arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Urður, Verðandi og Skuld

Urður, Verðandi og Skuld eru þrjár skapanornir í norrænni goðafræði. Þær búa við Urðarbrunn sem stendur við eina af þrem rótum Asks Yggdrasils. Urður, Verðandi og Skuld ausa tréð vatni einu sinni á dag til að halda því frá að fúna eða visna.

Urður er myndgervingur fortíðarinnar, Verðandi nútímans, og Skuld framtíðarinnar. Þær stýra örlögum manna og hafa til þess langa þræði sem þær hugsa um af ýtrustu varfærni. Þegar kemur að því að maður er búinn með sinn tíma þá klippa þær á þráðinn og örlög viðkomandi eru ráðin.
Félag múslima á Íslandi

Félag múslima á Íslandi var stofnað 1997. Þessi söfnuður tilheyrir sunní-trúflokki íslam.

Söfnuðurinn hefur samastað sem er líka moska í skrifstofu húsnæði á þriðju hæð í Ármúla í Reykjavík þar sem sameiginlegar bænir eru haldnar á bænadögum og vikulega á föstudögum. Alls eru 542 meðlimir að söfnuðinum (2017).
Kofi Annan

Kofi Atta Annan (8. apríl 1938 – 18. ágúst 2018) var ríkiserindreki frá Gana sem gegndi starfi aðalritara Sameinuðu þjóðanna frá 1. janúar 1997 til 1. janúar 2007. Hann hlaut einnig friðarverðlaun Nóbels árið 2001. Hann var stofnandi og formaður Kofi Annan-stofnunarinnar ("Kofi Annan Foundation") og auk þess formaður Öldunganna ("The Elders"), alþjóðastofnunar sem Nelson Mandela stofnaði.

Annan fæddist í Kumasi og nam hagfræði við Malacaster-háskóla, alþjóðasamskipti í Genf og verkstjórn í Tækniskóla Massachusetts. Annan gekk til liðs við Sameinuðu þjóðirnar árið 1962 og vann fyrir Genfarskrifstofu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Hann gegndi síðar ýmsum embættum hjá höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal sem varaaðalritari friðargæslu frá mars 1992 til desember 1996. Hann var útnefndur aðalritari Sameinuðu þjóðanna þann 13. desember 1996 af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og síðan staðfestur í embættið af allsherjarþinginu. Þar með varð hann fyrsti aðalritari Sameinuðu þjóðanna sem var útnefndur úr hópi starfsmanna stofnunarinnar sjálfrar. Hann var endurkjörinn árið 2001 og lét af störfum þann 1. janúar 2007 þegar Ban Ki-moon tók við embættinu.

Sem aðalritari kom Annan á umbótum í stjórnsýslukerfi Sameinuðu þjóðanna; vann að því að berjast gegn útbreiðslu alnæmis, sérstaklega í Afríku, auk þess sem hann hóf verkefnið "UN Global Compact". Hann sætti gagnrýni fyrir að hleypa ekki inn nýjum meðlimum í Öryggisráðið og var jafnvel hvattur til að segja af sér eftir að rannsókn hófst á aðkomu hans að vafasömum viðskiptum við Írak um olíu gegn mat fyrir óbreytta borgara. Eftir að hann yfirgaf Sameinuðu þjóðirnar stofnaði hann Kofi Annan-stofnunina árið 2007 til að vinna að alþjóðaþróunarmálum. Árið 2012 var Annan milliliður Sameinuðu þjóðanna og Arababandalagsins við Sýrland þar sem reynt var að binda enda á áframhaldandi borgarastyrjöld þar í landi. Annan sagði upp embætti sínu í Sýrlandi vegna ósættis um lélegan árangur í friðarmálum. Í september 2016 var Annan útnefndur til að fara fyrir rannsóknarnefnd um ofsóknir gegn Róhingjum í Mjanmar.
Jóhann Hafstein

Jóhann Hafstein (19. september 1915 – 15. maí 1980) var formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra Íslands.

