arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Maurar

Maurar (fræðiheiti: "Formicidae") eru félagsskordýr sem tilheyra ættbálki æðvængja líkt og vespur og býflugur. Maurar byggja sér vel skipulögð bú sem stundum hýsa milljónir einstaklinga sem skiptast í stéttir með ákveðið sérhæft hlutverk innan búsins og þar sem flest dýrin eru ófrjó og aðeins eitt kvendýr (drottningin) sér um að fjölga einstaklingum. Hjá sumum tegundum, til dæmis "Formica rufa", finnast þó fleiri en ein drottning í búinu, hér um bil tvö hundruð hjá Formica rufa.

Bú maura og lifnaðarhætti þeirra eru gífurlega fjölbreytt. Sem dæmi má nefna þá sem byggja bú með því að festa saman laufblöð (e. leaf-cutter ants) með silki lirfa sinna, þeir maurar (hermaurar) sem mynda áhugavert bú með samvinnu (úr öðrum maurum) (e. bivouac) og þá hefðbundnu maura sem grafa göng og hvelfingar. Lifnaðarhættir maura eru enn fjölbreyttari, en sumir þeirra næra sig nánast alfarið af því að leggjast á lirfur sínar og sjúga úr þeim vessa (e. dracula ants). Þeir maurar færa lirfum sínum alla fasta fæðu, en þeir næra sig svo af sætum úrgangsdropum (hunangsdögg) sem lirfurnar seyta. Aðrir maurar stunda landbúnað og rækta sveppi (t.d. e. laufskurðarmaurar) sem þeir svo éta, en sumir maurar "smala búpeningi" þ.e.a.s. lifa í samhjálp með plöntulúsum (Aphidae). Þeir maurar veita búpeningi sínum vernd og skjól frá rándýrum og fá í staðinn aðgang að sætum úrgangsdropum þeirra. Eins og sést, er augljóst að ekki skal tala strangt um maura sem kjötætur, heldur sem alætur. Þó ber vel að merkja að sumir maurar lifa nær langmest á öðrum skordýrum. Það er þó regla hjá flestum maurum að sykur og prótein eru lífsnauðsynlegt fyrir upphald búsins, en hlutföll þessa tveggja atriða geta verið eitthvað breytileg.

Maurar gegna mikilvægu hlutverki í vistkerfum (þar sem þeir eiga heima), því þeir eru með næst síðustu skrefunum í hringrás lífsins þ.e.a.s. þeir háma í sig flest afföll t.d. lík og úrgang dýra. Maurar hafa nefnilega einnig tekið uppp á því að vera nokkuð snyrtileg dýr. Maurar færa nefnilega allt sitt "rusl" (óætir afgangar og lík annara maura úr sínu búi, o.s.frv.) á einn ákveðinn stað m.ö.o. ruslahaug. Það er haldið að þetta sé atferli sem lærst hefur í gegnum tíðina til þess að halda sýkingum og óæskilegum rotverum frá búinu.

Maurar finnast nánast alls staðar í heiminum á þurru landi. Einu staðirnir þar sem þeir hafa ekki náð fótfestu eru Suðurskautslandið, Grænland, ákveðum Kyrrahafseyjum og Hawaii. Áætlað hefur verið að allt að þriðjungur lífmassa allra landdýra séu maurar og termítar.

Blökkumaur, algengasti maur í Evrópu, hefur fundist árlega frá 2002 á Íslandi og fyrst árið 1994 samkvæmt Náttúrufræðistofnun.
Fell (Kollafirði)

Fell í Kollafirði á Ströndum er sveitabær fyrir miðri byggð í botni Kollafjarðar. Land jarðarinnar er bæði stórt og gróðursælt, enda var Fell á öldum áður bústaður andlegra og veraldlegra höfðingja, auk landnámsmannsins Kolla. Fagurmyndað fjall sem nefnist Klakkur gnæfir yfir bænum og sést langt að. Þarna er einnig Svartfoss, en hann var notaður af sjómönnum til að miða út fiskimið á innanverðum Húnaflóa.

Á síðari hluta átjándu aldar varð Fell sýslumannssetur, þegar Halldór Jakobsson (1734-1810) flutti þangað. Hann var merkur söguritari en brokkgengur í embætti og sagður drykkfelldur og rustafenginn. Hann hlaut bágt fyrir að gæta ekki Fjalla-Eyvindar betur en svo að hann strauk úr fangavistinni á Felli og var síðar settur af fyrir drykkjuskap og óráðsíu við strand verslunarskipsins "Fortuna" í Eyvindarfirði árið 1787.

Kirkja stóð á Felli fyrr á tímum og þar er kirkjugarður. Kirkjan á Felli var helguð Ólafi helga Noregskonungi í kaþólskum sið, en jörðin var kirkjustaður allt til ársins 1906 þegar sóknir Fells- og Tröllatungusafnaða voru sameinaðar og kirkja síðan reist á Kollafjarðarnesi 1909.

Frá 2004 hefur verið starfræktur orlofsstaður fyrir fatlaða á Felli.
1203

Árið 1203 (MCCIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1215

Árið 1215 (MCCXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Chicago-háskóli

Chicago-háskóli eða Háskólinn í Chicago (The University of Chicago) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Hyde Park hverfi Chicago-borgar. Skólinn var stofnaður árið 1890 af John D. Rockefeller. Fyrsta kennslustundin var haldin 1. október árið 1892. Chicago-háskóli var einn fyrsti háskóli Bandaríkjanna sem hefur allt frá stofnun verið blanda af hefðbundnum bandarískum háskóla og rannsóknarháskóla að þýskri fyrirmynd.

Chicago-háskóli er víða talinn einn besti háskóli Bandaríkjanna. 79 nóbelsverðlaunahafar er tengdir skólanum.

Markverðir nemendur og kennarar.

Meðal markverðra nemenda og kennara við skólann má nefna: Hönnuh Arendt, John Ashcroft, Ramsey Clark, Edward H. Levi, Lien Chan, Gary Becker, Milton Friedman, Friedrich Hayek, Robert Lucas, Saul Bellow og J.M. Coetzee, Subrahmanyan Chandrasekhar, John Dewey, T.S. Eliot, Enrico Fermi, Philip Glass, Seymour Hersh, Edwin Hubble, Robert Millikan, Mike Nichols, Mörthu Nussbaum, Paul Ricoeur, Jean-Luc Marion, Leo Strauss, Barack Obama, Bertrand Russell, Philip Roth, David Rockefeller, Carl Sagan, Marshall Sahlins, Kurt Vonnegut, Thornton Wilder, Michael Foote, Paul Wolfowitz.

Skáldaðar persónur.

Ýmsar skáldaðar persónur hafa einnig tengst skólanum. Meðal þeirra má nefna: Harry Burns og Sally Albright (leikin af Billy Crystal og Meg Ryan) í kvikmyndinni "When Harry Met Sally...", Indiana Jones (leikinn af Harrison Ford), Robert og Hal (leiknir af Anthony Hopkins og Jake Gyllenhaal) í kvikmyndinni "Proof", Jack McCoy (leikinn af Sam Watterson) í "Law &amp; Order", Dr. Josh Keyes (leikinn af Aaron Eckhart) í kvikmyndinni "The Core", Eddie Kasalivich (leikinn af Keanu Reeves) í kvikmyndinni "Chain Reaction", Brandon Shaw og Philip Morgan (leiknir af John Dall og Farley Granger) í kvikmynd Alfreds Hitchcock "Rope", Dr. Lawrence Green (leikinn af Jeremy Piven) í kvikmyndinni "Runaway Jury" og Kate Forster (leikin af Sandra Bullock) í kvkmyndinni "The Lake House".
1248

Árið 1248 (MCCXLVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Friðrik 2. Danakonungur

Friðrik 2. (1. júlí 1534 - 4. apríl 1588) var konungur Danmerkur frá 1559 til dauðadags.

Friðrik var sonur Kristjáns 3. og Dórótheu af Saxlandi-Láinborg. Hann var útnefndur ríkisarfi árið 1536, eftir að faðir hans vann sigur í Greifastríðinu og var tekinn til konungs í allri Danmörku. Hann tók við ríkjum eftir að faðir hans lést á nýársdag 1559. Sama ár náði hann undir sig Þéttmerski (Dithmarschen) í Norður-Þýskalandi með stuðningi föðurbróður síns, Adólfs hertoga af Gottorp. Áhugi hans á að ná Svíþjóð aftur undir danskt vald leiddi hann út í Sjö ára stríðið við Svía 1563 - 1570. Hann sýndi í fyrstu myndugleik en ærinn stríðskostnaður leiddi til þess að hann varð að fá fornan óvin föður sín, Peder Oxe (1520 - 1575), til að rétta af fjárhag ríkisins. Oxe þrefaldaði meðal annars Eyrarsundstollinn, en fyrir tekjurnar af honum lét konungur reisa Krónborgarhöll og Friðriksborgarhöll.

Friðrik 2. veitti töluverðu fé til stjörnufræðingsins Tycho Brahe til að hann gæti unnið að fræðum sínum á eyjunni Hveðn, en þar lét Brahe reisa höllina og stjörnuskoðunarstöðina Úraníuborg og síðar stjörnuskoðunarstöðina Stjörnuborg þar sem hann og lærisveinar hans stunduðu ýmsar athuganir á gangi himintunglanna. Eftir lát Friðriks konungs dró mjög úr stuðningi krúnunnar og Brahe lenti upp á kant við Kristján 4. og flutti á endanum til Prag og dó þar.

Friðrik 2. þjáðist lengi vel af malaríu og á síðustu æviárum sínum jukust þjáningar hans mjög. Í líkræðu sinni yfir Friðriki dró presturinn og sagnfræðingurinn Anders Sørensen Vedel ekki dul á að Friðrik hefði flýtt dauða sínum með drykkjuskap.

Ungur varð Friðrik ástfanginn af hefðarmeyjunni Önnu Hardenberg, en hún var lofuð öðrum og þótti heldur ekki konunginum samboðin, svo að ekkert varð af giftingu þeirra. Hann giftist ekki fyrr hann var orðinn 38 ára, 20. júlí 1572, og var brúðurin 15 ára gömul frænka hans, Soffía af Mecklenburg (1557 - 1631). Þau eignuðust saman sjö börn, þar á meðal Kristján 4. Danakonung og Önnu, sem giftist Jakob 6. Skotakonungi, sem síðar varð Jakob 1. konungur Bretlands.

Friðrik veitti Guðbrandi Þorlákssyni biskupi leyfi til þess að prenta Guðbrandsbiblíuna árið 1579.
Paul Horwich

Paul Horwich (f. 1947) er breskur heimspekingur og prófessor við New York University. Horwich hefur einkum fengist við málspeki og frumspeki, sannleika og merkingu. Horwich lauk doktorsprófi frá Cornell-háskóla þar sem hann naut leiðsagnar Arthurs Fine. Hann kenndi áður við MIT, University College London og CUNY Graduate Center.

Horwich er málsvari naumhyggju um sannleikann og notkunarhyggju um merkingu.
J

J eða j (borið fram joð) er 13. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 10. í því latneska
Ú

Ú eða ú (borið fram ú) er 25. bókstafurinn í íslenska stafrófinu.
1253

Árið 1253 (MCCLIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1258

Árið 1258 (MCCLVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Ágrip af náttúrusögu handa alþýðu

Ágrip af náttúrusögu handa alþýðu er fræðirit eftir Páll Jónsson. Bókin kom út árið 1884 á Akureyri.
Johann Galletti

Johann Georg August Galletti (19. ágúst 1750 - 16. mars 1828) var þýskur sagnfræðingur og landafræðingur. Hann var menntaskólakennari í Gotha og kenndi auk áðurnefnda fræða, latínu og náttúrufræði og skrifaði kennslubækur. Ein þeirra hefur birst á íslensku, en hún nefnist: Kennslubók í sagnafræðinni fyrir viðvaninga.

Johann Galletti er þó ekki þekktur fyrir fræðimennsku sína. Friedrich Schiller sagði t.d. um hann að hann væri "langdregnasti og andlausasti sagnfræðingur sem nokkurntíma hafi lifað". Á meðan hann var ofanjarðar var hann þó einna þekktastur fyrir hvað hann var utan við sig og var í raun nokkurskonar holdtekja hins viðutan prófessors. Núna er hann þó þekktastur fyrir "fræðarugl" en af því úir og grúir í bókum hans. Galletti skrifaði og birti ófáar fræðibækur, og oft í mörgum bindum, enda lifði hann fyrir að skrifa. Fræðaruglið sem leynist í bókum hans kalla þjóðverjar "Kathederblüten".

