Ingimar Óskarsson

Ingimar Óskarsson (27. nóvember 1892 – 02. maí 1981) var íslenskur náttúrufræðingur. Ingimar stundaði skeldýrarannsókna alla ævi og skrifaði Skeldýrafánu Íslands (íslenskt undirstöðurit um skeldýr og kuðunga), en mest starf liggur þó eftir hann í grasafræði og rannsóknum gróðurfari.

Ævi.

Ingimar fæddist á Klængshóli í Skíðadal, sem gengur inn úr Svarfaðardal við utanverðan Eyjafjörð. Foreldrar hans voru Óskar Rögnvaldsson bóndi þar og kona hans Stefania Jóhanna Jónsdóttir frá Bryta á Þelamörk. Sumarið 1924 vann Ingimar í Lystigarðinum Akureyrar og kynntist þar við Margréti Kristjönu Steinsdóttur (1896-1982), bónda í Vatnsfjarðarseli Reykjafjarðarhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu og kynntist þar ræktunarstörfum. Gengu þau í hjónaband að 2. október 1924 og voru saman til æviloka. Saman eignuðust þau börn Óskar, Ingibjörgu og Magnús.

Nám og störf.

Ingimar stundaði nám við Gagnfræðaskólann á Akureyri. Þrátt fyrir prýðilegar námsgáfur varð skólasetu hans ekki lengri og á 1913 tók Ingimar gagnfræðapróf, en hann stundaði sjálfsnám alla ævi. Hann fékk snemma mikinn áhuga á náttúrufræði, einkum flóru og gróðri Íslands, og auk þess að afla sér fróðleiks úr fáanlegum rituðum heimildum fór hann markvisst að reyna að auka við þekkingu sína með eigin rannsóknum.

Eftir 1913, næstu þrjátíu árin fékkst Ingimar aðallega við kennslu, einkum í náttúrufræði, á ýmsum skólastigum, allt frá því að vera heimiliskennari og til þess að vera gagnfræðaskólakennari. Auk kennslunnar var hann framkvæmdastjóri Ræktunarfélags Noröurlands (1923-1924); umsjónarmaður Lystigarðsins á Akureyri (1929-1931); formaður Guðspekifélagsins Systkinasambandið á Akureyri (1934-1936) og ritari þess (1928—1934).

Árið 1945 fluttist Ingimar til Reykjavíkur og varð kennari í náttúrufræði við Gagnfræðaskóla Reykjavíkur. Þökk sé aðstoð Arna Friörikssoni fiskifræðingi, á 1947 varð Ingimar aðstoðarmaður við Hafrannsóknastofnun og vann þar næstu þrjátíu ár fram á árið 1978. Vann hann þar einkum við að aldursgreina þorskkvarnir.

Hafði raunar byrjað Ingimar á fiski- og skeldýrarannsóknum sínum löngu fyrr, þann 1920 þegar hann var kennari á Dalvík, og ritað greinar um þau efni. Hann safnaði skeljum og kuðungum í fjörunni eða hann fékk senda ýsumaga til rannsóknar, af því að étur ýsan öllum skeldýrum og gleypir þau í heilu lagi. Þannig náðist í margar fágætar tegundir af íslenskum skeldýrum. Þótti nemendum nýstárlegt og fróðlegt að sjá hann kryfja ýsumaga og fremja fleira þvilikt. Ahuga vakti hann sannarlega, bæði þá í skólanum og siðar þegar um árabil flutti hann fjölda fróðlegra erindi í útvarp um fjölmargar dýrategundir, bæði í sjó og á landi. Auk þess hann skrifaði í blöð og tímarit um þau.

Mest áhuga liggur þó eftir hann í grasafræði. Frá og með árinu 1925 og næstu fimmtíu árin stundaði hann þannig rannsóknir á flóru Íslands.

Lengi vel tók hann fyrir eitthvert landsvæði til rannsókna á hverju sumri og ritaði siðan svæðislýsingar um flóru og gróðurfarið, t.d. í Svarfaðardal, Hrísey, Eyjafirði, Reyðarfirði, Vestfjörðum, Flatey á Skjálfanda o.s.frv. Hann fann allmargar tegundir háplantna fyrstur á Íslandi og gaf þeim nöfn og jók miklu við vitneskju manna um útbreiðslu háplantna hér. Staðlaða höfundarstyttingin "Ósk." er notuð til að tilgreina hann sem höfund þegar vitnað er í grasafræði og 87 nöfn gefin út af Ingimari Óskarssyni.

Eftir 1950 um síðustu þrjá áratugi rannsakaði hann aðallega hina merkilegu ættkvisl undafifla. Var um skeið einhver helsti sérfræðingur á Norðurlöndum í undafíflum, þessum erfiða hópi blómplantna og lýsti mörgum nýjum tegundum.

Grasafræðiverkin Ingimars eru fjölmargar, voru birt flestar í Náttúrufræðingnum, en sumar í erlendum timaritum á ensku og hjá Visindafélagi Islendinga.

Auk þess fékkst hann einnig við rannsóknir á ýmsum öðrum sviðum líffræði, einkum á sveppum og störum.

Verk.

Fyrstu ritgerðir um niðurstöður rannsókna sinna birti Ingimar 1927 og til 1981 skrifaði hann um 90 ritgerðir, þar af sumar reyndar heilar bækur. Tæplega 60 eru um grasafræðileg efni, rúmar 20 um dýrafræði og um 10 fræðslugreinar og bækur fyrir almenning um ýmis svið náttúrufræði, sem hann ýmist skrifaði sjálfur eða þýddi úr öðrum málum.

Grundvallarrit hans er Skeldýrafána Íslands sem er um íslensk lindýr í sjó. Ingmar byrjaði á rannsóknum á lindýrum á 1924 og birti fyrstu ritgerðina um þær árið 1944. Átta árum síðar á 1952 kemur út fyrsta bók hans um skeldýrafána - Samlokur í sjó, og tíu árum þar á eftir sniglafána - Snæsniglar með skel. Bæði þessi bækur hafa verið endurskoðuð og gefin út aftur, síðast 1982 í einni bók, Skeldýrafána Íslands, sem Óskar sonur hans lauk við að búa til prentunar að honum látnum.

Mest starf liggur þó eftir hann í grasafræði. Hann skrifaði mikið greinar um þá og gaf út bók um undafífla "Synopsis and Revision of Icelandic Hieracia"(1966), sem þekktur meðal grasafræðinga víða á norðurhveli jarðar. Þá var hann einn þeirra þriggja grasafræðinga sem endurskoðuðu og sáu um 3. útgáfu Flóru Íslands eftir Stefán Stefánsson árið 1948. Ritaði, ásamt Ingólfi Davíðssyni, bókina Garðagróður, flóra yfir garðplöntur, sem kom út árið 1950 og svo gefin hefur verið út endurskoðuð tvisvar síðan.

Af stærri náttúruritgerðum eru líka ritgerðir um starir.

Ingimar samdi texta við fræðslubækurnar fyrir almenning: Lífið í kringum okkar (1964) og Úr myndabók náttúrunnar (1971). Þýddi danskar bækur Villiblóm í litum (1963), Stofublöm í litum (1964), Fiskar í litum (1960).

Verðlaun.

Ingimar var kjörinn félagi í Vísindafélagi Íslendinga árið 1931, heiðursfélagi Hins islenska náttúrufræðifélags 1960 og heiðursfélagi Félags islenskra náttúrufræðinga 1978. Heiðursdoktor Háskóla Íslands, verkfræði- og raunvísindadeild í júní 1977. Hlaut heiðursverðlaun úr Asusjóði.