Hann var fæddur á Akureyri, sonur Júlíusar Havsteens, síðar sýslumanns, og Þórunnar Jónsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1934 og lagaprófi frá Háskóla Íslands 1938, ásamt því að sinna starfi sem formaður Stúdentaráðs háskólans. Stundaði hann síðan framhaldsnám í þjóðarétti við Lundúnaháskóla og í Danmörku og Þýskalandi fram á haust 1939.

Jóhann kvæntist 1938 Ragnheiði Thors, dóttur Hauks Thors (bróður Ólafs Thors forsætisráðherra) og Soffíu Hafstein (dóttur Hannesar Hafstein ráðherra) og áttu þau þrjá syni, Hauk, Jóhann Júlíus og Pétur.

Stjórnmálaferill.

Árið 1935 stofnaði Jóhann Vöku, félag lýðræðissinnaðra stúdenta, og var fyrsti formaður þess. Árið 1939 varð hann erindreki Sjálfstæðisflokksins og seinna framkvæmdastjóri hans 1942. Hann var formaður Heimdallar á árunum 1939 til 1942. Þá var hann einnig formaður fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík 1943-1955.

Jóhann sat á þingi fyrir Reykjavík 1946-1978. Hann gerðist bankastjóri Útvegsbankans 1952 en varð iðnaðar- og dómsmálaráðherra 1963. Hann var kjörinn varaformaður Sjálfstæðisflokksins 1965 og tók við formennsku flokksins og embætti forsætisráðherra eftir fráfall Bjarna Benediktssonar 1970 jafnframt því að gegna áfram embætti iðnaðarráðherra.

Eftir að viðreisnarstjórnin missti meirihluta sinn 1971 gerðist Jóhann leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Haustið 1973 sagði hann af sér formennsku vegna heilsubrests.

Ritgerðasafn hans, Þjóðmálaþættir, kom út 1976.

Jóhann Hafstein lést eftir langvarandi veikindi, þann 15. maí 1980.
Auðhumla

Auðhumla í norrænni goðafræði er frumkýrin. Hún varð til þegar frost Niflheims blandaðist eldum Múspellsheims í Ginnungagapi.

Jötuninn Ýmir varð einnig til þegar þetta gerðist. Auðhumla nærði Ými lengst af með mjólk hennar, en það runnu fjórar mjólkurár úr spenum hennar. Auðhumla nærðist á hrímsteinum og sleikti þá til að fá næringu. Einn daginn er hún var að sleikja hrímsteinana birtist hár mans, þann næsta höfuð mans og að lokum, þriðja daginn, birtist maðurinn allur. Maðurinn var kallaður Búri.
Njarðvík

Njarðvík er bær við samnefnda vík á norðanverðum Reykjanesskaga austan megin við Miðnesið, og heyrir undir sveitarfélagið Reykjanesbæ. Bærinn skiptist í tvo þéttbýliskjarna í "Innri-Njarðvík" (austan megin við víkina) og "Ytri-Njarðvík" (vestan megin við víkina) og er því oft talað um "Njarðvíkur" í fleirtölu. Njarðvíkurnar voru tvær bæjarþyrpingar eða hverfi svipað og aðrir staðir á Suðurnesjum þar til vélbátaútgerð hófst eftir aldamótin 1900. Á milli þessara bæjaþyrpinga voru leirur, Fitjar, þar sem nú er þjónustu- og verslunarkjarni. Að auki hefur mikið nýtt byggingaland verið tekið í notkun vestur frá Innri-Njarðvík frá því á 9. áratugnum svo stefnir í að verði samfelld byggð umhverfis víkina.

Upphaflega voru Njarðvíkurbæirnir í Rosmhvalaneshreppi, en voru færðir undir Vatnsleysustrandarhrepp hinn 24. apríl 1596. Árið 1889 var stofnaður sérstakur hreppur, "Njarðvíkurhreppur", enda hafði byggð þá aukist mikið í landi Njarðvíkur.

Njarðvíkurhreppur sameinaðist nágrannabænum Keflavík undir heitinu "Keflavíkurhreppur" hinn 15. júní 1908, en Keflavík sjálf hafði fram að því tilheyrt Rosmhvalaneshreppi. Njarðvíkurhreppur klauf sig aftur frá Keflavíkurhreppi 1. janúar 1942 einkum vegna óánægju með rafveitumál og hafnarmál. Kaupstaðarréttindi fékk Njarðvík 1. janúar 1976.

11. júní 1994 sameinaðist Njarðvík Keflavíkurkaupstað og Hafnahreppi undir nafninu "Reykjanesbær".
James M. Buchanan

James McGill Buchanan Jr. (fæddur 3. október 1919; latinn 9. januar 2013) var kunnur bandarískur hagfræðingur, sem hlaut Nóbelsverðlaun 1986. Hann er leiðtogi Virginíu-hagfræðinganna svonefndu, sem rannsaka stjórnmál með aðferðum hagfræðinnar, og hefur verið forseti Mont Pèlerin-samtakanna, alþjóðlegs málfundafélags frjálshyggjumanna.

Buchanan er Suðurríkjamaður frá Tennessee, afkomandi forsetans með sama nafni. Faðir hans var bóndi. Buchanan barðist í Bandaríkjaher í seinni heimsstyrjöld, en stundaði eftir það hagfræðinám í Chicago-háskóla, þar sem hann varð fyrir miklum áhrifum frá Frank H. Knight og öðrum Chicago-hagfræðingum. Eftir doktorspróf 1948 hefur Buchanan kennt við ýmsa háskóla, aðallega í Suðurríkjunum, síðast í George Mason-háskóla í Fairfax í Virginíu, nálægt Washington, D.C. Hann er kvæntur, en barnlaus. Framan af stundaði Buchanan aðallega rannsóknir í ríkisfjármálum, en síðan sneri hann sér að almannavalsfræði (e. public choice theory), en hún snýst um það, hvernig einstaklingar velja í hópum fremur en einir sér. Hefur þessi grein einnig verið nefnd „hagfræði stjórnmálanna“, því að hún beitir aðferðum hagfræðinnar á stjórnmál.

Buchanan kom til Íslands haustið 1982 og flutti erindi í Háskóla Íslands, þar sem hann gerði grein fyrir almannavalsfræðinni. Hann sagði, að hún hvíldi á tveimur meginhugmyndum. Hin fyrri væri, að einstaklingar skipti ekki um eðli, þegar þeir hverfi úr viðskiptum í stjórnmál. Gera verði ráð fyrir, að menn reyni að gæta eigin hags eins vel í stjórnmálum og þeir geri í viðskiptum, ekki af því að það sé alltaf nauðsynlega svo, heldur af því að með slíkri einfaldri forsendu má smíða líkön um hegðun stjórnmálamanna, sem hafi mikinn skýringarmátt og forsagnargildi. Seinni hugmyndin sé, að menn stundi viðskipti í stjórnmálum, skiptist á gæðum, þegar þau séu viðtakandanum meira virði en framseljandanum. Líta megi á stjórnmálasamninga sem viðskipti.

Buchanan hefur víða lýst því, hvaða stjórnmálaályktanir megi draga af almannavalsfræðinni. Þær eru aðallega, að fastar reglur verði að gilda um stjórnmálaákvarðanir, svo að þær bitni ekki á þeim, sem lenda í minni hluta. Munurinn á einkavali og hópvali er einmitt, hvort menn velja aðeins fyrir sig eða hvort sumir í hópnum velja fyrir alla. Í ritinu "The Economic Consequences of Mr Keynes" heldur Buchanan því fram, að John Maynard Keynes hafi gert hagfræðinni ógagn með því að mæla gegn reglunni um hallalaus fjárlög. Sú regla hafi haldið eyðslusemi stjórnmálamanna í skefjum. Í ritinu "Monopoly in Money and Inflation" spyr Buchanan, hvers vegna menn hafi ekki litið seðlabanka sömu augum og önnur einokunarfyrirtæki, og setur fram líkan um líklegustu hegðun þeirra. Buchanan telur, að stjórnarskrár 18. og 19. aldar, sem hafi átt að binda hendur valdsmanna, hafi ekki náð tilgangi sínum að fullu. Seðlaprentungar- og skattlagningarvald þeirra sé enn allt of víðtækt. Verkefni frjálshyggjumanna sé að setja þessu valdi skorður.

