arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Austurríki-Ungverjaland

Austurríki-Ungverjaland eða Austurrísk-ungverska keisaradæmið (formlegt heiti á þýsku: "Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder und die Länder der heiligen ungarischen Stephanskrone") var konungssambandsríki í Mið-Evrópu frá 1867 til 1918, sem Austurríska keisaradæmið og Ungverska konungdæmið mynduðu. Það leystist upp í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar og skiptist eftir það milli ríkjanna Austurríkis, Ungverjalands, Tékkóslóvakíu, Ríkis Slóvena, Króata og Serba (sem síðar varð hluti Júgóslavíu) og Póllands.

Höfuðborg ríkisins var Vínarborg.
Mæðiveiki

Mæðiveiki er smitandi sjúkdómur í sauðfé.

Mæðiveiki barst til Íslands með innflutningi Karakúlfjár árið 1933 og í framhaldi af því var landinu skipt niður fjárskiptahólf með varnargirðingum sem síðan hafa einnig nýst vel í baráttunni við aðra smitsjúkdóma í skepnum eins og riðuveiki. Votamæði og þurramæði var síðan útrýmt með stórfelldum niðurskurði á fé og fjárflutningum á milli svæða.

Mæðiveiki kom fyrst upp í Deildartungu í Borgarfirði árið 1934 og breiddist hratt út um vestanvert landið. Árið 1937 voru sett lög á Alþingi um varnir gefn útbreiðslu borgfirsku sauðfjárveikinnar og var í þeim gert ráð fyrir fimm varnarlínum. Mæðiveiki var fljótt útrýmt á Vestfjörðum og voru mörg þúsund líflömb flutt frá Vestfjörðum til fjárskiptasvæða víða um landið á árunum 1946-1954.
Mýrarrauði

Mýrarauði er efnahvarfaset, járnoxíð með breytilegu vatnsmagni sem myndast þannig að jarðvegssýrur, einkum í mýravatni, leysa upp járnsambönd úr bergi. Þau flytjast síðan með vatni og setjast til sem mýrarauði þar sem vatnið afsýrist. Jarðefnisklumpar eða agnir úr mýrarrauða líkjast járnryði að ytra útliti og eru mógulir eða móbraunir á litinn og gjallkenndir viðkomu.

Mýrarrauði myndast þegar vatn tekur í sig járn úr bergi og járnblandað vatn (mýralá) verður fyrir áhrifum frá jurtagróðri. Mýrarrauða er helst að finna í mýrum neðst í fjallshlíðum, og oft má sjá rauðabrák í mýrarflóa sem gefur til kynna að þar sé hann að finna, en slík mýri nefnist rauðamýri. Járn var unnið úr mýrarrauða með rauðablæstri allt til 1500.
1847

Árið 1847 (MDCCCXLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Empedókles

Empedókles (gríska: Εμπεδοκλής, um 490 – um 430 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá borginni Agrigentum, á Sikiley.

Empedókles taldi að allt væri úr fjórum rótum, vatni, eldi, lofti og jörð og stjórnaðist af tveimur andstæðum öflum, ást og hatri sem væru sameinandi og sundrandi öfl.

Lítið er varðveitt af ritum Empedóklesar og vitneskja okkar um heimspeki hans er að verulegu leyti komin úr ritum yngri höfunda.
Selfoss (foss)

Selfoss er foss í Jökulsá á Fjöllum nokkur hundruð metrum sunnan við Dettifoss. Fossinn er 10 metra hár en mjög breiður.
Skurðknipplingur

Skurðknipplingur eða klumbuspyrða (fræðiheiti: "Lyophyllum fumosum") er ætisveppur sem vex í stórum klösum í skurðbökkum og uppgröftum. Hatturinn er reykbrúnn og stafurinn og fanirnar grágul. Hatturinn er lítið hvelfdur og hattbarðið bylgjað. Hann verður allt að 12 sm í þvermál.
Skjálfandi

Skjálfandi er flói á norðurströnd Íslands og liggur á milli Tjörness og Flateyjarskaga. Í flóann renna tvö stór vatnsföll, Laxá í Aðaldal sem er víðfræg laxveiðiá og Skjálfandafljót, jökulfljót sem kemur úr Vatnajökli.

Á austurströnd flóans er kaupstaðurinn Húsavík en þaðan er vinsælt að fara í hvalaskoðunarferðir út á flóann enda er hvalagengd mikil þar. Við botn flóans eru miklir sandflákar en að vestanverðu gnæfa Víknafjöll, allt að 1100 metra há.

Við mynni flóans að vestanverðu liggur Flatey á Skjálfanda, en þar var umtalsverð byggð. Eyjan fór í eyði árið 1967.
Rotvera

Rotvera er lífvera sem fær næringu úr dauðu lífrænu efni, venjulega rotnandi plöntu- eða dýraleifum, með því að taka upp uppleysanleg efnasambönd. Þar sem rotverur geta ekki búið sér til næringu sjálfar eru þær álitnar ein gerð af ófrumbjarga lífverum. Rotverur eru margir sveppir (aðrir en samlífisverur), gerlar og frumdýr.
Grókólfur

Kólfur (latína: "basidium") er örsmátt líffæri á gróbeði svepps. Kólfur er eitt af því sem einkennir kólfsveppi og er hann fruman þar sem rýriskiptingin á sér stað. Kólfurinn ber venjulega fjögur gró, hvert á sínum tindi, þótt þau geti líka verið tvö eða jafnvel átta. Kólfurinn er venjulega ein fruma en einnig koma fyrir tveggja eða fjögurra fruma kylfur, t.d. hjá ryðsveppum.
Íþróttafélag Reykjavíkur

Íþróttafélag Reykjavíkur eða ÍR er eitt fjölmennasta íþróttafélagið í Reykjavík með rúmlega 1800 virka iðkendur en þar af eru rúmlega 1300 16 ára og yngri. Formaður þess er Bjarki Þór Sveinsson. Íþróttir stundaðar hjá ÍR eru:

Yfir 50% nemenda úr grunnskólum í Seljahverfi og Bakkahverfi(Neðra-Breiðholt) eru iðkendur hjá ÍR og um 40% í öllu Breiðholtinu.

Saga.

Snemma árs 1907 setti Andreas J. Berthelsen, ungur Norðmaður sem búsettur var í Reykjavík, auglýsingu í bæjarblöðin þar sem hann hvatti röska pilta til að mæta á stofnfund félags um fimleika- og íþróttaiðkun. Þann 11. mars sama ár var haldinn stofnfundur Íþróttafélags Reykjavíkur, sem hóf þegar stífar leikfimisæfingar.

Sumarið 1910 treystu félagsmenn sér til að sýna leikni sína opinberlega. Var þá haldin fimleikasýning í porti Miðbæjarskólans að viðstöddu fjölmenni. Varð sýning þessi til að opna augu almennings fyrir íþróttum og þá fimleikum sérstaklega. Var aðaláhersla félagsins á fimleikana fyrstu árin.

Samhliða fimleikaæfingum, hófu ÍR-ingar snemma æfingar í frjálsum íþróttum og komu sér upp nauðsynlegum tækjabúnaði til þess. Jón Halldórsson varð snemma mestur afreksmanna félagsins í frjálsum íþróttum, en hann keppti í hlaupum á Ólympíuleikunum 1912. Jón varð annar formaður ÍR á eftir Berthelsen.

Með tímanum urðu frjálsu íþróttirnar fyrirferðarmestar í starfi ÍR og hafa margir af frægustu frjálsíþróttamönnum landsins keppt undir merkjum þess. Má þar nefna: Jón Kaldal, tvíburana Örn og Hauk Clausen, Vilhjálm Einarsson, Valbjörn Þorláksson, Einar Vilhjálmsson, Mörthu Ernstsdóttur og Völu Flosadóttur.

ÍR-ingar voru alla tíð með augun opin fyrir nýjum íþróttagreinum. Þannig varð ÍR snemma stórveldi í skíðaíþróttum, átti öflugt sundlið, glímusveit og lyftingadeild. Í hópíþróttum hefut ÍR teflt fram liðum í handbolta, knattspyrnu og körfubolta.
Svalbarðseyri

Svalbarðseyri er lítið þorp á Svalbarðsströnd við innanverðan Eyjafjörð að austan, í landi hins forna höfuðbóls Svalbarðs. Íbúar þar voru 283 árið 2015. Á Svalbarðseyri er grunnskóli sem nefnist Valsárskóli, leikskóli, sundlaug, kjötvinnsla Kjarnafæðis og ýmis þjónusta.
Vetrarborgin

Vetrarborgin er bók eftir Arnald Indriðason. Hún var gefin út af forlaginu Vaka-Helgafell 2005. Bókin fjallar um þríeykið þau Erlend, Elínborgu og Sigurð Óla sem byrst hafa í fjölda af bókum Arnalds. Að þessu sinni rannasaka þau morð á 10 ára gömlum dreng sem stungin hafði verið til bana.

Í bókinni fær maður að vita meira um hvarf bróður Erlends, Bergs. Ásamt því að maður fær að fræðast um æsku Sigurðs Óla sem gekk um tíma í sama skóla og Elías, litli drengurinn sem var myrtur.
Hellissandur

Hellissandur er þorp á utanverðu Snæfellsnesi. Íbúar þar eru um 378 árið 2015. Þorpið er hluti af sveitarfélaginu Snæfellsbæ. Hellissandur er ein elsta útgerðarstöð á Íslandi. Elsti hluti þorpsins er á bökkunum við sjóinn en þar byggðist þorpið kringum afar erfiða lendingu sem kölluð var Brekknavör. Sjómenn gerðu að afla í hellisskúta, Brennuhelli sem var í fjörunni undir snarbröttum hraunbökkum. Nafn þorpsins er dregið af þessum helli. Um miðbik 20. aldar var gerð höfn í Krossavík rétt utan við þorpið en sú höfn var aflögð um 1960 þegar höfnin á Rifi varð aðalhöfn fyrir Hellissand. Á Hellissandi er sjóminjasafn. Milli Rifs og Hellissands er Ingjaldshóll en þar ólst Eggert Ólafsson upp.
Kristnes

Kristnes er þéttbýli sem hefur myndast hefur á samnefndri jörð í Eyjafirði. Þar bjuggu um 55 manns árið 2015. Kristnes er landnámsjörð og var það Helgi magri sem settist þar að. Er það staðsett rétt norðan við Hrafnagil og er þar starfrækt endurhæfingarmiðstöð. Á megin hluta jarðarinnar hefur verið stundaður búskapur frá landnámstíð og er enn. Kristnes tilheyrir Eyjafjarðarsveit.
Epli

Epli er aldinávöxtur eplatrésins (fræðiheiti: "Malus domestica") sem er af rósaætt. Eplatré eru lauftré sem komu upprunalega frá Mið-Asíu. Trjátegundina "Malus sieversii" er enn í dag hægt að finna í fjallendum Mið-Asíu.

Til eru yfir 7.500 þekkt plöntuafbrigði af eplum. Epli er sá ávöxtur sem er hvað mest ræktaður í heiminum. Þau eru ýmist með gult, grænt eða rautt hýði eða þá að litur þeirra er blanda af þessum litum. Epli eru notuð í margvíslega matargerð, þau eru elduð, borðuð fersk og eplasafi og eplasíder eru vinsælir drykkir.

Epli koma fyrir í goðsögum og trúarbrögðum margra menningarheima.

Árið 2010 var erfðamengi eplisins ráðið sem varð til þess að framfarir urðu á sviði læknisfræði og sértækrar ræktunar epla. Það ár er áætlað að um 69 milljón tonn af eplum hafi verið ræktuð í heiminum og þar af hafi um helmingur verið ræktaður í Kína. Næst á eftir koma Bandaríkin með um 6% framleiðslunnar, því næst Tyrkland, Ítalía, Indland og loks Pólland.

Menningarlegar vísanir.

Barkakýlið sem skagar út úr hálsi karla stundum kallað "adamsepli" og á það rætur í þjóðsagnakenndri síðari tíma skýringu á fyrstu Mósebók og brottrekstri Adams og Evu úr aldingarðinum Eden. Oft er sagt að skilningstréð hafi verið eplatré og eplið hafi staðið í Adam þegar hann beit í það í óþökk guðs. Í hebreskri útgáfu Biblíunnar kemur ekki fram hvers konar ávöxt var um að ræða en misskilninginn má rekja til þýðingar á latneska orðinu "malum" sem merkir bæði illsku og epli. Orðið er þó ekki notað í latneskri þýðingu Biblíunnar því þar er notað orðið "fructus", sem merkir „ávöxtur“.

Í norrænni goðafræði er sagt frá því í upphafi Skáldskaparmála Eddu Snorra Sturlusonar að gyðjan Iðunn hafi átt að gæta gullepla sem tryggðu goðunum eilífa æsku.

Í grískri goðafræði koma epli meðal annars við sögu í frásögninni af þrætueplinu og gullnu eplum Vesturdísanna.

Epli koma við sögu í mörgum þekktum ævintýrum meðal annars sögunni af Mjallhvíti þar sem vonda stjúpan gaf Mjallhvíti eitrað epli.
16. öldin f.Kr.

16. öldin fyrir Krists burð eða 16. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 1600 f.Kr. til enda ársins 1501 f.Kr.
Hús

Hús eru vistarverur sem byggðar eru af mönnum. Yfirleitt samanstanda þau af veggjum og þaki, sem vernda þá sem inni eru fyrir veðri, vindum og óboðnum gestum. Oft búa menn í húsum, en einnig geta önnur dýr búið þar, annað hvort vegna þess að húsin voru ætluð þeim (t.d. í dýragörðum) eða þá að þau flytja inn óboðin (t.d. mýs og flugur).

Oft eru hús notuð sem varanlegar vistarverur, eða heimili fyrir fjölskyldu eða annan hóp fólks. Einnig eru hús notuð til vinnu, og eru þá kölluð skrifstofur, verksmiðjur, skólar eða annað, allt eftir því hvers kyns vinna fer fram innan veggja þess húss.

Á hverju húsi eru yfirleitt að minnsta kosti einar dyr til að komast inn og út, auk þess sem gluggar eru oft notaðir til að auka ljósmagn og loftflæði innandyra og gera fólki kleift að sjá út á meðan það dvelst í húsinu. Stundum er garður umhverfis húsið.
Camel

Camel eru alþjóðlegar sígarettur, framleiddar í Bandaríkjunum. Þær voru fyrst settar á markað árið 1913 í Bandaríkjunum af bandaríska sígarettufyrirtækinu RJ Reynolds Tobacco. Markmið fyrirtækisins var að búa til sígarettur sem létt væri að reykja, ólíkt öðrum tegundum á markaðnum. Aðrar sígarettur, eins og Lucky Strike, voru mjög sterkar fyrir fólk. Af þeim sökum urðu Camel sígaretturnar fljótt vinsælar. Tóbakið í Camel sígarettum er blanda af tyrknesku og bandarísku tóbaki.

Auglýsingar Camel sígaretta vöktu mikinn ágreining þar sem í þeim var notast við teiknimyndir af Joe Camel og markhópurinn var augljóslega ungt fólk. Ágreiningsmálið var að mörg ung börn gátu samsamað sig betur með Joe Camel en Mikka mús eða annarru teiknimyndapersónu.

Camel sígarettur eru enn þann dag í dag á markaðnum og hægt er að kaupa þær með eða án filters.
Alþingiskosningar

Alþingiskosningar eru kosningar til íslenska löggjafarþingsins, Alþingis. Alþingiskosningar fara að jafnaði fram á fjögurra ára fresti nema þing sé rofið áður en kjörtímabili lýkur. Kosningarétt hafa allir íslenskir ríkisborgarar yfir 18 ára aldri sem hafa átt lögheimili á Íslandi, hafi maður verið búsettur erlendis lengur en 8 ár þarf þó að sækja sérstaklega um kosningaréttinn. Kjörgengi hafa allir þeir sem hafa kosningarétt og óflekkað mannorð en hæstaréttardómarar eða umboðsmaður Alþingis eru þó ekki kjörgengir né heldur Forseti Íslands.

Kosningarnar eru listakosningar, fulltrúar eru valdir af framboðslistum í samræmi við fjölda atkvæða. Síðan 2003 hefur landinu verið skipt upp í 6 kjördæmi.
Jötunn

Jötunn og þurs eru í norrænni goðafræði heiti á fjandsamlegum risum sem búa í Útgarði og Jötunheimum á mörkum jarðar. Þeir eru afkomendur risans Ýmis sem fæddist í Ginnungagapi. Þeir urðu til í sömu mund og alheimur skapaðist og áður en jörðin varð til. Þegar kýrin Auðhumla sleikti saltsteina í upphafi alda urðu til jötnar sem goðin síðan settu í Niflheima.

Orðsifjar.

Orðið "jötunn" klofnaði með u-klofningu út frá orðinu "etunaR", mögulega tökuorð úr finnsku orðunum "etana", "etona" (sem þýðir „snigill“, „ormur“ eða „illmenni“), úr prótó-germanska orðinu *etuna- („mannæta“, „átvagl“) með sömu rót og enska orðið "eat" („borða“ eða „éta“) og íslensku orðin "át", "éta", "jata", "jötna" og "æti". Samstofna færeyska orðinu "jøtun", nýnorska orðinu "jutul", "jøtul", "jotun", "jotne"; nýsænska orðinu "jätte", fornsænska orðinu "iætun", nýdanska orðinu "jætte", forndanska orðið iæ"tæn", fornenska orðið "eoten" sem hefur sömu merkingu; gamla lágþýska orðinu "eteninne" (galdranorn).
Baun

Baun eða erta er almennt heiti á fræjum jurta af ertublómaætt sem þroskast inni í belgjum. Þessar jurtir eru þekktar fyrir að binda nitur úr andrúmsloftinu sem kemur til af samlífi með bakteríum sem finnast í rótarhnúðum þeirra. Vegna þessa hafa baunir hátt próteininnihald sem gerir þær að eftirsóttum matjurtum.
Gramm (útgáfa)

Gramm (stytting á orðaleiknum „Gramm á fóninn“) eða Grammið í daglegu tali, var íslensk tónlistarútgáfa í Reykjavík sem einnig rak samnefnda tónlistarverslun í bakhúsi, fyrst við Vesturgötuna og síðan við Laugaveg.

Grammið var stofnað árið 1981 af Ásmundi Jónssyni og Einari Erni Benediktssyni og fyrsta hljómplatan sem þeir gáfu út var stuttskífan "Tilf", með Purrki Pillnikk. Grammið gaf út margar af íslensku pönkhljómsveitunum á 9. áratug 20. aldar. Dæmi um hljómsveitir og tónlistarfólk sem Grammið gaf út eru Tappi Tíkarrass, Vonbrigði, Q4U, Jonee Jonee, Þeyr, KUKL, Íkarus, Psychic TV, Svarthvítur draumur, Megas og Bubbi Morthens.

1987 varð Grammið gjaldþrota. Ásmundur og Einar og nokkrir af þeim sem höfðu tekið þátt í KUKLinu stofnuðu þá tónlistarútgáfuna Smekkleysu sem meðal annars gaf út Sykurmolana.
Admiral Graf Spee

Admiral Graf Spee var þýskt "panzerschiff" eða þungvopnað beitiskip sem Þjóðverjar notuðu í upphafi Seinni heimsstyrjaldarinnar. Graf Spee var búið afar stórum byssum miðað við stærð (28 sentímetra byssum). Ástæðan fyrir lítilli stærð þess voru þær takmarkanir sem settar voru á hergagnaframleiðslu Þjóðverja í Versalasamningnum, en samkvæmt þeim máttu þýsk herskip hvorki fara yfir 10.000 tonn né vera búin stærri byssum en 280 millímetra. Af þessum sökum kölluðu Bretar skipið, ásamt tveimur systurskipum þess, Deutschland (síðar endurnefnt Lützow) og Admiral Scheer, "pocket battleships". Graf Spee er eitt frægasta orrustuskip Þjóðverja, ásamt Bismarck.

Skipinu var hleypt af stokkunum árið 1934 og nefnt eftir aðmírálnum Graf Maximilian von Spee sem lést ásamt tveimur sonum sínum í fyrstu orrustunni um Falklandseyjar þann 8. desember 1914. Það var jafnframt annað þýska skipið til að vera nefnt eftir honum, það fyrsta SMS Graf Spee sem var smíðað í Fyrri heimsstyrjöldinni en aldrei notað.
Stuttnefja

Stuttnefja (fræðiheiti: "Uria lomvia") er strandfugl af svartfuglaætt og nokkuð lík langvíu. Hún er svört á höfði og baki en hvít að neðanverðu. Á veturna fær hún hvíta vanga. Goggurinn er svartur, oddhvass og með hvítri rönd á jaðri efra skolts. Fætur eru svartir og augun svört. Stuttnefjan verpir á líkum stöðum og langvían, en ólíkt henni (sem verpir á berar syllur og bríkur) er dálítil jarðvegur eða leir og sandur í eggstæðinu hjá stuttnefjunni. Þær eru líka yfirleitt fáar saman. Mesti þéttleiki stuttnefju í varpi hefur þó mælst 37 fuglar á fermetra. Stuttnefjuna má helst finna í stórum hópum í Látrabjargi, Hælavík og Hornabjargi. Lítið er vitað um ferðir hennar á veturnar en flestar langvíur eru hér frá byrjun apríl og fram til byrjun ágúst.

Stuttnefjan átti sér ólík heiti eftir landshlutum. Í Látrabjargi var hún kölluð "nefskeri" og í Papey "stuttvíi", í Skrúð "drunnnefja" og á Langanesi "klumba".
Nürnberg-réttarhöldin

Nürnberg-réttarhöldin voru nokkur réttarhöld sem helst eru þekkt fyrir ákærur á hendur fyrrum valdamönnum í Þýskalandi nasismanns. Réttarhöldin voru haldin í borginni Nürnberg, Þýskalandi, frá 1945 til 1949, þrátt fyrir kröfu Sovétmanna um að þau yrðu haldin í Berlín. Þekktust þessara réttarhalda eru réttarhöldin yfir stríðsglæpamönnum þar sem 24 af helstu leiðtogum nasista voru sakfelldir. Þau réttarhöld fóru fram frá 20. nóvember 1945 til 1. október 1946.

Meðal þeirra sem voru ákærðir í réttarhöldunum voru Rudolf Hess, Hermann Göring, Albert Speer og Joachim von Ribbentrop.
Munnur

Munnurinn er fremsti hluti meltingarfæra dýra. Lífverur nærast um munn en hann auðveldar einnig raddbeitingu. Í munninum eru gjarnan tennur sem mylja og elta fæðuna. Munnvatnskirtlar sjá um að bleyta fæðuna og auðvelda för hennar niður meltingarfærin. Í henni eru meltingarensím. Tungan sér um að grípa um fæðuna og beina henni undir tannfletina. Aftast skilur úfurinn kokið frá munni. Munnur ólíkra dýrategunda er töluvert frábrugðinn öðrum.
Menntaskóli

Menntaskóli er menntastofnun á framhaldsskólastigi þar sem námi lýkur með stúdentsprófi. Nafnið getur líka átt við aðra skóla á framhaldsskólastigi þar sem námi lýkur með stúdentsprófi, þó að skólarnir hafa ekki orðið í nafni sínu.
Útvarpsþáttur

Útvarpsþáttur er afurð dagskrárgerðar fyrir útvarp. Útvarpsþættir urðu til í Bandaríkjunum í upphafi 3. áratugar 20. aldar þegar hugmyndin um reglulegar útsendingar fyrir hóp hlustenda varð til með þessum miðli sem fram að því hafði fyrst og fremst verið notaður til einkasamskipta.

Með tilkomu sjónvarpsins á 5. áratugnum dró nokkuð úr vinsældum leikins útvarpsefnis og útvarpið fór að snúast öðru fremur um fréttir og tónlist.

Á Íslandi hóf Útvarp Reykjavík útsendingar 18. mars 1926 en viðtækin voru dýr til að byrja með og því fáir sem höfðu efni á þeim. Útvarpsstöðin hætti svo vegna fjárskorts tveimur árum síðar og lítið er nú vitað um dagskrána. Útvarp Akureyri hóf útsendingar 1927. Ríkisútvarpið var síðan stofnað 1930, fékk einkaleyfi til útvarpsrekstrar og hóf útsendingar 21. desember sama ár.
Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin

Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin (enska: "International Union for Conservation of Nature and Natural Resources") eða IUCN eru alþjóðastofnun sem helgar sig verndun náttúruauðlinda. Samtökin reka svokallaðan rauðan lista, gagnagrunn yfir ástand stofna ýmissa lífvera sem vá er talin steðja að.

Samtökin voru stofnuð árið 1948 af Svissneska náttúruverndarráðinu, frönsku ríkisstjórninni og UNESCO. Meginmarkmið IUCN er að hafa áhrif á þjóðfélög heimsins og bæði hvetja þau og styrkja til að vernda óraskaða og fjölbreytta náttúru og tryggja nýtingu allra náttúruauðlinda sé sanngjörn og vistfræðilega sjálfbær. Aðildarríki eru nú 86 þjóðríki, þar á meðal Ísland.
Upptökustjóri

Upptökustjóri er í tónlistarútgáfu sá sem hefur yfirumsjón með upptöku, hljóðblöndun og frumritun tónlistar fyrir framleiðslu hljómplötu. Yfirleitt er upptökustjórinn í mörgum hlutverkum, stjórnar upptökusessjónum og samræmir vinnu flytjenda.

Upptökustjórar eru oft tengdir við vissan hljóm eða tónlistarstefnu og hafa mikil áhrif á það hvernig endanlega útgefin tónlist hljómar. Dæmi um fræga upptökustjóra eru Phil Spector, Alan Parsons, Nigel Godrich og Dr. Dre.
Pólýetýlenterefþalat

Pólýetýlenterefþalat (vanalega skammstafað PET, en einnig PETE og áður PETP og PET-P) er þermóplastsresín af flokki pólýestera sem notað er í ílát undir mat, drykki og ýmsa aðra vökva, og er einnig eitt mikilvægasta hráefnið sem notað er í gerviefni í fatnað (t.d. flís). Það er til bæði myndlaust (glært) og kristallað að hluta (hvítt, ógegnsætt), en það fer eftir vinnsluaðferðum. Efnið myndast við transestrunarhvarf milli etýlenglýkóls og dímetýlterefþalats. Það er framleitt undir vörumerkjunum Arnite, Impet og Rynite; Ertalyte, Hostaphan, Melinex og Mylar (filmur); og Dacron, Terylene og Trevira (þræðir).

Meginkosturinn við PET er að hægt er að endurvinna það fullkomlega. Ólíkt öðrum plastefnum er hægt að endurnýta fjölliður þess. PET hefur resínauðkennið 1, en það er notað til að flokka efnið til endurvinnslu.

Heimildir.

Texti hefur verið þýddur úr ensku greininni.
The Hush Sound

The Hush Sound er hljómsveit frá DuPage County í Illinois í Bandaríkjunum. Meðlimir eru Bob Morris (gítarleikari, söngvari), Greta Salpeter (píanóleikari, söngkona), Darren Wilson (trommuleikari) og Chris Faller (bassaleikari).
Steinunn Sveinsdóttir

Steinunn Sveinsdóttir frá Sjöundá (1767 - 31. ágúst 1805) myrti ásamt Bjarna Bjarnasyni konuna hans og manninn hennar og var það upphafið að frægu morðmáli sem kallað er morðin á Sjöundá. Hún lést í tukthúsinu á Arnarhóli þegar hún beið þess að vera ásamt Bjarna flutt til Noregs til aftöku þar sem enginn böðull fékkst til verksins á Íslandi. Hún var dysjuð á Skólavörðuholti þar sem ummerki um Steinkudys sáust allt fram á 20. öld. Bein hennar voru þá grafin upp og flutt í Hólavallakirkjugarð.

Jón Espólín segir svo frá máli Steinunnar og Bjarna:

„Þá varð atburðr illr á Barðaströnd, á þeim bæ er heitir at Sjöundá, þar bjó sá maðr er Jón hét, kona hans Steinunn, ok þóttisiðlát ok sæmilega vel at sér; þar bjó á móti honum sá maðr er Bjarni hét, ok var Bjarnason, hann var með gildari mönnum og kallaðr gæflyndr ok óknyttalaus; hans kona hét Guðrún. Þat bar til, at Jón gekk inn í Skor á Rauðasandi, ok var at fara vestr yfir hlíðar brattar; í þeirri ferð hvarf Jón, ok ætluðu menn hann hrapat hafa; hann rak síðan af sjó, ok fannst á honum stíngr; var þá ok Guðrún kona Bjarna dáin, ok grafin; við þat kom upp grunr, ok var lík Guðrúnar grafit upp aptr, ok sá ummerki, at misþyrmt hefði verit; lét þá Guðmundr Skevíng taka Bjarna ok Steinunni, ok meðgekk Bjarni, at hann hefði farit eptir Jóni, at ráðum Steinunnar, ok lostið hann í rot með staf, ok hrundit honum síðan úr hlíðinni, en þau hefði kyrkt Guðrúnu. Steinunn með gekk mjök treglega, en þó varð allt sannat um síðir, ok gekk síðan frá hverjum rétti til annars, sem þá var tídt orðit við sakamanna mál, ok var þeim hvervetna dæmdr dauði báðum, ok Bjarna at klípast, sem lög stóðu til.“