arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Refasmárar

Medicago er ættkvísl blómstrandi plantna, almennt þekkt sem refasmári, í belgjurtaætt. Ættkvíslin inniheldur að minnsta kosti 87 tegundir og er aðallega um Miðjarðarhafs lægðina. Þekktasta tegund ættkvíslarinnar er alfalfa ("M. sativa"), mikilvæg beitarplanta, og ættkvíslarnafnið er dregið af latínuheitið fyrir þá tegund, "medica", úr (gríska μηδική (πόα); medísku (gras). Flestar tegundir ættkvíslarinnar eru lágvaxnar eða skriðular jurtir, líkar smárum, en með fræhaki eins og fjalldalafífill. Hinsvegar, er alfalfa um meters há, og "M. arborea" er runni. Vitað er að tegundir ættkvíslarinnar mynda virk efnasambönd svo sem medicarpin (flavonoid) og medicagenic acid (triterpenoid saponin).

Litningatala "Medicago" er frá 2"n" = 14 til 48.

Alhliða lýsingar af ættinni eru hjá; Lesinš and Lesinš 1979 og Small &amp; Jomphe 1989. Helstu söfn eru SARDI (Australia), USDA-GRIN (Bandaríkin), ICARDA (Sýrland), and INRA (Frakkland).

Þróun.

"Medicago" greindist frá "Glycine" (sojabaunir) fyrir um 53–55 milljómnum árum síðan (snemma í Eocene), frá "Lotus" (maríuskór) fyrir 49–51 milljónum árum síðan (einnig í Eocene), og frá "Trigonella" fyrir 10–22 milljón árum síðan (í Miocene).

Vistfræðilegar milliverkanir við aðrar lífverur.

Sambýli við niturbindandi rhizobium bakteríur.

Béna "et al." (2005) setti saman "molecular phylogeny" 23ja "Sinorhizobium" stofna og kannaði sambýlishæfileika sex stofnanna við 35 "Medicago" tegundir. Samanburður á þessum "phylogenies" bendir til margra umbreytinga í sambýlinu þeirra í þróunarsögunni. Einnig telja þeir að landfræðileg útbreiðsla stofnanna takmarki útbreiðslu einstakra "Medicago" tegunda.

Nytjar.

Fyrir utan alfalfa, hafa nokkrar jarðlægar tegundir ættkvíslarinnar (svo sem "Medicago lupulina" og "Medicago truncatula") hafa verið notaðar sem beitarplöntur.

Skordýr sem leggjast á Medicago.

"Medicago" tegundir eru fæða lirfa sumra Lepidoptera tegunda, svo sem: Korscheltellus lupulina, Axylia putris, Chiasmia clathrata, Eupithecia centaureata, "Anarta trifolii eða Hadula trifolii", Xestia c-nigrum, and Agrotis segetum og ættkvíslinni "Coleophora", svo sem "C. frischella" (skráð á "M. sativa") og "C. fuscociliella".

Tegundir.

Þessi listi er tekinn saman úr:

Tegundir með óljósa grasafræðilega stöðu.

Staða eftirfarandi tegunda er enn óljós:

Nýlegar "molecular phylogenic" greining á "Medicago" benda til að deildir og undirdeildir eins og settar eru upp af Small &amp; Jomphe, eins og sést hér fyrir ofan, eru almennt polyphyletic. Hinsvegar, með minniháttar endurskoðun gætu deildir og undirdeildir gerðar monophyletic.
Labrador hundar

Labrador hundur, labrador retriever eða bara labrador (stundum kallaður „labbi“) er afrigði af hundi. Labrador er vinsælasta hundakynið bæði í Bandaríkjunum og Bretlandi (miðað við fjölda skráðra eigenda) en nýtur einnig mikilla vinsælda víða annars staðar. Labrador hundar eru vingjarnlegir, greindir, leiknir og geðgóðir. Þeir eru bæði prýðilegir fjölskylduhundar og vinnuhundar. Labrador hundar eru meðal þeirra hunda sem eru hvað fljótastir að læra. Þeir eru einnig þekktir fyrir að vera sundelskir, enda upphaflega ræktaðir til þess að sækja bráð skotveiðimanna í vatn og til brúks á andaveiðum. Þeir voru fyrst ræktaðir á 19. öld

Stærð.

Labrador hundar eru stórir hundar. Rakkar vega yfirleitt um 27-36 kg en tíkur um 23-32 kg.
Skálafjörður

Skálafjörður er lengsti fjörður í Færeyjum, um 14,5, km og er góð hafnaraðstaða þar. Við fjörðinn eru 13 þéttbýlisstaðir: Strendur, Innan Glyvur, Skála, Skálafjørður, Gøtueiði, Skipanes, Søldarfjørður, Lambareiði, Glyvrar, Saltangará, Runavík, Saltnes og Toftir. Á austurströnd fjarðarins tekur ein byggð við af annarri þannig að nánast er um samliggjandi byggð.

Eysturoyargöngin sem opnuðu árið 2020 stytta ferð til Tórshavnar um tæpa 40 kílómetra.
Viktor Orri Valgarðsson

Viktor Orri Valgarðsson (f. 22. október 1989) er stjórnmálafræðingur og var varaþingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður frá 21. desember 2016 til 6. mars 2017 (Píratar).
Vogagöngin

Vogagöngin (færeyska: "Vágatunnilin") eru neðansjávargöng, þau fyrstu í Færeyjum. Þau voru opnuð árið 2002, en framkvæmdin hafði tafist vegna færeysku kreppunnar um áratug áður. Göngin tengja eyjarnar Voga og Straumey en millilandaflugvöllur Færeyja er á fyrrnefndu eyjunni; Vogaflugvöllur. Þau eru 4,9 kílómetra löng.
Luis García Meza Tejada

Luis García Meza Tejada (8. ágúst 1929 – 29. apríl 2018) var fyrrverandi einræðisherra í Bólivíu. Hann var hermaður í Bólivíuher og varð herforingi í valdatíð Hugo Banzer (1971-1978). Hann var leiðtogi hægrisinnaðra foringja sem voru ósáttir með endurreisn lýðræðis í landinu í kjölfar falls Banzers. Þeir frömdu því blóðugt valdarán árið 1980 (stundum kallað Kókaínvaldaránið) og komu á ógnarstjórn þar sem pólitískir andstæðingar voru fangelsaðir og pyntaðir. Þeir tóku upp samstarf við nýfasistaflokka í Evrópu og réðu böðla frá öðrum ríkjum Rómönsku Ameríku. Ríkisstjórn García Meza fékkst einnig við eiturlyfjasmygl. Glæpir stjórnarinnar leiddu á endanum til þess að alþjóðasamfélagið krafðist afsagnar García Meza. Hann sagði af sér 4. ágúst 1981. Tveir aðrir herforingjar tóku þá við um stutt skeið áður en Hernán Siles Zuazo tók við sem lýðræðislega kjörinn forseti 1982.

García Meza flúði land en var dæmdur "in absentia" fyrir mannréttindabrot. Árið 1995 var hann framseldur frá Brasilíu og fangelsaður. Hann sat í fangelsi þar til hann lést árið 2018.
Iðnaðarverkfræði

Iðnaðarverkfræði er undirgrein verkfræðinnar sem fjallar um hagræðingu flókinna ferla, kerfa eða stofnanna. Iðnaðarverkfræðingar vinna að því að útrýma sóun á tíma, fjármagni, efni, vinnustundum, vélartíma, orku og öðrum auðlindum.
Rambald

Rambald getur átt við:
ACID

Í tölvunarfræði er ACID skammstöfun á ensku sem vísar til ákveðinna eiginleika hreyfinga í gagnagrunnum. ACID-eiginleikar eru innbyggðir í flesta vinsælustu SQL-venslagagnagrunnana; Oracle, MS SQL, MySQL og PostgreSQL.

ACID eiginleikarnir eru eftirfarandi:
Parþaveldið

Parþaveldið eða Arsakídaveldið var íranskt ríki sem stóð þar sem nú eru Írak og Íran frá 247 f.Kr. til 224 e.Kr. Stofnandi þess var Arsak 1. leiðtogi Parna-ættbálksins sem lagði Parþíu í norðausturhluta Írans undir sig. Parþía var þá satrapdæmi í Selevkídaríkinu. Míþrídates 1. af Parþíu (um 171–138 f.Kr.) stækkaði þetta ríki mikið þegar hann lagði Medíu og Mesópótamíu undir sig með sigrum á Selevkídum. Á hátindi sínum náði Parþaveldið frá nyrstu uppsprettum Efrat, þar sem nú er mið-austurhluti Tyrklands, að austurhéruðum Írans. Silkivegurinn lá um ríkið og það varð miðstöð verslunar. Parþaveldið veiktist vegna átaka við Rómaveldi og innri átaka á 2. öld. Íranskur landstjóri í Persis (nú Fars í Íran), Adrasjir 1., stofnandi Sassanídaveldisins, gerði uppreisn gegn Parþaveldinu og sigraði að lokum konung þess, Arabanes 5., í orrustunni við Hormozdgan árið 224.
Óperetta

Óperetta er „létt ópera“, það er verk sem er styttra en hefðbundin ópera, fæst við léttúðugt viðfangsefni og hefur þann tilgang fyrst og fremst að skemmta áhorfendum. Óperettan þróaðist um miðja 19. öld út frá frönsku gamanóperunni þar sem vinsæl alþýðutónlist og talað mál voru notuð í sýningunni. Upphafsmenn óperettunnar voru frönsku tónskáldin Hervé og Jacques Offenbach. Austurríkismaðurinn Johann Strauss yngri varð síðar einn þekktasti óperettuhöfundur heims. Þekktustu óperettuhöfundar á ensku voru Gilbert og Sullivan sem sömdu 14 vinsælar óperettur á Viktoríutímanum.

Snemma á 20. öld tóku söngleikir smám saman við af óperettunum. Munurinn á óperettu og söngleik er að sá síðarnefndi er leikrit með söng- og dansatriðum meðan óperettan er ópera með töluðu máli. Í óperettum koma yfirleitt fram atvinnusöngvarar í aðalhlutverkum en í söngleiknum eru oftast leikarar sem syngja og dansa aðalhlutverkin. Mörkin þarna á milli eru þó oft óskýr.
Umhverfisvöktun

Umhverfisvöktun er kerfisbundin og síendurtekin skráning einstakra breytilegra þátta í umhverfinu. Umhverfisvöktun er notuð til að undirbúa mat á umhverfisáhrifum og í mörgum tilvikum þar sem athafnir manna fela í sér mikla hættu á að skaða náttúrulegt umhverfi.
Dryas integrifolia

Karralauf eða "Dryas integrifolia" er tegund blómstrandi plantna í Rósaætt. Hún vex í norðurhluta norður Ameríku, þar sem hún er frá Alaska yfir Kanada til Grænlands. Þetta er algeng tegund á heimskautasvæðum og er líklega algengasta blómstrandi plantan á sumum heimskautaeyjum Kanada. Það líkist mjög íslenska ættingja sínum Holtasóley nema að það er með mjórri og heilrend blöð.

Þessi tegund er runni, oftast dvergrunni. Hann er í jarðlægum breiðum allt að 10 til 17 sentimetra háum, stönglarnir greinast lárétt eftir jörðinni. Blöðin eru á stuttum stilkum þakin löngum, silki eða ullarkenndum hárum. Blöðin eru striklaga til lensulaga, heilrend, um 2.2 sm löng. Blöðin eru með slétt efra borð og eru þétthærð að neðan. Blómstöngullinn er blaðlaus e n þakinn löngum ullarlegum hárum. Hann er með eitt blóm með allt að 11 krónublöðum sem eru yfirleitt hvít en geta verið í ýmsum blæbrigðum yfir í gult eða rjómalituð. Í miðjunni eru margir fræflar með með gulum frjóhnöppum. Frævurnar eru fyrst smáar, en stækka eftir því sem fræið þroskast, og verður að 2.5 sentimetra löng og skrýðist hala af löngum, dúnkenndum hárum. Þessir halar flækjast saman og klumpar af fræjum falla frá plöntunni og dreifast með vindi.

Sumar plönturnar eru með svonefnt heliotropism, það er; þær færast til eftir sólarstöðu. Aðrar vaxa í átt að stöðu sólar á hádegi. Þar sem blómið snýr í átt að sól er það hvíldarstaður fyrir ýmis skordýr þar sem það ar lítið eitt hlýrra en nálæg yfirborð.

Þessi tegund myndar rótarhnýði, með samlífi við niturbindandi bakteríur. Hún getur einnig myndað sambýli við sveppategundina "Hebeloma cylindrosporum" með útrænni svepprót.

Karralauf er algengt á mörgum heimskautasvæðum, þar sem það vex í mörgum gerðum af köldum og blautum búsvæðum. Það finnst á túndru, engjum, árdölum, og á skriðum. Það nær góðri rótfestu í grýttum og malarkenndum jarðvegi, og þrífst vel í jarðvegi með litlu lífrænu innihaldi. Það er frumbýlisplanta á erfiðum svæðum. Það nam land á stórum svæðum við heimskautin eftir því sem meginlandsísinn hörfaði. Þessi tegund er ríkjandi á ýmsum búsvæðum heimskautsins, með að vera ein af fyrstu tegundunum til að ná fótfestu á berum svæðum eftir jöklana og verða algengasta tegundin þar. Það er ríkjandi í dvergheiðabúsvæðum ásamt störum eins og "Carex rupestris" í Montana. Í hlutum norður Alaska deilir það svæðinu með fléttunni "Ochrolechia frigida", á rústajarðvegi , og rökum strand flatneskjum með "Carex aquatilis".

Hæfileikar karralaufs til að nema land á nöktum jarðvegi heimskautanna gerir það heppilegt verkfæri til að græða upp, sérstaklega á svæðum eftir námugröft. Þegar plantan er einu sinni búin að koma sér fyrir, nýtast þéttar þúfurnar til að safna lífrænu foki. Aukning lífrænnar þekju álitin mikilvægur hluti þess að endurgræða berar námur.

Á inúítamálum gengur það undir ýmsum nöfnum, til dæmis: "malikkaat", "isuqtannguat", "isurramuat", og "piluit". Á grænlensku er nafnið "umerluusaq". Inúítar fylgdust með þroska plöntunnar til að fylgjast með því hvað sumri leið.
Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)

Sósíalistaflokkur Íslands oftast kallaður Sósíalistaflokkurinn er íslenskur stjórnmálaflokkur sem stofnaður var 1. maí árið 2017. Hvatamaður að stofnun hans var Gunnar Smári Egilsson, blaðamaður og fyrrum ritstjóri. Samkvæmt honum á flokkurinn á að vera; "málsvari launafólks og allra þeirra sem búa við skort, ósýnileika og valdaleysi. Andstæðingar Sósíalistaflokks Íslands eru auðvaldið og þeir sem ganga erindi þess." .

Áherslumál.

Aðaláherslumál flokksins eru mannsæmandi kjör (laun, atvinnuleysisbætur, lífeyrir, námslán o.fl.), aðgengi að öruggu og ódýru húsnæði, gjaldfrjálst heilbrigðiskerfi, stytting vinnuvikunnar og enduruppbygging skattheimtunar (hærri álögur á auðmenn og lægri á verkafólk).

Saga og flokksskipulag.

Samkvæmt Gunnari Smára höfðu 1400 manns skráð sig í flokkinn fyrir stofnfund hans. Bráðabirgðastjórn var kosin á stofnfundinum til að undirbúa sósíalistaþing haustið 2017. Þinginu var frestað og fór fram 20. janúar 2018.

Var þar meðal annars ákveðið að uppbygging flokksins yrði með þeim hætti að engin hefðbundin stjórn yrði, heldur væri honum stýrt af þremur stjórnum, framkvæmdarstjórn, málefnastjórn og félagastjórn sem kosnar voru á fundinum. Hver stjórn velur sér síðan formann úr sínum hópi.

Framboð.

Alþingiskosningar 2017.

Flokkurinn ákvað að bjóða ekki fram fyrir Alþingiskosningar 2017 heldur einbeita sér að uppbyggingarstarfi og hafa áhrif með öðru móti.

Sveitarstjórnarkosningar 2018.

Á flokksfundi 1. maí 2018 tilkynnti flokkurinn að hann myndi bjóða fram í sveitarstjórnarkosningunum 2018 í Reykjavík og Kópavogi.

Flokkurinn hlaut tæp 3,2% atkvæða í Kópavogi og engan mann, en 6,4% einn fulltrúa í Reykjavík, Sönnu Magdalenu Mörtudóttur.

Alþingiskosningar 2021.

Í júní árið 2021 tilkynnti flokkurinn að þeir myndu bjóða fram í Alþingiskosningunum 2021 með Gunnar Smára Egilsson sem oddvita. Flokkurinn hlaut 4,1% atkvæða og engan mann inn á þing.

Sveitarstjórnarkosningar 2022.

8. apríl 2022 var greint frá því að flokkurinn ætlaði að bjóða fram í sveitarstjórnarkosningunum árið 2022. Sanna Magdalena Mörtudóttir var oddviti í Reykjavík í annað sinn.
American Indian Movement

American Indian Movement er baráttusamtök indíána í Bandaríkjunum. Samtökin voru stofnuð í Minneapolis í júlí 1968 til að berjast fyrir borgararéttindum indíána sem bjuggu í borgum, oft við mjög slæmar aðstæður. Margir frumbyggjar höfðu neyðst til að setjast að utan verndarsvæða og hefðbundinna ættbálkasvæða vegna eyðingarstefnu bandarískra stjórnvalda frá 4. áratugnum, sérstaklega í valdatíð Dwight D. Eisenhower þegar ákveðið var að virða ekki gerða samninga við ættbálka indíána frá 19. öld í nafni aðlögunar þeirra að bandarísku samfélagi. Markmið American Indian Movement endurspegluðu í fyrstu baráttumál Réttindahreyfingarinnar í Bandaríkjunum en urðu fljótlega víðtækari og snertu fleiri mannréttindi.

Hreyfingin stóð fyrir ýmsum áberandi mótmælum á 7. og 8. áratugnum. Árið 1969 stóðu þau fyrir töku Alcatraz-eyju sem þá var yfirgefið land í ríkiseigu. Haustið 1972 stóðu þau fyrir mótmælagöngu þvert yfir Bandaríkin sem var kölluð Stígur samningsbrota til að minna á samningsbrot Bandaríkjastjórnar. Róttækir meðlimir hreyfingarinnar voru meðal þeirra sem yfirtóku smáþorpið Wounded Knee 1973 og vörðust þar umsátri alríkislögreglunnar í 72 daga.
Robin

Robin er nafn nokkurra ofurhetja sem birtast í bandarískum teiknimyndasögum sem gefin eru út af DC Comics. Persónan var upphaflega búin til af Bob Kane, Bill Finger, og Jerry Robinson til að hjálpa Batman að stöðva glæpi.
Crocus aleppicus

Crocus aleppicus er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, ættaður frá vestur Sýrlandi til Jórdaníu.
Líffærafræði mannsins

Líffærafræði mannsins er undirgrein líffræði mannsins og líffærafræðinnar sem fæst við rannsóknir á líffærakerfum mannsins. °°°°
Efni líkamans.

Yfir 99% mannslíkamans samanstendur af 13 frumefnum; kolefni, vetni, súrefni, fosfór, kalíum, joð, nitur, brennistein, kalsíum, járn, magnesíum, natríum og klór. Um 60%-70% mannslíkamans er vatn, sem er þá með einföldustu lífrænu efnasamböndunum innan líkamans, en þau flóknu eru sykrur, fita, sterar, hormón, fosfólípið o.fl. Líkaminn þarfnast einnig ýmissa annarra efna fyrir viðhald sem hann fær úr umhverfinu, um er að ræða stein- og fjörefni.
CAS-númer

CAS-númer er einkvæmt númer úthlutað af Chemical Abstracts Service (CAS) öllum efnum og efnasamböndum sem vitnisburður er um í vísindalegum skrifum (frá árinu 1957 og upp úr). Skráin nær yfir lífræn og ólífræn efnasambönd, steinefni, ísótóp, málmblöndur og önnur efni af óþekktum uppruna.

Skrá CAS er tæmandi heimild um þekkt efni en yfir 129 milljón efni eru skráð í henni.
British Antarctic Survey

British Antarctic Survey er rannsóknarstarfsemi Bretlands á Suðurskautslandinu. British Antarctic Survey er hluti af Natural Environment Research Council. Það hefur um 400 starfsmenn og rekur 5 rannsóknarstöðvar, tvö rannsóknarskip og fimm flugvélar á Suðurskautslandinu. Höfuðstöðvar starfseminnar eru í Cambridge á Englandi.

Upphaf verkefnisins má rekja til Tabarinaðgerðar Breta í Síðari heimsstyrjöld. Eftir stríðið var starfsemin nefnd "Falkland Islands Dependencies Survey" (FIDS) undir Bresku nýlenduskrifstofunni. FIDS var nefnd British Antarctic Survey árið 1962.
Kosningaskylda

Kosningaskylda er skylda sem ríkisborgarar tiltekins lands eiga til að greiða atkvæði í kosningum. Þar sem kosningaskyldu er fylgt eftir eru þeir sem ekki kjósa ábyrgir fyrir því að greiða sekt, glata kosningarétti (yfirleitt tímabundið) eða fá annars konar refsingu. Kosningaskylda er í 22 löndum heims en henni er fylgt eftir í aðeins 11 lýðræðislegum löndum sem jafngildir 5% aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna.

Í Belgíu er elsta kosningaskylda í heimi sem er enn í gildi í dag. Hún var innleidd árið 1892 fyrir karlmenn og árið 1949 fyrir konur. Belgíumenn sem eru 18 ára eða eldri og ekki kjósa geta fengið sekt, en ef þeir greiða ekki atkvæði í fjórum kosningum í röð geta þeir misst kosningarétt í 10 ár.

Borgurum þeirra ríkja þar sem kosningaskyldu er fylgt eftir gremst henni í auknum mæli í dag. Stærsta landið þar sem kosningaskyldu er fylgt eftir er Brasilía en þrátt fyrir skylduna kusu 20% Brasilíumanna ekki í síðustu forsetakosningum 2014. Refsing fyrir að kjósa ekki er hvað ströngust í Brasilíu.
Skeggburkni

Skeggburkni (fræðiheiti: "Asplenium septentrionale") er tegund burkna af klettaburknaætt. Skeggburkni vex á þurrum, sólríkum stöðum, til dæmis í klettasprungum. Aðeins þrír skeggburknar eru þekktir á Íslandi, allir í Höfðahverfi í Eyjafirði og er hann því stundum nefndur sjaldgæfasta tegund íslensku flórunnar. Tveir þessara skeggburkna hafa vaxið þar síðan árið 1960 en nýr einstaklingur fannst þar árið 2014. Önnur náttúruleg heimkynni skeggburkna eru í Norður-Ameríku, Evrópu og Asíu.

Skeggburkni er friðlýstur á Íslandi í verndarflokki tegunda í bráðri hættu (CR).
Karmídes (Platon)

Karmídes er samræða eftir Platon sem fjallar um eðli og nytsemi hófstillingar.

Yfirlit yfir efni samræðunnar.

Karmídes, hinn ungi og fagri Aþeningur sem samræðan er nefnd eftir, er að ræða við Sókrates og leggur í upphafi til að hófstilling sé að gera hvaðeina rólega og þannig að lítið fari fyrir því. Þessi skilgreining er hrakin, því Karmídes sjálfur fellst á að hófstilling sé að öllu leyti góð og engan vegin slæm; en stundum er betra að gera hlutina hratt og með látum. Þess vegna getur hófstilling - að því gefnu að hún sé alltaf góð - ekki verið það að gera hvaðeina rólega og án láta.

Karmídes setur þá fram skilgreiningu á hófstillingu sem hógværð. Sókrates hrekur þessa skilgreiningu einnig og vitnar í fullyrðingu Hómers í "Ódysseifskviðu" að hógværð sé ekki góð þurfandi manni. Og þar sem hófstilling er á endanum alltaf góð getur hún ekki verið hógværð.

Þegar hér er komið sögu segir Karmídes Sókratesi frá skilgreiningu sem hann heyrði annan mann halda fram: að skipta sér af sínum eigin málum.

Samræðunni lýkur án niðurstöðu.
Sitkaelri

Sitkaelri eða sitkaölur (fræðiheiti: "Alnus viridis ssp. sinuata") er margstofna runni af birkiætt sem vex í vesturhluta Norður-Ameríku: Allt frá Alaska til fjalla í Kaliforníu.

Það er ljóselsk tegund og nær frá 3 til 10 metra að hæð og getur vaxið frá sjávarmáli í allt að 2700 metra hæð. Laufblöð verða allt að 9 sm löng og karlreklar 10-12 sm. Sitkaelri gerir ekki miklar kröfur til jarðvegs en þrífst best þar sem jarðraki er til staðar. Sitkaelri verður sjaldan eldra en 50 ára.

Sitkaelri er notað í landgræðslu í Bandaríkjunum en rætur þess og sambýli þeirra við niturbindandi rótargerla hjálpa til við það. Tilraunir hafa verið gert með það á Íslandi. Sitkaölur frá skógrækt hefur sáð sér á Stjórnarsandi við Kirkjubæjarklaustur, Skógey nærri Hornafirði, Hveragerði, Reyðafirði og í Elliðaárdal.

Sitkaelri er náskylt kjarrelri og grænelri sem vex í Evrópu og Asíu.
Phuket

Phuket er eyja og hérað syðst á Taílandi. Phuket er stærsta eyja Tælands og frá eyjunni er brú yfir í héraðið Phang Nga. Phuket héraðið nær yfir Phuket eyju og 32 aðrar minni eyjur á vesturströnd Tælands í Andamanhafi. Phuket héraðið er 576 ferkílómetrar og á þessum slóðum hefur frá alda öðli verið verslunarleið milli Indlands og Kína. Áður fyrr var þar mikil verslun með tin og gúmmí en núna er stór hluti af tekjum frá þjónustu við ferðamenn.

Saga eyjunnar.

Eldra nafn Phuket er Thalong. Portúgalski sæfarinn Fernão Mendes Pinto kom til Síam árið 1545. Hann er fyrsti evrópski sæfarinn sem lýsir Phuket en hann kallaði eyjuna ‘Junk Ceylon’ en það nafn notuðu Portúgalar fyrir eyjuna á landakortum sínum. Pinto lýsir Junk Ceylon sem miðstöð verslunarskipa þar sem þau taka vistir. Seinna hnignaði þeirri miðstöð vegna sjóræningja og veðurfars.

Frakkar lögðu kapp á að fá yfirráð yfir verslun með tin frá Phuket. Árið 1680 hóf franska Austur-Indíufélagið að flytja tin frá Phuket. Árið 1685 staðfesti Narai konungur Síam einkarétt Frakka á verslun með tin í Phuket. Frakkar voru hins vegar reknir frá Síam eftir uppreisnina í Síam árið 1688 en þá var Narai konungi steypt af stóli. Þann 10. apríl 1689 fór frakkinn Desfarges fyrir leiðangri sem skyldi endurheimta stjórn Frakka í Síam. Hann hernam Phuket en hrökklaðist burtu í janúar 1690.

Búrma réðist á Phuket árið 1785. Skipstjórinn Francis Light sem stýrði einu af skipum breska Austur-Indíufélagsins var á leið fram hjá eyjunni og kom boðum til stjórnvalda að hann hefði séð að yfirvöld í Búrma væru að undirbúa innrás. Than Phu Ying Chan eiginkona nýlátins stjórnanda eyjunnar og systir hennar Mook (คุณมุก) skipulögðu varnir borgarinnar með því sem þær gátu. Eftir eins mánaðar umsátur um höfuðborg Phuket þá gafst umsátursliðið upp þann 13. mars 1785 og voru systurnar tvær hylltar sem hetjur.
Hússítastríðin

Hússítastríðin eða Styrjaldirnar í Bæheimi voru stríð milli hússíta í Bæheimi og ýmissa evrópskra konunga sem reyndu að neyða þá til að taka upp rómversk-kaþólska trú. Ýmsar hússítahreyfingar áttu líka í átökum, einkum útrakistar. Styrjaldirnar stóðu frá 1419 til 1434.

Hússítar voru fylgjendur tékkneska prestsins Jan Hus sem gagnrýndi spillingu innan kaþólsku kirkjunnar og páfadæmisins og boðaði umbætur í anda enska guðfræðingsins John Wycliffe. Langflestir íbúar Konungsríkisins Bæheims voru hússítar. Þeir urðu öflugt hernaðarveldi og tókst að sigra fimm krossferðir sem páfi sendi gegn þeim og tóku þátt í styrjöldum nágrannaríkja. Hermenn hússíta voru einkum þekktir fyrir mikla notkun handfallbyssa og vagnborga.

Bardögum lauk árið 1434 þegar útrakistar sigruðu hina róttækari taboríta. Hússítar beygðu sig þá undir vald konungs Bæheims og kaþólsku kirkjunnar gegn því að fá að halda kirkjusiðum sínum. Bæheimur var illa farinn eftir styrjaldirnar.
Stríð Englands og Hollands

Stríð Englands og Hollands voru fjórar styrjaldir milli Hollenska lýðveldisins annars vegar og Enska samveldisins og Enska konungdæmisins hins vegar á 17. og 18. öld. Fyrsta stríð Englands og Hollands stóð frá 1652 til 1654 og hófst vegna verslunar Hollendinga við nýlendur Englands í Nýja heiminum. Þessu stríði lauk með sigri Englands. Annað stríð Englands og Hollands stóð frá 1665 til 1667 og hófst líka vegna yfirburða Hollendinga í milliríkjaverslun. Því stríði lauk með sigri Hollendinga. Þriðja stríð Englands og Hollands braust út aðeins fimm árum síðar þar sem Karl 2. Englandskonungur hafði skuldbundið sig til að styðja Loðvík 14. Frakkakonung gegn Hollendingum í Stríði Frakklands og Hollands. Hollenska flotanum tókst að koma í veg fyrir innrás Englendinga. Þegar Vilhjálmur 3. rændi völdum í Englandi í Dýrlegu byltingunni 1688 lauk þessum átökum milli ríkjanna í bili. Fjórða stríð Englands og Hollands hófst vegna stuðnings Hollendinga við uppreisn Bandaríkjanna gegn Bretlandi og stóð frá 1780 til 1784. Bretar höfðu mikla yfirburði í sjóhernaði á þeim tíma og Hollendingar biðu afgerandi ósigur. Friðarsamningarnir sem gerðir voru auðvelduðu Bretum að styrkja nýlenduveldi sitt í Austur-Indíum.