arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Robert Oppenheimer

Julius Robert Oppenheimer (22. apríl, 1904 – 18. febrúar, 1967) var bandarískur eðlisfræðingur af þýskum gyðingaættum og yfirmaður vísindarannsókna við Manhattan-verkefnið, sem var sett á laggirnar í seinni heimsstyrjöldinni í því skyni að smíða fyrstu kjarnorkusprengjuna í Los Alamos-rannsóknarstöðinni í Nýju Mexíkó. Oppenheimer sem nefndur hefur verið „faðir atómsprengjunnar“ harmaði smíði kjarnorkusprengjunnar og eyðingamátt hennar eftir að hún var notuð á japönsku borgirnar Hiroshima og Nagasaki.

Þegar eyðingarmáttur sprengjunnar kom í ljós lét Oppenheimer eftir sér hin fleygu orð „Nú er ég Dauð­inn, eyð­ing­ar­afl heims­ins“ (e. "Now I am become Death, the destroyer of worlds"), sem er vísun í hindúaritninguna Bhagavad Gita.
Mannréttindavaktin

Mannréttindavaktin (enska: Human Rights Watch) eru alþjóðleg samtök sem berjast fyrir auknum mannréttindum og fylgjast með þróun mannréttinda og mannréttindabrota um allan heim. Samtökin eru óháð ríkisstjórnum og með aðalstöðvar í New York í Bandaríkjunum.

Samtökin voru upphaflega stofnuð 1978 undir heitinu "Helsinkivaktin" (e: "Helsinki Watch") til að fylgjast með framferði Sovétríkjanna sem höfðu skrifað undir Helsinki-sáttmálann. Fleiri vaktir voru stofnaðar sem fylgdust með öðrum ríkjum og 1988 sameinuðust þær undir núverandi heiti.

Sérstaða Mannréttindavaktarinnar felst einkum í mannréttindaskýrslum sem þykja ítarlegar og áreiðanlegar vegna mikillar vinnu sem er lögð í þær. Skýrslurnar varpa oft ljósi á mannréttindabrotum og leiða til þrýstings á viðkomandi stjórnvöld og önnur samtök til þess að leiðrétta vandann. Jafnrétti kynjanna, jafnrétti vegna kynhneigðar, pyntingar, notkun barna í hernaði, spilling stjórnvalda og dómskerfis eru meðal þeirra mála þar sem samtökin hafa verið hvað virkust.
OCD

OCD getur átt við:
Einhljóð

Einhljóð er sérhljóð sem heldur sama hljóðgildi frá upphafi til enda eins og "a" eða "ö".

Í íslensku eru venjulega talin átta einhljóð og þau eru oftast táknuð með eftirtöldum bókstöfum í rituðu máli: a, e, i, í, u, ú, o, ö.
Varmi

Varmi er hugtak í eðlisfræði og er sú orka sem flyst á milli misheitra hluta við varmaskipti með geislun eða leiðni. Varmi flyst alltaf frá heitari hlut til þess kaldari, að því gefnu að hlutirnir séu í varmasambandi, og ef báðir eru jafn heitir flyst enginn varmi milli þeirra. Varmi í varmafræði samsvarar til vinnu í aflfræði. Mælieiningin fyrir varma í alþjóðlega einingakerfinu er júl. °°°°
Í daglegu tali, í staðaheitum og kveðskap getur orðið „varmi“ verið samheiti orðsins „hiti“.
Stafróf

Stafróf er ákveðin röð skrifleturstákna, bókstafa, þar sem hvert tákn stendur fyrir eitt hljóð. Á ensku er stafróf kallað "alphabet" (á dönsku, norsku og sænsku "alfabet") og er nafnið dregið af "alfa" og "beta", fyrstu tveimur stöfum gríska stafrófsins, sem eiga rætur að rekja til stafa fönikíska stafrófsins, "aleph" og "beth".

Ekki nota öll ritmál stafróf; í kínversku eru til dæmis svonefnd lesmerki notuð þar sem hvert tákn svarar til tiltekins orðs eða hugtaks. Íslenska er skrifuð með latneska stafrófinu, að viðbættum nokkrum bókstöfum.

Í upphafi þess sem síðar varð stafróf voru táknmyndir yfirleitt notaðar og orðaforðinn var takmarkaður. Táknin stóðu fyrir tiltölulega stórar einingar, svo sem heil orð. Smám saman uppgötvaði fólk að hagkvæmara væri að tákna einstök atkvæði eða hljóð; með því móti næðu miklu færri rittákn yfir öll orð tungumálsins.

Fyrsti bókstafurinn í fönikíska stafrófinu var einfölduð mynd af uxahöfði, þ.e.a.s. A á hvolfi. "Höfðinu" var síðan snúið af Grikkjum. Annar bókstafurinn var mynd af húsi sem seinna var snúið í 90 gráður og varð að B. Stafinn E má svo rekja til þess að mynd af manni þróaðist á svipaðan hátt.

Rúnir minna mikið á latneska og gríska bókstafagerð og hafa sennilega sinn uppruna í samskiptum við menningarsvæði Miðjarðarhafsins.
Pierre-Simon Laplace

Pierre-Simon Marquis de Laplace (28. mars 1749 – 5. mars 1827) var franskur stærðfræðingur. Hann var þekktastur fyrir fimm binda rit sitt um hreyfingu reikistjarna, Mécanique céleste, og einnig grundvallarrannsóknir í líkindafræði. Laplace jók við þyngdaraflskenningu Newtons. Laplacevirkinn er nefndur eftir honum og sömuleðis jafna Laplace og Laplacevörpun.

Djöfull LaPlaces.

Hann var þeirrar skoðunar að um leið og allar upphafsaðstæður einhvers lokaðs aflfræðilegs kerfis, svo sem alheimsins, væru þekktar, mætti sjá alla þróun og lok kerfisins fyrir. Þessi kenning telst til löghyggju og er mjög einkennandi fyrir hugarfar vísindamanna í kjölfar Upplýsingarinnar. Þegar Napoleon spurði hann hvar og hvernig guð passaði inn í kenninguna, svarði hann því til að hann hefði enga þörf fyrir þá tilgátu.

Hann var um skamma hríð innanríkisráðherra í stjórn Napoleons.
Hella (aðgreining)

Hella getur átt við:
Transylvanía

Transylvanía (eða Sjöborgaland) (ungverska: "Erdély"; rúmenska: "Transilvania" eða "Ardeal"; þýska: "Siebenbürgen" eða "Überwald" (über Walt); latína "Transsilvania" eða "Transsylvania"; Saxneska "Siweberjen"; tyrkneska "Erdelistan") er landsvæði í norðvestur- og miðhluta Rúmeníu, sem í gegnum tíðina hefur tilheyrt Ungverjalandi og verið hluti af veldi Habsborgara. Til 1711 var Transylvanía sjálfstætt furstadæmi.

Landafræði.

Svæðið sem í dag nefnist Transylvanía er rúmenskt hérað sem skiptist í sextán sýslur og nær yfir 103.600 km² svæði í mið- og norðvesturhluta Rúmeníu. Transylvanía er þannig meira en helmingur Rúmeníu. Sýslurnar eru Alba, Arad, Bihor, Bistrita-Nasaud, Brasov, Caras-Severin, Cluj, Covasna, Harghita, Hunedoara, Maramures, Mures, Salaj, Satu Mare, Sibiu og Timis.

Af Transylvaníuhásléttunni renna árnar Mures, Somes, Cris og Olt auk annarra þveráa Dónár. Cluj-Napoca (318.027 íbúar) er stærsta borgin, en aðrir stórir þéttbýliskjarnar eru Timisoara (317.651 íbúar), Brasov (283.901 íbúar), Oradea (206.527 íbúar), Arad (172.824 íbúar), Sibiu (155.045 íbúar), Targu Mures (149.577 íbúar), Baia Mare (137.976 íbúar) og Satu Mare (115.630 íbúar).

Efnahagslíf.

Í Transylvaníu er að finna mikið af náttúrulegum jarðefnum, svo sem brúnkolum, járni, blýi, mangani, gulli, kopar, náttúrugasi, salti og brennisteini. Stáliðnaður, efnaiðnaður og vefnaðarframleiðsla eru áberandi, en landbúnaður; búfjárrækt, jarðrækt, vínframleiðsla og ávaxtarækt eru líka mikilvægar atvinnugreinar. Timbur er líka mikilvæg auðlind.

Transylvanía stendur undir 35% af vergri landsframleiðslu Rúmeníu og landsframleiðsla á mann er þar um 11.500 dollarar sem er 10% yfir landsmeðaltali.

Íbúar.

Samkvæmt manntali frá 2002 búa 7.221.733 manns í Transylvaníu þar sem mikill meirihluti er Rúmenar að uppruna. Að auki búa þar stór þjóðarbrot af ungverskum uppruna (1.415.718 íbúar) og sígaunar auk fólks af þýskum uppruna.

Orðsifjar.

"Erdely" á ungversku þýðir „handan skógar“, sem á latnesku er "ultra silvam". Fyrst er minnst á Transylvaníu í latnesku skjali frá 1075 sem "ultra silvam" („handan skógar“) sem síðar breyttist í "trans silvam" sem þýðir það sama. Rúmenska heitið er bara aðlögun af ungverska (fyrst er minnst í skjali frá 1432). Þýska nafnið Siebenbürgen merkir Sjöborgaland eftir borgum Transylvaníusaxa í héraðinu.
Fremdardýr

Fremdardýr eða prímatar (fræðiheiti: "Primates") eru þau dýr sem tilheyra samnefndum ættbálki, það er að segja allir lemúrar, apakettir, apar og menn. Orðið prímati er komið af latneska orðinu „primas“ sem þýðir m.a. „fremd“ og þannig er orðið fremdardýr til komið.

Prímatar komu fram fyrir 85–55 milljónum ára og urðu til þegar lítil spendýr sem höfðust við niðri á grundu færðu sig upp i trén.
Kóróna Napóleons

Kóróna Napóleons var krýningarkóróna búin til fyrir hinn sjálfyfirlýsta keisara Frakklands, Napóleon I. Hann notaði hana við krýningu sína 2. desember 1804. Napóleon nefndi nýja kórónu sína Kórónu Karlamagnúsar, eftir hinni fornu krýningarkórónu Frakklands sem var eyðilögð í frönsku byltingunni. Þar með bar hann sig saman við hinn mikla miðaldakonung Franka og Heilaga rómverska keisarann, Karlamagnús.
Galdrastafur

Galdrastafir eru tákn sem eru notuð í þeim tilgangi til að ná stjórn á náttúruöflunum eða reyna að stýra framvindu mála.

Íslenskir galdrastafir eiga sér mismunandi rætur. Sumir eru greinilega runnir frá rúnaletri og eru þá myndaðir úr samsettum rúnum, en aðrir eru vafalaust innfluttir og ber þar mest á ýmiskonar innsiglum sem finna má í dulspeki miðalda. Þeir eru varðveittir í margvíslegum handritum og skræðum.

Sumir galdrastafir bera nöfn en aðrir ekki og þeim fylgja jafnan leiðbeiningar um til hvers þeir eru ætlaðir og hvað þarf að gera til að þeir virki rétt. Því máttugri sem galdurinn var, því erfiðara er yfirleitt að framkvæma hann. Tilgangurinn með notkun stafanna er margvíslegur, sumir eru ætlaðir til verndar eða lækninga og aðrir til að gera öðrum illt. Fjölmargir íslenskir galdrastafir eru til að verjast þjófnaði eða finna þjóf og annar stór hluti eru ástargaldrar, flestir til að verða sér úti um kvenmann.

Galdraskræðurnar eru alls ekki alltaf sammála um heiti og tilgang einstakra stafa, en sjálf táknin má finna nákvæmlega eins í eldri og yngri skræðum. Í galdramálum sem upp komu á Íslandi á 17. öld er yfirleitt um að ræða stafi eða blöð sem ætluð eru til að létta sér lífsbaráttuna, en lítið bar á svartagaldri eða meingaldri.

Einn elsti og þekktasti galdrastafurinn er sennilega verndarstafurinn Ægishjálmur sem er merki Strandasýslu og er hann til í ýmsum myndum í fjölmörgum skræðum.

Björk Guðmundsdóttir lét húðflúra galdrastafinn Vegvísir á vinstri handlegginn sinn.

Um galdrastafi er til sú hjátrú að ekki megi draga línurnar í átt að sér því þá virkar galdurinn gegn manni.
Möðruvellir

Eftirfarandi staðir heita Möðruvellir:
Sean Kinney

Sean Howard Kinney (fæddur 27. maí 1966) er bandarískur tónlistarmaður og trommari Alice in Chains. Afi Sean byrjaði að kenna honum á trommur þegar hann var þriggja ára gamall. Þegar Sean var aðeins níu ára gamall var hann byrjaður að spila í hljómsveit með afa sínum sem hét "The Cross Cats" og ferðaðist hann með þeim vítt og breitt um Bandaríkin að spila í brúðkaupum. Árið 1987 var Alice In Chains stofnuð af Jerry Cantrell og Layne Staley og fengu þeir Mike Starr á bassa. Þar sem Sean var sambýlismaður systur Mike's fékk hann hlutverk trommuslagara í sveitinni. Sean hefur spilað á öllum plötum sveitarinnar og spilaði einnig á sólóplötu sem Jerry Cantrell gerði, Boggy Depot. Árið 2005 snéri Sean aftur til að spila með Alice in Chains á styrktartónleikum fyrir þá sem lentu í flóðbylgjunni á jóladag 2004.
Njörður

Freyr getur meðal annars átt við
Hjálparfoss

Hjálparfoss er foss neðarlega í Fossá í Þjórsárdal. Fossinn er tvöfaldur og eru stuðlabergsmyndanir í kringum hann. Nafnið kom til þegar ferðir yfir Sprengisand voru tíðari og ferðalangar fundu gras handa hrossum sínum og hægt var að brynna þeim á öðru en jökulvatni.

Fossinn var friðaður árið 2020.
Johann Bernoulli

Johann (eða Jean) Bernoulli (27. júlí 1667 – 1. janúar 1748) var svissneskur stærðfræðingur. Hann var bróðir Jakobs Bernoullis og faðir Daniels Bernoullis. Johann lagði ýmislegt til mála í örsmæðareikningi, meðal annars uppgötvaði hann regluna um markgildi ræðra falla, þegar bæði teljari og nefnari stefna á núll eða á óendanlegt, sem ranglega er kennd við l'Hôpital. Sagt er að Jóhann hafi verið skuldugur greifanum l'Hôpital og að hann hafi sent honum þessa reglu og sönnun hennar sem greiðslu upp í lán.
Tugabrot

Tugabrot er í stærðfræði ritháttur fyrir brot sem byggist á tugakerfi. Á Íslandi, í öðrum Norðurlöndum og víðar er komma notuð til að skilja á milli "heiltöluhlutans" og "aukastafa", þar sem heiltöluhlutinn er sá hluti sem er vinstra megin við kommuna og aukastafur kallast sá stafur sem stendur aftan við kommu. Almennt brot þar sem nefnarinn er veldi af 10 er ritað sem tugabrot með því að skrifa teljarann í tugakerfi og bæta kommu milli tveggja tölustafa þannig að fjöldi tölustafa á eftir kommunni verði jafn veldisvísinum við 10 í nefnaranum. Allar rauntölur er mögulegt að rita sem tugabrot.

Dæmi:

Í síðasta dæminu er talan 1 skrifuð sem tugabrot. Öll núll aftan við kommuna eru valfrjáls og óþörf, nema að, eins og í næstsíðasta dæminu, að eitthvað komi aftan við núllið. Þannig má rita eins mörg núll og verða vill.

Í öðru dæminu er nálgun tölunnar Pí upp að 14 aukastöfum, en hún er óræð. Tugabrot hafa það fram yfir almennum brotum að hægt er að skrifa óræðar tölur sem tugabrot.

Reikniaðgerðir.

Reikniaðgerðir á tugabrotum eru eins og á öðrum tölum. Gæta verður þó þess að allt aftan við kommuna er brot úr einingu.

Dæmi:

4,99 52,007

+ 0,07 - 4,5

5,06 47,507

Dæmin sýna að það skiptir miklu máli að raða kommunni í beina línu.

Óendanleg tugabrot.

Óendanleg tugabrot eru tölur sem hafa óendanlega marga aukastafi. Þau skiptast í tvo flokka, annarsvegar lotubundin tugabrot og hinsvegar óræðartölur. Lotubundin tugabrot sem eru ræðartölur þar sem ákveðin runa af tölustöfum endurtekur sig óendanlega oft í aukastöfum tölurnar. Lotubundin tugabrot eru oft skrifuð með því að skrifa lotuna nokkrum sinnum og svo 3 punkta eða með því að skrifa lotuna einu sinni og skrifa strik fyrir ofan hana. Dæmi um lotubundin tugabrot eru ræða talan formula_1 sem er rituð á tugabrotsformi annaðhvort formula_2 eða formula_3. Annað dæmi er talan formula_4 sem á tugabrotsformi yrði rituð annaðhvort formula_5 eða formula_6

Margar tölur hafa tvenns konar, jafngildar óendanlegar tugabrotsframetningar, t.d. mætti rita töluna einn sem "1,000..." eða "0,999..." og töluna "1/2" sem "0,5000..." eða "0,4999..." . Ef mögulegt er verður oftast fyrir valinu framsetning sem endar á núllum og núllunum síðan sleppt og skrifað t.d. "1" eða "0,5". Heiltölur, eins og t.d. tölurnar núll og einn, eru sjaldan ritaðar með óendanlegu tugabroti, enda felst ekkert hagræði í slíkum rithætti.
EDGE

EDGE er gagnasendingatækni fyrir farsíma og stendur fyrir Enhanced Data rates for GSM Evolution, og er eins konar uppfærsla ofan á GPRS gagnaflutningsstaðalinn. EDGE eykur flutningshraða yfir GPRS umtalsvert (allt að 200 kb/s) og er viðbót við GSM.

Samanburður við 3. kynslóð GSM.

Uppsetning þriðju kynslóðar UMTS kerfisins krefst uppfærslu á öllum þáttum farsímakerfisins. EDGE hinsvegar kostar um 10% af því að setja upp GSM kerfi.
Setbergsskóli

Setbergsskóli er skóli í Hafnarfirði með tæplega 440 nemendur. Skólinn þjónar Setbergshverfinu og hefur eigið íþróttahús.
Washington (fylki)

Washington er fylki á vesturströnd Bandaríkjanna. Höfuðborg fylkisins heitir Olympia. Seattle er stærsta borg fylkisins. Íbúar Washingtonfylkis eru rúmlega 7,6 milljónir talsins (2019).

Söguágrip.

Spánverjar könnuðu fyrstir Evrópubúa landsvæðið sem tilheyrir Washington fylki á 18. öld. Síðar komu Bretar, þar á meðal James Cook, George Vancouver og David Thompson. Frumbyggjarnir sem fyrir voru fóru illa út úr bólusótt sem Evrópubúar komu með. Árið 1819 gáfu Spánverjar eftir landsvæði norður af 42 breiddargráðu. Washington varð fylki í Bandaríkjunum árið 1889 og varð þar með 42. fylkið í röðinni. Fylkið er nefnt eftir George Washington, fyrsta forseta Bandaríkjanna.

Landafræði og náttúrufar.

Washington-fylki er tæpir 185 þúsund ferkílómetra að stærð. Það liggur að Bresku Kólumbíu (Kanada) í norðri, Idaho í austri, Oregon í suðri og Kyrrahafinu í vestri. Columbia-fljót myndar að mestu fylkismörk milli Washingtonfylkis og Oregon. Puget-sund er langt sund sem gengur inn í land og við það stendur meðal annars borgirnar Seattle og Tacoma.

Skógar og fjalllendi eru áberandi landslagseinkenni í fylkinu. Skógar þekja 52% af fylkinu. Meðal trjátegunda eru fjallaþinur, marþöll, degli og ýmsar furutegundir. Villt spendýr eins og hjartardýr og bjarndýr lifa í og við skógana. Úlfar hafa hafið endurkomu sína í fylkið frá aldamótum og eru nú taldir vera 17 úlfahópar í fylkinu

Frá norðri til suðurs liggur fjallahryggurinn Fossafjöll (Cascade range). Hæsta fjallið er Mount Rainier sem er 4.395 metrar að hæð og eldfjall. Annað eldfjall er Mount St. Helens. Árið 1980 myndaðist þrýstingur í fjallinu svo að stór hluti af toppnum sprakk og olli eyðileggingu og mannfalli. Ólympíufjöll eru í norðvestri og samnefndur skagi.

Þjóðgarðar í fylkinu eru Olympic-þjóðgarðurinn, Mount Rainier-þjóðgarðurinn, North Cascades-þjóðgarðurinn. Einnig eru fleiri vernduð svæði.

Samfélag.

Um 60% íbúa búa á stór-Seattle svæðinu. Seattle er langstærsta borgin en á eftir koma Spokane og Tacoma með yfir 200 þúsund íbúa hver. Flugvélaiðnaður og tölvuiðnaður er meðal atvinnugreina. Bill Gates stofnaði Microsoft í Seattle.

77% eru hvítir, 7,2% asískir, 3,6% svartir og 1,5% frumbyggjar. Tæp 83% hafa ensku sem fyrsta mál en 8% íbúa hafa spænsku að móðurmáli.
O Hino da Carta

O Hino da Carta er fyrrum þjóðsöngur Portúgala. Var lagður niður sem þjóðsöngur þegar fyrsta lýðveldið var stofnað árið 1910 og A Portuguesa var tekinn upp í hans stað.
Reiðtygi

Reiðtygi er þau áhöld sem notuð eru til útreiða t.d. til að auðvelda knapanum ásetu á hestinum og til að stjórna honum. Helstu reiðtygi eru hnakkur, beisli og múlar af ýmsu tagi.

Orðalisti.

Beisli kallast einu orði "höfuðleður", "mél" og "taumur". Beislið er notað til að gefa hestinum ábendingar um hvað hann eigi að gera, s.s. stöðva, hægja á sér eða beygja. Einnig er það notað til að teyma hross, hvort sem knapinn er á baki eða gengur meðfram hestinum.

Hnakkur (eða söðull) er lagður á bak hestsins til þæginda fyrir knapann og til að auðvelda honum að halda jafnvægi á hestinum. Hnakkar eru ólíkir að lögun eftir því hvers konar útreiðar eru stundaðar. Notaðir eru hnakkar með djúpt sæti og góðan stuðning í fimireið, flatari og þynnri hnakkar í hindrunarstökki. Til reiðar á íslenska hestinum kjósa flestir örlítið flatan, en mjúkan hnakk sem gerir knapanum auðveldara að færa þyngd sína til eftir gangtegundum. Hnakkurinn er festur á hestinn með "gjörð", auk þess sem sumir velja að nota "reiða", svo hnakkurinn renni ekki fram, eða "brjóstreim", til að hnakkurinn rennir ekki aftur.

Múll, hvort sem er "reiðmúll" eða "stallmúll", er höfuðbúnaður hests og er notaður til að hafa stjórn á honum. Stallmúllinn dregur nafn sitt af því að hross eru oft látin vera með hann við stall í hesthúsum.

Reiðmúlar eru margskonar og hafa ólík notagildi. Enskur múll er múll sem liggur þvert yfir nefbeinið, og leggst undir kinnbeinið. Hann getur haft skáreim sem kemur framfyrir mélhringina. Þýskur múll, Hannover-múl eða Rosemarie-múll, kom til Íslands fyrir tilstilli Rosemarie Þorleifsdóttur á 9. áratug seinustu aldar en hafði áður mikið verið notaður í Þýskalandi. Þýski múllinn er beinn, kemur yfir nefbein hestsins nokkuð neðarlega, en þó ekki svo neðarlega að hann loki öndunarvegi hestsins. Mexíkóskur krossmúll er nokkuð líkur enskum múl með skáreim, nema nefreimin nær svolítið neðar.

Mél er aflangt stykki sem leggst í munn hestsins til að auðvelda knapanum að gagra honum til eftir vilja sínum. Algengast er að mél séu úr málmi, en einnig eru til gúmmímél, eða mél samsett úr ólíkum efnum, s.s. ólíkum málmum eða málmi og gúmmíi. Ólíkar útfærslur eru líka að mélhringjunum eða -kjálkunum. Sumar méltegundir hafa hringi, hvort sem þeir eru lausir eða fastir, og aðrar kjálka og kallast mélin þá einu nafni "stangir" (eða "stangamél"). Stangir breyta átakinu á munn hestsins og virka sem vogarstöng þar sem hluti af aflinu fer upp eftir höfuðleðrinu og hluti af aflinu verkar á keðju sem liggur undir höku hestsins og tengir mélhringina. Stangamél eru því nokkuð vandmeðfarnari en venjuleg hringamél.

Ólíkar útfærslur á munnstykki mélanna eru notaðar við ólíka hesta. Flest mél eru skipt, þ.e. hafa að minnsta kosti ein liðamót í miðju munnstykkinu, sum eru tvískipt. "Tvískipt mél" hafa þann kost fram yfir "einskipt mél" að þau brotna betur yfir tungu hestsins. Sum mél eru ekki slétt í munninum og sum hafa beygju (oft kölluð "beygjumél" eða "baslmél") og eru þannig gjörð til að gera hestinum erfiðara fyrir að koma tungunni yfir mélið og „basla“. Önnur mél hafa litla grind sem þjónar sama hlutverki eða rúllur til að fá hestinn til að japla mélin og leika við þau.
Fall

Fall getur verið:
Kristur (titill)

Kristur er íslenskun á gríska orðinu "Khristos", sem þýðir „smurður“. Gríska orðið Khristos (hinn smurði) er bókstafleg þýðing á hebreska hugtakinu „mashiach“ sem á íslensku er „messías“. Kristin trú er nefnd eftir hugtakinu Kristur en kristnir menn telja Jesú frá Nasaret hafa verið Krist. Samkvæmt kenningum gyðingdóms er Kristur enn ókominn.

Kristur er alltaf skrifað með stórum upphafsstaf í bókstaflegri þýðingu "Hinn smurði". Í þýðingum Nýja testamentisins eru grísku orðin "Iesous Khristos" og samsvarandi orðalag næstum alltaf þýtt sem "Jesús Kristur" sem veldur því að margir halda að Kristur hafi verið hluti af nafni Jesú frá Nasaret. Í upphafi Íslandsbyggðar var Kristur oftast nefndur "Hvíti Kristur" eða "Hvítakristur".
Vermont

Vermont er fylki í Bandaríkjunum. Vermont liggur að Kanada í norðri, New Hampshire í austri, Massachusetts í suðri og New York í vestri. Flatarmál Vermont er 23.871 ferkílómetrar.

Höfuðborg fylkisins heitir Montpelier en stærsta borg fylkisins er Burlington. Íbúar Vermont eru um rúmlega 643 þúsund (2020).
Connecticut

Connecticut er fylki á austurströnd Bandaríkjanna. Fylkið liggur að Massachusetts í norðri, Rhode Island í austri, Long Island-sundi í suðri og New York í vestri. Connecticut er 14.357 ferkílómetrar að stærð.

Höfuðborg fylkisins heitir Hartford en stærsta borg fylkisins heitir Bridgeport. Um 3,6 milljónir manns búa í Connecticut (2020).
New Mexico

New Mexico (einnig þekkt sem Nýja Mexíkó) er fylki í Bandaríkjunum. Það er 314.915 ferkílómetrar að stærð. New Mexico liggur að Colorado í norðri, Oklahoma í austri, Texas í austri og suðri, Mexíkó í suðri og Arizona í vestri. New Mexico og Utah eru horn í horn í norðvestri frá New Mexico.

Syðsti hluti Klettafjalla er í New Mexico.

Höfuðborg fylkisins heitir Santa Fe en stærsta borg New Mexico heitir Albuquerque. Um 2,1 milljón manns búa í fylkinu (2020).
Kalabría

Kalabría (ítalska: Calabria, áður "Brutium") er hérað á Suður-Ítalíu sem myndar „tána á stígvélinu“. Höfuðstaður héraðsins er Catanzaro. Héraðið markast af Tyrrenahafi í vestri, Jónahafi í austri og Tarantóflóa í norðaustri. Í suðvestri skilur Messínasund milli Kalabríu og Sikileyjar þar sem minnsta vegalengd milli lands og eyjar er aðeins 3,2 km. Íbúafjöldi er um tvær milljónir.
Október

Október eða októbermánuður er tíundi mánuður ársins og er nefndur eftir latneska töluorðinu "octo" sem þýðir „átta“. Október var áttundi mánuðurinn í latneska dagatalinu, en janúar og febrúar voru 11. og 12. mánuður ársins, sem þá hófst 1. mars.
Núllvalda fylki

Núllvalda fylki er ferningsfylki "A", sem er þeim eiginleikum gætt að til er náttúrleg tala "n", þ.a. formula_1, þar sem "0" táknar núllfylkið.

Fílipus er dæmi um núllvalda efra þríhyrningsfylki:

Annað dæmi um núllvalda fylki er:

því að
Línuleg spönn

Línuleg spönn í stærðfræði eru mengi vigra sem eru sögð spanna hlutrúm í vigurrúmi.

Mengið "spanformula_1" er mengi allra línulegra samantekta vigranna, sem er hlutrúm í formula_2. Það er, séu formula_3 tölur, þá er vigurinn formula_4 í hlutrúminu sem spannað er af línulega spanninu "spanformula_1".

Dálkrúm fylkis er spannað af dálkvigrum þess. Raðrúm fylkis er spannað af línuvigrum þess. Núllrúm fylkis "A" er spannað af þeim vigrum sem eru lausnir á jöfnunni formula_6.

Séu vigrar í spanni línulega óháðir þá kallast spannið grunnur fyrir rúmið sem það spannar.
Ákveða

Í línulegri algebru er ákveða marglínuleg vörpun formula_1, sem varpar "n×n" ferningsfylki (eða "n" mörgum "n"-víðum vigrum) yfir í rauntölu, oft táknuð með "det". Fyrir sérhverja jákvæða heiltölu "n" er til nákvæmlega ein ákveða á mengi "n×n" fylkja, sem ákvarðast ótvírætt útfrá eftirtöldum eiginleikum:

þar sem "c" er tala.

Ákveðan formula_8 er táknuð

formula_9

Þ.e, vigrum fjölskyldunnar er raðað sem línuvigrar fylkis "A", og ákveðan af A er formula_10

Ákveður "2×2" fylkja.

Ákveða "2×2" fylkis er skilgreind sem formula_11 fyrir vigrana formula_12 og formula_13.

Ákveða "2×2" fylkis jafngildir flatarmáli samsíðungs með hliðarvigranna "x" og "y".

Ákveður "3×3" fylkja.

Notast er við reglu Sarrusar við að reikna út ákveðu "3×3" fylkis formula_14 er skilgreind sem

Krossfeldi þrívíðra vigra er skilgreint út frá "3×3" ákveðu.