Hér eru nokkur dæmi:
1270

Árið 1270 (MCCLXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1278

Árið 1278 (MCCLXXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Húsgagn

Húsgagn er viðtækt hugtak yfir þá ýmsu hreyfanlegu hluti sem má nota til að styðja við mannslíkamann (stólar og rúm), sjá fyrir geymslu eða halda öðrum hlutum uppi á láréttu yfirborði yfir gólfinu. Geymsluhúsgögn (sem oft hafa hurðir, skúffur eða hillur) eru notuð til að geyma minni hluti svo sem föt, verkfæri, bækur og heimilisvörur. Fyrstu húsgögnin voru algjörar nauðsynjar en síðan hafa menn verið að þróa húsgögn sér til augnayndis og aukinna þæginda.

Tengt efni.

&lt;br&gt;
Fimmta konungsættin

Fimmta konungsættin er í sögu Egyptalands þriðja konungsættin sem telst til Gamla ríkisins.

Frá þessum tíma eru elstu dæmin um Pýramídaritin (trúartexta sem voru ritaðir á veggi pýramída og annarra grafhýsa). Dýrkun sólguðsins Ra varð miklu mikilvægari en áður og nálgaðist að verða ríkistrú.
Kalli litli könguló

Kalli litli könguló er barnagæla til er á fjölmörgum tungumálum um könguló sem í íslensku útgáfunni fjallar um tilraun köngulóarinnar „Kalla“ til að klifra upp á vegg. Í þeirri ensku fjallar hún hinsvegar um klifur hans upp tepott. Hinir ýmsu hlutar vísunnar eru svo oft táknaðir með hreyfingum sem tákna aðstæður Kalla.
Tannhirða

Tannhirða er aðferð til að hreinsa og viðhalda tönnum og koma í veg fyrir tannátu, sýkingar í munnholi og andremmur. Tannburstun með tannbursta og tannkremi er mikilvægasta aðferðin við tannhirðu, en tannlæknar mæla einnig mjög með notkun tannþráðs. Tannstönglar og munnskol er einnig talsvert notað, en þau hreinsa ekki jafn vel og tannþráður og tannbursti. Einkaleyfi var fyrst veitt fyrir tannbursta í Bandaríkjunum 1880, en þeir urðu fyrst algengir í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar. Fyrsti "rafmagnstannburstinn" var hannaður 1939, en varð ekki almenningseign fyrr en eftir 1960.
Klippimynd

Klippimynd (e. "Collage") er aðferð í myndlist, sem felst í að raða saman ólíkum hlutum eins og úrklippum úr dagblöðum, spýtnarusli, járnbútum og öðru tilfallandi á myndflötinn, líma það saman og jafnvel mála síðan, til að mynda nýtt samhengi á milli hlutanna. Svona myndir hafa líka verið kallaðar "límimyndir", "límingarmyndir" eða "bréfsneplamyndir" á íslensku.
Hermann Alexander Diels

Hermann Alexander Diels (18. maí 1848 – 4. júní 1922) var þýksur fornfræðingur og textafræðingur.

Diels er þekktastur fyrir útgáfu sína á brotum frumherja grískrar heimspeki (hinna svonefndu fovera Sókratesar) og vitnisburði um þá. Ritið, sem nefnist "Die Fragmente der Vorsokratiker" ("Brot forvera Sókratesar") er enn talið undirstöðurit. Ritið er í þremur bindum. Í ritinu er safnað saman öllum brotum forvera Sókratesar úr ritum þeirra (sem nú eru flest glötuð) auk vitnisburði um þá, sem varðveittur er í yngri höfundum ásamt þýskri þýðingu brotanna. Vitnisburðurinn kallast „A-brot“ en sjálf brotin (þ.e. beinar tilvitnanir) kallast „B-brot“. Þessi aðferð Diels til að auðkenna brot og vitnisburð heimspekinganna hefur orðið að hefðbundinni leið til þess að vísa til brota frumherjanna og kallast DK-tölur.

DK-tölur.

Til dæmis vitna Sextos Empeirikos og Simplikkíos í ljóðlínur sem taldar eru vera upphafið af kvæði Parmenídesar. Í safni Diels er brotið merkt 28B1 — þ.e. kafli 28, hluti B, brot 1. Talan 28 vísar til Parmenídesar (sem Diels helgar 28. kafla í riti sínu), stafurinn B gefur til kynna að um brot (þ.e. tilvitnun) er að ræða en ekki vitnisburð, og talan 1 gefur til kynna að brotið er það fyrsta í röðinni af brotum Parmenídesar í safni Diels. Á hinn bóginn er upphafið af greinargerð Platons (í samræðunni "Parmenídes" 127 o.áfr.) fyrir meintri heimsókn Parmenídesar og Zenon til Aþenu auðkennt 29A11 í safni Diels. Talan 29 vísar til Zenons (sem er helgaður næsti kafli á eftir Parmenídesi í riti Diels), enda ræðir Platon meira um Zenon en Parmenídes í þessum tilteknu línum; bókstafurinn A gefur til kynna að um vitnisburð um Zenon er að ræða en ekki brot úr riti eftir Zenon, og talan 11 þýðir að vitnisburðurinn er sá 11. í röðinni um Zenon í riti Diels.

Diels raðaði heimspekingunum í grófa tímaröð en innan hvers kafla er brotunum raðað í stafrófsröð eftir heimildunum fyrir þeim. Venjulega er vísað til brotanna með því að skeyta „Diels-Kranz“ eða „DK“ fyrir framan, t.d. „Diels-Kranz 28B1“ eða „DK 28B1“.

Þrátt fyrir mikilvægi rits Diels greinir fræðimenn enn á um meðferð hans á ýmsum britanna, t.d. hvort þau séu réttilega flokkuð sem A eða B-brot (þ.e. hort þau séu bein tilvitnun eða ekki). Í ritinu er vitaskuld ekki að finna brot sem hafa uppgötvast eftir að ritið kom út, t.a.m. þau sem eru varðveitt á Strasbourg-papyrusnum (gefinn út 1998), þar sem er að finna fimm áður óþekkt brot úr kvæði eftir Empedókles. (Þau virðast vera áframhald af brotinu DK 31B17.)

Enska þýðingu á öllum B-brotum í Diels-Kranz er að finna hjá Kathleen Freeman, "Ancilla to the Pre-Socratic Philosophers" (Oxford, 1948; Harvard U.niversity Press, 1957), en hún byggir á 5. útgáfunni á riti Diels og því er röðin á brotunum örlítið frábrugðin.
Siedlce

Siedlce er borg í miðhluta Póllands. Íbúar voru 76.585 árið 2014.
Veiðileysufjörður

Veiðileysufjörður gæti átt við:
Keðjusög

Keðjusög er mótorknúin sög, oftast notuð af skógarhöggsmönnum til að saga niður tré, en einnig af garðyrkjumönnum til að kvista tré og snyrta runna. Sérstaklega útbúnar sagarkeðjur hafa verið útbúnar til að nota í keðjusagarlist, eins og t.d. þegar söguð eru út listaverk í ísklumpa. Flesta keðjusagir eru bensínknúnar, en líka eru til rafmagnsknúnar, og eru þær flestar ætlaðar til heimilisnota.
1293

Árið 1293 (MCCXCIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Munn- og kjálkaskurðlækningar

Munn- og kjálkaskurðlækningar eru sú sérgrein innan tannlæknisfræðinnar sem fæst við greiningu og meðferð sjúkdóma, áverka og meina í mjúkum og hörðum vefjum munnhols, kjálkabeina og andlits.

Munn- og kjálkaskurðlæknar eru tannlæknar sem hafa lokið a.m.k. fjögurra ára löngu sérnámi við sjúkrahúsdeild í sérgreininni. Ekki er hægt að læra munn- og kjálkaskurðlækningar á Íslandi og því hafa allir íslenskir munn- og kjálkaskurðlæknar sótt sérnám erlendis.

Helstu viðfangsefni sérgreinarinnar eru djúplægir endajaxlar, tannplantar, kjálka- og andlitsbrot, alvarlegar tannsýkingar, kjálkafærslur, æxli og aðrar meinsemdir í kjálkum og fl.
Sílenar

Sílenar eru náskyldir satýrum í grískri goðafræði.

Þeir eru drykkfeldir, hafa hestseyru og tögl. Í fyrstu hugsuðu menn sér aðeins einn "Sílenos": sköllóttan öldung og loðbrjóstaðan, feitan og ávalan eins og vínbelg. Hann ól upp Díonýsos. Er fæturnir fengu ekki framar borið hann, reið hann á asna í fylgdarliði guðsins, og studdu hann Satýrar. Guðinn hafði á honum hinar mestu mætur. Einu sinni villtist "Sílenos" í ölæði inn í garða Mídasar konung í Frygíu. Konungur færði Díonýsosi hinn vínelska öldung, og hlaut hann að launum eina ósk. Mídas var vellauðugur, en eftir því ágjarn. Óskaði hann sér þess, að allt sem hann snerti við, yrði að gulli. Óskin rættist og það svo hatrammlega, að brauðið, vatnið og allt, sem hann ætlaði að neyta, varð að gulli. Í angist sinni bað hann Díonýsos að losa sig undan þessu böli. Skipaði guðinn honum að baða sig í fljótinu "Paktolos". Síðan ber fljót það fram gullsand.

Marsyas, einn af Sílenum, fann upp hljóðpípuna. Að vísu segja attískar sagnir, að Aþena hafi fundið hana upp, en kastað henni brott, af því að hljóðpípuleikurinn afskræmdi á henni munninn. Hafi þá Marsyas fundið hljóðfæri þetta og þreytt kappi við Apollon um sönglegar íþróttir. Í refsingarskyni fyrir fífldirfskuna hefði guðinn svo flegið hann lifandi.
Michigan-háskóli

Michigan-háskóli í Ann Arbor (University of Michigan, Ann Arbor, einnig þekktur sem UM, U of M eða Umich) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Michigan fylki í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1817 um 20 árum áður en Michigan varð ríki. Skólinn flutti til Ann Arbor árið 1837. Hann er elsti háskólinn í Michigan.

Nemendur í grunnnámi eru á 26. þúsund og framhaldsnemar eru á 16. þúsund. Á sjöunda þúsund kennarar starfa við skólann. Fjárfestingar skólans nema um 5,65 milljörðum bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru "Artes, Scientia, Veritas" eða „Listir, vísindi, sannleikur.“
Gvendarlaug í Bjarnarfirði

Gvendarlaug í Bjarnarfirði á Ströndum er lítil hlaðin baðlaug (Hver) um 100 metrum norðan við vesturhorn Hótel Laugarhóls í gamla skólahúsinu á Klúku. Laugin er friðlýst sem fornleifar og er ein margra Gvendarlauga á Íslandi, þar sem sagt er að Guðmundur góði Arason biskup á Hólum (-1237) hafi vígt vatnið.

Lítið eitt neðan við baðlaugina, á milli Hótels Laugarhól og Kotbýlis kuklarans sem er hluti af Galdrasýningu á Ströndum, er sundlaug sem einnig er kölluð Gvendarlaug, eftir gömlu lauginni.
Bólusótt

Bólusótt (á latínu "Variola" eða "Variola vera") var bráðsmitandi sjúkdómur sem lagðist á fólk. Talið er að sé búið að útrýma sóttinni. Tvær veirur geta valdið bólusótt, "variola maior" og "variola minor". "Variola maior" er skæðari og dregur sjúklinginn til dauða í 3–35% tilvika. Á hinn bóginn er "variola minor" mildari og leiðir til dauða í innan við 1% tilvika. Ör á húð eru dæmigerð fyrir þá sem fengið hafa bólusótt. Sjúkdómurinn getur leitt til blindu og ófrjósemi hjá körlum.

Bólusótt olli dauða um 300–500 milljóna manna á 20. öld. World Health Organization (WHO) áætlar að 1967 hafi 15 milljónir smitast af sjúkdómnum og tvær milljónir látist. Í kjölfar bólusetningarherferða á 19. og 20. öld tókst að útrýma bólusótt árið 1979. Engum sjúkdóm hefur verið fullkomlega útrýmt síðan. Árangrinum er ekki síst að þakka því að aðeins ein veira eða tvær valda sjúkdómnum.
Víðidalsá

Víðidalsá er heiti yfir býli og ár.
Samfelldni

Samfelldni er mikilvægt hugtak í örsmæðareikningi og grannfræði.

Lýsa má samfelldni falls (losaralega) þannig að fallið sé samfellt ef að hvergi finnast ,göt" á því, þ.a. að hver punktur ,taki við" af öðrum, þ.e. fall "f" er samfellt í punkti "y" ef það er skilgreint í "y" og tölugildið |"f"("y") - "f"("x")| nálgist núll, þegar punkturinn "x" "stefni á" "y". Annars er fallið sagt ósamfellt.

Samfelldni raungilds falls.

Raungilt fall formula_1, sem skilgreint er á hlutmengi rauntalnanna, er sagt samfellt ef það hefur markgildi fyrir einhvern punkt "y" í iðri formengisins "X" og að markgildið formula_2 sé til og jafnt fallgildinu í "y", þ.e.

Samfelldni í grannrúmi.

Fyrir almennt grannrúm gildir að fall formula_1 er samfellt þegar fyrir sérhvert opið mengi formula_5 gildir að formula_6 er opið í "X". Segja má að "f" sé samfellt í punkti "x" ef um sérhverja grennd "V" um "f(x)" er til grennd "U" um "x", þ.a. formula_7.

Samfelldni í firðrúmi.

Efformula_8 eru firðrúm er fallið formula_1 sagt samfellt í "x" ef að fyrir öll ε &gt; 0 er til δ &gt; 0 þ.a. formula_10.

Fyrir venjulegu firðina "d"("x","y") = |"x" - "y"| á rauntalnaásnum er skilgreiningin jafngild sígildri "formula_11" skilgreiningu á samfelldni, sem sett er fram með eftirfarandi hætti:

formula_12
Vigur

Vigur getur haft eftirfarandi merkingar:
Listi yfir íslensk kvikmyndahús

Hér er listi yfir íslensk kvikmyndahús:
Möndull

Möndull, öxull eða ás er ímynduð lína, sem liggur í gegnum hlut sem snýst þannig að punktar hlutarins hnita hringi umhverfist möndulinn. Snúningsás er yfirleitt samheiti við möndul, en öfugt við möndul getur hann legið utan við hlutinn.

Möndull jarðar, jarðmöndullinn liggur um norður- og suðurskaut.
Tibullus

Albius Tibullus (um 54-19 f.Kr.) var rómverskt skáld.

Lítið er vitað um ævi Tibullusar. Ekki er vitað hvert fornafn hans var og ættarnafn hans, Albius, hefur einnig verið dregið í efa. Líklega hefur hann verið af stétt riddara og arfur hans virðist hafa verið drjúgur en hann virðist hafa glatað honum árið 41 f.Kr., líkt og Virgill, Hóratíus og Propertius þegar Marcus Antonius og Octavianus gerðu eigur þeirra og margra annarra upptækar.
115

Árið 115 (CXV í rómverskum tölum)
Gargandi snilld

Gargand snilld er heimildarmynd um íslenska tónlist, sú þriðja sinnar tegundar á eftir "Rokk í Reykjavík" (Friðrik Þór Friðriksson 1982) og "Popp í Reykjavík" (Ágúst Jakobsson 1998).
102

Árið 102 (CII í rómverskum tölum)
1675

Árið 1675 (MDCLXXV í rómverskum tölum) var 75. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Nytjastefnan

Nytjastefnan (e. "Utilitarianism") er rit um siðfræði eftir breska heimspekinginn John Stuart Mill. Það er eitt af áhrifamestu og víðlesnustu ritum um nytjastefnu. Ritið birtist fyrst sem þrjár ritgerðir í tímaritinu "Fraser's Magazine" árið 1861. Tveimur árum síðar var ritgerðunum safnað saman og þær gefnar út sem bók. Bókin var endurútgefin þremur sinnum um ævi Mills með lítilsháttar breytingum. Í bókinni skilgreinir hann nytjastefnuna og gefur henni stakt orð sem hún hafði eiginlega ekki haft á ensku áður. Aðeins hafði verið talað um "mestu farsældar grunnregluna". Hann fer yfir þá hvort og með hvaða máta færa megi sönnur fyrir henni og svarar því þá helst með sálfræðilegri kvalarfráhverfð. Ennfremur svarar hann ýmsum mótbárum, einkum trúarlegum sem settar voru gegn stefnunni svo sem að stefna hans sé guðlaus, að hún sé ekki skýrt fyrirgreind í biblíunni og þeirri tómhyggjulegu mótbáru að "lífið hafi engan æðri tilgang en að láta sér líða vel."

Mill styðst við nytjastefnu í fleiri ritum sínum, svo sem "Frelsinu" og "Um kúgun kvenna", en "Nytjastefnan" er engu að síður meginrit Mills um nytjastefnuna og siðfræði almennt.