arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Rökyrðing

Rökyrðing er, í rökfræði, einhver setning sem felur í sér ótvíræða staðhæfingu, óháð sanngildi staðhæfingarinnar. Rökyrðing er þá hvorki spurning né skipun, heldur fullyrðing á borð við:

Rökyrðingar þurfa ekki að vera sannar:

Ekki allar málsgreinar eru rökyrðingar:

Umsagnarökyrðingar.

Rökyrðingar þurfa ekki að vera fullyrðingar, heldur geta þær verið umsagnir sem notast við breytur:

Til þess að slíkar rökyrðingar séu fullyrtar verður að gefa breytunum gildi, til dæmis ef að "y = Superman", þá er fullyrðingin "Superman getur flogið". Umsagnarökyrðingar eru yfirleitt notaðar þegar að skoða á eiginleika rökyrðingarinnar sé henni beitt á mengi. Til dæmis væri mengi allra bifreiða á Íslandi mjög stórt - köllum það "B". Þá er rökyrðingin "R(x) = "x er blár"" ekki fullyrðing, en hins vegar verður hún það þegar sagt er:

Sem er satt; það þarf ekki að líta langt til þess að sjá dæmi um bláan bíl. Hins vegar væri setningin

ósönn, þar sem að við vitum að það eru líka til rauðir, svartir og alls kyns litaðir bílar á Íslandi, og bílar eru sjaldnast samtímis rauðir og bláir.
Udon

Udon (japanska: うどん; kínverska: 烏冬, eða 烏冬麵) er núðlutegund gerð úr hveiti sem er vinsæl í kóreskri og japanskri matargerð. Udon er talin hafa verið flutt frá Kína í gegnum Kóreu til Japan á 6. öld.

Udon er venjulega borið fram í bragðmildu seyði, til dæmis með soja-sósu, og með rækjum eða pönnusteiktu tofu.
Richard Pryor

Richard Pryor (1. desember 1940 - 10. desember 2005) var bandarískur gamanleikari og uppistandari.

Richard Pryor var fæddur Franklin Lenox Thomas í Peoria í Illinois í Bandaríkjunum. Hann lést úr MS-sjúkdómnum í Encino í Los Angeles í Kaliforníu í Bandaríkjunum.
Messías

Messías er íslenskun af hebreska orðinu "mashiach" sem þýðir „smurður“. Í gyðingdómi, var messías (מָשִׁיח "hinn smurði") upphaflega notað um alla sem voru álitnir smurðir (valdir af Guði). Í trúarhefð gyðinga er messías afkomandi Davíðs konungs, hann mun endurreisa ríki Davíðs og skapa frið á jörðu. Þeir sem eru kristnir álíta Jesúm vera þennan messías en því trúa gyðingar ekki. Orðið Kristur (úr grísku Χριστός, "Khristos", „hinn smurði“) er bókstafleg þýðing á „mashiach“.

Í Gamla testamentinu er hugtakið „messías“ upphaflega notað um konung Ísraela og æðsta prest. Úr þeim erfiðleikum sem gyðingar lentu í (við fall Norðurríkisins og þrældóminn í Babýlon) skapaðist spá um komandi konung og frelsara. Tími messíasar yrði Guðs ríki. Spádómurinn var ekki bundinn einni persónu heldur nýjum tíma, frelsi úr neyð og fullkomnu réttlæti. Spámenn gyðinga sáu margsinnis fyrir komu messíasar.

Samkvæmt kristinni trú hefur þessi spádómur ræst með Jesú frá Nasaret. Símon Pétur er sá fyrsti samkvæmt Nýja testamentinu sem vottar um að Jesús sé Messías (Markúsarguðspjallið 8:29).

Í íslam er Jesús (Isa) einnig álitinn vera "maseeh", eða messías, og endurkomu hans til jarðar er beðið ásamt öðrum messíasi, Mahdi.
Indiana (fylki)

Indiana er fylki í Bandaríkjunum. Indiana er 94.321 ferkílómetrar að stærð. Indiana liggur að Ohio í austri, Kentucky í suðri, Illinois í vestri og Michigan og Michigan-vatni í norðri.

Höfuðborg fylkisins, sem er jafnframt stærsta borg þess, heitir Indianapolis. Rúmlega 6,8 milljón manns býr í Indiana (2020).
Mannréttindi

Mannréttindi eru hugmyndin um að allir menn njóti ákveðinna grundvallarréttinda sem ekki verða af þeim tekin og eru í gildi í hvaða lögsögu sem er og óháð þáttum eins og kyni, þjóðerni eða kynþætti. °°°°
Sameinuðu þjóðirnar hafa beitt sér fyrir samþykkt fjölmargra þjóða á yfirlýsingu, sem kallast Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna og er hún eða efnisatriði hennar víða stjórnarskrárbundin, eða með öðrum hætti tryggt að borgararnir njóti þess réttar sem þar er áskilinn. Sumar svæðisbundnar stofnanir hafa einnig samþykkt mannréttindasaminga, þróaðasta dæmi þess er Mannréttindasáttmáli Evrópu á vegum Evrópuráðsins. Sá samningur hefur mikið vægi í aðildarríkjunum og einstaklingar innan þeirra geta farið með kvörtunarefni sín fyrir sérstakan dómstól.

Gerðir mannréttinda.

Mannréttindum er gjarnan skipt niður í frelsi og réttindi (stundum nefnd neikvæð og jákvæð réttindi eða griðaréttur og gæðaréttur). Neikvæð réttindi eða griðaréttur samsvarar aðhaldsskyldu og eru þau sem að krefjast aðgerðarleysis (að borgararnir séu látnir í friði) og eru til dæmis tjáningarfrelsi, trúfrelsi og fundafrelsi. Jákvæð réttindi eða gæðaréttur eru aftur á móti þau réttindi sem að ríki hafa jákvæða skyldu eða svokallaða verknaðarskyldu til að tryggja borgurum sínum, eins og réttur til menntunar, heilbrigðis og lífsviðurværis. Þó er hægt að tryggja frelsi með því að varna nokkrum frá því að brjóta gegn því.

Mannréttindum er einnig stundum skipt í kynslóðir samkvæmt hugmynd Karel Vasak:

Þriðja kynslóðin nýtur minnstrar viðurkenningar enn sem komið er.

Mannréttindi í stjórnarskránni.

Sjöundi kafli Stjórnarskrár Íslands er svokallaður "mannréttindakafli". Þar er meðal annars kveðið á um að ekki skuli lögleiða nema hefðbundna ritskoðun, og þá aðeins til að tryggja allsherjarreglu eða öryggi ríkisins. Pyndingar og nauðungarvinna eru bannaðar með öllu.
Gáttaþefur

Gáttaþefur er ellefti jólasveinninn kallaður sem kemur til manna, þann 22. desember, samkvæmt þeirri röð sem birt er í Þjóðsögum Jóns Árnasonar frá 1862.

Gáttaþefur hafði mjög stórt nef og fann ilminn af laufabrauði langt upp á heiðar og lokkaði það hann til bæja.

Um hann kvað Jóhannes úr Kötlum:
1867

Árið 1867 (MDCCCLXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Jean Baptiste Joseph Fourier

(Jean Baptiste) Joseph Fourier (21. mars 1768 – 16. maí 1830) var franskur barón, verkfræðingur og stærðfræðingur. Hann er þekktastur fyrir rannsóknir sínar á varmaleiðni og á hornafallaröðum. Þessar raðir eru við hann kenndar og kallast Fourier-raðir og hafa gífurlega þýðingu í eðlisfræði, verkfræði og á fleiri sviðum, auk þess að vera stærðfræðilega áhugaverðar.
732

Árið 732 (DCCXXXII í rómverskum tölum)
1576

Árið 1576 (MDLXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Enrico Fermi

Enrico Fermi (29. september 1901 – 28. nóvember 1954) var einn mesti eðlisfræðingur 20. aldarinnar og sérfræðingur í nifteindum. Fæddur í Róm, sonur Alberto Fermi og Idu de Gattis. 1922 útskrifaðist hann með doktorsgráðu í eðlisfræði frá Háskólanum í Pisa. Meðal afreka hans má nefna uppgötvun hans á lögmálunum sem stjórna eindum er hlýta einsetulögmáli Paulis árið 1926, en þær eru kallaðar Fermíeindir eftir honum, og kenningu hans um beta-hrörnun (1934) sem leiddi til uppgötvunnar kjarnaklofnunar. Hann hlaut nóbelsverðlaunin í eðlisfræði 1938 fyrir rannsóknir sínar á tilbúinni geislun nifteinda og kjarnahvörfum vegna hægfara nifteinda. Í kjölfarið flutti hann til Bandaríkjanna til að flýja Ítalíu fasismans og varð Bandarískur ríkisborgari árið 1944. Þar náði hann miklum árangri í rannsóknum á kjarnaklofnun og framkvæmdi röð tilrauna sem miðuðu að því að framkalla keðjuverkun kjarnaklofnunar. Þetta tókst 2. desember 1942 á veggtennisvelli í Chicago. Í framhaldi af þessu tók hann þátt í Manhattan-verkefninu um smíði fyrstu kjarnorkusprengjunnar. Eftir stríðið tók hann við prófessorsstöðu við Chicago-háskóla og rannsakaði uppruna geimgeisla. Lengdareiningin fermí er kennd við hann.
1281

Árið 1281 (MCCLXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Valgerður Gunnarsdóttir

Valgerður Gunnarsdóttir (fædd á Dalvík árið 1955) er fyrrverandi alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi og skólameistari Framhaldsskólans á Laugum í Þingeyjarsveit. Valgerður sat í bæjarstjórn á Húsavík frá 1986 til 1998 og var forseti bæjarstjórnar frá 1994 til 1996. Hún var formaður Skólameistarafélags Íslands frá 2009-2013.

Starfsferill og stjórnmálaþátttaka.

Valgerður sat í bæjarstjórn á Húsavík fyrir Kvennalistann frá 1986 til 1998. Hún var forseti bæjarstjórnar frá 1994 til 1996. Á árunum 1986 til 1990 sat hún í stjórn útgerðarfélagsins Höfða á Húsavík. Hún sat í skólanefnd Framhaldsskólans á Húsavík frá 1987 til 1999 og sat í fræðslu- og menningarmálanefnd Húsavíkur frá 1994 til 1999. Valgerður hefur verið í Sjálfstæðisflokknum frá árinu 2008 og náði 2. sæti í prófkjöri flokksins í Norðausturkjördæmi í janúar 2013.

Valgerður var íslenskukennari, deildarstjóri og námsráðgjafi við Framhaldsskólann á Húsavík frá stofnun skólans árið 1987 til ársins 1999, þegar hún var skipuð skólameistari Framhaldsskólans á Laugum. Valgerður var kjörin í stjórn Skólameistarafélags Íslands árið 2000 og var formaður þess frá 2009-2013. Hún hefur verið formaður Samstarfsnefndar framhaldsskóla á Norðurlandi frá árinu 2006.

Menntun.

Valgerður lauk landsprófi frá Gagnfræðaskóla Dalvíkur árið 1971. Hún sótti námskeið í matreiðslu fyrir matreiðslumenn á fiskiskipaflotanum við Húsmæðraskólann á Akureyri veturna 1973 og 1974. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1975 og BA prófi í íslensku og bókmenntafræði frá Háskóla Íslands árið 1982. Árið 1996 lauk hún námi í uppeldis- og kennslufræði frá Háskólanum á Akureyri.

Fjölskylda.

Valgerður er fædd á Dalvík árið 1955. Foreldrar hennar eru Ásta Jónína Sveinbjarnardóttir og Gunnar Þór Jóhansson skipstjóri.

Eiginmaður hennar er Örlygur Hnefill Jónsson lögmaður og varaþingmaður á Húsavík. Börn þeirra eru Emilía Ásta Örlygsdóttir (fædd 1977), Örlygur Hnefil Örlygsson (fæddur 1983) og Gunnar Hnefil Örlygsson (fæddur 1990). Börn Valgerðar reka hótel og ferðaþjónustu á Húsavík. Tengdafaðir Valgerðar var Jón Hnefill Aðalsteinsson (1927-2010), prófessor í þjóðfræði við Háskóla Íslands.
Kári Jónasson

Kári Jónasson (fæddur í Reykjavík árið 1940) er ritstjóri Fréttablaðsins. Hann var áður fréttastjóri Ríkisútvarpsins og blaðamaður á Tímanum.
Fyrsta súran

Fyrsta súran, "Upphafið", eða á arabísku Al-Fatiha (الفاتحة), er inngangskafli Kóransins og dagleg bæn trúaðra múslima.

Þegar þessi súra er lesin sem dagleg bæn lýkur henni með "Amín" (Amen).
Vafri

Vafri er forrit sem notað er til að vafra um netið eða skoða skjöl á vefþjónum eða skráakerfi m.a. með notkun HTTP-samskiptareglnanna. Vafrar lesa kóða vefsíðu og nota hann til að miðla kóðanum á lesanlegu formi til notandans. Stærsta netkerfi samansett af samtengdum skrám er þekkt sem veraldarvefurinn.

Algengir netvafrar.

Algenstu vafrar í borðtölvum eru "(tölur frá jan. 2018)":
Íslensk mannanöfn eftir notkun

Eftirfarandi listi yfir íslensk mannanöfn eftir notkun er unninn upp úr íslensku þjóðskránni í desember 2005.

Sökum stærðar listans er hann síðuskiptur, þau nöfn sem einn eða tveir bera eru á aukasíðum.

Alls eru 11.826 mismunandi fyrsta nafn skráð í þjóðskrá Íslands, íslenskir og erlendir ríkisborgarar, í þessari tölu eru þó þrjú nöfn sem ekki eru mannanöfn, "drengur" og "stúlka" tákna ónefnd börn og "Gervimaður" er notað af söluaðilum vegna erlendra gesta sem hafa ekki kennitölu.

3.772 nöfn hafa þrjá eða fleiri núlifandi nafnhafa á árinu 2005, 1.419 nöfn hafa tvo nafnhafa og 6.635 nöfn hafa aðeins einn (stærstur hluti þeirra af erlendum uppruna).
Showbiz

Showbiz er fyrsta breiðskífa Muse. Platan var gefin út í Bandaríkjunum þann 28. september 1999 og í Bretlandi 4. október 1999 af Mushroom Records.
Minna-Hof

Minna-Hof er heiti á a.m.k. tveimur bæjum á Íslandi sem báðir eru á Suðurlandi:
Jan Mayen

Jan Mayen er norsk eldvirk eyja í Norður-Íshafi, um 550 km norðaustur af Íslandi. Eyjan er um 380 km² að flatarmáli, 53,6 km löng, með strandlengju upp á 124 km og breidd hennar er á bilinu 2,5 – 15,8 km. Jan Mayen teygir sig frá suðvestri til norðausturs og á norðausturhluta eyjarinnar er hið risavaxna eldfjall Beerenberg sem er 2277 m hátt. Jan Mayen teygir sig frá 70°50'N og 9°03'W í suðri til 71°10'N og 7°57'W í norður.

Eyjan er á heitum reit og hafa eldgos verið tíð í Beerenberg síðustu aldir, það síðasta árið 1985. Þar áður urðu eldgos árin 1973 og 1970. Allt voru þetta tiltölulega lítil sprungugos í hlíðum fjallsins. Sögulegar heimildir eru til um gos árin 1732, 1818 og 1851.

Aðeins einn bær er á eynni, "Olonkinbyen" og búa þar 18 íbúar. Eyjunni er stjórnað af norska fylkinu Nordland.

Fundur og nafngift.

Ekki er óhugsandi að það hafi einmitt verið Jan Mayen sem Beda prestur fann á 6. öld e.Kr. þegar hann segir frá eldi spúandi eyju í norðri þar sem dagur var allan sólarhringinn. Einnig má vel vera að sæfarar víkingaaldar hafi vitað um eyjuna. En Henry Hudson fann síðan eyjuna árið 1607 á einni fjögurra ferða sinna um Norður-Íshafið er hann var að leita að siglingaleið til Kína. Hvalveiðimenn sigldu í kjölfarið til eyjarinnar og árið 1614 var henni gefið nafnið Jan Mayen eftir hollenska hvalveiðiskipstjóranum Jan Jacobs May van Schellinkhout.

Tenglar.

erlendir
Ja, vi elsker dette landet

Ja, vi elsker dette landet, oft stytt í Ja, vi elsker er þjóðsöngur Noregs. Hann varð ekki opinber þjóðsöngur fyrr en árið 2019 en var oft notaður. Bjørnstjerne Bjørnson skrifaði textann og birti í Aftenbladet 1. október 1859. 24 menn sungu lagið fyrst á Eidsvoll 17. maí 1864 í tilefni af því að 50 ár væru liðin síðan stjórnarskrá landsins var samþykkt.

Oftast er bara fyrsta og tvö síðustu erindin sungin.
Strokkur

Strokkur getur átt við:
Faxe Kondi

Faxe Kondi er danskur gosdrykkur, framleiddur af Faxe Bryggeri A/S. Faxe Kondi inniheldur glúkósa sem er annað heiti yfir þrúgusykur. Einnig fyrirfinnst útgáfa af sportdrykk sem þykir svipa ansi mikið til Faxe Kondi og heitir sá drykkur Onside Sport og er framleiddur af Coca Cola Danmark A/S og TV3 A/S.
Auld lang syne

Auld lang syne er lag eftir Robert Burns, og mætti þýða heiti þess sem "löngu liðnar stundir". Lagið er eitt þekktasta þjóðlag enskumælandi landa jafnvel þó það sé ort á skosku. En fyrir vikið hefur það fengið á sig gæluheitið "lagið sem enginn kann", þar eð það þekkist vel en ekki ljóðið við lagið.

Auld lang syne þekkist á mörgum öðrum tungumálum, en á íslensku heitir það bræðralagssöngurinn og er kjörsöngur skáta.
Brúardrápa Hannesar Hafstein

Brúardrápa Hannesar Hafstein var frumflutt 8. september 1891 við vígslu Ölfusárbrúar.
Vilhjálmur þögli

Vilhjálmur I af Óraníu-Nassá, einnig nefndur Vilhjálmur þögli (24. apríl 1533 – 10. júlí 1584) var af Nassá-ættinni og varð Óraníufursti 1544. Hann var helsti leiðtogi uppreisnar Hollendinga gegn Spánverjum sem hrinti af stað Áttatíu ára stríðinu sem lauk með formlegu sjálfstæði Hollands árið 1648.

Hann var upphaflega stjórnmálamaður við hirð spænska landstjórans en varð brátt óánægður með áhrifaleysi innfæddra aðalsmanna og ofsóknir á hendur mótmælendum. Hann gerðist því þátttakandi í uppreisn Hollendinga og þegar hertoginn af Alba kom til að kveða niður uppreisnarmenn 1567 gerði hann Vilhjálm útlægan og lét gera eigur hans upptækar.

Vilhjálmur kom sér þá upp her, aðallega með þýskum málaliðum, og réðist, ásamt bræðrum sínum Lúðvík af Nassá og Adolf af Nassá, inn í norðurhluta Spænsku Niðurlanda. Þar unnu þeir flestar borgir á sitt band (utan Amsterdam og Middelburg) sem síðan kölluðu saman hollenska ríkisráðið (sem þær höfðu raunar ekki rétt til að gera) og lýstu Vilhjálm ríkisstjóra yfir Hollandi og Sjálandi.

Stríðið hélt áfram og uppreisnarmenn náðu brátt á sitt vald mörgum borgum um allt landið. Nýja landstjóranum hertoganum af Parma, tókst þó að ná suðurhlutanum aftur á sitt vald.

22. júlí 1581 sóru meðlimir ríkisráðsins afneitunareiðinn þar sem þeir lýstu því yfir að Filippus II Spánarkonungur væri ekki lengur konungur þeirra. Frans, hertogi af Anjou átti að verða nýr konungur norðurhluta Niðurlanda, meðal annars til að tryggja stuðning Frakkakonungs. Hertoginn var gríðarlega óvinsæll og héruðin Holland og Sjáland neituðu að viðurkenna hann sem þjóðhöfðingja. Eftir að hafa reynt og mistekist að taka Antwerpen með valdi 18. janúar 1583 hélt hann burt. Staða Vilhjálms hafði veikst mikið við þetta en hann var samt áfram ríkisstjóri.

Vilhjálmur var myrtur af Balthasar Gérard, sem var stuðningsmaður Spánarkonungs og sóttist eftir lausnargjaldinu sem sá hafði sett Vilhjálmi til höfuðs.
Viktor Emmanúel 2.

Viktor Emmanúel 2. Savoja (14. mars 1820 – 9. janúar 1878) var konungur Sardiníu frá 1849 og síðan konungur Ítalíu frá sameiningunni 1861. Hann var elsti sonur Karls Alberts Savoja konungs Sardiníu og Maríu Teresu Habsburg-Lorraine. Hann fæddist í Tórínó en fylgdi föður sínum síðan til Flórens þar sem hann ólst upp.

Hann tók þátt í Fyrsta sjálfstæðisstríðinu og var viðstaddur þegar sameiningarsinnar töpuðu í orrustunni við Novara. Faðir hans sagði í kjölfarið af sér konungdómi og Viktor Emmanúel tók við.

Í kjölfar sigra sameiningarsinna í Seinna sjálfstæðisstríðinu var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í öllum héruðum Norður-Ítalíu þar sem hann var valinn konungur og lýðveldissinnar eins og Giuseppe Garibaldi beygðu sig undir þá ákvörðun. Konungsríkið Sardinía var þá látið ná yfir alla Ítalíu og Viktor Emmanúel varð Viktor Emanúel II konungur Ítalíu.
Alcide De Gasperi

Alcide De Gasperi (3. apríl 1881 – 19. ágúst 1954) var ítalskur stjórnmálamaður, stofnandi og helsti hugmyndafræðingur kristilega demókrataflokksins á Ítalíu og forsætisráðherra Ítalíu á rósturtímum fyrstu áranna eftir Seinni heimsstyrjöld. Hann er, ásamt Konrad Adenauer og Robert Schuman kallaður „faðir Evrópusambandsins“. Hann varð utanríkisráðherra í þjóðstjórn Ferruccio Parri 1945 og átti þátt í að semja um flutning valds frá hernámsliði Bandamanna til ítalskra yfirvalda. Sem forsætisráðherra Ítalíu átti hann stóran þátt í því að sameina andstæðar fylkingar kommúnista, sósíalista og borgaralegu aflanna, þótt hann síðar útilokaði ítalska kommúnistaflokkinn frá stjórnarþátttöku, að ósk Bandaríkjanna, og hafði umsjón með breytingu landsins úr konungsríki í lýðveldi og samningu nýrrar stjórnarskrár 1946. Um stutt skeið fór hann með vald konungs/forsetavald eftir að síðasti konungur Ítalíu, Úmbertó II, yfirgaf landið. Hann stuðlaði meðal annars að því að Ítalía varð fullur þátttakandi í vestrænni samvinnu, stofnmeðlimur NATO, og þiggjandi Marshallaðstoðar frá Bandaríkjunum.
Tara (Írlandi)

Tara-hæð, (i. "Teamhair na Rí", "Hæð konunganna") er hæð við Boyne ánna, milli Navan og Dunshaughlin í Meath-sýslu í Leinster á Írlandi. Hæðin er sögufræg á Írlandi, en þar er sagt að Árd Rí Éireann ("Hákonungur Írlands") hafi haft aðsetur. Á svæðinu er mjög mikið um fornminjar.
Milton (hestur)

Milton var hestur sem John Whitaker keppti á í hindrunarstökki. Klárinn var grár geldingur af hollensku kyni. Hann varð fyrsti hestur (utan kappreiðagreina) til að vinna yfir 1 milljón punda í ólíkum hindrunarstökkskeppnum. Hann var dáður af öllum og vinsældur jukust jafnvel þegar hann lést 4. júlí 1999.

Á árunum 1985 til 1994 var Milton hvað bestur, vann margar alþjóðlegar keppnir og tryggði Englandi meðal annars gull í liðakeppni Evrópumótsins 1987 og 1989, einstaklingsgull á evrópumótinu 1989, einstaklingssilfur í heimsmeitarakeppninni 1990. Enn fremur unnu þeir John Heimsbikar FEI bæði árin 1990 og 1991.
Jean-Marc Bosman

Jean-Marc Bosman (fæddur 30. október 1964 í Liege) er belgískur fyrrum knattspyrnumaður sem er þekktastur fyrir að hafa barist fyrir atvinnuréttindum sínum með þeim afleiðingum að umhverfi knattspyrnunnar í Evrópu gjörbreyttist eftir að hinn svokallaði Bosman-dómur féll í desember 1995.

Knattspyrnuferill.

Bosman hóf ferilinn hjá Standard Liège og var seldur þaðan fyrir ígildi €100.000 til RFC Liège árið 1986. Hann gerði fjögurra ára samning við félagið en gekk illa hjá félaginu. Þegar samningnum lauk árið 1990 voru laun hans lækkuð í tæplega þriðjung af fyrri launum. Bosman undi því illa og gerði samning við Dunkirk í Frakklandi sem tryggði honum svipuð laun og hann hafði haft. Samningaviðræður milli knattspyrnufélaganna gengu illa og deilur urðu um upphæðina og greiðsludagsetninguna.

Þegar að Dunkirk neitaði að fallast á kröfur RFC hækkaði belgíska félagið verðið á honum upp í ígildi €400,000, fjórum sinnum meira en hann hafði verið keyptur á.

Bosman þótti að sér vegið, boðin lúsarlaun og gert erfitt um að yfirgefa félag sem vildi ekkert með hann hafa. Hann hóf því að undirbúa lögsókn gegn félaginu þar sem aðgerðir þess skertu atvinnufrelsi hans. Hann var látinn æfa einn sín liðs og sendur í lán til félaga í neðri deildunum í Frakklandi og Belgíu. Að lokum endaði hann hjá 4. deildar-liðinu Vise í Belgíu árið 1994. Þar lék hann þegar niðurstaða fékkst í dómsmálinu sem hafði nú náð til Mannréttindadómstóls Evrópu.

Ferli hans lauk árið 1996, hann hafði ekki náð sér eftir álagið vegna dómsmálsins og óvildar sem hann skapaði sér.
Líkindamál

Líkindamál er, í líkindafræði, jákvætt mál á mælanlegu rúmi sem almennt er notað til þess að mæla líkurnar á einhverjum atburður í líkindarúmi.

Ef að P er líkindamál og E er einhver atburður þ.a. formula_1 er P(E) líkurnar á því að atburðurinn E eigi sér stað.

Formleg skilgreining.

Sé P vörpun úr σ-algebru formula_2 yfir á bilið formula_3 sem uppfyllir eftirfarandi skilyrði, þá er P líkindamál.
Hergé

Hergé, dulnefni fyrir Georges Prosper Remi (fæddur 22. maí 1907 í Etterbeek, Brussel, Belgíu, lést 3. mars 1983) var belgískur myndasöguhöfundur. Hergé skapaði meðal annars teiknimyndaflokkinn um "Tinna", Afreksverk Palla og Togga og Ævintýri Alla, Siggu og Simbós. Hann var þekktur fyrir einkennandi stíl sem var kallaður "ligne claire" eða „hrein lína“, miklar bakgrunnsrannsóknir í síðari verkum sínum og nákvæmni í myndrænni framsetningu.

Nafnið Hergé er komið af franska framburði „R.G.“ sem eru upphafsstafir fæðingar- og ættarnafns Hergé gagnstæðir (Georges Remi - R.G.).

Hann fæddist í bænum Etterbeek nærri Brussel. Tólf ára gerðist hann skáti og fyrstu teikningar hans birtust í fréttabréfum og tímaritum skátahreyfingarinnar í Belgíu. Um tvítugt fékk hann starf við íhaldssama kaþólska dagblaðið "Le XXe Siècle" („20. öldin“) sem var undir ritstjórn fasistans Norbert Wallez. Wallez kom á fót sérblaði fyrir börn, "Le Petit Vingtième" („litla tuttugasta“) sem kom út með dagblaðinu á hverjum fimmtudegi. Hergé varð ritstjóri blaðsins og aðalmyndhöfundur. Þar byrjaði hann að þróa sína eigin myndasögu og fyrsta Tinnasagan, "Tinni í Sovétríkjunum", hóf ferill sinn í blaðinu í janúar 1929. Sögurnar um Tinna og Palla og Togga sem birtust í "Le Petit Vingtième" slógu í gegn í Belgíu. Fyrsta „alvarlega“ Tinnasagan, "Blái lótusinn", kom þar út á árunum 1934-35. Í þeirri sögu lagði Hergé meiri áherslu á bakgrunnsrannsóknir og flóknari atburðarás. Þegar Þjóðverjar lögðu Belgíu undir sig í síðari heimsstyrjöld var" Le XXe Siècle" lokað. Hergé hélt áfram að teikna fyrir "Le Soir" en þegar bandamenn náðu Belgíu á sitt vald var því blaði lokað. Hann var sjálfur ásakaður um samvinnu með hernámsliði Þjóðverja og fékk ekki vinnu eftir stríð. Næstu ár endurteiknaði hann nokkrar af eldri sögunum, meðal annars með aðstoð Edgar P. Jacobs. Árið 1946 tók útgefandinn Raymond Leblanc hann upp á sína arma og fjármagnaði stofnun vikuritsins "Tintin "þar sem Ævintýri Tinna héldu áfram að birtast. Eftir taugaáfall árið 1950 stofnaði hann, ásamt nokkrum samstarfsmönnum, Studios Hergé. Þar unnu allt að 50 manns þegar mest var, þar á meðal þekktir myndasöguhöfundar á borð við Jacques Martin, Bob de Moor og Roger Leloup. Þar vann Hergé til dauðadags.

Hergé-safnið var opnað 2009 í Louvain-La-Neuve.