arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Scipio Africanus

Publius Cornelius Scipio Africanus Major (á latínu: ¹) (235 – 183 f.Kr.) var herforingi í öðru púnverska stríðinu og rómverskur stjórnmálamaður. Hans er minnst fyrir að hafa sigrað Hannibal Barca frá Karþagó í Orrustunni við Zama. Fyrir vikið hlaut hann viðurnefnið "Africanus" en var auk þess nefndur „hinn rómverski Hannibal“. Hann er almennt talinn með bestu herforingjum hernaðarsögunnar.

Scipio Africanus tilheyrði Scipio greininni af Cornelia ættinni, sem var ein af helstu aðalsættunum í Róm. Faðir Scipios, sem einnig hét Publius Cornelius Scipio, féll í bardaga í Íberíu í Öðru púnverska stríðinu. Scipio Africanus tók í kjölfarið við stjórn herafla Rómverja á Íberíu og barðist þar meðal annars við Hasdrubal, bróður Hannibals. Scipio sannaði sig sem snjall herstjórnandi á næstu árum og tókst, árið 206 f.Kr. að binda enda á veru Karþagómanna á Íberíu þegar hann sigraði þá í Orrustunni við Ilipa. Í kjölfarið höfðu Rómverjar völd á stórum svæðum á Íberíuskaganum og gerðu að skattlandinu "Hispaniu".

Árið 204 f.Kr. hélt Scipio til Norður-Afríku með herafla og tók þar með átökin til heimalands Karþagómanna. Til að bregðast við þessu var Hannibal kallaður heim frá Ítalíu. Scipio og Hannibal mættust svo í Orrustunni við Zama, árið 202 f.Kr., þar sem Rómverjar unnu afgerandi sigur. Orrustan reyndist vera sú síðasta í stríðinu því Karþagómenn gáfust upp stuttu síðar. Scipio var fagnað sem hetju í Róm þegar hann hélt upp á sigurinn yfir Hannibal og fékk hann viðurnefnið "Africanus". Eftir stríðið tók Scipio lítinn þátt í stjórnmálum Rómar og settist að lokum í helgan stein í Campaniu.
Satúrnus (guð)

Satúrnus var rómverskur guð landbúnaðar á álíkan hátt og Krónos í grískri goðafræði. Maki Satúrnusar var Opa. Satúrnus var faðir Júpíters, Ceresar og Veritas svo einhver barna hans séu nefnd

Áhrif.

Í ensku máli heita laugardagar eftir Satúrnusi.

Sjötta reikistjarnan í sólkerfinu heitir eftir Satúrnusi
Seifur

Seifur (á grísku "Zeus") var höfuðguð grískrar goðafræði. Hann var himnaguð og þrumuguð, guð laga og reglu. Hliðstæða Seifs í rómverskri goðafræði var Júpíter, sem var raunar upphaflega sami indóevrópski guðinn.

Seifur var sonur Krónosar og Rheu. Kona hans var Hera, systir hans. Meðal barna hans voru guðirnir Ares, Hefæstos, Aþena, Hermes, Apollon og Artemis, Afródíta (skv. sumum sögum) og Ate (í Ilíonskviðu). Hann átti einnig börn með mennskum konum, þar á meðal Herakles, Helenu fögru og Pollux.

Seifsstyttan í Ólympíu telst eitt af sjö undrum veraldar.
Vallarfoxgras

Vallarfoxgras (fræðiheiti: "Phleum pratense") er fjölært gras af ættkvíslinni "Phleum". Vallarfoxgras er ræktað hérlendis og er afar vinsælt til beitar og sláttar. Uppskeran er bæði mikil og orkurík. Tegundin er þó viðkvæm fyrir beit og traðki og nýtist því best í bland við aðrar grastegundir, eins og Vallarsveifgrasi. Vallarfoxgras vex villt um alla Evrópu, frá Miðjarðarhafi allt norður að 70. breiddarbaug. Frá Evrópu barst það til Bandaríkjanna með landnemum, en það var Daninn Timothy Hansen sem talinn er upphafsmaður ræktunar á vallarfoxgrasi. Upp úr 1720 flutti hann fræ með sér frá Nýja-Englandi til Marylands og vann að útbreiðslu þess. Honum til heiðurs er tegundin enn kölluð Timothy eða Timotei í allmörgum löndum.

Líffræði.

Vallarfoxgras getur náð 50 til 150 cm hæð og blöðin geta verið allt að 40 cm löng og 1 cm á breidd. Blöðin eru lensulaga og snúa stundum dálítið upp á sig. Blómskipun vallarfoxgrass er axpuntur, sem nefnist einnig kólfur. Hann er snarpur viðkomu vegna stuttra brodda á axögnunum. Vallarfoxgras safnar forða í lauk.
Hassan Nasrallah

Sayyed Hassan Nasrallah (arabíska "حسن نصرالله‎") (f. 31. ágúst, 1960 í Burj Hammud, Beirút, Líbanon) er núverandi aðalritari íslömsku hreyfingarinnar Hizbollah.
Squarepusher

Squarepusher er breskur tónlistarmaður sem heitir réttu nafni Thomas Jenkinson. Hann er á samningi hjá breska útgáfufyrirtækinu Warp Records.

Ferill.

Thomas Jenkinson fæddist í Chelmsford í Essex í Bretlandi og gekk í King Edward VI Grammar School þar. Hann lærði sjálfur á bassa, gítar og trommur og hóf snemma að fikta við trommuheila (Boss DR-660) og hljóðgervla (Akai S950 og S6000). Seinna meir notaðist hann við Reaktor og Eventide Orville forritin fyrir einkatölvur.

Thomas hefur gefið út undir öðrum nöfnum en Squarepusher m.a. „Duke of Harringay“, Tom Jenkinson og „Chaos A.D.“. Hann er góðkunningi tónlistarmannsins Richard D. James (betur þekktur sem Aphex Twin).

Árið 1995 gaf hann út breiðskífuna „Alroy Road Tracks“ hjá Spymania. Ári eftir fylgdu „Feed me weird things“ og EP-platan „Squarepusher Plays...“ hjá útgáfufyrirtækinu Rephlex. Árið 1997 var hann svo kominn til Warp Records þar sem hann hefur gefið út 9 plötur, sú tíunda, „Hello Everything“ er væntanleg 16. október 2006.

Stíll.

Thomas notast við hljóðgervla og trommuheila eins og áður hefur komið fram og því er erfitt að fullyrða með nokkurri vissu hvert hann sækir efnivið sinn. Á tónleikum leikur hann þó oft undir á bassa, gítar og trommur. Tónlist hans hefur verið flokkuð sem tilraunakennd dans-tónlist undir djass-áhrifum en þó kennir ýmissa grasa í tónlist hans sem gerir það að verkum að erfitt er að flokka hana.

Hugmyndafræði.

Í greinaskrifum og viðtölum kemur fram að Thomas hefur þróað með sér sérstaka nálgun gagnvart tónlistarsköpun. Hann telur tölvur eða vélar eiga jafn mikinn þátt í sköpunarferlinu og tónlistarmaðurinn. Hann segir möguleika við sköpun tónlistar að hverju sinni vera háð ytri takmörkunum sem á fyrri öldum hafi verið sérstök hefð klassískrar tónlistar, tungumál og hönnun hljóðfæranna sem notast var við.

Í ljósi þessa telur Thomas að til þess að geta samið tónlist megi ekki reyna að ráða yfir eða stjórna vélinni eða tölvunni heldur þurfi að eiga sér stað eins konar samvinna. Þetta ber þó ekki að skilja sem svo að Thomas telji vélar búa yfir einhverskonar meðvitund.

Þann misskilning að tónlistarmenn hafi stjórn á hljóðfærunum sínum telur Thomas til vestrænnar einstaklingshyggju og þeirri þráhyggju að vilja skapa sér ódauðlegan minnisvarða.
Skjal ehf.

