arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þórunn Jónassen

Þórunn Jónassen (fædd 12. júní 1850 að Ketilsstöðum á Völlum í S-Múlasýslu, dáin 18. apríl 1922 í Reykjavík), einnig þekkt sem Þórunn Hafstein Pétursdóttir, var fyrsti formaður Thorvaldsensfélagsins og ein fjögurra kvenna sem árið 1908 urðu fyrstu konurnar í bæjarstjórn Reykjavíkur. Þórunn sat í bæjarstjórn árin 1908-1914. Árið 1921 hlaut Þórunn riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu, fyrst kvenna ásamt Elínu Briem.

Uppvöxtur og fjölskylda.

Foreldrar Þórunnar voru Pétur Hafstein, sýslumaður og amtmaður, faðir Hannesar Hafstein, og fyrsta kona hans, Guðrún Hannesdóttir Stephensen. Þórunn missti móður sína er hún var aðeins 10 mánaða gömul og ólst upp til fermingjar ýmist hjá nákomnum ættingjum, eiginkonu Eggerts Jónssonar læknis á Akureyri, eða hjá föður sínum á Möðruvöllum í Hörgárdal þar sem faðir hennar var amtmaður.

Fjórtán ára gömul fór Þórunn til námsdvalar í Kaupmannahöfn og gekk meðal annars á skóla fröken Nathalie Zahle, en hann var í miklu áliti í Danmörku. Fröken Zahle var mikil kvenréttindakona sem vann að því að tengja saman menntun kvenna og réttindabaráttu þeirra. Frá Kaupmannahöfn kom Þórunn til Reykjavíkur og árið 1871, þá 21 árs gömul, og giftist hún Jónasi Jónassen, lækni við Sjúkrahúsið í Reykjavík. Jónas var settur landlæknir frá 1881–1882 en hann gegndi embættinu frá 1895 til 1906. Heimili þeirra var lengst af í Lækjargötu 8, á horni Skólabrúar og Lækjargötu og stendur það hús að mestu með sama sniði að ytra útliti. Hjónin eignuðust eina dóttur árið 1873, Soffíu.

Störf að félagsmálum og stjórnmálum.

Þórunn var kjörin fyrsti formaður Thorvaldsensfélagsins sem stofnað var árið 1875 og starfar enn í dag og er elsta félag kvenna í Reykjavík og með elstu kvenfélögum landsins. Tilgangur þess var m.a. að vinna að almenningsheill og styrkja þá er við erfiðleika búa. Þórunn var formaður félagsins til æviloka, eða í 47 ár. Þórunn átti hvað mestan þátt í því að gera Thorvaldsensfélagið að því sem það var. Í grein um sögu félagsins í Morgunblaðinu þann 19. nóvember 1925 um sögu félagsins var formennsku hennar lýst þannig:

Þórunn var stofnandi Húsmæðrjafélagsins og formaður þess til æviloka. Hún var gjaldkeri í Landspítalasjóðanefndinni en með byggingu spítalans vildu íslenskar konur minnast þeirra tímamóta er varð 19. júní 1915 er þær öðluðust kosningarétt og kjörgengi til Alþingis. Þórunn gaf sig að ýmsum öðrum félgasmálum í Reykjavík og í bæjarstjórn átti hún sæti 1908-1914.

Þórunnartún, áður Skúlatún.

Í nóvember 2010 tilkynnti Skipulagsráð Reykjavíkurborgar að nafni Skúlatúns í Reykjavík skyldi breytt í Þórunnartún til að heiðra minningu Þórunnar Jónassen. Um leið var samþykkt að breyta nafni þriggja annarra gatna í Túnahverfi til heiðurs öðrum baráttukonum fyrir kvenréttindum. Nafni Skúlagötu var breytt í Bríetartún til að heiðra minningu Bríetar Bjarnhéðinsdóttur, nafni Sætúns í Guðrúnartún (til heiðurs Guðrúnar Björnsdóttur) og nafni Höfðatúns var breytt í Katrínartún til að heiðra minningu Katrínar Magnússon. Þessar fjórar konur voru þær fyrstu sem náðu kjöri til bæjarstjórnar Reykjavíkur.

Heimildir.
Þingvallavatn

Þingvallavatn, til forna kallað Ölfusvatn, er stærsta náttúrulega stöðuvatn Íslands og er 83,7 km2 að flatarmáli. Í Þingvallavatni eru tvær megineyjar, Sandey og Nesjaey og milli þeirra er Heiðarbæjarhólmi. Við norðanvert vatnið eru Þingvellir, suðaustan af því er Úlfljótsvatn.

Þar sem Þingvallavatn er dýpst er það 114 m. Mest af vatninu kemur beint úr uppsprettum og því er aðeins lítill hluti þess úr ám. Þó renna árnar Villingavatnsá, Ölfusvatnsá og Öxará í Þingvallavatn. Úr vatninu rennur Sogið, en það er stærsta lindá á Íslandi. Þrjár fiskategundir lifa í Þingvallavatni, en þær eru: bleikja, hornsíli og urriði. Í Þingvallavatni eru fjögur afbrigði af bleikju, fleiri en fundist hafa í nokkru öðru vatni í heiminum, og allar eru þær einstakar fyrir vatnið.

Slys á vatninu.

15. maí 1955.

Tvítugur piltur drukknar þegar 4 ungir piltar fóru á vatnið eftir miðnætti. Þrír björguðust naumlega sem héldu sér í hvolfdan bátinn. Sá sem fórst reyndi að synda í land en honum fataðist sundið.

31. maí 1958.

Ungur maður drukknar þegar bát hvolfdi. Tveir aðrir komust lífs af.

11. júlí 1966.

Barn drukknaði í vatninu.

Hvítasunnudagur 1985.

Þrennt drukknaði á hvítasunnudag árið 1985. Slæmt veður og öldur voru á vatninu. Fólkið var á léttbyggðum plastbát sem hefur líklega hvolft.

20. maí 2018.

Bandaríkjamenn, karl og kona létust eftir að annað féll útbyrðis og hitt reyndi að bjarga því.

Ágúst 2019.

Belgískur ferðamaður lést við vatnið.

Febrúar 2022.

Þann 3. febrúar lenti Cessna-flugvél í útsýnisflugi á vatninu. Flugmaður og 3 erlendir farþegar létust í kjölfarið en afar kalt var við og í vatninu. Í björgunaraðgerðum tóku um 1000 manns þátt.
Goðafoss

Goðafoss getur átt við:
Vatt

Vatt (enska: Watt) er SI-mælieining fyrir afl eða afköst, táknuð með W. Eitt vatt jafngildir einingunni júl á sekúndu. Dregið af nafni skoska uppfinningamannsins James Watt. Einingin hestafl (ha), sem ekki er SI-mælieining, er oft notuð til að mæla afl bílvéla, en 1 ha = 746 W.

Skilgreiningin er að eitt vatt jafngildi einu júl á sekúndu sem jafngildir einum njútonmetra á sekúndu:
Fimleikafélag Hafnarfjarðar

Fimleikafélag Hafnarfjarðar, skammstafað FH, er íslenskt íþróttafélag í Hafnarfirði. Það var stofnað árið 1929.

Saga.

Félagið stundaði fyrstu árin fimleika, undir styrkri leiðsögn Hallsteins Hinrikssonar, en hann var einn af stofnendum félagsins. Einnig voru frjálsar íþróttir eitt aðalsmerki Fimleikafélagins og var Oliver Steinn Jóhannesson helsta stjarna frjálsíþróttaliðsins.

Fimleikadeildin leið undir lok en það gerði félagið alls ekki. Handknattleikur varð að flaggskipi félagsins og unnust félaginu margir titlar í þeirri grein. Er félagið eitt það sigursælasta í sögu handknattleiksins á Íslandi. Liðið var ákaflega sigursællt árið 1992 og varð liðið meðal annars Íslandsmeistari eftir harða viðureign við Selfoss. Það ár vann FH allar þær keppnir sem hægt var að vinna og tryggði sér "þrennuna" svokölluðu, fyrst allra liða. Við stjórnvölinn var hin gamalkunna kempa Kristján Arason. Undir stjórn Kristjáns og Einar Andra Einarssonar varð lið FH Íslandsmeistari í 16. sinn þann 4. maí 2011 að viðstöddum 3000 manns í Kaplakrika og var um leið sett glæsilegt áhorfendamet.

Síðastliðin ár hefur frjálsíþróttadeild félagsins verið fánaberi FH í árangri og titlasöfnun. Hefur deildin sankað að sér fjöldanum öllum af Íslands- og bikarmeistaratitlum og alið af sér margt afreksfólkið. Þar ber helst að nefna Þóreyju Eddu Elísdóttur, sem náð hefur árangri á heimsmælikvarða í stangarstökki, og Úlfar Linnet sem sett hefur íslandsmet í langstökki og fleira.

Síðastliðin ár hefur knattspyrnudeild FH einnig verið sigursæl. Liðið tryggði sér Íslandsmeistaratitilinn árið 2004 í fyrsta sinn í sögu félagsins, og svo aftur 2005 og 2006, 2008, 2009, 2012, 2015 og 2016. Það hefur einnig náð góðum árangri í Evrópukeppninni og sló t.a.m. skoska atvinnumannaliðið Dunfermline út úr Evrópukeppni félagsliða árið 2004.

Heimasvæði FH heitir Kaplakriki og er þar fullkomin íþróttaaðstaða. Íþróttahúsið rúmar um 3000 manns í sæti, og var vígt árið 1990. Kaplakrikavöllur tekur 3050 manns í sæti og er stefnt að í framtíðinni muni völlurinn taka yfir 4000 áhorfendur í sæti. Fullkomin frjálsíþróttaaðstaða er til staðar og von er á innanhússaðstöðu handa frjálsíþróttafólki félagsins. Sumarið 2004 var svo vígt knatthús sem nýtist til æfinga allan ársins hring.
Nevada

Nevada er fylki í vesturhluta Bandaríkjanna. Fylkið liggur að Oregon og Idaho í norðri, Utah í austri, Arizona í suðri og Kaliforníu í suðri og vestri. Höfuðborg fylkisins heitir Carson City en Las Vegas er stærsta borg fylkisins. Önnur þekkt borg er Reno. Um 3,1 milljón manns búa í Nevada (2020).
Oregon

Oregon er fylki á vesturströnd Bandaríkjanna. Fylkið liggur að Washington í norðri, Idaho í austri, Nevada og Kaliforníu í suðri og Kyrrahafinu í vestri. Það er 9. stærsta fylki Bandaríkjanna eða 248.849 km2.

Salem er höfuðborg Oregon, en stærsta borg fylkisins er Portland. Eugene er þriðja stærsta borgin. Borgir þessar eru í Willamette-dal þar sem 70% íbúa fylkisins búa. Um 4,2 milljón manns býr í Oregon (2020).

Söguágrip.

Svæðið sem nú er Oregon er talið hafa verið byggt mönnum í um 15.000 ár líkt hellaristur úr Fort Rock hellinum hafa sýnt. Síðar könnuðu Evrópumenn svæðið og voru Spánverjar fyrstir á 16 öld. Bretinn James Cook kannaði Kyrrahafsströndina árið 1778. Árið 1859 varð Oregon fylki í Bandaríkjunum.

Náttúrufar.

Fossafjöll liggja í gegnum fylkið og hefur að geyma eldkeilur. Mount Hood er hæsta fjallið eða 3425 metrar að hæð. Columbia-fljót myndar hluta nyrðri landamæri fylkisins.

Um 48 % fylkisins er skógi vaxið. Áberandi trjátegundir eru degli, ponderosafura og risalífviður, marþöll og fjallaþöll.

Mörg villt spendýr lifa í Oregon. Meðal annars birnir, elgir, úlfar, fjallaljón, rauðrefir, íkornar, bjórar og þvottabirnir. Crater Lake National Park er eini þjóðgarðurinn.

Samfélag.

Pólitík.

Vesturhluti Oregon er í miera mæli frjálslyndur og vinstrisinnaður á meðan íbíar vestan Fossafjalla eru hægrisinnaðir.Marijúana er löglegt og neysluskammtar fyrir harðari efni ekki refsiverðir.

Beint líknardráp var lögleitt árið 1994 í ríkinu (Death with Dignity Act). Dauðarefsing hefur ekki verið notuð þar síðan 1997.

Íbúar.

70% íbúa býr í Willamette-dalnum. Timburiðnaður og laxveiði eru mikilvægar atvinnugreinar. Um 78% íbúa eru hvítir, 12% mið- og suður- amerískir, 2% svartir, 4% asískir og 1% frumbyggjar.

Íþróttir.

Portland Trail Blazers er körfuboltalið í NBA-deildinni og Portland Timbers knattspyrnulið í MLS-deildinni.
23. desember

23. desember er 357. dagur ársins (358. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 8 dagar eru eftir af árinu. Dagur þessi er Þorláksmessa á Íslandi. Vetrarsólstöður geta orðið á þessum degi á norðurhveli jarðar.

Atburðir.
Páfi

Páfi (af latínu: papa „faðir“) er titill leiðtoga nokkurra kristinna kirkna. Þekktastur er höfuð rómversk-kaþólsku kirkjunnar.

Páfi rómversk-kaþólsku kirkjunnar.

Biskupinn í Róm, sem einnig er æðsti leiðtogi rómversk-kaþólsku kirkjunnar, er nefndur páfi. Páfinn í Róm er talinn arftaki Péturs postula og er á stundum allt frá miðöldum nefndur „staðgengill Krists“ (á latínu „vicarius Christi“). Núverandi páfi er nefndur Frans (Franciscus, Jorge Mario Bergoglio), kjörinn 13. mars 2013. Forveri hans í embættinu var Benedikt XVI sem var páfi frá 19. apríl 2005. Hann sagði af sér í lok febrúar 2013 af heilsufarsástæðum. Þá voru liðnar sex aldir síðan páfi sagði síðast af sér.

Páfa eru kosnir af kardinálum.
Idaho

Idaho er fylki í norðvesturhluta Bandaríkjanna. Nafn þess er talið koma úr frumbyggjamáli.

Landsvæði.

Það er 216.446 ferkílómetrar að stærð og liggur að Kanada í norðri, Montana í norðaustri, Wyoming í austri, Utah og Nevada í suðri, Oregon og Washington í vestri og Bresku Kólumbíu í norðri. Fylkið er fjöllótt og Klettafjöll eru að hluta til í Idaho sem og Yellowstoneþjóðgarðurinn. Hæsti punkturinn er Borah Peak (3.859 m.) í fjallgarðinum Lost River Range. Aðrir fjallgarðar eru Bitterroot Range, the White Cloud Mountains, the Clearwater Mountains og the Salmon River Mountains. Stíflur eru í Snáksá (Snake River) sem rennur í Columbia-fljót og er höfn í borginni Lewinston þar sem skipaflutningar fara alla leið til Portland (Oregon). Skógar og vernduð svæði eru víðfeðm og ræður stofnunin National forest service yfir 38% lands í fylkinu.

Söguágrip.

Frumbyggjar eru taldir hafa verið á svæðinu fyrir um 14.500 árum. Franskir veiðimenn fóru um svæðið frá Kanada um aldamótin 1800. Könnunarleiðangur Lewis og Clark kannaði svæðið árið 1805 en fylkið var eitt síðasta svæðið sem var kannað af Evrópubúum á svæði Bandaríkjanna. Það var hluti af svæðinu Oregon country sem bæði Bretland og Bandaríkin gerðu tilkall til. Oregon varð seinna ríki og varð Idaho þá partur af Washington territory þar til það varð Idaho territory árið 1863.

Idaho varð fylki árið 1890 og það 43. í röðinni. Í dag er landbúnaður, vísinda- og tæknigreinar og ferðaþjónusta mikilvægar atvinnugreinar.

Samfélag.

Höfuðborg fylkisins heitir Boise og er jafnframt stærsta borg fylkisins. Á Boise-Nampa stórborgarsvæðinu, einnig þekkt Treasure Valley, búa samtals 664.422 manns. En þar er stærstu borgirnar; Boise, Nampa og Meridian. Íbúar Idaho eru um 1,8 milljónir (2020). Frá aldamótunum 2000 hafa íbúar kosið repúblíkana í meirihluta.

Árið 2015 voru helstu þjóðerni:
Georgía (fylki BNA)

Georgía er fylki á austurströnd Bandaríkjanna. Georgía liggur að Tennessee og Norður-Karólínu í norðri, Suður-Karólínu og Atlantshafi í austri, Flórída í suðri og Alabama í vestri. Georgía er 153.909 ferkílómetrar að flatarmáli. Fylkið var upprunalega bresk nýlenda og sem slík var hún nefnd eftir Georgi II Bretlandskonungi.

Höfuðborg og stærsta borg fylkisins heitir Atlanta. Um 10,7 milljónir manns búa í Georgíu (2020).

Árið 1733 var Georgía stofnuð sem 13. nýlendan og árið 1788 varð hún fjórða ríkið í Bandaríkjunum. En í upphafi borgarastyrjaldarinnar árið 1861 yfirgaf Georgía sambandið og myndi ekki snúa aftur fyrr en í lok stríðsins árið 1865.

Dýralíf.

Svartbirnir, rjúpur, dádýr og hnúfubakar eru algengir í Georgíu og undan ströndinni er hægt að koma auga á sjókvíar, búrhvali og hnúfubak. Í Georgíu búa einnig arni, rjúpnafálka og skógarþröstur.
Mississippi

Mississippi getur átt við:
Askur Yggdrasils

Askur Yggdrasils er tré sem í norrænni goðafræði stendur upp í gegnum heiminn allan. Hver hlutur hans nær í hvern hluta heimsins. Brunnarnir þrír, sem rætur asks Yggdrasils liggja ofan í, eru Urðarbrunnur í Ásgarði, Mímisbrunnur í Jötunheimum og Hvergelmir í Niflheimum en þar nagar Níðhöggur ask Yggdrasils. Í Ásgarði var askurinn vökvaður af skapanornunum Urði, Verðandi og Skuld sem ausa yfir tréð, einu sinni á dag, vatni sem á að halda trénu frá því að fúna eða visna. Í greinum asks Yggdrasils er að finna margar skepnur, meðal annars örn, íkornann Ratatosk, hana og fleiri.

Orðsifjar.

Ekki er vitað með vissu hver merking nafnsins Yggdrasill er. En talið er helst að Yggdrasill þýði hestur eða hestur Óðins, því Yggur er eitt af dulnefnum Óðins og drasill annað orð yfir hestur (drösull). Ein kenning á veraldartrénu er "hestur hengda mannsins". Þegar Óðinn vildi ráða leyndarmál rúna, og töfratákna sem skrift er runnin frá, þurfti hann að líða miklar þjáningar með því að hanga í snöru á grein trésins yfir ómælisdjúpinu í níu nætur. Að því loknu var leyndardómi rúnanna lokið upp fyrir honum.
Flórens (sýsla)

Sýslan Flórens (ítalska: "Provincia di Firenze") er sýsla í Toskanahéraði á Mið-Ítalíu. Upphaflega innihélt sýslan einnig borgina Prató, en 1990 var búin til sérstök sýsla fyrir hana. Íbúar sýslunnar eru um 1.007.252 (31. des 2013) talsins í 42 sveitarfélögum. Af þeim búa 368.059 í höfuðstaðnum Flórens.

Sveitarfélög.

Bagno a Ripoli, Barberino Val d'Elsa, Barberino di Mugello, Borgo San Lorenzo, Calenzano, Campi Bisenzio, Capraia e Limite, Castelfiorentino, Cerreto Guidi, Certaldo, Dicomano, Empoli, Fiesole, Figline Valdarno, Firenze, Firenzuola, Fucecchio, Gambassi Terme, Greve in Chianti, Impruneta, Incisa in Val d'Arno, Lastra a Signa, Londa, Marradi, Montaione, Montelupo Fiorentino, Montespertoli, Palazzuolo sul Senio, Pelago, Pontassieve, Reggello, Rignano sull'Arno, Rufina, San Casciano in Val di Pesa, San Godenzo, San Piero a Sieve, Scandicci, Scarperia, Sesto Fiorentino, Signa, Tavarnelle Val di Pesa, Vaglia, Vicchio, Vinci
Miðaldir

Miðaldir eru tímabil í sögu Evrópu, sem ná frá falli Rómaveldis eða um 476 e. Kr. til um 1500 e. Kr. Lok miðalda eru oft miðuð við upphaf endurreisnarstefnunnar í listum, eða við fund Kristófers Kólumbusar á Ameríku 1492.

Miðaldir voru erfiðir tímar í Evrópusögunni og eru oft kallaðar "hinar myrku miðaldir", t.d. vegna svartadauða, vegna hnignunar verslunar og samgangna, ásamt hægri þróun lista (t.d. málaralistar og tónlistar).

Miðöldum er stundum skipt í:
Trékyllisvík

Trékyllisvík er vík í Árneshreppi norðan við Reykjarfjörð og Gjögur á Ströndum. Þar var áður miðstöð sveitarinnar sem kölluð var Víkursveit eftir Trékyllisvík. Nokkrar jarðir eru í Trékyllisvík, Árnes sem var prestsetur til 2003, Finnbogastaðir, Bær, Litla-Ávík og Stóra-Ávík.

Galdramálin í Trékyllisvík.

Sagt er að galdraöld hafi hafist á Íslandi í Trékyllisvík þegar þrír menn voru brenndir þar á báli fyrir galdra árið 1654 ("Undrin í Trékyllisvík"). Brennurnar fóru fram innst inni í klettagjá eða skoru sem liggur upp frá sjónum í Trékyllisvík og er kölluð Kista.
Kolbeinsey

Kolbeinsey er lítill klettur, leifar af eldfjallaeyju, 105 km norðan við meginland Íslands og 74 km norðvestan við Grímsey og langt norðan við heimskautsbaug. Eyjan er nyrsti punktur Íslands. Hún lætur hratt undan ágangi sjávar og hefur verið styrkt með steinsteypu vegna mikilvægis hennar við skilgreiningu landhelgi Íslands. Engu að síður má ætla að hún hverfi í hafið innan fárra ára enda hefur viðleitni til að styrkja eyjuna verið hætt vegna samninga um miðlínu við Dani.

Lýsing.

Eyjan var fyrst mæld árið 1616 af Hvanndalabræðrum. Þá var hún sögð 100 metra breið og 700 metra löng. Árið 1903 var hún helmingi minni en það. Árið 2001 var hún aðeins 90 m² að stærð. Eyin er allt að átta metrar að hæð yfir sjávarmáli. Þar var þyrlupallur en í mars 2006 kom í ljós að helmingur hans var hruninn.

Eyjarinnar er fyrst getið í "Landnámu" þar sem talað er um siglingaleiðina til Grænlands. Hún er nefnd eftir Kolbeini Sigmundarsyni frá Kolbeinsdal í Skagafirði sem frá er sagt í "Svarfdæla sögu". Hann er sagður hafa brotið skip sitt við Kolbeinsey og farist þar ásamt mönnum sínum.

Litlar heimildir eru um eldsumbrot á Kolbeinseyjarsvæðinu. Annálabrot frá Skálholti segja þó eftirfarandi árið 1372: "Sást úr Fljótum, og enn víðara annars staðar fyrir norðan land, nýkomið upp land út af Grímsey til útnorðurs". Talið er að í þessu gosi hafi myndast skammlíf eyja suður af Kolbeinsey. Nú er þar grunnsævi sem sjómenn þekkja undir nafninu Hóll.

Kolbeinseyjarhryggur er eldvirkur neðansjávarhryggur sem kenndur er við eyna. Hann er hluti af Miðatlantshafshryggnum og teygir sig langt norður í Íshaf.

Kolbeinsey var lýst þannig í Náttúrufræðingnum 1933:
Ketkrókur

Ketkrókur er tólfti jólasveinninn kallaður sem kemur til manna, þann 23. desember, samkvæmt þeirri röð sem birt er í Þjóðsögum Jóns Árnasonar frá 1862.

Ketkrókur kom á Þorláksmessu til bæja og reyndi þá að ná sér í hangikjötslæri gegnum strompinn.

Um hann kvað Jóhannes úr Kötlum:
1871

Árið 1871 (MDCCCLXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
814

Árið 814 (DCCCXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
840

Árið 840 (DCCCXL í rómverskum tölum)
1547

Árið 1547 (MDXLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Johannes Kepler

Johannes Kepler (27. desember 1571 – 15. nóvember 1630) var þýskur stjarnfræðingur og stærðfræðingur. Hann er þekktastur fyrir þrjú lögmál sem við hann eru kennd, eitt þeirra segir að reikistjörnurnar ferðist á sporbaugslaga brautum umhverfis sól sína, með sólina í öðrum brennipunkti sporbaugsins. Fyrstu tvö lögmálin setti hann fram 1609 og það þriðja 10 árum síðar. Lögmálin voru reynslulögmál, sem þýðir það að þau voru byggð á athugunum og mælingum, en ekki útleidd stærðfræðilega. Niðurstöður sínar byggði hann á athugunum Tycho Brahe. Það beið þar til Isaac Newton kom fram með þyngdaraflslögmál sitt, sem segir að tveir hlutir dragist hvor að öðrum í réttu hlutfalli við massa þeirra og í öfugu hlutfalli við fjarlægðina á milli þeirra í öðru veldi. Út frá þessu lögmáli Newtons má síðan leiða lögmál Keplers stærðfræðilega.
Hundaætt

Hundaætt er ætt spendýra, sem eru kjötætur og alætur. Til hennar teljast hundar, úlfar, sléttuúlfar, sjakalar og refir. Þessi dýr eiga það m.a. sameiginlegt að ganga öll á tánum.

Flokkun hunda.

Hafa ber í huga að skipting hundaættarinnar í „refi“ og „eiginlega hunda“ er hugsanlega ekki í samræmi við raunverulegan skyldleika þeirra og

að ekki ríkir full sátt meðal fræðimanna um flokkun sumra hundaætta. Nýlegar DNA rannsóknir hafa á hinn bóginn sýnt að skiptingin í undirættir hunda ("canini") og refa ("vuplini") sé réttmæt, að tveimur ættkvíslum undanskildum: "Nyctereutes" og "Otocyon". Þetta eru hópar utangarðs hundadýra sem eru hvorki náskyld hundum né refum.

"Speothos" og "Chrysocyon" eru frumstæðar ættkvíslir hunda-undirtegundarinnar en færa má rök fyrir því að þær megi setja í eigin hóp út af fyrir sig. Vera má að ættkvíslin "Cuon" tilheyri í raun undirætt hunda en vísbendingar eru um að ættkvíslirnar "alopex" og "fennecus" séu ekki réttmætar ættkvíslir, heldur tilheyri þær báðar ættkvísl refa ("vulpes").

Sumir flokka tamda hunda sem tegundina "Canis familiaris" en aðrir (þ.á m. Smithsonian stofnunin Samtök bandarískra spendýrafræðinga) flokka tamda hunda aftur á móti sem undirtegund úlfa (þ.e. "Canis lupus familiaris").

Rauðúlfurinn er ef til vill sérstök tegund. Og ef til vill einnig Dingóar, sem eru ýmist flokkaðir sem "Canis lupus dingo", "Canis dingo" eða "Canis familiaris dingo".
Alkul

Alkul er lægsti mögulegi hiti samkvæmt kvikfræði klassískrar eðlisfræði. Kelvinkvarðinn notar alkul sem núllpunkt. Á Selsíuskvarðanum er alkul við -273,15 °C , -459,67° á Fahrenheitkvarðanum og við 0 Kelvin.

Við alkul er hreyfing frum- og sameinda í lágmarki, en samkvæmt óvissulögmáli Heisenbergs er aðeins mögulegt að segja til um staðsetningu eindar með líkindadreifingu og því ekki hægt að fullyrða að hraðinn verði núll. Samkvæmt 3. lögmáli varmafræðinnar er þó í reynd ekki mögulegt að ná alkuli.
Laugar

Laugar í Reykjadal er þéttbýliskjarni í Þingeyjarsveit á Norðurlandi eystra. Þar er stjórnsýsla Þingeyjarsveitar og þar er aðalútibú Sparisjóðs Suður-Þingeyinga. Á Laugum starfar fiskvinnslufyrirtækið Laugafiskur og hefur lengi verið rekin verslun. Íbúar voru 128 árið 2015.

Á Laugum starfa 4 skólar, leikskólinn Krílabær, Litlulaugaskóli sem er grunnskóli, Framhaldsskólinn á Laugum og Tónlistarskólinn á Laugum.
1266

Árið 1266 (MCCLXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Jurt

Jurtir eða plöntur eru stór hópur lífvera sem telur um 300.000 tegundir. Til jurta teljast meðal annars tré, blómplöntur, grös og burknar. Aristóteles skipti öllum lífverum í jurtir og dýr. Þetta urðu svo jurtaríki ("Vegetabilia" og síðar "Plantae") og dýraríki ("Animalia") hjá Carl von Linné. Síðar kom í ljós að ríkið innihélt nokkra óskylda hópa þannig að sveppir og sumar tegundir þörunga voru flutt í sérstök ríki.
Hjalti Jón Sveinsson

Hjalti Jón Sveinsson (fæddur 1953) er skólameistari Kvennaskólans. Hann var áður skólameistari Verkmenntaskólans á Akureyri og Framhaldsskólans á Laugum.

Hjalti brautskráðist sem stúdent frá Menntaskólanum við Hamrahlíð 1973. Hann lauk Cand. Mag.-prófi í íslenskum bókmenntum frá Háskóla Íslands 1986 og kennsluréttindanámi frá sama skóla 1994. Hann stundaði framhaldsnám í stjórnun og skólastarfi við Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands og brautskráðist með M.Ed.-próf frá HÍ 2009. Kennslu stundaði Hjalti Jón samhliða háskólanámi á árunum 1975 - 1982. Þá starfaði hann við ritstjórn, ritstörf og blaðamennsku á árunum 1982 - 1994, þar af 3 ár í Þýskalandi. Hjalti Jón var bæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins á Akureyri 2006-2010. Hjalti Jón var skólameistari Framhaldsskólans á Laugum 1994 - 1999 og skólameistari Verkmenntaskólans á Akureyri 1999 - 2016 og skólameistari Kvennaskólans frá 2016.

THE MAN, THE MYTH, HJALTI J. SVEINSSON.
Úlfur (aðgreining)

Úlfur getur átt við: