arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Gavrilo Princip

Gavrilo Princip (serbnesk kyrillíska: "Гаврило Принцип"; 25. júlí 1894 – 28. apríl 1918) var Bosníuserbi sem barðist fyrir þann málstað að allir Suður-Slavar fengju sjálfstæði frá Austurríki-Ungverjalandi og að Bosnía yrði hluti Serbíu. Hann myrti Frans Ferdinand erkihertoga, ríkisarfa Austurrísk-ungverska keisaradæmisins og eiginkonu hans, Soffíu af Hohenberg, þegar þau voru í opinberri heimsókn í Sarajevó 28. júní 1914. Atvikið, sem varð þekkt sem morðin í Sarajevó, varð til þess að Austurríki lýsti yfir stríði á hendur Serbum, sem aftur leiddi af sér fyrri heimsstyrjöldina.
Nicolas Poussin

Nicolas Poussin (15. júní 1594 – 19. nóvember 1665) var franskur listmálari sem hafði mikil áhrif á franska klassíska skólann í myndlist. Hann bjó lengst af í Róm utan þrjú ár þegar hann var hirðmálari hjá Loðvík 13. Myndefni hans var nánast allt tekið úr bókmenntum og sögu fornaldar. Fyrst um sinn málaði hann í stíl Caravaggios, líkt og flestir gerðu á þeim tíma, en síðar þróaði hann stíl sem markaði afturhvarf til einfaldleika klassíska stílsins sem átti eftir að einkenna evrópska myndlist meira en hundrað árum síðar. Hann var því heldur lítils metinn í Frakklandi barrokktímans á síðari hluta 17. aldar en varð fyrirmynd franskra listamanna á 18. og 19. öldinni eins og Jacques-Louis David og Paul Cézanne.
Listi yfir kirkjur á Íslandi

Eftirfarandi er listi yfir kirkjur á Íslandi. Frá fornu fari er talið frá fyrstu kirkju í Skálholtsbiskupsdæmi sem er Skeggjastaðakirkja í Múlaprófastsdæmi og svo réttsælis hringinn í kringum landið. Hér er miðað við stöðu prófastsdæma og prestakalla um aldamótin 2000 - 2001. Kirkjur á Íslandi eru á fjórða hundrað. Stjörnumerktar kirkjur (*) eru ekki sóknarkirkjur.
Jacques Chirac

Jacques René Chirac (29. nóvember 1932 – 26. september 2019) var franskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti Frakklands. Hann var kosinn í embætti árið 1995 og aftur 2002 en síðara kjörtímabil hans rann út árið 2007. Í krafti embættis síns var hann einnig meðfursti Andorra og stórmeistari Frönsku heiðursfylkingarinnar. Áður var Chirac borgarstjóri Parísar 1977 til 1995 auk þess að gegna embætti forsætisráðherra tvívegis; fyrst 1974 til 1976 og aftur 1986 til 1988. Áður en hann náði kjöri sem forseti hafði Chirac boðið sig fram án árangurs í forsetakosningunum árin 1981 og 1988.

Chirac sigraði frambjóðanda Sósíalistaflokksins, Lionel Jospin, í forsetakosningunum árið 1995. Í byrjun forsetatíðar sinnar viðurkenndi Chirac ábyrgð og þátttöku franskra stjórnvalda í Vichy-stjórninni í ofsóknum á gyðingum á meðan á þýska hernáminu stóð í seinni heimsstyrjöldinni. Hann neyddist síðar til að hefja stjórnarsamband við sósíalistana og gera Jospin að forsætisráðherra eftir ósigur hægrimanna í þingkosningum árið 1997. Á kjörtímabilinu var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrárbreytingar þar sem kjörtímbabil forsetans var stytt úr sjö árum í fimm. Chirac vann endurkjör til forseta árið 2002 í seinni umferð með 82,2 % atkvæða á móti Jean-Marie Le Pen, frambjóðanda frönsku Þjóðfylkingarinnar. Þetta er enn í dag stærsti kosningasigur sem unninn hefur verið í forsetakosningum fimmta franska lýðveldisins. Á seinna kjörtímabili Chirac fóru vinsældir hans nokkuð dalandi en jukust á ný þegar Chirac neitaði að taka þátt í Íraksstríðinu fyrir hönd Frakklands. Hann mælti einnig fyrir því í atkvæðagreiðslu að ný stjórnarskrá fyrir Evrópusambandið yrði samþykkt en hún var að endingu felld. Chirac sóttist ekki eftir þriðja kjörtímabili og settist í helgan stein þegar kjörtímabilinu lauk árið 2007.

Sem fyrrverandi forseti fékk Chirac síðan sæti á stjórnlagaþingi Frakklands og sat þar til ársins 2011, en þá sagði hann sig úr því af heilsufarsástæðum. Í desember sama ár var Chirac dæmdur til tveggja ára fangelsisvistar vegna spillingarmála sem komu upp frá borgarstjóratíð hans í París.
Mahathir bin Mohamad

Mahathir bin Mohamad (f. 10. júlí 1925) er fyrrum forsætisráðherra Malasíu. Hann var forsætisráðherra frá 1981 til 2003 og aftur frá 2018 til 2020. Í fyrri stjórnartíð hans tók efnahagslíf landsins miklum breytingum og framleiðsluiðnaður varð meginatvinnuvegur í stað landbúnaðar. Landið nútímavæddist hratt og lífsgæði jukust. Mahathir stjórnaði landinu í anda þjóðarkapítalisma, þar sem hagsmunir þjóðarinnar og stórfyrirtækja eru sagðir fara saman. Á fyrstu stjórnartíð hans fór ríkið út í ýmis risaverkefni eins og byggingu Petronas-turnanna sem voru hæsta bygging heims til ársins 2003.

Tilvísanir.
Getnaðarvörn

Getnaðarvörn er hvers konar búnaður, lyf, læknisfræðilegar aðgerðir eða annað sem ætlað er að koma í veg fyrir getnað þegar stundað er kynlíf. Fjölmargar getnaðarvarnir eru til á markaðnum, svo sem smokkar, pillan, lykkjan, hettan. Sumir álíta skírlífi getnaðarvörn.
Hesíódos

Hesíódos (gríska "Ἡσίοδος") var grískt skáld sem var uppi um 700 f.Kr. Eftir hann liggja verkin "Goðakyn" (um uppruna heimsins og ættir guðanna) og "Verk og dagar". Lítið er vitað um ævi Hesíódosar umfram það sem kemur fram í verkum hans. Hann var frá Böótíu og segist vera einfaldur bóndi sem hafi orðið af föðurarfi sínum vegna svika bróður síns. Hann er ein helsta heimild okkar um gríska goðafræði, landbúnað, stjörnufræði og tímatal á tímum Forn-Grikkja.
Thomas Paine

Thomas Paine (29. janúar 1737 - 8. júní 1809) var rithöfundur, fræðimaður og hugsjónamaður sem átti mikinn þátt í að vinna sjálfstæðismálinu í Bandaríkjunum fylgis og er því talinn með feðrum Bandaríkjanna. Verk hans "Common Sense" ("Almenn skynsemi") varð grundvöllurinn að sjálfstæðisyfirlýsingunni 1776.
Bergljót Arnalds

Bergljót Arnalds (fædd 15. október 1968 í Reykjavík) er rithöfundur og leikkona sem er best þekkt fyrir barnabækur sínar, Stafakarlana og Talnapúkann. Bergljót var umsjónarmaður sjónvarpsþáttarins 2001 nótt sem var barnatími sýndur á Skjá Einum frá 1999 til 2001.

Bergljót hlaut viðurkenningu Menningarsjóðs SPRON (1998) og AUÐAR-verðlaunin (2000) fyrir verk sín.

Bergljót hefur leikið ýmis hlutverk bæði á sviði og í kvikmyndum. Meðal annars lék hún Dolly í Djöflaeyjunni, Lucy í Dracula og Stellu í Sporvagninn Girnd. Bergljót hefur einnig talsett ýmsar teiknimyndir.
Landsvæðið milli Minho- og Douro-ánna

Landsvæðið milli Minho- og Douro ánna er sögufrægt landsvæði í Portúgal og er oft vísað í svæðið sem einfaldlega Minho. Á 19. og 20. öld var það eitt af sex óopinberum landsvæðum Portúgals. Þegar Portúgal var skipt niður í núverandi svæði árið 1936, var þessu sögufræga landsvæði skipt niður í tvo smærri hluta: Douro Litoral og Minho. Í dag nær landsvæðið til umdæmi borganna Braga, Porto, Viana do Castelo, auk hluta af Aveiro og Viseu.
Żagań

