arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hið íslenska náttúrufræðifélag

Hið íslenska náttúrufræðifélag (HÍN) er íslensk félagasamtök sem stofnuð voru 16. júlí árið 1889.

Tilgangur félagsins er að efla íslensk náttúruvísindi, glæða áhuga og auka þekkingu manna á öllu sem snertir náttúrufræði og tengdar greinar. Félagið stendur fyrir fræðslufyrirlestrum um náttúrufræðileg efni mánaðarlega, frá október til maí, að jafnaði síðasta mánudag hvers mánaðar. Fræðsluferðir til alhliða náttúruskoðunar eru farnar að sumarlagi. Innganga í félagið er öllum heimil. Hið íslenska náttúrufræðifélag gefur út félagsbréf og dreifir til félagsmanna sinna.

Fyrstu formenn félagsins voru Benedikt Gröndal skáld og náttúrufræðingur (1889-1900), Helgi Pjeturss jarðfræðingur og nýalisti (1900-1905) og Bjarni Sæmundsson fiskifræðingur (1905-1940). Kristín Svavarsdóttir plöntuvistfræðingur gegndi formennsku félagsins 2002-2009 en núverandi formaður er Ester Rut Unnsteinsdóttir, líffræðingur.

Tímaritið Náttúrufræðingurinn er félagsrit Náttúrufræðifélagsins.

Náttúrugripasafn.

Einn aðaltilgangurinn með stofnun HÍN var „að koma upp sem fullkomnustu náttúrugripasafni á Íslandi.“ Slíku safni var ætlað að vera landssafn, sem hefði setur sitt í höfuðborg landsins. HÍN stofnaði síðan og rak náttúrugripasafn í 58 ár, á tímabilinu 1889–1947, eða þangað til safnið var afhent ríkinu til eignar og rekstrar, ásamt vænum húsbyggingarsjóði, sem félagið hafði safnað í tímans rás. Náttúrugripasafnið þróaðist síðan í Náttúrufræðistofnun Íslands. Safnið var lengi hluti af stofnuninni og hafði sýningaraðstöðu á Hlemmi. Árið 2007 voru sett ný lög um Náttúruminjasafn Íslands og nú er unnið að því að skapa því viðunandi sess koma upp nýrri sýningaraðstöðu. Af þessu sést að Náttúrufræðistofnunin og Náttúruminjasafnið eru bæði afsprengi Hins íslenska náttúrufræðifélags.
Fengrani

Fengrani (fræðiheiti: "Silurus glanis") er af fengranaætt. Fengrani er stærsti vatnafiskur Evrópu. Fengrani getur orðið allt að 4,5 metra langur og 300 kíló að þyngd. Hann finnst í ám og vötnum norður Evrópu, en mest í Mið-Evrópu og Vestur-Asíu. Hann nærist einkum á fiski, froskum og smáfuglum og litlum spendýrum.
Andrésína Önd

Andrésína Önd er teiknimyndapersóna sem Walt Disney skapaði og er kærasta Andrésar Andar. Hún kom fyrst fram í teiknimyndinni Mr. Duck Steps Out árið 1940. Hún er skapmikil eins og Andrés en hefur oftast betri stjórn á skapi sínu.

Fyrsta kærasta Andrésar hét Donna Önd og kom fram í stuttri teiknimynd árið 1937 en ekkert framhald varð á því sambandi og það liðu þrjú ár áður en Andrésína kom til sögunnar. Oft er þó talið að Andrésína sé ný útfærsla á Donnu og þá miðað við að Andrésína eigi rætur að rekja aftur til 1937.

Ekki er ljóst hvort Andrés og Andrésína eru skyld eða hvort það er tilviljun að þau bera sama nafn. Þau eru hins vegar tengd í gegnum þríburana Ripp, Rapp og Rupp en þeir eru synir bróður Andrésínu og systur Andrésar. Þríburarnir Mjöll, Drífa og Fönn eru aftur á móti systurdætur Andrésínu. Í sumum sögum búa þær hjá henni en í öðrum eru þær aðeins í heimsókn.

Þótt Andrésína og Andrés séu einhvers konar par eru þau ekki trúlofuð og í mörgum sögum keppir Hábeinn Heppni við Andrés um hylli Andrésínu.
Flugumýri

Flugumýri er bær og kirkjustaður í Blönduhlíð í Skagafirði, við rætur Glóðafeykis, höfuðból að fornu og nýju. Bærinn er landnámsjörð Þóris dúfunefs og er samkvæmt því sem segir í Landnámabók kenndur við hryssuna Flugu, mikið góðhross sem Þórir átti.

Saga.

Á Flugumýri hefur jafnan verið stórbýli og þar hafa ýmsir höfðingjar búið. Á Sturlungaöld var Flugumýri eitt af höfuðbólum Ásbirninga og þar bjó Kolbeinn ungi Arnórsson frá 1233 til dauðadags 1245. Ekkja hans gaf biskupsstólnum á Hólum jörðina en Gissur Þorvaldsson keypti hana af stólnum, settist þar að vorið 1253 og byggði þar upp stóran bæ. Hann naut hans þó ekki lengi því að 22. október um haustið, eftir brúðkaupsveislu Halls sonar Gissurar og Ingibjargar Sturludóttur, komu óvinir Gissurar að Flugumýri og reyndu að brenna hann inni. Flugumýrarbrenna er vafalaust þekktasti atburðurinn í sögu Flugumýrar.

Árið 1360 eignaðist Hólastóll jörðina aftur þegar Jón skalli Eiríksson biskup keypti hana og var hún í eigu stólsins upp frá því, allt þar til hann var lagður niður um aldamótin 1800 og stóljarðir seldar. Á fyrri öldum voru prestastefnur í Hólabiskupsdæmi oftast haldnar á Flugumýri.

Bærinn var læknissetur á fyrri hluta 19. aldar, þegar Ari Arason fjórðungslæknir bjó þar. Kvennaskóli Skagfirðinga var á Flugumýri 1880-1882 en þá var hann lagður niður.

Nú er stórt hrossabú á Flugumýri og þar er einnig rekin ferðaþjónusta.

Staðhættir.

"Virkishóll" er fyrir ofan bæinn á Flugumýri, upp við Glóðafeyki, og eru þar fornminjar sem kunna að vera rústir af virki, líklega frá tíma Sturlunga. Þær eru friðlýstar. Inn með fjallinu gengur dalur sem heitir Flugumýrardalur að sunnan, en Hvammsdalur að vestan. Áin sem um hann rennur heitir nú Hvammsá en hét áður Glóðafeykisá. Þverdalur sem heitir Ranghali skerst úr dalnum til norðausturs og er um hann gömul gönguleið yfir í Hjaltadal.

Flugumýrarkirkja.

Kirkja hefur verið á Flugumýri frá fornu fari og er hennar fyrst getið í Sturlungu, þegar sagt er frá Flugumýrarbrennu, en þá var Gissur Þorvaldsson studdur í kirkjuna og hjúkrað þar eftir að hann kom upp úr sýrukerinu. Hallur sonur hans var líka borinn þangað með banvæn sár og dó hann í kirkjunni. Kirkjan á Flugmýri var helguð Pétri postula.

Núverandi kirkja var reist 1929-1930. Henni er þjónað frá Miklabæ.
Kynval

Kynval (einnig kynbundið val og kynjað val) er tegund af náttúruvali sem veldur breytileika innan tegundar út af samkeppni milli meðlima af sömu tegund.
Sleitu-Björn Hróarsson

Sleitu-Björn Hróarsson var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam land frá Gljúfurá (nefnd Grjótá í Landnámabók en það er talin ritvilla) út að Deildará (nú Grafará á Höfðaströnd). Þetta var mjög stórt landnám og náði yfir hálfa Viðvíkursveit, Hjaltadal, Kolbeinsdal, Óslandshlíð og hluta af Höfðaströnd og Deildardal. Sleitu-Björn hefur því verið einn af fyrstu landnámsmönnum í Skagafirði og síðar fengu þrír aðrir landnámsmenn, þeir Öndóttur, Kolbeinn Sigmundarson og Hjalti Þórðarson, hluta af landnámi Sleitu-Bjarnar. Hann bjó á Sleitu-Bjarnarstöðum, sem nú heita Sleitustaðir.

Margir telja að Sleitu-Björn sé sami maður og Sléttu-Björn, landnámsmaður í Saurbæ, og hafi Sleitu-Björn þá yfirgefið landnám sitt í Skagafirði og flutt sig vestur en aðrir segja að hér sé um tvo menn að ræða og benda meðal annars á að sagt er frá niðjum beggja og er ekkert sameiginlegt með þeim upptalningum. Auk þess bjuggu niðjar Sleitu-Bjarnar í Skagafirði og Þorvarður Spak-Böðvarsson í Neðra-Ási var dóttursonur hans.
Granít

Granít er stórkornótt tegund af súru djúpbergi. Helstu frumsteindir þess eru kvars og feldspat og innan við 10% bergsins eru dökkar steindir. Granít getur verið allt frá því að vera bleikt til dökkgrátt og jafnvel svart.

Sökum þéttleika og hörku þess er granít vinsælt sem iðnaðargrjót. Meðalþéttleiki þess er 2,75 g/sm3.

Bergtegundin finnst aðeins á einum stað á Íslandi eða í Slaufrudal í Lóni, austan Hafnar í Hornafirði. Það er ljóst yfirlitum eins og granófýr en grófara.
Vallalaug

Vallalaug er heit uppspretta í landi Ytra-Vallholts í Vallhólmi í Skagafirði. Laugin er miðsvæðis í héraðinu og þar var samkomustaður og stundum þingstaður fyrr á öldum. Þar var Sturla Sighvatsson með menn sína fyrir Örlygsstaðabardaga 1238 og stundum er getið um að menn hafi komið saman við Vallalaug. Seinna var þar þriggja hreppa þing (fyrir Akrahrepp, Seyluhrepp og Lýtingsstaðahrepp) og kemur þingstaðurinn oft við sögu í gömlum dómum og öðrum heimildum. Seinast mun hafa verið þingað við Vallalaug um miðja 18. öld.

Laugin má nú heita horfin þar sem hún var virkjuð til hitaveitu. Ógreinilegar tóftir eru nálægt lauginni, líklega af gömlum búðum.
Kvennalandslið Íslands á EM 2009

Kvennalandslið Íslands í knattspyrnu tók þátt í EM 2009, úrslitakeppni Evrópumótsins í knattspyrnu landsliða kvenna.

Leiðin á EM.

Landsliðið varð í öðru sæti í riðli 3 og fór því í umspil við Íra sem það vann. Þar með tryggði landsliðið sér sæti í úrslitakeppninni sem er haldin í Finnlandi.

Á meðan á undankeppninni stóð fylgdu Þóra Tómasdóttir og Hrafnhildur Gunnarsdóttir þeim eftir og tóku upp heimildarmyndina "Stelpurnar okkar" sem var frumsýnd 14. ágúst 2009 í Háskólabíói.

Úrslitakeppnin.

Þann 5. ágúst 2008 var tilkynnt hvaða 22 leikmenn yrðu í leikmannahópi Íslands í úrslitakeppninni. Nokkrir leikmenn sem leikið höfðu í undankeppninni höfðu forfallast vegna meiðsla og komust því ekki með.

Leikir Íslands.

Ísland var í B-riðli ásamt Frökkum, Þjóðverjum og Norðmönnum. Öll liðin nema Ísland komust áfram í 8-liða úrslit.
Eyjólfur ofsi Þorsteinsson

Eyjólfur ofsi Þorsteinsson (d. 19. júlí 1255) var einn af foringjum Sturlunga eftir að Þórður kakali hvarf úr landi 1250. Hann var frá Hvammi í Vatnsdal og kona hans, Þuríður, var óskilgetin dóttir Sturlu Sighvatssonar og frillu hans Vigdísar Gíslsdóttur. Kolfinna Þorsteinsdóttir, systir Eyjólfs, var líka ein af frillum Þórðar kakala.

Þegar Gissur Þorvaldsson sneri heim frá Noregi 1252, vildi hann sættast við Sturlunga, meðal annars með því að gifta Hall son sinn Ingibjörgu Sturludóttur. Eyjólfur ofsi bjó þá í Geldingaholti í Skagafirði en Gissur kvaðst ekki vilja hafa hann í héraðinu. Flutti hann þá að Möðruvöllum í Hörgárdal og virtist í fyrstu ætla að sætta sig við veru Gissurar í Skagafirði. Kona hans manaði hann þá í votta viðurvist að hefna föður síns, og safnaði Eyjólfur þá liði. Nóttina eftir að brúðkaupsveislunni lauk kom hann með flokk manna úr Eyjafirði og brenndi bæ Gissurar á Flugumýri. Kona Gissurar og synir brunnu þar inni en hann slapp sjálfur. Gissur leitaði hefnda eftir Flugumýrarbrennu en tókst ekki að ná Eyjólfi.

Eftir að Gissur hvarf til Noregs 1254, deildu Eyjólfur og Þorgils skarði um yfirráð yfir Skagafirði. Þeim lauk með Þverárfundi, bardaga á Þveráreyrum í Eyjafirði 19. júlí 1255, þar sem Eyjólfur féll.

Skáldsagan "Ofsi" eftir Einar Kárason (2008) er byggð á frásögn Sturlungu af brennunni og aðdraganda hennar, og vísar nafn bókarinnar til Eyjólfs ofsa. Þess ber þó að geta að bókin er skáldsaga en ekki sagnfræðiverk, og er t.d. persónulýsing Eyjólfs ofsa talsvert ólík frásögnum Sturlungu.
Svartá

Svartá getur átt við:
Deildardalur

Deildardalur er dalur í Skagafirði austanverðum, liggur upp frá Höfðaströnd til suðausturs á bak við Óslandshlíðarfjöllin. Nokkru innan við byggðina deilist hann í Seljadal eða Austurdal og Vesturdal og á milli þeirra er Tungufjall, mjótt og hvasst eins og fleygur. Um dalinn rennur Deildará, sem heitir Grafará neðar. Í botni dalsins er Deildardalsjökull.

Nokkrir bæir eru í dalnum. Ný rétt var tekin í notkun þann 8. september, 2007 í Deildardal en á Deildarlalsafrétt eiga allmargar jarðir í Óslandshlíð og á Höfðströnd upprekstur.
Deltufallið

Deltufallið, stundum kallað Deltufall Diracs til heiðurs eðlisfræðingsins Paul Diracs, er ósamfellt fall, sem er óendanlegt í einum punkti, en núll annars staðar. Fallið er táknað með gríska bókstafnum δ.

Skilgreining.

sem einnig má setja fram með óendanlegu heildi:
Jón Loftsson

Jón Loftsson (1124 – 1. nóvember 1197) var íslenskur goðorðsmaður á 12. öld og talinn mesti höfðingi landsins á sinni tíð. Hann var af ætt Oddaverja, sonur Lofts Sæmundssonar í Odda, sem var sonur Sæmundar fróða, og Þóru (d. um 1175) laundóttur Magnúsar berfætts Noregskonungs. Hann ólst upp í Konungahellu í Noregi til 1135, en fór þá til Íslands með foreldrum sínum, sem bjuggu í Stóra-Dal undir Eyjafjöllum, og síðar í Odda á Rangárvöllum eftir að Eyjólfur bróðir Lofts lést 1158.

Jón Loftsson var mikill stjórnmálaskörungur og fór með öll goðorð í Rangárþingi. Hann var talinn vitrasti maður landsins, var vinsæll og var mjög oft leitað til hans til að dæma í málum og sætta menn. Hann var þó harður í horn að taka og í staðamálum fyrri (1179) veitti hann Þorláki helga Skálholtsbiskupi harða mótspyrnu. Þar var tekist á um kröfu kirkjunnar um forræði yfir kirkjustöðum og vann Jón sigur í þeirri deilu, þótt kirkjuvaldið hefði betur síðar og brytist undan hinu veraldlega valdi.

Á þessum tíma var kirkjuvald og veraldlegt vald mjög samtvinnað og faðir og afi Jóns voru prestar en sjálfur var hann djákni að vígslu. Hann stofnaði líka klaustur á Keldum á Rangárvöllum en það var skammlíft. Í Odda var mikið fræða- og menningarsetur. Árið 1181 leitaði séra Páll Sölvason í Reykholti liðsinnis Jóns í deilum við Hvamm-Sturlu og þvingaði Jón Sturlu til að ganga til sátta en bauð honum í staðinn að fóstra Snorra son hans, sem þá var þriggja ára. Snorri ólst upp í Odda til 19 ára aldurs og hlaut þar menntun sína.

Kona Jóns var Halldóra Brandsdóttir og áttu þau tvö börn, Solveigu konu Guðmundar gríss Ámundasonar á Þingvöllum og ömmu Gissurar Þorvaldssonar, og Sæmund Jónsson goðorðsmann í Odda. Jón átti einnig nokkrar frillur og með þeim allmörg börn. Þekktastir eru þeir Páll biskup í Skálholti og Ormur Breiðbælingur. Móðir þeirra var Ragnheiður Þórhallsdóttir, systir Þorláks helga.
Skagi

Skagi eða nes er hluti lands sem umkringdur er vatni á þremur hliðum en tengdur er meginlandi með eiði. Skagi getur verið mjög stór, til dæmis Íberíuskagi eða Skandinavíuskagi en getur verið líka mjög lítill og ónefndur og kallast þá nes, eins og nesið á myndinni til hægri. Eftirfarandi eru dæmi um stóra og þekkta skaga:
Vatnsfirðingar

Vatnsfirðingar voru ein helsta valdaætt landsins á 12. öld, en þegar kom fram á Sturlungaöld hafði veldi þeirra hnignað þótt þeir séu stundum taldir sjötta valdaættin (hinar voru Sturlungar, Ásbirningar, Haukdælir, Oddaverjar og Svínfellingar). Ættin er kennd við Vatnsfjörð við Ísafjarðardjúp, þar sem hún hafði búið frá landnámsöld.

Helstu höfðingjar ættarinnar voru Snorri Þórðarson (d. 1. október 1194) og sonur hans Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur (d. 6. ágúst 1228). Frá honum segir í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar, en Þorvaldur drap Hrafn árið 1213. Synir Hrafns brenndu Þorvald inni á Gillastöðum í Króksfirði 1228 og nutu við það liðsinnis Sturlu Sighvatssonar. Ungir synir Þorvaldar, Þórður og Snorri, reyndu að hefna föður sins í Sauðafellsför en Sturla náði þeim síðar og felldi þá 8. mars 1232. Þar með má segja að veldi Vatnsfirðinga hafi lokið.
Skíð

Skíð eða Skye á ensku (gelíska: "An t-Eilean Sgitheanach" eða "Eilean a' Cheò") er stærst og nyrst af stóru eyjunum í eyjaklasanum Suðureyjum á Skotlandi. Eyjan er 1.656 km² að stærð. Margir skagar eru á eyjunni sem liggja út frá fjöllóttri miðju hennar. Enda þótt talið hafi verið að gelískt heiti eyjunnar lýsi þessu formi er þó deilt um uppruna þess.

Skíð hefur verið byggð frá miðsteinöld og um aldir stjórnuðu fornnorrænir menn eyjunni. Vegna atburða á 19. öld fækkaði íbúum mjög en í dag eru þeir 9.232. Mannfjöldinn hefur aukist um 4% frá manntali ársins 1991. Þessi íbúafjölgun er ólík þróuninni á öðrum skoskum eyjum. Stærsti bærinn á eyjunni er Portree sem er vel þekktur vegna fagurrar hafnar sinnar. Höfuðatvinnugreinar eyjunnar eru ferðaþjónusta, landbúnaður, fiskveiði og viskíeiming. Um það bil 30% íbúa eyjunnar tala gelísku.

Skíð er tengd við meginlandið með brú og sér Highland Council um rekstur hennar. Eyjan er þekkt fyrir fagurt landslag, líflega menningu og söguslóðir og mikið dýralíf eins og gullörn, krónhjört og lax.

Árið 2017 þótti heimamönnum ferðamannafjöldi kominn að þolmörkum.
Edda Garðarsdóttir

Edda Garðarsdóttir (f. 15. júlí 1979) er íslensk knattspyrnukona. Hún er nú þjálfari kvennaliðs KR. Edda er dóttir Garðars Sigurðssonar fyrrum alþingismanns.
Guðmundur gríss Ámundason

Guðmundur gríss Ámundason (d. 22. febrúar 1210) var íslenskur höfðingi á 12. öld. Hann var allsherjargoði og prestur á Þingvöllum og hefur sennilega verið af ætt Ingólfs Arnarsonar þótt ekki sé vitað hvernig sú ættrakning er. Bróðir hans var Magnús, faðir Árna óreiðu Magnússonar, goðorðsmanns í Brautarholti og Saurbæ á Kjalarnesi. Guðmundur var virtur og vinsæll höfðingi og var sagt um hann að hann hefði fleira veitt fyrir guðs sakir en flestir menn aðrir. Hann lét síðar frá sér allar eigur sínar og gerðist munkur.

Kona Guðmundar var Solveig (um 1151 – 1193), dóttir Jóns Loftssonar. Dætur hans hétu báðar Þóra og þóttu bestu kvenkostir á Íslandi. Þóra eldri giftist Jóni Sigmundssyni af ætt Svínfellinga og var sonur þeirra Ormur Svínfellingur. Þóra yngri giftist Þorvaldi Gissurarsyni; þeirra sonur var Gissur Þorvaldsson. Synir Guðmundar voru Magnús góði, sem kjörinn var Skálholtsbiskup 1236 en fékk ekki vígslu, og Þorlákur, faðir Staða-Árna Þorlákssonar biskups.
Vatnsbað

Vatnsbað er í matargerð aðferð til að hita mat hægt og tempra hitastig svo að það fari ekki yfir tiltekinn hámarkshita, ýmist í potti eða ofni. Aðferðin gengur út á að nota tvöfalt ílát eða tvö ílát þar sem hið stærra inniheldur vökva (oftast vatn) og situr á eldavélarhellu eða ofngrind en minna ílátið inniheldur matinn og situr í því stærra. Með þessu móti verður maturinn aldrei heitari en sem nemur suðumarki vökvans í ytra ílátinu. Vökvinn eða gufan frá honum dreifir líka hitanum betur en hellan eða ofninn gerir og tryggir hægari og jafnari upphitun.

Þegar hitað er í vatnsbaði á eldavélarhellu má nota sérstaka, tvöfalda potta, pott sem hitaþolin skál er sett yfir (og snertir þá oft ekki vökvann svo að það er gufan frá því sem hitar innihald skálarinnar) eða jafnvel lítinn pott sem settur er ofan í annan stærri. Þegar eldað er í vatnsbaði í ofni er sjóðheitt vatn sett í ofnskúffu eða steikarfat og annað minna fat eða form sett þar ofan í.

Vatnsbað á eldavélarhellu er meðal annars notað til að þykkja sósur eins og béarnaise-sósu, þar sem suða myndi kekkja eða skilja sósuna, til að bræða súkkulaði, gera vanillusósu og fleira slíkt, og einnig til að halda ýmsum mat heitum. Vatnsbað í ofni er meðal annars notað til að baka crème brûlée og aðra eggjabúðinga, ýmis paté, ostakökur og fleira.
F-35 Lightning II

Lockheed Martin F-35 Lightning II er bandarísk eins hreyfils orrustuþota sem getur framkvæmt sprengjuárásir.
Tumi Sighvatsson yngri

Tumi Sighvatsson yngri (1222 – 19. apríl 1244) var yngsti sonur Sighvats Sturlusonar á Grund í Eyjafirði og Halldóru Tumadóttur konu hans. Hann hét eftir Tuma bróður sínum sem drepinn var á Hólum skömmu áður en hann fæddist.

Tumi yngri var í Örlygsstaðabardaga 1238 með föður sínum og fjórum bræðrum og var sá eini þeirra sem komst af, hljóp ásamt fleirum upp í Miðsitjuskarð fyrir ofan Örlygsstaði og komst þar yfir fjöllin til Eyjafjarðar. Eftir bardagann virðist Kolbeinn ungi ekki hafa talið ómaksins virði að elta hann uppi. Þegar Þórður kakali kom til landsins 1242 gekk Tumi þegar til liðs við hann og barðist með honum. Hann var á Reykhólum vorið 1244 og þar náði Kolbeinn ungi honum á sitt vald og tók hann af lífi. Hann baðst griða en menn Kolbeins sögðu að hann skyldi hafa sömu grið og bræður hans höfðu fengið á Örlygsstöðum.

Tumi var kvæntur Þuríði, dóttur Orms Breiðbælings, og áttu þau einn son, Sighvat.
Hálfdan Sæmundsson

Hálfdan Sæmundsson (d. 25. apríl 1265) var íslenskur goðorðsmaður á Sturlungaöld. Hann var af ætt Oddaverja, óskilgetinn sonur Sæmundar Jónssonar í Odda og Þorbjargar frillu hans. Alsystkini hans voru Björn í Gunnarsholti og Helga, seinni kona Kolbeins unga. Um 1230 kvæntist hann Steinvöru dóttur Sighvatar Sturlusonar og bjuggu þau á Keldum á Rangárvöllum. Hálfdan var friðsemdarmaður og blandaðist lítt inn í deilur Sturlungaaldar þótt hann væri nátengdur mörgum helstu deiluaðilunum og færðist undan höfðingjahlutverkinu; óhlutdeilinn og hélt sér lítt fram um flesta hluti, eins og segir í Sturlungu. Öðru máli gegndi um konu hans, hún var herskárri.
Þórarinn Sigurðsson

Þórarinn Sigurðsson var norskur biskup í Skálholti. Hann var vígður 1362, kom til landsins árið eftir en dó 1364. Hann innleiddi boðunardag Maríu hérlendis.
Bacillaceae

Bacillaceae er ætt Gram-jákvæðra gerla innan ættbálksins "Bacillales". Ættin samanstendur af ört vaxandi fjölda ættkvísla, en þekktust þeirra er "Bacillus" og dregur ættin nafn sitt af henni. Flestir meðlimir ættarinnar eru staflaga, ófrumbjarga gerlar og geta margir þeirra myndað dvalargró. Flestar tegundir ættar eru loftháðar eða valfrjálst loftsæknar, en einstaka tegundir eru þó loftfælnar. Kvikir gerlar innan ættarinnar eru oftast með kringstæðar svipur. Flestir meðlimir ættarinnar eru skaðlausir mönnum, en einstaka sýkla er þó þar að finna, til dæmis "Bacillus anthracis" og "Bacillus cereus".
Haukur Erlendsson

Haukur Erlendsson (d. 3. júní 1334) var íslenskur lögmaður og riddari á 14. öld. Hann var sonur Erlendar sterka Ólafssonar lögmanns en móðir hans hét Jórunn. Líklega bjó hann á Vesturlandi eða Vestfjörðum framan af ævi.

Hann varð lögmaður sunnan og austan 1294 og gegndi því embætti til 1299 en þá er hann kominn til Noregs og þar komst hann til metorða. Hann var orðinn lögmaður í Ósló 1302 og kominn í ríkisráð konungs árið eftir. 1304 var hann herraður og gerður að Gulaþingslögmanni. Þá flutti hann til Björgvinjar og var ýmist þar, í Ósló eða á Íslandi eftir það. Hans er getið í heimildum á Íslandi 1306-1308 og stóð þá meðal annars með Árna Helgasyni biskupi að stofnun lærðra manna spítala í Gaulverjabæ. Hann var í Björgvin 1310 og í Ósló 1309, 1318 og 1319. Vitað er að hann var Gulaþingslögmaður 1321 og 1322. Eftir það er hans hvergi getið í heimildum næstu árin og má vera að hann hafi verið á Íslandi 1322-1329. 1330 var hann í Noregi en kom til Íslands 1331 "með boðskap konungsins um kvennamál og það fleira sem þar fylgdi", segir í "Skálholtsannál". Hann hefur svo farið út aftur því að hann dó í Björgvin 1334.

Skinnhandritið Hauksbók er kennd við Hauk lögmann en í henni er samsafn af ýmsum ritum, meðal annars Landnámu, Kristni sögu, Fóstbræðrasögu, Völuspá og fleiru. Sumt er ekki til í neinu öðru handriti. Haukur mun hafa skrifað hana að einhverju leyti sjálfur og er rithönd hans elsta rithönd nafngreinds Íslendings sem vitað er um. Einnig hefur hann haft nokkra skrifara. Í henni er einnig ýmiss konar fróðleikur, þar á meðal stærðfræðikafli, Algorismus, og er það elsti stærðfræðitexti sem til er á norrænu máli. Haukur virðist hafa verið vel menntaður og fjölfróður með áhuga á alls konar fróðleik. Hauksbók er skrifuð á fyrsta áratug 14. aldar og kann að vera að Haukur hafi notað hana til að koma sér á framfæri í Noregi og auka virðingu sína.

Kona Hauks lögmanns var Steinunn Áladóttir (d. 1361). Áli faðir hennar var sonur Svarthöfða Dufgussonar. Hún bjó á Íslandi eftir lát manns síns. Eina barn þeirra sem vitað er um með vissu var Jórunn, sem varð abbadís í Kirkjubæjarklaustri 1344 og kallaðist þá Agnes. Haukur átti líka son sem hét Svarthöfði. Sonur hans var Áli eða Óli Svarthöfðason prestur í Odda, sem sagður er hafa dáið fyrstur manna hérlendis úr Svartadauða í Botnsdal í Hvalfirði vorið 1402.
Illinois-háskóli

Illinois-háskóli (e. University of Illinois) er stofnun sem samanstendur af þremur háskólum í Illinois í Bandaríkjunum: Illinois-háskóla í Urbana-Champaign, Illinois-háskóla í Chicago og Illinois-háskóla í Springfield. Skólinn var stofnaður árið 1867
Nafar-Helgi

Nafar-Helgi var landnámsmaður í Fljótum í Skagafirði og kom til landsins með sama skipi og Þórður knappur nágranni hans. Hann nam land frá Flókadalsá, austanverðan Flókadal og Austur-Fljót að Tungnaá í Stíflu. Nafar-Helgi bjó á Grindli í Fljótum. Kona hans var Gró hin (snar)skyggna.
Gjall

Gjall er glerkennt basalt eða andesít, blöðrótt eða frauðkennt. Það er oftast svart eða rauðleitt á litinn.

Uppruni og útbreiðsla.

Myndast í hraungígum úr hraunslettum og strókum sem fallið hafa til jarðar umhverfis gígopið. Gjallbingir hlaðast upp mjög hratt og haldast lengi heitir. Rakt heitt loft er andar upp úr þeim valda oxun járnsteinda og rauðum lit.

Vikur-og aska myndast í þeytigosum þar sem vatn hefur komist í gosrásina og breyst í gufu.Katla og Grímsvötn hafa spúið basaltösku mest allra íslenskra eldfjalla.