arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Síklíðaætt

Síklíðaætt (fræðiheiti: "Cichlidae") er ætt af yfirættbálki borra (perciformes) og undirættbálki labridae. Ættin telur að minnsta kosti 1650 tegundir (2000-3000 áætlaðar) og er ein stærsta ætt hryggleysingja. Undirættir eru 9. Stærð er frá 2,5 sm til metra.

Sumar tegundir eru mikilvæg fæðuuppspretta manna t.d. beitarfiskur. Einnig eru margir gæludýrafiskar innan ættarinnar. Meðal vinsælla tegunda eru Pterophyllum scalare, Astronotus ocellatus (kallaður oscar/óskar í daglegu tali) og Archocentrus nigrofasciatus.

Útbreiðsla þeirra er aðallega í Afríku og Suður-Ameríku. Tegundir finnast einnig í Mið-Ameríku og Mexíkó. fáar tegundir eru í Asíu. Þróun síklíða við Stóru vötn Afríku var hröð og hafa fjölbreyttar tegundir myndast þar. Síklíður við Malaví-vatn eru algengir skrautfiskar.

Síklíður eru ferskvatnsfiskar yfirleitt en einhverjar tegundir eru við ísalt vatn og örfáar í saltvatni. Fæða þeirra er aðallega þörungar og plöntur. Einhverjar tegundir éta lindýr, fiska og rotnandi lífræn efni. Síklíður makast annað hvort með einum maka eða mörgum.
Perúyllir

Perúyllir (fræðiheiti: "Sambucus peruviana") er trjátegund í ættinni "Adoxaceae". Hún er ættuð frá Mið-Ameríku og Suður-Ameríku.

Lýsing.

Tré að 8 m há með hlykkjóttum bol. Blöðin samsett, með 7 til 9 smáblöðum, jaðar tenntur, hærð að neðan. Hvít, ilmandi blómin eru í klösum, 18 til 22 sm löngum. The fruits are black berries 1.2 cm in diameter, with 3-5 seeds.

Útbreiðsla og búsvæði.

"Sambucus peruviana" finnst frá Costa Rica og Panama suður Andesfjöllin til norðvestur Argentínu milli 2800 og 3900 m. hæð.

Nytjar.

Berin eru notuð í sultur, drykki og vín. Blöðin eru talin hafa lyfja áhrif; verkjastillandi, bólgueyðandi, sótthreinsandi og svitadrífandi. The wood is hard and resistant, used for construction, tools and making of quenas.
Taxus celebica

Taxus celebica er stórt sígrænt tré af ýviðarætt (Taxaceae), útbreiddur í Kína upp í 900m hæð.

Lýsing.

Þetta er tré að 14 m hátt og breitt og runnkennt þegar það er ræktað. Barrið er að 4 sm langt — breiðara en á öðrum ýviðartegundum — og endar oft á mjög mjóum og hvössum oddi. Neðan á barrinu eru tvær breiðar og gular loftaugarákir.

Hann eins og aðrar ýviðartegundir er ofnýttur vegna þess að börkur og barr innihalda efni (Taxol) sem er nýtt í krabbameinsmeðferð.
Taxus × hunnewelliana

Taxus × hunnewelliana er blendingur af tegundunum "Taxus canadensis" og "Taxus cuspidata". Hann kom fyrst fram hjá Hunnewell Pinetum í Massachusetts (upphaflega var T. canadensis móðurtréð). Yfirleitt líkjast afkvæmin móðurtrjánum.
Otiorhynchus

Otiorhynchus (stundum stafað "Otiorrhynchus") er stór ættkvísl af ranabjöllum. Margar tegundir af ættkvíslinni, þar á meðal eggkeppur ("O. sulcatus") og húskeppur ("O. ovatus"), eru alvarlegar plágur í ræktun, bæði lirfur og fullorðnar. Lirfurnar nærast á plönturótum. Bjöllurnar eru ófleygar og nærast á nóttinni á blöðum. Ættkvíslin er upprunnin frá palearktíska svæðinu. Hinsvegar hafa 16 tegundir verið fluttar til Norður-Ameríku (nearktíska svæðisins) eru orðnar algengar þar.

Fjöldi tegunda eru "Troglofauna", hellategundir sem vantar augu.

Það eru yfir 1.500 tegundir í þessari ættkvísl, sem skiptist í a.m.k. 105 undirættkvíslir.

Meðal tegunda eru:
Þvagsýrugigtarhnútur

Þvagsýrugigtarhnútur eru útfelling með uppsöfnuðum þvagsýrukristöllum sem eru einkennandi í langvinnri þvagsýrugigt. Hnútarnir myndast sem bólgusvar við MSÚ-kristöllum sem krefst aðkomu ónæmiskerfisins. Liðskemmdir í þvagsýrugigt verða þegar hnútarnir vaxa í bein og valda það beineyðingu. Hnútar á brjóskyfirborði liða geta valdið brjóskeyðingu.

Í blóði sjúklinga með há gildi þvagsýru myndast litlir hringlaga UMA (urate microaggregates). Átfrumur ónæmiskerfisins hreinsa UMA úr blóðinu og færa til lifrar og milta. Ef ónæmiskerfið er ekki nógu virkt (þ.e. átfrumuvirknin er ekki sem skyldi) geta UMA myndað MSÚ-kristalla.
Barrlýs

Barrlýs (fræðiheiti: "Adelgidae") er lítil ætt af skortítum náskyldum blaðlúsum. Ættin samanstendur af tegundum tengdum furu, greni, eða öðrum barrtrjám. Þessi ætt telur með nú með aflagða ætt "Chermesidae", eða "Chermidae", sem var gerð ógild af ICZN 1955. Það er enn umræða um hve margar ættkvíslir eru innan ættarinnar, og flokkunin er ekki endanlega staðfest.

Um 50 tegundir eru þekktar. Allar eru frá norðurhveli, þó að nokkrar hafa verið fluttar til suðurhvels og eru þar ágengar tegundir. Ólíkt blaðlúsum eru barrlýs ekki með með "skott" og enga "cornicle" (nokkurs konar kirtlar aftantil á baki).

Barrlýs verpa bara eggjum, og eru aldrei með lifandi unga eins og blaðlýs. Barrlýs eru þaktar vaxull. Fullur lífsferill er tvö ár.

Rigning getur drepið barrlýs með því að losa egg og gyðlur af trjánum.
Adelges cooleyi

Adelges cooleyi er barrlúsartegund sem myndar gall í grenitrjám. Þær þurfa tvær tegundir til að ljúka lífsferlinum, sú seinni er döglingsviður.

Heimildir.

More on the invasive woolly aphid species:

and related pests
Dropalaukur

Dropalaukur (fræðiheiti: "Allium nutans") er tegund af laukætt frá Kasakstan, Mongólíu, Tíbet, Xinjiang og Rússlandi (Altay Krai, Krasnoyarsk, Tuva, Síberíu og Amur Oblast). Hann vex í rökjum engum og örum rökum stöðum.

"Allium nutans" er með einn eða tvo lauka sem eru um 2 sm í þvermál. Blómstönglarnir eru um 60 sm langir. Blöðin eru flöt, mjókka í báða enda, að 15 mm breið á breiðasta hluta, um helmingur af lengd blómstöngla. Blómskipunin er kúlulaga, með fjölda bleikra og föl-fjólublarra blóma.
Burnley

Burnley er borg í Lancashire, Englandi, 34 kílómetra norður af Manchester og rétt austur af Blackburn. Íbúar eru um 73.000. Borgin er á mótum ánna Calder og Brun.

Burnley byggðist upp sem markaðsbær í kringum 1300. Í iðnbyltingunni var þar mylla sem vann bómull og kolanáma.

Aðalverslunargatan er St. James Street. Knattspyrnulið borgarinnar er Burnley F.C.. Tónlistarhátíðin Burnley International Rock and Blues Festival er haldin hvert ár í Burnley.
Listi yfir ár

Þetta er síða með lista yfir ár.
Girona

Girona (spænska: "Gerona", franska: "Gérone") er borg í spænska sjálfstjórnarhéraðinu Katalóníu. Borgin liggur við mót fljótanna Ter, Onyar, Galligants og Güell um 90 km norður af Barselóna. Íbúar voru um 99.000 árið 2017.

Girona var þekkt sem Gerunda í fyrndinni en frumbyggjar Íberíuskagans, Ausetani, byggðu hana fyrst. Síðar varð hún rómverskt borgarvirki með sama nafni. Márar réðu yfir borginni gróflega frá miðri 8. öld til byrjun 11. aldar. Á 12. öld blómstraði gyðingamenning í borginni en á 15. öld voru þeir reknir burt eða látnir snúa til kaþólsku.

Frakkar gerðu áhlaup á borgina frá miðri 17. öld og árið 1809 komust þeir yfir borgina eftir 7 mánaða umsátur 35.000 hermanna í Napóleonsstyrjöldunum. Frakkar réðu til 1813. Síðar, á friðsamari tímum, voru ýmsir virkisveggir borgarinnar brotnir niður til að hún gæti stækkað.

Girona er vinsæll áfangastaður dagsferðamanna frá Barselóna aðallega. Knattspyrnulið borgarinnar er Girona FC og spilar í efstu deild; La Liga.
Moon Jae-in

Moon Jae-in (kóreska: 문재인) (f. 24. janúar 1953) er fyrrverandi forseti Suður-Kóreu. Hann var kjörinn forseti árið 2017 eftir að forvera hans, Park Geun-hye, var vikið úr embætti.

Moon er fyrrverandi aðgerðasinni og mannréttindalögfræðingur og hafði verið aðalforsetaritari þáverandi forseta Suður-Kóreu, Roh Moo-hyun. Moon var eitt sinn leiðtogi kóreska Demókrataflokksins og sat á þingi fyrir flokkinn frá 2012 til 2016. Hann var frambjóðandi sameinaða Demókrataflokksins í forsetakosningum ársins 2012 en tapaði þar naumlega fyrir Park Geun-hye.

Sem forseti hefur Moon beitt sér fyrir því að tryggja frið á Kóreuskaga og bæta samskipti við Norður-Kóreu. Árið 2018 varð Moon fyrsti leiðtogi Suður-Kóreumanna í rúman áratug til að funda með leiðtoga Norður-Kóreu þegar hann hitti Kim Jong-un. Á fundi þeirra þann 27. apríl sammældust leiðtogarnir um að stefna á að binda formlegan enda á Kóreustríðið og fjarlægja kjarnorkuvopn af Kóreuskaga.
Almenna persónuverndarreglugerðin

Almenna persónuverndarreglugerðin (EU) 2016/679 er reglugerð Evrópusambandsins um persónuvernd einstaklinga. Tilgangur reglugerðarinnar er að gefa einstaklingum aukna stjórn á eigin gögnum og staðla reglur um persónuvernd innan ESB til að einfalda viðskiptaumhverfið.

Reglugerðin var tekin upp þann 27. apríl 2016 og tekur gildi þann 25. maí 2018. Þar sem persónuvernd er talin hluti af EES-samningnum verður hún einnig tekin upp í EES-löndum. Reglugerðin verður því jafnframt tekin upp á Íslandi en hlýtur meðferð Alþingis fyrst. Íslenska útfærsla reglugerðarinnar mun gera strangari kröfur til fyrirtækja en í öðrum EES-löndum og hefur hún hlotið gagnrýni meðal annars frá Samtökum atvinnulífsins.
Allium albotunicatum

Allium albotunicatum er tegund af laukplöntum, ættuð frá botni Miðjarðarhafs (Ísrael, Tyrkland, Sýrland og Líbanon). Hún er með grænbrúnum blómum.
Allium zebdanense

Allium zebdanense er tegund af laukætt frá Miðausturlöndum (Ísrael, Palestína, Sýrland, Líbanon, Tyrkland, Kákasus og Jórdanía). Þetta er laukmyndandi fjölæringur með sveip af rjómalitum blómum.
Konstantín 1. Grikklandskonungur

Konstantín 1. Grikklandskonungur (Κωνσταντίνος Α΄ της Ελλάδας; 2. ágúst 1868 – 11. janúar 1923) var þriðji konungur nútímaríkisins Grikklands og annar Grikkjakonungurinn af Lukkuborgarætt. Hann var konungur frá 1913 til 1917 og aftur frá 1920 til 1922 með titlinum „konungur Hellena“.

Konstantín var erfingi Georgs 1. Grikklandskonungs og hlaut hermenntun þegar hann var mjög ungur, bæði í heimalandi sínu og í Þýskalandi. Konstantín átti því eftir að gegna herþjónustu og ýmsum stjórnarembættum í gríska hernum. Árið 1897 var hann foringi gríska hersins í stríði við Tyrkland og var kennt um ósigur Grikkja í stríðinu af almenningi. Konstantín varð mjög óvinsæll og neyddist til að láta af flestum embættum sínum eftir Goudi-valdaránið árið 1909 og yfirgaf Grikkland um hríð. Þessi útlegð hans entist ekki lengi og Konstantín sneri brátt aftur til landsins og tók allar gamlar skyldur sínar að sér á ný árið 1911 að beiðni Elefþeriosar Venizelosar forsætisráðherra. Eftir að hafa endurskipulegt herinn stýrði Konstantín her Grikklands árin 1912 og 1913 í Balkanstríðunum tveimur þar sem Grikkland lagði undir sig Þessalóníku, grísku Makedóníu og hluta af Epírus. Með þessum hernaðarsigrum tvöfaldaðist fjöldi þegna Grikkjakonungs. Í lok stríðsins var faðir Konstantíns, Georg konungur, myrtur þann 18. mars í Þessalóníku. Konstantín tók þar með við krúnunni.

Í fyrri heimsstyrjöldinni varð ágreiningur milli Konstantíns og Venizelosar um það hvort Grikkland ætti að taka þátt í stríðinu og með hvorri fylkingunni. Venizelos aðhylltist bandamenn en Konstantín, sem var Þýskalandsvinur, studdi Miðveldin. Venizelos fékk að endingu sínu framgengt og Grikkir börðust með bandamönnum í stríðinu. Þessi ágreiningur leiddi til hinnar svokölluðu „þjóðarsundrungar“ ("εθνικός Διχασμός") Grikklands sem átti eftir að skilja eftir sig djúp sár í þjóðarímynd landsins. Árið 1915 reyndi konungurinn að neyða Venizelos til að segja af sér en að endingu var það Konstantín sem þurfti að láta af embætti árið 1917 eftir að bandamenn hótuðu að varpa sprengjum á Aþenu. Konstantín sagði því af sér og eftirlét krúnuna syni sínum, Alexander, og settist sjálfur að í Sviss. Alexander lést hins vegar fyrir aldur fram árið 1920. Sama ár tapaði Venizelos í þingkosningum og kosið var í þjóðaratkvæðagreiðslu að leyfa Konstantín að snúa aftur og gerast konungur á ný. Á seinni valdatíð Konstantíns bað Grikkland afhroð í öðru stríði við Tyrkland og því sagði konungurinn af sér í annað og síðasta sinn árið 1922 og fór í útlegð til Ítalíu, þar sem hann lést fáeinum mánuðum síðar. Við honum tók annar sonur hans, Georg 2. Grikklandskonungur, en hann sagði sjálfur af sér eftir stutta valdatíð.
13. öldin f.Kr.

13. öldin fyrir Krists burð eða 13. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 1300 f.Kr. til enda ársins 1201 f.Kr.
Sykurreyr

Sykurreyr eru nokkrar tegundir í ættkvíslinni Saccharum og blendingar þeirra:
Rjazan

Rjasan ( rússneska: Рязань) er borg, og höfuðstaður Rjasan-héraðs í Rússlandi, staðsett við ánna Oka, 196 kílómetrum suðaustur af Moskvu. Um 525.000 búa í borginni (2010).
Kaliforníulaukur

Kaliforníulaukur (fræðiheiti: "Allium amplectens") er tegund af laukplöntum ættuð frá Bresku Kólumbíu, Oregon, Washington og Kaliforníu þar sem hann vex í skógum og sérstaklega í leirjarðvegi og svokölluðum „serpentine soil“.

Kaliforníulaukur vex upp af bleik-brúnum lauk. Á enda blómstöngulsins er bleik eða skærrauð blómhlíf. Hún opnast og sýnir kúlulaga sveip með 10 til 50 blómum, hvít eða fölbleik, hvert undir sentimeter í þvermál. Fræflarnir sex og egglegið eru hvít eða með bleikum blæ.
BRCA erfðabreyta

BRCA erfðabreyta einnig nefnt brakkagenið er erfðabreyta (stökkbreyting) í genunum BRCA1 eða BRCA2. Á Íslandi er BRCA2 erfðabreyta sem oft er nefnd 999del5 algeng en tæplega 1% Íslendinga bera 999del5 erfðabreytuna. Þeir sem bera þessa erfðabreytu eru líklegri til að greinast með krabbamein, þá sér í lagi brjóstakrabbamein.
Europa (skip)

Europa er barkskip úr stáli sem er skráð í Hollandi. Upphaflega var það þýskt vitaskip sem hét Senator Brockes. Það var smíðað árið 1911 í skipasmíðastöðinni H. C. Stülcken &amp; Sohn í Hamborg í Þýskalandi. Til 1977 var það notað af þýsku strandgæslunni sem vitaskip á ánni Saxelfi. Hollendingur keypti skipið (eða það sem eftir var af því) árið 1985 og gerði upp sem seglskip. Árið 1994 var skipinu hleypt af stokkunum á ný sem þrímastra seglskipi, sérútbúnu fyrir siglingaþjálfun.

"Europa" siglir um allan heim og tekur áhafnarmeðlimi (nema) gegn greiðslu í bæði styttri og lengri ferðir, þar á meðal úthafssiglingar, siglingakeppnir, og árlegar ferðir til Suðurskautslandsins, og milli Suður-Georgíu, Tristan da Cunha, og Höfðaborgar.

Árin 2002 og 2013 fór skipið fyrir Hornhöfða. Árið 2010 tók það þátt í Velas Sudamerica 2010, sögulegri ferð ellefu hásigldra skipa til að fagna tveggja alda afmæli ríkisstjórna Argentínu og Chile.

Árin 2013-2014 sigldi "Europa" kringum hnöttinn ásamt tveim öðrum hollenskum hásigldum skipum, "Tecla" og "Oosterschelde". Þau sigldu frá Suður-Afríku til Perú, Ástralíu og Nýja-Sjálands. Í október 2013 tók "Europa" þátt í International Fleet Review 2013 í Sydney. Skipið sigldi formlega frá Nýja-Sjálandi fyrir Hornhöfða (október - desember 2013). Í júní 2014 lauk "Europa" hnattsiglingunni við komuna til Amsterdam.
Flugslysin á Mosfellsheiði

Flugslysin á Mosfellsheiði voru tvö flugslys sem urðu með um 4 klukkustunda millibili þann 18. desember 1979 á Mosfellsheiði með þeim afleiðingum að 11 manns slösuðust. Fyrra slysið varð þegar flugvél af gerðinni Cessna 172, með fjóra innanborðs, brotlenti á heiðinni. Síðara slysið varð þegar Sikorsky HH-3E björgunarþyrla frá Varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli, með 3 slasaða úr fyrra slysinu, 2 íslenska lækna og 5 manna bandarískri áhöfn hrapaði nokkur hundruð metra frá fyrri slysstaðnum.

Slysin.

Um kl 15:20 var tekið að sakna flugvélar af gerðinni Cessna 172, TF-EKK, en um borð í henni voru franskur flugmaður, Nýsjálendingur og tvær finnskar stúlkur sem störfuðu sem sjúkraþjálfarar á Reykjalundi. Skömmu seinna fannst hún á heiðinni, skammt sunnan Þingvallarvegarins, þar sem hún hafði brotlent og hafnað á hvolfi. Þyrla frá Varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli fór á vettvang og flutti Nýsjálendinginn til Reykjavíkur. Eftir að hafa tekið tvo lækna Borgarspítalans og eldsneyti hélt þyrlan aftur á slysstaðinn til að sækja Finnana og flugmanninn. Stuttu eftir að þyrlan hóf sig aftur á loft frá slysstaðnum missti hún afl og hrapaði til jarðar nokkur hundruð metra frá flaki Cessna vélarinnar. Eftir seinna slysið voru hinir slösuðu bornir um 1-1,5 km leið að sjúkrabílum sem fluttu þá á Borgarspítalann.
Villilaukur

Villilaukur (fræðiheiti: "Allium oleraceum") er evrasísk tegund af laukættkvísl. Þetta er laukmyndandi fjölæringur sem vex villtur á þurrum stöðum, og verður um 80 sm há. Hún fjölgar sér með fræi, hliðarlaukum og æxlilaukum sem myndast í blómskipuninni (svipað og hjá "Allium vineale"). Ólíkt "A. vineale", þá er sjaldgæft að "A. oleraceum" sé með æxlilauka einvörðungu.

"Allium oleraceum" subsp. "girerdii", nú nefnd "Allium oporinanthum"

Á Íslandi.

Hérlendis hefur hann fundist á nokkrum stöðum og er friðlýstur.

Ræktun.

Þessi tegund kýs sól eða hálfskugga. Hún þrífst best í rökum og þungum jarðvegi, en vex ágætlega í annars konar jarðvegi. Hún dreifist hratt, eins og illgresi og getur verið erfitt að losna við.
Marianne

Marianne er þjóðgervingur franska lýðveldisins. Marianne er sýnd sem kona með rauða frygíska húfu ("bonnet rouge") á höfði en slíkar húfur voru eitt einkennistákna franskra byltingarmanna. Stundum er hún einnig sýnd með lárvirðarsveig og olíuviðargrein í hendi. Marianne er holdgervingur gilda franska lýðveldisins sem talin eru í kjörorðum landsins; „Frelsi, jafnrétti, bræðralag“. Hún er mikilvægt tákn lýðveldishyggju, frjálslyndis og lýðræðis í Frakklandi.

Marianne er áberandi í minnismerkjum og mannvirkjum frönsku lýðveldanna. Hún er táknræn fyrir sigra lýðveldisins en "Sigur lýðveldisins" ("Le Triomphe de la République") er einmitt nafnið á styttu af Marianne á torginu Place de la Nation í París. Myndir af Marianne hafa birst á ýmsum opinberum skjölum, frímerkjum og myntum í Frakklandi.
Blámalaukur

Blámalaukur (fræðiheiti: "Allium beesianum") er tegund af laukplöntum ættuð frá suður Kína (Yunnan og Sichuan). Hann vex á hlíðum og engjum í 3000–4200 m. hæð.

"Allium beesianum" myndar sívala lauka að 10 mm í þvermál. Blómstöngullinn er rörlaga, að 60 sm hár. Blómskipunin virkar hálfkúlulaga úr fjarlægð. Blómin eru blá.
Rósatrúður

Rósatrúður (fræðiheiti: "Mimulus lewisii") er tegund í grímublómaætt.

Hann er upprunninn frá vesturhluta N-Ameríku.
Anthony Bourdain

Anthony Michael Bourdain (25. júní 1956 – 8. júní 2018) var bandarískur sjónvarpskokkur.
Southampton F.C.

Southampton Football Club er enskt knattspyrnulið frá Southampton, Hampshire, sem spilar í ensku úrvalsdeildinni. Frá 2001 hefur heimavöllur liðsins verið St Mary's Stadium en áður var liðið á vellinum The Dell í 103 ár. Liðið hefur unnið FA-bikarinn einu sinni. Besti árangur liðsins í efstu deild er annað sæti 1983-84.

Meðal þekktra leikmanna liðsins eru Kevin Keegan, Matthew Le Tissier, Alan Shearer, Gareth Bale, Sadio Mané, Virgil van Dijk, James Ward-Prowse og Danny Ings.

Leikmannahópur.

Met.

Flestir leikir

Terry Paine – 815 : 1956–1974

Flest mörk

Mick Channon – 228 : 1966–1977, 1979–1982

Flest mörk á einu tímabili

Derek Reeves – 44 : 1959–60

Flest mörk í einum leik

Albert Brown – 7 : gegn Northampton Town, 28 December 1901

Yngsti leikmaður

Theo Walcott– 16 ára og 143 daga. frumraun hanns var í leik gegn Wolverhampton Wanderers, 6. ágúst árið 2005

Hæsta verð fyrir leikmann
19. öldin

19. öldin er öld sem hófst 1. janúar 1801 og lauk 31. desember árið 1900. 19. öldin er stundum talin til síðnýaldar. Nútímasaga hefst í upphafi 19. aldar.

Á 19. öld urðu bæði miklar samfélagsbreytingar og tækniframfarir. Þrælahald var afnumið víðast hvar í heiminum, þótt það kostaði oft átök, eins og Þrælastríðið í Bandaríkjunum. Fyrri iðnbyltingin og Síðari iðnbyltingin höfðu í för með sér framleiðniaukningu, fólksfjölgun og þéttbýlisvæðingu, auk þess að valda byltingu í flutningum. Vaxandi vandamál borgarlífs kölluðu á umbætur í löggæslu, eldvörnum, lýðheilsu, hreinlæti og sóttvörnum.

Íslömsku púðurveldin leystust upp meðan heimsvaldastefna Evrópuríkjanna varð til þess að megnið af Suður-Asíu, Suðaustur-Asíu og nær öll Afríka komst undir stjórn þeirra. Mörg eldri heimsveldi féllu á þessari öld, eins og Mógúlveldið, Spænska heimsveldið, Súlúveldið, Fyrra franska keisaraveldið og Heilaga rómverska ríkið; meðan önnur heimsveldi risu sem hæst, eins og Breska heimsveldið, Rússneska keisaradæmið, Bandaríkin, Þýska keisaraveldið, Síðara franska keisaraveldið, Konungsríkið Ítalía og Meiji-veldið í Japan. Sérstaklega Breska heimsveldið var óskorað hnattrænt risaveldi eftir sigur þess í Napóleonsstyrjöldunum 1815. Á sama tíma juku rússneskir bandamenn þeirra völd sín um alla Asíu. Tjingveldið í Kína átti í kreppu á sama tíma vegna innrása Japana, ásælni Evrópuveldanna og uppreisna innanlands.

Í Evrópu hnignaði Tyrkjaveldi á sama tíma og uppgangur lýðræðisafla og þjóðernishyggju leiddi til byltinganna 1848. Tvö ný þjóðríki, Þýskaland og Ítalía, urðu til við upplausn Heilaga rómverska ríkisins. Grikkir fengu sjálfstæði frá Tyrkjaveldi eftir vopnaða baráttu 1830 og á næstu árum öðluðust fleiri lönd Balkanskagans sjálfstæði sem var staðfest eftir ósigur Tyrkjaveldis í stríði Rússlands og Tyrkjaveldis 1878.

Á Indlandsskaga hnignaði innlendum ríkjum og vaxandi óánægja með yfirráð Breska Austur-Indíafélagsins leiddi til uppreisnar árið 1857 og upplausnar félagsins. Breska krúnan tók þá við völdum á skaganum. Auk Indlands lagði Breska heimsveldið undir sig stór svæði í Kanada, Ástralíu og Suður-Afríku. Undir lok aldarinnar var fimmtungur alls lands á jörðinni og fjórðungur mannfjöldans undir stjórn þess. Bretar flýttu fyrir hnattvæðingu með því að framfylgja breskum friði (Pax Britannica) um allan heim og með því að byggja upp hnattrænt flutningsnet gufuskipa og járnbrauta. Á 19. öld urðu framfarir í rafmagnstækni undirstaða fjölda nýrra uppfinninga sem höfðu mikil áhrif á daglegt líf fólks, eins og ritsímans, ljósaperunnar og plötuspilarans. Sprengihreyfillinn var fundinn upp á síðari hluta aldarinnar og fyrstu bifreiðarnar litu dagsins ljós.
Soong Ching-ling

Soong Ching-ling (27. janúar 1893 – 29. maí 1981) var kínverskur stjórnmálamaður. Hún var þriðja eiginkona byltingarleiðtogans Sun Yat-sens sem leiddi Xinhai-byltinguna árið 1911. Soong var oft kölluð „frú Sun Yat-sen“ eða „móðir lýðveldisins Kína“. Soong Ching-ling var ein af Soong-systrunum, sem allar voru giftar kínverskum áhrifamönnum og höfðu talsverð áhrif á kínversk stjórnmál fyrir árið 1949. Eldri systir hennar, Soong Ai-ling, var gift auðjöfrinum H. H. Kung og sú yngri, Soong Mei-ling, var gift Chiang Kai-shek, samstarfsmanni Sun Yat-sens og síðar forseta Lýðveldisins Kína á Taívan. Maóstar sögðu um systurnar: „Ein elskaði peninga, önnur völd og sú þriðja landið sitt.“

Soong gegndi ýmsum mikilvægum embættum eftir stofnun Alþýðulýðveldisins Kína árið 1949. Hún var varaforseti Kína (1949–1975) og varaformaður fastanefndar kínverska þjóðþingsins (1954–1959, 1975–1981). Soong ferðaðist um heiminn snemma á sjötta áratugnum og birtist í umboði Kínverja á ýmsum alþjóðaviðburðum. Í menningarbyltingunni var Soong hins vegar harðlega gagnrýnd. Eftir að Liu Shaoqi forseti var drepinn í hreinsunum Maós árið 1968 gerðust þau Soong og hinn varaforsetinn, Dong Biwu, í reynd þjóðhöfðingjar Kína til ársins 1972, en þá var Dong útnefndur forseti til bráðabirgða. Soong lifði menningarbyltinguna af en birtist æ sjaldnar opinberlega eftir árið 1976. Soong var formlega þjóðhöfðingi Kína sem formaður fastanefndar kínverska þjóðþingsins frá 1976 til 1978. Þegar heilsu Soong hrakaði í maí 1981 var henni veittur titillinn „heiðursforseti Alþýðulýðveldisins Kína“.
Ari Freyr Skúlason

Ari Freyr Skúlason (fæddur 14. maí 1987) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með IFK Norrköping í Svíþjóð

Hann spilaði með íslenska landsliðinu frá 2009 til 2021. Ari spilaði alla 5 leiki á EM 2016 fyrir landsliðið. Hann var einnig valinn í hópinn fyrir HM 2018 í Rússlandi.
921–930

921-930 var 3. áratugur 10. aldar.
600–591 f.Kr.

600-591 f.Kr. var 1. áratugur 6. aldar f.Kr.
7. árþúsundið

7. árþúsundið er tímabil sem mun hefjast árið 6001 og ljúka árið 7000.
22. öldin f.Kr.

22. öldin fyrir Krists burð eða 22. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 2200 f.Kr. til enda ársins 2101 f.Kr.
34. öldin f.Kr.

34. öldin fyrir Krists burð eða 34. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 3400 f.Kr. til enda ársins 3301 f.Kr.