arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Steinunn gamla

Steinunn gamla var landnámskona á Suðurnesjum, frændkona Ingólfs Arnarsonar. Hún fór til Íslands og var fyrsta veturinn hjá Ingólfi frænda sínum en síðan gaf hann henni allt Rosmhvalanes utan við Hvassahraun. Virðist því sem heitið Rosmhvalanes hafi fyrrum náð yfir Vatnsleysuströnd einnig. Steinunn vildi þó fremur kalla þetta kaup og gaf Ingólfi í staðinn flekkótta heklu (ermalausa kápu), fannst það tryggara. Hún gaf svo Eyvindi frænda sínum og fóstra hluta af landnámi sínu, frá Vogastapa að Hvassahrauni.

Steinunn hafði verið gift Herlaugi Kveldúlfssyni, sem sagður er hafa verið bróðir Skallagríms, en hefur líklega verið orðin ekkja þegar hún fór til Íslands. Synir hennar hétu Njáll og Arnór.
Kansellíráð

Kansellíráð var dönsk tignarnafnbót sem notuð var á einveldistímanum og fram á 19. öld. Upphaflega var þetta titill sem þeir hlutu sem sátu í Kansellíinu en seinna varð þetta almenn heiðursnafnbót embættisaðals og taldist af 6. eða 7. flokki, þ.e. fremur neðarlega í tignarstiganum.

Ýmsir íslenskir embættismenn báru kansellíráðsnafnbót á 18. og 19. öld.
Hlöðuvík

Hlöðuvík er á norðanverðum Hornströndum og liggur á milli Fljótavíkur og Hælavíkur. Tvö hús eru við gamla bæjarstæðið að Búðum og eru þau í eigu afkomenda Hlöðuvíkurbænda. Einnig er þar náðhús fyrir ferðamenn.

Fyrir miðjum firðinum er reisulegt fjall sem nefnist Álfsfell. Fjallið skilur að Hlöðuvík og Kjaransvík.
Depeche Mode

Depeche Mode er ensk rafpopphljómsveit sem var stofnuð árið 1980 í Basildon í Essex. Upphaflegir meðlimir hljómsveitarinnar voru Dave Gahan (söngur), Martin Gore (hljóðgevlar, gítar, söngur), Andrew Fletcher (hljóðgervlar) og Vince Clarke (hljóðgervlar). Clarke hætti eftir útgáfu fyrstu hljómplötu sveitarinnar 1981 og Alan Wilder tók þá við á hljóðgervla og trommur. Wilder hætti árið 1995 en hinir þrír héldu áfram.

Árið 2022 lést Fletcher.

„Just can't get enough“ var fyrsta lag sveitarinnar sem náði á topp 10 listann í Bretlandi árið 1981. Síðan þá hafa þeir átt fjöldann allan af smellum á borð við "People are people" (1984), "Personal Jesus" (1989), "Enjoy the Silence"(1990) og "Walking in my shoes" (1993).
Thích Quảng Đức

Thích Quảng Đức (1897 – 11. júní 1963 í Saigon í Víetnam) (quốc ngữ: "Thích Quảng Đức"; Chữ Nôm: "釋廣德") var búddamunkur frá Huế í Víetnam sem framdi sjálfsmorð með sjálfsíkveikju á miðdegi 11. júní 1963 á fjölförnum gatnamótum í Saigon í Víetnam til að mótmæla kúguninni sem búddistar þurftu að þola undir stjórn forsætisráðherra landsins, Ngô Đình Diệm, sem var kaþólskrar trúar. Forsetafrú hans, Ngô Đình Nhu, hafði það að segja um atburðinn að hún myndi klappa sæji hún aðra „munkagrillsýningu“, þessi ummæli urðu til þess að hún fékk viðurnefnið „drekakonan“.

Ástæður fyrir sjálfsíkveikjunni.

Thích Quảng Đức hafði undirbúið sig fyrir sjálfsíkveikjuna með hugleiðslu um nokkurra vikna skeið og útskýrt ástæðurnar fyrir henni í bréfum til búddistasamfélagsins og ríkisstjórnar Suður-Víetnam. Í þessum bréfum útskýrði hann löngun sína til að vekja athygli á kúgun búddasamfélagsins af hálfu ríkisstjórnar Ngô Đình Diệm. Í bréfi til ríkisstjórnarinnar hafði hann beðið hana að:

Ríkisstjórnin varð ekki við þessum beiðnum, sem varð til þess að Thích Quảng Đức framdi sjálfsíkveikju sína. Eftir dauða hans var hann brenndur og sagt er að hjarta hans hafi ekki viljað brenna, fyrir vikið er það talið heilagt.

Áhrif í menningu.

Árið 1992 notaði rokkhljómsveitin Rage Against The Machine myndina á umslagi samnefndri frumraunar þeirra.
Plymouth

Plymouth (borið fram á ensku) er borg sem stendur við strönd Devon í Englandi. Hún er um það bil 310 km suðvestan við London. Plymouth liggur á milli ósa ánna Plym í austri og Tamar í vestri, þar sem þær renna út í Plymouth-sund.

Saga borgarinnar hófst í bronsöld byggð hófst á Mount Batten, skaga sem liggur hjá núverandi borg. Þessi byggð stækkaði mikið undir stjórn Rómaverja og varð mikilvæg verslunarstöð. Þá var núverandi borg stofnuð þar sem þorpið Sutton stóð. Árið 1620 fóru Pílagrímarnir frá Plymouth til Nýa heimsins og stofnuðu nýlendu þar sem nú eru Bandaríkin. Þetta var önnur nýlenda Breta þar. Í ensku borgarastyrjöldinni var Plymouth hernumin og henni var stjórnað af þinghernum frá 1642 til 1646.

Í iðnbyltingunni stækkaði Plymouth mikið og varð mikilvæg flutningahöfn. Innflutingur frá Ameríku fór þar í gegn og þar voru byggð skip fyrir konunglega breska sjóherinn. Vegna mikilvægi borgarinnar var Plymouth skotmark í Seinni heimsstyrjöldinni. Hún var eyðilögð að hluta í styrjöldinni og síðan endurbyggð.

Árið 2015 bjuggu um það bil 265.000 manns í Plymouth sem er 15. stærsta borg Bretlands. Skipasmíðar eru enn stór atvinnugrein en hagkerfi borgarinnar byggist nú fremur á þjónustustarfsemi. Í Plymouth er 11. stærsti háskóli Bretlands, Plymouth-háskóli. Þar er líka stærsta flotastöð í Evrópu, HMNB Devonport. Hægt er að fara til bæði Frakklands og Spánar með ferju frá Plymouth.
Martie Maguire

Martie Maguire (fædd Martha Elenor Erwin 12. október 1969) er bandarísk tónlistarkona. Hún er meðlimur og einn stofnenda hljómsveitarinnar The Chicks (áður Dixie Chicks). Hún hefur unnið landskeppnir í fiðluleik ung að aldri. Hún er systir Emily Robison.

Árið 1987 lenti Maguire í öðru sæti og tveimur árum síðar í þriðja sæti í landskeppninni í fiðluleik sem haldin var á Walnut Valley Festival í Winfield í Kansas.
Keta

Keta er gamalt höfuðból og kirkjustaður á austanverðum Skaga og er í Sveitarfélaginu Skagafirði.

Kirkjan í Ketu var útkirkja frá Hvammi í Laxárdal en er nú þjónað frá Sauðárkróki, eftir að Hvammsprestakall var lagt niður 1975. Ketusókn teygir sig yfir í Húnavatnssýslu því að nyrstu bæir á Skaga, Húnavatnssýslumegin, tilheyra sókninni.

Frá Ketu var útræði fyrr á tíð og jörðinni fylgja reka- og silungsveiðihlunnindi. Í landi Ketu eru Ketubjörg, tilkomumikil sjávarbjörg sem eru leifar af eldstöð frá ísöld. Þar er stuðlaberg, gatklettar og drangar og úti fyrir rís úr sjó stakur drangur sem heitir Kerling.
Taugafruma

Taugafrumur (eða taugungar) eru þær frumur taugakerfisins sem flytja taugaboð. Aðalhlutar taugafrumu eru þrír: griplur, taugabolur og taugasími.

