökkudúfur lifðu saman í stórum flokkum, jafnvel milljörðum saman. Talið er að hinir stóru flokkar flökkudúfnanna geri rándýr sem herja á flokkinn mett eftir að hafa veitt aðeins brot af flokknum sjálfum á svipaðan hátt og fiskar hópast saman í torfur við afrán.

Flökkudúfur sóttu í skóga ameríska kastaníutrésins við fæðuöflun en því hefur farið hratt hnignandi vegna sveppasýkingar.

Hnignun og útdauði.

Áætlað er að flökkudúfur hafi verið um fjórðungur varpfugla í Norður-Ameríku fyrir landnám Evrópumanna og var fjöldi þeirra áætlaður 3-5 milljarðar á þeim tíma. Landnámsmennirnir stuðluðu að hnignun stofns flökkudúfna á nokkra vegu. Þeir hjuggu skóga á varpstöðvum dúfnanna sem takmarkaði varplendi og fæðu fyrir dúfurnar og stunduðu ofveiði á dúfunum. Einnig báru þeir með sér smitsjúkdóma til álfunnar með hænsnum, til dæmis hina skæðu Newcastle-veiki. Síðasta villta flökkudúfan var skotin 1900 og síðasta flökkudúfan í haldi dó í dýragarði í Cincinnati árið 1914.

Möguleg endurlífgun tegundarinnar.

Í kjölfarið af klónun kindarinnar Dollýjar og endurlífgun útdauðrar tegundar af spænskri fjallageit ("Capra pyrenaica pyrenaica") hafa vísindamenn sýnt áhuga á því að endurlífga flökkudúfur með því að beita klónun. Aðferðin byggist á því að kjarni úr flökkudúfufrumu er færður yfir í ófrjóvgaða eggfrumu af skyldri tegund sem kjarninn hefur verið fjarlægður úr. Talið er að með endurreisn flökkudúfnastofns mætti uppskera af þeim kjöt og mögulega nota flökkudúfur til þess að bæla niður tíðni Lyme-sjúkdóms.

Ýmis gagnrýni hefur komið fram á hugmyndina um að endurlífga tegundina. Vistfræðingurinn Stanley Temple heldur því fram að með því að endurlífga útdauða tegund gæti hvatinn til þess að vernda tegundir gegn útrýmingu orðið ekki eins veigamikill þáttur í náttúruvernd en aðrir, til dæmis vistfræðingurinn Stuart Pimm segja það vera ólíklegt. Líffræðingurinn Paul Ralph Ehrlich hefur bent á að þar sem líflíkur flökkudúfna eru háðar því að þær séu í flokkum gæti þurft að klóna milljónir dúfna áður en þær verði færar um að lifa af í náttúrunni af sjálfsdáðum auk þess sem ameríska kastaníutréð, ein helsta uppspretta fæðu flökkudúfna, myndi ekki lengur skóga eins og það gerði á þeim tíma sem flökkudúfurnar lifðu.
Engifersætt

Zingiberaceae eða engiferætt er ætt blómstrandi plantna með um 50 ættkvíslum með um 1600 þekktum tegundum ilmríkra fjölærra jurtkenndra plantna með skriðulum jarðstönglum eða hnýðum.

Margar tegundir ættarinnar eru mikilvægar skrautplöntur, krydd, eða lyfjaplöntur. Meðal skrautplantna ættarinnar eru "Alpinia", "Curcuma alismatifolia", "Globba", "Hedychium", "Kaempferia", "Etlingera elatior", "Renealmia", og engifertegundir ("Zingiber"). Kryddjurtir eru meðal annars; engifer ("Zingiber"), galangal "Alpinia galanga" , "Aframomum melegueta", "Zingiber mioga", "Aframomum corrorima", túrmerik ("Curcuma"), og Kardimomma ("Amomum", "Elettaria").

Einkenni.

Meðlimir ættarinnar eru smáar til stórar jurtkenndar plöntur með tvíraða laufum með grunnstæðum slíðrum sem skarast til að mynda stöngul ("pseudostem"). Plönturnar eru ýmist sjálfberandi eða ásetar. Blómin eru tvíkynja, yfirleitt aðeins hægt að skifta í tvo eins hluta ("strongly zygomorphic"), blómskipunin er kvíslskúfur, afmarkast af áberandi, spírallaga raðað háblöðum. Blómhlífin samanstendur af tvemur hvirfingum, samvöxnum pípulaga bikar og pípulaga krónu með einn flipa stærri en hina tvo. Blómin yfirleitt með tvo gervifræfla samvaxna til að mynda krónublaðslega vör, og eru aðeins með einn frjóan frævil. Egglegið er undirsætið og fyrir ofan eru tveir hunangskirtlar, frænið er trektlaga.

Sumar ættkvíslir gefa af sér ilmolíur ("essential oil") sem eru notaðar í ilmvatnsframleiðslu ("Alpinia", "Hedychium").

Útbreiðsla.

Engiferætt vex í hitabeltissvæðum Afríku, Asíu og Ameríku, með mesta fjölbreytni í Suðaustur Asíu.
Hrekkjavaka

Hrekkjavaka er hátíðisdagur haldin 31. október, ættaður frá keltum þar sem hann hét upphaflega Samhain (borið fram sánj á írsku). Þá voru færðar þakkir fyrir uppskeru sumarsinns og boðin koma vetursins.

Hrekkjavaka nefnist á enskri tungu "Halloween," sem er annar ritháttur fyrir "Hallowe’en". Hallowe’en er svo stytting á nafninu "All Hallows’ Evening" eða "All Hallows’ Eve" sem er kvöldið 31. október, vakan fyrir allraheilagramessu. Kirkjan flutti hátíðina allraheilagramessu til fyrsta nóvember til að reyna að taka yfir eldri heiðnar hátíðir á borð við Samhain og veturnætur.

Sagan.

Menn töldu tímann í vetrum og nóttum fremur en í árum og dögum áður fyrr. Veturinn, eins og nóttin, var talin oft koma fyrst; mánaðamót október og nóvember var því tími vetrarbyrjunar, og þar með nýárs. Sambærilegar hátíðir við "Samhain" á Írlandi og Skotlandi var til dæmis hátíðin veturnætur á Íslandi sem haldin var í lok október og var þá einnig haldið dísablót ("disting") á Norðurlöndum á þessum sama tíma.

Upphaf vetrar og árs er það sem kallað er "liminal tímabil", einskonar millibilsástand sem ríkir á tímum mikilla umskipta. Þá geta menn jafnvel skynjað handanheima; eða séð handanheimsverur, og geta spáð í framtíðina. Andar voru taldir vera á kreiki á Samhain, mörk heima hinna lifandi og hinna dauðu voru talin óljós þetta kvöld og draugar, nornir og aðrar óvættir voru taldar sveima um og voru því bálkestir kveiktir til að vernda hina lifandi. Fólk dulbjó sig til að þekkjast ekki og buðu óvættunum mat og drykk til að friðþægja þeim. Sambærilega trú um svona "liminal tímabil" má finna bæði tengda jólanótt og nýársnótt á Íslandi sem dæmi.

Hefðir.

Hefð myndaðist fyrir því að á hrekkjavöku væri brennandi kertum komið fyrir í útskornum næpum og á Írlandi og í Skotlandi tíðkaðist að kveikja bálkesti. Einnig fóru bæði unglingar og fullorðnir á milli húsa klæddir búningum með grímur og gerðu öðrum gjarnan einhvern grikk í leiðinni.

Þegar Írar og Skotar fluttust búferlum til Ameríku á 19. öld fluttist hrekkjavakan með þeim. Í Bandaríkjunum uxu aftur á móti grasker sem voru mun stærri en næpurnar og auðveldari að skera út. Þannig tóku graskerin við af næpunum sem tákn fyrir hrekkjavöku Bandaríkjamanna.

Leifar sumra gamalla hefða lifa ennþá í hrekkjavöku nútímans þar sem fólk klæðist grímubúningum og sjá má drauga og aðrar óvættir í skreytingum. Börn ganga oft á milli húsa og biðja um nammi og fái þau það ekki er viðkomandi hrekktur á einhvern hátt.

Siðir frá Skotlandi.

Hvert keltneskt svæði hafði sína eigin siði, þeir voru þó að megninu til keimlíkir, einkum hvað varðar notkun elds.

Eldsraunin.

Eldurinn minnir á bálkestina sem kveiktir voru. Stöng var fest í loftið og neðan á henni voru epli og logandi kerti á sitthvorum endanum. Fólk reyndi síðan að bíta í eplið án þess að brenna sig. Á síðari tímum hefur kertið verið fjarlægt sökum hættunnar sem fylgir því og í stað eplis er oft að finna sætabrauð, eins og kleinuhring.

Vatnsraunin.

Gamlar sagnir segja frá för til "Eplalandsins". Þessa er minnst í vatnsrauninni þar sem fólk keppist við að bíta í epli sem fljóta í vatni.
Abies hickelii

Abies hickelii er barrtré af þinættkvísl. Hann er einlendur í Mexíkó, og þar aðeins í Chiapas, Guerrero, Oaxaca, Puebla, og Veracruz ríkjum.

Lýsing.

"A. hickelii" er sígrænt barrtré, hóflega hratt vaxandi (15-30 cm á ári), og verður að 30 metra hátt. Krónan er þröngt keilulaga, minna regluleg á gömlum trjám. Börkur upphaflega sléttur og grár, þykknar síðar og fær reitalaga munstur. brum egglaga, 5 mm löng og 4 mm á breidd. Sprotar mjóir, rauðbrúnir. Nálar 1.8 til 3.5 cm langar og 1-1.8 mm breiðar, skær ljósgrænar að ofan, að neðan grá-grænar, gleiðhyrnt. Karlkyns könglar stuttir, gulir. Könglar ílangt sívalir, 6-8 cm langir og 2,5 til 3,5 cm á breidd, upphaflega fjólublárir og verða dökkbrúnir við þroska. Fræin ljós brún, 6-7 mm löng, 10 mm löng með ljósbrúnum vængnum.

Undirtegundir.

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

Vistfræði.

Fjallatré, vex í 2500 til 3000 metra hæð á heittempruðum svæðum, í eldfjallajarðvegi. Svölu og röku loftslagi. Úrkomusamir vetur. Harðgerður að -12°C. "Abies hickelii" vex stundum stakur utan skóga, en vex aðallega í blönduðum skógum með: Pinus montezumae, Pinus pseudostrobus, Pinus ayacahuite, Cupressus lusitanica og runna af ættkvíslunum Vaccinium , Pieris, Ribes, Fuchsia og öðrum.
Guttormur Sigbjarnarson

Guttormur Sigbjarnarson, jarðfræðingur, var fæddur í Rauðholti í Hjaltastaðaþinghá 23.6. 1928. Hann lést í Reykjavík 10.01 2017. Foreldrar hans voru Sigbjörn Sigurðsson og Jórunn Anna Guttormsdóttir bændur í Rauðholti.

Nám og störf.

Eftir barna- og gagnfræðaskólagöngu að Eiðum settist hann í MA og lauk þaðan stúdentsprófi 1952. Eftir það innritaðist hann í Hí og lauk þaðan BA-prófi 1961 samhliða kennslu í Gagnfræðaskóla Austurbæjar. Nokkrum árum síðar innritaðist hann í Óslóarháskóla og lauk þaðan cand. real-prófi í jarðfræði 1967 en hafði þá dvalið eitt ár við vatnafræðinám í Bandaríkjunum. Eftir heimkomuna réðst hann til Orkustofnunar sem sérfræðingur í vatnafarsrannsóknum. Síðar varð hann deildarstjóri við Jarðkönnunardeild Orkustofnunar. Samhliða rannsóknum sínum starfaði Guttormur sem stundakennari við MH og síðar jarðfræðiskor HÍ. Starfsferlinum lauk hann sem framkvæmdastjóri Hins íslenska náttúrufræðifélags 1991-1999.

Guttormur var virkur í kjarabaráttu náttúrufræðinga og var formaður Félags íslenskra náttúrufræðinga á fyrstu árum þess.

Rannsóknir.

Jarðfræðirannsóknir Guttorms Sigbjarnarsonar voru einkum á sviði vatnafars, neysluvatns, grunnvatnsfræða og kortlagningar. Hann gerði grundvallarrannsóknar á vatnafari Veiðivatna og Tungnáröræfa og gaf út vatnafarskort af svæðinu en þetta var fyrsta íslenska vatnafarskortið. Einnig liggja eftir han skrif um vatnafar Þingvallavatns, samstarfsmaður hans þar var Freysteinn Sigurðsson, jarðfræðingur. Á árunum í upp úr 1970 stýrði hann jarðfræðirannsóknum í Krepputungu og á Brúaröræfum og gaf út fyrsta nákvæma jarðfræðikortið af þeim slóðum ásamt með ítarlegri skýrslu sem jók mjög á þekkingu manna á þessum hluta öræfanna. Síðar skrifaði hann greinaflokk í Náttúrufræðinginn um aðdraganda og niðurstöður rannsóknanna og yfirlit um fyrri athuganir náttúrufræðinga á þessu svæði. Guttormur ritaði einnig um landmótun, ísaldarjarðfræði, hafís og uppblástur. Hann var ritstjóri bókarinnar "Vatnið og landið", greinasafn um vatnafar og jarðfræði, sem út kom 1990.

Margt má lesa um Guttorm, ættir hans og æskuheimili í Rauðhyltingabók sem út kom 2005 í ritstjórn Sævars Sigbjarnarsonar frá Rauðholti.
Abies x masjoannis

Abies × masjoannis er blendingur á milli evrópuþins (Abies alba) og spánarþin (Abies pinsapo).

Saga.

Í kring um 1950, fann Nicolau Masferre fyrir tilviljun, í bæ sínum Montseny, þintré sem voru blendingur af evrópuþin (Abies alba) og spánarþin (Abies pinsapo). Allnokkur sýnishorn voru send til greiningar í Madrid, og var staðfest að þetta væri ný tegund (blendingur). Síðan um 1960 hefur blendingurinn verið notaður í Buen Retiro almenningsgarðinum í Madrid, og víðar á Spáni.

Lýsing.

Hann verður að 30 metra hár með hvítleitum til gráum berki. Vöxturinn er keilulaga, og útlit allt millistig á milli foreldranna. Hann hægan vöxt og og talið er að hann verði um 300 ára, en elsta þekkta tréð var 100 ára gamalt 2014.

Tilvísanir.

Lýsing á blendingnum Abies x masjoannis (á spænsku)