arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ólafur Jóhann Sigurðsson

Ólafur Jóhann Sigurðsson (26. september 1918 - 30. júlí 1988) var íslenskur rithöfundur sem skrifaði og gaf út bækur stöðugt frá árinu 1934. Útgefin verk efir hann eru fimm smásögur, sex skáldsögur, tvær smáskáldsögur, fjórar barnabækur og fjögur ljóðasöfn. Ritverk hans hafa verið þýdd á átján tungumál. Hann fékk Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir ljóðabækurnar "Að laufferjum" og "Að brunnum" 1976.

Sonur hans er Ólafur Jóhann Ólafsson, rithöfundur.
El Grillo

El Grillo var 10 þúsund lesta olíubirgðaskip Bandamanna sem þrjár þýskar flugvélar gerðu sprengjuárás á í síðari heimsstyrjöldinni á Seyðisfirði þann 10.febrúar 1944. Flugvélarnar vörpuðu sprengjum á skipið og hæfði ein þeirra skutinn svo það sökk að hálfu leyti. Áhöfnin sem í voru 48 menn slapp, en skipverjar á skipinu skutu á móti við árásina. Eftir árásina var skipið svo laskað að Bretar ákváðu að sökkva því, þó mikið magn olíu væri enn um borð.

Skipið var vel vopnað, með tvær fallbyssur, fjórar loftvarnabyssur og fjórar rakettubyssur. Eins voru djúpsprengjur um borð.

Olíumengunar frá flakinu hefur orðið vart öðru hverju á Seyðisfirði allt frá því að skipið sökk. Árið 1952 dældu Olíufélagið og Hamar 4500 lítrum af olíu úr El Grillo þar sem það liggur á 30-40 metra dýpi á botni Seyðisfjarðar. Árið 2001 var svo ráðist í viðamiklar hreinsunaraðgerðir af hálfu íslenska ríkisins til að ná afganginum af olíunni úr skipsflakinu. Árið 1983 vann Landhelgisgæslan í samstarfi við varnarliðið á Keflavíkurflugvelli við könnun á djúpsprengjum í flakinu. Þá voru teknar upp 3 djúpsprengjur sem fluttar voru yfir í Loðmundarfjörð þar sem þær voru sprengdar á 7 metra dýpi til að kanna virkni sprenigefnis þeirra. Árið 1985 tóku síðan sömu aðilar úr flakinu alls 25 djúpsprengjur auk mikils magns af 20 mm loftvarnarskotum ásamt stærri fallbyssuskotum sem var eytt í Seyðisfirði, en á tímabilinu frá 1972-2006 hafa yfir 500 sprengjur verið fjarlægðar úr því. Einni fallbyssunni hefur einnig verið lyft upp og er hún nú minnisvarði á Seyðisfirði.

Vinsælt er að kafa niður að skipinu, en það er ekki nema fyrir lærða kafara vegna dýpisins.
Músabelgur

Músabelgir voru verslunarvara fyrr á öldum, m.a. á Íslandi. Þeir sem seldu músabelgi veiddu mýs í fjalakött eða hálfa tunnu. Síðan var gerður skurður á nefið og mýsnar blásnar úr belgnum með fjöðurstaf. Einn skildingur fékkst fyrir hvern belg um miðja 19. öld, en um það leyti hætti verslun með belgina.
Iris Murdoch

Jean Iris Murdoch (15. júlí 1919 – 8. febrúar 1999) var breskur rithöfundur og heimspekingur, fædd á Írlandi. Murdoch er best þekkt fyrir skáldsögur sínar, þar sem hún sameinar góða persónusköpun og vel uppbyggðan söguþráð og þar sem umfjöllunarefnið er oftar en ekki siðferðis- eða kynferðismál. Fyrsta útgefna skáldsaga hennar, "Under the Net", var árið 2001 valin ein af 100 bestu skáldsögum sem hafa verið skrifaðar á ensku af American Modern Library. Hún stundaði nám í Somerville College í Oxford.
Martin Amis

Martin Amis (fæddur 25. ágúst 1949) er enskur rithöfundur. Hann er best þekktur fyrir bækurnar "Money" (1984), "London Fields" (1989), "Time's Arrow" (1991) og "The Information" (1995).
Calvin Coolidge

John Calvin Coolidge (4. júlí 1872 – 5. janúar 1933) var 30. forseti Bandaríkjanna frá 2. ágúst 1923 til 4. mars 1929 fyrir repúblikana. Hann var varaforseti Bandaríkjanna í forsetatíð Warrens G. Harding og tók við af honum þegar hann lést í embætti. Hann vann síðan forsetakosningarnar 1924 auðveldlega. Meðal þekktustu embættisverka Coolidges var að veita frumbyggjum Bandaríkjanna fullan ríkisborgararétt.
Pixies

Pixies er bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var 1986 í Boston, Massachusetts. Hún hætti árið 1993 en kom þó saman aftur árið 2004. Black Francis, Joey Santiago, Kim Deal, og Dave Lovering hafa verið meðlimir sveitarinnar allan hennar starfsaldur. Pixies nutu meðal vinsælda í heimalandinu en meiri á Bretlandseyjum og öðrum Evrópulöndum.
Steinsteypugarðurinn

Steinsteypugarðurinn (e. "The Cement Garden") er skáldsaga eftir breska rithöfundinn Ian McEwan, gefin út árið 1978. Sagan var kvikmynduð árið 1993, undir sama heiti, og léku Charlotte Gainsbourg og Andrew Robertson aðalhlutverkin. Tilvitnun úr bókinni má finna í upphafi lags söngkonunnar Madonnu „What It Feels Like for a Girl“.

Bókin var þýdd af rithöfundinum Einari Má Guðmundssyni.
Byssupúður

Byssupúður, hvort sem það er svart púður eða reyklaust púður, er efni sem brennur mjög hratt og gefur frá sér lofttegundir sem virka sem drifefni á skot í skotvopnum. Byssupúður er fyrsta sprengiefnið sem fundið var upp, en elstu heimildir geta þess í kringum 850 í Kína og þaðan breiddist þekkingin á gerð þess út eftir Silkiveginum. Arabar lærðu að nota það á 13. öld og þaðan hefur það borist til Evrópu.

Samsetning.

Byssupúður er búið til úr saltpétri, viðarkolum og brennisteini sem yfirleitt er blandað í hlutföllunum 15:3:2.
Hanyu Pinyin

Hanyu Pinyin (汉语拼音; "hànyǔ pīnyīn"), eða einfaldlega pinyin, er aðferð við að umrita kínversku með latnesku letri. Þessi umritun yfir í latneska (rómverska) bókstafi kallast rómönskun. Kerfið byggist aðallega á því að sérhljóðarnir eru merktir á fjóra mismunandi vegu fyrir ofan stafina, t.d. ā, á, ǎ, eða à, og gefa merkingarnar til kynna tónun stafsins eða táknsins. Auk þessara hópa er einnig til áherslulaus tónun þar sem sérhljóðin eru „hattlaus“.

Pinyin umritun er kennd í kínverskum grunnskólum og börn læra þetta kerfi um leið og þau læra að lesa þar sem táknin eru gjarnan merkt með Pinyin í kennslubókum yngstu bekkja til að auðvelda þeim lestur.
Kristján Frímann Kristjánsson

Kristján Frímann Kristjánsson (fæddur 5. febrúar 1950) er íslenskur myndlistarmaður og safnari. Hann nam myndlist við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1969 – 1973 og síðar við Listaháskólann í Stokkhólmi 1977 – 1980. Hann er Vestfirðingur að ætt og uppruna en foreldrar hans voru bæði fædd og uppalin í Arnarfirði. Hann hefur haldið einar tíu einkasýningar á verkum sínum, þá fyrstu í Neskaupstað en flestar hinna í Reykjavík.

