arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sigurður Vigfússon (fornfræðingur)

Sigurður Vigfússon (8. september 1828 – 8. júlí 1892) forngripavörður, oft kallaður Sigurður fornfræðingur eða Sigurður forni var einn af frumkvöðlum í fornleifafræði á Íslandi. Með nákvæmum vinnubrögðum og óþrjótandi áhuga á gildi þess að varðveita fornminjar á Íslandi lagði hann grunn að rannsóknarhefð sem enn er notuð í dag.

Uppvöxtur og menntun.

Sigurður var fæddur í Fagradal í Dalasýslu 8. september 1828. Hann var bóndasonur en þegar foreldrar hans brugðu búi um 1846 fór hann til Reykjavíkur og síðar til Kaupmannahafnar að læra gullsmíði. Í æsku fékk hann ekki mikla menntun og talinn ólæs fjórtán ára af sóknarprestinum. Bróðir Sigurðar var Guðbrandur (1827 – 1889) prófessor í Oxford. Sigurður giftist 1858 Ólínu Maríu Kristínu, dóttur I. J. Bonnesen sýslumanns í Rangárvallasýslu. Þau eignuðust ekki börn. Sigurður Vigfússon lést úr lungnabólgu 8. júlí 1892.

Ævistarf.

Eftir dvölina í Kaupmannahöfn starfaði hann sem gullsmiður í Reykjavík og vann meðal annars að smíði skarts við íslenska búninginn sem Sigurður málari Guðmundsson endurvakti. Kynni hans af Sigurði málara áttu eftir að marka störf hans meirihluta ævinnar. Við stofnun Forngripasafnsins 1863 (síðar Þjóðminjasafns Íslands) var byrjað að halda utan um og skrá fornminjar á Íslandi. Sigurður Vigfússon var fenginn til að starfa við Forngripasafnið við andlát Sigurðar málara 1874. Þar vann hann launalaust við hlið Jóns Árnasonar. Hann tók við sem forstöðumaður safnsins 1878. Hann var duglegur í söfnun og varðveislu forngripa og fór í rannsóknarferðir um landið. Hann var mjög nákvæmur maður og skrifaði ítarlegar lýsingar á hverjum hlut í safninu.

Hann var einn aðalhvatamaður að því að Hið íslenska fornleifafélag var stofnað 1879. Árbók hins íslenska fornleifafélags hefur komið út frá árinu 1880 til dagsins í dag og skrifaði Sigurður í hverja einustu þar til hans lést 1892.

Rannsóknir.

Sigurður sem var sjálfmenntaður fornleifafræðingur gerði margar rannsóknir á fornminjum. Hann gerði nákvæmari og skilmerkari rannsóknir og skýrslur en áður þekktist hér á landi. Fyrsta rannsóknin á vegum hins íslenska fornleifafélags var á Þingvöllum 1878. Skýrsla eftir Sigurð um hana birtist í fyrstu árbókinni 1880-1881. Sigurður rannsakaði sannleiksgildi Íslendingasagna. Árbók hins íslenska fornleifafélags 1883 er algjörlega helguð Gísla sögu Súrssonar og rannsókn Sigurðar á söguslóðum hennar. Einnig gróf hann í meintar tóftir hofa, þingstaða, hauga og bæja víðsvegar um landið.

Hvíldarstaður.

Í gamla kirkjugarðinum við Suðurgötu var reistur bautasteinn á leiði hans árið 1917. Í ræðu sem Matthías Þórðarson þjóðminjavörður flutti í 50 ára afmæli sínu 1913 sagði hann tíma til kominn að sýna Sigurði þá virðingu að reisa minnisstein á leiði hans í Hólavallakirkjugarði. Safnað var fé til þess og steinn sóttur í Öskjuhlíð og grafið í með rúnaletri: "Reykvíkingar reistu stein þennan yfir Sigurð son Vigfúsar, forstöðumann Forngripasafnsins, og Ólínu eiginkonu hans."
Jón Gentleman

Jón Gentleman eða Jón Gentilmaður (d. 1617), sem hét réttu nafni James Gentleman og var frá Southwold í Englandi, var sjóræningi og ribbaldi sem rændi ásamt félaga sínum William Clark í Vestmannaeyjum sumarið 1614.

Í júnímánuði kom til Vestmannaeyja stórt og vígbúið sjóræningjaskip undir stjórn tveggja Englendinga, þeirra Gentlemans og Clarks. Þeir settust upp í Heimaey, rændu þar og rupluðu í 28 daga skv. kvæði séra Jóns Þorsteinssonar píslavottar, völsuðu um og ógnuðu fólki með hnífum og byssum. Meðal þess sem þeir stálu var kirkjuklukkan í Landakirkju.

Örlög sjóræningjanna urðu þau að þeir voru teknir höndum í Englandi nokkru síðar, dregnir fyrir dóm og hengdir, meðal annars fyrir ránið í Vestmannaeyjum, en Danakonungur hafði skrifað Jakob 1. Englandskonungi kvörtunarbréf vegna ránanna.

Eyjamenn endurheimtu þó kirkjuklukkuna því Jakob 1. lét senda hana til baka, en áletrun á klukkunni gaf til kynna hvaðan hún var.

Séra Jón Þorsteinsson píslarvottur, sem drepinn var í Tyrkjaráninu, hélt því fram að Vestmannaeyingar hefðu kallað ránin yfir sig sjálfir með óguðlegu líferni og orti kvæði um atburðina.
Haugfé

Haugfé á við gripi, sem grafnir voru með mönnum í heiðnum sið á Norðurlöndum; oftast hversdagslegir munir eins og hnífar, nælur, brýni og spjót.

Í heiðni trúðu menn á líf eftir dauðan þ.e. framhaldslíf. Þeir trúðu því að erfitt líf biði þeirra sem yrðu sóttdauðir og að gaman og leikur biði þeirra sem ekki yrðu sóttdauðir. Sá sem er grafinn í haugnum lifði áfram þar. Þess vegna fannst þeim ekkert eðlilegra en að grafa með þeim látna þá hluti sem hann þurfti að taka með sér í framhaldslífið. Höfðingjar og stórbændur voru grafnir í haug með sínum uppáhalds vopnum, klæddir í skartklæði og oft með þeim hlutum sem þeir höfðu notað mest á í sínu lífsskeiði. Einnig eru til dæmi um það að eftirlætis dýr og jafnvel þrælar væru grafnir með þeim látna. Haugfé er eitt helsta kennimark heiðins kumls. Eitt af aðalkennimerkjum þess hvort kuml sé frá heiðni er haugféð. Ef að bein hesta og hunda, vopn, skartgripir, búsáhöld o.fl. þess háttar finnast með mannabeinum er það nefnt haugfé.

Haugfé í íslenskum kumlum.

Það er mjög algengt að íslenskt haugfé sé með 10. aldar stíl. Liststílar og smíðatækni sýna fram á það að mikill meirihluti gripanna sem finnast í íslenskum kumlum séu af norskum uppruna eða gerðir af norskri fyrirmynd. Flestir hlutir úr daglegu lífi voru nothæfir sem haugfé svo lengi sem þeir gátu komist fyrir í kumlinu. Sumar tegundir hluta eru þó greinilega algengari en aðrar í íslenskum kumlum.

Tölfræði.

Listinn hér fyrir neðan er úr annarri útgáfu af "Kuml og haugfé" eftir Kristján Eldjárn.

Kyngreining.

Hægt er að sjá á sumum haugfjártegundum hvort þær tilheyri karli eða konu. Síðan eru hlutir sem gætu bæði tilheyrt körlum og konum. Í kumlatalinu í 2. Útgáfu af Kuml og haugfé eftir Kristján Eldjárn eru 165 kuml sem kyngreind verða ýmist af haugfé eða beinarannsókn. Af þessum kumlum eru 100 karlkuml og 65 kvennkuml. Vopn eru talin tilheyra karlkumlum og flestir skartgripir eru taldir tilheyra kvennkumlum. Svona er hægt að nota haugfé til þess að kyngreina kuml en það verður samt að hafa varan á því ekki er hægt að útiloka það að vopn finnist í kvennkumli og skartgripir eða snældusnúður finnist í karlkumli.

Staðsetning haugfjárs.

Vopn voru yfirleitt lögð við hlið þess látna. Á spjótunum var mjög líklega skaft og oddurinn finnst oftast við fætur líksins. Hnífur finnst oft í beltisstað og annað smádót líka. Sörvistölur eru nær hálsi og skartgripir kvenna á brjótsti. Þetta sýnir að hinn látni hefur verið grafin með hversdagsgripum sínum og mjög líklega venjulegum klæðum. Ef skjöldur finnst í kumli hefur hann oftast verið lagður yfir höfuð líksins.
Hljóðgap

Hljóðgap (fræðiheiti: "hiatus") er orð í hljóðfræði sem haft er um þegar tvö sérhljóð mynda framburðartóm í orði, samanber til dæmis í orðinu herstöðvaandstæðingar. Hljóðgap í íslensku getur líka myndast ef sérhljóði mætir -h + sérhljóða, samanber Miklaholt. Einnig er talað um hljóðgap í braglínu ef endasérhljóð orðs er hið sama og upphafssérhljóð næsta orðs á eftir. Það getur truflað hrynjanda í bundnu ljóði og er þá orðinn hrynbrjótur.
Ásgeir Þór Davíðsson

Ásgeir Þór Davíðsson, oftast kallaður Geiri á Goldfinger (f. 25. janúar 1950, d. 20. apríl 2012) var íslenskur athafnamaður sem þekktastur er fyrir að hafa rekið skemmtistaðinn "Goldfinger" í Kópavogi. "Goldfinger" var fyrrum nektardansstaður en eftir að nektardans var bannaður á Íslandi 2010 var staðnum breytt í veitingastað.

Ásgeir lést aðfaranótt 20 apríl 2012 úr hjartaáfalli á heimili sínu.

Ásgeir Þór rak áður skemmtistaðinn "Maxim's" í Hafnarstræti í Reykjavík.
Elena Berkova

Elena Sergeyevna Berkova (f. 1. apríl 1985 í Murmansk) er rússnesk klámmyndleikkona og söngkona.
Stálfjallsnáma

Stálfjallsnáma er gömul surtarbrandsnáma í Stálfjalli á Barðaströnd og var stundaður þar námugröftur á árunum 1916-1918 en aðstæður voru mjög erfiðar og kolin misjöfn og var vinnslunni því hætt.

Náman er í Stálvík austan undir Skorarhlíðum. Þar eru mikil surtarbrandslög og þegar eldsneytisskortur var mikill á árum fyrri heimsstyrjaldar var ákveðið að hefja vinnslu í Stálfjalli til að afla kola. Farið var af stað með nokkrum stórhug þótt aðstæður væru afar erfiðar. Staðurinn er mjög afskekktur og vart hægt að komast þangað landveg nema eftir einstigi um hamra og skriður og ekki nokkur leið að leggja þangað veg, en fjaran er stórgrýtt og brimasöm og ekki hægt að lenda þar bátum nema við bestu aðstæður. Þó voru reist þar tvö íveruhús fyrir námamenn og unnið á vöktum við námagröftinn um tíma og voru þarna um 40 manns þegar mest var. Byrjað var á tilraunagrefti sumarið 1915 og sumarið eftir voru grafin þrenn tilraunagöng, gufuvél keypt til að knýja bora og járnbrautarteinar lagðir í námagöngunum, sem alls urðu fimm og allt upp í 80 metra löng.

Margir munu hafa látið sig dreyma stóra drauma um námavinnslu í Stálfjalli þótt enginn viti í raun hve mikinn surtarbrand er þar að finna. Meðal annars litu Danir hýru auga til kolanna í Stálfjalli því mikill eldsneytisskortur var í Danmörku á styrjaldarárunum. Eiginlegur námagröftur komst þó varla af stað og lítið af kolunum sem unnið var komst á markað, enda reyndist vinnslan mun erfiðari og kostnaðarsamari en ráð hafði verið fyrir gert og gæði kolanna voru heldur ekki jafnmikil og búist var við. Varð námafélagið brátt gjaldþrota og vinnslan lagðist þá af og húsin voru seld til niðurrifs. Enn má þó sjá námagöngin þótt sum þeirra séu hálfhrunin eða lokuð.

Í grein um ferð í Barðastrandasýslu árið 1916 kemur fram að húsið á Saurbæ á Rauðasandi er hitað upp með kolum úr Stálfjalli og er því lýst svona: “Þar sá jeg kolin úr Stálfjallshlíðunum. Sögðu konur mjer að þau hefðu gert ofninn eldrauðann að utan, og lifði í þeim eldur alla nóttina og fram á dag. Sögðu þær að þau væru betri en besti mór þar, og er hann þó víða góður þar; 8 þumla þykt væri besta kolalagið, en mikið rusl fylgdi oft með kolum þessum.”
Kvöldþátturinn

Kvöldþátturinn var sjónvarpsþáttur sem var sýndur á sjónvarpsstöðinni Sirkus árið 2005. Umsjónarmaður þáttarins var Guðmundur Steingrímsson. Hann var á dagskrá alla virka daga klukkan 10 á kvöldin, en á föstudögum var endursýnt það besta úr þáttum vikunnar.

Þátturinn var að vissu marki byggður á spjallþáttum sem vinsælir eru í ýmsum löndum svo sem The Tonight Show og The Late Show, en stærsta fyrirmyndin var líklega þátturinn The Daily Show með þáttastjórnandanum Jon Stewart sem gengur út á pólitískar háðsádeilur með gagnrýnum undirtón.
Prins Póló

Prins Póló (pólska: "Prince Polo") er súkkulaði frá Póllandi sem notið hefur vinsælda hjá íslenskum neytendum um áratugaskeið.

Sagan.

Sælgætistegundin var kynnt til sögunnar árið 1955 af fyrirtækinu Olza í Cieszyn í sunnanverðu Póllandi. Það varð þegar þegar vinsælt meðal heimamanna og varð snemma útflutningsvara til grannþjóðanna þar sem það hefur haft góða markaðshlutdeild til þessa dags.

Sama ár og varan kom á markað gerðu Íslendingar og Pólverjar vöruskiptasamning, þar sem Pólverjar keyptu fiskafurðir en í staðinn var nauðsynlegt að finna pólskar neysluvörur sem Íslendingum féllu í geð. Heildsala Ásbjörns Ólafssonar tryggði sér umboðið fyrir Prins Pólóinu og snúið var á strangar innflutningsreglur á erlendu sælgæti með því að skilgreina vöruna sem kex.

Þegar best lét átu Íslendingar að meðaltali eitt kíló af Prins Póló á mann á ársgrundvelli, en á árinu 2014 stóð talan í hálfu kílói.
Pólsk matargerð

Pólsk matargerð (pólska: "kuchnia polska") á við mat og eldunaraðferðir sem eiga uppruna sinn í Póllandi. Pólsk matargerð hefur þróast í gegnum tíma vegna breytilegra aðstæðna í landinu. Pólskar eldunarhefðir eru svipaðar öðrum sem er að finna annarsstaðar í Mið-Evrópu og Austur-Evrópu og jafnvel í Frakklandi og á Ítalíu. Áhersla er lögð á kjöti, sérstaklega svínakjöti, nautkjöti og kjúklingi (mismunandi eftir svæðum), og vetrargrænmeti svo sem káli, og kryddum. Ýmiss konar núðlur, eins og "kluski", er líka að finna í mörgum réttum, auk kornplantna eins og "kasza". Pólsk matargerð er almennt vegleg og mikið af eggjum og rjóma er notað. Hefðbundnu réttirnir krefjast mikils undirbúnings. Margir Pólverjar eyða miklum tíma í að undirbúa og borða hátíðarréttina sína, sérstaklega um jólin og páska, þá getur tekið nokkra daga til að búa til alla réttina.

Samkvæmt hefð er aðalmáltíð dagsins borin fram um kl. 14 eða seinna og samanstendur af þremur réttum. Forrétturinn er oftast súpa eins og "rosół" (kjötsúpa) eða tómatsúpa, eða á hátíðum "barszcz" (rauðrófusúpa) eða "żurek" (rúgsúpa). Ef borðað er á veitingarstað fylgir oft lystaukandi eins og síld (borin fram í rjóma, olíu eða ediki). Aðrir lystaukendur sem bornir eru fram eru margs konar þurrkað eða reykt kjöt, grænmeti og fiskhlaup. Aðalrétturin er yfirleitt með eins konar ristuðu kjöti eða kotlet schabowy (svínakótelettu í brauðmolum). Grænmeti á borð við "surówka" (salat með rifnum gulrótum, hnúðsellerí og rauðrófum í sítrónusafa og sykri) og "kapusta kiszona" (súrkál) eru stundum borin fram með aðalréttinum. Aðalréttinum fylgja oft soðnar kartöflur eða "kasza". Eftirréttir eru oft bornir fram en meðal þeirra eru makowiec (baka með birkifræjum) og drożdżówka (gerkaka). Dæmi um aðra pólska rétti eru chłodnik (köld súpa með rauðrófum eða ávöxtum sem borðuð er á heitum dögum), golonka (svínaskanki ristaður með grænmeti), kołduny (soðkökur með kjöti), zrazy (fylltar nautkjötssneiðar), salceson (svínasulta) og flaki (vömb).

Helstu réttir pólskrar matargerðar eru bigos (súpa með nautkjöti), kiełbasa (steiktar pyslur), kotlet schabowy (svínakóteletta í brauðmolum), gołąbki (fyllt kálblöð), pierogi (soðkökur) og zrazy (fyllt og upprúllað kjöthakk).
Dynamo Moskva

Dynamo Moskva er knattspyrnulið og íshokkífélag frá Moskvu, Rússlandi. Liðið var stofnað 1923 og leikur í efstu deild í Rússlandi.

Félagið komst í úrslit Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu 1972 en tapaði þá fyrir Glasgow Rangers 2-3. Dynamo Moskvu hefur ekki tekist að vinna rússnesku deildina,enn þeir voru aftur á móti sigursælasta félag Sovétríkjanna í knattspyrnu. Í dag er liðið fremur þekkt sem íshokkífélag og hefur liðið fjórum sinnum unnið Sovésku deildina og fjórum sinnum Rússnesku deildina.
Mól

Mól er grunnmælieining SI-kerfisins fyrir efnismagn ("fjöldi af efni"), táknuð með mol. Eitt mól er skilgreint sem nákvæmlega 6,022 140 76×1023 einingar, t.d., atóma, sameinda, jóna eða rafeinda.

Núverandi skilgreining var tekin upp í nóvember 2018, leysir af eldri skilgreiningu (ekki sú fyrstu) en samkvæmt þeirri er mól fjöldi agna sem samsvarar fjölda frumeinda í 12 grömmum af kolefnissamsætunni 12C. Þessi fjöldi er kenndur við ítalska vísindamanninn Amadeo Avogadro og nefnist Avogadrosartala (stundum einnig "tala Loschmidts").

Deilur vegna mólsins.

Lengi vel voru eðlisfræðingar og efnafræðingar ósammála um hvernig bæri að skilgreina mól. Samtök eðlisfræðinga skilgreindu mól sem þann fjölda súrefnisatóma sem höfðu massann 16 g í gasi af 16O, en samtök efnafræðinga skilgreindu mól sem þann fjölda súrefnisatóma sem hefði massann 16 g í náttúrulegu súrefni. Þar sem súrefni kemur fyrir á jörðinni sem fleiri en ein samsæta var nokkur munur á þessum skilgreiningum. Þar að auki breytist samsætuhlutfall súrefnis í náttúrulegu súrefni með tímanum sem gerir það að verkum að skilgreining út frá náttúrulegu súrefni verður háð ákveðnum tímapunkti. Sá ágreiningur hefur nú verið lagður til hliðar og báðar fylkingarnar styðjast við SI-skilgreiningu.

Alþjóðlegi móldagurinn.

Alþjóðlegi móldagurinn er 23. október. Bandarísku mólsamtökin (á ensku: "National Mole Day Foundation") halda ráðstefnu ár hvert þann 23. október kl. 06:02 (e.h.) til að fagna skilgreiningu mólsins. 1 mól er u.þ.b. 6,02×1023 einingar og því var ákveðið að halda ráðstefnuna kl. 6:02 (e.h.) þann 23. október (10/23 skv. bandarískri ritvenju).

Tenglar.

Heimasíða bandarísku mólsamtakanna ("National Mole Day Foundation")
Íslandsmeistaramót FSÍ í áhaldafimleikum 2012

Íslandsmeistaramót FSÍ var haldið í Íþróttamiðstöð Ármanns dagana 10-11 janúar 2012. Fyrri daginn var keppt í fjölþraut í fullorðnis- og unglingaflokki karla og kvenna. Síðari daginn var keppt í úrslitum á einstökum áhöldum.

Í karlaflokki tóku 11 keppendur þátt: 5 frá Gerplu, 4 frá Ármanni og 2 frá Björk. Veitt voru 32 verðlaun sem skiptust þannig á milli félaga að 23 fóru til keppenda úr Gerplu og 9 til keppenda í Ármanni.

Í kvennaflokki tóku 21 keppendur þátt: 9 frá Gerplu, 4 frá Ármanni, 3 frá Björk, 3 frá Fylki, 1 frá Gróttu og 1 frá Stjörnunni. Veitt voru 30 verðlaun sem skiptust þannig á milli félaga: 17 Gerpla, 7 Björk, 4 Ármann, 2 Stjarnan, 1 Grótta.
Heimsveldi

Heimsveldi á upphaflega við voldugt ríki eða hóp ríkja og þjóða sem nær yfir stórt landfræðilegt svæði og er stýrt af einum þjóðhöfðingja (til dæmis konungi eða keisara) eða fámennisstjórn. Heimsveldi þróast oft út frá einu landi þar sem höfuðborgin er. Í tímans rás fá lönd og landsvæði sem heyra til heimsveldinu oft mismunandi stöðu, til dæmis hafa sum ríki fengið heimastjórn frá stjórnarlandi sínu. Sú stefna ríkis að byggja upp heimsveldi kallast heimsvaldastefna.

Heimsins stærstu heimsveldi urðu til á nýlendutímabilinu frá 15. til 19. aldar, þar má nefna Breska heimsveldið sem dæmi. Heimsveldi og keisaradæmi voru líka til að fornu og á miðöldum, til dæmis Rómaveldið, Austrómverska keisaradæmið, Heilaga rómverska ríkið, Austurríki-Ungverjaland, Tyrkjaveldið og Rússland.

Á 20. öld töldust Bandaríkin og Sovétríkin til heimsvelda og eftir að Sovétríkin liðu undir lok hefur Kína stundum verið kallað heimsveldi. Þessi heimsveldi eru þó fyrst og fremst efnahagsleg en ekki landfræðileg. Einnig hafa sumir haldið því fram að Evrópusambandið reki heimsvaldastefnu. Alþjóðleg stórfyrirtæki hafa líka stundum verið kölluð heimsveldi.
Melar (Melasveit)

Melar er gamalt höfuðból og áður kirkjustaður og prestssetur í Melasveit í Borgarfjarðarsýslu. Mikið landbrot hefur verið á jörðinni og er upphaflegt bæjarstæði horfið í sjó ásamt fornum kirkjugarði.

Við Mela var kennd forn höfðingjaætt, Melamenn, sem tengdist Sturlungum. Ýmsir fræðimenn voru af ætt Melamanna og við bæinn er kennt skinnbókarbrotið Melabók, en í því eru brot úr Landnámabók, Vatnsdæla sögu, Eyrbyggju og Flóamanna sögu. Í Melabók Landnámu eru ættir víða raktar til Melamanna og hefur einhver af þeirri ætt skrifað eða látið rita nýja útgáfu til að auka hróður ættarinnar. Talið er að það hafi verið Snorri Markússon lögmaður (d. 1313), stundum nefndur Mela-Snorri, en Guðný, móðir Snorra Sturlusonar, var afasystir hans. Sonur hans var Þorsteinn Snorrason ábóti á Helgafelli og hefur hann líklega einnig átt einhvern þátt í ritun bókarinnar.

Kirkjan á Melum var lögð af 1883 og var síðasti prestur þar séra Helgi Sigurðsson, mikill áhugamaður um söfnun fornra gripa og stofnandi Forngripasafnsins ásamt Sigurði Guðmundssyni málara.

Nú er rekið á Melum stórt svínabú og fengu eigendur nágrannajarðarinnar Melaleitis árið 2011 dæmdar bætur vegna lyktarmengunar þaðan.
Neyðarkall frá Bretzelborg

Neyðarkall frá Bretzelborg (franska: "QRN sur Bretzelburg") eftir Franquin er átjánda bókin í bókaflokknum um Sval og Val, Greg er skráður fyrir handritinu. Sagan birtist á tímaritaformi með hléum frá 1961 til 1963 en kom ekki út á bók fyrr en 1966 á frummálinu. Árið 1982 var hún gefin út á íslensku.

Söguþráður.

Sagan hefst á að Valur mætir hróðugur með agnarsmátt rafeindatæki sem er í senn útvarp og senditæki. Gormdýrið gleypir tækið fyrir slysni og heldur vöku fyrir félögunum með háværri útvarpsdagskrá. Tækið truflar einnig fjarskipti radíóamatörsins "Smára Loftssonar" sem leitar Sval og Val uppi. Hann segir þeim frá fjarskiptasamtali sínu við "Lárus konung" í einangraða ríkinu "Bretzelborg", sem segist vera haldið í gíslingu.

Leyniþjónusta Bretzelborgar hefur hlerað samtölin og hyggst handsama Smára. Valur er tekinn í misgripum og fluttur til Bretzelborgar þar sem hann sætir pyntingum. Landið reynist sárafátækt þar sem öllu fé er varið í vopnakaup til að verjast grannríkinu. Í ljós kemur að yfirhershöfðingi landsins heldur konunginum í vímu róandi lyfja og leikur tveimur skjöldum: hann er jafnframt varnarmálaráðherra grannríkisins og notar stríðsæsingar til að réttlæta kaup á vopnum sem reynast í raun eftirlíkingar og stingur mismuninum í vasann.

Valur sleppur úr haldi kvalara sinna með hjálp Gormdýrsins, í sömu mund og Svalur og Smári koma til að frelsa hann. Með hjálp sprengiglaðra andspyrnumanna ná þeir að handtaka hershöfðingjann og friður og velsæld komast á í landinu.

Íslensk útgáfa.

"Neyðarkall frá Bretzelborg" var gefin út af Iðunni árið 1982 í íslenskri þýðingu Jóns Gunarssonar. Þetta var ellefta bókin í íslensku ritröðinni
Sæfari (félag)

Sæfari er félag áhugafólks um sjóíþróttir á Ísafirði. Í félaginu eru bæði siglingafólk, kajakræðarar og vélbátasiglarar. Félagið heldur árleg siglinganámskeið.

Upphaflega var félagið stofnað 10. september 1978 sem sportbátafélag og starfaði af miklum krafti en lagðist af síðar meir. Félagið var síðan endurreist í núverandi mynd 3. júní árið 2000.
Lars von Trier

Lars von Trier (f. 30. apríl 1956) er danskur kvikmyndaleikstjóri, meðal annars þekktur, ásamt Thomas Vinterberg, Kristian Levring og Søren Kragh-Jacobsen, sem upphafsmaður Dogme95 hreyfingarinnar í kvikmyndagerð sem kallaði eftir einfaldleika í frásagnarstíl og tæknilegri úrvinnslu kvikmyndarinnar.
Guðrún Bjarnadóttir

Guðrún Bjarnadóttir (f. 11. desember 1942) er íslensk fegurðardrottning og fyrirsæta, uppalin í Njarðvík. Hún var kjörin Ungfrú Ísland árið 1962, varð í fimmta sæti í keppninni Miss United Nations og var svo kjörin Miss International árið 1963. Hún starfaði síðan sem fyrirsæta í fimmtán ár og var ein af þekktari ljósmyndafyrirsætum Evrópu.

Guðrún hætti fyrirsætustörfum þegar hún giftist auðmanninum Bastiano Bergese. Hún á einn son.
Havarti

Havarti er mjúkur og fitumikill danskur ostur úr kúamjólk, sem hentar vel á brauð, á grill og til bræðslu. Havartiostur er til í ýmsum afbrigðum, oft með ýmiss konar kryddi.
San Marínó (borg)

San Marínó er höfuðborg örríkisins San Marínó en er þó í raun aðeins þorp með um 4.200 íbúa (31. des 2012), í vesturhlíðum fjallsins Monte Titano. Það er ekki fjölmennasti þéttbýlisstaður ríkisins, þorpin Dogana og Borgo Maggiore eru stærri.

Heilagur Marínus og aðrir kristnir flóttamenn settust þarna að árið 301 og stofnuðu þorpið og jafnframt lýðveldið San Marínó, sem upphaflega náði aðeins yfir þorpið og næsta nágrenni en íbúarnir stækkuðu smám saman ríkið með kaupum og samningum uns það náði yfir allar hlíðar og topp Monte Titano. Bærinn er mjög vinsæll ferðamannastaður og þangað koma um þrjár milljónir ferðamanna árlega.
Megyeri-brúin

Megyeri-brúin (ungverska: "Megyeri híd") er brú yfir Dóná í Búdapest, Ungverjalandi.
Jean Bart

Jean Bart (21. október 1651 – 27. apríl 1702) var flæmskur sjómaður sem var í þjónustu Frakklands sem aðmíráll í sjóher og kapari (privateer).