Kaupmannahöfn

Kaupmannahöfn (danska: København) er höfuðborg Danmerkur. Kaupmannahöfn stendur við Eyrarsund á austurströnd Sjálands og er að hluta til á eyjunni Amager sem er austan við Sjáland. Kaupmannahöfn varð höfuðborg Danmerkur árið 1536.

Orðsifjar.

Íslenska heitið á Kaupmannahöfn á rætur sínar að rekja til þess tíma þegar borgin nefndist „Købmandshavn“ á dönsku. Nafnið hefur síðan einfaldast á máli Dana og orðið að "København".

Bæði Íslendingar og Danir stytta heitið gjarnan í "Köben" ("Køben") í daglegu máli, eða þá einfaldlega "Höfn" ("Havn"). Á íslensku hefur borgin einnig verið nefnd "Kaupinhöfn" eða "Kaupinhafn". Lágþýska heitið „Kopenhagen“ hefur gengið inn í önnur mál, svo sem ensku ("Copenhagen"), frönsku ("Copenhague") og ítölsku ("Copenaghen").

Söguágrip.

Sveinn tjúguskegg er talinn hafa stofnað borgina um árið 1000 eða hugsanlega sonur hans Knútur hinn ríki (Sveinsson), en fornleifar benda þó til þess að búið hafi verið þar sem borgin stendur nú fyrir um 5000 til 6000 árum. Fyrst er minnst á borgina árið 1043, en Kaupmannahöfn fékk nafn sitt „Købmandshavn“ um 1200. Absalon erkibiskup byggði virki á eyjunni Slotsholmen árið 1167 þar sem Kristjánsborgarhöll stendur í dag. Með vexti Kaupmannahafnar urðu árásir á hana algengari. Hansakaupmenn réðust á borgina á 14. öld. Í kjölfar Kalmarsambandsins (1397–1523) var borgin höfuðborg Danmerkur. Kaupmannahafnarháskóli var stofnaður árið 1479 og sem gerir hann að elsta háskóla Norðurlanda.

Kristján 4. Danakonungur lét byggja margar þekktar byggingar í borginni á 17. öld (Rósenborgarhöll og Sívalaturn t.d.). Tíð hans markaðirst af miklum uppgangi og fjölgun í borginni.

Árið 1728 varð bruninn í Kaupmannahöfn og brann 28% Kaupmannahafnar.

Á síðari hluta 18. aldar naut Kaupmannahöfn hlutleysis Danmerkur þegar evrópsk stórveldi áttust við í styrjöldum. Hins vegar réðst Horatio Nelson flotaforingi fyrir hönd Breta árið 1801 á borgina (hluti af Napóleónsstyrjöldunum) og sökkt var skipum úr dansk-norska flotanum. Bretar réðust aftur á borgina árið 1807 í sama tilgangi og skutu meðal annars eldflaugum á hana.

Rafmagn kom árið 1892 og sporvagnar árið 1897. Um aldamótin voru íbúar orðnir 400.000 talsins og borgin þandist út til vesturs, ný hverfi eins og Nörrebro og Vesterbro urðu til.

Frá 9. apríl 1940 þar til 4. maí 1945 var borgin hertekin af Þjóðverjum.

Samfélag.

Árið 2018 bjuggu um 1.6 milljónir á stórkaupmannahafnarsvæðinu, þar af 616.000 (2018) í Kaupmannahöfn sjálfri. Flatarmál hennar er 400-455 km² og þéttleiki byggðar er 2.500-2.850/km².

Sveitarfélagið Kaupmannahöfn skiptist í tíu hluta (bydele):Indre By, Østerbro, Nørrebro, Vesterbro/Kongens Enghave, Valby, Vanløse, Brønshøj-Husum, Bispebjerg, Amager Øst og Amager Vest.

Hverfi Kaupmannahafnar eru meðal annars: Slotsholmen, Frederiksstaden, Islands Brygge, Holmen, Christiania, Carlsberg, Sluseholmen, Sydhavn, Amagerbro, Ørestad, Nordhavnen, Bellahøj, Brønshøj, Ryparken og Vigerslev.

Ennfremur samanstendur höfuðborgarsvæðið (Hovedstadsområdet) af sveitarfélögunum: Frederiksberg, Albertslund, Brøndby, Gentofte, Gladsaxe, Glostrup, Herlev, Hvidovre, Lyngby-Taarbæk, Rødovre, Tårnby og Vallensbæk. að auki eru hlutar Ballerup, Rudersdal, Ishøj, Greve Strandog og Furesø hluti af því.

Íþróttir.

F.C. København og Brøndby IF eru stærstu knattspyrnuliðin í borginni og er talsverður rígur á milli þeirra.

Parken er þjóðarleikvangur Dana og um leið heimavöllur FC Köbenhavn. Önnur lið á stór-Kaupmannarhafnarsvæðinu eru FC Nordsjælland, Fremad Amager, B93, AB, Lyngby og Hvidovre IF.

Helstu handboltaliðin eru Ajax, Ydun og HIK (Hellerup). Íshokkí, róður og rúgbí eru meðal annarra vinsælla keppnisíþrótta. Meðal almennings eru golf og hestamennska til að mynda vinsæl. Kaupmannahafnarmaraþonið er haldið hvert ár í lok ágúst.

Samgöngur.

Kaupmannahöfn er ein hjólreiðavænasta borg í heimi en sérstakir hjólastígar eru meðfram mörgum götum. Neðanjarðarlest var hleypt á stokkana árið 2002 og hafa verið umbætur á kerfinu. Einnig er léttlest ofanjarðar; S-tog. Eyrarsundsbrúin tengir Danmörku við Svíþjóð; Kaupmannahöfn við Malmö á Skáni. Kastrupflugvöllur er sá flugvöllur á Norðurlöndum þar sem mest umferð er um.

Áhugaverðir staðir.

Söfn.

Á vefnum má fá upplýsingar um öll helstu söfn í Danmörku, sem eru opin almenningi,

Tenglar.

erlendir