Hallvard Magerøy

Hallvard Magerøy (15. janúar 1916 – 15. nóvember 1994) var norskur textafræðingur, og prófessor í íslensku við Háskólann í Osló. Hann er meðal annars þekktur fyrir rannsóknir sínar á Bandamanna sögu.

Æviágrip.

Foreldrar: Nils Magerøy (1883–1961) kennari og Sofia Apeland (1892–1922).

Hallvard Magerøy fæddist í Borgundi við Álasund í Vestur-Noregi. Hann varð stúdent í Volda 1936, cand. phil. í norrænum fræðum frá Háskólanum í Osló 1946, með latínu og sögu sem aukagreinar. Næstu þrjú árin var hann á rannsóknarstyrk og var þá um tíma í Kaupmannahöfn og á Íslandi. Hann var lektor í norsku við Háskóla Íslands 1949–1952, síðan styrkþegi hjá norska rannsóknaráðinu til 1956 þegar hann vann að doktorsritgerð sinni og lauk doktorsprófi 1958 með riti sínu "Studiar i Bandamanna saga". Hann vann svo við útgáfu Norska fornbréfasafnsins til 1962, varð þá dósent í norrænum fræðum við Óslóarháskóla og loks prófessor í íslensku þar 1974, uns hann fór á eftirlaun í árslok 1983.

Hallvarður gaf út og þýddi íslensk fornrit og ritaði margt um þau efni og menningarleg samskipti Íslands og Noregs. Auk Bandamanna sögu fjallaði hann sérstaklega um Ljósvetninga sögu og Böglunga sögur, en allar þessar sögur eru til í fleiri en einni gerð. Niðurstaða hans um Bandamanna sögu var að báðar gerðir sögunnar ættu sameiginlegan ritaðan uppruna og að lengri gerðin væri eldri og ætti að vera aðaltexti í útgáfu. Ekki voru allir fræðimenn sáttir við þetta, því að styttri gerðin var af þungavigtarmönnum talin upprunalegri. Hallvarður svaraði gagnrýni þeirra í tímaritsgrein 1966 og eru viðhorf hans til sögunnar nú viðurkennd af flestum. Eftir 1970 vann hann með Finn Hødnebø að nýrri útgáfu konungasagna sem kom út 1979 í tilefni af 800 ára afmæli Snorra Sturlusonar. Hóf hann þá rannsóknir á Böglunga sögum og gaf þær út í fræðilegri útgáfu 1988.

Hallvarður aðylltist „íslenska skólann“ eða bókfestukenninguna í fornsagnarannsóknum, þ.e. að Íslendingasögurnar séu verk menntaðra rithöfunda, sem styðjast við munnmæli, ýmis rit og eigið ímyndunarafl. Hann var ágætur latínumaður og nýtti sér það í rannsóknum sínum. Flestar ritsmíðar Hallvarðs eru á nýnorsku.

Hallvarður fékk ungur áhuga á Íslandi og íslenskum fræðum. Hann kom fyrst til Íslands árið 1947, fór þá á Snorrahátíðina í Reykholti og dvaldist á Hólum í Hjaltadal, þar sem hann æfði sig í íslensku. Árið 1949 kom hann hingað með konu sinni og var sendikennari í norsku við Háskóla Íslands í þrjú ár. Þau hjónin héldu síðan tengslum við landið og komu hér oft, enda tengdist það starfi þeirra beggja. Árið 1974 hafði Hallvarður forgöngu um það að Norðmenn gáfu Árnastofnun á Íslandi veglega bókagjöf, í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar. Ludvig Holm-Olsen átti þar einnig hlut að máli.

Hallvarður arfleiddi Háskólann í Volda (Høgskulen i Volda) að bókasafni sínu, og bréfum frá Helga Valtýssyni rithöfundi, en þeir skrifuðust á um árabil. Hallvarður birti grein um Helga í tímaritinu "Syn og segn" 1963.

Í tilefni af 75 ára afmæli Hallvarðs, 15. janúar 1991, var gefið út heiðursrit: "Norroena et Islandica", með úrvali greina eftir hann. Þar er einnig ritaskrá Hallvarðs.

Hallvarður var sæmdur stórriddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu 1983.

Hallvarður giftist 1949, kona hans var Ellen Marie Magerøy (1918–2009) listfræðingur, fædd Olsen. Þau eignuðust þrjú börn: Nils Are, Jostein og Ingeborg.