arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Snøhetta

Snøhetta (Snæhetta á íslensku) er fjall í Vestur-Noregi. Það er hæsta fjall Noregs fyrir utan Jötunheima (Jotunheimen) og er 2286 metrar yfir sjávarmáli. Norski herinn byggði útvarpssendistöð á fjallinu á sínum tíma.
Tundurskeytabátur

Tundurskeytabátur er lítill og hraðskreiður bátur sem ber tundurskeyti. Slíkir bátar eru notaðir gegn orrustuskipum óvinahers. Fyrstu bátarnir af þessari gerð báru tundurskeytin á bómu sem rekin var utan í óvinaskip en eftir 1866 gátu þeir sent af stað tundurskeyti með þrýstiloftsvél og skrúfu sem sigldu sjálf. Tundurskeytabátar voru litlir og ódýrir í framleiðslu. Því var hægt að nota þá í miklu magni gegn miklu stærri skipum. Ókosturinn við þá var að vegna lítillar drægni vélarinnar var ekki hægt að notast við þá á hafi úti.

Tundurspillirinn var hannaður seint á 19. öld til að verja stærri skip gegn árásum tundurskeytabáta með léttum og hraðvirkum fallbyssum.

Nú til dags eru hraðskreiðir eldflaugabátar notaðir í sama tilgangi.
Mount Adams

Mount Adams er eldkeila í Fossafjöllum Washingtonfylkis Bandaríkjanna. Það er næsthæsta fjall fylkisins (3743 metrar). Fjallið er 55 kílómetra austur af þekktara eldfjalli; Mount St. Helens. Mount Adams hefur ekki gosið í 1000 ár en er þó ekki talið óvirkt.
Mount Robson

Mount Robson er hæsta fjallið í kanadísku Klettafjöllunum. Fjallið er á vernduðu svæði; Mount Robson Provincial Park í Bresku Kólumbíu og er 3954 metrar á hæð.
BicItalia

BicItalia er fyrirhugað landsnet hjólaleiða á Ítalíu sem ítölsku hjólreiðasamtökin Federazione italiana amici della bicicletta hafa lagt drög að. Fullgert er áætlað að netið nái yfir 20.000 km á 20 langleiðum.

Flestar leiðirnar eru 300-1000 km langar og liggja þvers og kruss um landið. Leið 1 er áætlað að liggi 3000 km suður eftir Appennínaskaganum endilöngum frá Brennerskarði í norðri að Sýrakúsu á Sikiley í suðri og leið 2 liggur 1300 km frá Ventimiglia við landamæri Frakklands í vestri að Tríeste við landamæri Slóveníu í austri. Nokkrar af leiðunum eru hluti af EuroVelo-hjólaleiðum eins og EV5 Via Romea Francigena frá London til Brindisi, EV7 Sólarleiðinni frá Nordkapp til Möltu og EV8 Miðjarðarhafsleiðinni frá Cádiz til Kýpur.
Flokkur fólksins

Flokkur fólksins er íslenskur stjórnmálaflokkur sem bauð fram í fyrsta sinn til Alþingiskosninganna 2016. Inga Sæland er fyrsti formaður flokksins. Flokkurinn hlaut 3,5% atkvæða í kosningunum 2016, engan þingmann, en nóg til að fá ríkisstyrk. Síðla sumars árið 2017 mældist flokkurinn með 8,4% og tæplega 11% fylgi í könnunum. Flokkurinn fundaði í fullum sal í Háskólabíói og fór í mál við ríkið fyrir hönd eldri borgara. Í kosningunum 2017 náði flokkurinn hins vegar fjórum mönnum á þing og hlaut 6,9% atkvæða.

Inga Sæland ætlaði að leiða lista flokksins í Reykjavík í borgarstjórnarkosningnum 2018, en þegar boðað var til Alþingiskosninga haustið 2017 bauð hún sig fram í þeim. Kolbrún Baldursdóttir leiddi lista Flokks fólksins og var hún kjörin í borgarstjórn, þar sem flokkurinn hlaut alls 4,3% greiddra atkvæða. Kolbrún er því fyrsti fulltrúi flokksins í sveitarstjórn á Íslandi, en flokkurinn bauð ekki fram annars staðar en í Reykjavík vorið 2018.

Í kjölfar Klaustursupptakanna sem birtar voru í lok ársins 2018 voru tveir af þingmönnum flokksins, Karl Gauti Hjaltason og Ólafur Ísleifsson, reknir úr flokknum vegna „alvarlegs trúnaðarbrests“. Flokkurinn taldi eftir það aðeins tvo þingmenn til sín, Ingu Sæland og Guðmund Inga Kristinsson.

Flokkurinn hlaut svo 8,8% atkvæða í Alþingiskosningum 2021 og fékk sex þingmenn kjörna. Ásthildi Lóu Þórsdóttur, Eyjólf Ármannsson, Guðmund Inga Kristinsson, Ingu Sæland, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson.
Þórarinn Hjartarson

Þórarinn Hjartarson, sagnfræðingur og plötusmiður, er fæddur á Tjörn í Svarfaðardal 5.12. 1950. Foreldrar, Hjörtur Eldjárn Þórarinsson (1920-1996) og Sigríður Hafstað (1927).

Nám og störf.

Þórarinn lauk stúdentsprófi frá MA 1971. Síðan stundaði hann nám við Landbúnaðarháskólann að Sketlein í Noregi og útskrifaðist þaðan. Hann lauk námi í plötusmíði við Iðnskólann á Akureyri 1978. Síðar innritaðist hann í Óslóarháskóla og lauk þaðan mastersprófi í sagnfræði 1991 með áherslu á Sögu Sovíetríkjanna. Lokaverkefni hans var "Upphaf Stalínismans og túlkun hans í sagnfræði Vesturlanda".

Þórarinn hefur lengst af starfað við Slippstöðina á Akureyri en einnig kennt við Menntaskólann á Akureyri og Verkmenntaskóla Akureyrar.

Ritstörf og tónlist.

Þórarinn hefur stundað ritstörf, einkum á sviði sagnfræði og en einnig á sviði stjórnmála og bókmennta.

Þórarinn hefur skrifað og birt tímaritsgreinar í Skírni, tímaritið Sögu og Tímarit Máls og menningar. Þar að auki fjölmargar greinar í dagblöð og netmiðla um margvísleg efni. Allmikið efni liggur einnig eftir hann í héraðsblaðinu Norðurslóð í Svarfaðardal. Hann hefur enn fremur þýtt leikrit og söngleiki fyrir Þjóðleikhúsið, Leikfélag Akureyrar og Ferðaleikhúsið (í Tjarnarbíói).

Auk þessa hefur hann stundað þáttagerð fyrir Ríkisútvarpið og gert þáttaraðir um skáldin Pál Ólafsson og Stephan G. Stephansson.

Hann er sjálfmenntaður tónlistarmaður og hefur víða komið fram sem trúbador og kvæðamaður og hefur samið og þýtt fjölmarga söngtexta.

Söngur riddarans.

Árið 2001 gaf Þórarinn út, ásamt Ragnheiði Ólafsdóttur, hljómdiskinn Söngur riddarans þar sem sungin voru 25 ljóð Páls Ólafssonar. Sjálf fluttu þau söngvana ásamt fjórum hljóðfæraleikurum. Að hluta voru notuð eldri lög og þjóðlög en við sextán ljóðanna sömdu lagasmiðir ný lög. Diskinum fylgdi bæklingur með söngljóðum Páls og dálítilli ritgerð Þórarins um skáldið.

Einkahagir.

Fyrri kona Þórarins er Katjana Edvardsen. Börn þeirra:

Seinni kona Þórarins er Margrét Guðmundsdóttir, sagnfræðingur.

Heimildir.

Æviskrár MA-stúdenta 1969-1973, 5. bindi. Ritstj. Gunnlaugur Haraldsson. Steinholt, Reykjavík, 1994
Atburðaminni

Atburðaminni er undirflokkur ljósa minnisins sem heyrir aftur undir langtímaminni.

Atburðaminni er persónulegt minni á einstök atvik. Ef einstakur atburður er minnisstæður þeim sem fyrir honum verður fer minningin um hann í atburðaminni. Talið er líklegt að atburðaminni sé einstakt fyrir mannskepnuna.
Robert Trujillo

Roberto Agustin Trujillo ( fæddur 23. október, 1964), einnig þekktur sem Robert Trujillo er bandarískur tónlistarmaður. Hann er núverandi bassaleikari þungarokkssveitarinnar Metallica.

Áður hafði Trujillo spilað með Suicidal Tendencies, Infectious Grooves, Jerry Cantrell (Alice in Chains), Black Label Society og Ozzy Osbourne. Ásamt því að vera í Metallica spilar hann stundum með tilraunabandinu Mass Mental.

Bakgrunnur Trujillo er mexíkanskur og af frumbyggjum. Hann fékk bassaleikarastöðu í Metallica árið 2003 eftir að Jason Newsted hætti í sveitinni.
Garðasól

Garðasól, erlendis kennd við ísland; "Iceland poppy", "Isländischer Mohn" vex frá norðurhluta Evrópu, norðurhluta Asíu og yfir til Norður Ameríku, einnig í fjöllum Asíu en eingöngu sem slæðingur á Íslandi og Grænlandi.Garðasól er skammlífur fjölæringur, stundum ræktuð sem tvíær, með stórum, létt ilmandi á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún blómstrar mest allt sumarið og getur sáð sér allnokkuð. Henni var fyrst lýst af grasafræðingum 1759. Villt blómstrar hún hvítum eða gulum blómum. Allir hlutar plöntunnar eru líklega eitraðir, en eins og allir valmúar er hún með eitraða alkalíóða. Einmitt í garðasól ("P. nudicaule") hefur fundist alkalíóðinn benzophenanthidine alkaloid, chelidonine. Hún inniheldur einnig (+)-amurine, (-)-amurensinine, (-)-O-methylthalisopavine, (-)-flavinantine og (-)-amurensine.

Undirtegundir.

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

Ræktun.

Garðasól kann best við léttann, vel framræstann jarðveg og sól. Garðasól eins og flestir valmúar er með mjög smá fræ og langa stólparót sem þolir illa flutning. Hún hentar ekki í beð með lágvaxnari tegundum, en er góð í blómaengjum.

Garðasól er einn af betri valmúum til afskurðar, en blómin endast í nokkra daga

Erfðir.

Erfðir garðaafbrigða garðasólar ("P. nudicaule") hafa verið rannsakaðar, sérstaklega í sambandi við blómlit. Hvítur litur er ríkjandi yfir gulum. Aðrir litir, svo sem gulbrúnn og rauðgulur eru víkjandi.
Mount Assiniboine

Mount Assiniboine er fjall á mörkum Alberta og Bresku Kólumbíu í Kanada, nánar tiltekið á við Mount Assiniboine Provincial Park og Banffþjóðgarðinn. Það er 3618 metra hátt og er í Klettafjöllum. Það er stundum kallað Matterhorn Klettafjalla.

Engir vegir eru við fjallið og þarf að ganga í 6 tíma til að komast að því.
Olíulind

Olíulind eða olíu- og gaslind er neðanjarðargeymir sem inniheldur kolvetni (hráolíu og jarðgas) í jarðlögum. Olíulindir geta verið hefðbundnar eða óhefðbundnar eftir því hvort þakberg er yfir þeim eða ekki. Olíulindir finnast við olíuleit. Kolvetnin sem finnast í olíulindum eru leifar lífvera. Þeim er dælt upp til að nota þau sem jarðefnaeldsneyti.
The Good Dinosaur

The Good Dinosaur (enska: "The Good Dinosaur") er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2015.
Páll Magnússon

Páll Magnússon (f. 17. júní 1954) er íslenskur stjórnmálamaður og fyrrum útvarpsstjóri. Páll var kjörinn á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokk í Suðurkjördæmi árið 2016. Páll er faðir sjónvarpskonunnar Eddu Sifjar Pálsdóttur
Fílalag

Fílalag er vikulegur hlaðvarpsþáttur sem hóf göngu sína á Alvarpinu í mars 2014. Þátturinn er í umsjón þeirra Bergs Ebba Benediktssonar og Snorra Helgasonar. Í hverjum þætti taka þeir fyrir eitt lag og fjalla um það í menningarlegu, samfélagslegu og sögulegu samhengi. Einstaka sinnum fá þáttastjórnendur til sín gest. "Fílalag" er einn af fyrstu þáttunum sem hóf göngu sína á Alvarpinu.

Fílalag kemur yfirleitt út á föstudögum og hefur komið út flesta föstudaga frá því þeir byrjuðu. Einstaka sinnum kemur þáttur á öðrum vikudegi. 25. nóvember 2016 kom 100. þátturinn út. 15. mars 2019 kom 200. þátturinn út. 18. júní 2021 kom 300. þátturinn út.

Í febrúar 2018 opnaði Fílalag sína eigin heimasíðu. Við það hættu þættirnir að koma út á Alvarpinu og Nútímanum.

Uppruni og bakgrunnur.

Bergur Ebbi og Snorri hafa þekkst lengi, þeir voru m.a. saman í hljómsveitinni "Sprengjuhöllinni". Hlaðvarpssíðan Alvarpið hóf sína starfsemi 1. mars 2014. Bergur og Snorri voru með frá upphafi.

Gestir.

Í nokkrum þáttum hafa þeir Bergur og Snorri fengið til sín gest til að ræða lag þáttarins. Eftirfarandi gestir hafa komið í þáttinn, í tímaröð:

Hugtök.

Bergur og Snorri notast gjarnan við heimasmíðuð hugtök og slanguryrði þegar þeir fjalla um tónlistina í þættinum. Þegar kemur að því að tala um frá hvaða áratug lögin eru þá notast stjórnendur "Fílalags" ekki við raðtölur heldur tölunafnorð. Þetta kerfi segja þeir að komi frá Dr. Gunna og Jakobi Frímanni Magnússyni. Í stað þess að tala um „áttunda áratuginn“ í merkingunni 1971-80 þá tala þeir um „sjöuna“ í merkingunni 1970-79. Þetta er leið til að íslenska ensku hefðina að tala um „the seventies“.

Viðtökur.

"Fílalag" er meðal langlífustu hlaðvarpsþátta á Íslandi og er Dr. Gunni aðdáendi þeirra.

Um Verslunarmannahelgina 2016 voru þeir fengnir til að koma í útvarpsviðtal á Rás 2 þar sem þeir fjölluðu um lagið "Draumur um Nínu" með svipuðum hætti og þeir hafa gert í "Fílalag".

Fésbókarhópurinn "Fílahjörðin" er aðdáendaklúbbur þáttarins. Sá hópur telur nú rúmlega 820 manns.
Grágæsadalur

Grágæsadalur er gróðurvin á Brúaröræfum. Dalurinn er 640-650 m.y.s.
Plöntulíffærafræði

Plöntulíffærafræði er undirgrein líffærafræðinnar sem fæst við byggingu og skipulag plantna.
Hvítahafsskurðurinn

Hvítahafsskurðurinn er skipaskurður sem tengir Hvítahafið við Eystrasalt. Skurðurinn opnaði 2. ágúst 1933. Á meðan á byggingu skurðarins stóð létust 12000 Gúlag fangar sem unnu við skurðinn.

Skurðurinn liggur að hluta meðfram ám og tveimur vötnum en það eru Onegavatn og Vygozerovatn. Skurðurinn er 227 km langur. Hann er grunnur eða 4 m djúpur og er nýtist ekki nema þann hluta árs sem vatnið er ekki ísilagt. Sovétríkið kynntu skurðinn sem dæmi um fyrstu velheppnuðu fimm ára áætlun sína. Smíði hans tók 20 mánuði milli 1931 og 1933 og var hann tilbúinn fjórum mánuðum áður en áætlanir gerðu ráð fyrir. Stjórnvöld létu 12000 fanga lausa þegar skurðurinn var tilbúinn en það kemur fram í opinberum gögnum að 12000 fangar létust á meðan á smíðinni stóð en talið er að sú tala sé mjög vanmetin og helmingi fleiri hafi látið lífið.

Fangavinna.

Hvítahafsskurðurinn var byggður af föngum og unnu yfir 100 þúsund fangar að skurðinum og voru þeir fluttir víða að úr fangelsum. Vanalega hvíldi leynd yfir fangelsum og þrælkunarvinnu í Sovétríkjunum en fangavinnan við þennan skurð var vel auglýst og kynnt fyrir umheiminum sem betrunarvist.

Í íslenskri samtímaheimild er fangavinnunni við Hvítahafskurðinn lýst svona:

"Önnur þýðing skurðarins. Þúsundir óbótamanna verða að nýtum mönnum. í Ráðstjórnarríkiunum er eigi aðeins unnið úr öllum úrgöngum efnisins, heldur eru úrþvætti mannkynsins steypt upp og gerð að dugandi mönnum. Í auðvaldslöndunum: Fangelsi, pynding. í Sovét-Rússlandi:Uppeldi."
Íslandsferð John Coles

Íslandsferð John Coles er frásögn ensks ferðamanns af ferð um Ísland 1881. Bókin segir frá ferð þriggja Englendinga um Ísland sumarið 1881. Þeir fóru ríðandi úr Reykjavík austur um sveitir, norður yfir Sprengisand, vestur í Vatnsdal og þaðan yfir Stórasand, Arnarvatnsheiði, Kaldadal og um Þingvöll til Reykjavíkur. Alls tók ferðin um mánuð. Einn þeirra fór ásamt fylgdarmanni til Öskju og ritaði um það kafla í bókina. Ferðasagan kom út á ensku árið 1882 undir heitinu Summer Travelling in Iceland og fylgdi henni ensk þýðing á Bandamanna sögu, Þórðar sögu hreðu og Hrafnkels sögu Freysgoða.
Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu

Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu var röð þjóðernisátaka og uppreisna sem hófust við upplausn Júgóslavíu 1991 og stóðu til 1995. Meginátök styrjaldarinnar voru Tíu daga stríðið í júní og júlí 1991, Sjálfstæðisstríð Króatíu 1991-1995 og Bosníustríðið 1992-1995. Átök við minnihlutahóp Albana, Kosóvóstríðið 1998-1999, Preševo-uppreisnin 1999-2001 og uppreisn Albana í Makedóníu 2001, sem fylgdu í kjölfarið eru oft talin með undir heitinu Júgóslavíustríðin.

Átökin voru sérstaklega mannskæð og leiddu til gríðarlegrar eyðileggingar. Þeim lauk flestum með friðarsamningum sem fólu í sér viðurkenningu á sjálfstæði ríkja sem áður voru sameinuð innan Júgóslavíu. Í upphafi styrjaldanna reyndi Júgóslavneski alþýðuherinn að halda ríkinu saman og berjast gegn aðskilnaðarsinnum. Eftir því sem á leið varð herinn í vaxandi mæli her Serbíustjórnar undir forsæti Slobodan Milošević. Milošević var talsmaður serbneskra þjóðernissinna og sóttist eftir sameiningu allra landsvæða þar sem Serbar bjuggu. Í kjölfarið hurfu Króatar, Slóvenar, Albanar, Bosníumenn og Makedónar úr hernum og gengu til liðs við hersveitir aðskilnaðarsinna. Samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna frá 1994 sóttust serbneskir þjóðernissinnar ekki eftir því að endurreisa Júgóslavíu, heldur stefndu að stofnun „Stór-Serbíu“ með hlutum úr fyrrum sjálfstjórnarhéruðum Króata og Bosníumanna. Aðrar landheimtuhreyfingar voru nefndar í tengslum við stríðið, eins og „Stór-Króatía“ og „Stór-Albanía“.

Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu varð alræmd vegna mannréttindabrota sem framin voru, eins og þjóðernishreinsana, glæpa gegn mannkyni og nauðgana. Um 140.000 týndu lífi í átökunum sem oft eru talin þau mannskæðustu í Evrópu frá lokum Síðari heimsstyrjaldar. Þetta voru fyrstu átökin í Evrópu frá Síðari heimsstyrjöld þar sem talað var um þjóðarmorð. Margir þátttakendur voru í kjölfarið ákærðir fyrir stríðsglæpi. Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu var stofnaður af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna árið 1993 til að takast á við þessi brot.
Árni Ragnar Árnason

Árni Ragnar Árnason (f. 4. ágúst 1941, d. 16. ágúst 2004) var íslenskur stjórnmálamaður og sat á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Hann var þingmaður Reykjaneskjördæmis 1991 - 2003 og Suðurkjördæmis 2003 - 2004. Hann gegndi áður fjölmörgum trúnaðarstörfum, fulltrúi, útibússtjóri, rak bókhaldsstofu, var fjármálastjóri og deildarstjóri. Sat einnig í stjórn Hitaveitu Suðurnesja.
Joni Mitchell

Roberta Joan "Joni" Mitchell (fædd 7. nóvember, 1943, í Fort Macleod, Alberta, Kanada, með ættarnafnið Anderson) er kanadísk tónlistarkona og listamaður. Textagerð hennar hefur spannað frá umhverfismálum til tilfinningaróts.

Mitchell hóf að syngja í klúbbum í Saskatchewan og vestur-Kanada. Árið 1965 flutti hún til Bandaríkjanna og túraði um landið. Sama ár gaf Mitchell dóttur sína til ættleiðingar en það varð ekki opinberlega ljóst fyrr en árið 1993. Lög hennar "Big Yellow Taxi" og "Woodstock" voru vinsæl á hippatímabilinu. Í upphafi var tónlist hennar þjóðlagaskotin en síðar færðist hún meira í ætt við jazz og popptónlist.

Mitchell gaf út sína síðustu plötu árið 2007 og hætti að koma fram í tónlist. Árið 2015 fékk hún heilablóðfall og fór í endurhæfingu því tengt. Árið 2022 kom hún fyrst opinberlega fram í fjölda ára og söng nokkur lög á Newport Folk Festival á Rhode Island.
Huntingtonssjúkdómur

Huntingtonssjúkdómur (HD) er erfðasjúkdómur þar sem heilafrumur hrörna smán saman.  Fyrstu einkenni eru oft persónuleikabreytingar og  skert andleg hæfni. Sjúkdómurinn hefur áhrif á hreyfigetu og  koma fram óeðlilegar og óvenjulegar hreyfingar, grettur og hægar stjórnlausar hreyfingar, skyndilegir og stundum öfgafullir kippir í útlimum, andliti og fleiri líkamshlutum og óöruggt göngulag. Smám saman minnkar talgeta og færni til að samhæfa hreyfingar. Einkenna verður yfirleitt vart á milli 30 og 50 ára en geta byrjað á öllum aldri. Um 8% tilfella greinast fyrir  20 ára aldur  og eru þá með einkennum sem svipa til parkinsonsveiki.

Norskur héraðslæknir í Setesdalen, Johan Christian Lund að nafni, lýsti sjúkdóminum fyrst árið 1860 en honum var lýst kerfisbundið síðar af George Huntington. Sjúkdómurinn gekk í Noregi undir nafninu ”Setesdalsrykkja” eða ”rykkja” og er líklegt að sjúkdómurinn hafi stafað af einangrun og innrækt. Um 250 manns eru greindir með sjúkdóminn í Noregi.
Listi yfir þjóðgarða í Bandaríkjunum

Í Bandaríkjunum eru 59 svæði sem teljast þjóðgarðar og heyra undir stofnunina National Park Service. Bandaríska þingið verður að samþykkja stöðu þeirra. Skilyrði fyrir þjóðgarðsstöðu svæða eru meðal annars; náttúrufegurð, sérstakar jarðmyndanir og sérstök vistkerfi. Yellowstoneþjóðgarðurinn var fyrstur gerður að þjóðgarði árið 1872.
Skilningur

Skilningur er sálfræðilegt ferli sem tengist hlutlægum eða óhlutlægum hlut, svo sem manneskju, ástandi eða skilaboðum, þar sem viðkomandi getur hugsað um hlutinn og beitt hugtökum til þess að meðhöndla hann á skilvirkan hátt. Skilningur felst í tengslum á milli skynjandans og skilningsmarks (e. "object of understanding").

Skilningur felst í að gera hluti að hugtökum (e. "conceptualisation") upp að vissu marki.
Aden

Aden er hafnarborg í Jemen. Borgin stendur á eiði við Adenflóa um 70 km austan við Bab-el-Mandeb þar sem siglt er inn í Rauðahafið. Íbúar eru um 800 þúsund. Höfnin í Aden er gígur kulnaðs eldfjalls. Bretar lögðu borgina undir sig árið 1839 þar sem hún var mikilvæg bækistöð á sjóleiðinni til Indlands. Borgin var undir stjórn Breska Indlands til 1937 þegar hún varð höfuðborg Adennýlendunnar. Adenkreppan hófst með uppreisn gegn bresku nýlenduherrunum árið 1963. Nýlendan varð sjálfstæð sem Alþýðulýðveldið Suður-Jemen árið 1967 með Aden sem höfuðborg. Þegar Suður-Jemen sameinaðist Norður-Jemen árið 1990 varð Aden höfuðstaður Adenumdæmis.

Í borgarastyrjöldinni sem geisað hefur í Jemen frá 2015 hefur Aden lengst af verið aðsetur stjórnar Abdrabbuh Mansur Hadi forseta á meðan höfuðborgin Sana er í höndum uppreisnarhers Húta. Í ágúst árið 2019 tókst Umbreytingaráði suðursins, sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði í suðurhluta Jemens, hins vegar að hertaka borgina og hrekja stjórnarherinn burt úr henni. Borgin er enn í höndum aðskilnaðarsinnanna.
Robert D. Putnam

Robert David Putnam (fæddur 9. janúar 1941) er bandarískur stjórnmálafræðingur. Hann hefur verið prófessor við John F. Kennedy School of Government við Harvard-háskóla í Bandaríkjunum og gengdi um tíma stöðu forseta þess skóla. Putnam hefur verið ráðgjafi þjóðarleiðtoga eins og Bill Clinton, Barack Obama, George W. Bush, Tony Blair, Gordon Brown og Nicolas Sarkozy. Hann hefur gefið út fjölda bóka og eru þar á meðal bækurnar „Making Democracy Work“ og „Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community“.

Putnam er þekktur fræðimaður fyrir rannsóknir á félagsauð en fysta framlag hans var að rannsaka gögn yfir tvo áratugi um héraðsstjórnir á Ítalíu. Robert Putnam gaf út rit sitt „Making Democracy Work. Civic Traditions in Modern Italy“ árið 1993.

Í bókinni Bowling Alone lýsir hann minnkandi félagsauð í Bandaríkjunum og afleiðingum þess á bandarískt samfélag. Putnam skilgreinir félagsauð sem menningarlegt fyrirbæri sem byggir á gildum, normum og félagsneti sem skýri athafnir fólks og bæti skilvirkni samfélags.
Förufálki

Gullörn (fræðiheiti: "Aquila chrysaetos") er einn algengasti ránfugl á norðurhveli og hefur mesta útbreiðslu arna.

Gullörn er dökkbrúnn en hefur gullbrúnar fjaðrir á hnakkanum. Ungfuglar eru með hvítar fjaðrir á stéli og vængjum. Aðalfæða þeirra er nagdýr.

Kvenfuglarnir eru stærri en karlfuglarnir og halda pör sig saman ævilangt. Vanalega koma um 4 egg úr varpi og 1-2 unga lifa af.

Gullernir geta náð einum mesta hraða ránfugla eða 240-320 kílómetra/klst hraða þegar þeir stinga sér. Aðeins förufálki er hraðari. Kjörlendi þeirra er fjalllendi en þeir eiga líka til að verpa á láglendi. En skógur þarf að vera gisinn svo þeir komi auga á bráðina. Gullernir sem lifa norðar en við 60. breiddargráðu flytja sig sunnar á veturna. Fuglar frá Alaska geta t.d. flutt sig um nokkur þúsund kílómetra suður, allt að Mexíkó.

Undirtegund gullarnar hefur verið taminn og notaður til að ráðast á úlfa í Mið-Asíu. Talið er að fjöldi gullarna sé á bilinu 170.000-240.000.
Órar

Órar eru 6. breiðskífa hljómsveitarinnar Hjálma sem útgefin varð árið 2011.

Lagalisti.

1. Órar (4:54)

2. Á tjörninni (5:05)

3. Áttu vinur augnablik (3:09)

4. Ég teikna stjörnu (3:46)

5. Borð fyrir tvo (3:44)

6. Eilíf auðn (3:16)

7. Náttúruskoðun (3:01)

8. Í gegnum móðuna (5:15)

9.  Haust (5:01)

10. Óðar þó ég gleymi (4:19)

11. Lítið lag (4:06)

12. Messenger of bad news (4:07)

13. Bad news [Skyskraper Voodoo Dub] (4:48)
Ovidius

Publius Ovidius Naso (með broddstöfum: Públíus Óvidíus Nasó, stundum kallaður Óvíð eða Óvíd á íslensku) (20. mars 43 f.Kr. – 17 e.Kr.) var rómverskt skáld. Ovidius er almennt talinn meðal merkustu skálda á latínu, ásamt Virgli og Horatiusi. Kvæði hans, sem voru víða höfð sem fyrirmynd um latneskan kveðskap í síðfornöld, á miðöldum og á endurreisnartímanum, hafa haft mikil áhrif bókmenntir og listir í Evrópu.

Kvæði Ovidiusar eru öll ort undir elegískum hætti með tveimur undantekningum: (a) Harmleikur hans "Medea" var undir jambískum þríliðahætti og öfugum þríðliðahætti; verkið hefur glatast en stutt brot eru varðveitt. (b) "Myndbreytingarnar", sem almennt er talið mikilfenglegast verka hans, er ort undir sexliðahætti, þeim brag sem söguljóð voru ort undir, t.d. "Eneasarkviða" Virgils og kviður Hómers. Söguljóð Ovidiusar er ólíkt þeim sem áður þekktust, greinargerð fyrir sögu heimsins frá tilurð hans til samtíma skáldsins í réttri tímaröð. Í kvæðinu koma fyrir margar goðsögur um myndbreytingar úr grísk-rómverskri goðsagnahefð.

Ágústus keisari gerði Ovidius útlægan frá Róm árið 8 e.Kr. Ástæðurnar eru ókunnar en Ovidius vísar einungis til þeirra með orðunum "carmen et error" þ.e. kvæði og mistök. Ekki er vitað hvaða kvæði hann átti við eða í hverju mistökin áttu að hafa falist en fræðimenn telja að kvæðið kunni að vera "Ars Amatoria" eða "Listin að elska" en þar kennir skáldið hvernig menn – og konur – skuli bera sig að í ástum. Kennslan þykir fremur frjálslynd og var ekki í takt við siðbótina sem Ágústus vildi innleiða í Róm.