arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Núnavút

Núnavút (inuítamál: ᓄᓇᕗᑦ) er stærsta og yngsta hérað Kanada. Það var skilið frá Norðvesturhéruðunum þann 1. apríl 1999 og var það fyrsta meiriháttar breytingin á stjórnsýsluskipan Kanada frá því að Nýfundnaland var innlimað árið 1949. Núnavút þýðir „land okkar“ á inúktitút.

Núnavút er 1.932.255 ferkílómetrar að stærð. Það nær yfir stóran hluta fastalands Norður-Kanada og flestar heimskautaeyjarnar þar fyrir norðan, sem gerir það að fimmta stærsta sjálfstjórnarhéraði í heimi. Núnavút er eitt strjálbýlasta landsvæði heims. Íbúarnir eru taldir vera rúmlega 39.000 (2019), flestir inúítar, og búa dreift á svæði sem er á stærð við Vestur-Evrópu, eða um 0,015 íbúar á ferkílómetra. Í Núnavút er nyrsta varanlega byggða ból í heimi, Alert.

Bærinn Iqaluit (áður Frobisher Bay) á Baffinslandi, á austanverðu svæðinu, var kosinn höfuðstaður héraðsins í atkvæðagreiðslu árið 1995. Aðrir helstu þéttbýlisstaðir eru Rankin Inlet og Cambridge Bay. Þrjár af tíu stærstu eyjum í heimi (Baffinsland, Viktoríueyja og Ellesmere-eyja) tilheyra Núnavút að öllu eða mestu leyti, auk fjölda smærri eyja. Hæsti tindurinn er Barbeau Peak (2.616 m) á Ellesmere-eyju.

Saga.

Inuítar hafa búið á svæðinu í að minnsta kosti 4000 ár og fornleifafundir benda til þess að þeir hafi átt samskipti við norræna menn eftir að Grænland byggðist og jafnvel fyrr. Fyrstu rituðu heimildir um Núnavút eru frá 1576, þegar Englendingurinn Martin Frobisher kom þangað í leit að Norðvesturleiðinni.

Hudson Bay-verslunarfélagið setti upp verslunarstöðvar á allmörgum stöðum á 19. og 20. öld og eru sumar þeirra enn til sem þorp. Um og eftir miðja 20. öld hvatti Kanadastjórn inuíta mjög til þess að taka sér fasta búsetu og kom þá um leið upp ýmiss konar þjónustu í byggðakjörnum. Nú er byggðin í Núnavút að mestu bundin við bæi og þorp. Stærstu bæirnir, auk Iqaluit, eru Rankin Inlet og Arviat, báðir með rúmlega 2000 íbúa.

Hugmyndir um að inuítar fengju hluta af Norðvesturhéruðunum sem sérstakt sjálfstjórnarhérað kviknuðu árið 1976 og árið 1982 var stofnun slíks héraðs samþykkt í atkvæðagreiðslu þar. Núnavút hlaut svo formlega sjálfstjórn 1. apríl 1999. Á þingi Núnavút sitja 19 þingmenn sem kosnir eru einstaklingskosningu því engir flokkar eru þar starfandi. Þingið kýs forsætisráðherra. Íbúar Núnavút kjósa einn fulltrúa á Kanadaþing og er héraðið því víðáttumesta kjördæmi í heimi.
Þórsfjall

Þórsfjall (enska: "Mount Thor" eða "Thor Peak") er fjall á Baffinslandi sem tilheyrir sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút í Kanada. Það er hluti af Baffinfjöllunum á norðanverðri eynni og er í Auyuittuq-þjóðgarðinum.

Fjallið er 1675 m hátt og þar er hæsta þverhnípta standberg heims, 1250 metrar. Þangað er því töluvert sótt af fjallgöngumönnum þótt fjallið sé afskekkt. Það var fyrst klifið árið 1953.
Jón Sigurðsson (prestur á Breiðabólstað)

Jón Sigurðsson (um 1588 – 1640) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan aðstoðarprestur og svo prestur á Breiðabólstað í Fljótshlíð.

Jón var fæddur á Möðruvöllum í Hörgárdal, sonur Sigurðar Einarssonar prests þar og síðar á Breiðabólstað, bróður Odds Einarssonar biskups, og konu hans Ingunnar Jónsdóttur. Hann lærði í Skálholtsskóla og síðan í Kaupmannahafnarháskóla og er talinn hafa innritast þar 1604.

Hann varð skólameistari í Skálholti 1610 og hafði til þess leyfi Gísla Þórðarsonar lögmanns, en Steindór sonur Gísla, sem var við nám í Kaupmannahöfn, hafði fengið konungsbréf fyrir skólameistarastöðunni en kom ekki til Íslands fyrr en 1613 og varð aldrei skólameistari. Árið 1612 varð Jón svo aðstoðarprestur hjá föður sínum á Breiðabólstað og varð svo prestur þar þegar séra Sigurður lét af embætti 1626 og gegndi því starfi til dauðadags.

Séra Jón var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Guðrún Gísladóttir, dóttir Gísla Árnasonar sýslumanns á Hlíðarenda. Önnur kona hans var Kristín, dóttir séra Teits Halldórssonar og sú þriðja Guðrún Snorradóttir.
Günter Grass

Günter Grass (fæddur í Danzig 16. október 1927 - dáinn 13. apríl 2015) var þýskur rithöfundur, myndlistarmaður og uppgjafahermaður. Hlaut nóbelsverðlaun í bókmenntum 1999. Var meðlimur í Hitlersæskunni og síðar Waffen-SS og barðist með 10 SS-skriðdrekasveit ("Frundsberg") í seinni heimsstyrjöld þar til hann var tekinn til fanga af bandamönnum.
Engimýri

Engimýri er innsti byggði bær í Öxnadal. Þar er rekin ferðaþjónusta og gisting.
Þorlákur Thorlacius Þórðarson

Þorlákur Thorlacius Þórðarson (2. maí 1675 – 4. nóvember 1697) var skólameistari í Skálholti í lok 17. aldar en veiktist eftir skamman tíma í starfi og drógu veikindin hann til dauða 22 ára að aldri.

Þorlákur var sonur Þórðar Þorlákssonar Skálholtsbiskups og konu hans Guðríðar Gísladóttur. Hann var settur til náms og var í 2 1/2 ár hjá séra Oddi Eyjólfssyni í Holti, áður skólameistara. Hann útskrifaðist úr Skálholtsskóla 1689, aðeins 14 ára að aldri, en hélt svo áfram námi hjá séra Oddi og fleirum. Árið 1692 sigldi hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla og var þar til 1692, kom þá heim en sigldi aftur árið eftir og var þá veitt skólameistaraembættið í Skálholti, sem hann þjónaði frá hausti 1696.

Hans naut þó ekki lengi við því strax í nóvember sama ár veiktist hann og fékk mikla verki í mjöðm. Hann þjáðist óskaplega í heilt ár og var rúmliggjandi mestallan tímann en dó 4. nóvember 1697. Á meðan hann var veikur gegndi Jón Einarsson skólameistarastarfinu en varð svo heyrari við skólann þegar Þórður Jónsson tók við.
Lenínskólinn

Lenínskólinn var einn af leynilegum byltingarskólum sem Alþjóðasamband kommúnista, Komintern, rak í Moskvu. Hann var stofnaður 1926 í framhaldi af samþykkt Kominterns um aukinn aga og öflugri byltingaranda í einstökum aðildarflokkum sambandsins. Frá 1926 til 1938 fengu um þrjú þúsund kommúnistar þjálfun í þessum skóla og tveimur öðrum, Austurskólanum, sem ætlaður var byltingarmönnum frá Kína og öðrum austlægum löndum, og Vesturskólanum, sem hafði svipað hlutverk og Lenínskólinn.

Á meðal nemenda í Lenínskólanum, sem síðar urðu kunnir, voru Wladyslaw Gomulka frá Póllandi, Erich Honecker, Heinz Hoffmann og Erich Mielke frá Austur-Þýskalandi og David Alfaro Siquero frá Mexíkó.

Kommúnistaflokkurinn íslenski, sem var deild í Komintern, sendi um tuttugu Íslendinga í Lenínskólann og Vesturskólann. Þar á meðal voru Benjamín H. J. Eiríksson, síðar bankastjóri, og Hallgrímur Hallgrímsson, sem tók þátt í spænska borgarastríðinu. Ýmsir nemendur úr skólunum sátu í miðstjórn Kommúnistaflokksins og síðar Sósíalistaflokksins, Dýrleif Árnadóttir, Eggert Þorbjarnarson, Stefán Pjetursson, Hjalti Árnason, Ásgeir Blöndal Magnússon og Þóroddur Guðmundsson. Tveir nemendur í þessum byltingarskóla sátu á þingi fyrir Sósíalistaflokkinn, Steingrímur Aðalsteinsson og Þóroddur Guðmundsson.

Nemendur lærðu sögu Sovétríkjanna, marxísk fræði og hagfræði, en hlutu einnig þjálfun í vopnaburði og skipulagningu óeirða. Einn kennari þeirra var finnski kommúnistinn Tuure Lehén, sem var herforingi í Rauða hernum og innanríkisráðherra í finnsku leppstjórninni, sem Stalín myndaði eftir innrásina í Finnland 1939.

Lenínskólinn var lagður niður í hreinsunum Stalíns 1938, og var síðasti íslenski nemandinn í honum Ásgeir Blöndal Magnússon 1937–1938.
Samsetning falla

Samsetning falla eða samskeyting falla er stærðfræðileg aðgerð sem beytir falli á niðurstöðu annars falls. Hægt væri að setja föllin "f": "X" → "Y" og "g": "Y" → "Z" saman með því að reikna útkomu fallsins "g" fyrir "f"("x") frekar en "x".

Þannig fæst samsetta fallið "g" ∘ "f": frá "X" → "Z" skilgreint sem ("g" ∘ "f")("x") = "g"("f"("x")) fyrir öll "x" í menginu "X". Rithátturinn "g" ∘ "f" skal lesinn ‚"g" bolla "f"‘ og merkir það sama og "g"("f"("x")) sem er lesið ‚"g" af "f" af "x"‘.

Samsetning falla er alltaf tengin (þ.e. "f" ∘ ("g" ∘ "h") = ("f" ∘ "g") ∘ "h" fyrir föllin "f", "g" og "h" með viðeigandi bak- og formengi). Föllin "f" og "g" eru víxlanleg hvort við annað ef "g" ∘ "f" = "f" ∘ "g".

Dæmi um samsetningu falla.

Fyrir föllin:

gildir að:
Örfirisey (landslagsþáttur)

Örfirisey er eyja sem breytist í tanga á fjöru en sýnist á flóði vera eyja - það er að grandinn fer undir á flóði og sést ekki. Gott dæmi um örfirisey er Grótta á Seltjarnarnesi. Örfirisey í Reykjavík var fyrir landfyllingu um miðja 20. öld ágætt dæmi um slíkt hið sama, og heitir þess vegna svo.

Orðið „örfiri“ þýðir fjara (í merkingunni „flóð og fjara“).
Les voleurs du Marsupilami

Les voleurs du Marsupilami (íslenska: "Gormdýrinu rænt") er fimmta Svals og Vals-bókin. Höfundur hennar var Franquin. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1952 og kom út á bókarformi árið 1954. Hún hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

Söguþráður.

Bókin er beint framhald af Baráttunni um arfinn og hefst á því að Svalur og Valur fá bakþanka yfir að hafa látið loka gormdýrið inni í dýragarði. Dýrinu er rænt og kemst þjófurinn undan þeim félögum á flótta eftir æsilegan eltingaleik í dýragarðinum.

Í ljós kemur að þjófurinn er snjall knattspyrnumaður, "Valentin Mollet", sem var þvingaður til ódæðisins af fyrrum yfirmanni sínum, forstjóra í "fjölleikahúsi Sabaglíónís". Svalur og Valur dulbúast sem starfsmenn fjölleikahússins, en eru stöðvaðir áður en þeim tekst að hafa upp á gormdýrinu, sem slær þegar í gegn hjá áhorfendum.

Félagarnir vita ekki sitt rjúkandi ráð, en rekast þá fyrir tilviljun á Sveppagreifann. Hann útbýr fyrir þá töfraseyði sem gerir mönnum kleyft að skipta litum. Svalur og Valur eru snarlega ráðnir í fjölleikahúsið sem undrabræðurnir "Cam &amp; Leon". Áður en Sval og Val tekst að endurheimta gormdýrið eru þeir handsamaðir af stjórnanda fjölleikahússins og þrjótum hans. Knattspyrnukappinn Valentin kemur til bjargar á síðustu stundu og með dyggri aðstoð gormdýrsins og Pésa tekst þeim að yfirbuga skúrkana.
Melur

Melur getur átt við:
Skáneyjar-Lassi

Skáneyjar-Lassi (um 1490 – fyrir 1570) eða Lassarus Matthíasson, Lazarus Matheusson, var þýskur bartskeri sem kom til Íslands til að lækna sárasótt, ílentist á landinu og eignaðist afkomendur.

Ögmundur Pálsson biskup réði Lassa til Íslands, líklega 1525, til að lækna sárasótt, sem gaus upp á landinu snemma á 16. öld. Samkvæmt annálum var veikin „bæði mannskæð og torsótt að græða“. Enginn læknir var á landinu og var því brugðið á það ráð að fá erlendan bartskera hingað en bartskerar stunduðu ýmsar lækningar, meðal annars á sárasótt. Samningur þeirra Ögmundar og Lassa er varðveittur og þar kemur fram að fyrir að lækna hundrað manns á Lassi að fá jörðina Skáney í Reykholtsdal, sem má því ef til vill segja að sé fyrsti læknisbústaður landsins:

„... vér höfum gjört svoddan kaupskap og skilmála við Lazarus Barskera að hann skal græða og heila og um trútt búa fyrir oss tíutigi menn af sárasótt, það sem oss líkar, og fulla borgun hafa. Skal hann kaupa smyrslin sjálfur til það besta hann kann. Enn vér skulum bítala helftina fyrir þau. Hér í móti höfum vér fengið greindum Lazarus barskera til fullrar eignar og frjáls forræðis jörðina alla Skáney er liggur í Reykholts kirkju sókn ...“

Lassi mun einkum hafa notað kvikasilfurssmyrsl við lækningar sínar. Sagt er að hann hafi einungis læknað 50 menn og því aðeins átt að fá hálfa Skáney en hann mun þó hafa haldið jörðinni allri og afkomendur hans bjuggu þar. Hvort sem það var lækningum Lassa og eftirmanna hans að þakka eða það var af öðrum ástæðum, þá lognaðist sárasóttarfaraldurinn á Íslandi út á næstu árum og áratugum og kom ekki upp annar faraldur fyrr en á 18. öld og þá tengdur Innréttingunum.

Þann 24. nóvember 1528 giftist Lassi Guðrúnu eldri Ólafsdóttur, sem var ein af fjömörgum börnum Ólafs Eiríkssonar bónda á Hóli í Bolungarvík og Brigitar Jónsdóttur konu hans. Þau bjuggu í Skáney og eignuðust að minnsta kosti þrjú börn.

"Lars Mattheusson" er persóna í leikritinu "Skollaleik" eftir Böðvar Guðmundsson sem er að nokkru leyti byggð á Lassa þótt örlög hans séu ólík ævi Skáneyjar-Lassa.
Jómsvíkingadrápa

Jómsvikingadrápa er dróttkvæði eftir Bjarna Kolbeinsson (d. 1222), biskup í Orkneyjum, til að minnast Jómsvíkinga sem féllu í orrustunni í Hjörungavogi. Drápan er varðveitt í Konungsbók Snorra-Eddu, en er ekki heil. Í henni eru nú 40 vísur, en eitthvað vantar aftan á, e.t.v. 4 vísur. Efnið er sótt í Jómsvíkinga sögu en samsvarar ekki fyllilega varðveittum gerðum hennar.

Stefið í drápunni er svokallað klofastef, og hljóðar svo: „Ein drepur fyr mér allri / ... / ... / íturmanns kona teiti“. Orðið "teiti" er þarna kvenkynsorð, hún teitin = gleðin. Merkingin er: ein íturmanns kona sviptir mig allri gleði. Þetta tregafulla stef í stíl trúbadúra er talið nýmæli í norrænum kveðskap, og fyrsti vísir að hinum svokölluðu mansöngvum sem síðar komu til sögu í íslenskum rímum. Íturmaður eða íturmenni er í þessu tilviki ættstór eða voldugur maður, frekar en fjallmyndarlegur maður. Þetta er öðrum þræði ástarljóð til giftrar konu, „og er óbiskupslega kveðið“ (Ó.H.).

Orðið "teiti" í nútímamáli er hvorugkynsorð: það teitið, um teitið, frá teitinu til teitisins, og merkir samkvæmi, gleðskapur. Karlmannsnafnið Teitur, merkir „hinn káti, glaðlyndi“.

Jómsvíkíngadrápa hefur nokkrum sinnum verið gefin út, til dæmis af Theodor Wisén í "Carmina norroena" (1880), og af Finni Jónssyni í "Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning".
Línakradalur

Línakradalur er grunnur, mýrlendur dalslakki sunnan við Vatnsnesfjall í Vestur-Húnavatnssýslu en fyrir sunnan dalinn er Miðfjarðarháls. Dalurinn er sviplítill og þar skiptast á mýrasund og lág holt en hann er grösugur og gott sauðaland og þar eru nokkrir bæir. Þjóðvegur 1 liggur um Línakradal milli Miðfjarðar og Víðidals.

Nafnið hefur verið talið benda til línræktar en margir telja þó sennilegra að það sé komið af því að í mýrunum í dalslakkanum óx mikið af fífu, sem hafi minnt Skinna-Björn, landnámsmann í Miðfirði og Línakradal, eða aðra frumbyggja á línakra í heimalöndum sínum.

Skáldkonan Nína Björk Árnadóttir var fædd á Þóreyjarnúpi í Línakradal en flutti þaðan um eins árs aldur. Förumaðurinn Jóhann Bjarnason beri var frá Vigdísarstöðum í Línakradal. Ættarnafnið Líndal er dregið af heiti Línakradals en að minnsta kosti þrjár ótengdar ættir munu hafa tekið það upp.
Materiali e discussioni per l'analisi dei testi classici

Materiali e discussioni per l'analisi dei testi classici, oft nefnt Materiali e discussioni eða MD er ítalskt fornfræðitímarit helgað klassískri textafræði, sem var stofnað árið 1978. "Materiali e discussioni" er ritrýnt tímarit

Tímaritið er meðal annars vettvangur skoðanaskipta um aðferðafræði og fræðilegar nálganir í rannsóknum á klassískum bókmenntum.

Ítalski fornfræðingurinn Gian Biagio Conte stofnaði "Materiali e discussioni" í Pisa árið 1978 ásamt nokkrum samstarfsfélögum en Conte var einnig fyrsti ritstjóri tímaritsins. Í ritstjórnarnefnd eru fræðimenn frá ýmsum löndum, meðal annarra Alessandro Barchiesi, Maurizio Bettini, Maria Grazia Bonnanno, Mario Citroni, Marco Fantuzzi, R. Elaine Fantham, Rolando Ferri, Philip Hardie, Richard L. Hunter, Mario Labate, Glenn W. Most, Michael D. Reeve, Gianpiero Rosati, Luigi Enrico Rossi og Richard J. Tarrant.

"Materiali e discussioni" kemur út tvisar á árið hjá forlaginu Fabrizio Serra í Pisa (ISSN 0392-6338). Frá og með 49da tölublaði árið 2002 er það einnig aðgengilegt í rafrænu formi (ISSN elettronico 1724-1693). Árið 2009 kom út bindi sem innihélt atriðisorðaskrá fyrir tölublöð 1-60 (1978-2008).

Í tengslum við tímaritið er gefin út bókaröðin "Biblioteca di ‘Materiali e discussioni per l'analisi dei testi classici’" sem Maurizio Bettini og Gian Biagio Conte ritstýra. Í bókaröðinni eru gefin út fræðirit um klassíska textafræði, sem er ætlað að efla gagnrýna nálgun í rannsóknum á klassískum bókmenntum. Á þriðja tug titla hafa komið út.
Peps Persson

Peps Persson (fæddur "Per-Åke Tommy Persson") (20. desember 1946 í Helsingjaborg, Svíþjóð) er sænskur blús- og reggítónlistarmaður frá Tjörnarp, Skáni. Peps syngur aðallega á sænsku og er þekktur fyrir að syngja með skánskum hreim. Í upphafi ferils síns gaf hann samt út nokkrar plötur á ensku. Peps er þekktur fyrir að hafa leikið ábreiður af þekktum blús- og reggílögum eftir listamenn eins og Muddy Waters, Elmore James og Bob Marley.

Persson dó þann den 27 juni 2021.
Duggals leiðsla

Duggals leiðsla er norræn þýðing frá 13. öld á einu þekktasta riti úr flokki leiðslubókmennta. Duggals leiðsla var sennilega rituð í Regensburg í Þýskalandi af írskum munki að nafni Marcus.

Dugglas leiðsla er norræn þýðing frá 13. öld á latnesku riti, "Visio Tnugdali", einu kunnasta og útbreiddasta verki leiðslubókmennta frá miðöldum, en svo kallast þær bókmenntir sem lýsa því sem ber fyrir menn í leiðslu eða draumsýn - einkum í öðrum heimi. Sagt er að írskur munkur, Marcus að nafni, sett það saman um miðja 12. öld. Á annað hundrað handrit hafa varðveist af Visio Tnugdali og að auki eru til þýðingar á miðensku, flæmsku og írsku svo nokkrar séu nefndar. Duggals leiðsla hefur það einkum sér til ágætis að vera elst þýðinga á þjóðtungu, hefur sennilega verið snúið á ríkisstjórnarárum Hákonar gamla og líklega að forsögn hans. Mörg handrit eru til af Duggals leiðslu og öll íslensk.
Ökupróf

Ökupróf er próf sem notað er til að prófa í hæfni einhvers að keyra vélknúið ökutæki. Ökupróf eru ólík í mismunandi löndum en oft þarf að ná prófinu áður en manni er gefið ökuskírteini. Í flestum löndum samstendur ökupróf af tveimur hlutum: bóklegt próf og verklegt próf. Á Íslandi þarf að taka bóklega prófið fyrst. Það skiptist í tvo hluta sem hafa 15 spurningar hvor um sig. Til þess að ná prófinu þarf að hafa í mesta lagi 7 röng og ósvöruð svör. Í verklegu prófi er akstursmat og lagt mat á þekkingu ökumanns á búnaði bílsins.
Lambda-reikningur

Lambda-reikningur (einnig ritað λ-reikningur) er formlegt kerfi innan stærðfræðilegrar rökfræði og tölvunarfræði sem skilgreinir fallaskilgreiningar, fallabeytingu og endurkvæmni.
Bollakaka

Bollakökur eru litlar, sætar kökur, nú oftast bakaðar í þar til gerðum formum úr pappír, sílikoni eða málmi, yfirleitt ríkulega skreyttar með kremi, kökuskrauti og öðru. Þær eru áþekkar múffum og mörkin eru ekki ljós en múffur eru þó yfirleitt ekki skreyttar og oft ekki eins sætar og bollakökur; þær innihalda líka gjarnan ávexti, hnetur og fleira en bollakökur yfirleitt ekki.

Uppruni.

Kökurnar eru upprunnar í Bandaríkjunum og má fyrst finna þeirra getið í matreiðslubók sem Amelia Simmons gaf út 1796 en þar gefur hún uppskrift að „léttum kökum bökuðum í litlum bollum“. Heitið "cupcake" finnst þó ekki notað í á prenti fyrr en 1828. Sérstök form fyrir litlar kökur voru sjaldséð á þessum tíma og voru þær því oftast bakaðar í litlum leirbollum eða formum og fengu nafn af þeim, sem festist svo við þær; í Bandaríkjunum táknar heitið "cupcake" í víðustu merkingu „lítil formkaka á stærð við tebolla“. Enskar "fairy cakes" eða álfakökur eru yfirleitt minni og sjaldan mikið skreyttar.

Önnur ástæða fyrir nafninu var sú að hráefnið í kökurnar var mælt í bollum, eins og nú er almennt gert í Bandaríkjunum en fyrr á tímum var það yfirleitt vigtað. Það var hins vegar fljótlegra að mæla í bollum en vigta og mun fljótlegra að baka kökurnar í litlum bollum eða ílátum en í stórum formum. Bakstur á stórum kökum gat tekið mjög langan tíma þegar bakað var við opinn eld og það þufti að fylgjast vel með þeim svo þær brynnu ekki. Þessar bollakökur voru yfirleitt mjög einfaldar og innihéldu ekki ávexti eða krydd.

Þegar ofnar urðu algengari og sérstök form til að baka bollakökur og múffur urðu almenningseign var að mestu hætt að baka kökurnar í bollum en þær héldu þó nafninu og hafa alltaf verið nokkuð vinsælar í Bandaríkjunum.

Bollakökur í nútímanum.

Laust fyrir aldamótin 2000 kom upp bollaköku-tískubylgja í Bandaríkjunum, sem oft hefur verið tengd við sjónvarpsþáttinn "Beðmál í borginni", og í kjölfarið jukust vinsældir þeirra víða um heim. Nú á tímum eru bollakökur oft mjög mikið skreyttar og skreytingin verður oft aðalatriðið, fremur en kakan sjálf.
Isaiah Berlin

Sir Isaiah Berlin (6. júní 1909 – 5. nóvember 1997) var breskur heimspekingur og heimspekisagnfræðingur af rússneskum gyðingaættum og er gjarnan talinn meðal helstu stjórnspekinga 20. aldar. Rit Berlins um frelsi og fjölhyggju hafa haft gríðarleg áhrif sem og greinarmunur hans á jákvæðu og neikvæðu frelsi.

Berlin hlaut verðlaunastyrk til starfa við All Souls College við Oxford-háskóla árið 1932, þá 23 ára gamall. Á árunum 1957 til 1967 gegndi hann stöðu Chichele-prófessors í félagslegri heimspeki og stjórnspeki við Oxford-háskóla. Hann var forseti Aristotelian Society 1963 til 1964. Árið 1966 átti hann þátt í stofnun Wolfson College í Oxford og varð fyrsti forseti hans. Hann var aðlaður árið 1957. Berlin var forseti Bresku akademíunnar frá 1974 til 1978. Hann hlaut Jerúsalem-verðlaunin árið 1979 fyrir skrif sín um frelsi einstaklingsins. "Isaiah Berlin-fyrirlestrarnir" eru haldnir árlega við Hampstead-synagóguna og bæði Wolfson College og Bresku akademíuna á hverju sumri.
Nútría

Nútría er stórt nagdýr, skylt bjór, og hefur stundum verið kallað fenjabjór á íslensku. Hún er eini meðlimur ættarinnar "Myocastoridae", og lifir að töluverðu leyti í vatni. Nútríur eru upprunar í hitabeltislöndum Suður-Ameríku en hafa síðan verið fluttar til flestra heimsálfa, einkum til loðdýraræktar, og var ræktun þeirra um eitt skeið reynd á Íslandi.

Nútríur eru með stærri nagdýrum. Fullorðin dýr eru 5-9 kíló að þyngd og allt að 60 cm löng, auk þess sem halinn er 30-45 cm. Þeim er stundum ruglað saman við bísamrottur en þær eru minni og halinn flatari. Feldurinn er dökkbrúnn, ytri hárin gróf en þau innri mjúk. Spenar kvendýra eru hátt á síðunum en ekki neðan á kviðnum og geta ungarnir því sogið þótt móðirin sé í vatni. Framtennur nútríunnar eru áberandi rauðar.

Þótt feldur þeirra sé verðmætur eru þær taldar plága þar sem þær lifa villtar. Þær lifa einkum á grasi og jurtum sem vaxa í vatni og við vatnsbakka en þykja nýta mat sinn illa því þær naga aðeins stönglana neðst og geta því valdið gróðureyðingu, auk þess sem þær grafa sundur ár- og vatnsbakka.

Nytjar.

Á seinni hluta 19. og fyrri hluta 20. aldar var töluvert reynt að rækta nútríur á loðdýrabúum og voru þær þá fluttar til margra landa. Ræktunin þótti þó ekki sérlega ábatasöm og þegar eftirspurn eftir loðfeldum minnkaði lögðu mörg bú upp laupana og var nútríunum þá jafnvel sleppt lausum. Þær hafa því víða orðið plága, lagt árbakka í auðn og valdið röskun á lífkerfinu. Víða í Bandaríkjunum hefur því verið lagt fé til höfuðs þeim. Í Austur-Anglíu í Bretlandi var þeim útrýmt með átaki árið 1989.

Kjöt nútríunnar er vel ætt, fitulítið og kólesterólsnautt, og hefur því oft verið reynt að markaðssetja það til manneldis en það hefur ekki tekist, á Vesturlöndum að minnsta kosti. Rauðar framtennur nútríunnar hafa verið notaðar í skartgripi.

Nútríur á Íslandi.

Nútríurækt var reynd á Íslandi á 4. áratug 20. aldar. Í maí 1932 voru flutt til landsins sex dýr frá Þýskalandi og fóru fimm þeirra að tveimur bæjum í Grímsnesi en eitt varð eftir í Reykjavík. Nokkru síðar voru einnig flutt inn dýr frá Noregi. Ræktunartilraunir héldu áfram á Miðengi í Grímsnesi í nokkur ár en aldrei tókst þó að koma loðdýrabúi á rekspöl. Eitthvað var um að dýr slyppu en þau lifðu ekki af í íslenskri náttúru, enda þola dýrin kalda vetur illa og þar sem stofnar hafa komist upp á Norðurlöndum hrynja þeir oft niður á hörðum vetrum. Mun nútríuræktinni hérlendis hafa lokið um eða fyrir 1940.

Árið 1985 lagði Búnaðarsamband Austurlands fram hugmyndir um að flytja inn nútríur og hefja loðdýrarækt hérlendis en ekkert varð þó úr framkvæmd þeirra.