Kristján Kristjánsson vinnur einkum í form sem nefnist collage en það er dregið af franska orðinu "coller" sem þýðir "að líma" og sem nær yfir allar tegundir listrænna hluta sem skeyttir eru saman í eina heild. Kristján hefur í gegnum tíðina unnið ýmsar myndskreytingar á útgefið efni svo sem blöð og tímarit, hljómplötuumslög (Megas og Mannakorn), kort og auglýsingar.

Kristján Frímann fæst einnig við draumarannsóknir og textagerð. Á síðasta áratug tuttugustu aldar fjallaði hann mikið um drauma í blöðum, tímaritum og útvarpi. Hann skrifaði vikulega um drauma í Morgunblaðið og hélt úti vikulegum tveggja tíma löngum útvarpsþætti um efnið á Aðalstöðinni. Þá hefur hann skrifað bók um drauma.

Hann er meðlimur í "hljómplötuklúbbi" dundar sig við hljómplötusöfnun. Vegna áhuga Kristjáns á tónlist og vinylplötum varð áhugamálið smám saman að söfnun þar sem ákveðnir flokkar urðu fyrirferðarmeiri en aðrir svo sem rokk, K-pop, Beethoven, jólaplötur, söngleikir og SG-hljómplötur.
Ænesidemos

Ænesidemos (1. öld f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, fæddur í Knossos á Krít. Hann kenndi í Alexandríu.

Ænesidemos hóf feril sinn sem akademískur heimspekingur en Akademían var þá efahyggjuskóli. Ænesidemos fékk sig fullsaddan af þeirri kredduspeki sem hann taldi einkenna Akademíuna, sagði skilið við hana og setti fram róttækari efahyggju sem hann kenndi við Pyrrhon frá Elís. Þessi stefna er nefnd pyrrhonismi eða pyrrhonsk efahyggja til aðgreiningar frá akademískri efahyggju. Eigi að síður er ljóst að efahyggja Ænesidemosar á rætur að rekja til elsta skeiðs akademískrar efahyggju ekki síður en til heimspeki Pyrrhons sjálfs, sem gæti vart talist efahyggjumaður samkvæmt pyrrhonskri skilgreiningu á efahyggju.

Ænesidemos mun hafa tekið saman hina tíu hætti efahyggjunnar en það voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi.

Rit Ænesidemosar hafa ekki varðveist en til er útdráttur úr verkum hans í ritum býzanska fræðimannsins Fótíosar.
Pyrrhon

Pyrrhon (um 360 – 270 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá Elís. Hann er oft sagður hafa verið fyrsti efahyggjumaðurinn enda þótt fræðimenn séu nú flestir á einu máli um að Pyrrhon hafi ekki verið efahyggjumaður. pyrrhonsk efahyggja er nefnd í höfuðið á honum.

Æviágrip.

Pyrrhon var sonur Pleistarkosar. Díogenes Laertíos, sem ritaði ævisögu Pyrrhons, vitnar í Apollodóros og segir að Pyrrhon hafi fyrst verið málari og að málverk eftir hann væru varðveitt í Elís. Síðar tók hann að stunda heimspeki eftir að hann kynntist verkum Demókrítosar og rökfræði Megörumanna hjá Brýsoni, nemanda Stilpons.

Pyrrhon og Anaxarkos ferðuðust til austurs með Alexander mikla og kynntust „nöktu spekingunum“ ("gymnosofistai") á Indlandi og spekingum í Persíu. Pyrrhon virðist einkum hafa tekið upp einsetulíf frá austrænu spekingunum. Þegar hann sneri aftur til Elís bjó hann við kröpp kjör en var í miklum metum meðal borgarbúa og einnig hjá Aþeningum, sem veittu honum borgararéttindi í Aþenu.

Sögur hermdu að Pyrrhon væri svo skeytingarlaus um eigin hag vegna þess að hann tryði ekki að það sem hann skynjaði væri raunverulegt að fylgjendur hans ættu í fullu fangi með að hafa auga með honum, gæta þess að hann yrði ekki undir hestvögnum og gengi ekki fram af björgum.

Pyrrhon skrifaði engar bækur en kenningar hans eru þekktar úr ritum nemanda hans, Tímons frá Flíos, sem eru varðveitt í brotum og tilvitnunum, og úr ævisögu hans sem Díogenes Laertíos ritaði. Meðal annarra nemenda Pyrrhons má nefna Násifanes frá Teos og Hekatajos frá Abderu

Heimspeki.

Pyrrhon segir að vitringur verði að byrja á að spyrja sig þriggja spurninga. Í fyrsta lagi hvað sé til og hvernig það er í eðli sínu. Í öðru lagi, hvernig við tengjumst þessum hlutum. Og í þriðja lagi, hvaða viðhorf ættum við að hafa til hlutanna. Við getum ekkert vitað um hvað sé til. Við getum einungis vitað hvernig okkur virðast hlutirnir vera.

Pyrrhon hélt því fram að heimurinn væri í eðli sínu óræður og ómælanlegur og af þeim sökum segðu skynfærin okkur hvorki satt né ósatt. Þess vegna væri ekki hægt að vita neitt. Og þess vegna, sagði Pyrrhon, verðum við að fresta dómi um hvort hlutirnir séu svona eða hinsegin og segja hvorki að þeir séu meira svona en hinsegin, eða bæði svona og hinsegin, eða hvorki svona né hinsegin. Með því að losa okkur við allar skoðanir okkar getum við lifað áhyggjulaus og öðlast sálarró ("ataraxía").

Speki Pyrrhons byggir á kenningu um hvernig raunveruleikinn sé í eðli sínu, nefnilega óræður og ómælanlegur og ekki meira ("ou mallon") svona en hinsegin. Kenningu af þessu tagi getur efahyggjumaður ekki leyft sér að hafa og samkvæmt skilgreiningu síðari tíma pyrrhonista væri hver sú kenning sem segði að þekking væri ómöguleg ekki efahyggja, heldur neikvæð kenning um þekkingu.
Anaxarkos

Anaxarkos (uppi um 340 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur af skóla Demókrítosar. Hann var fæddur í Abderu í Þrakíu.

Anaxarkos var vinur Alexanders mikla og fór með honum austur. Díogenes Laertíos (IX.10.2) segir að Anaxarkos hafi svarað Alexander, er sá síðarnefndi kvaðst vera sonur Seifs-Ammons, bent á blæðandi sár Alexanders og sagt „Sjá, blóð dauðlegs manns, ekki ikkor, sem rennur í æðum ódauðlegra guðanna.“
Stífla

Stífla eða stíflugarður er hindrum í farvegi rennandi vatns sem lokar fyrir vatnsstreymi eða beinir því annað. Fyrir ofan stíflu myndast uppistöðulón, sem líkist oft stöðuvatni og nota má til vatnsmiðlunar (þ.e. miðlunarlón). Flestar stíflur eru með yfirfall sem hleypir vatni í gegn stöðugt eða á vissum tímum.

Fyrstu stíflurnar voru reistar í Mesópótamíu fyrir um 7000 árum til að stjórna vatnsmagni í ám sem var mjög breytilegt eftir veðri. Í Egyptalandi voru stíflur hluti af áveitukerfi sem miðlaði reglulegum flóðum í Níl út á ræktarlöndin. Nagdýrið bjór býr til stíflur í ám með því að naga í sundur trjástofna.
Basic Channel

Basic Channel er „minimalísk“ raftónlistarhljómsveit. Meðlimir hennar eru Moritz Von Oswald og Mark Ernestus. Hljómsveitin var stofnuð í Berlín í Þýskalandi árið 1993. Tvíeykið hefur sent frá sér fjöldann allan af vínylplötum undir ýmsum dulnefnum, svo sem Phylyps, q1.1, Quadrant, Octagon og Radiance. Þeir hafa einnig tekið upp plötur saman undir nöfnunum Rhythm &amp; Sound, Maurizio, Round One, Round Two, Round Three, Round Four og Round Five. Von Oswald hefur átt sér enn fleiri listamannsnöfn.
Sarah Broadie

Sarah Broadie (áður Sarah Waterlow) er prófessor í siðfræði og Bishop Wardlaw prófessor við St Andrews-háskóla á Skotlandi. Hún kenndi áður við háskólann í Edinburgh, Texas háskóla í Austin, Yale, Rutgers og Princeton-háskóla áður en hún tók við núverandi stöðu sinni í St Andrews árið 2001.

Broadie er sérfræðingur um fornaldarheimspeki. Hún fæst einkum við siðfræði og frumspeki.
Harriet Tubman

&lt;/small&gt;

Harriet Tubman (um 1822 – 10. mars 1913) einnig þekkt sem „Móses“ var bandarísk blökkukona sem barðist fyrir afnámi þrælahalds. Hún var sjálf strokuþræll. Hún aðstoðaði við flótta margra þræla frá heimaslóðum hennar í Maryland um neðanjarðarlestarkerfið ("The Underground Railroad"). Í bandaríska borgarastríðinu starfaði hún sem njósnari fyrir Norðurríkin.
Blóðfræði

Blóðfræði er undirgrein líffræðinnar (líffærafræðinnar) sem fjallar um blóð, blóðframleiðandi líffæri og blóðsjúkdóma. Þeir sem stunda greinina kallast blóðfræðingar.
Édouard Manet

Édouard Manet (23. janúar 1832 – 30. apríl 1883) var franskur listamaður sem hafði mikil áhrif á fyrstu impressjónistana með umdeildum verkum eins og "Hádegisverður á grasinu" og "Ólympía" frá 1863. Hann forðaðist samt síðar að taka þátt í sýningum þeirra og vildi ekki láta kenna sig við þann hóp. Faðir og móðir Manet hétu Eugénie-Desirée Fournier og Charles Fournier. Manet átti yngri bróðir og hét hann Eugene og var hann lyfjalæknir. Eugene giftist Berthe Morisot og eignuðust þau dóttir sem hét Julie Manet
Thomas Mann

Paul Thomas Mann (6. júní 1875 — 12. ágúst 1955) var þýskur rithöfundur sem einkum er þekktur fyrir langar skáldsögur sem innihalda greiningu og háðsádeilu á þýskt samfélag. Mann flýði land eftir valdatöku nasista í Þýskalandi og var einn af helstu gagnrýnendum Þriðja ríkisins. Hann fékk Nóbelsverðlaun í bókmenntum árið 1929 fyrir "Buddenbrooks" sem var fyrsta skáldsaga hans.

Æviágrip.

Thomas Mann fæddist í Lübeck í eina af betri fjölskyldum borgarinnar. Eftir dauða föður síns hætti Thomas námi og flutti ásamt móður sinni og systkinum til München þar sem hann bjó fram til 1933. Hann vann fyrst á skrifstofu tryggingafélags en frá 21 árs aldri fékkst hann nær eingöngu við ritstörf. Hann skrifaði smásögur og greinar í tímarit en öðlaðist fyrst frægð með skáldsögunni "Buddenbrooks" (1901). Bókin byggist að miklu leyti á sögu Mann-fjölskyldunnar og barnæsku höfundarins.

Mann giftist Katia Pringsheim árið 1905 og átti með henni sex börn. Dagbækur hans benda til þess að hann hafi verið samkynhneigður en hann átti aldrei í sambandi með öðrum karlmanni. Mann lifði rólegu fjölskyldulífi næstu árin þrátt fyrir umrót í Þýskalandi, heimsstyrjöld og stofnun Weimar-lýðveldisins sem Mann studdi opinberlega. Hann skrifaði "Töfrafjallið" ("Der Zauberberg") á árunum 1913-1924.

Þegar nasistum óx ásmegin í Þýskalandi hélt Mann ýmsar ræður gegn stefnu þeirra sem hann taldi villimannslega og ósamrýmanlega menningarþjóð eins og þeirri þýsku. Frægust er líklega "Appell an die Vernunft" sem hann hélt í október 1930. Eftir valdatöku þeirra flýði hann land ásamt fjölskyldu sinni. Hann bjó á ýmsum stöðum í Evrópu, einkum þó í Sviss, og flutti síðan til Bandaríkjanna árið 1938. Þar kenndi hann við Princeton-háskóla. Á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar vann hann í ýmsum nefndum sem aðstoðuðu evrópska flóttamenn. Hann tók einnig upp stuttar tölur sem beindust gegn Hitler og Þriðja ríkinu og var útvarpað af BBC, meðal annars í Þýskalandi í óþökk þarlendra stjórnvalda. Mann vann í fjórleiknum "Joseph und seine Brüder" á þessum árum og skrifaði enn fremur skáldsöguna "Lotte in Weimar" (1939) sem fjallar um Johann Wolfgang von Goethe.

Mann varð fyrir vonbrigðum með þá stefnu sem bandarískt samfélag tók eftir seinni heimsstyrjöldina (sjá McCarthyismi). Árið 1952 flutti hann aftur til Sviss eftir að hafa verið sakaður um fylgispekt við Stalín í fulltrúadeild Bandaríkjaþings. Hann bjó í þorpinu Kilchberg til dauðadags. Síðustu verk hans voru "Doktor Fástus" (1947) og "Der Erwählte" (1951). Thomas Mann lést vegna æðakölkunar í ágúst 1955.
Múlasýslur

Múlasýslur er samheiti yfir:
Nanjing-fjöldamorðin

Nanjing-fjöldamorðin eða það sem hefur stundum verið kallað upp á ensku „The Rape of Nanking“ (íslensk þýðing: „?“), er samheiti yfir þá glæpi sem sem Japanir frömdu gagnvart Kínverjum eftir að hafa hertekið borgina Nanjing í bardaganum um Nanjing 13. desember 1937 í seinna stríði Kína og Japans.

Japanski herinn nauðgaði og myrti skipulega um 200.000 til 300.000 konum og stúlkum á því tímabili sem þeir héldu borginni (desember 1937 til mars 1938).
Jóhanna Magnúsdóttir

Jóhanna Magnúsdóttir er aðstoðarskólastjóri við Menntaskólann Hraðbraut. Hún hefur lokið 5 ára embættisnámi í guðfræði. Hún á þrjú börn.
Christian Michelsen

Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen (15. mars 1857 – 29. júní 1925) var norskur skipajöfur og stjórnmálamaður sem er þekktur fyrir hlutverk sitt í aðskilnaði Noregs og Svíþjóðar 1905. Hann var forsætisráðherra Noregs frá 1905 til 1907.

Æviferill.

Christian Michelsen fæddist inn í ætt kaupsýslumanna í Bergen. Hann tók lögfræðipróf og stofnaði því næst skipafyrirtæki sem við hann var kennt, sem varð eitt það stærsta í Noregi.

Michelsen tók sæti á norska Stórþinginu árið 1891 fyrir hönd Frjálslynda flokksins. Hann gaf sig lítt að dægurmálum en lagði áherslu á að skapa brýr yfir til Íhaldsflokksins og mynda með því það sem hann kaus að kalla "Sambandsflokkinn". Hann varð fjármálaráðherra í stjórn Francis Hagerup og leysti hann síðan af hólmi í marsmánuði 1905. Undir hans stjórn varð aðskilnaður Noregs og Svíþjóðar þetta sama ár.

Þrátt fyrir að vera sjálfur lýðveldissinni komst Michelsen að þeirri niðurstöðu að konungsstjórn væri best til þess fallin að tryggja nýstofnuðu norsku ríki alþjóðlega viðurkenningu. Hann beitti sér því fyrir því að Hákon 7. var krýndur Noregskonungur. Af öðrum markverðum afrekum Michelsen á forsætisráðherrastóli mætti nefna vísi að atvinnuleysisbótum sem komið var á í hans stjórnartíð.
Standing on the Shoulder of Giants

Standing On The Shoulder Of Giants er fjórða breiðskífa breskur hljómsveitarinnar Oasis. Hún kom út árið 2000, en við upptökur á henni hættu tveir meðlimir, Paul „Bonehead“ Arthurs og Paul „Guigsy“ McGuigan, í hljómsveitinni. Platan fór á topp breska vinsældalistans eins og hinar hljóðversplötur sveitarinnr.

Lagalisti.

Öll lög samin af Noel Gallagher, nema annað sé tekið fram.
Fimm mínútna tilgátan

Fimm mínútna tilgátan er efahyggju-tilgáta sem breski heimspekingurinn Bertrand Russell setti fram. Tilgátan er á þá leið að alheimurinn hafi orðið til úr engu fyrir fimm mínútum síðan, með minningum fólks og öllum öðrum vísbendingum um lengri sögu. Oft er vísað til tilgátunnar sem dæmis um róttæka efahyggju um minni. Hún var fyrst sett fram árið 1921 í bókinni "Analysis of Mind" en Russell, sem aðhylltist ekki tilgátuna sjálfur, notaði hana sem dæmi um ógagnlega beitingu efahyggjunnar.
Grallarinn

Grallarinn eða Graduale, Ein Almenneleg messusaungs Bok, Innehalldande þann Saung og Cerimoniur sem i Kyrkkiunne eiga ad syngiast og halldast hier i Landi, epter goodre og Christelegre Sidveniu, sem og vors Allra Naaduagasta Arfa-Kons og Herra, Kyrkiu Ritual er sálmabók sem gefin var út af Guðbrandi Þorlákssyni á Hólum árið 1594. Hún var notuð í kirkjum á Íslandi í um tvö hundruð ár eftir það og hafði mikil áhrif á messusiði. Grallarinn var sniðinn eftir "Graduale" eftir Niels Jesperssøn sem var prentuð árið 1573.

Ágrip um söngfræði eftir Þórð biskup Þorláksson birtist í 6. útgáfu grallarans frá 1691 og var prentað aftan við allar útgáfur grallarans síðan þá. Nítjánda og síðasta útgáfa grallarans kom út á Hólum árið 1779.
1844

Árið 1844 (MDCCCXLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Endakarl

Endakarl (einnig í talmáli: boss) er óvinur í tölvuleik sem er sterkari en venjulegir óvinir. Endakarl er síðasta hindrun sem þarf að yfirstíga til þess að sigra viðkomandi leik.
Vesturkirkjan

Vesturkirkjan er kristin kirkja á Vesturlöndum sem rekur uppruna sinn til klofningsins mikla árið 1054 sem skildi milli hennar og Austurkirkjunnar. Meðal kirkjudeilda í Vesturkirkjunni eru kaþólska kirkjan, biskupakirkjan og mótmælendakirkjurnar.
Vísitala atvinnufrelsis

Vísitala atvinnufrelsis (e. Index of Economic Freedom) er vísitala, sem nokkrir hagfræðingar undir forystu Miltons Friedmans og James Gwartneys hafa smíðað til að mæla atvinnufrelsi í ólíkum löndum. Að verkinu stendur fjöldi rannsóknastofnana um heim allan undir forystu Fraser Institute í Vancouver í Bresku Kólumbíu í Kanada. Smám saman hafa höfundar vísitölunnar endurbætt mælinguna og fært hana út. Vísitalan var síðast gefin út 2006 og þá unnið úr tölum frá 2004. Á Íslandi sér Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál, RSE, um söfnun upplýsinga og kynningu á vísitölunni.

Samsetning.

Vísitala atvinnufrelsis er sett saman úr mælingum á fimm sviðum: 1) umfangi ríkisins, 2) réttaröryggi og friðhelgi eignarréttar, 3) aðgangi að traustum peningum, 4) frelsi til alþjóðlegra viðskipta, 5) reglum um lánamarkað, vinnumarkað og rekstur fyrirtækja. Gefin eru stig frá 0 upp í 10.

Helstu niðurstöður.

Atvinnufrelsi hefur aukist í heiminum. Það var að meðaltali 5,1 árið 1980, en er 6,5 eftir síðustu mælingu (2004). Í þeim 102 löndum, þar sem atvinnufrelsi var mælt 1980, hefur það aukist í 98 þeirra á þessu tímabili, en minnkað í fjórum. Atvinnulíf er frjálsast í eftirfarandi löndum samkvæmt þessari mælingu:

Atvinnulíf er ófrjálsast í Simbabve, Myanmar (Búrma), Vestur-Kongó, Austur-Kongó, Venesúela, Gíneu-Bissá, Alsír, Búrúndí, Rúanda og Miðafríkulýðveldinu. Tölur eru þó ekki tiltækar um nokkur önnur lönd, sem sennilega búa við mjög mikið ófrelsi í atvinnumálum, svo sem Norður-Kóreu og Kúbu.

Atvinnufrelsi á Íslandi.

Ísland er eitt þeirra ríkja, þar sem atvinnufrelsi hefur aukist hvað mest síðustu þrjátíu árin. Það hefur farið úr 64. í níunda sæti meðal landa heims. Atvinnufrelsi á Íslandi var:

Sennilega hefur atvinnufrelsi aukist enn meir síðan, m. a. vegna skattalækkana og einkavæðingar ríkisfyrirtækja á 10. áratug 20. aldar.

Samband atvinnufrelsis og lífskjara.

Sterkt samband kemur við þessa mælingu í ljós milli atvinnufrelsis og góðra lífskjara almennings.
Sigurður Pétursson (1759-1827)

Sigurður Pétursson (26. apríl 1759 – 6. apríl 1827) var sýslumaður í Gullbringu- og Kjósarsýslu, bæjarfógeti í Reykjavík, skáld og leikskáld. Hans er einna helst minnst fyrir leikritin "Narfa" eða "Hinn narraktuga biðil" (frumflutt 28. janúar 1789) og "Hrólf" eða "Slaður og trúgirni" (frumflutt 5. desember 1796), sem hann samdi bæði fyrir Herranótt skólapilta í Hólavallarskóla. Bæði leikritin eru undir áhrifum frá leikritum Holbergs sem Sigurður hafði kynnst á námsárum sínum í Kaupmannahöfn. Stundum er talað um að Sigurður sé höfundur fyrstu íslensku leikritanna, en fyrsta leikritið sem leikið var hér á landi hefur líklega verið "Bjarglaunin" eða "Brandur" eftir Geir Vídalín biskup. Leikrit Sigurðar voru þó fyrstu leikritin sem náðu vinsældum og voru oft sett upp á 18. og 19. öld þannig að venja er að kalla Sigurð „föður íslenskrar leikritunar“.

Árið 1803 sagði hann sig frá sýslumanns- og bæjarfógetaembættinu vegna heilsubrests.
1383

Árið 1383 (MCCCLXXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Cauet

Sébastien Cauet, eða Cauet, (fæddur 28. apríl 1972) er franskur sjónvarps- og tónlistarmaður þekktastur fyrir lagið "Zidane y va marquer" sem kom út árið 2006. Lagið, sem er á frönsku, fjallar um atvik á heimsmeistaramótinu í knattspyrnu 2006 þegar Zinedine Zidane skallaði ítalann Marco Materazzi í bringuna í úrslitaleiknum.

Lagið.

Í laginu eru talin upp nöfn þekktra franskra knattspyrnumanna. Þeir eru (í þeirri röð sem þeir koma fyrir):
1829

Árið 1829 (MDCCCXXIX í rómverskum tölum)