Þörungablómi er afar hröð fjölgun svifþörunga í sjó eða vatni. Venjulega er aðeins ein eða fáar tegundir sem fjölgar gífurlega og sjórinn eða vatnið breytir um lit þegar þar verður mikill fjöldi litafruma. Í þörungablóma geta verið milljónir fruma í millilítra.

Þörungablómi getur valdið tjóni í kvíaeldi í sjó vegna þess að það verður súrefnisskortur í vatninu því á nóttunni nota þörungarnir súrefni til öndunar. Einnig þverr súrefnið við rotnun (oxun) þörunga þegar þeir deyja. Sumir þörungar eru eiturþörungar.
Hiragana

Hiragana (平仮名, ひらがな eða ヒラガナ, beinþýtt sem „slétt kana“) er annað tveggja atkvæðatáknrófa í japönsku, en hitt er katakana. Þau, ólíkt kanji, lýsa atkvæðum frekar en hugtökum og eru því líkari hebresku, eþíópísku, ndjuká eða inuktitut heldur en öðrum austurlenskum ritkerfum.

Hiragana er notað fyrir:

Hiragana samanstendur af 50 grunntáknum og tveimur aðgreiningarmerkjum (diacritics), ° og ¨, sem gefa 25 tákn til viðbótar. Einnig eru til mörg atkvæði sem lýst eru með tveimur táknum, þ.e. atkvæðatákni sem dregur samhljóða inn í atkvæðið og svo ýmist ya (や), yu (ゆ), eða yo (よ). Þá er hefðin að það tákn sé skrifað smærra en hitt, til þess að fjarlægja allan vafa um réttan framburð, t.d. er kya (きゃ) skrifað „ki“ (き) og „ya“ (や).

Ritkerfið.

Táknin eru kölluð gojūon (五十音, bókstaflega „fimmtíu hljóð“, en af þeim eru eingöngu 45 í almennri notkun í dag), sem geta svo breyst á eftirfarandi vegu:

Það eru til aðrar aðferðir til þess að lýsa hljóðum í hiragana, t.d. með notkun smækkaðra mynda hinna fimm stöku sérhljóða. Þetta er ekki almennt notað í formlegri skrift, en er stundum notað í katakana á tökuorðum til þess að lýsa betur upprunalegum framburði orðsins.

Það eru nokkur hiragana sem eru ekki í stöðluðu nútíma táknrófi. wi (ゐ) og we (ゑ) eru úreld. Vu (ゔ) er nútímalegt og borið fram "bwu" til þess að áætla „v“ hljóðið í erlendum tungumálum á borð við íslensku eða ensku. Það er mjög sjaldgæft samt vegna þess að tökuorð eru yfirleitt rituð í katakana.

Ef að tölvan þín hefur leturgerð sem styður Japanska stafi getur þú séð eftirfarandi töflu af hiragana ásamt Hepburn rómönskun þeirra. Úrelt kana eru sýnd í rauðum lit.
Miðgarður

Miðgarður er í norrænni goðafræði haft um hina byggðu jörð manna eða garðinn umhverfis hana. Miðgarður er við rætur heimstrésins Yggdrasils og jaðrar við Útgarð þar sem jötnar búa og Álfheima þar sem álfar búa. Miðgarður tengist einnig við Ásgarð með brúnni Bifröst og tengist einnig við undirheima og Hel.
Grafarholt og Úlfarsárdalur

Grafarholt og Úlfarsárdalur er hverfi í Reykjavík. Hverfið markast af Vesturlandsvegi, Úlfarsá að sveitarfélagamörkum Mosfellsbæjar, til norðurs og austurs með sveitarfélagamörkum að og um Úlfarsfell að Vesturlandsvegi. Skólar í hverfinu eru þrír: Ingunnarskóli, Sæmundarskóli og Dalskóli. Einnig eru 4 leikskólar þeir heita: Maríuborg, Geislabaugur, Reynisholt og Dalsskóli (líka grunnskóli). Í Grafarholti er eitt vatn og heitir það Reynisvatn. Úlfarsá rennur í gegnum mörk Úlfarsársdals og Grafarholts og breytist svo í Korpúlfsstaðaá við Vesturlandsveg, svo er Úlfarsfell fyrir ofan hverfið það er 296 metra hátt.

Póstnúmer: 113

Íbúar í Grafarholti og Úlfarsárdal voru rúmlega 6.600 árið 2017.
Látrabjarg

Látrabjarg er fuglabjarg á Vestfjörðum. Það er stærsta sjávarbjarg Íslands, 14 km að lengd og 441 metri þar sem það er hæst. Látrabjargi er í daglegu tali skipt í fjóra hluta, sem heita Keflavíkurbjarg, Látrabjarg, Bæjarbjarg og Breiðavíkurbjarg. Látrabjarg hefur verið nytjað frá landnámstíð. Það er vestasti oddi Íslands. Nafnið kemur af orðinu látur. Bjargið var friðað árið 2021.

Björgunarafrekið við Látrabjarg.

Togarinn Dhoon strandaði undir Geldingsskorardal í miklu óveðri þann 12. desember 1947 og hófust þá miklar björgunaraðgerðir. Þær stóðu yfir í um þrjá daga og nær allir bændur í grendinni unnu að björguninni. Þrír skipverjar höfðu drukknað áður en björgunarmenn höfðu sigið niður bjargið en 12 sem eftir voru lifandi var öllum bjargað. Ári síðar var gerð heimildarmynd um björgunina sem Óskar Gíslason leikstýrði. Á meðan á tökum stóð strandaði togarinn Sargon og náði Óskar myndum af þeirri björgun og notaði í heimildarmyndinni. Hún var frumsýnd árið 1949.

Lífríki.

Fjöldi fugla hefur Látrabjarg að heimili. Bjargið er stærsta álkubyggð í heimi og stærsta byggð langvíu og fýls á Íslandi. Þar verpir einnig mikill lundi sem er ábyrgðartegund Íslands. Í bjarginu verpa einnig fálki, hrafn, stuttnefja og svartbakur sem allar eru á válista yfir tegundir í útrýmingarhættu á Íslandi. Aðrar fuglategundir sem finnast í miklum mæli í Látrabjargi eru rita og teista og mögulega einnig toppskarfur og hvítmáfur.

Fléttutegundin bjargstrý vex á Látrabjargi og á örfáum öðrum stöðum á landinu. Bjargstrý er á válista sem tegund í yfirvofandi hættu.
Grárefur

Grárefur (fræðiheiti: "Urocyon cinereoargenteus") er refur sem finnst í suðurhluta Kanada, stærstum hluta Bandaríkjanna og Mið-Ameríku að Venesúela. Grárefur og hinn náskyldi eyjarefur eru einu tegundirnar í ættkvíslinni "Urocyon" og taldir vera frumstæðastir núlifandi hunddýra. Grárefurinn lifir í skógum og er eina hunddýrið sem getur klifrað í trjám.
Bandýmannafélagið Viktor

Bandýmannafélagið Viktor var stofnað 4. apríl 2004 sem bandýfélag með heimili og varnarþing í Reykjavík. Stofnfélagar voru fimm, allt þáverandi nemendur í MR. Stjórnkerfi þess er sérstakt og fara svokallaðir bandýmenn með öll völd innan félagsins. Leiðtogi þess ber titilinn kafteinn. Bandýmannafélagið Viktor vann Íslandsmeistaratitilinn í bandý 2004, 2005 og 2009.
Teknillinen korkeakoulu

Teknillinen korkeakoulu er stærsti tækniháskóli Finnlands. Hann er staðsettur í Espoo, þar sem að hann var stofnaður árið 1849, en hann fékk ekki opinbera stöðu sem háskóli fyrr en árið 1908. Við skólann eru starfræktar 12 deildir og 9 stofnanir, og kenndar eru 19 námsleiðir. Alls eru 250 prófessorar við skólann og 15.000 nemendur á öllum námsstigum. Síðan skólinn var stofnaður hefur verið veitt 961 mastersgráða og 130 doktorsgráða (2004). Skólinn veltir um 223 milljón evrum á ári.

Rektor háskólans er Matti Pursula.
Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur

Vilhjálmur Alexander eða Willem-Alexander ("Willem-Alexander Claus George Ferdinand") (fæddur 27. apríl 1967) er konungur Hollands. Hann er sonur Beatrix Hollandsdrottningar og Claus prins og tók við konungdæmi 30. apríl 2013, þegar móðir hans sagði af sér. Hann varð þar með fyrsti konungur Hollands frá því að Vilhjálmur 3. lést 1890 og hafði þá verið krónprins Hollands frá 1980.

Fjölskylda.

Þann 2. febrúar 2002 giftist Vilhjálmur Alexander argentínskri konu að nafni Máxima Zorreguieta Cerruti (f.17. maí 1971). Val hans á eiginkonu vakti í fyrstu hörð viðbrögð landsmanna, þar sem faðir Máximu hafði verið landbúnaðarráðherra í stjórnartíð argentínska forsetans Jorge Rafael Videla, einræðisherra. Út af því var föður hennar ráðlagt að mæta ekki í brúðkaupið. Maxima og Vilhjálmur Alexander eiga þrjár dætur:
Andrew Rogers

Andrew Rogers er ástralskur nútímalistamaður sem býr til skúlptúra og umhverfislistaverk. Hann hefur unnið frá árinu 1998 því að setja upp stór (allt að 40.000 fm að flatarmáli) umhverfislistaverk á stöðum víða um heim og hefur lokið uppsetningu 51 þeirra í 16 löndum á sjö heimsálfum, m.a. Ástralíu, Bólivíu, Chile, Ísrael og Sri Lanka. Hann vann að uppsetningu slíkra listaverka í Eyjafirði. Á hverjum stað eru um þrjár uppsetningar, eitt verk er sameiginlegt með öllum stöðum og heitir það "Rhythm of Life" en hin verkin eru mismunandi og sækir hann hugmyndirnar fyrir þeim í menningu landsins þar sem verkin eru. Yfir 7.500 manns hafa komið að gerð þeirra.

Árið 2007 var sýning á verkum Rogers í Listasafninu á Akureyri (Rhythms of Life I-VII).
Spagettívestri

Spagettívestri er undirtegund vestrans sem kom fram um miðjan 7. áratug 20. aldar. Vestrar af þessari gerð voru fyrst framleiddir af ítölskum kvikmyndaverum fyrir lítið fé, og því voru þeir kenndir við það sem Ítalir voru frægastir fyrir, spagettíið. Vestrar þessir voru einnig með öðru sniði en þeir bandarísku. Þeir umbreyttu t.d. mörgum af vestraklisjum þess tíma og hefðum sem ríkt höfðu í vestrum fram að því. Spagettívestrinn tefldi fram knöppu myndmáli, einfaldri frásögn sem byggðist gjarnan á klassískum sagnaminnum, og lítt fegruðu ofbeldi. Margar þessara mynda voru teknar upp á Sardiníu og Almería í Andalúsíu á Spáni.

Þekktustu spagettívestrarnir eru kvikmyndir Sergio Leones með Clint Eastwood og Charles Bronson í aðalhlutverkum. Meðal þekktustu spagettívestranna má nefna "Hnefafylli af dollurum" ("Per un pugno di dollari" - 1964), "Hefnd fyrir dollara" ("Per qualche dollaro in più" - 1965), "Django" (1966), "Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur" ("Il buono, il brutto, il cattivo" - 1966) "Blóðhefnd" ("L'uomo, l'orgoglio, la vendetta" - 1967), "La vendetta è un piatto che si serve freddo" (1971) og "Blóðdrifnir bófar" ("Diamante Lobo" - 1976). Flestar þessara mynda voru framleiddar í samstarfi milli landa eins og Ítalíu, Spánar, Frakklands, Þýskalands, Ísraels og Bandaríkjanna. Yfir 600 vestrar voru framleiddir í Evrópu frá 1960 til 1978.
Einræði

Einræðisríki, ólíkt lýðræðisríkjum, byggja ekki á grundvallargildum líkt og umburðarlyndi, viðurkenningu grundvallarréttinda og jöfnum rétt allra fyrir lögum. Í slíkum ríkjum er tiltekin valhópur í stað kjósendahóps, sem veitir valdhafa umboð til að stjórna. Því myndast umboðskeðja milli valdhópsins og valdhafans en fólkið, almenningur, heyrir undir beint boðvald valdahafans og hefur því ekkert að gera með stjórn landsins, það veitir engum umboð en er samt undir valdsviði hans. Einræðisríki eru flokkuð eftir gerð valdhópsins. Dæmi um einræðislegt stjórnarform eru:

Valdhafar einræðisríkja eru einungis ábyrgir gagnvart valdhóp sínum svo almenningur hefur ekkert að segja um stjórn ríkisins og hefur valdhafi því vald yfir almenningi sem ekki er lögmætt af honum sjálfum.

Alræðisríki hafa einræðislegt stjórnarform en eru ekki einræðis ríka af því að:
Viðmótshönnun

Viðmótshönnun er grein innan tölvunarfræði sem fjallar um hönnun á notendaviðmóti tölvukerfa.
Breiðskífa

Breiðskífa er útgefin hljómplata sem inniheldur stúdíóupptökur frá einum flytjanda. Breiðskífur eru oftast á bilinu 25-80 mínútur að lengd og er lengd þeirra oft miðuð við 33⅓ snúninga 12 tommu vínylplötur (sem geta verið allt að 30 mín hvor hlið).

Breiðskífur eru stundum tvöfaldar og eru þær þá gefnar út á tveimur geisladiskum eða tveimur vínylplötum.

Hugtakið á sér enga formlega skilgreiningu og er lengd þeirra og lagafjöldi nokkuð fljótandi og hafa flytjendur nokkuð svigrúm til að ákvarða hvort þeir vilji kalla hljómplötur sínar breiðskífur eða eitthvað annað. Sjaldnast eru þó færri en 6 lög á breiðskífu (nema lögin séu þeim mun lengri).

Aðrar tegundir hljómplatna eru til að mynda stuttskífur, smáskífur, safndiskar, tónleikadiskar og deiliskífur.
Steingrímur (jólasveinn)

Steingrímur er mögulega heiti á jólasveini sem kemur fyrir í tveimur Íslenskum nafnaþulum sem Jón Árnason fékk frá Guðmundi Gísla Sigurðssyni (f. 1835) sem alist hafði upp á Stað í Steingrímsfirði.

Fyrri þulan er svona:

Síðari þulan er svona:

Hugsanlega er Steingrímur jólasveinn eða tröll sem orðið hefur til út frá sögnum um landnámsmanninn Steingrím trölla sem í "Landnámu" er sagður hafa numið Steingrímsfjörð. Líklegra er þó að nafnið Steingrímur hafi strax við landnám átt við einhvers konar náttúruvætt, enda eru slíkar vættir með endinguna -grímur alþekktar í norskri þjóðtrú, til dæmis "Fossagrímur" sem býr í fossum, spilar á hljóðfæri og reynir að seiða fólk í fossinn.
Skemmtiferðaskip

Skemmtiferðaskip er farþegaskip þar sem siglingin sjálf og þægindin um borð eru aðalmarkmið ferðarinnar. Skemmtiferðaskip eru mikilvægur þáttur í alþjóðlegri ferðaþjónustu og hefur vaxið ört frá síðustu áratugum 20. aldar. Skemmtiferðaskipin eiga sér rætur í stóru farþegaskipunum sem sigldu yfir Atlantshafið á fyrri hluta aldarinnar. Í upphafi voru það sömu skipin sem fengu nýtt hlutverk sem skemmtiferðaskip þegar farþegaflugvélar tóku endanlega við af skipum um 1960. Fyrstu sérsmíðuðu skemmtiferðaskipin voru tiltölulega lítil en nú á tímum eru skemmtiferðaskip risaskip, fljótandi hótel, með öllum þægindum, frá verslunarmiðstöðvum að sundlaugum.
María mey

María mey er móðir Jesú samkvæmt Nýja testamentinu og öðrum kristnum heimildum. Mest er talað um hana í fæðingarfrásögnum guðspjallanna (Matt. og Lúk.). María var heitkona Jósefs og varð þunguð af heilögum anda, fæddi síðar son sinn Jesú. Ekki eru til margar frásagnir af því að María hafi fylgt Jesú á ferðalögum hans. Í Jóh. 19.25 er þó sagt að hún hafi verið viðstödd krossfestinguna. Í Postulasögunni er sagt að eftir krossfestinguna hafi María verið um kyrrt í Jerúsalem og segir hefðin að gröf hennar sé þar að finna.

María hefur orðið að tákni fyrir trúfesti og tryggð, sér í lagi í kenningum og helgihaldi rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Bæði innan hennar og rétttrúnaðarkirkjunnar gegnir María einnig hlutverki meðalgangara milli syndugs mannkyns og Guðs. Rómversk-kaþólska kirkjan staðfesti flekklausan getnað Maríu með trúarsetningu árið 1854, þ.e. áréttað var að María hafi verið getin án erfðasyndarinnar. Samkvæmt hefðinni steig María upp til himna og er Himnaför Maríu haldin hátíðleg þann 15. ágúst.
Kasakska

Kasakska (қазақ тілі/қазақша/qazaq tili) er tungumál Kasakstans. 11 milljón manns tala hana sem móðurmál. Hún er tyrkískt tungumál. Kasakska er töluð í Kasakstan og í Mið-Asíu. Önnur lönd þar sem kasakska er töluð eru Mongólía, Úsbekistan og Kirgistan, og minnihlutahópar í Þýskalandi, Bandaríkjunum og Tyrklandi. Kasakska er mjög svipuð kirgísku, úsbeksku, túrkmensku, asersku og tyrknesku. Greina má mörg sameiginleg orð og fólk sem kann kasöksku á auðvelt með að lesa þessi mál.

Stafróf.

Kasakska er skrifuð með breyttri útgáfu kýrillíska stafrófsins, en var áður rituð með arabíska stafrófinu.

Аа Әә Бб Вв Гг Дд Ғғ Ее Ёё Жж Зз Ии Йй Кк Ққ Лл Мм Нн Ңң Оо Өө Пп Рр Сс Тт Уу Ұұ Үү Фф Хх Һһ Цц Чч Шш Щщ (Ъъ) Ыы (Ьь) Іі Ээ Юю Яя
Mind

Mind er virt breskt tímarit um heimspeki, sem er gefið út hjá Oxford University Press fyrir hönd Mind Association. Í tímaritinu eru birtar greinar innan rökgreiningarhefðarinnar í heimspeki. Tímaritið kom fyrst út árið 1876. Árið 1891 hófst útgáfan upp á nýtt og var kölluð „nýja röðin“ (‚New Series‘).

Í upphafi var tímaritið tileinkað þeirri spurningu hvort sálarfræði gætu talist til náttúruvísinda, en eins og áður segir er athyglinni beint að rökgreiningarheimspeki í dag.

Núverandi ritstjóri tímaritsins er Thomas Baldwin, prófessor við University of York.

Frægar greinar.

Fræg grein eftir Bertrand Russell, Um tilvísun ("On Denoting") var birt í fyrsta sinn í Mind 1905 og Alan Turing setti fyrst fram hugmyndina um Túringprófið í 1950 hefti af "Mind".
Eðlur

Eðlur eru hreisturdýr sem tilheyra undirættbálkinum "Lacertilia" eða "Sauria".

Almennt.

Þær eru venjulega ferfættar með ytri eyrnaop og hreyfanleg augnlok. Stærstu eðlurnar eru kómódódreki sem nær þremur metrum, en þær minnstu eru aðeins nokkrir sentímetrar.

Þær hafa aðlagast ýmsum aðstæðum of finnast í margvíslegum búsvæðum víða um heim, í eyðimerkum, á graslendi, í skóglendi og mýrlendi og til fjalla.

Margar tegundir lifa í trjám — af þeim eru kamelljónin sérhæfðust með gripfætur og griphala, langa veiðitungu og afar góða sjón. Augu kamelljóna geta hreyst sjálfstætt í allar áttir.

Fæða og atferli.

Flestar stórvaxnar eðlur eru jurtaætur. Sækemban er eina eðlan sem lifir í sjó; hún étur þang.

Monitor-eðlurnar í Eyjaálfu og Asíu eru einu stóru eðlurnar sem eru rándýr. Þær eru óvenju virkar eðlur og geta ráðist á stór spendýr. Kómódódrekinn situr fyrir hjörðum dádýra og Beitir eitruðu biti til að sljóvga og loks drepa bráðina.

Fæðuatferli eðla er fjölbreytt og nær öfgakennt í sumum tilfellum. "Leiocephalus schreibersi" situr á sömu greininni frá sólsetri til sólseturs og er alveg hreyfingarlaus 99% tímans — einu hreyfingarnar voru eldsnöggar árásir á skordýr. "Ameiva chrysolaema" er virk í aðeins 4-5 tíma á dag en er á nær stanslausri hreyfingu og það á miklum hraða.

Tvær megin aðferðir við fæðuöflun: Fyrirsát og span.
Belgrad

Belgrad (Београд eða Beograd á serbnesku) er stærsta borg og höfuðborg Serbíu. Við borgina eru ármót Dónár og Sava. Borgin er ein af þeim elstu í Evrópu og á rætur sínar að rekja allt til um 6000 f.Kr. Í henni búa um 1.200.000 manns, hún er stærsta borg fyrrum Júgóslavíu og fjórða stærsta borg Suð-Austur Evrópu á eftir Istanbul, Aþenu og Búkarest.

Á því svæði sem Belgrad er í dag hafðist forsögulegur þjóðflokkur Vinča við. Borgin var stofnuð á tímum Kelta og Rómarveldis en á 7. öld tóku Slavar að byggja borgina. Serbía tilheyrði Austur-rómverska keisaradæminu, var undir Frönkum, Búlgörum, Ungverjum og Serbum áður en Ottómanveldið lagði Belgrad undir sig árið 1521. Belgrad var höfuðborg sjálfstæðs ríkis Serba frá árinu 1403 til 1427 en féll þá aftur til Ottómana. Serbía hlaut sjálfstæði árið 1841. Á 20. öld var Belgrad höfuðborg Konungsríkis Serba, Króata og Slóvena á árunum 1918-29, 1929-41 Konungsríkisins Júgóslavíu og loks 1945-92 Sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu.

Belgrad hefur töluverða sjálfsstjórn innan Serbíu og er borgarstjórnin þónokkuð valdamikil. Borginni er skipt í 17 smærri hverfiseiningar sem hvert fyrir sig hefur sérstakt hverfisráð. Borgin nær yfir 3,6% af landssvæði Serbíu og u.þ.b. 21% fólksfjöldans (að Kosovo frátöldu) býr innan borgarmarkanna.

Landafræði.

Belgrad er í um 117 m hæð yfir sjávarmáli við ármót tveggja stórra áa Dónár og þverár hennar Sava.
Beinfiskar

Beinfiskar eru yfirflokkur fiska sem inniheldur bæði geislugga ("Actinopterygii") og holdugga ("Sarcopterygii"). Þessir flokkar fiska eru af þróunarlínum sem eru samsíða þróunarlínum landdýra. Af þessari ástæðu eru ferfætlingar sums staðar settir í þennan flokk.

Langflestir fiskar eru beinfiskar og langflestir beinfiskar eru geisluggar. Aðeins sjö núlifandi tegundir holdugga eru til, þar á meðal lungnafiskur og skúfuggi.

Beinfiskar eru með sundmaga eða lungu og eru með hreyfanleg tálknlok sem gera þeim kleift að anda án þess að þurfa að hreyfa sig.