Helstu verk.

"Lausnarorðið er frelsi" (Reykjavík, 1994). Erindi Hayeks, Friedmans og Buchanans á Íslandi (í þýðingu Hannesar H. Gissurarsonar)
Skakki turninn í Písa

Skakki turninn í Písa (ítalska: "Torre pendente di Pisa" eða einfaldlega "Torre di Pisa") er frístandandi klukkuturn í borginni Písa á Ítalíu og tilheyrir hann dómkirkjunni í Písa.

Turninum var ætlað að standa lóðrétt, en stuttu eftir byggingu hans í ágúst 1173 tóku undirstöður hans að síga og hann því að hallast. Hann er staðsettur á bak við kapelluna og er eitt af þremur mannvirkjum á "Campo dei Miracoli" í Písa (svæði kraftaverkanna).

Turninn er 55,86 metrar að hæð á lægstu hlið og 56,70 á þeirri hæstu. Hann hallar um 4 gráður. Breidd veggjanna við jörðu er 4,09 metrar og 2,48 efst í turninum. Áætlað er að þyngd hans sé 14.500 tonn og það eru 294 þrep í honum. Turninn hefur, ásamt dómkirkjunni, skrúðhúsinu og kirkjugarðinum verið á heimsminjaskrá frá árinu 1987.
Landmannahreppur

Landmannahreppur var hreppur í uppsveitum Rangárvallasýslu.

Hinn 1. júlí 1993 sameinaðist Landmannahreppur Holtahreppi undir nafninu "Holta- og Landsveit".
1891

Árið 1891 (MDCCCXCI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Los Angeles

Los Angeles (á spænsku: Los Ángeles (borið fram "los 'aŋxeles")) er stærsta borg Kaliforníu og næststærsta borg Bandaríkjanna. Borgin er oft kölluð "Borg Englanna". Íbúafjöldi borgarinnar er um fjórar milljónir, hún er 1.290,6 ferkílómetrar að stærð og er staðsett í suðurhluta Kaliforníu. Til viðbótar eru um 12,9 milljón íbúar á svæðinu umhverfis Los Angeles. Los Angeles-sýslan er fjölmennasta og útbreiddasta sýsla Bandaríkjanna. Íbúar borgarinnar eru þekktir sem „Angelenos“.

Los Angeles var stofnuð 4. september 1781 af spænska ríkisstjóranum Felipe de Neve sem "El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles del Río de Porciúncula" (Þorp konunnar okkar, drottning englanna og árinnar Porziuncola). Hún varð hluti af Mexíkó árið 1821, eftir að það fékk sjálfstæði frá Spáni. Árið 1848, þegar stríðinu á milli Mexíkóa og Bandaríkjamanna lauk, varð Los Angeles ásamt Kaliforníu hluti af Bandaríkjunum.

Los Angeles er miðstöð viðskipta, alþjóðlegra skipta, afþreyingar, menningar, tísku, vísinda, tækni og menntunar. Þar eru stofnanir sem hafa mikla þekkingu á hinum ýmsu sviðum. Hollywood er staðsett í Los Angeles en Hollywood er þekkt sem "Höfuðborg skemmtanaiðnaðarins" en þar eru framleiddar kvikmyndir, sjónvarpsþættir og tekin upp tónlist. Þar sem borgin er mikilvæg í þessum iðnaði hefur hún dregið að sér margar stjörnur.
Fljótshlíðarhreppur

Fljótshlíðarhreppur var hreppur í Rangárvallasýslu, kenndur við sveitina Fljótshlíð.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Fljótshlíðarhreppur Hvolhreppi, Vestur-Landeyjahreppi, Austur-Landeyjahreppi, Vestur-Eyjafjallahreppi og Austur-Eyjafjallahreppi undir nafninu "Rangárþing eystra".
Dyrhólahreppur

Dyrhólahreppur var hreppur sunnan Mýrdalsjökuls, vestast í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Dyrhóla.

Upphaflega náði hreppurinn frá Jökulsá á Sólheimasandi í vestri að Blautukvísl á Mýrdalssandi í austri, en árið 1887 var honum skipt í tvennt. Hét vestari hlutinn áfram "Dyrhólahreppur" en sá eystri Hvammshreppur. Lágu mörk hreppanna um Dyrhólaós, Brandslæk og Búrfell. Hrepparnir tveir sameinuðust á ný 1. janúar 1984, þá undir nafninu "Mýrdalshreppur".
2. febrúar

2. febrúar er 33. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 332 dagar (333 á hlaupári) eru eftir af árinu. Kyndilmessa er þennan dag og er nafn hennar dregið af blysförum eða kertaskrúðgöngu á hreinsunarhátíð Maríu guðsmóður.

Atburðir.
Sin City (kvikmynd)

Sin City eða "Frank Miller's Sin City" er bandarísk kvikmynd frá 2005. Myndin er byggð á samnefndum teiknimyndasögum eftir Frank Miller. Robert Rodriguez sá um leikstjórn fyrir utan eina senu sem Quentin Tarantino leikstýrði.

Í myndinni berjast hetjur saman gegn fjandmönnum sínum í borginni "Basin City", þar sem skilin milli góðs og ills eru ekki svo glögg.

Sin City er byggð í kringum fjórar laustengdar sögur; "The Customer is Always Right", "The Hard Goodbye", "The Big Fat Kill" og "That Yellow Bastard".

Áætlað er að gera framhald á myndinni, "Sin City 2", í náinni framtíð og jafnvel "Sin City 3: Hell and Back".
16. febrúar

16. febrúar er 47. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 318 dagar (319 á hlaupári) eru eftir af árinu.

Atburðir.
Giovanni Spadolini

Giovanni Spadolini (21. júní 1925 – 4. ágúst 1994) var ítalskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Ítalíu í tveimur ríkisstjórnum, sá fyrsti sem ekki var í Kristilega demókrataflokknum, en hann sat fyrir Lýðveldisflokk Ítalíu.

Hann varð blaðamaður hjá dagblaðinu "Il Mondo" á eftirstríðsárunum og kenndi samtímis við háskólann í Flórens, heimabæ sínum.

Eftir að hann fór úr Róttæka flokknum yfir í Lýðveldisflokkinn, varð hann ritstjóri dagblaðsins "Il Resto del Carlino" í Bologna frá 1955 til 1968 og "Corriere della Sera" frá 1968 til 1972. 1974 varð hann svo öldungadeildarþingmaður fyrir Lýðveldisflokkinn og sama ár varð hann fyrsti ráðherra menningararfs og umhverfis ("Beni culturali e ambientali") í ríkisstjórn Aldo Moros, sem heyrði undir menntamálaráðherra.

1981 samþykktu Kristilegir demókratar að hann yrði forsætisráðherra, sá fyrsti sem ekki var demókrati, eftir að hneykslið kringum frímúrarastúkuna P2 hafði neytt Arnaldo Forlani til að segja af sér. Í kosningunum 1983 náði flokkur hans í fyrsta skipti yfir 5% fylgi. Hann varð síðan varnarmálaráðherra í tveimur ríkisstjórnum Bettino Craxi.
Skrúður

Skrúður er 160 metra há hamraeyja út frá mynni Fáskrúðsfjarðar. Þar sem hún er breiðust er hún 530 metrar en á lengd 590 metrar. Fjölskrúðugt fuglalíf er í eynni. Eggja- og fuglatekja var mikil í eyjunni fyrrum. Eyjan var friðlýst árið 1995. Skrúður er gerður úr basalti og súru gosbergi. Skrúður heyrir undir jörðina Vattarnes. Vestan megin við hann er eyjan Andey.

Skrúðsbóndinn.

Samkvæmt þjóðtrúnni býr í Skrúðnum Skrúðsbóndinn, sem er vættur sem rændi sauðum bænda, sem létu fé sitt ganga í eyjunni. Skrúðsbóndinn seiddi einu sinni til sín prestdóttur til fylgilags. Sagnir eru til um að Skrúðsbóndinn hafi bjargað mönnum úr sjávarháska.

Fuglalíf.

18 fuglategundir verpa í eyjunni. Lundi er algengasti varpfuglinn þar en talið er að um 150.000 lundahjón byggi Skrúðinn. Svartfuglar eins og langvía og stuttnefja eru algengir varpfuglar í eynni, en álka og teista eru sjaldgæfari. Súla hóf að verpa í Skrúðnum árið 1943 og hefur henni fjölgað jafnt og þétt. Fýll og rita eru algengir bjargfuglar í Skrúðnum. Silfurmáfur, sílamáfur og svartbakur hafa sést í eynni. Þar hafa einnig sést æðarkollur, þúfutittlingar, maríuerlur, snjótittlingar, grágæsir, hrafnar, sæsvölur og stormsvölur.

Skrúðshellir.

Í eyjunni er sérkennilegt náttúrufyrirbæri sem er stór hellir, sem skiptist í tvo minni hella, þann ytri og þann innri. Fremri hellirinn er áætlaður um 3200 m² og sá innri 2600 m². Hellirinn er talinn vera um 125 metra langur, 85 metra breiður og mesta hæð hans er 22 metrar. Í hellinum er lundavarp. Fyrr á tímum var róið úr Skrúðnum og þá höfðust vermenn við í Skrúðshelli.

Þann 26. desember 1986 fórst tankskipið Syneta við Skrúðinn og létust allir skipverjar. Bubbi Morthens hefur sungið eigið ljóð um þetta sjóslys.
29. febrúar

29. febrúar er hlaupársdagur samkvæmt gregoríska tímatalinu og ber því aðeins upp á hlaupári. Hann er þá 60. dagur ársins og eru 306 dagar eftir af árinu.

Atburðir. °°°°
Sófistar

Sófistar (forngríska: σοφιστής, "sofistēs") eða fræðarar voru viskukennarar og róttæklingar í Grikklandi til forna. Hugtakið er dregið af gríska lýsingarorðinu σοφός, "sofos", sem merkir „vitur“. Sófistar ferðuðust borga á milli og héldu námskeið og þénuðu sumir vel á kennslunni. Þeir voru sannfærðir um að margt sem talið var heilagt að gömlum sið og talið liggja í eðli hluta væri í raun merki um mannlega hagsmuni og árangur af mannlegum ákvörðunum. Þeir gagnrýndu kynþáttafordóma, þrælahald og kvennakúgun. Hafa ber í huga að sófistarnir voru sundurleitur hópur sem hafði ólíkar skoðanir um margt.

Almenn æðri menntun.

Sófistar áttu snaran þátt í að móta evrópska menntun. Þeir mótuðu hugmyndir um almenna æðri menntun. Þeir lögðu áherslu á málfræði, mælskulist og rökleikni. Málfræði þýddi hjá þeim þekking á málinu, uppbyggingu þess og réttri notkun, mælskulist táknaði listina að flytja ræðu á lýtalausan hátt og rökleikni þýddi hæfileikann til að nota rök í málflutningi.

Mælskulist og rökbrellur.

Sófistar lögðu áherslu á hið ytra form og létu málefnið víkja fyrir framsetningu. Þeir reyndu með rökbrellum og mælskulist að sigra andstæðinga í rökræðum. Það komst á sá orðrómur að þeir væru meistarar í að gera svart að hvítu. Þessi áhersla sófista á rökvísi er sprottinn upp úr afstæðiskenndu lífsviðhorfi þeirra. Sumir sófistar trúðu ekki að til væri hlutlægur sannleikur eða algerlega bindandi siðferði. Þetta snerist svo upp í grímulausa einstaklingshyggju þar sem frelsi var túlkað sem hömluleysi og réttlæting þess að sá sem færi með völd hefði einnig réttinn sín megin.

Sókrates.

Sókrates trúði því, öfugt við sófista, að sannleikurinn væri til og unnt væri að finna hann. Sókrates var frábrugðinn sófistum að því leyti að hann tók ekki fé fyrir kennslu sína og hann fullyrti ekki að hann væri vitur.

Varðveitt þekking um sófista.

Það sem vitað er um sófista er einkum umsögn um þá í ritum andstæðinga þeirra og þá sérstaklega Platons og Aristótelesar. Á seinni hluta 5. aldar f. Kr. var orðið „sófistar“ notað til að lýsa óskipulögðum hópi hugsuða sem notaði rökræður og mælskulist til að kenna og sannfæra aðra. Þessir hugsuðir fengu oft háar greiðslur frá nemendum því stjórnkerfi í Aþenu var þannig uppbyggt að mikilvægt var að vera mælskur og rökfimur. Prótagóras er talinn fyrsti sófistinn. Aðrir þekktir sófistar eru Pródíkos, Hippías, Þrasýmakkos, Lykofron og Antifon.
El Dorado-sýsla, Kaliforníu

El Dorado-sýsla er sennilega þekktust fyrir gullæðið í Kaliforníu svokallaða 1848. Sagan hefst þegar James Marshall fann gull við Sutter Mill´s í byrjun janúar 1848, þar reis síðar bærinn Coloma. Í kjölfarið var sprenging í fólksfjölda í Kaliforníuríki þar sem innflytjendur komu alls staðar að úr heiminum.

Svæðið er fjallent og afskekkt og árið 2000 bjuggu 156.299 íbúar í sýslunni. Helstu þéttbýlisstaðir eru Placerville (9.610) sem er höfuðstaður sýslunnar, einnig er vert að minnast á South Lake Tahoe og El Dorado Hills.
Gaullismi

Gaullismi er hugtak sem er haft um þá stefnu að Frakkland eigi að vera frjálst og erlendu valdi óháð. Í innanríkismálum byggist gaullismi á íhaldssemi og í frönskum stjórnmálum teljast Gaullistar vera hægrimenn.

Stuðningsmenn Charles de Gaulle hafa verið kallaðir Gaullistar, og gætir áhrifa de Gaulle enn í Frakklandi þar sem tortryggni ríkir í garð Breta. Má nefna að fyrrverandi forseti Frakklands, Jacques Chirac, telst til Gaullista.

Nú til dags starfa Gaullistar innan Sambands Lýðræðissinna lýðveldisins (franska: "Union des Démocrates pour la République"). Það er hægriflokkur.
1792

Árið 1792 (MDCCXCII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Opinberar aftökur

Erlendis.

Fædd

Dáin
Bergvatnsá

Bergvatnsá er heiti yfir ár með bergvatni og flokkast sem dragár eða lindár. Ár með jökulvatni eru litaðar af jökulleir og nefnast jökulár.
Akurey (Landeyjum)

Akurey er bær og kirkjustaður í Vestur-Landeyjum í Rangárvallasýslu. Þar er félagsheimilið Njálsbúð þar sem löngum voru haldin fræg sveitaböll.
Gálmaströnd

Eftirfarandi staðir bera nafnið Gálmaströnd:
Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad

Kulturformidlingen norrøne tekster og kvad er norskt sjálfseignarfyrirtæki i eigu íslendingsins Jon Julius Sandal. Tilgangur fyrtækisins er m. a. að miðla norrænum fornbókmenntum á veraldarvefnum gegnum samstarfsverkefnið "norrøne tekster og kvad". Verkefnið geymir að mestu heimildir á stafréttri norrænu en að auki ýmsar þýðingar á nútíma norðurlandamálum og aðrar heimildir og ýtarefni. Meðal efnis eru m. a. Eddukvæði, Snorra-Edda, Dróttkvæði, Fornaldarsögur Norðurlanda, Konungasögur og Íslendingasögur.

Grunnur að verkefninu var lagður 1997 en verkefnið "norrøne tekster og kvad" opnaði fyrir almenning á slóðinni heimskringla.no 1. ágúst 2005. Kulturformidlingen norrøne tekster og kvad er skráð sem sjálfseignarfyrirtæki í norsku fyrirtækjaskránni.
1807

Árið 1807 (MDCCCVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Kleppsspítali

Kleppur eða Kleppsspítali, er geðspítali sem tilheyrir geðsviði Landspítalans.

Kleppur er einnig örnefni í Reykjavík.

Fyrstu lög um Kleppsspítala voru nr. 33/1905, samþykkt af konungi þann 20. október 1905 (frumvarp um stofnun Kleppsspítala var þó innlent fyrirbæri) og var spítalinn opnaður árið 1907. Kleppsspítali var fyrsta sjúkrastofnunin sem var reist og rekin alfarið af landsjóði. Markmið stofnunarinnar var að létta miklum vanda af heimilum geðsjúkra og búa geðsjúkum mannsæmandi aðbúnað og gæslu, frekar en að stunda eiginlegar lækningar. Upprunalega var pláss fyrir 50 sjúklinga, og þurftu aðstandendur að borga með sjúklingum, ýmist 50 aura eða 1 krónu á dag, eftir aðstæðum. Yfirstjórn spítalans samanstóð af landlækni og aðila sem stjórnarráðið skipaði.

Sem fyrr segir var vandi geðsjúkra og aðstandenda þeirra mikill á þeim tíma er Kleppsspítali var stofnaður. Einnig var farið illa með geðsjúka og lífsskilyrði þeirra voru engan veginn á við þau sem heilbrigðir höfðu. Árið 1901 var gerð úttekt á hversu margir væru geðsjúkir í landinu (samkvæmt þess tíma skilgreiningu) og reyndust þeir 133, þar af 124 sem voru á sveit. Árið 1880 reyndust geðsjúkir vera 81, var því um mikla fjölgun að ræða á þessum rúmu tveimur áratugum.

Spítalinn breytti miklu, þó að hann gæti ekki tekið alla inn sem þurftu, og lét Guðmundur Björnsson þau orð falla á Alþingi um þremur mánuðum eftir opnun spítalans, að sjúkrahúsið hefði „getið sjer þann orðstír, að það sje einhver gagnlegasta stofnun þessa lands“.

Starfsemin í dag er gerbreytt með breyttum áherslum og tilkomu nýrra og betri meðferðarúrræða. Í dag eru reknar nokkrar deildir á Kleppsspítala, starfsemi þeirra felst aðallega í endurhæfingu og að veita fólki margvíslega meðferð, sem er haldið geðröskunum eða talið vera að veikjast af þeim -- til dæmis geðklofa, geðhvarfasýki, þunglyndi, fíkn eða persónuleikaröskun. Á Kleppsspítala eru nú göngudeild, endurhæfingargeðdeild, öryggisgeðdeild og réttargeðdeild. Þá sér Batamiðstöð og iðjuþjálfun í nálægum húsum einnig um virkni sjúklinga. Batastefnan hefur skipað sér æ meiri sess í endurhæfingu og að sjúklingar stýri sinni meðferð í meiri mæli.

Myndir.

Myndirnar eru af Kleppsspítalasvæðinu, teknar í mars 2006.