Żagań er bær í Lubusz-héraði í Póllandi vestanverðu. Íbúar voru 26.665 árið 2004.
Dodoitsu

Dodoitsu er japanskt ljóðform sem hófst til vegs undir lok Jedótímabilsins. Dotdoitsu fjalla oft um hversdagslega hluti svo sem ástir og vinnu en undirtónninn er jafnan kómískur. Ljóðlínurnar eru fjórar og atkvæðafjöldinn skiptist svo: 7-7-7-5.
Presthólahreppur

Presthólahreppur var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, kenndur við bæinn Presthóla í Núpasveit. Náði hreppurinn yfir meginhluta Melrakkasléttu, frá ósum Sandár vestan megin að Ormarsá austan megin.

Kauptún mynduðust á Raufarhöfn og Kópaskeri og var Raufarhöfn gerð að sérstökum hreppi í ársbyrjun 1945.

Presthólahreppur sameinaðist Öxarfjarðarhreppi 17. febrúar 1991, undir merkjum Öxarfjarðarhrepps.
Strá

Strá er blómberandi stilkur grasa (af grasaætt "Poaceae") og stara ("Cyperaceae"). Strá grasa eru hol að innan og hafa hné en strá stara eru fyllt. Sum eru þrístrend. "Hálmur" er strá af þresktu korni, kornstrá.
Baskaland

Baskaland (spænska: "País Vasco"; baskneska: "Euskadi") er spænskt sjálfstjórnarsvæði á Norður-Spáni. Höfuðstaður þess er Vitoria-Gasteiz. Aðrar stórar borgir eru Bilbo "(spænska: Bilbao)" og Donostia "(spænska: San Sebastián)".

Baskaland skiptist í héruðin: Álava-hérað, Biscay-hérað og Gipuzkoa-hérað.
Meitilfuglar

Meitilfuglar (fræðiheiti: "Coraciiformes") eru ættbálkur litríkra landfugla sem inniheldur meðal annars þyrla, býsvelgi, hrana og horna. Þeir eru venjulega með þrjár klær sem snúa fram og eina aftur.
Þytfuglar

Þytfuglar (fræðiheiti: Apodiformes) eru ættbálkur fugla sem inniheldur þrjár lifandi ættir: svölungaætt ("Apodidae"), trjásvölungaætt ("Hemiprocnidae") og ætt kólibrífugla ("Trochilidae") sem og mögulega tvær útdauðar ættkvíslar, "Aegialornithidae" og "Jungornithidae".
HDTV

HDTV ("high-definition television") eða Háskerpusjónvarp er gerð stafrænna sjónvarpstækja sem bjóða upp á betri upplausn en hefðbundin sjónvörp (sjá: NTSC, SECAM og PAL). Flest slík sjónvörp eru breiðtjalda. Skammstöfunin HDTV er notuð jöfnum höndum um framsetningu háskerpumynda og sjónvarpstækin sem notast við háskerputækni. Upplausnin er allt að tífalt betri en í öðrum tækjum og myndlínurnar helmingi fleiri.
Sitjandi Naut

Sitjandi Naut eða Tȟatȟáŋka Íyotake (um 1831 – 15. desember 1890) var æðsti höfðingi Hunkpapa-ættbálksins af þjóð Súindíána. Hann leiddi 1200 Sjeyenne- og Súindíána gegn 7. riddaraliðssveitinni undir stjórn George Armstrong Custer í orrustunni við Little Bighorn 25. júní 1876. Eftir orrustuna flýði hann ásamt liði sínu til Kanada þar sem hann bjó til 1881 þegar þau sneru aftur með friðhelgi.

Síðar ferðaðist hann með Buffalo Bill Cody og tók þátt í Villta vesturssýningu hans þar sem hann kom gjarnan fram og bölvaði áhorfendum á tungumáli Lakótaindíána.

Þegar andadansinn breiddist út meðal indíána sem tilraun til að reka hvíta manninn burt frá löndum þeirra tóku bandarísk stjórnvöld að líta á Sitjandi Naut sem ógnun og reyndu að handtaka hann á heimili hans. Til átaka kom með þeim afleiðingum að Sitjandi Naut og sonur hans Krákufótur voru drepnir.
Akíra Kúrósava

Akíra Kúrósava (黒澤 明) (23. mars 1910 - 6. september 1998) var margverðlaunaður japanskur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. Ferill hans spannaði 50 ár, frá fyrstu mynd hans "Sugata Sanshiro" 1943 að þeirri síðustu Madadayo 1993. 1954 gerði hann kvikmyndina "Sjö samúræjar" sem hann fékk ári síðar silfurljónið á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum. 1976 fékk hann Óskarsverðlaun fyrir bestu elendu kvikmyndina; "Dersu Urzala". 1980 hlotnaðist honum gullpálminn á Kvikmyndahátíðinni í Cannes fyrir "Kagemusha" og tveimur árum síðar fékk hann gullljónið í Feneyjum fyrir glæstan feril. 1990 var honum veitt heiðursviðurkenning fyrir glæstan feril á Óskarsverðlaunaafhendingunni.
Ágústínus

Heilagur Ágústínus frá Hippó (13. nóvember 354 – 28. ágúst 430) var biskup í Hippo Regius í Norður-Afríku og er talinn til kirkjufeðranna. Hann fæddist í bænum Tagaste í rómverska skattlandinu Númidíu þar sem nú er Alsír. Hann lærði mælskulist í Karþagó og gerðist eftir það kennari og fór árið 383 til Rómar til að opna þar skóla í mælskulist. Þar varð hann fyrir áhrifum frá nýplatónisma og gerðist kristinn líkt og móðir hans var, en áður hafði hann aðhyllst meðal annars manikeisma. 388 sneri hann aftur til Tagaste og komst þar í samband við biskupinn Valeríus frá Hippo (nú Annaba í Alsír) sem gerði Ágústínus að aðstoðarmanni sínum. 395 tók hann biskupsvígslu og varð eftirmaður Valeríusar þegar hann dó 396. Hann lagði grunninn að eins konar skipulagi meðal biskupa og skrifaði reglur fyrir munklífi (Ágústínusarregla). Hann byrjaði árið 413 að skrifa sjálfsævisöguna "Játningar" sem eru hans þekktasta verk, ásamt verkinu "Guðsríki" ("De civitate Dei").

Tenglar.

"Augustinus Hipponensis" á vefnum Helgisetur. Skoðað 3. september 2010.
Saffó

Sappho (/ˈsæfoʊ/; Gríska: Σαπφώ "Sapphō" [sap.pʰɔ̌ː]; forngríska Ψάπφω "Psápphō"; c. 630 – c. 570 f.Kr) var forngrískt skáld frá Eresos eða Mýtilene á eyjunni Lesbos. Saffó er þekkt fyrir ljóðakveðskap sinn, skrifaðan til þess að vera sunginn ásamt tónlist. Í fornöld var Saffó almennt álitin eitt merkilegasta ljóðskáld síns tíma og fékk eins og „Tíunda músan“ og „Skáldkonan“. Flest ljóð Saffóar eru nú glötuð og það sem er til hefur að mestu varðveist í brotakenndri mynd; aðeins „Óðurinn til Afródítu“ er vissulega allur varðveittur. Jafnframt ljóðakveðskap, fullyrtu fornir útskýrendur að Saffó hefði skrifað falleg og jambísk ljóð. Þrjú spakmæli sem kennd eru við Saffó eru til, en þetta eru í raun hellenískar eftirlíkingar af stíl Saffóar.

Lítið er vitað um líf Saffóar. Hún var af auðugri fjölskyldu frá Lesbos, þó nöfn foreldra hennar séu ekki vituð. Fornar heimildir segja að hún hafi átt þrjá bræður; Charaxos (Χάραξος), Larichos (Λάριχος) og Eurygios (Εὐρύγιος). Tveir þeirra, Charaxos og Larichos, eru einnig nefndir í bræðraljóðinu sem uppgötvaðist árið 2014. Hún var gerð útlæg til Sikileyjar um 600 f.Kr. og hélt mögulega áfram að starfa þar til um 570 f.Kr. Samkvæmt goðsögn drap hún sig sjálfa með því að stökkva frá klettunum í Leucadian vegna ástar sinnar á ferjumanninum Faón.

Saffó var afkastamikið skáld og samdi líklega um 10.000 línur. Ljóð hennar voru vel þekkt og mjög dáð í gegnum stóran hluta fornaldar, og hún var meðal kanóna níu ljóðskáldanna sem voru mest metin af fræðimönnum í hellenískri Alexandríu. Ljóð Saffóar þykja enn framúrskarandi og verk hennar halda áfram að hafa áhrif á aðra rithöfunda. Fyrir utan ljóð hennar er hún vel þekkt sem tákn um ást og þrá milli kvenna þar sem orðin "saffísk" og "lesbísk" eru dregin af nafni hennar og nafni heimaeyjunnar. Þótt mikilvægi hennar sem skáld sé óumdeilanlegt, hafa allar túlkanir á verkum hennar verið litaðar og undir áhrifum umræðu um kynhneigð hennar.

Fornar heimildir.

Það eru þrjár uppsprettur upplýsinga um líf Saffó: "vitnisburður" hennar, samtímasögur og það sem hægt er að tína til úr eigin ljóðum – þó fræðimenn séu varkárir þegar þeir lesa ljóð sem ævisöguheimild.

"Vitnisburðir" er listhugtak í fornum fræðum sem vísar til safns klassískra ævisögulegra og bókmenntalegra tilvísana í klassíska höfunda. "Vitnisburðurinn" um Saffó inniheldur ekki tilvísanir í samtíma Saffó. Lýsingarnar á lífi Saffóar sem koma fram í "vitnisburðunum" þarf alltaf að meta með tilliti til sögulegrar nákvæmni, því margar þeirra eru vissulega ekki réttar. "Vitnisburðirnir" eru einnig uppspretta þekkingar um hvernig kveðskap Saffó var tekið í fornöld. Sum smáatriði sem nefnd eru í "vitnisburðunum" eru fengin úr ljóðum Saffóar sjálfrar, sem er mjög áhugavert, sérstaklega í ljósi þess að "vitnisburðirnir" eru frá þeim tíma þegar meira af ljóðum Saffóar voru til en raunin er fyrir nútíma lesendur.
Járnburður

Járnburður var eldraun (guðsdómur) til að sannreyna sekt eða sakleysi. Járnburður fólst í því að viðkomandi var látinn bera glóandi járn. Ef hann hlaut ekki skaða af var það merki um að hann væri saklaus.

Fræg dæmi um járnburð eru þegar Poppó biskup sýndi Haraldi blátönn og Dönum fram á mátt guðs með því að klæða sig í glóandi járnhanska. Annað dæmi er þegar Inga frá Varteigi, móðir Hákonar gamla Noregskonungs sýndi fram á rétt faðerni hans með því að bera glóandi járn.
Egilsstaðir

Egilsstaðir er þéttbýlisstaður sunnan Lagarfljóts á Fljótsdalshéraði, skammt frá Lagarfljótsbrú. Frá miðri 20. öld hefur bærinn þróast hratt sem helsta verslunar- og þjónustumiðstöð Austurlands, enda mætast þar þjóðvegir úr öllum áttum. Þar búa tæp 2500 manns (2018).

Saga.

Í skrifuðum heimildum er getið um Egilsstaði sem þingstað frá fimmtándu öld. Getið er um Eyvindará í Droplaugarsonasögu og Fljótsdælu.

Þéttbýlismyndun á Egilsstöðum má rekja til Jóns Bergssonar (1855-1923), stórbónda, sem lagði grunninn að aukinni verslun og þjónustu á Egilsstaðabýlinu með byggingu á stóru íbúðarhúsi þar í upphafi 20. aldar. Húsið var einnig nýtt til ferðaþjónustu. Jón keypti jörðina Egilsstaði í lok 19. aldar vegna staðsetningar en hann á að hafa sagt: „Hér verða vegamót“, sem reyndust orð að sönnu.

Ásamt öðrum hafði Jón einnig frumkvæði að stofnun Kaupfélags Héraðsbúa (KHB) með aðsetur þar árið 1909.

Brýr yfir Lagarfljót og Eyvindará og „akbraut" yfir Fagradal fylgdu í kjölfarið. Í framhaldinu var póst- og símaþjónustu fyrir austurland valinn staður á Egilsstöðum.

Árið 1947 var stofnað kauptún að frumkvæði stjórnvalda, með lögum frá Alþingi. Var það einsdæmi á þeim tíma að stjórnvöld hefðu forgöngu um stofnun nýs sveitarfélags og að byggðinni væri valinn staður af skipulagsnefnd ríkisins með þeim ásetningi að þar rísi þéttbýli. Kauptúnið varð hluti af nýjum hreppi, Egilsstaðahreppi, og lögðu nágrannahrepparnir Vallahreppur og Eiðahreppur land til hans. Í lögum um stofnun Egilsstaðahrepps var ákveðið að hreppurinn skyldi ná yfir jarðirnar Egilsstaði, Kollsstaði og Kollsstaðagerði í Vallahreppi og jarðirnar Eyvindará, Miðhús og Dalhús ásamt eyðibýlinu Þuríðarstöðum í Eiðahreppi. Land undir kauptúnið var tekið eignarnámi úr landi Sveins Jónssonar á Egilsstöðum og greitt af ríkissjóði samkvæmt mati.

Við stofnun sveitarfélagsins var fjöldi íbúa aðeins 110 manns. Bærinn fór fljótt að vaxa og dafna og hafði íbúafjöldinn tífaldast árið 1980, og nam þá 1.133 manns. Egilsstaðahreppur varð bæjarfélag árið 1987 og nefndist þá Egilsstaðabær. Í ársbyrjun 2011 hafði íbúafjöldi Egilsstaða tvöfaldast á þrem áratugum og nam hann þá 2.257 manns. 1. janúar 2018 var íbúafjöldi orðinn 2464 manns. Nýtt miðbæjarskipulag liggur fyrir árið 2018.

Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Egilsstaðabær Vallahreppi, Skriðdalshreppi, Eiðahreppi og Hjaltastaðarhreppi undir nafninu "Austur-Hérað". Austur-Hérað varð svo hluti Fljótsdalshéraðs árið 2004. Árið 2020 sameinaðist Fljótsdalshérað Borgarfjarðarhrepp, Djúpavogshrepp og Seyðisfjarðarkaupstað til að gera sveitarfélagið Múlaþing.
1866

Árið 1866 (MDCCCLXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Skötuselur

Skötuselur (fræðiheiti: "Lophius piscatorius") er botnfiskur sem lifir í austanverðu Atlantshafi við Ísland til Múrmansk og allt suður til Gíneuflóa. Hann finnst hvorki við Grænland né við austurströnd Norður-Ameríku. Skötuselur hefur fundist allt í kringum Ísland, en er algengari sunnan og vestan landsins.

Skötuselur er gríðarlega hausstór og kjaftvíður. Neðri kjálkinn nær fram fyrir þann efri. Munnurinn er breiður og nær yfir allt höfuðið og í báðum kjálkum eru hvassar tennur sem allar vísa aftur. Engin bráð sleppur ef skötuselur nær að læsa skoltunum utan um hana.

Skötuselur getur notað ugga á kviðnum sem eins konar fætur og gengið eftir sjávarbotninum en þar felur hann sig í sandi og þangi. Fiskurinn fellur afar vel inn í botngróður og tekur breytingum eftir botngróðri og líkist sjálfur þangi og getur því falið sig þar sem mest er um æti. Kvenfiskar geta orðið meira en 2 metra langir. Stærsti skötuselur sem hefur veiðst við Ísland var 134 sm langur.

Fiskurinn hefur þrjá langa fálmara ofan á höfðinu sem hann notar sem tálbeitu til að lokka til sín bráð. Magi skötuselsins getur þanist afar mikið út og geta skötuselir étið bráð sem er stærri og þyngri en þeir sjálfir.

Lífshlaup.

Hrogn skötuselsins svífa um í þunnu einföldu lagi af glæru slímkenndu efni sem er 60-90 sm breitt og 8 til 9 metra langt. Skötuselur vex um 15-20 cm fyrsta árið og á þriðja ári er hann orðinn 50 cm langur. Hann verður kynþroska þegar hann hefur náð 75-80 cm lengd.
Vertollur

Vertollur eða uppsáturgjald var gjald sem útvegsmenn urðu að greiða landeigendum fyrir aðstöðu (vergögn) í verstöðvum. Aðstaðan gat verið land undir verbúð, skipastöður, réttur til torf- og móskurðar, skiptivöllur, malir til fiskþurrkunar, grjóttak í fiskgarða og byrgi og hjallstæði. Algengast var fyrr á öldum að vertollur væri greiddur í fiski. Vertollar voru miðaðir við fjölda ára á áraskipum eða við fjölda skipsverja sem róa. Vertollar lögðust af þegar komið var fram á 20. öld og ríki og sveitarfélag fara að innheimta hafnargjöld.

Heimild.

Saga sjávarútvegs á Íslandi, I. bindi
Ignoratio elenchi

Ignoratio elenchi (á íslensku „fáfræði hrakninga“) er rökvilla þar sem ályktunin er óviðkomandi röksemdafærslunni eða röksemdafærslan í heild óviðkomandi málefninu; í slíku tilfelli getur vel verið að röksemdafærslan sem slík sé gild þótt hún sé málinu óviðkomandi.
Stríðsskáld

Stríðsskáld (en. war poet) er hugtak sem kom fyrst fram á dögum fyrri heimstyrjaldarinnar. Mörg fremstu skáld þeirrar tíðar börðust þá á vígvöllum Evrópu og miðluðu reynslu sinni í gegnum ljóðformið. Mörg þeirra týndu lífi, svo sem Rupert Brooke og Wilfred Owen, en önnur héldu lífi og gagnrýndu vitfirringu stríðsins frá sjónarhóli skotgrafarhermanns sem glatað hefur trúnni á manneksjuna og má þar nefna Edmund Blunden og Siegfried Sassoon.

Hugtakið sem slíkt er enskt að uppruna. Eflaust hafa skáld í herbúðum Þjóðverja ekki verið síðri en hin fyrstu eiginlegu stríðsskáld voru ensk þó Frakkar eignuðust einnig sín stríðsskáld. Sé tekið mark á orðum bókmenntafræðingsins Patrick Bridgewater líkjast þýsku skáldin Anton Scnack og August Stramm hinum ensku stríðsskáldum hvað mest.

Spurningunni um hvað geri skáld að stríðsskáldi er vandsvarað. Í augum alþýðunnar sýndu þau stríðið eins og það leit út í augum hermannsins og um leið tilfinningar hans. Sum skáld sem þjónuðu stríðsherrunum (meðal annars Robert Graves) gerðu stríðið ekki að yrkisefnum sínum.
Astrid Lindgren

Astrid Lindgren (fædd "Astrid Anna Emilia Ericsson" 14. nóvember 1907 - látin 28. janúar 2002) var sænskur barnabókahöfundur.

Meðal þekktustu bóka hennar eru bækurnar um Línu langsokk, Emil í Kattholti, Lottu, Ronju ræningjadóttur og Börnin í Ólátagarði.
Þjóðsöngur Rússlands

Sálmur rússneska sambandsins (Rússneska: Госуда́рственный гимн Росси́йской Федера́ции, Gosudarstvenny Gimn Rossiyskoy Federatsii) er þjóðsöngur Rússlands.

Lagið, sem Alexander Alexandrov samdi, er hið sama og var þjóðsöngur Sovétríkjanna 1944-1991, en nýr texti var saminn fyrir sönginn í núverandi mynd.

„Sálmur rússneska sambandsins“ tók við af Föðurlandssöngnum, en töluverð óánægja hafði ríkt með hann þar sem það var enginn texti sunginn við hann.

Andstæðingar þess að taka upp lag gamla þjóðsöngsins hafa litið svo á að það sé skref aftur til tíma Sovétríkjanna en tillagan var samþykkt á neðri deild Rússneska þingsins, Dúmunni, þar sem 381 var fylgjandi, 51 á móti og einn sat hjá.
9

Árið 9 (IX í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á þriðjudegi.
Don

Don (Tanakvísl eða Vanakvísl) er stórfljót í sunnanverðu Rússlandi, 1930 kílómetra langt. Það kemur upp suðaustur af Tula og rennur fyrst til suðausturs en svo til suðvesturs og tæmist í Asóvshaf. Frá beygjunni á fljótinu er styst á milli Don og Volgu og er þar skipaskurður, sem tengir þessi tvö stórfljót saman, 105 kílómetra langur. Stærsta borg við ána er Rostov-na-Donu og er aðalhafnarborgin. Fljótið rennur um frjósamar lendur þar sem ræktað er korn og timbur, einnig eru þar grafin kol úr jörðu. Hægt er að sigla hafskipum til Rostov og fljótaprömmum nálægt 1400 kílómetra upp eftir ánni, sem er því mikilvæg flutningaleið. Áin hefur verið verslunarleið síðan á dögum Skíþa.

Til forna hét áin "Tanaís" og er til dæmis rætt um hana undir því nafni í Ynglinga sögu í Heimskringlu, ásamt þeim nöfnum sem hún var nefnd af norrænu fólki: