arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Skandinavía

Skandinavía er fornt hugtak sem hefur hvorki einhlíta merkingu á íslensku né öðrum málum.

Greina má milli þriggja nota:

Orðsifjar.

Heitið er dregið af latneska heitinu "Scandināvia". Það deilir trúlega uppruna með heitinu "Skánn". Bæði heitin "Skandinavía" og "Skánn" eru talin eiga upptök í frumgermönsku rótinni "*Skaþinawjō" (af "*skaþô" (skaði) og "*awjō" (ey)) sem síðar myndaði "Scedenig" í fornensku og "Skáney" í fornnorrænu, sem er nú "Skánn" á íslensku. Heitið "Skandinavía" merkti þá hugsanlega "skaðleg ey", sem hefur ef til vill átt við varasamar sandeyrar og sker undan ströndum Skáns.

Elsta heimildin sem nefnir Skandinavíu er Náttúrusaga Pliníusar eldri (23–79 e.Kr.). Ýmsar tilvísanir finnast einnig í ritum eftir Pýþeas, Tacítus, Ptolemaios, Prokopios och Jordanes. Talið er að það heiti sem Pliníus notaði sé af vesturgermönskum uppruna, og hafi í fyrstu átt við Skán.
1480

Árið 1480 (MCDLXXX í rómverskum tölum)

Ísland.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
20. júlí

20. júlí er 201. dagur ársins (202. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 164 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Engey

Engey getur átt við um:
1170

Árið 1170 (MCLXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Samuel Beckett

Samuel Beckett (13. apríl 1906 – 22. desember 1989) var írskur leikritahöfundur, skáldsagnahöfundur og ljóðskáld. Hann hlaut árið 1969 nóbelsverðlaunin í bókmenntum.
Tertíertímabilið

Tertíertímabilið eða bara tertíer (=„þriðja tímabilið“) er jarðsögulegt tímabil sem kemur á milli krítartímabilsins og kvartertímabilsins. Tímabilið nær nokkurn veginn frá dauða risaeðlanna fyrir 65 milljónum ára að upphafi síðustu ísaldar fyrir um 2,6 milljónum ára. Ísland verður til á tertíertímabilinu fyrir um 20 milljónum ára.

Tertíertímabilið skiptist í:
Jónas frá Hriflu

Jónas Jónsson (fæddur á Hriflu í Suður-Þingeyjarsýslu, 1. maí 1885, dáinn í Reykjavík 19. júlí 1968), oftast kenndur við fæðingarstaðinn og nefndur Jónas frá Hriflu, var íslenskur stjórnmálamaður sem naut mikilla áhrifa í íslensku þjóðfélagslífi á fjórða og fimmta áratugnum. Jónas var formaður Framsóknarflokksins í tíu ár og dóms- og kirkjumálaráðherra 1927—1932. Jónas var mjög umdeildur maður á sinni tíð. Ekki má rugla Jónasi frá Hriflu við Jónas frá Hrafnagili, höfund "Íslenskra þjóðhátta".

Menntun.

Jónas stundaði nám við Möðruvallaskóla og er sagt að þar hafi forystuhæfileikar hans komið í ljós fyrir alvöru. Hann sótti um inngöngu í Latínuskólann í Reykjavík árið 1905, en hann hafði átt í miklum bréfasamskiptum við skólapilta í Framtíðinni og taldi sig loksins hafa safnað nægum fjármunum til að standa straum af skólagöngunni. Skemmst er frá því að segja að rektor skólans, Steingrímur Thorsteinsson, hafnaði umsókninni á þeirri forsendu að Jónas væri of gamall.

Jónas safnaði þá styrkjum til náms við lýðháskólann í Askov í Danmörku og hélt síðan til Englands og nam við Ruskin College í Oxford. Sá skóli var rekinn af bresku samvinnuhreyfingunni og verkalýðshreyfingunni og má segja að hann sé fyrsti verkamannaháskólinn í heimi. Jónas hafði frá blautu barnsbeini verið mikill áhugamaður um ensku og taldi sig því slá tvær flugur í einu höggi með því að fara þangað; hann lærði ensku og kynntist nýjum straumum.

Eftir nám - Stjórnmál.

Við komuna heim til Íslands árið 1909 snerist hann gegn nýríkum Íslendingum. Stuttu eftir komuna hóf hann afskipti af stjórnmálum og varð landskjörinn þingmaður árið 1922 og dómsmálaráðherra 1927. Hann hafði þó verið viðloðandi stjórnmál mun lengur og er hann talinn hafa verið sá sem ruddi nýrri flokkaskipan braut í landinu og þannig riðlað gamla valdahlutfallinu í landinu. Þá tók hann sem dómsmálaráðherra margar óvinsælar ákvarðanir og spunnust af miklar deilur. Ber þar helst að nefna "læknadeiluna, fimmtardómsfrumvarpið og Íslandsbankamálið."

Jónas sat á Alþingi frá 1922 til 1949 fyrir Framsóknarflokkinn. Hann var dóms- og kirkjumálaráðherra 1927—1932.

Jónas var formaður Framsóknarflokksins á árunum 1934-1944.

Önnur störf.

Jónas skrifaði mikið, bækur, bókarkafla og greinar í blöð og tímarit einkum um alls konar þjóðfélagsmál ekki síst um samvinnumál. Hann var ötull hvatamaður að stofnun Menntaskólans að Laugarvatni og færði skólanum hvítbláann að gjöf.
24. júlí

24. júlí er 205. dagur ársins (206. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 160 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Amiga 500

Commodore Amiga 500 var borðtölva sem sett var á markað af Commodore í apríl 1987. Hún gekk á 7,09 MHz Motorola 68000 örgjörva.

Commodore Amiga 500 var aðalkeppinautur Atari 520ST.
5. ágúst

5. ágúst er 217. dagur ársins (218. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 148 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Drangey

Drangey er eyja fyrir miðjum Skagafirði 6,6 km2 að stærð. Hennar er fyrst getið í Grettis sögu en Grettir hafðist þar við seinustu 3 árin ásamt bróður sínum Illuga og þrælnum Glaumi og var loks veginn í henni 1031. Eyjan hefur stundum verið nefnd „Vorbæra Skagfirðinga“, en þeir sóttu til hennar bæði egg og fugl á hverju vori. Drangey er að mestu úr móbergi.

Fuglalíf er fjölbreytt í Drangey þótt mest beri þar á svartfuglategundum: stuttnefju, langvíu, álku og lunda. Stuttnefjan og langvían verpa í bjarginu sjálfu en álkan einkum í urðum undir því. Lundinn grefur sér aftur á móti holur á brúnunum. Auk þess verpa rita og fýll í björgunum og hrafn og valur eiga sér þar einnig griðland.

Í gamalli þjóðsögu segir að tvö nátttröll hafi verið á ferð með kú sína yfir fjörðinn þegar lýsti af degi. Urðu þau og kýrin þá að steini. Er Drangey kýrin og stendur Kerling sunnan hennar. Karl var fast fyrir norðan eyna en féll í jarðskjálfta 1755.

Sigið er eftir eggjum í Drangey, en áður fyrr var fuglinn einnig veiddur á fleka sem lagðir voru á sjóinn. Voru þeir alsettir snörum úr hrosshári og nefndust „snöruflekar“. Voru þrír flekar jafnan tengdir saman með um það bil tveggja faðma löngum spotta. Saman nefndust þeir „niðurstaða“. Veiðimenn héldu lengst af til í byrgjum á fjörunni sem er við eyna sunnanverða. Þaðan reru þeir einnig til fiskjar. Var þar allt upp í 200 manna verstöð þegar flest var og fyrir kom að fuglafli fór yfir 200 þúsund í mestu aflaárum. Flekaveiðar lögðust af 1966.

Grettir Ásmundarson synti árið 1030 frá Drangey í land en síðan þá hafa nokkrir sundkappar synt svokallað Grettissund.
Benedikt Sveinsson

Benedikt Sveinsson getur átt við um:
Samveldisleikarnir 2006

Samveldisleikarnir 2006 voru haldnir í Melbourne í Ástralíu dagana 15. til 26. mars. Þetta var stærsta íþróttamót í borginni frá því að Ólympíuleikarnir voru haldnir þar árið 1956.

Íþróttagreinar.

Á leikunum 2006 var keppt í 16 íþróttagreinum, þar af 12 einstklings- og 4 liðsgreinum. Samtals var keppt í 247 æfingum. Innan borðtennis, fimleika og kraftlyftinga voru einnig æfingar fyrir fatlaða.
Godspeed You! Black Emperor

Godspeed You! Black Emperor er kandadísk síðrokkshljómsveit sem var stofnuð árið 1994. Sveitin er nefnd í höfuðið á svarthvítri heimildamynd sem gerð var 1976 og fjallaði um japanskt mótorhjólagengi sem kallaði sig „The Black Emperors“. Hljómsveitin er gefin út af Constellation Records sem sérhæfir sig í síðrokki og hefur myndað sterka stefnu gegn kapítalisma. Mannaskipti hafa verið töluverð en þegar mest var voru 15 manns í sveitinni. Ýmis hliðarverkefni hafa því orðið til, þar má nefna A Silver Mt. Zion, Fly Pan Am og 1-Speed Bike.

Hljómsveitin.

Hljómur sveitarinnar byggist fyrst og fremst á framúrstefnulegu rokki í bland við klassík. Aftur á móti notar hún mikið "sampl" sem aðalsprauta bandsins, Efrim Menuck, safnar. Þessi sömpl eru mörg mjög ólík - börn að syngja frönsk ljóð, lestir og viðtöl við presta og gamla menn. Einnig notar hljómsveitin mínímalíska óhljóða kafla til þess að brúa bilið á milli kafla. Uppbygging og kaflaskipti einkenna mjög lög bandsins og hefur ekki enn verið gefið út lag með sveitinni sem er styttra en 10 mínútur. Flest lögin eru þó á milli 15 og 20 mínútna löng. Bandið er einstaklega pólitíkst og birtist það bæði í hinum ýmsu sömplum sem prýðir plötur þeirra og í textunum á plötuumslögum þeirra. Eitt sinn hefur hljómsveitin meira að segja verið handtekin vegna gruns um að vera hryðjuverkamenn. Sumir vilja meina að Godspeed sé Kristileg hljómsveit. Í fyrsta lagi er það vegna orðsins „Godspeed“, en það er breskt orðatiltæki, sem þýðir nokkurn veginn „gangi þér vel“. Í öðru lagi er það vegna sampls sem finna má í laginu Static, en þar talar maður um frelsun sína. Allt trúarlegt sem birtist í verkum Godspeed er birt í kaldhæðni. Hljómsveitin er trúlaus og á móti efnishyggju og kapítalisma.
Stonehenge

Stonehenge er mannvirki frá nýsteinöld og bronsöld, gert úr risasteinum staðsett við Amesbury í Wiltshire í Englandi, um það bil 13 km í norðvestur frá Salisbury. Stonehenge er einn þekktasti forsögulegi staður í heiminum og tákn Englands. Fornleifafræðingar hyggja að steinarnir séu frá um 3000 f.Kr. til 2200 f.Kr.. Ýmsar kenningar eru um tilgang staðarins; trúarhof, hof tileinkað forfeðrum, grafreitur og staður til að fagna sumar og vetrarsólstöðum. Nálægt Stonehenge eru stórir kringlaga haugar sem eru grafreitir.

Stonehenge og nánasta umhverfi er á Heimsminjaskrá UNESCO síðan árið 1986. Staðurinn er friðaður að breskum lögum sem "Scheduled Ancient Monument". Svipað mannvirki sem heitir Avebury, liggur ekki svo langt frá Stonehenge.

Upprunafræði.

"Stonehenge Complete" eftir Christopher Chippendale segir orðið Stonehenge koma frá engilsaxnesku orðunum „stān“, sem merkir steinn og öðru hvoru orðinu „hencg“, sem þýðir karmur eða „hen(c)en“, sem merkir gálgi eða píningartól. Miðaldagálgar voru gerðir úr einum klump sem lagður var þversum yfir tvo aðra lóðrétta klumpa, sem minnir nokkuð á byggingarlag Stonehenge.
18. ágúst

18. ágúst er 230. dagur ársins (231. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 135 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
1362

Árið 1362 (MCCCLXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Háræð

Háræðar eru fínar æðar sem tengja saman slagæðar og bláæðar. Í háræðum eru næringarefni úr blóðinu tekin upp í nærliggjandi vefi. Í lungum liggja háræðar um lungnaberkjur og þá verður súrefnissnautt blóð að súrefnisríku blóði.
Alfred Tarski

Alfred Tarski (14. janúar 1901, Varsjá Póllandi – 26. október 1983, Berkeley Kaliforníu) var pólskur rök- og stærðfræðingur. Hann var meðlimur Stærðfræðiskólans í Varsjá á millistríðsárunum og virkur stærðfræðingur í BNA eftir 1939 (þegar hann fór til Bandaríkjana). Hann skrifaði um grannfræði, rúmfræði, mælingafræði, stærðfræðilega rökfræði, mengjafræði og um undirstöður stærðfræðinar en mest um módelfræði og algebrulega rökfræði. Ævisöguritarar hans Anita Feferman og Solomon Feferman (sem lærði undir honum) rituðu að hann væri „einn af mestu rökfræðingum allra tíma“.
29. ágúst

29. ágúst er 241. dagur ársins (242. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 124 dagar eru eftir af árinu.

Dagurinn er kallaður höfuðdagur, vegna píslarvættis Jóhannesar skírara. Dagurinn er einnig tengdur íslenskri hjátrú, en menn trúðu því að veðurfarið þennan dag héldist næstu þrjár vikur.

Atburðir.
John Backus

John Backus (3. desember 1924 – 17. mars 2007) var bandarískur tölvunarfræðingur, helst þekktur fyrir fyrsta high-level forritunarmálið (FORTRAN) og þróun á Backus-Naur form eða BNF.
1809

Árið 1809 (MDCCCIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
18. september

18. september er 261. dagur ársins (262. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 104 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Són

Són er íslenskt tímarit um óðfræði sem hóf göngu sína árið 2003 og kemur út einu sinni á ári. Í ritinu er fjallað um ljóðagerð og kveðskap í aldanna rás. Þar eru einnig birt frumsamin og þýdd ljóð.

Ritið dregur nafn af kerinu Són sem var eitt þriggja íláta sem skáldamjöðurinn var varðveittur í til forna, eftir því sem segir í Snorra-Eddu.

Af Són eru komin út sextán hefti (2019).
30. september

30. september er 273. dagur ársins (274. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 92 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Anastasía Nikolajevna stórhertogaynja

Hennar keisaralega hátign Anastasía, stórhertogaynja af Rússlandi (18. júní 1901 – 17. júlí 1918) var yngst af dætrum Nikulásar 2. Rússakeisara. Hún var skírð Anastasíja Nikolajevna Rómanova eða Великая Княжна Анастасия Николаевна Романова á rússnesku.

Ævi.

Anastasía var sögð stelpuglopi og afar klár. Hún þótti góð eftirherma og kaldhæðin. Hún og eldri systir hennar María voru kallaðar „litla parið“ innan fjölskyldunar og þær deildu saman herbergi eins og tvær eldri systur þeirra. Anastasía átti einn yngri bróður, Alexei, sem haldinn var dreyrasýki. Móðir þeirra hafði stöðugar áhyggjur af Alexei, en ólíklegt þótti að hann myndi komast til fullorðinsára. Anastasía var afar hrifin af dýrum og átti tvo hunda, Shipka og Jemmy. Henni þótti mjög vænt um þá báða og þeir fylgdu henni jafnan.

Anastasía og allar aðrar konur í fjölskyldu hennar höfðu rauðbrúnt hár og blá augu, en þær þóttu einstaklega fallegar. Foreldrar Anastasíu og systkina hennar voru ástrík og vildu börnum sínum allt það besta. Þær systurnar kunnu allar ensku og rússnesku og voru vel menntaðar. Þær þóttu þó barnalegar og líklega má rekja ástæðu þess til þeirrar einangrunar frá umheiminum sem þær bjuggu við.

Samkvæmt gamallri "þjóðsögu" á Anastasía að hafa komist lífs af þegar fjölskylda hennar var tekin af lífi í Síberíu 1918. Geimsteinar sem áttu að hafa verið saumaðir í kjól voru sagðir hafa bjargað henni. Hún hafi síðan komist undan. Þess má geta að nokkrar konur hafa gefið sig fram í gegnum tíðina og sagst vera Anastasía en í dag hefur þó dauði hennar verið staðfestur. Anastasía Nikolaevna Romanova var myrt ásamt fjölskyldu sinni þann 17. júlí 1918 af leynilögreglu bolsévika. Lík hennar fannst ekki við uppgröft 1991 né heldur lík Alexei bróður hennar. Árið 2008 komu svo nokkrir rúsnesskir vísindamenn fram og sögðu frá því að árið 2007 höfðu tvö lík fundist nálægt Ekaterinburg, annars vegar af ungum manni og hins vegar af ungri konu. Líkin voru talin vera af þeim systkinum Anastasíu og Alexei. Dr. Michael Coble staðfesti svo í mars árið 2009 með DNA rannsókn að lík allra fjögurra stórhertogaynjanna (Anastasíu og systra hennar) hefðu verið fundin og að öll keisarafjölskyldan hefði verið myrt þann 17. júlí 1918.

Anastasía í kvikmyndum.

Sögur um björgun Anastasíu hafa orðið til þess að ýmsar kvikmyndir hafa verið gerðar, sú fyrsta 1928 ("Clothes Make the Woman") og sú nýjasta 1997. Þekktasta útgáfan er líklegast Anastasia þar sem aðalhlutverk leika Ingrid Bergman, Yul Brynner og Helen Hayes.
Eric Prydz

Eric Prydz (fæddur 19. júlí 1976) er sænskur plötusnúður og tónlistarmaður. Smáskífan hans "Call on me", sem kom út árið 2004, komst í efsta sæti breska vinsældarlistans.

Call on Me.

Lagið er byggt á lagi Steve Winwood "Valerie" sem kom út árið 1982 og var endurútgefið 1987. Steve aðstoðaði Eric við að endurhljóðrita sönginn til að fella að nýju útgáfunni af laginu.

Myndbandið.

Myndbandið við lagið sýnir hóp aerobic-iðkenda í líkamsræktarstöð undir handleiðslu kvenkennara. Myndbandið er allt á kynferðislegu nótunum, og er sagt líkjast líkamsræktarstöðvar-atriði í myndinni "Perfect" (1985) með þeim John Travolta og Jamie Lee Curtis.

Grínútgáfa hefur verið gerð af myndbandinu og sýnir hún karlmenn stunda iðju kvennana í upprunalegu útgáfunni og karlkennara. Einnig hafa hermenn í bandaríska hernum gert myndband, þar sem þeir leika líkamsræktarkempurnar.
5. október

5. október er 278. dagur ársins (279. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 87 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir. °°°°
Hljóðlega af stað

Hljóðlega af stað er fyrsta breiðskífa Hjálma. Öllum að óvörum, þar með talið þeim sjálfum, skaust hún efst á sölulista landsins.
Black Death

Black Death er breiðskífa með Sólstöfum sem kom út árið 2002.
Mosfell

Mosfell getur átt við nokkra staði á Íslandi:
Amtmannsstígur

Amtmannsstígur er gata í Reykjavík. Hún liggur frá Lækjargötu að Ingólfsstræti. Tvær götur koma þvert á Amtmannsstígin en það eru Skólastræti sem liggur frá Bankastræti og endar við götuna og Þingholtsstræti sem þverar hana. Gatan er um það bil 150 metrar, liggur frá vestri til austurs og hækkar mót austri.

Nafn götunnar á rætur sínar að rekja til þess að amtmaður á 19. öldinni reisti sér hús sem stóð við austurenda götunnar; Amtmannshúsið. Bergur Thorberg amtmaður bjó í Amtmannshúsinu að Ingólfsstræti 9. Húsið var rifið vegna þess að til stóð að byggja hraðbraut en af því varð ekki. Við götuna standa fá íbúðahús sem og tvö hús Menntaskólans í Reykjavík og er annað þeirra kallað eftir götunni í daglegu tali nemenda.
17. október

17. október er 290. dagur ársins (291. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 75 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir. °°°°
La Marseillaise

La Marseillaise er þjóðsöngur Frakklands, skrifaður af Claude Joseph Rouget de Lisle árið 1792.
Bæjarhreppur (A-Skaftafellssýslu)

Bæjarhreppur var hreppur í Austur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Bæ í Lóni.

Hreppurinn varð til ásamt Bjarnaneshreppi árið 1801 þegar Holtahreppi var skipt í tvennt.

Hinn 6. júní 1998 sameinaðist Bæjarhreppur Hofshreppi, Borgarhafnarhreppi og Hornafjarðarbæ undir merkjum "sveitarfélagsins Hornafjarðar".
Obsolete

Obsolete er breiðskífa með Fear Factory sem kom út árið 1998.
Listi yfir útgáfur Microsoft Windows

Eftirfarandi er listi yfir mismunandi útgáfur af Microsoft Windows stýrikerfinu:

Tímaás.

Listinn hér að neðan sýnir stýrikerfin frá Microsoft í tímaröð og hver uppbygging þeirra er, 16-bita (ekki lengur í studdum útgáfum), 32-bita (x86) eða 64-bita (x64).

Nú orðið er t.d. Windows 7 og eldri útgáfur, s.s. Windows XP, ekki studdar, og aðeins hægt að kaupa Windows 10. Windows Server 2003 er ekki lengur studd og en nýjasta útgáfan af Windows Server og sumar eldri eru enn studdar, eða hægt að kaupa framlengdan stuðning við. Svo er MS-DOS ekki heldur lengur stutt (né PC-DOS), sem var notað við að keyra fyrstu útgáfur af Windows, en forritskóðinn hefur hins vegar verið gefinn út frjáls.
29. október

29. október er 302. dagur ársins (303. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 63 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Trommusett

Trommusett er safn slagverkshljóðfæra sem raðað er upp á þægilegan hátt þannig að einn hljóðfæraleikari geti leikið á þau öll samtímis.

Grunntrommusett sem notuð eru í dægurtónlist samanstendur af eftirfarandi einingum:

Oftast er þó fleiri slagverkseiningum bætt við sem eru:

Ekki er óalgengt að fleiri slagverkshljóðfærum sé bætt við trommusett.
Stafli (tölvunarfræði)

Stafli (einnig kallaður hlaði eða troðröð) er mikið notuð gagnagrind. Það einkennist af því að nýjasta stakið á hlaðanum er það fyrsta sem fjarlægist. Líta má á hlaðann sem nokkurskonar rör sem er lokað að neðan, þar sem að til þess að ná neðsta stakinu úr þarf að fjarlægja öll stökin ofan af.

Aðgerðirnar á stafla eru tvær:

Til eru staflabundin forritunarmál t.d. Forth og PostScript, og staflavélar (e. stack machine), t.d. Burroughs B6700, voru einu sinni algeng högun fyrir tölvur (og er enn notað fyrir sumar sýndarvélar, t.d. JVM, fyrir Java), en gistuvélar (e. register machine) eru nú algengari.
10. nóvember

10. nóvember er 314. dagur ársins (315. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 51 dagur er eftir af árinu.

Atburðir.
Salt (Demo)

Salt er "demo" með Andláti sem kom út árið 2001.
Kimono

Kimono er japanskur þjóðbúningur.
22. nóvember

22. nóvember er 326. dagur ársins (327. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 39 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Georg Friedrich Händel

Georg Friedrich Händel (23. febrúar 1685 – 14. apríl 1759) var þýskt/enskt tónskáld, fiðlu- og orgelleikari. Hann fæddist í Halle í Þýskalandi, en faðir hans var hárskeri og skurðlæknir. Hann hlaut góða menntun og reyndi fyrir sér í lögfræðinámi áður en hann sneri sér alfarið að tónlistinni. Hann lærði bæði orgel- og fiðluleik, en það voru vinsælustu hljóðfæri þess tíma.

Händel hóf starfsferil sinn sem organisti við kalvinska dómkirkju í Halle, en strax árið eftir komst hann að sem fiðluleikari við óperuna í Hamborg. Þar spilaði hann einnig á sembal. Það var í Hamborg sem fyrsta ópera Händels, "Almira", var frumsýnd árið 1703. Hann ferðaðist síðan og starfaði á Ítalíu og setti meðal annars upp óperuna "Agrippínu" í Feneyjum. Verk hans hlutu góða dóma og varð hann brátt þekktur um alla álfuna. Árið 1710 var hann ráðinn hljómsveitarmeistari hjá Georg kjörfusta af Hannover og seinna, þegar furstinn varð Georg 1. Englandskonungur, starfaði hann hjá honum sem hirðtónlistarstjóri og einkakennari dætra hans. Samhliða starfinu í Hannover byrjaði Händel að semja og setja upp óperur í London og eyddi því sem eftir var af starfsævinni þar í borg.

Händel var afkastamikið tónskáld og samdi fjölbreytta tónlist. Eftir hann liggja 40 óperur, einleiksverk fyrir óbó og orgel og nokkrar óratoríur. Verk hans eru dæmi um hvernig veraldleg og trúarleg tónverk urðu sífellt tengdari á þessum tíma.
Rán (glæpur)

Rán er afbrot sem einfaldlega felst í því að taka ófrjálsri hendi annara manna eigur.

Aðrir glæpir eru kenndir við rán en eru yfirleitt meðhöndlaðir sérstaklega í lögum. Til dæmis mannrán, sjórán eða flugrán.

Í hegningarlögum Íslands eru rán álitin alvarlegust auðgunarbrota og hægt er að dæma menn til allt að 16 ára fangelsisvistar í sérstaklega alvarlegum tilvikum skv. 252 gr.

5 stærstu rán sögunar. Talning þessi inniber ekki skipuleg langtíma svindl svo sem Maddoff-svindlið.
William Byrd

William Byrd (1540 - 4. júlí 1623) var enskt endurreisnartónskáld. Ævi hans teygir sig í raun inn á Barokk tímabilið, en þrátt fyrir að hljómborðstónlist hans hafi í raun markað upphaf Barokkstílsins í orgel- og harpsíkordtónlist, samdi hann ekki í hinum nýja stíl. Hann er meðal annars merkilegur fyrir tengsl sín við rómversk-kaþólsku þrátt fyrir að hafa unnið við hirð mótmælandans Elísabetar I. Hann samdi tónlist fyrir hefðbundin kaþólsk tilefni, þar á meðal þrjár messur. Þar að auki samdi hann þó mikið af veraldlegri tónlist og var hann talinn meistari madrígala.
Phil Selway

Philip „Phil" James Selway (fæddur 23. maí, 1967 í Abingdon, Oxfordshire, Englandi) er trommari hljómsveitarinnar Radiohead. Hárnákvæm taktfesta hans og fjölbreytni í trommuleik hefur gefið hljómsveitinni sinn einstaka hljómblæ.

Philip er ári eldri en hinir meðlimir hljómsveitarinnar að frátöldum Jonny Greenwood sem er fjórum árum yngri en Phil. Philip, eða Phil eins og hann er oftast kallaður, gekk í sveitina eftir að frumstæð trommuvél þeirra bilaði og þeir höfðu ekki efni á nýrri. Áður en Radiohead nutu velgengni lærði Phil ensku og sögu við Liverpool Polytechnic. Hann hafði farið á hljómleikaferðalög með ýmsum tónlistarmönnum og unnið sem enskukennari að auki. Phil á eiginkonu, Kate, og þrjá syni: Leo, Jamie og Patrick (sem Kid A, Amnesiac og Hail to the Thief voru tileinkaðir í sömu röð)

Verkefni utan hljómsveitarinnar.

Ólíkt félögum hans í Radiohead, Thom Yorke og Jonny Greenwood, hefur Phil ekki unnið mikið við tónlist utan hljómsveitarinnar. Samt sem áður hefur hann á undanförnum árum orðið virkari í samvinnu við aðra listamenn. Hann hefur verið í samstarfi við The Samaritans sem styrktarmaður og félagi í mörg ár. Phil hefur einnig komið fram með Dive Dive í mars 2005 og leikið í kvikmyndinni Harry Potter and the Goblet of Fire sem meðlimur í hljómsveitinni The Wyrd Sisters ásamt félaga sínum í Radiohead Jonny Greenwood og Jarvis Cocker söngvara Pulp
Kk

KK getur átt við: