arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Nílarkrókódíll

Nílarkrókódíll (fræðiheiti: "Crocodylus niloticus") er stór krókódílategund sem lifir í Afríku. Hann er ein af stærstu tegundum ættarinnar og er hættulegur bæði dýrum og mönnum. Hann dregur nafn sinn af ánni Níl. Nílarkrókódíll er næststærsti krókódíll í heimi. Hann getur orðið allt að 6 metrar á lengd og allt að 730 kg að þyngd. Meðalstærð krókódílsins er 5 metrar og 225 kg. Það eru engin dýr nema maðurinn sem ógna krókódílnum eitthvað.

Lýsing.

Nílarkrókódíll er ein af stærstu krókódílategundum heims. Stærstu einstaklingarnir sem fundist hafa voru yfir sex metra langir og vógu 750 kg. Nílarkrókódílar eru stór eðlulaga skriðdýr, með fjóra stuttar lappir og stóra vöðvastæltann hala. krókódílinn er með dökkan ólívulit.

Nílarkrókódíll er með langa kjálka og tennurnar sjást þótt kjafturinn sé lokaður. Eins og aðrir krókódílar getur hann bitið en ekki tuggið. Þetta getur orðið vandamál þegar bráðin er stór, t.d. sebrahestur eða gnýr. Nílarkrókódíllinn tekur á þeim vanda með því að draga bráðina niður í vatnið og snúa sér snöggt til að rífa af henni stykki.

Fæða.

Nílar krókódílinn borðar næstum hvað sem er út vatninu, t.d. fiska, skjaldbökur, eða fugla. Þessir krókódílar eiga það til að borða fólk ef fólkið er óheppið að verða á vegi krókódílsins. Þegar þeir eru að veiða í vatni þá eru þeir næstum ósýnilegir, það eina sem sést í þá er í raun augun og nefið.

Æxlun.

Nílarkrókódílar makast frá nóvember til desember. Kvendýrið grefur holu rétt frá bakanum og holan er um það bil hálfur metri á dýft. Hún verpir 40-60 eggjum í einu og verndar eggin allan tímann. Það tekur 80-90 daga fyrir eggin að klekjast út. Eftir að þau klekjast út þá verndar móðirin ungana með því að halda þeim með munninum.

Heimkynni.

Hann lifir í ám, ferskvatni, fenjum og mýrum. hann býr sér til greni til að fela sig í þegar það verður of heitt.

Útbreiðsla.

Nílarkrókódílar finnast í stöðuvötnum, ám og fenjum um nær alla Afríku og á Madagaskar.

Nílarkrókódílar og menningin.

Nílarkrókódílar höfðu mikilvægt hlutverk í trúarbrögðum Forn-Egypta. Guðinn Sebek var með krókódílshöfuð og bærinn Krókódílópólis var vígður honum og krókódílum hans. Margir smurðir krókódílar hafa fundist í gröfum um allt Egyptaland.

Nílarkrókódíllinn er auk þess það rándýr sem drepur flest fólk í Afríku árlega.
Ensími

Ensími getur átt við:
Fiskitorfa

Fiskitorfa er hópur eða sveimur fiska af sömu tegund sem synda þétt saman og virka sem ein heild. Torfumyndun hefur ýmsa kosti fyrir einstaklingana sem eru í torfunni; hún minnkar líkur á því að verða bráð rándýra, eykur líkur á mökun, gerir fæðuleit auðveldari og minnkar vatnsviðnám.

Torfumyndun á sér einkum stað hjá uppsjávarfiskum.
Fiskveiðar

Fiskveiðar eru veiðar á villtum fiski og krabbadýrum í vatni (stöðuvötnum, ám og sjó). Fiskveiðar og fiskeldi eru mikilvægar atvinnugreinar sem sjá fólki fyrir fiski til matar og skapa hráefni fyrir ýmsa aðra framleiðslu úr fiskafurðum.

Fiskar eru veiddir með ýmsum aðferðum. Þær helstu eru veiðar með skutli, línu og neti.
Skötur

Skötur (fræðiheiti: "Rajiformes") eru ættbálkur flatra brjóskfiska skyldar hákörlum. Einkenni á skötum eru breið börð sem líkjast vængjum þegar þær synda.
Grasagarður Reykjavíkur

Grasagarður Reykjavíkur, oftast kallaður Grasagarðurinn, er lifandi safn íslenskra og erlendra plantna. Garðurinn er um 5 ha að stærð og er staðsettur í Laugardal við hliðina á Fjölskyldu- og húsdýragarðinum. Í Grasagarðinum eru átta safndeildir: Flóra Íslands, fjölærar jurtir, rósir, lyngrósir, skógarbotnsplöntur, trjásafn, steinhæð og nytjajurtagarður.

Forstöðumaður Grasagarðsins er Hjörtur Þorbjörnsson.

Saga Grasagarðsins.

Grasagarður Reykjavíkur var stofnaður 18. ágúst 1961 en upphaf garðsins má rekja til þess að Reykjavíkurborg var gefið safn 200 íslenskra jurta. Í garðskála garðsins er veitingastaðurinn Flóran, sem er opinn frá vori fram á haust og um helgar á aðventunni.

Listaverk í grasagarðinum.

Í Grasagarðinum eru tvö listaverk, styttan Sköpun eftir Helga Gíslason og vatnslistaverkið Fyssa eftir Rúrí.
Búnaðarfélagshúsið

Búnaðarfélagshúsið eða Lækjargata 14b er timburhús við hliðina á Iðnó við Tjörnina í Reykjavík. Húsið er sambyggt við gamla Iðnskólahúsið.

Búnaðarfélag Íslands lét reisa húsið árið 1906 og var með skrifstofur sínar og starfsemi í suðurenda hússins. Í daglegu tali var húsið oftast nefnt Búnaðarfélagshúsið. Í norðurendanum þar sem núna er Lækjargata 14a í Iðnskólanum gamla var Iðnskólinn til húsa í mörg ár.

Einar Pálsson trésmíðameistari sá um byggingu á Búnaðarfélagshúsinu. Hann sá einnig um byggingu á Iðnskólahúsinu og Iðnó en þessi hús eru öll byggð í nýklassískum stíl.

Um miðbik aldarinnar var ákveðið að húsið skyldi rifið en seinna var fallið frá þeirri ákvörðun og árið 1978 var húsið friðað.

Eftir að Búnaðarfélagið flutti með starfsemi sína í Bændahöllina árið 1964 eignaðist Reykjavíkurborg húsið. Síðan þá hefur húsið meðal annars hýst Fóstruskóla Íslands, Leiklistarskóla Íslands og í dag er grunnskólinn Tjarnarskóli með starfsemi sína þar.
Fáni Malaví

Fáni Malaví var tekinn til notkunar 6. júlí 1964, eða þegar landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi.

Hin rísandi sól táknar von og trú sem einkenndi Afríska-fólkið á þessum tíma, löndin hlutu sjálfstæði eitt af öðru. Svarti liturinn táknar fólkið í heimsálfunni, rauði liturinn táknar píslarvotta afrísks frelsis og græni liturinn náttúru landsins.
Streymi

Streymi er miðlunartækni á Interneti þannig að notendur geta hlaðið niður eða sótt margmiðlunarefni og spilað það í tölvu sinni jafnóðum og það berst að. Margmiðlunarskrár byrja þá strax að spilast en ekki þarf að bíða þangað til öll skráin hefur hlaðist niður.

Beint streymi er þegar upptaka er send út á netinu um leið og hún verður til. Dæmi um beint streymi er streymi úr vefmyndavélum sem sent er út á netið og þegar streymt er frá viðburðum, eins og jarðarförum. Þá er hægt að fylgjast með viðburðinum í beinni eða svo til beinni útsendingu.

Streymisveita er netþjónusta sem býður upp á margmiðlunarstreymi gegn skráningu og/eða gjaldi. Dæmi um sjónvarpsstreymisveitur eru Netflix, Hulu, Viaplay, Prime Video, Plex, Disney Plus, HBO Max, Peacock, Disney+, Paramount+ og Apple TV+. Til eru tvær íslenskar streymisveitur sem eru Stöð 2+ og Sjónvarp Símans Premium. Komið hefur til tals að íslenska ríkið stofni streymsiveitu.

Einnig eru til streymisþjónustur þar sem gefur manni kleift að hlusta á annað hvort tónlist, útvarpsþætti eða hlaðvörp. Sem dæmi um það er það Spotify, iTunes, Apple Podcasts, Pocket Casts og Google Podcast.

Aðrar streymisþjónustur sem njóta vinsælda eru ókeypis efnisveitur með myndböndum eða beinum útsendingum þar á meðal YouTube, Vimeo, Video Dailymotion og Twitch en það má líka flokka það undir samfélagsmiðla.
Norður-Ísafjarðarsýsla

Norður-Ísafjarðarsýsla var ein af sýslum Íslands.

Þingmenn.

Eftir að Ísafjarðarsýslu var skipt upp, 1903, var Norður Ísafjarðarsýsla stakt kjördæmi með einn þingmann uns Vestfjarðakjördæmi var myndað árið 1959.
Staphylococcus aureus

Staphylococcus aureus (ýmist stytt "Staph. aureus" eða "S. aureus".) er gerill af ættkvísl stafýlókokka sem lifir einkum á húð og í nefholi manna. Hann er tækifærissýkill og getur valdið vægum sýkingum í húð sem svipar til unglingabóla en einnig lífshættulegum sjúkdómum á borð við lungnabólgu, júgurbólgu, heilahimnubólgu og hjartaþelsbólgu.

"Staphylococcus aureus" er algeng matareitrunarbakteria. Hún kemur oft upp í matvælum sem hafa verið meðhöndluð af fólki og getur komið upp þar sem hreinlæti er ábótavant. Hún kemur helst fram í unnum kjötvörum og hún getur fjölgað sér hratt, auk þess getur hún myndað eiturefni sem er mjög hitaþolið og þolir suðu allt að hálfa klukkustund. Bakterían finnst fyrst og fremst í nösum, hálsi og á húð hjá fólki og dýrum. Hún finnst einnig í þörmum hjá mönnum og dýrum, jarðvegi og ryki. Hún kemur einnig fyrir í ígerðum og sárum. Algengustu matvælin sem hún finnst í eru kjötafurðir, mjólkurafurðir, búðingar, sósur og salöt og saltaðar matvörur.

"Staphylococcus aureus" getur vaxið við 8º-45 °C en hún drepst við um það vil 70º-75 °C. Bakterían er mjög saltþolin og getur vaxið í mat með saltinnihald allt að 15%. Hún getur líka lifað þurrkun af og vex best í tilvist súrefnis en getur einnig lifað við loftfirrtar aðstæður. Hún þolir breytt sýrustigsbil eða allt frá 4 og upp í 9.

Eiturefnið sem bakterían getur myndað getur verið mjög virkt og þarf lítið af því til þess að fólk veikist. Fyrstu einkenni sem koma fram eina til sex klukkustundir eftir neyslu eru ógleði, uppköst og oft höfuðverkur. Langoftast er sjúkdómurinn skammvinnur og fólk nær sér eftir einn til þrjá daga án meðferðar hjá lækni.
Lifandi steingervingar

Lifandi steingervingar eru lífverur sem lifa enn í dag og voru áður taldar útdauðar og bara til sem steingervingar.
Skjávarp

Skjávarp er stafræn upptaka af því sem gerist á tölvuskjá, gjarnan með tali, þar sem fyrirlesari/kennari lýsir því sem gerist. Á meðan skjámynd (e. screenshot) er mynd af skjá tölvunotanda þá er skjávarp kvikmynd af því sem tölvunotandi sér á skjánum. Enska orðið (e. screencast) er frá árinu 2004 en hugbúnaður til stafrænnar upptöku af tölvuskjám hefur þó verið framleiddur allt frá 1993, t.d. Lotus ScreenCam. Í byrjun var slíkur búnaður þannig að erfitt var lagfæra upptöku eftir á og upptakan var í afar stórum skrám.

Notkun.

Skjávarp er oft notað til sýnikennslu í hvernig ýmiss konar tölvuhugbúnaður virkar og til að kenna námsefni í fjarnámi og við aðstæður, þar sem nemandinn er hvorki á sama stað né sama tíma og kennarinn/fyrirlesarinn.

Notkun á Íslandi.

Skjávarp hefur verið notað frá árinu 2004 í ákveðnum námskeiðum í upplýsingatækni við Kennaraháskóla Íslands og nemendur í upplýsingatækni læra að búa til skjávarp. Í Háskólanum í Reykjavík tíðkast að taka upp fyrirlestra með skjávarpshugbúnaði (Camtasia) og geta nemendur sem skráðir eru í námskeið hlýtt á netupptökur af fyrirlestri eftir að hann hefur verið haldinn.
1858

Árið 1858 (MDCCCLVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Sál

Sál er samkvæmt mörgum trúarbrögðum og heimspekistefnum álitin vera sjálfsmeðvitaður en óefnislegur hluti af lifandi veru. Oft er sálin talin vera nokkurs konar kjarni eða veigamesti hluti lífverunnar, og undirstaða skynjunar og skilnings. Engu að síður er sál yfirleitt talin vera aðskiljanleg frá efnislegum hluta lífverunnar, í þeim skilningi að tilvera sálarinnar þarf ekki að enda þótt líf og tilvera lífverunnar endi.

Hugmyndin um sál er náskyld hugmyndum um líf eftir dauðann, en mismunandi trúarbrögðum ber þó ekki saman um eðli sálarinnar eða hvað verður um sálina eftir dauða líkamans. Í mörgum trúarbrögðum, t.d. kristni er sálin eilíf.

Þrátt fyrir heiti fræðigreinarinnar, fæst sálfræði ekki við sálina.
Prestaskólinn

Prestaskólinn var skóli í Reykjavík sem ætlað var að mennta presta til starfa á Íslandi. Hann var stofnaður í kjölfar þess að Bessastaðaskóli var lagður niður og Lærði skólinn í Reykjavík stofnaður 1846. Prestaskólinn var stofnaður ári síðar, eða 1847. Til 1851 var Prestaskólinn starfræktur í húsi Lærða skólans í Þingholtunum. Námið var tvö ár, einkum ætlað þeim sem ekki áttu þess kost að sækja guðfræðimenntun til Kaupmannahafnarháskóla. Fyrsti forstöðumaður skólans var Pétur Pétursson, síðar biskup Íslands. Við stofnun Háskóla Íslands 1911 var Prestaskólinn, ásamt Læknaskólanum og Lagaskólanum sameinaður honum og varð að guðfræðideild Háskóla Íslands.
Wish You Were Here

Wish You Were Here er plata eftir Pink Floyd. Hún var tekin upp í Abbey Road hljóðverinu á tímabilinu janúar til júlí árið 1975 og var gefin út þann 15. september 1975.

Yfirlit.

Platan er að mestu leyti samin um fyrrverandi meðlim Pink Floyd, Syd Barrett, en hann hrökklaðist frá bandinu eftir ofneyslu ofskynjunarlyfja. Barrett kom fram á tveimur plötum Pink Floyd, "The Piper at the Gates of Dawn" og "A Saucerful of Secrets". Fyrst áttu bara að vera þrjú lög á plötunni, en síðan eftir nokkrar breytingar var tveimur lögum sleppt og sett á plötu sem kom seinna út, "Animals". Fjórum lögum var bætt við, en "Shine on You Crazy Diamond" var fyrsta lagið til að vera samið fyrir plötuna. Wish You Were Here er fyrsta plata Pink Floyd sem var gefin út af Columbia Records.

Heimsókn Syd Barrett í stúdíó.

Þann 5. júní 1975, sama dag og David Gilmour gifti sig, og á meðan tökur á Wish You Were Here stóðu sem hæst, kom Syd Barrett í heimsókn í stúdíóið. Hann var gjörbreyttur, hafði bætt á sig kílóum, rakað af sér allt hár og augabrýr. Gömlu félagar hans spiluðu fyrir hann Shine On You Crazy Diamond og "Wish You Were Here" til að fá álit hans á lögunum og fannst Barret þau frekar gamaldags.
Kúalubbi

Kúalubbi (fræðiheiti: "Leccinum scabrum") er ætisveppur sem lifir samlífi (myndar svepparót) með birki. Hann verður allt að 18 sm í þvermál, grábrúnn á litinn með hvítt hold. Stafurinn er með svörtum þráðum og breikkar niður. Kúalubbi er algengur í Evrópu og finnst frá júní til október.
Jarðkeppur

Jarðkeppur eða truffla er heiti á flokki ætisveppa af ættkvíslinni "Tuber". Jarðkeppur myndar harðan kúlulaga svepp neðanjarðar um 5 til 40 sm undir yfirborðinu. Þeir lifa samlífi með rótum trjáa, einkum eikartrjáa. Jarðkeppir eru mjög bragðmiklir og hafa einkennandi bragð sem gerir þá mjög eftirsótta í matargerð. Langmest af heimsframleiðslu á jarðkeppum kemur frá Evrópu, einkum Frakklandi, Spáni og Ítalíu.

Svartkeppur (eða kúlusveppur) ("Tuber melanosporum") er trufflutegund sem er oft tengd Périgord-héraðinu í Frakklandi og er að finna víða þar sem vex eik.

Sumartryffill ("Tuber aestivum") er á válista yfir tegundir í útrýmingarhættu í Danmörku. Á Norðurlöndunum er mælst til þess að hann sé aðeins seldur ef hann kemur frá landi þar sem hann er ekki á válista.
Mór

Mór (sumstaðar nefndur svörður) er samanpressaðar plöntuleifar. Mór verður til í vatnsósa jarðvegi þar sem súrefni er ekki til staðar og rotnar því hægt. Í mómýrum hleðst upp kolefnisríkur mór. Kolefnisinnihald mós er 60%. Mómýrar eru algengastar í köldu og röku loftslagi og þekja stór svæði á Norðurslóðum. Í mómýrum er meirihluti kolefnis í jarðvegi heimsins og meira en samanlagt kolefni í gróðri og þurrlendisjarðvegi.

Mór er mjúkt efni og auðvelt er að pressa vatn úr mó. Þurrkaðan mó má nota sem eldsneyti og til eldunar og var það algengt á skóglausum svæðum svo sem í Írlandi, Íslandi og Skotlandi. Einnig tíðkast að plægja mó saman við jarðveg til að auka magn næringarefna. Mikil eldhætta getur stafað af mó því mór brennur alveg þangað til allt súrefni er þorrið.

Mór var notaður til eldsneytis. Venjan á Íslandi var sú að taka mó úr sérstökum mógröfum sem höfðu ákveðna stærð sem greiðslan til landeigenda var miðuð við. Voru mógrafir oftast 6x6 fet eða 6x12 fet og var það kölluð heilgröf. Stungnir voru upp hnausar sem hlaðið var upp í hrauk þar sem vatnið seig úr honum. Síðan var hann fluttur á þurrkvöll þar sem hann var klofinn í skánir og þurrkaður. Síðan var mórinn aftur settur í hlaða og tyrft yfir. Hann var svo sóttur að vetrarlagi, einn og einn poki eða á sleða. Bakkarnir á mógröfunum voru venjulega brotnir niður að lokum til að ekki safnaðist vatn í mógrafirnar og skepnur og fólk gæti farið sér þar að voða. Hætt var að taka upp mó á Íslandi víðast hvar í kringum miðja 20. öldina.

Verkfæri sem notað var til að leita að heppilegum stað til að taka mó var svokallaður mónafar, bor sem tók jarðvegssýni.

Mómýrar virðast hafa tengst trúarathöfnum á bronsöld og steinöld og fundist hafa afar vel varðveittar líkamsleifar manna sem fórnað hefur verið í mómýrum t.d. Tollund maðurinn í Danmörku. Úr mómýrum var unninn mýrarrauði sem notaður var í sverð og herklæði Víkinga.

Fenjasvæði úr mó við strönd Malasíu er eins konar náttúruleg vatnsjöfnun þannig að mórinn drekkur í sig vatn og kemur þannig í veg fyrir flóð. Það virkar hins vegar aðeins ef landið er vaxið skógi því skógurinn hindrar að mórinnn brenni.

Mór er mikilvægt hráefni í garðyrkju og notaður við lyfjagerð m.a. til síugerðar. Mór er einnig stundum notaður í fiskeldi. Mór litar oft vatn gult eða brúnt.
Fjárkláði

Fjárkláði er sjúkdómur af völdum fjárkláðamítils ("Psoroptes ovis") sem leggst á sauðfé.

Fjárkláðar á Íslandi.

Fjárkláði hefur tvisvar sinnum borist til Íslands, 1760 og 1855, í bæði skiptin með innfluttu fé. Olli fyrri kláðinn gríðarlegu tjóni, en við honum var brugðist með niðurskurði. Var honum útrýmt fyrir árið 1780 en hann kom fyrst upp á fjárræktarbúinu á Elliðavatni við Reykjavík og barst með enskum hrútum sem komu þangað til kynbóta. 60% fjár í landinu var skorið niður og skortur varð á mjólk, kjöti og ull. Heildartala fjár í landinu var því 40 þúsund.

Í seinna skiptið, fjárkláðanum síðari, kom kláðinn með enskum lömbum og tók það ný 20 ár að berjast við veikina. Miklar deilur urðu á Alþingi Íslendinga í þetta skipti um hvernig bregðast skyldi við. Kláðinn var læknaður að mestu leyti með skipulagðri böðun á sauðfé en var ekki útrýmt að fullu. Fram á síðustu ár hafa komið upp fjárkláðatilfelli.

Seinni kláðafaraldurinn varð til þess að settar voru upp varnarlínur á heiðum og í byggðum og varðmenn voru í skálum allt sumarið fram að göngum og ráku frá línunum, þegar mest lét vorum um 80 manns við slíkt eftirlit í einu. Því fé sem kom af sýktum svæðum yfir varnarlínuna var lógað strax og tök voru á. Varnargirðingar sem settar voru upp árið 1937 eftir að mæðiveiki barst til landsins og skiptu því í svæði gegndu sama hlutverki. Lengstar urðu þær um 2000 kílómetra langar.
Skrift

Skrift er sú athöfn að skrá niður bókstafi í þeim tilgangi að mynda orð og setningar, eða skrá niður upplýsingar á annan hátt. Einnig á hugtakið við um þá iðju að setja saman orð og setningar í huganum í þeim tilgangi að setja á blað, sbr. að „sitja við skriftir“. Rithöfundar nota skrift til að skrá niður bókmenntir.
Rökfræðileg raunhyggja

Rökfræðileg raunhyggja var heimspekistefna á fyrri hluta 20. aldar sem sameinaði framstefnu („pósitívisma“) — sem segir að einungis vísindaleg þekking sé réttnefnd þekking — eða raunhyggju — sem segir að reynsla sé uppspretta allrar þekkingar — og apriorisma, þ.e. þá hugmynd að ákveðna þekkingu, svo sem þekkingu í stærðfræði eða rökfræði, sé hægt að öðlast óháð reynslu.

Rökfræðilegir raunhyggjumenn höfnuðu allri frumspeki og ýmsum gátum heimspekinnar og héldu því fram að fullyrðingar um frumspeki, trúarbrögð og siðfræði væru merkingarlausar og væru því ekkert annað en yfirlýsingar um tilfinningar, vonir, ótta og langanir. Einungis fullyrðingar sem hægt væri að sannreyna, ásamt fullyrðingum um stærðfræði og rökfræði, hefðu merkingu.

Uppruna rökfræðilegrar raunhyggju má rekja til Vínarhringsins á 3. áratug 20. aldar. Helstu heimspekingar Vínarhringsins og rökfræðilegrar raunhyggju voru Rudolf Carnap, Otto Neurath, Moritz Schlick, Carl Hempel, Herbert Feigl, Hans Reichenbach og Alfred Jules Ayer.
Gróhirsla

Gróhirsla (latína "sporangium") er líffæri á sveppum eða jurtum sem framleiðir og geymir gró. Gróhirslur finnast hjá dulfrævingum, berfrævingum, burknum, mosa, þörungum og sveppum.
Karlungaveldið

Karlungaveldið er heiti á Frankaveldi þegar það var undir stjórn Karlunga. Veldið hófst í reynd með Karli hamar sem varð einvaldur í nánast allri Vestur-Evrópu norðan Pýreneafjalla. Hann tók sér þó aldrei konungstitil líkt og sonur hans, Pípinn stutti gerði 751. Með hugtakinu er þó einkum átt við veldi Karlamagnúsar frá því hann var krýndur keisari af Leó 3. páfa árið 800 þar til því var endanlega skipt upp eftir lát Karls digra árið 888.
Borgari

Borgari er persóna sem býr á ákveðnum stað. Talað er um ríkis"borgara" sem þá persónu sem hefur ríkisborgarétt í ákveðnu ríki. Annað dæmi er heims"borgari", sem er sá sem er víðförull og hefur átt — eða á — heima á mörgum stöðum. Áður var orðið „"borgari"“ notað um mann, sem hafði keypt sér svokallað borgarabréf, en í því fólst réttur til að stunda verslun og viðskipti.

Í annarri merkingu, þá er borgari stytting fyrir "Hamborgari", sem getur bæði þýtt einhvern frá Hamborg í Þýskalandi eða um ákveðna tegund af kjöti, oftast hakkað nautakjöt, sem er sett milli tveggja brauðsneiða. Í fyrri merkingunni er orðið ritað með stóru „H“ en í þeirri síðari með litlu.
Skjálfandafljót

Skjálfandafljót er jökulfljót sem á upptök sín í Vonarskarði sem er á milli Vatnajökuls og Tungnafellsjökuls og fellur til sjávar í Skjálfanda. Fljótið er um 180 kílómetra langt og er það því fjórða lengsta vatnsfall á Íslandi. Vatnið í fljótinu er ekki eingöngu jökulvatn. Ýmsar drag- og lindár blandast því á leið þess til sjávar. Þetta gerir það að verkum að fiskur gengur upp í fljótið og er stunduð silungs- og laxveiði í fljótinu og þverám þess.

Farvegur fljótsins.

Eftir að hafa runnið norður með Sprengisandi fellur fljótið niður Bárðardal en það hefur verið íbúum dalsins umtalsverður farartálmi í gegnum tíðina. Margir þekktir fossar eru í fljótinu, syðstur og efstur er Gjallandi, Aldeyjarfoss og Hrafnabjargafoss eru innarlega í Bárðardal og Goðafoss nokkru neðar. Nokkrum kílómetrum neðan við Goðafoss klofnar fljótið og umvefur þar Þingey, hinn forna þingstað héraðsins sem Þingeyjarsýslur heita eftir. Meginkvíslin liggur vestan við eyna og fellur um Barnafoss. Norðan Þingeyjar fellur önnur kvísl um Ullarfoss ofan í Skipapoll.

Norðan Þingeyjar liðast fljótið eftir miklu flatlendi það sem eftir er leiðarinnar til sjávar. Þar getur fljótið við vissar aðstæður flætt yfir bakka sína og ógnað mannvirkjum. Síðast gerðist þetta í febrúar árið 2004 en þá ollu flóð í fljótinu töluverðu tjóni á vegum á svæðinu. Rauf það meðal annars skarð í þjóðveg 85 og vegasamband að nokkrum bæjum í Kaldakinn.

Fram yfir miðja tuttugustu öld var ósinn upp við Ógöngufjall sem er yst Kinnarfjalla. Ósinn var síðar færður til austurs. Við þá framkvæmd varð til allstórt lón upp við fjallið. Með tímanum leitaði ósinn enn austar og fór þar að brjóta gróið land. Það varð til þess að ósinn var aftur færður til vesturs árið 2009 og er hann nú nálægt sínum gamla stað, skammt frá björgum Ógöngufjalls.
Bakkafjörður

Bakkafjörður er lítið þorp sem stendur við samnefndan fjörð sem gengur inn úr Bakkaflóa sunnan við Langanes á Norðausturlandi. Bakkafjörður taldist áður til Austurlands en það breyttist þegar Skeggjastaðahreppur og Þórshafnarhreppur sameinuðust í Langanesbyggð árið 2006. Íbúar voru 69 1. janúar 2019 en voru 131 árið 2001.

Þorpið Bakkafjörður myndaðist í landi jarðarinnar Hafnar og varð löggiltur verslunarstaður árið 1885 undir nafninu Höfn en var þó yfirleitt kallað Bakkafjörður. Aðalatvinnugrein Bakkfirðinga er smábátaútgerð og fiskvinnsla og þjónusta henni tengd. Hafnaraðstaðan var lengi vel ekki góð en upp úr 1980 var gerð ný höfn sunnan við þorpið.
Reykhólar

Reykhólar er þorp á sunnanverðum Vestfjörðum. Þar bjuggu 120 manns árið 2019. Þorpið tilheyrir Reykhólahreppi. Þar er skóli og sundlaug. Á Reykhólum hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 2004.
Hvolsvöllur

Hvolsvöllur er þorp í Rangárþingi eystra. Það byggðist út úr Stórólfshvoli eftir að Kaupfélag Hallgeirseyjar stofnaði þar útibú árið 1930. Þar bjuggu 1036 manns 1. janúar 2020, fyrsta skiptið sem íbúafjöldinn fer yfir 1000.

Saga.

Tveimur árum eftir að útibú Kaupfélagsins var opnað var fyrsta íbúðarhúsið risið en það var kaupfélagsstjórahúsið Arnarhvoll. Sama ár voru byggðar brýr á Þverá, Affall og Ála. Þannig urðu allir flutningar um Rangárvallasýslu auðveldari og var ákveðið að flytja höfuðstöðvar Kaupfélagsins frá Hallgeirsey að Hvolsvelli. Lítið var byggt um sinn nema frystihús og díselrafstöð. 1957 opnaði kaupfélagið kjörbúð við Austurveg en hún var þá ein af fyrstu slíkum á landinu.

Sýslumaður Rangárvallasýslu hefur haft sæti sitt á Hvolsvelli frá 1938 og var barnaskóli stofnaður í plássinu 1943.

Lögreglustjórinn á Suðurlandi hefur aðalskrifstofur sínar á Hvolsvelli frá stofnun embættisins 1. janúar 2015.
Octavio Paz

Octavio Ireneo Paz Lozano (31. mars, 1914 – 19. apríl, 1998) var mexíkóskur rithöfundur, ljóðskáld og ríkiserindreki. Hann hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1990.
Neðra Egyptaland

Neðra Egyptaland var annað af tveimur konungsríkjum sem Egyptaland hið forna skiptist í. Hitt var Efra Egyptaland. Neðra Egyptaland er norðurhlutinn og náði frá því rétt fyrir upphaf Nílarósa að Miðjarðarhafinu. Helstu borgir í Neðra Egyptalandi voru Memfis, Alexandría, Saís, Tanis og Helíópólis.