arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Guðmundur Felix Grétarsson

Guðmundur Felix Grétarsson (f. 25. maí 1972) er íslenskur rafeindavirki. Guðmundur Felix slasaðist alvarlega við störf sín árið 1998 og missti m.a. báða handleggi. Guðmundur vakti mikla athygli í kjölfar slyssins og setti meðal annars stefnuna á að fá grædda á sig nýja handleggi. Í janúar árið 2021 fór aðgerðin fram í Lyon í Frakklandi og þykir hún marka tímamót í læknavísindum.

Guðmundur Felix fæddist í Reykjavík. Foreldrar hans eru Grétar Felixson og Guðlaug Þórs Ingvadóttir. Hann lauk námi í rafeindavirkjun árið 1997 og hóf í kjölfarið störf hjá Rafveitu Reykjavíkur. Kona Guðmundar Felix er Sylwia Gretarsson. Guðmundur á tvær dætur úr fyrra sambandi, fæddar 1993 og 1997.

Slysið.

Guðmundur Felix starfaði sem rafeindavirki hjá Rafveitu Reykjavíkur og vann að viðgerð á háspennulínu við Hafravatn í janúar árið 1998. Guðmundur virðist hafa farið upp í rangan staur og snert línu sem straumur hafði ekki verið tekinn af. Í kjölfarið fellur hann átta metra niður úr staurnum. Við slysið hryggbrotnaði Guðmundur Felix á þremur stöðum, brákast í hálsliðum, rifbein losnuðu frá hryggjarsúlunni og það kviknaði í handleggjum hans. Guðmundur Felix komst til meðvitundar tæpum þremur mánuðum síðar. Hann lá á sjúkrahúsi í 7-8 mánuði eftir slysið og fór þaðan í 14 mánaða endurhæfingu á Reykjalund. Við tóku erfið ár hjá Guðmundi og m.a. þurfti hann tvisvar sinnum að fara í lifrarígræðslu árið 2002.

Árið 2018 kom út heimildarmyndin "Nýjar hendur" "- innan seilingar" um sögu Guðmundar Felix.

Aðgerðin.

Guðmundur Felix fluttist til Lyon í Frakklandi sumarið 2013 og stóðu vonir til þess að þar yrði skömmu síðar gerð á honum handleggjaágræðsla. Ferlið var hins vegar langt og strangt og mun lengra en búist hafði verið við í upphafi. Sjö og hálfu ári eftir flutning til Frakklands og tuttugu og tveimur árum eftir slysið, gekkst Guðmundur Felix undir aðgerðina í Lyon í Frakklandi þann 13. janúar árið 2021 þar sem framkvæmd var flókin handleggja- og axlarágræðsla. Um 50 læknar frá fjórum sjúkrahúsum tóku þátt í aðgerðinni en hún tók um 15 klukkustundir. Aðgerðin þótti takast vel og nokkrum dögum síðar sagðist Guðmundur ekki lengur vera handlangari nú væri hann orðinn handhafi. Við tekur þó langt bataferli og endurhæfing en ekki er hægt að meta árangur aðgerðarinnar að fullu fyrr en að þremur árum liðnum.
Holtavörðuvatn

Holtavörðuvatn er stöðuvatn á Holtavörðuheiði í 326 metra hæð, nálægt veginum yfir heiðina vestan megin við veginn.
Postulínskórall

Postulínskórall (fræðiheiti: "Lophelia pertusa") er tegund kóraldýra sem myndar kóralrif í köldum sjó Atlantshafs, Karíbahafs og Alboranhafs. Postulínskóralrif eru mikilvæg búsvæði fyrir fjölda dýrategunda. Postulínskórall á hins vegar undir högg að sækja vegna þess hversu hægt hann vex, vegna skemmda af veiðarfærum og vegna olíuleitar og olíuvinnslu.

Postulínskórall lifir á hafsvæðum við Ísland.

Vöstur og útlit.

Postulínskórall myndar hægvaxta kóralrif sem vex um 1 millimetra á ári. Geislakolefnisgreining á kóralrifi utan við Norður-Karólínu bendir til þess að rif geti orðið 40.000 ára gömul og að stakar kóralgreinar geti lifað í 1.000 ár. Stærsta postulínskóralrif sem þekkt er vex utan við Lofoten í Noregi. Það er um 3 km × 35 km og vex á um 300-400 metra dýpi.

Vistfræði.

Postulínskóralrif eru búsvæða ýmissa tegunda djúpsjávarfiska. Hafáll ("Conger"), hákarlar og ýmsir aðrir hópar fiska (t.d. enska: groupers and hake). Hryggleysingjar sem sækja í postulínskóralrif eru meðal annars slöngustjörnur, lindýr, marflær og krabbar. Ofan við postulínskóralrif eru sumir djúpsjávarfiskar, til dæmis silfurfiskar ("Argyropelecus") og laxsíld (enska: lanternfish). sérlega algengir sem bendir til þess að þeir tengist fæðuvef kóralrifjanna.
Xian Xianyang alþjóðaflugvöllurinn

Alþjóðaflugvöllur Xian Xianyang (IATA: XIY, ICAO: ZLXY) "(kínverska: "西安咸阳国际机场"; rómönskun: Xī'ān xiányáng guójì jīchǎng)" er meginflughöfn Xian höfuðborgar Shaanxi í héraðs í Alþýðulýðveldinu Kína.

Flugvöllurinn er staðsettur um 25 kílómetra norðvestur af miðborg Xian og 13 kílómetra norðaustur af miðborg Xianyang, sem gefur flugvellinum nafn sitt.

Hann þjónar Xian borg, Shaanxi héraði, auk öllu Guanzhong svæðinu. Hann nær yfir 5 ferkílómetra svæði og er stærsti flugvöllur í Norðvestur-Kína og næststærsti flugvöllur í Norður-Kína.

Flugvöllurinn er tengdur við miðborg Xian með snarlestum. Strætisvagnar tengja einnig flughöfnina við Xian og Xianyang borg. Reglubundnar ferðir almannavagna eru í boði til margra nágrannaborga.

Tvær flugstöðvar voru byggðar á árunum 1991-2003. Þriðja flugstöðin var opnuð 2012. Þá var önnur flugbraut tekin í notkun sem er 3.800 metrar að lengd og er nægilega stór til að takast á við Airbus A380.

Xian Xianyang flugvöllurinn er safnvöllur flugfélaganna "China Eastern Airlines", "Okay Airways", "Tianjin Airlines", "Hainan Airlines", "Sichuan Airlines", "Shenzhen Airlines", sem og heimaflugfélaganna "Joy Air" og "Air Chang'an". - Alls starfa 57 flugfélag á vellinum.

Flestir áfangastaðir eru innan Kína, en einnig eru flug frá Xian til Helsinki, Tókýó, Torontó, Bangkok, Singapúr, Brussel, Dúbaí, Moskvu og fleiri staða.

Árið 2018 var flugvöllurinn með um 44.6 milljónir farþega. Það gerir hann að fjölfarnasta flugvellinum í norðvestur Kína. Flugvöllurinn var þá 14. fjölfarnasti flugvöllur Kína hvað varðar farmumferð.
Francis Beaufort

Francis Beaufort (f. 27. maí 1774 – d. 17. desember 1857) var aðmíráll í sjóhernum breska og árið 1805 kom hann upp með sinn kvarða til að mæla vindstyrk Beaufort-kvarðan. Eftir honum er nefnd Beaufort-Eyja, óbyggð eyja á Suðurskautslandinu.
Náhönd

Náhönd (fræðiheiti: "Alcyonium digitatum") er tegund af mjúku kóraldýri af ættbálki leðurkóralla. Náhönd er algeng við Ísland.

Búsvæði.

Náhönd er algeng á grunnsævi við Ísland, sérstaklega á klapparbotnum og hraunum þar sem straumur er mikill. Slík svæði eru til dæmis víða um Faxaflóa. Hún lifir yfirleitt á grunnum svæðum ofan 50 metra dýpis. Náhönd er einnig algeng við Surtsey þar sem hún var fyrst skráð fundin árið 1969, aðeins tveimur árum eftir að Surtseyjargosi lauk.

Fæða.

Náhönd er síari sem lifir á smásæjum við sjávarbotninn, til dæmis á krabbaflóm.
David Odonkor

David Odonkor (fæddur 21. febrúar árið 1984 í Bünde) er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður.

Hann þreytti frumraun sína í þýsku úrvalsdeildinni snemma árs 2002. Odonkorr var mjög fljótur leikmaður.

Árið 2006 var honum óvænt bætt í leikmannahóp Jürgen Klinsmann fyrir HM 2006. Rétt áður, 30. maí, árið 2006, lék hann sinn fyrsta landsleik, í vináttulandsleik gegn Japan (2-2). Faðir Odonkor er frá Gana, en hann fyrir landslið Þýskalands. Eftir að leikmannaferlinum lauk gerðist hann knattspyrnustjóri.
Engill

Engill er vættur sem kemur fyrir í ýmsum trúarbrögðum. Heitið kemur úr gríska orðinu ἄγγελος "angelos" („sendiboði“). Englar koma fyrir í goðsögum sóróisma, abrahamískum trúarbrögðum (eins og gyðingdómi, kristni og íslam), í nýplatónisma og ýmis konar dultrú. Í goðsögum abrahamískra trúarbragða koma englar fyrir í eins konar stigveldi, þar sem efstir sitja erkienglar eins og Mikael erkiengill og Gabríel erkiengill. Þar koma líka fyrir fallnir englar, sem samkvæmt sögunni syndguðu gegn guði og var varpað úr Himnaríki.

Englum er oft lýst sem ægifögrum verum með vængi, sem í kristnum helgimyndum eru oft fuglsvængir. Þar koma þeir líka oft fyrir með geislabauga og himneskt ljós. Hlutverk engla er að bera skilaboð frá guði til manna, birta mönnum sýnir, gæta manna (verndarenglar) og flytja sálir manna til Himnaríkis.
Teddy Sheringham

"Edward Paul "Teddy" Sheringham " (fæddur 2. apríl árið 1966) er enskur fyrrum knattspyrnumaður leikmaður, þekktur fyrir tíma sinn í Tottenham Hotspur FC og Manchester United FC, en áttu einnig gott tímabil í West Ham United. Sheringham spilaði atvinnumannabolta í yfir 20 ár. Hann lék 51 landsleik fyrir England og skoraði 11 landsliðsmörk. Fyrir félagslið skoraði hann yfir 300 mörk.
Shenyang Taoxian alþjóðaflugvöllurinn

Alþjóðaflugvöllur Shenyang Taoxian (IATA: SHE, ICAO: ZYTX) "(kínverska: "沈阳桃仙国际机场"; rómönskun: Shěnyáng Táoxiān Guójì Jīchǎng)" er flughöfn Shenyang, höfuðborgar Liaoning héraðs í Alþýðulýðveldinu Kína.

Flugvöllurinn er staðsettur um um 18 kílómetra frá miðborg Shenyang í bæjarfélaginu Taoxian, suður úthverfi borgarinnar, sem gefur vellinum nafn sitt.

Hann hefur eina farþegamiðstöð. Hann er einn nokkurra flugvalla borgarinnar en sá eini sem er opin fyrir almennt farþegaflug. Hann er meginflughöfn héraðsins Liaoning.

Líkt og margir aðrir flugvellir Kína hefur hann vaxið mjög hratt. Árið 2019 fóru um 19 milljón farþega um flugvöllurinn og um 140.000 tonn af farmi.

Snarlest og strætisvagnar tengja flughöfnina við miðborg Shenyang og við nærliggjandi borgir, svo sem Fushun, Liaoyang og Anshan.

Flugvöllurinn er sérstakur áhersluvöllur fyrir "China Southern Airlines". Önnur umfangsmikil flugfélög eru "Ruili Airlines", "China Eastern Airlines", "Spring Airlines", og "Sichuan Airlines". Alls starfa þar 41 flugfélög.

Flestir áfangastaðir eru innan Kína, en einnig eru alþjóðaflug til Hong Kong, Frankfurt am Main, Vancouver, Makaó, Seúl, Tókýó, og fleiri staða.

Heimildir.
Torsten Frings

Torsten Klaus Frings fæddur 22. nóvember1976 er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður, sem spilaði m.a fyrir Borussia Dortmund, Bayern München og Werder Bremen á ferlinum.

Schweinsteiger spilaði í samtals 11 ár með Werder Bremen, hann lék þar 326 leiki fyrir félagið og skoraði í þeim alls 36 mörk. Hann hefur m.a. unnið 1 Bundesliga meistaratitil, fjóra DFB-Pokal titla.
Flugrekstrarleyfi

Flugrekstrarleyfi er leyfisbréf flugmálayfirvalda viðkomandi lands, sem heimilar flugrekanda að nota loftför í atvinnuskyni.

Flugrekanda (sá er stundar flugrekstur) er þá heimilt að starfrækja tiltekna tegund flutningaflugs, það er rekstur loftfara sem felur í sér flutninga á farþegum, og vörum gegn endurgjaldi. Þeir einir geta sinnt slíku flugi sem hafa til þess gilt flugrekendaskírteini og þá um leið flugrekstrarleyfi (á ensku AOC: Air operator's certificate)

Þess er krafist að rekstraraðilinn hafi starfsmenn, eignir og kerfi til staðar til að tryggja öryggi starfsmanna sinna og almennings. Í vottorðinu verða skráðar loftfarstegundir og skráningar sem nota á, í hvaða tilgangi og á hvaða svæði, á tilteknir flugvöllum eða landsvæði.

Á Íslandi er Samgöngustofa stjórnsýslustofnun allra samgöngumála og þar með flugmála. Stofnunin fer með stjórnsýslu og eftirlit flugmála, öryggiseftirlit samgöngumannvirkja og leiðsögu. Hún heldur loftfaraskrá sem er hin lögformlega skráning á eignarhaldi loftfara, og birtir yfirlit yfir þá sem hafa fengið tilskilin leyfi og skírteini. Til þess að fá flugrekendaskírteini og flugrekstrarleyfi til flutningaflugs á Íslandi þarf að sýna fram á að skilyrðum flugöryggisstofnunar Evrópu EASA (European Aviation Agency) um stjórnun á flugrekstri og lofthæfi séu uppfyllt.
Matty Longstaff

Matthew Ben Longstaff (fæddur 21. mars árið 2000) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með Newcastle United. Hann er yngri bróðir Sean Longstaff.
Radíó

Radíó á við um fyrirbæri og hluti, er varða notkun rafsegulbylgja til þráðlausra samskipta, fjarskipta, útvarps, eða í öðrum tilgangi (hefur fjölmerkingu, e. polysemy).

Á erlendum málum heitir það eftir latneska sagnorðinu radio, að geisla eða ég geisla, náskylt nafnorðinu radíus, geisli.

Radíó getur verið:
Utah Jazz

Utah Jazz er körfuboltalið frá Salt Lake City sem spilar í NBA deildinni.

Liðið var stofnað árið 1974 sem "New Orleans Jazz". Árið 1979 flutti liðið til Utah vegna fjárhags og vallarvandræða. Þekktustu leikmenn liðsins eru John Stockton sem er hæstur allra tíma í stoðsendingum, og Karl Malone sem er annar sá stigahæsti allra tíma. Þeir komust í úrslit með Jazz 1997 og 1998 en töpuðu fyrir Michael Jordan og Chicago Bulls í bæði skiptin. Meðal þekktari leikmanna núna eru Donovan Mitchell og Rudy Gobert
Selasetrið á Hvammstanga

Selasetur Íslands á Hvammstanga (enska: The Icelandic Seal Center) er safn, upplýsingamiðstöð og rannsóknarsetur á Hvammstanga, við Miðfjörð á Norð-Vesturland. Það var formlega stofnað árið 2005 af heimamönnum með það að markmiði að standa að eflingu náttúrutengdrar ferðaþjónustu í Húnaþingi vestra, vinna að eflingu selaskoðunar á svæðinu og standa fyrir fjölbreyttum rannsóknum, fræðslu og upplýsingamiðlun um seli við Ísland.

Selasetrið er í samfélagseign og rekið í samfélagsþágu. Að Selasetri Íslands stendur fjöldi aðila innan og utan Húnaþings vestra, einstaklingar, stofnanir og fyrirtæki í ferðaþjónustu. Selasetrið er ekki rekið í hagnaðarskyni.

Selasetrið opnaði formlega þann 26. júní 2006 með fræðslusýningu í gömlu verslunarhúsnæði Sigurðar Pálmasonar að Brekkugötu 2. Hátt í þriðja hundrað gesta komu og það var Sturla Böðvarsson samgönguráðherra sem opnaði formlega Selasetur Íslands. Fyrsta árið komu um 2.500 gestir.

Árið 2012 flutti fræðuslusýninginn yfir annað húsnæði við höfnina, í kjallara á Strandgötu 1 (í gamla gærukjallarann). Hönnuður sýningarinnar er hann Steinþór Sigurðsson. Skrifstofur rannsóknadeilda og framkvæmdastjóra eru núna á 2. hæð Höfðabrautar 6.

Selasetrið er fræðslumiðstöð fyrir almenning og ferðamenn um líffræði og hegðun sela við Ísland. Það er einnig öflugt rannsóknarsetur með þrjár rannsóknardeildir í samstarfi við Hafrannsóknarstofnun Íslands , ferðamáladeild Háskólans á Hólum og Náttúrustofu Norðurlands vestra. Það stendur fyrir rannsóknum og fræðslu á selum og náttúrutengdri ferðaþjónustu í Húnaþingi vesta.

Á hverju ári eru gerðar rannsóknir á selum á Heggstaðanesi, Vatnsnesi  og víðar um Ísland í góðri samvinnu við heimamenn og landeigendur. Það hafa verið starfsmenn og nemar Selaseturs Íslands í samstarfi við Hafrannsóknastofnun og Hólaskóla aflað mikilvægra líffræðilegra og atferlisupplýsinga um selina sjálfra sem og áhrif ferðaþjónustu á hegðun selanna.

Selveiðibann og það að koma íslenskum selstofnunum á alþjóðlega válista er án efa stærsta afrek Selasetursins.

Í Selasetrinu er fræðslusýning og upplýsingar um seli og lifnaðarhætti þess við Ísland. Á Selasetrinu er búið að standsetja rannsóknaraðstöðu í samvinnu við Hafrannsóknarstofnun. Þar einnig er rekin minjagripaverslun og Upplýsingamiðstöð Húnaþings vestra sem er mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn.

Vorið 2021 hannaði Selasetrið nýja ferðamannaleið "Á selaslóðum" á Norðurlandi vestra og er hún111 km. löng. Á Selastóðum er hringleið, allt frá Hvammstanga um Vatnsnesið, yfir í Kolugljúfur í Víðidal og aftur á Hvammstanga. Ferðamannastaðirnir eru Hvammstangi, Hamarsrétt, Illugastaðir, Hvítserkur, Borgarvirki og Kolugljúfur.
Thor Aspelund

Thor Aspelund (f. 4. janúar 1969) er íslenskur stærðfræðingur og prófessor í líftölfræði við Háskóla Íslands. Í rannsóknum sínum hefur Thor komið að gerð spálíkana fyrir sjúkdóma og hefur verið í fararbroddi íslensks vísindafólks sem spáir fyrir um þróun kórónuveirufaraldursins.

Thor er fæddur í New York í Bandaríkjunum og bjó þar fyrstu mánuðina en fluttist svo til Íslands með fjölskyldu sinni og ólst upp í Vesturbæ Reykjavíkur og á Seltjarnarnesi. Foreldrar hans eru Erling Aspelund (f. 1937) fyrrverandi stöðvarstjóri Loftleiða í New York og hótelstjóri Hótel Loftleiða og Kolbrún Þórhallsdóttir (f. 1936) læknaritari. Kona Thors er Arna Guðmundsdóttir læknir og eiga þau þrjá syni.

Systir Thors er Guðrún Aspelund verðandi sóttvarnarlæknir.

Menntun og starfsferill.

Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík. Hann hóf nám í rafmagnsverkfræði og síðar guðfræði við Háskóla Íslands en skipti síðar yfir í stærðfræði og lauk BS-prófi í stærðfræði frá Háskóla Íslands árið 1994, MS-prófi í tölfræði frá University of Iowa í Bandaríkjunum árið 1998 og doktorsprófi í sömu grein frá sama skóla árið 2002. Að námi loknu hóf hann störf sem tölfræðingur hjá Hjartavernd en þar kom hann meðal annars að hönnun áhættureiknis fyrir hjartasjúkdóma. Hann hefur einnig tekið þátt í að hanna áhættureikni fyrir sykursýki.

Árið 2007 hóf hann störf sem dósent við Háskóla Íslands og varð prófessor í líftölfræði við skólann árið 2015. Hann hefur birt hátt á þriðja hundrað vísindagreina og er í hópi þeirra fræðimanna við Háskóla Íslands frá upphafi sem flestar vísindagreinar hafa birt.
Matthias Ginter

Matthias Lukas Ginter, fæddur 19 janúar árið 1994, er þýskur knattspyrnumaður sem spilar með Borussia Mönchengladbach og Þýska landsliðinu.
Morð

Morð er sá gerningur þegar einn einstaklingur drepur annan. Hægt er skipta morðum í nokkra undirflokka, t.d. dráp, líknardráp, aftökur í fangelsum og morð í styrjöldum. Mismunandi er eftir samfélögum hvernig þau líta á morð, en í flestum vestrænum samfélögum er mannsmorð talið vera alvarlegasta tegundin af glæp.

Morð á Íslandi.

Í grein númer 211 í almennum hegningarlögum segir eftirfarandi: "Hver, sem sviptir annan mann lífi, skal sæta fangelsi, ekki skemur en 5 ár, eða ævilangt."
Mertensia platyphylla

Mertensia platyphylla er fjölær jurt sem er ættuð frá norðvesturhluta N-Ameríku.
OpenGL

OpenGL (Open Graphics Library) er forritunarviðmót eða API fyrir forrit sem nota 2D og 3D vektor grafík. Slík grafík er oft tengd tölvuleikjum en þjónar margvíslegum öðrum tilgangi og er notuð í tölvuaðstoðarhönnunarhugbúnaði og svo framvegis.

Það sem gerir OpenGL svo öflugt er að hugbúnaðarverkfræðingar geta forritað það á þann hátt sem er óháður þeim vettvangi og vélbúnaði sem þeir eru að forrita fyrir. Það þýðir að þú gætir notað OpenGL til að búa til tölvuleik sem keyrir á Microsoft Windows, MacOS og Linux sem og eitt annaðhvort Nvidia, AMD eða Intel.

Leikjahönnuðir þurfa ekki að veita leyfi fyrir OpenGL því það er frjáls hugbúnaður. Framleiðendur vélbúnaðar þurfa þó að leyfa það með annað hvort opnu leyfi eða vörumerkisleyfi. Leikjahönnuðurinn tengir einfaldlega við viðeigandi bókasafn frá söluaðila vélbúnaðar.

Silicon Graphics, Inc. (SGI) byrjaði að þróa OpenGL árið 1991 og gaf það út 30. júní 1992; forrit nota það mikið á sviði tölvustuddrar hönnunar(computer-aided design á ensku eða CAD), sýndarveruleika, vísindalegrar sýnileika, upplýsingamyndun, flughermi og tölvuleikir. Frá árinu 2006 hefur OpenGL verið stjórnað af tæknifyrirtækinu Khronos Group.

Uppsetning.

Uppsetning OpenGL er fljótleg og einföld en að byrja að nota það getur verið miklu flóknara. Það er engin fljótleg leiðarvísir og heildarskjölin eru kannski ekki mikil hjálp fyrir byrjendur. Það er líka mikilvægt að hafa í huga að OpenGL er bara bókasafn. Ef þú hleður því niður með það í huga að búa til leiki þarftu líka þýðanda, önnur bókasöfn og kannski jafnvel fjölda annarra þróunarverkfæra.
Bombus fragrans

Bombus fragrans er tegund af humlum, ættuð frá Evrópu, nær eingöngu á steppum. Hún er ein stærsta tegundin í Evrópu.
Matthias Sammer

Matthias Sammer fæddur 5. september1967 í Dresden sem þá var hluti af Austur-Þýskalandi. er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður, sem spilaði m.a fyrir Dynamo Dresden, VfB Stuttgart og Borussia Dortmund á ferlinum.

Matthias Sammer spilaði í 5 ár með Borussia Dortmund, hann lék þar 115 leiki fyrir félagið og skoraði í þeim alls 21 mark. Hann hefur m.a. unnið 1 meistaradeildartitil, og þrjá Bundesliga titla, með VfB Stuttgart og Borussia Dortmund.
Sedrus

Cedrus er lítil ættkvísl stórra sígrænna trjáa með ilmandi við sem hefur verið mikilvægur í sögu heimalanda sinna.

Tegundir.

Tegundir "Cedrus" eru ýmist taldar frá 4 niður í eina tegund:
Keteleeria davidiana

Keteleeria davidiana er tegund af sígrænum barrtrjám ættuð frá suðaustur Asíu (Taívan og suðaustur Kína).

Þrjár undirtegundir eru viðurkenndar:
Litli karfi

Lilti karfi (fræðiheiti:) er fiskur af ættkvísl karfa. Hann er líkist stóra karfanum í útliti, en greinist helst frá honum í því, að hann er minni og bak- og raufaruggageislarnir færri, sem og hryggjarliðir.

Lýsing.

Litli karfi er mjög líkur stóra karfa í flestu tilliti, en er miklu minni, því að lengdin er tíðast aðeins 20-30 cm og fer varla fram úr 35 cm. Lengsti litli karfi sem veiðst hefur við Ísland mældist 38 cm og veiddist suðvestur af Reykjanesi í október árið 1991. Neðri skolturinn er totulaus og augun tiltölulega stærri. Gaddarnir á höfði eru eins og á stórum karfa, nema að neðsti gaddurrinn á fremsta rákarbeininu visar aftur, en ekki niður. Bolur, stirtla og uggar eru svipuð og á hinum, nema hvað tala liðgeislanna í bak- og raufarugga er lægri.

Liturinn er rauð-gulgrár eða brúnleitur að ofan og á hliðum, með 4-5 dökkum þverrákum á baki og með dökkan blett á kjálkabarði, ljósari að neðan.

Bakuggi er með 15 broddgeislum og 12-14 liðgeislum; raufaruggi er með 3 broddgeislum og 6-7 liðgeislum. Það eru 12 geislar á sporðugga og 17-18 geislar á eyrugga. Kviðuggi er með 1 broddgeisla og 5 liðgeislum. Gelgjur eru 7, en hriggjarliðir eru 29-30.

Almenningur hefur aldrei greint hann frá stórum karfa, heldur álitið hann vera ungan fisk. Menn greindu á um það, hvort þessi fiskur væri sérstök tegund, eða aðeins (grunnsævis-) afbrigði af hinni; fullvaxinn er hann auðþekktur frá stóra karfa á sömu stærð og hafa sum helstu einkenni hans.

Heimkynni.

Heimkynni litla karfa eru ekki eins víðáttumíkill og S. marinus; þau ná frá Þrándheimsfirði suður í Kattegat, frá Íslandi og Færeyjum til Bretlandseyja og svo kemur hann við á Austurströnd og Norður-Ameríku. Þá verður hans vart líka við Austur-Grænland siðustu árin. Hann forðast meira kaldan sjó en stóri karfi, og eins og það, að hann er meiri grunnsævisfiskur, sem ekki verður vart á meira en 300 m dýpi, og tíðast miklu grynnra, 20-80 m og jafnvel á 5-10 m.

Hér við land er hann við Suður- og Suðvesturland á Papagrunni, í Mýrdals- og Eyjafjallasjó, við Vestmannaeyjar, í Grindavíkursjó og á djúpmiðum í Faxaflóa; við Norðvestur- og vestanverða Norðurströndina verður örsjaldan vart við hann og alls ekki við Norðaustur- og Austurströndina. Annars er erfitt að segja nákvæmlega um útbreiðslu hans hér við land, því að fiskimenn veita honum litla athygli og greina hann varla frá hinum karfanum.

Lífshættir.

Litli karfi er sennilega mest botnfiskur, sem lifir á ýmsum smádýrum, einkum krabbadýrum (rauðáta, ljósáta), marflóm og fiskaseiðum.

Hann á unga eins og S. marinus, en miklu færri, því að í fullstórri hryggnu hafa ekki fundist meira en 18 þús. egg. Hann gýtur lifandi afkvæmum, aðeins í hlýjasjónum og sennilega síðla vors, því að hrygnur hafa fengist ógotnar, með ungum í sér í Faxaflóa snemma í júní. Siðin eru 4-5 mm við fæðinguna; vöxtur er hægur, fullþroskaðir fiskar eru um 20-25 cm og 10-15 ára gamlir.

Nýtsemi.

Litli karfi veiðist lítið eitt saman með öðrum fiski á færi, lóð og í botnvörpu, en er tæplega hirtur, því að hann er bæði smár og beinamikill og ekki nærri eins lostætur og stóri karfinn. Hann er því til lítilla nota.
Keteleeria fortunei

Keteleeria fortunei er tegund af sígrænum barrtrjám ættuð frá Kína.
Pagiophyllum

Pagiophyllum er ættkvísl steingerfðra barrtrjáa. Greining hefur verið eftir barri eingöngu og því ekki eining um undir hvaða ætt eigi að telja þær (Araucariaceae eða Cheirolepidiaceae). Þær hafa fundist víða um heim í jarðlögum frá kola og krítartímabili.
Ingiríður Danadrottning

Ingiríður Danadrottning (Ingrid Victoria Sofia Louise Margareta) (28. mars 1910 – 7. nóvember 2000) var drottning Danmerkur frá 1947-1972 en Ingiríður var eiginkona Friðriks 9. Danakonungs. Dóttir þeirra Margrét Þórhildur er núverandi drottning Danmerkur.

Ingiríður var dóttir Gústafs Adolfs 6. Svíakonungs og fyrstu konu hans Margrétar prinsessu af Connaught. Árið 1935 gekk Ingiríður í hjónaband með Friðriki, sem þá var krónprins Danmerkur. Hjónin eignuðust þrjár dætur, Margréti Þórhildi Danadrottningu, Benediktu prinsessu af Sayn-Wittgenstein-Berleburg og Önnu Maríu fyrrum Grikklandsdrottningu.

Friðrik eiginmaður Ingiríðar varð kóngur í Danmörku árið 1947 og Ingiríður varð þá drottning. Ingiríður breytti um margt ásýnd dönsku krúnunnar. Hún aflétti mörgum eldri hefðum krúnunnar og skapaði afslappaðra andrúmsloft við opinberar móttökur. Friðrik Danakonungur lést árið 1972 og dóttir þeirra Margrét Þórhildur varð drottning.
Rituættkvísl

Rituættkvísl eða ritur er ættkvísl fugla af máfaætt. Ættkvíslin inniheldur tvær tegundir, hina almennu ritu ("Rissa tridactyla") sem finnst meðal annars á Íslandi

og rauðfættu rituna ("Rissa brevirostris"). Rauðfætta ritan er nefstyttri en sú íslenska og eins og nafnið gefur til kynna með rauða fætur. Hún verpir hvergi, svo vitað sé með vissu, nema á Pribiloffeyjum og Kommandereyjum í Beringshafi, en grunur leikur þó á, að hún muni einnig verpa eitthvað á hinum ytri Aljútaeyjum.