arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Drottningin af Saba

Drottningin af Saba er nefnd í fyrstu konungabók Biblíunnar og annarri kroníkubók, auk Kóransins og eþíópískrar hefðar. Í Biblíunni er sagt frá heimsókn hennar til Salómons konungs Ísraels með gríðarmiklar gjafir þar sem hún hafði heyrt mikið látið af visku hans. Hvar konungsríkið Saba hefur verið er umdeilt en líklega hefur það verið þar sem nú er Eþíópía eða Jemen. Hún er ekki nafngreind í Biblíunni en samkvæmt eþíópískri hefð hét hún Makeda og í Kóraninum er hún nefnd Bilqis.
1365

Árið 1365 (MCCCLXV í rómverskum tölum)

Atburðir.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Hrísgrjón

Hrísgrjón eru fræ tveggja tegunda grasplantna, "Oryza sativa" og "Oryza glaberrima", sem eru upprunnar í Asíu og Afríku en til eru ótal afbrigði. Villihrísgrjón eru ekki eiginleg hrísgrjón heldur af annarri, náskyldri, ættkvísl grass sem er upprunnin í Norður-Ameríku. Hrísgrjón eru gríðarlega mikilvæg fæðutegund manna um allan heim. Meira en einn fimmti hluti allra hitaeininga sem menn neyta kemur úr hrísgrjónum. Hrísgrjónajurtin er einær jurt sem verður 1 til 1,8 m á hæð með löng mjó blöð. Hún er yfirleitt ræktuð á flæðiökrum þar sem hún þolir vel stöðugan raka og vatnið hindrar illgresi.
Skinnastaðarhreppur

Skinnastaðarhreppur (oft ritað Skinnastaðahreppur) var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, kenndur við kirkjustaðinn Skinnastað í Öxarfirði.

Til forna var hann oft nefndur Ærlækjarhreppur eftir þingstaðunum á Ærlæk.

Árið 1893 var Skinnastaðarhreppi skipt í tvennt, í Öxarfjarðarhrepp og Fjallahrepp.
Alan Shearer

Alan Shearer (fæddur 13. ágúst 1970) er enskur knattspyrnumaður. Hann lék sem framherji en hefur nú lagt knattspyrnuskóna á hilluna. Hann hóf feril sinn hjá Southampton F.C. en fór síðan til Blackburn Rovers þar sem hann sló fyrst í gegn. Hann varð Englandsmeistari með félaginu árið 1994 en var síðan keyptur til Newcastle United og lék með félaginu þar til hann hætti knattspyrnuiðkun 2006. Shearer er markahæsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi með 260 mörk. Hann lýsir nú fótbolta reglulega fyrir BBC.
Gísli Þorláksson

Gísli Þorláksson (f. 11. nóvember 1631, d. 22. júlí 1684) var Hólabiskup frá 1657 til dauðadags 1684, eða í 27 ár.

Foreldrar: Þorlákur Skúlason biskup á Hólum og Kristín Gísladóttir kona hans. Gísli fæddist á Hólum og ólst þar upp. Hann brautskráðist úr Hólaskóla 1649 og fór utan sama haust. Skráður í Kaupmannahafnarháskóla 3. desember 1649. Kom aftur til landsins 1652, var skólameistari á Hólum 1654–1656. Eftir fráfall föður síns var hann kosinn biskup á prestastefnu 21. apríl 1656, aðeins 24 ára. Fór utan um sumarið og var vígður 10. maí 1657. Kom að Hólum 7. júlí sama ár og var biskup til dauðadags, 1684, þá 52 ára.

Gísli var friðsamur maður, lítillátur, örlátur og vel látinn, en þótti hvorki mikill lærdómsmaður né hafa háar gáfur. Var og reynslulítill þegar hann tók við embætti, en naut ætternis síns. Fyrri hluta biskupsferils síns stóð hann nokkuð í skugga Brynjólfs Sveinssonar biskups í Skálholti, sem var atkvæðameiri maður. Gísli átti um tíma í hörðum deilum við Jón Eggertsson á Ökrum og fleiri.

Gísli er einna kunnastur fyrir áhuga sinn á myndlist. Hann hafði lengi í þjónustu sinni Guðmund Guðmundsson bíld frá Bjarnastaðahlíð. Eru til mörg verk sem Guðmundur vann fyrir Gísla og Ragnheiði Jónsdóttur þriðju konu hans. Þekktast þeirra er skírnarsárinn í Hóladómkirkju, frá 1674.

Ritstörf: "Húspostilla" 1–2 (Gísla-postilla), Hólum 1667–1670, að nokkru þýdd. Þýddi einnig spurningakver handa börnum, "Examen Catheceticum", Hólum 1674. Orti latínukvæði til Runólfs Jónssonar 1651. Hafði umsjón með prentsmiðjunni á Hólum og lét prenta þar rúmlega 40 bækur. Þekktust þeirra er frumútgáfa Passíusálma Hallgríms Péturssonar 1666.

Árið eftir að Gísli dó, 1685, var prentuð önnur útgáfa "Gísla-postillu", og einnig "Kristileg líkpredikun Gísla Thorlákssonar" eftir Þorstein Gunnarsson. Voru það síðustu bækur prentaðar á Hólum á 17. öld, áður en prentsmiðjan var flutt suður í Skálholt.

Í Þjóðskjalasafni Íslands eru nokkrar skjalabækur Gísla, m.a. bréfabók hans (óheil) og prestastefnubók, prentaðar 1983: "Prestastefnudómar og bréfabók Gísla biskups Þorlákssonar".

Gísli var þríkvæntur:

Gísli var barnlaus með öllum konum sínum.
Meiji-tímabilið

Meiji-tímabilið var tímabil umbyltingar í japönsku þjóðlífi. Japanskeisari tók völdin í sínar hendur. Mutsuhito, síðar Meiji keisari, keisari hinnar upplýstu stjórnar, ríkti frá 1867 til 1912. Tímabilið hófst á Meiji-byltingunni (明治維新, "Meiji-ishin") sem átti sér stað á árunum 1866-1869, þ.e. meðan andspyrna Sjogúnstjórnarinnar og íhaldsmanna var brotin á bak aftur. Byltingin var hvati að iðnvæðingu Japans.

Ryoma, sjálfur frá Shikoku, fékk til samstarfs við sig Takamori, frá Kyushu, og Takayoshi, frá vestur-Honshu, og settu þeir sig upp á móti veldi Sjogúnstjórnarinnar. Meiji umbæturnar hófust eftir komu Matthew C. Perry og svörtu skipanna 8. júlí 1853. Perry neyddi Sjóguninn til að skrifa undir friðar- og vináttu samning 31. mars 1854, samningurinn batt enda á einhliða einangrun Japans, sem leiddi svo til undirritunar Harris-samkomulagsins um vinskap og viðskipti 29. júlí 1858. Hvorttveggja keisarinn og Sjóguninn voru andvígir opnun Japan.

Áhrifamenn í upphafi Meiji-tímabilsins:
Sojabaun

Sojabaun (fræðiheiti: "Glycine max") er einær belgávöxtur, upprunninn í Austur-Asíu. Sojabaunir hafa verið ræktaðar í þúsundir ára og til eru ótal kvæmi sem vaxa í frá 20 sm að 2 metra hæð.
Kynjamismunun

Kynjamismunun er mismunun gagnvart fólki á grundvelli kynferðis þess. Lagalegt misrétti kynja er ákveðin gerð kynjamismununar og gilda þá aðrar reglur um karla en konur. Eins getur mismununin verið félagsleg, til dæmis ef atvinnurekendur leitast við að ráða fólk af öðru kyninu frekar en hinu eða greiða öðru kyninu kerfisbundið lægri laun.

Ýmsar mismunandi skilgreiningar hafa verið settar fram um hugtakið kynjamismunun, til dæmis:
Kvaðrilljarður

Kvaðrilljarður er heiti yfir stóra tölu sem má einnig tákna sem 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000, sem 1027, eða sem þúsund kvaðrilljónir.
Hvítur

Hvítur er hluti af skynjun manna á litum og á við ljós sem felur í sér allar bylgjulengdir sýnilegs ljóss. Innan eðlisfræðinnar flokkast "hvítur" þó ekki til lita, því að hvítt ljós felur í sér alla liti litrófsins, í jöfnum mæli.

Vegna takmörkunar á skynjun augans er hægt er að búa til lit sem virðist hvítur með því að blanda saman frumlitunum þremur: rauðum, grænum og bláum, og er sú aðferð meðal annars notuð í sjónvörpum og tölvuskjám.
Innrautt ljós

Innrautt ljós er rafsegulgeislun með lengri bylgjur en sýnilegt ljós en styttri en örbylgjur. Bylgjulengdin er á milli 750 nm og 1 mm.

Innrauðir geislar eru meðal annars í þjófarvarnarkerfum, fjarstýringum og sumum símum.
Vogarstöng

Vogarstöng er stjarfur hlutur sem snúið er um vogarás til þess að margfalda þann kraft sem beitt er á gefin hlut. Dæmi um verkfæri sem beitt er í þessum tilgangi er til dæmis kúbein. Þar sem vinna er kraftur margfaldaður með vegalengd er hægt að draga úr nauðsynlegum krafti til þess að lyfta einhverju með því að auka lengdina á vogarstönginni og auka þar með vegalengdina sem þarf til að framkvæma sambærilega vinnu. Þetta er kallað að breyta kraftahlutfallinu.
Eintracht Frankfurt

Eintracht Frankfurt er þýskt knattspyrnufélag stofnað í Frankfurt am Main í sambandslandinu Hessen.

Leikmannahópur.

"9. júlí 2022"

("Fyrirliði")

("á láni frá Borussia Dortmund")
Sjaka

Sjaka (um 1787 – 22. september 1828) var hákonungur Súlúmanna á því svæði sem í dag er héraðið KwaZulu Natal í Suður-Afríku frá 1816 til dauðadags. Hann byggði upp stórt miðstýrt konungsveldi með því að leggja nálæga ættbálka undir sig með hervaldi. Þegar hann komst til valda 1816 réði hann yfir um 1500 manna en þegar hann lést taldi ríki hans 250.000 íbúa.
Savoja

Savoja (franska Savoie, arpitanska Savouè; ítalska "Savoia") er hérað í Vestur-Evrópu, í vesturhluta Alpafjalla á milli Grevevatns, Rhône og Mont-Cenis, sem varð til, ásamt frjálsum fylkjum Sviss, við fall frankverska konungsríkisins Búrgundar. Savoja hélt eftir það sjálfstæði sem greifadæmi (sjá "greifinn af Savoja") stofnað 1003 og síðar sem hertogadæmi (sjá "hertoginn af Savoja") frá 1416 til 1714. Þá var hertogadæmið í tengslum við Konungsríkið Sardiníu sem líka fól í sér sameiningu við héraðið Fjallaland á Norðvestur-Ítalíu. Í kjölfar sameiningar Ítalíu innlimaði Frakkland Savoja að stærstum hluta, vegna samkomulags sameiningarsinna á Ítalíu við Napóleon 3.
Asvanstíflan

Asvanstíflan eru tvær stíflur við fyrstu flúðirnar í Níl við borgina Asvan. Stíflugerð á þessum stað hófst 1899 og þjónaði þeim tilgangi að jafna vatnsmagnið í Níl og binda þannig enda á flóð- og þurrkatímabil, auk þess að framleiða rafmagn og veita vatni í áveitukerfi til jarðræktar.

Bretar reistu fyrstu stífluna og lauk byggingu hennar árið 1902. Brátt kom í ljós að hún var of lág og hún var síðar hækkuð í tveimur áföngum sem lauk 1912 og 1933. Árið 1946 flæddi áin yfir stífluna og var þá ákveðið, í stað þess að hækka hana einu sinni enn, að reisa nýja stíflu 6 km ofar í ánni. Áætlanagerð hófst skömmu eftir byltingu Nassers 1952 og ætluðu Bandaríkin og Bretland fyrst að lána fé til verksins en þau drógu það til baka 1956. Egyptar þjóðnýttu þá Súesskurðinn, sem leiddi til Súesdeilunnar, og nýttu tekjurnar af honum til að fjármagna stíflugerðina. Um þriðjung kostnaðarins greiddu þó Sovétríkin með gjafafé og sovéskt verktakafyrirtæki hannaði stífluna sjálfa. Vinna við hana hófst 1960 og miðlunarlónið náði fullri hæð 1976.

Stóra Asvanstíflan er 3600 m á lengd og 111 m há. Miðlunarlónið, Nasservatn, er 480 km langt og 16 km breitt þar sem það er breiðast og þekur 6000 km² svæði.
Sinfónía frá nýja heiminum

Sinfónía frá nýja heiminum er níunda sinfónía Antonín Dvořáks. Sinfónían er í e-moll og hefur ópusnúmerið 95. Hún er fyrsta verkið sem Dvořák samdi eftir að hann tók við kennarastöðu sinni við New York. Í sinfóníuna notaði Dvořák Norður-Amerísk þjóðlög innflytjenda frá Evrópu en þau, ásamt heimþránni sem Dvořák þjáðist af í New York setja svip sinn á verkið.

Sinfónían er í hefðbundnu fjögurra kafla formi og hefst á hægum og tregafullum ingangi en lýkur á alsælum hápunkti. Kaflarnir eru:
Félagssálfræði

Félagssálfræði er nátengd sálfræði og félagsfræði, og er ýmist talin undirgrein annað hvort sálfræðinnar eða félagsfræðinnar.

Félagssálfræði fjallar um hvernig einstaklingar skynja aðra, hafa áhrif á þá, og tengjast þeim. Einkum er rannsakað hvernig hópar og einstaklingar hafa áhrif á einstaklinginn, hvernig einstaklingurinn hefur áhrif á hópa og hvernig hópar hafa áhrif á aðra hópa.

Aðalrannsóknaraðferðir í félagssálfræði eru tilraunir. Þekktar tilraunir eru meðal annars Milgramtilraunirnar og fangelsistilraun Stanford-háskóla. Meðal þekktra fyrirbæra í félagssálfræði eru áhorfendahrif.

Félagssálfræðilegar spurningar eru til dæmis: „Hvers vegna gerir hópur fólks eitthvað, gegn vilja sínum, vegna þrýstings eins aðila?“, „Hvers vegna lætur einstaklingur undan hópþrýstingi?“ og „Hvers vegna kemur hópi fólks betur saman við einn hóp fremur en annan?“.
Maríuhöfn

Maríuhöfn (Mariehamn á sænsku, Maarianhamina á finnsku) er höfuðstaður Álandseyja, sem lúta finnskri stjórn. Í Maríuhöfn eru aðsetur ríkisstjórnar Álandseyja, sem og þingsins, og býr rúmur helmingur íbúa Álandseyja í bænum. Íbúar eru tæpir 12.000 (2019) og tala þeir flestir sænsku.

Bærinn heitir eftir Maríu Alexandrovnu, keisaraynju Alexanders II af Rússlandi, en Álandseyjar, eins og Finnland, lutu stjórn Rússa um hríð þar til Rússneska keisaraveldið leið undir lok árið 1917.
Bárujárn (aðgreining)

Bárujárn getur átt við eftirfarandi:
Jón Ólafsson Indíafari

Jón Ólafsson „Indíafari“ (4. nóvember 1593 – 2. maí 1679) var íslenskur rithöfundur og ævintýramaður, frá Svarthamri í Álftafirði við Ísafjarðardjúp. Hann er hvað þekktastur fyrir reisubók sína um dvöl sína í Kaupmannahöfn og ferð sína til Indlands sem hann skrifaði um 1661 eða 67 ára gamall. Reisubókin var gefin út þrisvar á Íslandi á 20. öld og er einstök heimild um ferðir Jóns, aldafar og mannlíf. Frásögnin skiptist í tvo meginhluta og greinir sá fyrri frá dvöl hans í Danmörku og ferðinni til Svalbarða, en hinn síðari lýsir Indlandsferð hans. Þriðja hlutanum er bætt við eftir dauða Jóns og greinir hann frá ævi Jóns eftir heimkomuna til Íslands.

Foreldrar Jóns voru Ólafur Jónsson og Ólöf Þorsteinsdóttir. Af 14 börnum þeirra náðu þrjú fullorðinsaldri. Faðir hans dó úr blóðsótt þegar Jón var að verða 7 ára, eftir því sem hann sjálfur segir.

Árið 1615 kom Jón sér um borð í enskt skip og samdi við skipstjórann um far til Englands. Þaðan lá leið hans til Danmerkur þar sem hann gerðist byssuskytta á herskipum Kristjáns IV Danakonungs. Fljótlega lá leið hans norður í Hvítahaf, til Svalbarða og árið 1622 sigldi hann suður fyrir Góðrarvonarhöfða, til Seylon sem nú kallast Srí Lanka. Síðar dvaldist hann í virki í dönsku nýlendunni Tranquebar á Indlandi. Í september árið 1624 slasaðist hann illa í sprengingu í fallbyssu, þá þrítugur, og var fluttur til Danmerkur og kom þangað eftir mikla hrakninga sumarið árið eftir. Hafði þá haft viðkomu í Írlandi.

1626 kom hann til Íslands aftur og var að Bæ á Rauðasandi fyrsta veturinn. Hann kvæntist Ingibjörgu Ólafsdóttur 1627 eða 1628 og bjuggu þau fyrst að Tröð og hugsanlega í Eyrardal í Álftafirði. Þaðan héldu þau hjónin til Vestmannaeyja 1639 þar sem Jón tók við sem stjórnandi heimavarnarliðs og byssumaður á Skansinum. Konu hans líkaði illa í Vestmannaeyjum og þau fluttu aftur vestur 1640 og sama haust drukknaði Ingibjörg í Álftafirði. Sonur Jóns sem hét Kristófer Bogi lést skömmu síðar. Aftur kvæntist Jón Þorbjörgu Einarsdóttur og eignuðust þau Ólaf sem síðar bjó á Kambsnesi og nokkur ætt er frá komin. Með Þorbjörgu bjó Jón á Uppsölum í Seyðisfirði í 5 ár frá 1644 og loks í 30 ár frá 1649 til æviloka í Eyrardal við Álftafjörð, á konungsjörð, endurgjaldslaust frá 1654.

Í meginatriðum er hægt að staðfesta frásögn Jóns með samtímaheimildum. Sums staðar tilgreinir hann þó rangt ár eða misminnir um persónur og embætti og stundum virðist dálítill ýkjustíll á frásögnum af ævintýrum hans. Hann var gæddur góðri frásagnargáfu og eru lýsingar hans á mannlífinu í Kaupmannahöfn og siðum framandi þjóða mjög líflegar. Ævisagan þykir einstæð heimild um mannlíf og herþjónustu í danska flotanum á 17. öld. Hafa Danir látið gera útdrátt úr henni sem lestrarefni handa börnum og unglingum í dönskum skólum.
1862

Árið 1862 (MDCCCLXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Hizbollah

Hizbollah, eða flokkur Guðs, er íslömsk samtök sjía í Líbanon. Samtökin samanstanda bæði af stjórnmálaflokki auk vopnaðra sveita. Samtökin voru stofnuð árið 1982 með það að markmiði að berjast gegn hersetu Ísraela í Líbanon, sem þá höfðu nýverið ráðist inn í landið. Hersetu Ísraela lauk árið 2000 en Hizbollah hélt vopnaðri baráttu sinni áfram, meðal annar undir því yfirskini að frelsa Shebaa landsvæðið, í suðausturhluta landsins, úr höndum Ísraela. Núverandi leiðtogi samtakanna er Hassan Nasrallah.
Hrefna (aðgreining)

Hrefna getur meðal annars átt við:
Þanghafið

Þanghafið er svæði í miðju Atlantshafinu. Svæðið er aflangt og skil þess markast af hafstraumum. Það er um 1,100 km breitt og 3,200 km langt og nær frá 70 gráðum vestur til 40 gráða vestur og frá 25 gráðum norður að 35 gráðum norður. Bermúda er staðsett nálægt vesturmörkum Þanghafsins.

Þanghafið er mjög salt og er oft talið líflaust en þar flýtur mikið þang á yfirborði sjávar. Þanghafið gegnir lykilhlutverki í göngum ála sem klekjast þar út og fara seinna í lífinu aftur í Þanghafið til að hrygna. Sæfarendur frá Portúgal uppgötvuðu Þanghafið á 15 öld. Kristófer Kólumbus skrifaði um þangið á yfirborði Þanghafsins.

Þanghafið er nálægt Bermúda og í Bermúda þríhyrningnum og hafa sæferendur frá fornu fari haft illan bifur á þessu svæði og óttast að þangið skemmi skrúfur skipa og skip strandi þar.
Alfred Nobel

Alfred Nobel (21. október 1833 - 10. desember 1896) var sænskur efnafræðingur, verkfræðingur og uppfinningamaður. Hann uppgötvaði dínamít og var eigandi Bofors vopnaverksmiðjanna. Auðlegð hans var notuð til að stofna Nóbelsverðlaunin.

Hann lofaði frið en uppfinningar hans voru notaðar í stríðsskyni. Þessi tvíhyggja er grundvöllur skrifa hans um tilgang Nóbelsverðlaunanna „til sem mestum ávinningi fyrir mannkynið“ í erfðaskrá sinni. Alfred Nobel hafði mikinn áhuga á vísindum og listum og meðal allra vísindaverka var hann einnig höfundur nokkurra skáldskaparverka. Hann samdi ljóð bæði á sænsku og ensku. Hann átti líka bókasafn með tæplega 2.600 bindum sem dreift var á um 1.200 titla, sem flestir voru fagurbókmenntir.

Alfred Nobel stofnaði um 30 fyrirtæki um allan heim. Stundum átti Nobel einungis fjárhagslega hagsmuni í fyrirtæki en tók ekki virkan þátt í stjórnun.

Frá árinu 1901 hefur Nóbelssjóðurinn (Nobelstiftelsen) veitt Nóbelsverðlaunin árlega á dánarafmæli Nobels, 10. desember. Í lok 20. aldar öðlaðist þessi árlegi atburður frekari stöðu þar sem 10. desember var merktur sem Nóbelsdagur í sænskum almanökum og varð almennur fánadagur í Svíþjóð.

Frumefnið nóbelín (No) með atómnúmer 102 er nefnt eftir Alfred Nobel.
Segl

Segl er dúkur sem er hluti af seglbúnaði skips. Seglið tekur á sig vind og knýr þannig áfram seglskipið eða verkar sem hjálparsegl til að draga úr veltingi á vélbát. Þegar beitt er upp í vindinn getur seglið virkað eins og lóðréttur vængur. Á seglskútum er kjölur undir skrokknum sem myndar mótvægi við hliðarkraftinn þegar vindurinn kemur í seglið á hlið við bátinn.

Tegundir segla.

Segl skiptast gróflega í tvo flokka; stórsegl og framsegl, eftir því hvort þau eru fest upp við mastrið eða framan við það (t.d. á stög). Stórsegl skiptast aftur í þversegl og langsegl eftir því hvort þau liggja þvert á skipið eða langsum eftir því. Með langseglum er auðvelt að stagvenda upp í vindinn og krussa eða slaga á móti vindi, en þversegl eru betri þegar siglt er undan vindi. Framsegl skiptast í stagsegl sem fest eru eftir endilöngu stagi, og belgsegl sem eru hengd framan við mastrið á hornunum.

Hlutar segls.

Hliðar seglsins eru kallaðar „faldur“, „jaðar“, „líg“ eða „lík“. Á langseglum er framfaldurinn sú hlið sem er næst mastrinu og afturfaldurinn á móti, en undirfaldur við bómuna að neðan. Ferhyrnd segl eru líka með yfirfald að ofan. Á þverseglum er framfaldurinn sú hlið sem er kulborðsmegin en afturfaldurinn hléborðsmegin.

Horn segls eru háls (fremra horn að neðan), kverk (fremra horn að ofan) hnokki, pikkur eða veðurkló (aftara horn að ofan á ferhyrndu langsegli) og kló (aftara horn að neðan). Á þverseglum eru ráhnokkar við enda ránnar en neðri hornin heita háls og kló eftir því hvernig seglið snýr við vindi þannig að kulborðshornið heitir háls og hléborðshornið kló.

Dragreipi eða ráseil er fest í kverkina á langseglum eða rána á ráseglum til að draga seglin upp. Skaut eru bönd sem fest eru í aftara horn seglsins til að aka því til eftir vindi. Talað er um fokkuskaut sem stýrir fokku og stórskaut sem stýrir stórsegli. Á langseglum er stórskaut band sem fest er í bómuna aftanverða og stýrir horni seglsins miðað við bátinn. Á bátum með ráseglum getur auk þess verið stillanlegur beitiás til að halda hléborðsskautinu úti. Hálsinn á ráseglum er venjulega festur við borðstokkinn kulborðsmegin.
98

Árið 98 (XCVIII í rómverskum tölum)
Pákur

Pákur (ketiltrommur eða ketilbumbur) eru slagverkshljóðfæri af þeirri gerð sem gefa frá sér einn tiltekinn tón. Sjaldan er talað um eina páku vegna þess að alltaf er leikið á tvær eða fleiri pákur saman. Páka er koparskál sem skinn er strengt yfir. Oftast er hægt að strekkja á skinninu með fótstigi og stilla þannig tónhæð hverrar páku. Á pákur er leikið með sérstakri gerð af kjuðum, pákukjuðum. Þeir eru með mjúkt höfuð, oft með trékjarna og feltfóðri, handfangið er vanalega úr viði. Mismunandi kjuðar eru notaðir, jafnvel í sama verki, til að ná fram mismunandi tónblæ úr hljóðfærinu. Pákur þróuðust út frá trumbum, sem voru notaðar í hernaði, og urðu fast hljóðfæri í hljómsveitum á 16. öld og hafa verið það síðan. Algengast er að notaðar séu tvær pákur, önnur stillt á grunntón en hin á fortón tóntegundarinnar sem verkið er í. Frá því á rómantíska tímabilinu (og raunar að einhverju leyti fyrr) hefur þeim þó farið fjölgandi og venjulegt er orðið að hafa fjórar pákur í hveri hljómsveit. Þó það sé mjög sjaldgæft hafa verið samin nokkur verk fyrir pákur og hljómsveit, til dæmis samdi Philip Glass árið 2000 konsert fyrir tvo pákuleikara og hljómsveit, þar sem hvor pákuleikari notar sjö pákur.
Her

Her er skiplagður hópur vopnaðra manna, hermanna, sem hlotið hafa þjálfun í vopnaburði og eru reiðubúnir fyrir bardaga.

Forsögulegir herir voru líklega myndaðir af mönnum með steina og tréspjót, en í gegnum tíðina hefur vopnabúnaður þróast mikið. Dæmi um þróun vopna er þegar herir tóku í notkun hesta, járnsverð, boga og örvar, umsátursvopn, framhlaðninga og önnur skotvopn.

Fastaher, stofnher eða stöðuher er her sem er skipaður atvinnuhermönnum, en her sem gætir hertekins svæðis nefnist setulið.

Nútímaher skiptist í landher, flota og flugher og innan herja er ákveðin tignarröð (sjá stöðuheiti í hernaði). Vopnuð átök herja nefnast skærur, stríð eða styrjöld, en styrjöld á einkum við um meiriháttar og langvinn vopnuð átök milli þjóðríkja. Herdómstóll fer með mál hermanna og fanga en um dómstólinn gilda herlög. Genfarsáttmálinn fjallar m.a. um meðferð stríðsfanga.
Leikur

Orðið leikur getur átt við annaðhvort um þá athöfn þegar börn (og í sumum tilfellum fullorðnir) leika sér á óskipulagðan hátt, eða um tiltekið samsafn reglna sem lýsa því hvernig einstaklingur eða hópur á að hegða sér í dægradvöl.

Óskipulagður leikur.

Börn, fullorðnir og dýr stytta sér oft stundir með því að leika sér á óskipulagðan hátt. Hægt er að leika sér með bolta, bíla og önnnur leikföng, og stundum án allra hjálpartækja.

Leikur með leikreglum.

Ýmsir leikir, svo sem brennó og snú snú, eru afmarkaðir af tilteknum reglum, sem segja til um það hvernig einstaklingarnir sem taka þátt í leiknum mega haga sér, og stundum einnig um það hver vinnur eða tapar. Oft er erfitt að segja til um það hvort leikir með leikreglum eru íþróttir, spil, eða hvorugt af þessu.

Tölvuleikur.

Á við um þegar leikið er í tölvu, oftast þá eftir leikreglum. Þá er bæði hægt að spila í leikjatölvu eða forritanlegri tölvu. Hægt er að ná í leiki af netinu eða af geisladiskum og sambærilegum gagnageymslum.
Neva

Neva er á í Norðvestur-Rússlandi. Hún er stutt, aðeins 74 kílómetrar að lengd. Hún er samt mikilvæg fyrir skipasamgöngur í Rússlandi, því hún rennur úr Ladogavatni og tæmist í Finnska flóa, sem gengur inn úr Eystrasalti. Skipaskurðir tengja hana við Volgu og Hvítahafið. Við árósana er Sankti Pétursborg.
Hængur

Hængur getur meðal annars átt við:
Honorius Augustodunensis

Honorius Augustodunensis (einnig þekktur sem Honorius frá Autun) var vinsæll kristinn guðfræðingur og heimspekingur á fyrri hluta 12. aldar.

Fæðingar- og dánarár hans eru óþekkt en oftast er talið að hann hafi fæðst um 1080 og dáið skömmu eftir miðbik 12. aldar eða um 1151. Lítið er vitað um ævi hans umfram það sem stendur í verkum hans, en þar kemur fram að hann var munkur sem ferðaðist til Englands og var þar hjá Anselm í Kantaraborg. Undir lok ævi hans bjó hann í Skotaklaustri í Regensburg í Þýskalandi.

Honorius ritaði mörg verk um aðskiljanlegustu efni í aðgengilegum og alþýðlegum stíl. Hann var afkastamikill höfundur og skrifaði á latínu eins og tíðkaðist hjá lærðum mönnum á miðöldum. Verkin hans náðu töluverðri útbreiðslu hjá leikmönnum og voru m.a. þýdd á frönsku og þýsku.

Þekktasta rit hans er líklega "Elucidarius", yfirlit yfir trúaratriði kristninnar í samtalsformi. Þýðing á forníslensku hefur varðveist í nokkrum handritum, m.a. í Hauksbók frá 1302 - 1310. Útgáfu á norrænni þýðingu á "Elucidariusi" er að finna í Gunnar Harðarson (ritstj.), "Þrjár þýðingar lærðar frá miðöldum", Reykjavík, Hið íslenska bókmenntafélag, 1989.
Matarprjónalöndin fjögur

Matarprjónalöndin fjögur eru Kína, Japan, Kórea og Víetnam og er þar verið að vísa í að þessi fjögur lönd eru þau einu þar sem matarprjónar eru notaðir í stað annarra áhalda eins og hnífs og gaffals.
Plútos

Plútos (Πλοῦτος) var guð auðs í grískri goðafræði. Hann var sonur Demetru. Seifur blindaði Plútos svo Plútos myndi dreifa auði sínum án fordóma.