arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Tröllaskagi

Tröllaskagi er skagi fyrir miðju Norðurlandi Íslands á milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar. Skaginn er fjöllóttur og ná margir fjallatindar yfir 1200 m yfir sjávarmál og nokkrir yfir 1400 m, hæst er Kerling (1538 m). Fjölmargir smájöklar eru í fjöllum og dölum Tröllaskaga, þeirra stærstir eru Gljúfurárjökull og Tungnahryggsjökull.

Djúpir dalir skerast inn í fjalllendi Tröllaskaga, þeirra stærstir eru: Hjaltadalur, Hörgárdalur, Norðurárdalur og Svarfaðardalur. Dalirnir mótuðust af greftri vatnsfalla og svörfun skriðjökla á jökulskeiðum ísaldar.

Byggð á svæðinu einskorðast við láglendi nálægt ströndum og í dölum, landbúnaður er þar mikill og sjávarútvegur stundaður frá nokkrum þéttbýlisstöðum. Þéttbýlisstaðir í kringum Tröllaskaga eru: Hólar, Hofsós, Siglufjörður, Ólafsfjörður, Dalvík, Árskógssandur, Hauganes, Hjalteyri, Akureyri og Hrafnagil.

Hálendi Tröllaskaga er nokkuð erfitt viðureignar fyrir samgöngur á svæðinu en tveir akvegir liggja nú um það. Lágheiði liggur á milli Ólafsfjarðar og Fljóta í Skagafirði, sú leið er yfirleitt lokuð meirihluta árs vegna snjóa. Þjóðvegur 1 liggur um Öxnadalsheiði, þar fer vegurinn hæst í 540 metra yfir sjávarmál og er nokkuð snjóþungur að vetrum en þó kemur sjaldan til lokana þar sem mikið er lagt í að halda honum opnum. Tillögur eru uppi um jarðgöng sem gætu leyst veginn yfir heiðina af hólmi, annað hvort undir núverandi vegarstæði eða frá Hörgárdal yfir í Hjaltadal sem myndi stytta verulega vegalengdina milli Akureyrar og Sauðárkróks. Jarðgöng eru milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar Múlagöng og milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar Héðinsfjarðargöng.

Örnefnið Tröllaskagi er ungt, sennilega búið til undir lok 19. aldar. Áður mun skaginn hafa verið nafnlaus.
Empólí

Empólí er 47.904 manna (31. des 2013) bær í Toskana á Ítalíu (31. esember 2012). Hann stendur á flóðsléttu fljótsins Arnó um 30 km suðvestan við Flórens. Bærinn er þekkt fyrir landbúnað sem stundaður er á frjósamri sléttunni umhverfis hann. Empólí varð hluti af sveitarfélaginu Flórens árið 1189.

Knattspyrnulið bæjarins, Empoli F.C., leikur nú í ítölsku A-deildinni.
LOL

LOL getur átt við eftirfarandi:
Kjarnorkuleyndarmálið

Kjarnorkuleyndarmálið er unglingasaga eftir Henri Vernes.

Söguþráður.

Í þessari Bob Moran-bók er það Balkanbandalagið, sem athyglin beinist að. Þar hefur verið fundin upp ný aðferð til að eyða kjarnorkuúrgangi — en í hverju hún er fólgin, veit umheimurinn ekki. Og auðvitað er það Bob, sem fenginn er til að athuga þetta svolítið nánar. Hann dulbýr sig sem kjarnorkufræðing, með þykk gleraugu og allt tilheyrandi andliti vísindamannsins. Svo er lagt upp í þessa háskaför. Það er óvíst um endurkomuna — það eru harðvítugir bófar umhverfis hann, hvar sem litið er — og skæðastur þeirra er „maðurinn með gulltennurnar“. Hann þekkir Bob strax, þrátt fyrir ágætt dulargerfi, en hann ljóstrar ekki upp um hann. Þá ánægju ætlar hann að geyma sér þar til síðar, og við aðrar og heppilegri aðstæður. Þeir eru nefnilega gamlir kunningjar Bob og „Maðurinn með gulltennurnar“, en það er eins konar gælunafn á höfðingjanum og er hans nánar getið í sérstakri bók með sama nafni. En Bob kemst að leyndarmálinu eitt kvöldið, svona af einskærri tilviljun. Síðan hefst baráttan, eftirförin, eltingaleikurinn alla leið heim til Parísar, þar sem úrslitaátökin eiga sér stað.

Aðalpersónur.

Bob Moran, Jouvert ofursti, Roman Orgonetz (Artúr Greenstreet)

Sögusvið.

La Panne, Frakkland - Varna, Balkan - Mikligarður, Tyrkland - París, Frakkland.
Brimill

Brimill (eða grunnli) er karldýr sels. Kvendýr sels nefnist urta. "Skerjakollur" er brimill nefndur sem sækir alltaf í sama skerið.
Orvieto

Orvieto er 20.967 manna (31. desember 2013) bær í suðvesturhluta Úmbríu á Ítalíu. Bærinn stendur á lágum, flötum móbergsstapa.
Annað ráðuneyti Geirs Haarde

Önnur ríkisstjórn Geirs H. Haarde var ríkisstjórn Íslands ríkisstjórn Íslands frá 24. maí 2007 til 1. febrúar 2009. Í henni sátu ráðherrar frá Sjálfstæðisflokki og Samfylkingunni. Hún tók við völdum 24. maí 2007 í kjölfar þess að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur ákváðu að slíta samstarfi sínu vegna naums þingmeirihluta eftir Alþingiskosningarnar 2007. Ríkisstjórnin hafði einn rúmasta meirihluta sem ríkisstjórn hefur haft á Alþingi, 43 menn en einungis 20 þingmenn voru í stjórnarandstöðu.

Stór hluti viðræðnanna í aðdraganda stjórnarmyndunarinnar fór fram á Þingvöllum og þar undirrituðu formenn stjórnarflokkana jafnframt stjórnarsáttmálann 23. maí 2007. Þess vegna hefur stjórnin verið kölluð "Þingvallastjórnin".

Geir H. Haarde baðst lausnar fyrir ríkisstjórnina 26. janúar 2009 vegna erfiðleika í samstarfi flokkanna í kjölfar hruns íslenska bankakerfisins í október 2008. Samfylkingin myndaði í kjölfarið minnihlutastjórn með Vinstrihreyfingunni - grænu framboði sem tók við völdum 1. febrúar 2009.

Ráðherrar stjórnarinnar voru:
Háskóli Íslands

Háskóli Íslands er ríkisháskóli sem var stofnaður árið 1911. Fyrsta starfsárið voru 45 nemendur við nám, þar af ein kona. Rektor skólans er Jón Atli Benediktsson, prófessor í rafmagns- og tölvuverkfræði.

Saga.

Háskóli Íslands var stofnaður 17. júní árið 1911 og tók til starfa í októberbyrjun sama ár. Við það sameinuðust Prestaskólinn, Læknaskólinn og Lagaskólinn. Ein deild innan Háskólans var tileinkuð hverjum þeirra auk þess sem stofnuð var sérstök heimspekideild. Fyrsta árið voru 45 nemendur við skólann, fimm í guðfræðideild, sautján í lagadeild og 23 í læknadeild, en enginn var skráður í heimspekideild. Fyrsti rektor skólans var Björn M. Ólsen, prófessor við heimspekideild.

Fyrstu 29 árin var Háskóli Íslands staðsettur á neðri hæð Alþingishússins við Austurvöll, en árið 1940 flutti skólinn starfsemi sína í nýtt húsnæði, aðalbyggingu Háskólans, austan við Suðurgötu. Síðan þá hefur Háskólasvæðið stækkað til muna, og kennt er í mörgum byggingum beggja vegna Suðurgötu og á fleiri stöðum. Kostnaður við nýbyggingar skólans sem og viðhald eldri bygginga hefur að miklu leyti verið greiddur af Happdrætti Háskólans sem var stofnað árið 1934 með sérstöku leyfi.

Í lok árs 2007 lauk byggingu Háskólatorgs sem er samnefnari tveggja bygginga, samanlagt 8.500 fm2 að stærð. Byggingavinna hófst vorið 2006.

Sjá sögu skólans hér.

Nám.

Háskóli Íslands býður upp á fjölbreytt nám, bæði á grunnstigi og framhaldsstigi. Við Háskóla Íslands eru 26 deildir og fjórar þverfræðilegar námsbrautir. Að auki fer fram kennsla á vegum Endurmenntunar Háskóla Íslands.

1. júlí 2008 tóku gildi breytingar á námsskipulagi sem og stjórnkerfi skólans. Ákveðið var að skólinn skildi sameinast Kennaraháskóla Íslands. Fræðasvið skólans urðu fimm talsins og deildirnar 25.

Núverandi fræðasvið skólans eru:

Félagsvísindasvið.

Félagsvísindadeild Háskóla Íslands var stofnuð árið 1976. Sviðið er það fjölmennasta í Háskólanum. Deildir sviðsins eru sex talsins.

Eftirfarandi deildir eru innan Félagsvísindasviðs:

Heilbrigðisvísindasvið.

Deildir sviðsins eru eftirfarandi:

Hugvísindasvið.

Á Hugvísindasviði eru eftirtaldar deildir:

Menntavísindasvið.

Kjarni Menntavísindasviðsins er myndaður úr Kennaraháskóla Íslands sem sameinaðist HÍ í júlí 2008. Útskrifaðir eru kennarar fyrir leik- grunn- og framhaldsskóla, íþrótta- og heilsufræðinga, tómstunda- og félagsmálafræðinga og þroskaþjálfa.

Deildir sviðsins eru:

Rektorar.

Rektor Háskóla Íslands er æðsti fulltrúi skólans og ber ábyrgð á allri starfsemi hans. Rektor er skipaður af menntamálaráðherra til fimm ára í senn samkvæmt tilnefningu háskólaráðs, að undangengnum almennum kosningum innan Háskólans.

Fyrsti rektor Háskólans var Björn M. Ólsen. Núverandi rektor er Jón Atli Benediktsson.
1. deild karla í knattspyrnu 1978

Árið 1978 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 67. skipti. Valur vann sinn 16. titil. Tíu lið tóku þátt. Þetta ár er eitt af þremur árum sem KR tók ekki þátt í Úrvalsdeild karla. Hin tvö voru árin 1913 og 1914.

Markahæstu menn.

Skoruð voru 279 mörk, eða 3,100 mörk að meðaltali í leik.

Úrslit deildarbikarsins.

ÍA 1 - 0 Valur
Homo erectus

Hinn upprétti maður (latína: "Homo erectus") er útdauð tegund af ættkvísl manna. Búsvæði þessarar tegundar var í Afríku fyrir um 1,6 miljónum ára, en þeir fluttust síðar þegar þeir fengu andlega getu til búferlum til Asíu og Evrópu. (latína: "Homo erectus") voru með þróaðri verkfæri en fyrirennari þeirra "Homo habilis" hafði búið til. Þannig voru þeir betri til veiða. Þeir byggðu sér einnig skýli og vou fyrstu mannaparnir sem gerðu eld.
1. deild karla í knattspyrnu 1984

Árið 1984 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 73. skipti. ÍA vann sinn 12. titil. Tíu lið tóku þátt. Þetta ár var 3. stiga reglan tekin í notkun. Lið fékk 3 stig fyrir sigur í staðin fyrir 2, en sú regla hafði verið við lýði frá stofnun deildarinnar.

Markahæstu menn.

Skoruð voru 232 mörk, eða 2,578 mörk að meðaltali í leik.
Bónus (aðgreining)

Bónus kemur af latneska orðinu "bonus" sem þýðir ‚góður‘ og getur átt við:
René Follet

René Follet (fæddur 10. apríl 1931 í Brussel, Belgíu; d. 14. mars 2020), var belgískur myndasöguhöfundur.
816

Árið 816 (DCCCXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Richard Feynman

Richard Phillips Feynman (11. maí 1918 – 15. febrúar 1988) einn áhrifamesti bandaríski eðlisfræðingur 20. aldarinnar og bætti hann allmikið við skammtarafsegulfræði kenninguna. Hann var talinn mjög góður fyrirlesari og oft sagður hafa verið besti eðlisfræðikennarinn sem uppi hefur verið (fékk viðurnefni „The Great Explainer“ eða „útskýrandinn mikli“). Hann kom við sögu í Manhattan verkefninu og sat í rannsóknarnefndinni sem fór yfir orsakir Challenger-slyssins. Hann hlaut nóbelsverðlaun í eðlisfræði fyrir verk sín í skammtarafsegulfræði 1965 og fékk einnig Oersted-orðuna fyrir kennslu. Richard Feynman var einnig góður bóngótrommuleikari.

Verk.

Feynman skrifaði mikið af vísindagreinum og gaf út bækur sem innihéldu sögur úr lífi hans. Þar segir hann meðal annars frá þátttöku sinni í Manhattan verkefninu og sem nefndarmaður í rannsóknarnefnd skipaðri af þáverandi forseta Bandaríkjanna til þess að rannsaka orsök Challenger slyssins.

Kennslubækur og hliðsjónarefni.

Stærsta verk sem hann gaf út var "The Feynman Lectures on Physics" (1961-1963) sem er safn kennslubóka ætlaðar eðlisfræðinemum. Tilurð verksins á rætur sínar að rekja til sérstakra aðstæðna Tækniháskólans í Kaliforníu upp úr 1960. Ricard Feynman, mikils virtur prófessor og vísindamaður við skólann, var orðin ein skærasta stjarnan í heimi skammtarafsegulfræðimanna, og kórónaði ferilinn er hann hlaut Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði árið 1965. Á sama tíma voru grunnnemendur skólans að grotna niður og flosna upp úr námi í eðlisfræði vegna úrelts kennsluefnis. Feynman var fenginn til að bæta úr því með því að endurskipuleggja alla kennslu nemenda fyrstu tvö ár þeirra við Háskólann, og kenna efnið sjálfur. Þar sem þetta var talinn vera sögulegur viðburður voru allar kennslustundirnar teknar upp á segulband og ljósmynd var tekin af öllum teikningum á töflu. Stuttu eftir að kennslan hófst tóku einhverjir eftir því að nemendum væri að fækka, en á móti fækkuninni vann sá orðrómur sem barst á milli prófessora að 'hinn mikli útskýrandi Feynman' væri að kenna inngangsnámskeið í eðlisfræði, og fjölgaði því áheyrendum yfir heildina þar sem Feynman hafði einstakt lag á því að skilja hluti í nýju og nytsamlegu ljósi.
Mjöll Hólm - Jón er kominn heim

Jón er kominn heim er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Mjöll Hólm tvö lög. Undirleikur var keyptur erlendis frá.
Bifhár

Bifhár (bifþræðir eða sóphár) (fræðiheiti "Cilium") eru frymisþræðir margra frumna sem þær nota til hreyfinga. Bifhár er til dæmis að finna innan á öndunarrásum í lungum manna og fleiri landhryggdýra og eru frumurnar þaktar bifhárum sem sópa slími og aðskotaefnum í átt út úr líkamanum.
Verslanasambandið

Verslanasambandið var félag íslenskra kaupmanna sem var stofnað 1954 til þess að gæta að hagsmunum þeirra við innflutning varnings frá útlöndum.

Fljótlega eftir stofnun var ákveðið að stofna sérstakt skipafélag til þess að annast innflutning fyrir kaupmennina. Þvi stóð félagið fyrir því að skipafélagið Hafskip var stofnað 11. nóvember 1958.

Helstu stórkaupmenn í félaginu voru:
Frææta

Frææta er í dýrafræði dýr sem nærist á næringarríkum fræjum jurta. Dæmi um fræætur eru margar tegundir fugla, skordýra og spendýra.
Air Iceland Connect

Air Iceland Connect (áður Flugfélag Íslands) er íslenskt flugfélag, sem stofnað var í kjölfar samruna innanlandsflugs Flugleiða og Flugfélags Norðurlands. Upprunalega nafn félagsins var Flugfélag Íslands en því var breytt árið 2017. Fyrirtækið var rekstrareining innan FL Group en er í dag hluti af Icelandair Group. Árið 2021 var ákveðið að hafa merki félagsins undir Icelandair.

Meirihluti flugferða eru á milli Reykjavíkur, Akureyrar, Egilsstaða og Ísafjarðar.

Áfangastaðir.

Frá Reykjavík til:

Flug frá Akureyri.

Flug til Færeyja er í samvinnu við flugfélagið Atlantic Airways, flogið er frá Keflavíkurflugvelli.

Flug til Grímseyjar, Þórshafnar og Vopnarfjarðar er framkvæmt af flugfélaginu Norlandair
Mógadisjú

Mógadisjú (sómalska: Muqdisho, arabíska: مقديشو, ítalska: Mogadiscio) er höfuðborg og stærsta borg Sómalíu. Stríð hefur geisað stöðugt í borginni frá árinu 1991. Talið er að 1.700.000 manns búi í borginni.
Kúala Lúmpúr

Kúala Lúmpúr er höfuðborg og stærsta borg Malasíu. Borgin er eitt af þremur ríkisumdæmum í Malasíu. Í borginni sjálfri er áætlað að búi 1.800.674 manns, en á öllu stórborgarsvæðinu er talið að búi 6.900.000 manns.
Gránufélagið

Gránufélagið var verslunarfélag á Norðurlandi. Það var stofnað 1870 í kringum rekstur á skonnortunni Gránu. Tryggvi Gunnarsson var kosinn kaupstjóri félagsins 1871. Árunum 1877-83 eignaðist Gránufélagið þrjú önnur skip og flutti 10-15 skipsfarma til Íslands og rak eina stærstu verslun á Íslandi.

Fram að 1877 var ekkert flutt af saltfiski frá Norðurlandi til útlanda en þá hóf Gránufélagið að selja salt miklu ódýrara en áður og byggði salthús utarlega í fjörðum Norðanlands. Þetta varð til að auka saltfiskverkun og saltfiskútflutning frá Norðurlandi. Gránufélagið hóf gufubræðslu á hákarlalifur við Eyjafjörð. Það gekk hinsvegar illa um árið 1880 og danskur kaupmaður tók yfir rekstur þess.
1755

Árið 1755 (MDCCLV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Opinberar aftökur

Erlendis.

Fædd

Dáin
Frank Klepacki

Frank Klepacki (fæddur 25. maí 1974) er bandarískur tónlistarmaður sem býr til tónlist fyrir tölvuleiki. Hann er best þekktur fyrir tónlistina í Command &amp; Conquer seríunni. Hann lærði að spila á trommur þegar hann var barn og fór til Westwood Studios þegar hann var aðeins 17 ára.
Ýr

Ýr getur átt við eftirfarandi:
Snípuætt

Snípuætt (fræðiheiti: "Scolopacidae") er stór ætt vaðfugla með langan og mjóan gogg. Flestir lifa á hryggleysingjum sem þeir tína upp af jörðinni eða úr sandi með goggnum. Mismunandi lengd og lögun goggsins gerir það að verkum að nokkrar tegundir geta haldið sig á sama svæði án þess að keppa um fæðu.
Flókadalur (Borgarfirði)

Flókadalur er dalur í Borgarfjarðarsýslu og liggur frá vestri til austurs á milli Reykholtsdals og Lundarreykjardals. Hann er breiður en grunnur og liggur á milli lágra hálsa.

Flókadalur þykir fremur sviplítill. Hlíðarnar og dalbotninn eru aflíðandi og dalurinn rennur í raun saman við hálendið án greinilegra marka. Dalbotninn er ekki sléttur, heldur er hæðahryggur eftir miðjum dalnum sem skiptir honum í tvennt. Nokkur smávötn og tjarnir eru í lægðum í hryggnum. Um syðri dalinn rennur Flóka eða Flókadalsá en Geirsá um þann nyrðri. Allnokkrir bæir eru í dalnum en hann var þó ekki sérstakt sveitarfélag, heldur heyrði hann til Reykholtsdalshreppi og síðan Borgarfjarðarsveit og er nú í Borgarbyggð.
Lén (líffræði)

Lén er flokkur í vísindalegri flokkun lífvera.

Árið 1990 stakk Carl Woese upp á því að raungerlar, forngerlar og heilkjörnungar væru þrjár helstu þróunarlínur lífvera og gerði þá í samræmi við það að lénum sem hann kallar "Bacteria", "Archaea" og "Eucarya". Þetta þriggja léna kerfi hefur fengið á sig mikla gagnrýni en hefur engu að síður að mestu tekið við af tveggja léna kerfi Chattons sem leið til að flokka ríkin sjálf. Tveggja léna kerfi Chattons flokkaði lífverur í dreifkjörnunga og heilkjörnunga.
Súkrósi

Súkrósi eða Sakkarósi er tvísykra sem samanstendur af glúkósa og frúktósa. Í daglegu tali er súkrósi kallaður sykur. Hann er táknaður með efnaformúlunni C12H22O11.
Ómar Ragnarsson - Gamanvísur og annað skemmtiefni

Gamanvísur og annað skemmtiefni er 33-snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1966. Á henni flytur Ómar Ragnarsson gamanvísur og annað skemmtiefni hljóðritað að viðstöddum áheyrendum. Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar leikur undir í 1 og 6 á hlið A og 2 og 4 á hlið B. Jafnframt leikur Magnús einn undir, í 5 á hlið B. Allan annan undirleik annast Haukur Heiðar Ingólfsson, hinn reglulegi undirleikari Ómars. Ljósmyndir á framhlið eru eftir Óla Pál Kristjánsson.
Vápni

Vápni er íslenskt karlmannsnafn.
Rannva

Rannva er íslenskt kvenmannsnafn.

Dreifing á Íslandi.
Aíníska

Aíníska ("Aini") er tyrkískt tungumál sem er talað í Vestur-Kína. Það er leynilegt tungumál sem er bara talað af karlmönnum.
Loftárás

Loftárás er árás gerð úr lofti, annaðhvort með orrustuflugvélum, sprengjuflugvélum eða flugskeytum.
Barn

Barn er ófullvaxinn einstaklingur, og er orðið yfirleitt aðeins notað um ófullvaxna menn. Yfirleitt er æviskeiði manna þannig skipt í tvennt, þannig að einstaklingurinn telst vera barn þar til hann er orðinn fullvaxinn, og telst hann þá fullorðinn. Þó er til í dæminu að rætt sé um að unglingar séu þeir einstaklingar sem eru ekki lengur börn, en eru þó ekki orðnir fullorðnir.

Ekki er til nein ákveðin skilgreining á því hvenær menn hætta að teljast börn, og fer það að miklu leyti eftir samfélögum. Á Íslandi teljast allir einstaklingar undir 18 ára aldri vera börn, en sums staðar myndu einstaklingar allt niður í 14 ára aldur teljast fullorðnir. Karlkyns barn nefnist strákur eða drengur, en kvenkyns barn stelpa eða stúlka.

Barn sem afkvæmi.

Í íslensku er orðið barn einnig notað til að lýsa því að tiltekinn einstaklingur sé afkvæmi annars einstaklings, annaðhvort karlkyns "sonur" hans eða kvenkyns "dóttir". Þegar orðið er notað í þeim skilningi er ekki alltaf um sérstaka aldursskiptingu að ræða, þótt oftast sé orðið einnig notað um ófullvaxta einstaklinga þegar það er notað í þessari merkingu.

"Ungbarn", "kornabarn", "hvítvoðungur" eða "smábarn", er mjög ungt barn, yfirleitt ekki eldra en eins til tveggja ára gamalt. Enska orðið „infant“, sem oft er notað í svipuðum skilningi, er komið af latneska orðinu "infans": „getur ekki talað“, og er sú merking í samræmi við þann skilning að þegar börn hafi lært að tala séu þau ekki lengur ungbörn.

Orðið barn.

Íslenska nafnorðið barn kemur af 2. kennimynd sagnarinnar að bera, en hún fer eftir 4. hljóðskiptaröð: bera-bar-bárum-borið. Samsvarandi orð um afkvæmi mannsins eru í mörgum náskyldum málum. Gotneska var að þessu leyti alveg eins og íslenska og önnur Norðurlandamál, en í ensku hefur samsvarandi orð týnst. Í máli Hjaltlendinga var barn "bjadni" (orðið til úr barnit, segir Jan de Vries), og minnir á þann framburð sem tíðkaðist víða hér á landi. Skaftfellingar segja sumir barnið með rödduðu r-i og löngu a-i. Af 4. kennimynd sagnarinnar að bera, sem í forneskju hafði stofnsérhljóðið u, kemur nafnorðið bur = sonur, sömuleiðis buri eins og í tvíburi og þríburi. Orðið nýburi er einnig af þessum meiði, en fyrir eru til jóð eða ungbarn sem merkja það sama.
Fullveldi

Fullveldi (e. sovereignity) felur í sér fullt vald ríkis til að stjórna sjálfu sér (og eftir atvikum öðru landsvæði). Fullvalda ríki fer með æðstu stjórn, dómsvald, löggjafarvald og framkvæmdavald, yfir landsvæði og þjóð. Í hverju ríki er fullveldishafinn þ.e. sá sem fer með fullveldið, sá einstaklingur, samkoma eða stofnun sem fer með löggjafarvaldið t.d. þjóðhöfðingi eða þjóðþing, allt eftir stjórnarfari. Fullveldis-hafinn getur framselt vald sitt tímabundið, t.d. til erlendra ríkja eða yfirþjóðlegra stofnana, en getur tekið það til baka að vild.

Fullvalda ríki er jafnframt sjálfstætt ríki. Ekkert ríki getur talist fullvalda án sjálfstæðis. Ísland hlaut fullveldi 1. desember 1918 undan Danmörku og hlaut um leið sjálfstæði sem Konungsveldið Ísland. Við þetta fékk ríkisstjórn Íslands fullt ríkisvald þótt þjóðhöfðinginn væri áfram Danakonungur. Ísland opnaði sendiráð í Kaupmannahöfn 1920 og var viðurkennt sem sjálfstætt ríki af Danmörku, en eingöngu sjálfstæð ríki geta verið með sendiráð.

Ísland fól Danmörku að framkvæma tímabundið visst ríkisvald í umboði sínu, t.d. var Hæstiréttur Íslands stofnaður 1920 og framkvæmdi Danmörk viss utanríkis- og varnarmál allt til 1940. Það ár opnaði Ísland sendiráð í Bretlandi og Svíþjóð. Dönsk sendiráð flögguðu bæði danska og íslenska fánanum og báru tvö skjaldarmerki 1918-44. En Danmörk gerði enga milliríkjasamninga sem bundu Ísland og framkvæmdu engin utanríkismál nema með umboði frá Íslandi. Frá 1918 fékk Ísland sjálfstæða aðild að alþjóðastofnunum eins og Alþjóðahafrannsóknarráðinu ICES 1938. Staða Íslands þá var hliðstæð stöðu bresku samveldislandanna í dag. Bretadrottning er t.d. þjóðhöfðingi Kanada og annarra samveldislanda. Þegar Íslandi var breytt úr konungsveldi í lýðveldi 17. júní 1944 breyttist stjórnarfarið en ekki fullveldið. Framsal Íslands á vissu ríkisvaldi á konungstímabilinu 1918-1940 er hliðstætt framsali þess í dag á ríkisvaldi til alþjóðastofnana eins og Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstólsins.

Hugtakið fullveldi skilgreindi ríki í alþjóðastjórnmálum frá lokum þrjátíu ára stríðsins með undirritun Vestfalíufriðarins og ætíð síðan. Eftir því sem líða tók á 20. öldina tók milliríkjasamstarf á sig nýjar myndir eins og í tilfelli Evrópusambandsins og í krafti hnattvæðingarinnar urðu stórfyrirtæki valdameiri en áður þekktist. Boutros Boutros-Ghali, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, sagði í ræðu árið 1992 að tími hins algilda og útilokandi fullveldis væri liðinn og það sem meira væri hefði hugtakið aldrei staðið undir nafni.
Íslendingur

Íslendingar geta verið:
Canberra

Canberra (eða Kanberra á íslensku) er höfuðborg Ástralíu. Hún er á Höfuðborgarsvæði Ástralíu. Nafnið er komið af heiti frumbyggja svæðisins yfir það, og talið þýða staður þar sem fólk kemur saman. Íbúar borgarinnar eru um 403.000 (2016) sem gerir hana 8. stærstu borg Ástralíu og þá stærstu inn til lands.

Saga.

Canberra var stofnuð sérstaklega sem höfuðborg fyrir hið nýja samveldi í kjölfar deilna milli tveggja stærstu borganna, Melbourne og Sydney um hvar hið nýja þing skyldi vera staðsett. Staðsetningin var valin árið 1908 sem nokkurn veginn mitt á milli borganna tveggja og þægileg staðsetning til að byggja á, með góðum aðgangi að vatni. Árið 1911 sigraði Bandaríkjamaðurinn Walter Burley Griffin alþjóðlega keppni um skipulag borgarinnar. Það er stöðuvatn í miðri borginni nefnt eftir honum. 1913 var borgin nefnd og byrjað var að byggja hana. Árið 1927 flutti samveldisþingið þangað.

Framan af var Canberra hálfgerður smábær en í dag er Canberra orðin alvöru höfuðborg hvað varðar stjórnsýsluna. Þar eru samveldisþingið, hæstirétturinn, Háskóli Ástralíu (enska: "Australian National University") og fleiri mikilvægar stofnanir.

Í Janúar 2003 riðu skógareldar yfir hluta borgarinnar og 491 heimili brunnu til kaldra kola. Einnig eyðilagðist algjörlega stjörnuskoðunarstöðin á Stromlófelli. Þrátt fyrir þetta létust einungis fjórir.

Hverfaskipting.

Canberra er skipulögð borg, með einn kjarna og nokkur stór úthverfum, hverju skiptu í mörg smærri hverfi. Flest þessara úthverfa hafa svo eigin kjarna með verslunum og þjónustu og útivistarsvæði, oftast með litlu stöðuvatni. Milli helstu úthverfana eru græn svæði, þar sem náttúran ræður ríkjum og dýr svo sem kengúrur ganga villt.

Aðalúthverfi borgarinnar eru, í stafrófsröð:

Norður og suður Canberra eru miðbærinn, sitt hvoru megin við Burley Griffin-vatn. Þar að auki eru bærinn Queanbeyan (í Nýja Suður Wales) og þorpið Hall (eitt af mjög fáum sveitarfélögum innan höfuðborgarsvæðisins utan Canberra) hálfgerð úthverfi borgarinnar.
Manhattan-verkefnið

Manhattan-verkefnið var í seinni heimsstyrjöldinni rannsóknarverkefni Bandaríkjanna með aðstoð Bretlands og Kanada, sem miðaði að því að þróa kjarnorkuvopn, m.a. eftir að ljóst varð, að Þjóðverjar voru að þróa slík vopn.

Yfirmaður rannsóknanna var eðlisfræðingurinn Robert Oppenheimer, en Leslie Groves hershöfðingi hafði yfirumsjón með verkefninu.