Brandenburg an der Havel

Brandenburg an der Havel (Brandenburg við Havel) er þriðja stærsta borgin í þýska sambandslandinu Brandenborg með 72 þúsund íbúa. Borgin er meðal allra elstu borga sambandslandsins og er nafngefandi fyrir Brandenborg sem sambandsland.

Lega.

Brandenborg liggur við ána Havel austarlega í samnefndu sambandslandi, rétt vestan við Potsdam og Berlín, og um 60 km fyrir norðvestan Magdeburg.

Skjaldarmerki.

Skjaldarmerki Brandenborgar sýnir tvenn borgarvirki. Til hægri með bláum turnum og riddara í hliði, til vinstri með grænum turnum og tveimur örnum. Efst hvílir kóróna. Þetta vísar til þess að upphaflega voru bæirnir tveir, Brandenborg og Luckenberg, sem seinna voru sameinaðir í eina borg. Frá 1950 til 1990 var notast við annað skjaldarmerki en þá var borgin í Austur-Þýskalandi. 1990 var gamla merkið tekið upp á ný.

Orðsifjar.

Brandenburg hét áður Brandanburg og Brendanburg. Ekki er með öllu ljóst hvaðan heitið á uppruna sinn, en líklegt þykir að það sé dregið af sögninni að brenna (á þýsku: "brennen" eða "Brand"). Upphaf Brandenborgar er landnám Þjóðverja á 12. öld og þurftu þeir oftar en ekki að ryðja skóga. Við það ferli var oft notaður eldur. Nýlega var heiti borgarinnar lengt og heitir nú opinberlega "Brandenburg an der Havel" til aðgreiningar frá sambandslandinu Brandenburg.

Söguágrip.

Upphaf.

928/29 hertók Hinrik I keisari slavneskt virki á núverandi borgarstæði. Í slavauppreisninni miklu 983 náðu slavar þó að endurheimta virkið og héldu því í rúm 200 ár. Það var ekki fyrr en 1157 að Albrecht der Bär hertók virkið endanlega og stofnaði markgreifadæmið Brandenburg. Í kringum virkið myndaðist bær, sem þar með er elsti bær markgreifadæmisins. Skömmu síðar var annar bær stofnaður, sem hét Luckenberg. Báðir bæirnir fengu eigin borgarmúra. Á 15. öld tilheyrðu báðir bæirnir Hansasambandinu, allt til 1518. Að öðru leyti komu bæirnir lítið við sögu á miðöldum.

Stríðstímar.

Milli 1536 og 1555 urðu siðaskipti í báðum borgunum. Því var ráðist á þá af keisarahernum í 30 ára stríðinu, sem rændi borgarbúa. Margir voru drepnir. Í Brandenborg einni saman bjuggu 10 þús manns fyrir stríð, en aðeins 3.000 lifðu stríðið af. Eftir hörmungarnar og mannfallið í stríðinu bauð kjörfurstinn húgenottum að setjast að í Brandenborg. Við það varð mikill uppgangur bæði í Brandenborg og í Luckenberg, enda komu húgenottar með iðnað með sér. Borgirnar uxu nánast saman og voru loks sameinaðar 1715. Árið 1806 hertóku Frakkar borgina í Napoleonsstríðunum og héldu henni í tvö ár. Það var ekki fyrr en með iðnbyltingunni að borgin náði sér efnahagslega á ný. 1846 fékk borgin járnbrautartengingu á línunni Berlín – Magdeburg.

Nýrri tímar.

1848 var uppreisnarárið mikla. Berlín fór ekki varhluta að uppreisnum. Friðrik Vilhjálmur IV Prússakonungur rak þjóðþingið úr Berlín, þar sem hann taldi að það hafi átt þátt í uppþoti og ynni að endurbótarkröfum. Þjóðþingið var þá flutt til Brandenborgar an der Havel, þar sem fundir þess fóru fram í dómkirkjunni (Pétur og Pálskirkjunni) þetta árið. Konungur leysti þingið að lokum upp í desember 1848. Á tímum nasista voru elstu fangabúðirnar nasista stofnaðar við borgarmörkin, Görden-búðirnar. Miklar loftárásir voru gerðar á borgina í heimstyrjöldinni síðari. 70% af iðnaðarhúsum og 15% af íbúarhúsum eyðilögðust. Cottbus var á rússneska hernámssvæðinu eftir stríð og því einnig hluti af Austur-Þýskalandi, allt þar til Þýskaland sameinaðist 1990. Síðan sameiningin átti sér stað hefur iðnaður í borginni átt erfitt uppdráttar og fer íbúum fækkandi. Þeir voru 90 þús fyrir sameiningu, en eru 72 þús í dag.