arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þeremín

Þeremín er rafmagnshljóðfæri sem fundið var upp snemma á 20. öldinni.

Saga þeremínsins.

Rússneskur vísindamaður að nafni Léon Theremin fann upp þeremínið árið 1919 þegar hann var að rannsaka útvörp og útvarpsbylgjur á mismunandi tíðnum. Þá hafði ekkert rafmagnshljóðfæri verið fundið upp og var því þeremínið það fyrsta í heiminum. Theremin ferðaðist um heiminn og kynnti hljóðfærið við góðar undirtektir. Árið 1928 fékk Theremin einkaleyfi á tækinu en þetta sama ár kom Frakkinn Maurice Martenot fram með rafhljóðfæri sem hafði hljómborð. En hljóðfærið Ondes Martenot, þrátt fyrir útlit ólíkt þeremíninu, hafði sambærilega hegðun og hljóm og byggði á sömu tækni.

Virkni þeremíns.

Þeremínið er eina hljóðfæri í heiminum sem byggist á því að hljóðfæraleikarinn snertir ekki hljóðfærið.

Þeremín er monofónískt hljóðfæri.

Hljóð þeremínsins hefur oft verið líkt við háa kvennmannsrödd eða „draugahljóð“. Melódíur spilaðar á þeremín eru bundnar og flakkar hljóðfærið á milli nótna í stað þess að hafa skref eða högg (plokk) á nótum.

Þeremín hefur tvö loftnet sem gefa frá sér rafsegulsvið. Með því að færa hendurnar inní rafsegulsviðið breytist hljóðið. Annað loftnetið (sem vísar oftast upp og lítur út eins og útvarpsloftnet) stjórnar tíðni hljóðsins meðan hitt (sem er oftast hringlaga og liggur lárétt svo vinstri hendin svífi fyrir ofan) stjórnar styrk hljóðsins. Sitt hvor hendin stjórnar sitt hvoru loftnetinu til að framkalla hljóð, því fjær sem hendurnar eru því dýpra og/eða veikara verður hljóðið.

Þeremín í tónlist.

Þeremín fékk mikla viðurkenningu um allan heim sem tækniundur en náði þó ekki mikilli fótfestu í tónlist til að byrja með. Einhverjir klassískir tónlistarmenn skrifuðu verk fyrir þeremín en hljóðfærið hlaut mestar vinsældir í bíómyndum til að framkalla draugahljóð.

Þeremín var fyrst notað í dægurtónlist í "Good Vibrations" eftir Beach Boys árið 1956. Þar notar Brian Wilson tegund af þeremíni sérhannað af Robert Moog til að framkalla þeremínhljóðið.
Angurboða

Angurboða var gýgur í Jötunheimum í norrænni goðafræði. Hún var frilla Loka, en með henni gat hann sín ferlegustu afkvæmi; Fenrisúlf, Miðgarðsorm og Hel.
20. janúar

20. janúar er 20. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 345 dagar (346 á hlaupári) eru eftir af árinu.

Atburðir.
Primo Levi

Primo Levi (f. 31. júlí 1919 - d. 11. apríl 1987) var ítalskur efnafræðingur og rithöfundur. Hann er best þekktur fyrir verk sín um helförina og fjallar þekktasta verk hans, "Ef þetta er maður", um fangavist hans í Auschwitz.
Ludwig von Mises

Ludwig von Mises (29. september 1881-10. október 1973) var austurrískur hagfræðingur (sem síðar gerðist bandarískur ríkisborgari), sem kunnastur er fyrir ádeilu sína á sósíalisma.

Ævi.

Mises fæddist í Lemberg í keisaradæmi austurrísku Habsborgaranna (nú Lviv í Úkraínu), en ólst upp í Vínarborg. Hann nam hagfræði og lögfræði í Vínarháskóla, þar sem hann var lærisveinn Eugens von Böhm-Bawerks, sem var kunnur hagfræðingur og um skeið fjármálaráðherra Austurríkis. Þótt Mises fengi ekki fasta kennarastöðu í háskóla að loknu doktorsprófi 1906 skrifaði hann næstu áratugi fjölda fræðirita, aðallega um peningamál og hagsveiflur, og hélt reglulega málstofu sem efnilegustu hagfræðinemar Austurríkis sóttu, þar á meðal Friedrich A. von Hayek. Mises var eindreginn, jafnvel einstrengingslegur frjálshyggjumaður. Hann leiddi rök að því í bókinni "Sameignarskipulaginu" (þ. "Die Gemeinwirtschaft") 1922, að víðtækur áætlunarbúskapur eins og sósíalistar þeirra tíma hugsuðu sér fengi ekki staðist, þar sem þeir, sem semdu áætlunina, gætu aldrei aflað fullnægjandi upplýsinga um aðstæður úti í atvinnulífinu. Sú bók hafði mikil áhrif á Hayek og aðra unga hagfræðinga, þar á meðal Lionel Robbins í Bretlandi, Bertil Ohlin í Svíþjóð og Wilhelm Röpke í Þýskalandi. Mises var ákafur andstæðingur þjóðernisjafnaðarstefnu (nasisma) og fluttist til Sviss 1934, þar sem hann varð prófessor í rannsóknarstofnun um alþjóðaviðskipti. Eftir sigurgöngu nasismans í Evrópu vorið 1940 sá hann þann kost vænstan að flýja til Bandaríkjanna, þar sem hann fékkst við ýmis störf, uns hann gerðist hagfræðiprófessor við New York University 1945. Þar hélt hann reglulega málstofu eins og forðum í Vínarborg og hafði nokkur áhrif, þó að kenningar austurrísku hagfræðinganna um eðli atvinnulífsins nytu þá almennt ekki hylli og þættu sérviskulegar. Hann var einn af stofnendum Mont Pèlerin Samtakanna árið 1947. Hann lést í New York. Hann var kvæntur Margit von Mises og er stjúpdóttir hans Gitta Serény kunnur blaðamaður og rithöfundur.

Á íslensku hafa komið út eftir Mises "Hugleiðingar um hagmál" (1991) í þýðingu Jónmundar Guðmarssonar.
Fellsstrandarhreppur

Fellsstrandarhreppur var hreppur í Dalasýslu, sunnan á Klofningsnesi.

Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Fellsstrandarhreppur 5 öðrum hreppum: Haukadalshreppi, Hvammshreppi, Laxárdalshreppi, Skarðshreppi og Suðurdalahreppi undir nafninu "Dalabyggð".
Skarðsstrandarhreppur

Skarðsstrandarhreppur var hreppur í Dalasýslu, norðan megin á Klofningsnesi.

Árið 1918 var hreppnum skipt í tvennt, í Klofningshrepp og Skarðshrepp.
Þorkelshólshreppur

Þorkelshólshreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Þorkelshól í Víðidal.

Hinn 7. júní 1998 sameinaðist hann hinum 6 hreppum sýslunnar: Staðarhreppi, Fremri-Torfustaðahreppi, Ytri-Torfustaðahreppi, Kirkjuhvammshreppi, Hvammstangahreppi og Þverárhreppi undir nafninu "Húnaþing vestra".
Helluhraun

Helluhraun eru nokkuð slétt hraun sem verða til við eldgos með þunnfljótandi basalt-kviku. Helluhraun eru að jafnaði auðveld yfirferðar og oft alsett hraunreipum sem myndast þegar efsta lag hraunsins storknar en massinn heldur áfram að hreyfast.

Myndun.

Helluhraun er búið til í eldgosum úr eldborgum, dyngjum og gígaröðum.

Hægt er að líkja Helluhraun við seig vökva þar sem það rennur fremur hratt, 5-20 km á klukkustund er algengur hraði. Hitastigið er í kringum 1120-1230°C.

A helluhraunum sem hafa náð að haldast þunnfljótandi allt þar til þau stöðvast hefur myndast tiltölulega slétt og samfelld deig skorpa, sem einangrar hraunið og því er útgeislunin ekki næg til að það kólni og verði of seigt. Undir því rennur hraunin heitt uns það nær jaðrinum. Svoleiðis myndast eins konar tær, eða koddar, í jaðri hraunsins þegar hraunið rífur gat á hann og smeygir sér í gegn. „Nýjar tær geta komið fram á milli eldri táa eða í þeim miðjum og þannig skríður hraunið fram, oft í nokkrum óreglulegum áföngum. Sé flæðið hraðara undir yfirborðinu og yfirborðið hálfstorknað geta einnig myndast svokölluð reipi ofan á hrauninu en þau myndast vegna núnings deigrar skorpunnar við fljótandi hraunbráðina.“

Stærstu helluhraun.

Einstakir hraunstraumir geta farið yfir 100 km á lengd.

Stærstu helluhraun heims eru á Hawaii en einnig eru helluhraun á Íslandi; svo sem Hallmundarhraun, Leitahraun, Elliðavogshraun og Eldhraun við Mývatn. Það síðastnefnda rann á árunum 1724 til 1729 á meðan Mývatnseldar stóðu yfir.

Basalt.

Flest helluhraun eru úr basalti (einkum ólívínþóleiíti).

Hraunhellar og hrauntraðir.

Við mikið hraunrennsli geta "hraunrásir" flutt kvikuna undir nýstorknað hraun. Svo geta líka við vissar aðstæður neðanjarðar hraunrásir tæmst og skilið eftir sig hella og traðir. Dæmi um slíka hella eru Surtshellir (lengsti hellir Íslands), Víðgelmir og Raufarhólshellir.

Helluhraun og apalhraun.

Helluhraun finnst oft í nálægt af gígunum „þó það kunni að breytast síðar í apalhrauni“ sem er seigara og úfið, „ áður en það stöðvast.“ En svo getur líka farið að eldri kvika sé með breyttri efnasametningu er liður á hraungos. „Því eru til hraunbreiður þar sem hluti hraunsins, venjulega sá eldri, er með apalhraunsáferð en yngra hraunið er helluhraun.“

Þegar vísindamenn rannsóknuðu Holuhraun á meðan og eftir eldsumbrótin stóðu yfir í 2014-15, kom í ljós að hraunin skiptast á milli helluhraunssamsetningu og apalhraunssamsetningu ekki bara einu sinni en stundum margfalt. Eldgosið við Fagradalsfjall 2021 sýndi einnig sömu hegðun varðandi samsetningu.
Fróðárhreppur

Fróðárhreppur var hreppur í Snæfellsnessýslu, kenndur við bæinn Fróðá.

Hreppurinn varð til árið 1911, ásamt Ólafsvíkurhreppi, þegar Neshreppi innan Ennis var skipt í tvennt. 1. apríl 1990 sameinaðist Fróðárhreppur Ólafsvík á ný, að þessu sinni undir merkjum Ólafsvíkur.

Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Ólafsvíkurkaupstaður svo Neshreppi utan Ennis, Breiðuvíkurhreppi og Staðarsveit undir nafninu "Snæfellsbær".
Menntaskólinn í Nyborg

Menntaskólinn í Nyborg eða Nyborg Gymnasium eins og hann hetir á dönsku er menntaskóli staðsettur við Skolebakken 13 í bænum Nyborg á Fjóni í Danmörku. Í skólanum eru að meðaltali 500 nemendur þar af um 125 á heimavist hans, sem staðsett er um 50 metra frá skólabyggingunni. Boðið er upp á almennt danskt stúdentspróf (studentereksamen), hf próf (højere forberedelseseksamen) auk International Baccalaureate náms.
Monte Carlo (aðgreining)

Monte Carlo getur átt við eftirfarandi:
Skeiðahreppur

Skeiðahreppur var sveitarfélag í Árnessýslu sem sameiðaðist Gnúpverjahreppi 9. júní 2002 og mynduðu þau Skeiða- og Gnúpverjahrepp.

Skeiðahreppur er marflatur enda mótaður af bæði Þjórsá og Hvítá sem renna hvor sínum megin við sveitina. Minnsta bil milli ánna er 8 kílómetrar nokkuð sunnarlega í sveitinni. Allra syðst nær Þjórsárhraunið yfir landið. Nyrst setur Vörðufell mikinn svip á landið þar sem það rís um 300 metra yfir landið. Vörðufellið sjálft er 391 m hátt og í dalverpi nokkru er Úlfljótsvatn; stærsta vatn sveitarinnar. Milli Hvítár og Vörðufells eru Höfðaveitur, en þær eru á náttúruminjaskrá Umhverfisstofnunar. Eru veiturnar nú stærsta votlendi sveitarinnar, eftir að stórt landssvæði var ræst fram á 20. öld.

Sveitin er mikið landbúnaðarsvæði og er þar allmikil mjólkurframleiðsla, sem og hrossarækt. Ekki er hreppurinn mikill sauðfjárræktarhreppur en þó eru Reykjaréttir með elstu varðveittu hlöðnu réttum á Íslandi.

Á Brautarholti er Þjórsárskóli sem áður hét Brautarholtsskóli. Einnig hefur á síðustu árum risið íbúðahverfi á Brautarholti.
Vinnuveitandaábyrgð

Vinnuveitandaábyrgð er almenn en ólögfest regla í íslenskum rétti, sem hljóðar þannig að vinnuveitandi beri ábyrgð á tjóni sem starfsmaður hans veldur með ólögmætum og saknæmum hætti á vinnutíma. Hér er það ekki gert að skilyrði að vinnuveitandi eigi sjálfur sök á tjóninu.

Húsbóndaábyrgð er gjarnan notað um vinnuveitandaábyrgð þótt sú orðnotkun sé á undanhaldi, og einnig hefur hún verið þekkt sem starfsdrottinsábyrgð.
Kurów

Kurów er þorp í Lublin-héraði austarlega í Póllandi, á milli borganna Puławy og Lublin, við ána Kurówka. Íbúar voru 2811 árið 2005.

Kurów hlaut kaupstaðarréttindi samkvæmt Magdeburg-lögunum milli 1431 og 1442. 1670 missti bærinn þau réttindi eftir plágu en endurheimti þau skömmu síðar. 1795 lenti það undir yfirráðum Austurríkis, 1809 varð það hluti af Varsjár-hertogadæminu og hluti af Pólska konungsríkinu undir stjórn Rússakeisara árið 1815. 1870 missti bærinn svo kaupstaðarréttindi sína endanlega. Síðan 1918 hefur það tilheyrt Póllandi.

Helstu kennileiti bæjarins eru kirkja frá endurreisnartímanum. Þorpið er einnig þekkt fyrir að vera fæðingarstaður hershöfðingjans Wojciechs Jaruzelskis sem stjórnaði Póllandi á níunda áratug tuttugustu aldar.
Ayn Rand

Ayn Rand (2. febrúar 1905 – 6. mars 1982) var bandarískur rithöfundur og heimspekingur sem er frægust fyrir verk sín "The Fountainhead" og "Atlas Shrugged". Í verkum sínum boðaði hún skynsamlega einstaklingshyggju og einstaklingsframtak. Stjórnmálahugmyndir hennar eru í anda "laissez-faire" kapítalisma og frjálshyggju en hún sagði sjálf heimspeki sína vera einkum undir áhrifum Aristótelesar.

Ayn Rand fæddist í Sankti Pétursborg í Rússlandi og var skírð Alissa Zinovievna Rosenbaum. Hún gerðist snemma andstæðingur hjarðhyggju, og tókst að komast til Bandaríkjanna í ársbyrjun 1926. Þegar þangað kom hélt hún til Hollywood í því skyni að freista gæfunnar sem handritshöfundur. Hún giftist leikaranum Frank O’Connor 1929 og gerðist bandarískur ríkisborgari 1931. Hún samdi nokkrar sögur og leikrit á fjórða áratug 20. aldar. En kunnustu verk hennar komu út seinna, skáldsögurnar "The Fountainhead" 1943 (sem birtist í íslenskri þýðingu Þorsteins Siglaugssonar 2011 undir nafninu "Uppsprettan") og "Atlas Shrugged" 1957 (sem birtist í íslenskri þýðingu Elínar Guðmundsdóttur 2012 undir heitinu Undirstaðan). Meginstefið í báðum sögunum er hið sama, einstaklingurinn gegn múgnum, sköpun gegn sníkjulífi. Báðar sögurnar hafa selst í milljónum eintaka, "Uppsprettan" í 6,5 milljónum, "Undirstaðan" í átta milljónum. Í skáldsögum Rand skiptast söguhetjurnar í skapandi fólk og hamlandi og flytja söguhetjurnar langar ræður um lífsviðhorf sín, til dæmis Howard Roark fyrir rétti og John Galt í útvarp. Rand skrifaði einnig margt annað um heimspeki. Seinni hluta ævinnar bjó hún í New York þar sem hún lést.
Andakílshreppur

Andakílshreppur var hreppur í Borgarfjarðarsýslu, kenndur við sveitina Andakíl í botni Borgarfjarðar.

Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Andakílshreppur Hálsahreppi, Reykholtsdalshreppi og Lundarreykjadalshreppi undir nafninu "Borgarfjarðarsveit".
Friðrik Danakrónprins

Friðrik Danakrónprins eða Frederik André Henrik Christian, (fæddur í Kaupmannahöfn, 26. maí 1968) er frumburður Margrétar II Danadrottningar og Hinriks prins.

Friðrik giftist heitkonu sinni, Mary Elizabeth Donaldson, þann 14. maí 2004 í dómkirkjunni í Kaupmannahöfn. Krónprinsparið eignaðist soninn Kristján, þann 15. október 2005 og dótturina Ísabellu, 21. apríl 2007. Þau eignuðust svo tvíburana Vincent og Jósefínu, 8. janúar 2011.

Friðrik er fyrstur í erfðaröðinni að dönsku krúnunni og nr. 214 að bresku krúnunni þar sem hann er barna-barna-barna-barnabarn Viktoríu Bretadrottningar í gegnum móðurömmu sína, Ingiríði.
1899

Árið 1899 (MDCCCXCIX í rómverskum tölum)
Sylvia Plath

Sylvia Plath (27. október 1932 – 11. febrúar 1963) var bandarískt ljóðskáld, rithöfundur og smásagnahöfundur. Þrátt fyrir að vera frægust fyrir beitt ljóð sín hefur sjálfsævisöguleg skáldsaga hennar "Glerhjálmurinn" (e. Bell Jar) einnig náð mikilli hylli.

Hún giftist enska skáldinu Ted Hughes sem að endingu fór frá henni og tveimur börnum hennar fyrir aðra konu. Sylvia Plath fyrirfór sér rétt rúmlega þrítug árið 1963 með því að stinga höfði sínu inn í gasofn á meðan tvö börn hennar sváfu í sömu íbúð.
Ólivín

Ólivín er steind gerð úr magnesíum-járn-silíkati. Ólivín er ein algengasta steind á Jörðinni og hefur einnig verið greint í bergi á Tunglinu.

Lýsing.

Ólivín er venjulega ólífugrænt að lit (sbr. nafnið), þótt það geti orðið rauðleitt vegna oxunar járns. Það hefur skeljalaga brotfleti og er fremur stökkt, með glergljáa.

Útbreiðsla.

Ólivínflokkurinn kallast einn flokkur steinda með skylda uppbyggingu en þar má t.d. nefna monticellít og kirschsteinít. Ólivín finnst bæði í mafísku (basísku) og útmafísku (útbasísku) bergi og það er frumsteind í sumu myndbreyttu bergi. Gegnsætt ólivín er stundum notað sem gimsteinn, sem oftast er kallaður perídót, en það er frönsk nafngift ólivíns. Það er einnig nefnt krýsólít, en það nafn er dregið af grísku orðunum fyrir gull og stein. Ólivín kristallast úr kviku sem er rík af magnesíum en inniheldur lítinn kísil. Slík kvika myndar mafískt til útmafískt berg eins og gabbró, basalt, peridótít og dúnít. Myndbreyting óhreins dólómíts og annars setbergs sem inniheldur mikið magnesíum og lítinn kísil virðist mynda Mg-ríkt ólivín, eða forsterít. Ólivín, eða afbrigði þess sem til verða við mikinn þrýsting, mynda yfir 50% af efri möttli Jarðar sem þýðir að steindin er ein algengasta steind Jarðar að rúmmáli. Ólivín hefur einnig verið greint í loftsteinum, á Mars og á Tunglinu. Á Íslandi finnst ólivín í Reykjavíkurgrágrýtinu, Búðahrauni og Búrfellshrauni.
Nokia (aðgreining)

Nokia getur átt við eftirfarandi:
Icelandic National Park

Icelandic National Park er breiðskífa með Botnleðju og er hún fyrsta platan sem þeir gerðu á ensku. Platan kom út árið 2003. Lög eins og "2 Isk A Day" og "Brains Balls And Dolls" urðu vinsæl. Á plötunni eru þessi lög:
Saxelfur

Saxelfur (en stundum einnig kölluð aðeins Elfin) (tékkneska: "Labe"; þýska: "Elbe"; latína: "Albis"; danska: "Elben"; sorbneska: "Łobjo"; pólska: "Łaba", - komið úr norrænu "elfr", „elfur eða fljót“) er eitt af stærstu fljótum Evrópu ein af helstu siglingaleiðum um Mið-Evrópu. Upptök fljótsins eru í Tékklandi við norðurlandamæri Tékklands og Póllands. Það rennur síðan 1165 km leið um Tékkland og Þýskaland út í Norðursjó við Cuxhaven. Við fljótið standa margar stórar borgir, svo sem Dresden, Magdeburg og Hamborg.
1796

Árið 1796 (MDCCXCVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Vestur-Eyjafjallahreppur

Vestur-Eyjafjallahreppur var hreppur í austanverðri Rangárvallasýslu, milli Markarfljóts og Holtsóss.

Hreppurinn varð til árið 1871 þegar Eyjafjallasveit var skipt í tvennt.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Vestur-Eyjafjallahreppur Austur-Eyjafjallahreppi, Hvolhreppi, Fljótshlíðarhreppi, Vestur-Landeyjahreppi og Austur-Landeyjahreppi undir nafninu "Rangárþing eystra".
Rafeindahýsing

Rafeindahýsing eða rafeindaskipan er líkan úr atómfræði, sem lýsir stöðu rafeinda í frumeindum á þann hátt að þær raðast eftir sérstökum reglum á svo kölluð rafeindahvel (einnig kölluð "rafeindahvolf" eða "rafeindasvigrúm") og "undirhvolf". Innbyrðist staða rafeindanna ræðst af fjórum skammtatölum:

Eðlis- og efnafræðingar beita skammtafræði, þ.m.t. bylgjujöfnum Schrödingers, til að lýsa rafeindaskipaninni með stærðfræðilegum aðferðum. Almennt er rafeindasvigrúm túlkað sem svæði þar sem líkindi eru á að finna rafeind(ir) sem eru á hreyfingu umhverfis frumeindakjarnann.

Til að gera grein fyrr stöðu þeirra er notaður sérstakur ritháttur, númer hvers hvolfs er ritað ásamt bókstaf sem táknar númer undirhvolf þess hvolfs, fjöldi rafeinda á því undirhvolfi er svo ritaður sem hávísir: 1s2 er lesið „tvær rafeindir á fyrsta undirhvolfi fyrsta hvolfs“ (til að tákna undirhvolfin eru bókstafirnir s, p, d, f og g notaðir, hvolf númer "n" er með "n" undirhvolf).

Jónin Cl- er með átján rafeindir sem raðast þá svona á hvolfin: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 þar sem "p" er annað undirhvolf á gefnu hvolfi. Til styttingar má rita næsta eðalgas á undan í hornklofa og rita svo stöðu hinna rafeindanna (rafeindahýsing neons er rituð 1s2 2s2 2p6 og er upphaf allra efna sem koma í næstu lotum fyrir neðan í lotukerfinu eins og því hægt að nota þetta sem styttingu): [Ne] 3s2 3p6.

Hálffyllt eða fyllt d-undirhvolf er orkulægra heldur en þegar vantar eina rafeind upp á að það sé fyllt eða hálffyllt, og tekur það því rafeind frá næsta s-undirhvolfi.
6. febrúar

6. febrúar er 37. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 328 dagar (329 á hlaupári) eru eftir af árinu.

Atburðir.
Félag frjálshyggjumanna

Félag frjálshyggjumanna starfaði 1979 - 1989 að því að kynna frjálshyggju á Íslandi með útgáfu tímarits, bóka og bæklinga og fundahaldi. Félagið var stofnað á áttræðisafmæli Friedrichs A. von Hayeks 8. maí 1979. Stjórn þess skipuðu Friðrik Friðriksson, síðar viðskiptafræðingur, sem var formaður, Auðun Svavar Sigurðsson, síðar skurðlæknir, Árni Sigfússon, síðar borgarstjóri og bæjarstjóri, Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, síðar forstjóri, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, síðar prófessor, Hreinn Loftsson, síðar lögmaður, og Skafti Harðarson, síðar framkvæmdastjóri. Félagið átti sér ýmsa öfluga bakhjarla, meðal annarra þá Pétur Björnsson, forstjóra Vífilfells, Pálma Jónsson, forstjóra Hagkaups, Odd Thorarensen lyfsala og Ragnar Halldórsson forstjóra. Stjórnarmenn voru allir sjálfstæðismenn, þótt félagið væri ekki í neinum skipulagstengslum við Sjálfstæðisflokkinn. Ýmsir forystumenn Sjálfstæðisflokksins, til dæmis Geir Hallgrímsson, Davíð Oddsson og Eyjólfur Konráð Jónsson, studdu félagið með ráðum og dáð.

Félag frjálshyggjumanna gaf meðal annars út bókina "Velferðarríki á villigötum" (1981) eftir Jónas H. Haralz bankastjóra og "Einstaklingsfrelsi og hagskipulag" (1982) eftir Ólaf Björnsson prófessor. Nokkrir erlendir fyrirlesarar komu beint eða óbeint á vegum félagsins til Íslands. Frægastir voru Nóbelsverðlaunahafarnir Friedrich A. von Hayek (1980), James M. Buchanan (1982) og Milton Friedman (1984), en erindi þeirra komu út í bókinni "Lausnarorðið er frelsi" (1994). Þau voru einnig birt í tímaritinu "Frelsinu", sem Félag frjálshyggjumanna gaf út 1980-1987. Hannes Hólmsteinn Gissurarson var ritstjóri þess 1980-1987, en Guðmundur Magnússon, sagnfræðingur og rithöfundur, 1987-1989. Í ritnefnd tímaritsins voru þeir Gísli Jónsson norrænufræðingur, Jónas H. Haralz, Matthías Johannessen skáld, Ólafur Björnsson og Þorsteinn Sæmundsson stjarnfræðingur. Félag frjálshyggjumanna var lagt niður, þegar ljóst þótti, að það hefði náð tilgangi sínum.
Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi

Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi var holdsveikraspítali í Laugarnesi starfræktur á árunum 1898-1943. Húsið stóð á grunni biskupsstofu sem þar stóð áður. Yfirlæknir var Sæmundur Bjarnhéðinsson.

Aðdragandi.

Á fyrstu áratugum 20 aldarinnar var rekinn holdsveikraspítali í Laugarnesi í glæsilegu timburhúsi. Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi var vígður 27. júlí 1898 og fyrstu sjúklingarnir komu á spítalann 10. október 1898. Holdsveikraspítalinn var gjöf dönsku Oddfellowreglunnar til íslensku þjóðarinnar. Hann var byggður fyrir gjafafé sem safnað var í Danmörku. Nokkru áður eða sumrin 1895 og 1896, ferðaðist hér um landið á vegum landstjórnarinnar danskur læknir dr. Edvard Ehler til að kynna sér útbreiðslu holdsveiki og meðferð sjúkra á Íslandi. Ehler skrifaði blaðagreinar og hélt erindi í Danmörku um bágborið ástand í heilbrigðismálum á Íslandi og lýsti holdsveiki sem smitsjúkdóm þar sem einangrun holdsveikra og hentug spítalavist væri áhrifamesta vörnin.

Saga.

Spítalinn var þá stærsta hús sem hafði verið reist á Íslandi­ og hann er stærsta timburhús sem nokkru sinni hefur risið hér á landi. Holdsveikraspítalinn var gerður fyrir 60 sjúkrarúm, en talið er að um aldamótin 1900 hafi um 237 verið holdsveikir á Íslandi. Þegar holdsveikum fækkaði var hluti byggingarinnar tekinn til annarra nota. Spítalabyggingin brann til grunna 7. apríl 1943. Hernámsliðið hafði þá yfirtekið spítalann. Þeir fáu holdsveikisjúklingar sem enn voru á landinu höfðu nokkru áður verið fluttir á Kópavogshæli.

Upphaf hjúkrunarnáms.

Holdsveikraspítalinn markar upphaf spítalabygginga á Íslandi og þangað má líka rekja upphaf hjúkrunarnáms. Gjöf Oddfellowreglunnar fylgdi sú krafa, að hjúkrun á spítalanum yrði undir stjórn fulllærðrar hjúkrunarkonu en engar hjúkrunarkonur voru þá til á Íslandi. Þess vegna voru fyrstu yfirhjúkrunarkonur Holdsveikraspítalans danskar og þær fluttu til landsins erlendan spítalaaga, sem var Íslendingum framandi. Strax haustið 1898 voru ráðnar stúlkur að spítalanum til aðstoðar við hjúkrunina, og þannig hófst skipulegt hjúkrunarnám á Íslandi, því síðar fóru þessar stúlkur til Danmerkur og luku hjúkrunarnámi þar.

Christophine Bjarnhéðinsson lauk hjúkrunarnámi í Danmörku árið 1897 en sigldi til Íslands í júlímánuði 1898 og varð fyrsta yfirhjúkrunarkona Holdsveikraspítalans. Hún hafði aldrei séð holdsveika manneskju þegar hún hóf störf.

Christophine gegndi stöðu yfirhjúkrunarkonu þar til hún gekk að eiga Sæmund Bjarnhéðinson prófessor og yfirlækni spítalans árið 1902. Frumburður þeirra hjóna, Kolfinna, fæddist svo sumarið 1903 (Margrét Guðmundsdóttir, 2010).

Fröken Harriet Kjær tók við stöðu yfirhjúkrunarkonu í Laugarnesi af frú Bjarnhéðinsson. Petrus Beyer yfirmaður Oddfellowreglunnar í Danmörku réð Kjær til starfa. Hún lauk hjúkrunarnámi árið 1890 og hafði unnið við hjúkrun í 13 ár. Læknisfrúin hefur eflaust létt þessum samlanda sínum fyrstu sporin hér á landi og komið henni í kynni við mágkonu sína, Bríeti Bjarnhéðinsdóttur, ristjóra Kvennablaðsins. Þau kynni urðu til þess að Kjær hóf skrif um hjúkrun á árunum 1903-4.
Spáskáldskapur

Spáskáldskapur eða furðusögur er flokkur bókmenntagreina sem snúast um hluti sem ekki eiga sér samsvörun í veruleikanum eins og við þekkjum hann. Hugtakið er notað yfir skáldskap sem fæst við yfirnáttúrulega hluti, gerist í ímyndaðri framtíð eða hliðarveruleika. Bókmenntagreinar sem taldar eru til spáskáldskapar eru meðal annars fantasíur, hrollvekjur, vísindaskáldskapur, efsögur, útópíur og dystópíur, og ofurhetjusögur. Þessar aðalgreinar skiptast svo í fjölmargar undirgreinar og blandaðar greinar, eins og vísindafantasíur, draugasögur, vampírusögur, gufupönk og sæberpönk, og heimsendaskáldskap.