arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Blátt fólk

Blátt fólk kemur fyrir í þjóðsögum og sögnum úr ýmsum heimshlutum en í einstaka tilvikum eru þessar sögur sannar og er þar oftast um að ræða fólk sem er með sjaldgæfan víkjandi erfðasjúkdóm, svonefndan arfgengan methemóglómíndreyra (methemoglobinemia), sem gerir að verkum að hörundið verður bláleitt.

Til að sjúkdómurinn komi fram þarf fólk að erfa þau gen sem sjúkdómnum valda frá báðum foreldrum. Líkur á að þetta gerist aukast til muna við skyldleikaræktun, því séu foreldrarnir skyldir hafa þeir að jafnaði fleiri gen sameiginleg. Þekktasta dæmið er Fugate-ættin, sem bjó á einangruðu svæði uppi á fjöllum Kentucky í Bandaríkjunum. Ættfeður þeirra báru genið og svo var einnig um aðra ætt í nágrenninu. Þegar einstaklingar úr þessum fjölskyldum eignuðust börn á fyrri hluta 19. aldar saman kom sjúkdómurinn fram. Kostir í makavali voru afar takmarkaðir og því var mikið um að náskyldir einstaklingar eignuðust saman börn, sem jók svo aftur líkurnar á sjúkdómnum. Nú eru til lyf sem halda kvillanum algjörlega í skefjum svo að fólk með methemóglómindreyra heldur eðlilegum húðlit.

"Blámaður" merkti líka sama og blökkumaður á íslensku og í fornnorrænu máli og Afríka var kölluð "Blámannaland" eða "Bláland", enda eru orðin blár og blakkur komin af sömu rót.
Levyn

Levyn tilheyrir flokki zeólíta.

Lýsing.

Myndar glæra eða hvíta, þunna kristala með sexhyrndum útlínum og glergljáa. Levyn þekkist best á því að kristallarnir standa óreglulega og upp á rönd í holunum. Tvíburavöxtur algengur.

Útbreiðsla.

Algengt í ólivínbasalti og þá í kabasít-thomsonít-belti blágrýtisfjallanna. Oft eitt og sér í holum.
Reykkvars

Reykkvars er kvarssteinn.

Lýsing.

Reykkvars er mó-og brúnleitt afbrigði af kvarsi. Liturinn talinn stafa áli í kristalgerðinni eða vegna áhrifa af geislaverkum efnum.

Útbreiðsla.

Reykkvars finnst sem holu- eða sprungufylling í djúpbergi.
Kalsít

Kalsít eða kalkspat er steind sem finnst í ýmsum myndum. Nafnið dregið af efnasamsetningunni og kleyfninni.

Lýsing.

Kalsít finnst í mörgum kristalformum og nokkur afbrigði eru til. Þó eru kubb- og skáteningslaga form algengust. Þunnir, plötulaga kristallar finnast í hitasoðnu bergi á gömlum háhitasvæðum.

Kalsít getur verið hvítt eða tært, en einnig finnast gulleit, rauðleit og bleik afbrigði. Kalsít hefur glergljáa.

Silfurberg er tært afbrigði kalsíts.

Það leysist upp í vatni sem inniheldur kolsýru. Freyðir í þynntri saltsýru og er það besta leiðin til þess að greina kalsít.

Útbreiðsla.

Kalsít fellur út í vatni óháð hita. Það finnst á nokkrum stöðum á Íslandi og er algengt sem holufylling umhverfis megineldstöðvar.

Kalsít var unnið úr námu við Mógilsá í Esju.
Sæmundará

Sæmundará er bergvatnsá í vestanverðum Skagafirði. Hún kemur upp í Vatnsskarði, í Vatnshlíðarvatni og Valadal, sveigir til norðurs þegar niður úr skarðinu kemur og rennur meðfram endilangri Sæmundarhlíð. Við endann á Langholti sveigir hún til austurs og rennur síðan niður með túninu á Reynistað og sveigir svo aftur til norðurs og að lokum í Miklavatn. Eftir að hún beygir er hún yfirleitt kölluð "Staðará", kennd við Reynistað. Áin er oftast fremur vatnslítil og er kölluð "Sæmundarlækur" í Landnámu.

Áin er ágæt veiðiá og veiðist þar bæði lax og sjóbleikja.
Flúorít

Flúorít tilheyrir hópi halíðsteinda. Flúorít dregur nafnið af efnasamsetningu sinni. Auðvelt er að bræða steindina og hún hefur verið notuð sem hjálparefni við stál-og álframleiðslu.

Lýsing.

Myndar teninga eða áttflötunga, tvíburavöxtur algengur. Stærð kristala 0,5-5 cm. Kúlur eða hvirfingar með blaðlaga geislun. Grænleitt eða dauffljólublátt. Hálfgegnsætt með glergljáa.

Útbreiðsla.

Finnst á Íslandi við jaðra granófýrinnskota og sem ummyndun í rótum rofinna megineldstöðva. Hefur fundist í Lýsuhyrnu á Snæfellsnesi en er líka að finna í Breiðdal.
Croydon (borgarhluti)

Croydon (enska: "London Borough of Croydon") er borgarhluti í Suður-London og er hluti ytri London. Hann er 82 km² að flatarmáli og er stærsti borgarhluti í London eftir íbúatölu. Croydon er syðsti borgarhluti í London. Nú er hann mikilvæg viðskipta-, fjármála- og menningarmiðstöð. Árið 2012 var íbúatala um það bil 368.886 manns.

Borgarhlutinn dregur nafnið sitt af borginni Croydon sem liggur í miðju borgarhlutans. Um þessa borg er talað í Dómsdagsbókinni og hefur vaxið úr litlum bæ með markað í einu þéttbyggðustu svæðum við útjaðra London. Stærsta verslunarhverfið utan við Mið-London er staðsett í Croydon. Það er sporvagnakerfi sem starfar um borgarhluta, Croydon Tramlink, sem er eina sporvagankerfið enn í þjónustu í London.

Nokkur hverfi á svæðinu eru:
Enfield (borgarhluti)

Enfield (enska: "London Borough of Enfield") er nyrðsti borgarhluti í London og er hluti ytri London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 317.287 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:
Kent (aðgreining)

Heitið Kent er úr konungsríkinu Kent og getur átt við:
Nupur Holding S.A.

Nupur Holding hét áður Brown Holding. Félagið er í eigu Pálma Haraldssonar, og er móðurfyrirtæki Fengs.
Ealing

Ealing er bær í borgarhlutanum Ealing í Vestur-London. Hann er í úthverfum og staðsettur um það bil 12,4 km vestan megin við Charing Cross. Bærinn dregur nafnið sitt úr saxnesku nafni "Gillingas".

Á Englandi er hann þekktastur fyrir kvikmyndaverin Ealing Studios. Þessi kvikmyndaver eru þau elstu í heimi og eru þekkt fyrir að framleiða gamanleikina "Kind Hearts and Coronets", "Passport to Pimlico", "The Ladykillers" og "The Lavender Hill Mob". BBC tók við stjórn veranna árið 1955 og svo var bærinn í sjónvarpsþáttum eins og "Doctor Who" og "Monty Python's Flying Circus". Nokkrar kvikmyndir hafa verið framleiddar í þessum verum, til dæmis "Notting Hill", "The Importance of Being Earnest" og "".
Gladio-áætlunin

Gladio-áætlunin (eftir ítalska orðinu yfir gladius, stutt sverð) var skipulegt samstarf leyniþjónusta Ítalíu (SISMI) og CIA um að koma á fót andspyrnuhópum sem gætu tekið til starfa ef Sovétríkin myndu leggja löndin undir sig. Gladio-áætlunin gekk út á að koma fyrir leynilegum vopnabúrum, sjúkrahúsum og annarri aðstöðu og þjálfa hópa fólks til að hægt væri að koma undan mikilvægum stjórnmála- og vísindamönnum ef til innrásar kæmi, og vinna gegn hernámsyfirvöldum með undirróðursstarfsemi og hryðjuverkum.

Gladio-áætlunin var gerð árið 1951 þegar Kóreustríðið var hafið og talin var raunveruleg hætta á árás úr austri. Hún var svo leynileg að einungis fáeinir stjórnmálamenn og herforingjar vissu af henni. 1990 viðurkenndi Giulio Andreotti forsætisráðherra tilvist áætlunarinnar opinberlega og aðrir ítalskir stjórnmálamenn, eins og Francesco Cossiga sem var varnarmálaráðherra á árunum 1966-1970, staðfestu orð hans. Talið er að hópar innan áætlunarinnar hafi tekið þátt í að vopna hópa hægriöfgamanna og skipuleggja hryðjuverk á blýárunum 1969-1980.

Svipaðir vopnaðir Stay behind-hópar störfuðu í mörgum Atlantshafsbandalagsríkjum og nokkrum hlutlausum ríkjum. Eftir uppljóstranirnar á Ítalíu var gerð formleg opinber krafa um upplausn allra slíkra hópa, meðal annars af Evrópuþinginu. Opinberar rannsóknir hafa farið fram á starfsemi hópanna í Ítalíu, Sviss og Belgíu.
Staðarstaður

Staðarstaður (áður Staður á Ölduhrygg) er bær og prestssetur í Staðarsveit á sunnanverðu Snæfellsnesi. Staðarstaður (stundum "Staðastaður") var mikil hlunnindajörð, þótti eitt besta prestakall landsins og þar hafa margir þekktir menn verið við bú.

Sagnaritarinn Ari Þorgilsson fróði er talinn hafa búið á Staðarstað á 12. öld. Sonarsonur hans, Ari Þorgilsson sterki, bjó á jörðinni seinna á öldinni, síðan tengdasonur Ara sterka, Þórður Sturluson og á eftir honum sonur hans og sonarsonur, Böðvar Þórðarson og Þorgils skarði Böðvarsson.

Síðar varð Staðarstaður prestssetur og þar sem jörðinni fylgdu mikil hlunnindi var staðurinn eftirsóttur. Margir þeirra presta sem þangað völdust voru af höfðingjaættum eða þóttu líklegir til frama. Fjórir prestar frá Staðarstað urðu biskupar (Marteinn Einarsson, Halldór Brynjólfsson, Gísli Magnússon og Pétur Pétursson) og Hallgrímur Sveinsson biskup, sonur séra Sveins Níelssonar, ólst þar upp. Af síðari tíma prestum má nefna Kjartan Kjartansson, sem var prestur á árunum 1922-1938, var hugvitsmaður og viðgerðarmaður og er talin ein fyrirmyndin að séra Jóni prímusi í Kristnihaldi undir Jökli og Þorgrím V. Sigurðsson, sem var prestur á Staðarstað 1944-1973. Þorgrímur var skólamaður mikill og jafnvígur á flestar greinar og var hann síðastur íslenskra kennimanna til að halda heimaskóla að gömlum sið og búa unglinga undir framhaldsnám. Í kirkjugarðinum á Staðarstað er svokallaður Franskireitur, þar sem grafnir eru tæplega 40 Frakkar er drukknuðu þegar sex franskar skútur fórust úti fyrir Staðarsveit og með þeim yfir hundrað skipverjar árið 1870.

Ýmsir þekktir menn koma einnig við sögu Staðarstaðar. Oddur Sigurðsson lögmaður var fæddur á Staðarstað. Galdra-Loftur Þorsteinsson dvaldi hjá prestinum á Staðarstað og fór þaðan í sinn síðasta róður. Jóhann Jónsson skáld var fæddur á Staðarstað og einnig Ragnar Kjartansson myndhöggvari. Minnisvarði um Ara fróða eftir Ragnar var reistur á Staðarstað 1981.

Núverandi kirkja á Staðarstað er steinkirkja og var reist á árunum 1942-1945. Í henni eru meðal annars listaverk eftir Tryggva Ólafsson og Leif Breiðfjörð.
Vísindafélag Íslendinga

Vísindafélag Íslendinga var stofnað 1. desember 1918 til að efla vísindastarfsemi í landinu. Frumkvæði að stofnun þess áttu Ágúst H. Bjarnason og Sigurður Nordal prófessorar við Háskóla Íslands.

Um félagið.

Þó að 1. desember 1918 sé talinn stofndagur félagsins var fyrsta stjórn félagsins kosin 19. janúar 1919. Hana skipuðu: Ágúst H. Bjarnason forseti, Einar Arnórsson ritari og Guðmundur Finnbogason gjaldkeri. Félagsmenn voru upphaflega þeir fastir kennarar við Háskóla Íslands, er þess óska.

Félagsmenn eru annars vegar „reglulegir félagsmenn“ sem búa hér á landi, og „bréfafélagar“ sem búsettir eru erlendis. Upphaflegur fjöldi félagsmanna var 13, en samkvæmt lögum félagsins máttu þeir mest vera 36. Nú eru reglulegir félagsmenn 144 og að auki þeir sem náð hafa sjötugsaldri og bréfafélagar. Félagið heldur vanalega fund seinasta miðvikudag í hverjum vetrarmánuði. Núverandi stjórn (2009) skipa Einar Sigurbjörnsson forseti,Halldór Ármannsson gjaldkeri og Helga Kress ritari.

Félagið hefur gefið út yfir 60 rit, "Rit Vísindafélags Íslendinga", og er einna mest rit í fjórum bindum um "Heklugosið 1947–1948". Seinast gaf Vísindafélagið út "Afmælisrit 1918–1998" árið 2000.

Verðlaunasjóður Ásu Guðmundsdóttur Wright.

Á vegum Vísindafélagsins er starfræktur Verðlaunasjóður Ásu Guðmundsdóttur Wright, sem stofnaður var á hálfrar aldar afmæli Vísindafélagsins 1. desember 1968. Sjóðurinn veitir árlega viðurkenningu fyrir framúrskarandi vísindastörf, og var fyrst úthlutað úr sjóðnum 1969, þegar Sigurður Nordal hlaut þann heiður.

Formaður stjórnar sjóðsins hefur frá upphafi verið dr. Sturla Friðriksson, og hefur hann ritað bók um stofnanda sjóðsins, Ásu Guðmundsdóttur Wright.
Snorri Húnbogason

Snorri Húnbogason (d. 1170) var íslenskur lögsögumaður og goðorðsmaður á 12. öld. Hann bjó á Skarði á Skarðsstönd og var af ætt Skarðverja.

Snorri var sonur Húnboga Þorgilssonar á Skarði og Yngveldar Hauksdóttur konu hans. Hann var prestvígður. Lögsögumaður var hann í 14 ár, frá 1156 til dauðadags. Hann virðist hafa verið friðsemdarmaður eins og faðir hans og blandaðist ekki inn í hatrammar deilur nágranna sinna, Hvamm-Sturlu og Einars Þorgilssonar í Tungu.

Kona Snorra var Ingveldur Atladóttir og synir þeirra voru Þorgils (d. 1201) á Skarði, prestur í Skarðsþingum, Narfi (d. 1202) á Skarði og Álfur á Ballará. Sonur Narfa, Skarðs-Snorri, tók við búi á Skarði eftir lát föður síns og föðurbróður.
Guðmundur Ormsson

Guðmundur Ormsson (um 1360 – 1388) var íslenskur höfðingi á 14. öld. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Orms Snorrasonar lögmanns á Skarði á Skarðsströnd.

Guðmundur virðist hafa verið mesti ribbaldi. Um jólin 1385 fór hann ásamt öðrum manni, Eiríki Guðmundssyni, að manni sem hét Þórður Jónsson og tóku þeir hann höndum. Ormur faðir hans nefndi svo dóm yfir Þórði þessum og var hann dæmdur til dauða og hálshöggvinn. Ekkert er vitað um ástæður en þess hefur verið getið til að Þórður kunni að hafa verið bróðir Þorsteins Jónssonar, sem vó Guttorm, bróður Guðmundar og son Orms, í Snóksdal nokkrum árum áður og þeir hafi verið að hefna þess, en allt er óvíst um það. Hvað sem því líður þótti verkið níðingsverk og hlutu feðgarnir mikið ámæli fyrir. Eitthvað fleira hefur gengið á því sagt er í annálum 1386 frá því að menn Guðmundar Ormssonar hafi rænt og ruplað í Sunnlendinga- og Vestfirðingafjórðungi.

Á endanum var þeim Guðmundi og Eiríki ekki vært á Íslandi og fóru þeir út um sumarið. Eiríkur kom aftur ári síðar og hafði þá hlotnast hirðstjóratign, en hann var raunar veginn árið eftir. Guðmundur Ormsson hvarf aftur á móti 1388 í Færeyjum um nótt með undarlegum hætti, að því er segir í annálum. Dóttir hans var Þorbjörg, kona Guðna Oddssonar á Hóli í Bolungarvík.
Kýrillískt stafróf

Kýrillískt stafróf er stafróf notað til að rita sex slavnesk mál: rússnesku, úkraínsku, hvítrússnesku, serbnesku, makedónsku og búlgörsku ásamt ýmsum tungumálum í fyrrum Sovétríkjunum.

Það er einnig notað af þeim þjóðum sem höfðu ekkert skrifmál fyrr en Sovétmenn færðu þær nær nútímanum og einnig af þjóðum sem notuðust við önnur leturkerfi en skiptu yfir í kýrillískt letur á Sovéttímanum. Margar þessara þjóða hafa tekið upp annað leturkerfi eftir hrun Sovétríkjanna, t.d. latneskt letur eða ritmálið sem þær notuðu áður.

Kýrillíska stafrófið byggist á því gríska og er kennt við gríska trúboðann Kyrillos.

Kýrillíska stafrófið.

Hér sést kýrillíska stafrófið eins og það kemur fram í rússnesku:
Fredric Lehne

Fredric Lehne (fæddur Fredric G. Lehne, 3. febrúar 1959) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Men in Black, Lost og Supernatural.

Einkalíf.

Lehne fæddist í Buffalo, New York. Lehne var meðlimur að "Salt City Playhouse (Salt City Center for the Performing Arts) ".. Lehne hefur komið fram í leikritum eftir Shakespeare, Moliere og Ibsen á Broadway. Lehne er giftur Sherley Naples og saman eiga þau tvö börn.

Ferill.

Sjónvarp.

Fyrsta sjónvarpshlutverk Lehne var árið 1978 í "In the Beginning". Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Dallas, "China Beach", "Matlock", NYPD Blue, ER, Chicago Hope, "The X Files", Cold Case, , Criminal Minds, Bones, The Closer og . Árið 2004 þá var Lehne boðið gestahlutverk í Lost sem US Marshal Edward Mars sem hann lék með hléum til 2010. Lehne var með gestahlutverk í Supernatural sem Azazel sem hann lék frá 2006-2010.

Kvikmyndir.

Fyrsta kvikmyndahlutverk Lehne var árið 1979 í "Being There". Síðan þá hefur hann komið fram í kvikmyndum á borð við "Dream Lover", Con Air, Men in Black og "Dynamite".

Verðlaun og tilnefningar.

Long Island alþjóðlega kvikmynda Expo
2016

2016 (MMXVI í rómverskum tölum) var 16. ár 21. aldar og hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu .
ISO 3166-2

ISO 3166-2 er sá hluti ISO 3166 staðalsins sem skilgreinir kóða fyrir undirskiptingar (t.d. hérað eða fylki) alla landanna skilgreind í staðlinum ISO 3166-1.

Undirskiptingar í ISO 3166-1.

Eftirfarindi undirskiptingar í ISO 3166-2 hafa líka kóða í ISO 3166-1.
Pieter de Hooch

Pieter de Hooch (20. desember 1629 – 24. mars 1684) var hollenskur listmálari. Hann fæddist í Rotterdam en lærði myndlist hjá Nicolaes Berchem í Haarlem. Hann flutti til Delft þar sem hann varð hluti af Delftskólanum eins og Johannes Vermeer og lærði meðal annars af Carel Fabritius og Nicolaes Maes. Líkt og þeir fékkst hann aðallega við myndir úr hversdagslífi, kráarsenur og myndir af hermönnum, en eftir að hann giftist Jannetje van der Burch árið 1654 tóku myndir hans fremur að snúast um heimilið og fjölskyldulífið.

Hann varð félagi í Lúkasargildi 1655 og flutti til Amsterdam 1661. Eftir 1670 urðu myndir hans dekkri og íburðarmeiri og sýndu hefðarfólk og hallir. Sumir telja að gæðum mynda hans hafi hrakað á þessum tíma vegna veikinda hans. Hann lést á geðveikrahæli við Kloveniersburgwal í Amsterdam.
Rúghússamsærið

Rúghússamsærið var samsæri sem snerist um að myrða Karl 2. Englandskonung og Jakob bróður hans (og ríkisarfa) árið 1683. Ætlunin var að ráðast á bræðurna þegar þeir riðu framhjá Rúghúsinu, sveitasetri þekkts lýðveldissinna, Anthony Ashley Cooper, jarls af Shaftesbury. Þá stóð til að konungurinn og bróðir hans yrðu á heimleið frá veðreiðum í Newmarket 1. apríl en 22. mars kom upp mikill eldsvoði í Newmarket þannig að aldrei varð neitt úr árásinni. Fréttir af samsærinu láku samt út og konungur nýtti sér það til að handtaka marga leiðtoga „sveitaflokksins“ (sem síðar urðu Viggarnir) og taka suma þeirra af lífi.
Sebúanó

Sebúanó ("Sinugboanon") er ástrónesískt tungumál talað af 20 milljónum á Filippseyjum. Það er skrifað með latneska stafrófinu. Tungumálið dregur nafn sitt af eyjunni Sebú.

Elsti texti á málinu sem varðveist hefur er hrafl frá Antóníó Pígafetta sem var á fyrstu hnattar-hringsiglingu Magellan.

Nafnorð hafa ekkert málfræðilegt kyn með hugsanlegri undantekningu við spænsk tökuorð. Lýsingarorð tölubeygjast ekki með einni mikilvægri undantekningu þar sem mæli-lýsingarorð mynda fleirtölu með innskeyttu géi. Sjá töflu.
Eiríkur Sveinbjarnarson

Eiríkur Sveinbjarnarson (f. um 1277, d. 1342) var íslenskur riddari og hirðstjóri á 14. öld og bóndi í Vatnsfirði.

Eiríkur var sonur Sveinbjarnar Sigmundssonar í Súðavík (d. 1290), sem var dóttursonur Hrafns Sveinbjarnarsonar. Nafn konu Sveinbjarnar og móður Eiríks er óþekkt en þess hefur verið getið til að hún hafi verið dóttir Einars Þorvaldssonar í Vatnsfirði, sonar Þorvaldar Vatnsfirðings, banamanns Hrafns. Hákon háleggur Noregskonungur gerði Eirík að riddara 1316 og hann varð hirðstjóri norðan og vestan árið 1323 og hélt því embætti allt til 1341. Hann leigði Flugumýri af Hólabiskupi og hefur trúlega haft þar bú.

Kona Eiríks var Vilborg Sigurðardóttir (d. 1343) og er talið að faðir hennar hafi verið Sigurður seltjörn Sighvatsson og Valgerðar Hallsdóttur seinni konu hans. Sonur þeirra var Einar Eiríksson bóndi í Vatnsfirði, faðir Björns Jórsalafara.
Navajóíska

Navajóíska er tungumál Navajó-indíjána. Telst til Na-Dene mála auk tuttugu annarra. Enn í dag tala yfir 140 þúsund manns málið.
Suðaustur-Asíubandalagið

Suðaustur-Asíubandalagið (enska: "Southeast Asia Treaty Organization" eða SEATO) voru alþjóðasamtök og varnarbandalag ríkja í Suðaustur-Asíu og bandalagsríkja þeirra sem varð til við undirritun Manilasáttmálans 8. september 1954. Hugmyndin á bak við bandalagið var að skapa eins konar Atlantshafsbandalag í Suðaustur-Asíu gegn útbreiðslu kommúnisma á tímum Kalda stríðsins, en bandalagið var þó aldrei með sameiginegan herafla. Bandalagið var formlega lagt niður 30. júní 1977.

Allar ákvarðanir SEATO þurftu einróma samþykki aðildarríkjanna. Bandaríkjamenn reyndu að virkja SEATO í Kambódíu og Víetnam en höfðu ekki erindi sem erfiði vegna andstöðu Frakka og Filippseyinga. Fljótlega eftir það leystist bandalagið upp.
Hannes Eggertsson

Hannes Eggertsson (um 1485 – 1533) var norskur umboðsmaður konungs og hirðstjóri á Íslandi á 16. öld. Hann er kallaður Hans í sumum samtímaheimildum og skrifar nafn sitt þannig sjálfur.

Faðir Hannesar var Eggert Eggertsson, lögmaður í Víkinni, sem var aðlaður af konungi 1488. Hann var veginn á bænum Skógi í Víkinni 1493. Móðir Hannesar hét Jóhanna Matthíasdóttir. Hannes kom til Íslands upp úr 1510, líklega í erindum Danakonungs eða sem umboðsmaður hirðstjóra.

Hann var fullmektugur eða fógeti Sørens Andersen Norby frá 1514 og gegndi hirðstjórastarfinu í raun en Norby virðist hafa haldið hirðstjóranafnbótinni til 1517, þegar Týli Pétursson tók við. Hirðstjóratíma Týla lauk 1520 og hafði hann hug á að fá hann framlengdan en hann var óvinsæll vegna yfirgangs og Vigfús Erlendsson, sem áður hafði verið hirðstjóri, sóttist einnig eftir embættinu. Þeir sigldu út á sama skipi en Vigfús dó erlendis. Týli fékk þó ekki hirðstjórn, heldur Hannes, og er skipunarbréf hans dagsett 6. október 1521.

Týli var í Flensborg næstu árin en vorið 1523 kom hann aftur til Íslands og taldi sig þá hirðstjóra, skipaðan af Kristjáni 2., sem í sama mund var steypt af stóli í Danmörku og rekinn í útlegð. Fór Týli með flokk manna, innlendra og erlendra, að Bessastöðum, þar sem Hannes hafði aðsetur, rændi og ruplaði, braut upp kirkju og kistur og flutti svo Hannes sjálfan nauðugan inn í Hólm (til Reykjavíkur) og hafði hann í haldi þar um tíma en sleppti honum síðan. Ögmundur biskup og Erlendur Þorvarðarson lögmaður skipuðu tylftardóm sem úrskurðaði 28. maí í Viðey að skipunarbréf Hannesar væri gilt og Týli skyldi skila fénu. Fáum dögum síðar, þann 1. júní, dæmdi tylftardómur nefndur af Erlendi lögmanni Týla óbótamann. Hannes fékk bæði Íslendinga og þýska kaupmenn í lið með sér og náðu þeir Týla og afhöfðuðu.

Hannes gengdi embættinu til 1524, þegar hann flutti til Hamborgar og lét hirðstjóravöld í hendur Jóhanni Péturssyni. Hann flutti þó aftur til Íslands eftir fáein ár en var þá embættislaus. Hann bjó á Núpi í Dýrafirði og var vellauðugur; virðist hafa verið ágætlega liðinn af Íslendingum. Hann dó að sögn á náðhúsi á Bessastöðum.

Kona hans var Guðrún Björnsdóttir eldri (1489-1563), dóttir Björns Guðnasonar sýslumanns í Ögri og konu hans Ragnhildar Bjarnadóttur. Hún bjó áfram stórbúi á Núpi eftir lát manns síns. Guðrún hafði áður verið gift Bjarna lögréttumanni (d. 1508) á Brjánslæk, syni Andrésar Guðmundssonar í Bæ (Saurbæ) á Rauðasandi. Á meðal barna Hannesar og Guðrúnar voru Eggert Hannesson lögmaður í Bæ, Björn sýslumaður í Bæ og Katrín biskupsfrú, kona Gissurar biskups Einarssonar.
Breiðabólstaður í Vesturhópi

Breiðabólstaður er bær og kirkjustaður í Vesturhópi í Vestur-Húnavatnssýslu. Bærinn var stórbýli, höfðingjasetur og menningarsetur fyrr á öldum.

Á Breiðabólstað bjó Már Húnröðarson á 11. öld og síðan sonur hans, Hafliði Másson, sem þekktur var fyrir deilur sínar við Þorgils Oddason á Staðarhóli í Saurbæ. Lauk þeim þannig að Þorgils hjó fingur af Hafliða á alþingi og heimtaði Hafliði af honum afar háar bætur. Þaðan er komið máltækið "Dýr mundi Hafliði allur".

Þegar Hafliði bjó á Breiðabólstað voru íslensk lög fyrst skráð þar veturinn 1117-1118 og endurskoðuð og endurbætt um leið, einkum kaflinn Vígslóði. Kallaðist handritið Hafliðaskrá. Minnisvarði um þessa lagaritun var reistur á Breiðabólstað 1974 á vegum Lögmannafélags Íslands. Frá dögum Hafliða þótti Breiðabólstaður mikið menningar- og menntasetur. Þar átti að reisa fyrstu steinkirkju á Íslandi um miðja 12. öld og bóndasonur þaðan fór til Noregs að sækja steinlím í kirkjuna, en skipið fórst á heimleið og kirkjan reis aldrei.

Breiðabólstaður var eitt besta brauð norðanlands og var í kaþólskri tíð veitt af erkibiskupinum í Niðarósi. Þar sátu margir merkisprestar. Hafliði Steinsson, sem hafði verið hirðprestur Eiríks prestahatara, varð prestur á Breiðabólstað 1309. Sonur hans, sagnaritarinn Einar Hafliðason, fékk Breiðabólstað 1343 og var prestur þar í 50 ár og jafnframt prófastur í Húnaþingi. Norðmaðurinn Ólafur Rögnvaldsson varð prestur á Breiðabólstað árið 1460. Hann varð síðar biskup á Hólum.

Fljótlega eftir að Jón Arason keypti prentsmiðju til landsins um 1530 og fékk prentara, Jón Matthíasson eða Mattheusson sem kallaður var hinn sænski til að sjá um prentverkið, fékk prentarinn prestsembætti á Breiðabólstað og flutti þangað með prentáhöldin. Ekki er mikið vitað um þær bækur sem prentaðar voru á Breiðabólstað, en tvær óheilar bækur hafa varðveist. Jón sænski giftist íslenskri konu og var Jón sonur þeirra prentari, fyrst á Breiðabólstað og svo á Hólum. Við prestsembættinu tók Guðbrandur Þorláksson 1567 en fjórum árum síðar varð hann biskup á Hólum og flutti þá bæði prentverkið og Jón yngra prentara þangað.

Núverandi kirkja á Breiðabólstað var reist árið 1893 og er friðuð.