Taugaboð.

Griplur taugafrumu taka við boðum frá öðrum taugafrumum. Slík boð geta verið bæði örvandi og hamlandi. Ef fruman nær örvunarþröskuldi verður svokölluð boðspenna í frumunni, það er rafboð berast niður eftir símanum að taugaendum hennar. Í taugaendunum eru svokallaðar símahirslur sem innihalda taugaboðefni. Við rafboðin springa símahirslurnar og taugaboðefnin berast á næstu taugamót, það er þar sem taugafruman mætir annarri taugafrumu. Þessi taugaboðefni geta svo annað hvort hamlað eða örvað seinni frumuna, allt eftir gerð taugaviðtaka þeirra.
Richard von Weizsäcker

Richard Weizsäcker (fæddur 15. apríl 1920 í Stuttgart; d. 31. janúar 2015 í Berlín) var þýskur stjórnmálamaður úr röðum kristilegra demókrata (CDU), borgarstjóri Berlínar 1981-1984 og forseti Vestur-Þýskalands (og sameinaðs Þýskalands) 1984-1994.

Æviágrip.

Herþjónusta.

Richard von Weizsäcker fæddist 15. apríl 1920 Nýju höllinni í Stuttgart. Fullt nafn hans er Richard Karl Freiherr von Weizsäcker. Þar sem faðir hans var diplómati, bjó fjölskyldan í Basel 1920-1924, í Kaupmannahöfn 1924-1926, í Osló 1931-1933 og í Bern 1933-1936. Richard Weiszäcker gekk í skóla í Berlín og varð stúdent þar, aðeins 17 ára gamall. Ári síðar var hann kallaður í herinn og látinn þramma inn í Pólland ásamt Heinrich Victor bróður sínum í upphafi heimstyrjaldarinnar síðari. Heinrich Victor lést í bardaga við Pólverja en Richard lifði af. Hann var sendur í landamæravörslu til Lúxemborgar og sem hermaður tók hann þátt í innrásinni í Rússland. Við borgardyr Moskvu særðist hann og var sendur á hersjúkrahús. Herflokkur hans var hins vegar stráfelldur skömmu síðar. 1943 tók hann þátt í umsátrinu um Leningrad (Sankti Pétursborgar). Árið 1945 særðist hann á ný í varnarorrustu við Rússa. Hann var sendur á hersjúkrahús í Potsdam en þegar sýnt þótti að Þýskaland myndi falla, fór hann til Bodenvatns og var þar til stríðsloka.

Lögfræðingur.

Strax eftir stríð fór von Weizsächer í lögfræðinám í Göttingen og lauk því 1953. Eftir það starfaði hann sem lögfræðingur. Meðan Nürnberg-réttarhöldin fóru fram var hann aðstoðarlögmaður föður síns sem var ákærður fyrir stríðsglæpi. Faðirinn, Ernst von Weizsäcker, fékk sjö ára dóm en hann var mildaður seinna í fimm ár. Von Weizsäcker starfaði eftir það sem lögfræðingur hjá mismunandi stórfyrirtækjum.

Stjórnmálaferill.

1954 hóf von Weizsäcker afskipti af stjórnmálum. Hann gekk til liðs við kristilega demókrata (CDU) og komst fljótt til metorða þar. 1968 bauð hann sig í fyrsta sinn fram sem forsetaefni Þýskalands fyrir CDU, en beið þar lægri hlut í innanflokkskosningum fyrir Gerhard Schröder, sem aftur beið lægri hlut fyrir Kurt Georg Kiesinger (SPD). 1969 var von Weizsäcker kosinn á þing ("Bundestag") og sat þar til 1981. Von Weizsäcker var aftur forsetaefni Þýskalands fyrir CDU árið 1974, en beið lægri hlut í kosningum fyrir Walter Scheel (FDP). 1979-1981 varð von Weizsäcker varaforseti þýska þingsins. 1981 var hann kosinn borgarstjóri Berlínar og tók við af Hans-Jochen Vogel, sem aðeins hafði setið í hálft ár. 1983 varð hann enn forsetaefni Þýskalands og sigraði loks í kosningum í maí 1984. Hann varð þar með sjötti forseti Vestur-Þýskalands og tók við af Karl Carstens. Sem forseti ferðaðist von Weizsäcker mikið, meira en áður hafði þekkst hjá forseta Þýskalands. Þar á meðal heimsótti hann Ísland í júlí 1992. Frá 1984-2005 hafa 20 háskólar gert hann að heiðurdoktor.

Fjölskylda.

Richard Weiszäcker kvæntist Marianne von Kretschmann 1953. Saman eiga þau fjögur börn:
Svetozar Gligorić

Svetozar Gligorić (serbneska: Светозар Глигорић, f. 2. febrúar 1923 – 14. ágúst 2012) var serbneskur og júgóslavneskur stórmeistari í skák. Hann vann júgóslavneska meistaramótið í skák tólf sinnum og er talinn vera besti skákmaður sem Serbía hefur nokkru sinni alið. Á sjötta og sjöunda áratug tuttugustu aldar var hann á meðal tíu bestu skákmanna heims.
Krýsuvíkurkirkja

Krýsuvíkurkirkja var einföld timburkirkja í Krýsuvík. Hún var byggð árið 1857, endurbyggð árið 1964 og fór þá í vörslu þjóðminjavarðar og komst við það á lista yfir friðuð hús. Altaristafla kirkjunar var málverk eftir Svein Björnsson, listmálara. Venjan var að messa í Krýsuvíkurkirkju tvisvar á ári. Kirkjan var í Hafnarfjarðarprestakalli. Hún brann til kaldra kola aðfaranótt 2. janúar 2010.

Krýsuvíkurkirkja var notuð sem sóknarkirkja allt fram undir 1910. Hún var aflögð 1917 og notuð til íbúðar frá 1929, en síðan aftur breytt í kirkju 1963-64 fyrir tilstuðlan Björns Jóhannessonar, fyrrverandi forseta bæjarstjórnar í Hafnarfirði, en Hafnarfjarðarbær færði Þjóðminjasafninu húsið til varðveislu haustið 1964. Krýsuvíkurkirkja var úr timbri og af eldri gerð turnlausra kirkna, reist 1857 af Beinteini Stefánssyni smið. Viðamiklar viðgerðir hófust árið 1986 og hún þá færð til upprunalegrar gerðar. Útveggir voru með tjargaðri listasúð og bárujárn á þaki. Engir gamlir kirkjumunir höfðu varðveist og voru kirkjubekkir, altari og prédikunarstóll af nýlegri og einfaldri gerð. Fleiri þúsund gestir komu í kirkjuna árlega og skrifuðu nafn sitt í gestabók sem þar var.
Brjóstakrabbamein

Brjóstakrabbamein er krabbamein sem myndast í brjóstum. Krabbameinið er algengasta krabbameinið í konum á Íslandi sem og á heimsvísu. Myndun brjóstakrabbameins tengist ógrynna af umhverfis- og erfðatengdum þáttum. Margt þarf að fara úrskeiðis á sama tíma; til dæmis DNA skemmdir, mistök við ónæmiseftirlit líkamans, óvanalegir vaxtarþættir og/eða erfðagallar.

Um 15-20% þeirra sem fá brjóstakrabbamein hafa ættarsögu um sjúkdóminn — þekktastar eru stökkbreytingar í BRCA1 og BRCA2 genunum en þau eru bæði æxlisbæligen. Hættulegustu krabbameinin eru þau sem eru án hormónaviðtaka, þau sem hafa dreift sér til eitla í holhönd eða þau sem sýna erfðabreytileika því erfiðara eru að meðhöndla þau.
Geirmundur heljarskinn Hjörsson

Geirmundur heljarskinn var íslenskur landnámsmaður sem nam land við innanverðan Breiðafjörð og bjó á Skarðsströnd en þótti landnám sitt þar of lítið svo að hann nam einnig land á Hornströndum og hafði þar fjögur bú.

Geirmundur er í Landnámabók sagður ættgöfgastur allra landnámsmanna, sonur Hjörs Hörðakonungs. Hjör hafði herjað á Bjarmaland og tekið að herfangi Ljúfvinu dóttur Bjarmakonungs. Á meðan konungur var í herför ól hún honum tvo syni sem fengu nöfnin Geirmundur og Hámundur. Þegar þeir fæddust voru þeir dökkir yfirlitum og húðin öll hrukkótt, og voru þeir því kallaðir heljarskinn.

Geirmundur átti ríki á Rogalandi en herjaði í vesturvíking. Þegar hann kom heim eftir langa fjarveru hafði Haraldur hárfagri unnið sigur á mótstöðumönnum sínum í Hafursfjarðarorrustu og lagt undir sig allt Rogaland. Sá þá Geirmundur, sem þá var orðinn roskinn, þann kost vænstan að fara á brott og leitaði til Íslands. Með honum fóru þeir Úlfur skjálgi Högnason frændi hans og Steinólfur lági Hrólfsson. Þeir voru hver á sínu skipi en höfðu samflot, sigldu inn á Breiðafjörð og lögðu skipum sínum við Elliðaey í Breiðafirði . Þar fréttu þeir að land væri numið fyrir sunnan fjörð en nóg land væri inni í firðinum og á norðurströndinni. Geirmundur hélt þá inn að Skarðsströnd og nam land þar, Steinólfur nam Saurbæ allan, en Úlfur Reykjanes.

Geirmundur var fyrsta veturinn í Búðardal og byggði svo bæ á Geirmundarstöðum undir Skarði, en hann eða afkomendur hans fluttu sig síðan að Skarði á Skarðsströnd, skammt frá Geirmundarstöðum. Hann rak stórbú og hafði að sögn Landnámu áttatíu frjálsborna menn með sér. Honum þótti þröngt um sig svo að hann fór vestur á Hornstrandir og nam þar land frá Rit að vestan til Horns og þaðan austur til Straumness. Þar átti hann fjögur bú. Eitt þeirra var í Barðsvík. Því stýrði Atli þræll hans og hafði undir sér fjórtán þræla. Vébjörn Végeirsson Sygnakappi braut skip sitt þar í grennd og björguðust skipbrotsmenn nauðulega. Atli tók við þeim til veturvistar og vildi enga greiðslu taka fyrir því Geirmund vantaði ekki mat. Þegar þeir Geirmundur hittust næst spurði Geirmundur Atla hvers vegna hann væri svo djarfur en Atli sagði að það yrði uppi meðan Ísland væri byggt hve mikils háttar sá maður væri þegar einn þræll þyrði að gera slíkt án hans leyfis. Geirmundi þótti mikið til um svarið og gaf Atla frelsi og einnig búið sem hann hafði varðveitt.

Geirmundur var kvæntur Herríði Gautsdóttur Gautrekssonar. Dóttir þeirra Ýr var gift Katli gufu Örlygssyni. Lítt deildi Geirmundur við aðra menn hérlanda. Eitt sinn deildi hann þó við Kjallak á Kjallaksstöðum um eignarhald á landi við Fábeinsá sem báðir vildu.
Oliver Kahn

Oliver Rolf Kahn (15. júní 1969 í Karlsruhe) er þýskur fyrrum knattspyrnumaður og markmaður sem spilaði lengst af á ferli sínum með Bayern München. Þrisvar var hann kjörinn besti markmaður heims, fjórum sinnum besti markmaður Evrópu og tvisvar knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi.

Leikferill.

Aðeins sex ára gekk Kahn til liðs við Karlsruher FC og var þá útileikmaður. En brátt gerðist hann markmaður og hefur staðið milli stanganna allar götur síðan. Árið 1987 fékk Kahn í fyrsta sinn að spreyta sig með aðalliðinu í Bundesligunni. Það var þó ekki fyrr en 1990 að hann var orðinn fastamaður í byrjunarliðinu. Árið 1993 var Kahn í fyrsta sinn valinn í þýska landsliðið en sat þó á bekknum. Árið 1994 var Kahn keyptur til Bayern München fyrir 4,6 milljónir þýskra marka en þar var metupphæð í Þýskalandi fyrir markvörð. Ári síðar, 1995, fékk Kahn í fyrsta sinn að spreyta sig í markinu hjá landsliðinu, eftir að hafa setið á varamannabekknum þar í tvö ár. Landsliðið sigraði þá Sviss 2:1. Hins vegar var Andreas Köpke enn aðalmarkmaður landsliðins, þar til hann lagði skóna á hilluna 1998. Þá fyrst tók Kahn við sem aðalmarkmaður. Árið 1996 vann Kahn sinn fyrsta titil er Bayern München sigraði í Evrópukeppni bikarhafa. Ári síðar varð Kahn í fyrsta sinn þýskur meistari en alls náði hann þeim áfanga átta sinnum. Árið 2002 varð hann fyrirliði þýska landsliðsins en hann tók við þeirri stöðu af Oliver Bierhoff og skilaði henni tveimur árum síðar til Michael Ballack. Fyrsta stórmót Kahns var Evrópumótið í Englandi 1996, en þá sat hann allan tímann á bekknum. Fyrsta stórmótið þar sem hann spilaði með var Evrópumótið í Þýskalandi 2000. Þar náðu Þjóðverjar hins vegar ekki að komast upp úr riðlakeppninni. Kahn hefur leikið 557 leiki í Bundesligunni, sem er met hjá markmanni. Hann á einnig metið í að halda marki sínu hreinu samfleytt eða í 19 leiki í röð. 17. maí 2008 lék hann sinn síðasta leik í Bundesligunni (gegn Hertha Berlin). Þann 27. maí sama ár lék hann svo síðasta leik sinn í atvinnuknattspyrnu er Bayern München sigraði Mohun Bagan AC á Indlandi 3:0. Kveðjuleikur fyrir Kahn fór fram 2. september 2008 milli Bayern München og þýska landsliðsins. Leikurinn endaði 1:1.

Annað markvert.

Þann 18. september 1999 skall Oliver Kahn svo harkalega saman við félaga sinn Samuel Kuffour að hann rotaðist og var meðvitundarlaus í nokkrar mínútur. Þegar hann rankaði við sér reyndi hann að halda leik áfram en varð að fara út af á 55. mínútu vegna vanlíðunar.
Búðardalur (Skarðsströnd)

Búðardalur er bær og áður kirkjustaður á Skarðsströnd í Dalasýslu og er oft ruglað saman við kauptúnið Búðardal við Hvammsfjörð, sem einnig er í Dalasýslu.

Búðardals er getið í Landnámu og sagt að þar hafi Geirmundur heljarskinn dvalið fyrsta vetur sinn á Íslandi, áður en hann byggði bæ sinn á Geirmundarstöðum. Kirkja var í Búðardal frá fornu fari en var lögð niður 1849.

Búðardalur er landmikil jörð og var raunar enn landmeiri áður því þá tilheyrðu Akureyjar jörðinni. Þar bjuggu margir stórbændur og er þeirra þekktastur Magnús Ketilsson sýslumaður, sem þar bjó á 18. öld og stundaði þar mikla tilraunastarfsemi í ræktun og jarðyrkju. Hann lét meðal annars byggja mikið salerni á bænum, en þau voru þá mjög fátíð á Íslandi, fyrst og fremst til þess að drýgja áburðinn á túnin. Hann skrifaði líka og gaf út fjölda bóka og annarra rita sem prentuð voru í Hrappsey. Dóttursonur Magnúsar var séra Friðrik Eggerz, oftast kenndur við Akureyjar þar sem hann bjó lengst, en hann bjó þó um tíma í Búðardal og var jarðaður þar.
384

Árið 384 (CCCLXXXIV í rómverskum tölum)
Hálogaland

Hálogaland eða Hålogaland er gamalt nafn á landsvæði norðarlega í Noregi. Á 9. og 10. öld var það nafn á sjálfstæðu smákonungdæmi sem náði yfir hluta af Tromsfylki, Nordland og suður í Norður-Þrændalög, það er að segja þann hluta Norður-Noregs sem byggður var norrænum mönnum. Norðan við Hálogaland var Finnmörk, þar sem Samar bjuggu. Það virðist líka hafa náð langt til austurs, inn í Norður-Svíþjóð og Finnland. Hálogaland er oft nefnt í Íslendinga- og Noregskonungasögum.

Nú á dögum er heitið Hálogaland oft notað yfir fylkin Nordland, Troms og Finnmörk, til dæmis eru biskupsdæmi og dómstólar í Norður-Noregi kennd við Hálogaland.

Samkvæmt fornaldarsögum norðurlanda er uppruni heitisins sá að það náði yfir ríki konungs að nafni Logi sem hlaut viðurnefnið 'há' fyrir einhverra hluta sakir.
Émile Friant

Émile Friant (16. apríl 1863 – 6. júní 1932) var franskur myndlistarmaður sem málaði í raunsæi stíl. Hann haldið sýninga á Le Salon de Paris í París. Friant var einnig prófessor í list við École des Beaux-Arts'. Hann hlaut Légion d'honneur árið 1931 og var meðlimur í Institut de France. Hann lést skyndilega árið 1932 í París.
Næringarefni

Næringarefni er hvers kyns efnasamband sem lífvera þarf að nema úr umhverfi sínu sér til vaxtar og viðhalds. Næringarefni geta til dæmis þjónað sem byggingarefni fyrir vefi lífverunnar, sem orkugjafi, sem kóensím, eða tekið á annan hátt þátt í þeim efnahvörfum sem eiga sér stað í frumum líkamans.

Tenglar.

Norrænt rit um næringarráðgjöf
Nupedia

Nupedia var frjálst netalfræðirit á ensku, sem innihélt greinar sem skrifaðar voru af sérfræðingum. Það var stofnað af Jimmy Wales og var stutt af fyrirtækinu Bomis. Aðalritstjóri þess var Larry Sanger. Nupedia var til frá mars 2000 þar til í september 2003 og er þekktast sem forveri Wikipedia.

Ólíkt Wikipediu var Nupedia ekki wiki, greinarnar voru ritrýndar af sérfræðingum. Einnig var ætlast til að fræðimenn skrifuðu innihald alfræðiritsins án endurgjalds. Áður en verkefninu var lokað endanlega voru greinarnar orðnar 25, og 74 aðrar greinar voru í vinnslu á þeim tíma.
Búsvæði

Búsvæði, kjörlendi eða heimkynni er það náttúrulega vistkerfi eða umhverfi sem tiltekinn stofn lífvera nýtir sér til að lifa.
Krossneslaug

Krossneslaug er steinsteypt íslensk útisundlaug við fjöruborðið, fáeina kílómetra frá Norðurfirði í Strandasýslu. Laugin var tekin í notkun 5. júlí árið 1954. Hún er 12 1/2 x 6 metrar að flatarmáli. Umhverfis hana er steyptur stígur og við hana standa steyptir búningsklefar. Laugin og önnur mannvirki í sambandi við hana munu hafa kostað um 140 þúsund krónur.

Það var ungmennafélagið „Leifur heppni" og hreppsnefndin á staðnum, sem stóðu að byggingu laugarinnar. Vatn í laugina fæst úr Krossneslaugum, sem er skammt frá, en svo hagar til, að skammt frá sjó er fagur hvammur, en í hann streymir sjóðheitt vatn frá fyrrnefndum Krossneslaugum, svo og kaldur bunulækur. Eru skilyrði þarna því hin ákjósanlegustu frá náttúrunnar hendi.
Ölger

Ölger (fræðiheiti: "Saccharomyces cerevisiae") er tegund gers sem er algengast að nota í bakstri, víngerð og bruggun öls þar sem það stendur á bak við algengustu tegund gerjunar. Talið er að það hafi upphaflega verið einangrað af hýði vínberja. Það er líka mest notaða rannsóknartegund heilkjörnunga. Ölgersfrumur eru kúlulaga eða egglaga 5-10 míkrómetrar í þvermál. Það fjölgar sér með knappskotum.
Bjórlíki

Bjórlíki er blandaður áfengur drykkur sem var vinsæll um stutt skeið á Íslandi á 9. áratug 20. aldar þegar ekki mátti selja þar bjór en kráarmenning var að ryðja sér til rúms að erlendri fyrirmynd. Fyrsta eiginlega ölkráin sem opnaði í Reykjavík var Gaukur á Stöng sem var innréttaður að þýskri fyrirmynd. Barþjónar á staðnum tóku upp á því að blanda kláravíni, vodka og viskýi í léttöl og gera þannig drykk sem var um 5% að styrkleika og minnti á bjór. Þessi drykkur varð talsvert vinsæll og fleiri staðir tóku hann upp og gerðu sína eigin útgáfu af honum. Flestum bar þó saman um að bjórlíkið stæðist engan veginn samanburð við fyrirmyndina og var jafnvel litið á sölu þess sem storkun gagnvart bjórbanninu, en þá voru uppi háværar raddir um afnám þess.

Vegna kvartana yfir hinni nýju kráarmenningu, sóðaskap og illri umgengni í kringum krárnar, sem einkum var kennd drykknum, ákvað dómsmálaráðherra að banna sölu hans 1985. Sama ár gerði lögreglan upptæk tæki til blöndunar bjórlíkis sem fengust hjá Ámunni. Eigandi Ámunnar Guttormur P. Einarsson var síðar dæmdur fyrir að hafa blandað bjórlíki og selt undir merkjum Bjórsamlagsins.
Lónafjörður

Lónafjörður liggur milli Veiðileysufjarðar og Hrafnsfjarðar í Jökulfjörðum. Lónanúpur gengur fram í sjó sunnan við fjörðinn en andspænis honum er Múli. Lónafjörður er þröngur og snjóþungur, óaðgengilegur og erfiður yfirferðar; til dæmis er ekki hægt að ganga fyrir fjarðarbotninn nema á fjöru og þá eftir rifjum sem liggja góðan spöl frá landi, því að fyrir innan þau eru lón sem sögð eru botnlaus og ná að fjallinu Einbúa sem gengur fram í sjó í fjarðarbotninum. Í lónunum er mikið um sel.

Í Lónafirði hefur ekki verið byggð á sögulegum tíma þótt sagnir séu um búsetu þar, en utan við fjarðarmynnið að vestan var bærinn Kvíar, sem fór í eyði 1948.

Jarðhiti er utarlega í suðvesturströnd Lónafjarðar skammt fyrir innan eyðibýlið að Borðeyri og kemur volgt vatn 10-15°C upp um nokkur sívöl göt í fjöruklöpp og er rennsli úr hverju þeirra álíka og úr vatnskrana en hluti jarðhitasvæðisins fer á kaf á flóði.
Algín

Algín eða algínsýra er anjónísk fjölsykra sem er í frumuveggjum brúnþörunga þar sem það myndar náttúrulegt gúmmí með því að binda vatn. Það getur bundið 200-300 sinnum þyngd sína af vatni. Mest algín á markaði er unnið úr þarategundum eins og risaþara, klóþangi og beltisþara.

Algín er mikið notað sem þykkingarefni og ýruefni í lyfja- og matvælaiðnaðinum.
Sænska karlalandsliðið í handknattleik

Sænska karlalandsliðið í handknattleik er landslið Svíþjóðar í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Svíþjóðar.

Árangur liðsins á stórmótum.

Heimsmeistaramót.

= HM-hópurinn 2011 =

18 manna landsliðshópur Svía á HM í Svíþjóð, 2011, hann minnkar niður í 16 manna hóp fyrir mótið.

Sænski hópurinn: