arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Auglýsingastofa Reykjavíkur

Auglýsingastofa Reykjavíkur hf. var í hópi fyrstu fyrirtækja Íslands til að vinna vefsíður fyrir fyrirtæki og opinbera aðila. Fyrstu þreifingar fyrirtækisins í heimasíðugerð byrjuðu árið 1995 og voru frá upphafi í nánu samstarfi við opinbera, eða hálf-opinbera aðila á borð við Ferðamálaráð og Samtök iðnaðarins.

Megin áherslan var á smíði og rekstur sérhæfðra kynningarvefsvæða (vefgátta) sem báru nöfn eins og "Iceland Travel Web" og "North Atlantic Solutions", en þar voru kynnt þjónustufyrirtæki í sjávarútvegi. Inni á þessum gáttum áttu fjöldamörg fyrirtæki sinn fyrsta vísi að heimasíðum, fyrirtæki á borð við Úrval-Útsýn, Samvinnuferðir-Landsýn, Borgarplast, Marel, o.fl.

Á þessum tíma kostaði leiga á .is-léni vel yfir tíu þúsund krónur á mánuði, og sökum þess hversu ungur og ómótaður vefurinn var sem kynningarmiðill á þessum árum, þá veigruðu jafnvel stærstu fyrirtæki sér við því að fjárfesta í eigin léni.

Auglýsingastofan var alla tíð fremur smá í sniðum, mest átta starfsmenn sumarið 1996, og vefhönnunin og -smíðin var aldrei nema lítill hluti af starfsemi fyrirtækisins.

Haustið 1996 ákváðu þáverandi eigendur auglýsingastofunnar að skipta rekstrinum á milli sín. Kristján hélt áfram rekstri hefðbundinnar auglýsingastofu undir sama nafni, en Hermann flutti með þann hluta rekstursins sem sneri að vefsíðugerðinni út í Sundaborg og stofnaði Íslensku Internetþjónustuna, sem síðar sameinaðist Hugviti.

Auglýsingastofa Reykjavíkur var rekin áfram í sísmækkandi mynd eitthvað fram yfir árið 2000 og fékkst aldrei aftur að neinu marki við vefsíðugerð.
Cardiff

Cardiff (velska: "Caerdydd") er höfuðborg Wales á Bretlandi. Hún er stærsta borg í Wales og er í Glamorgansýslu. Cardiff var stofnuð árið 1905 og árið 1955 varð hún höfuðborg Wales. Árið 2011 bjuggu 346.090 manns í Cardiff.

Á 19. öld var Cardiff lítill bær. Þá hófst kolanámugröftur og bærinn stækkaði og varð að þeirri borg sem hún er í dag. Í Cardiff er töluverð sjónvarpsþáttagerð, þar eru t.d. Doctor Who og Torchwood teknir upp.

Borgin Newport er 19 km. norðaustur af Cardiff. Á stórborgarsvæði borganna búa 1,1 milljón manns (2011).
Broddskita

Broddskita er væg mjólkursótt í unglambi sem veldur skitu sem er gul á litin og af henni leggur mikinn óþef. Hér áður fyrr olli hún töluverðum lambadauða, enda var hætt við að greri fyrir þar er skitan tærði oft endaþarmsopið og sárin greru saman. Kallast slík lamb "belgskitið" því skitan hleðst í belg aftan á lambinu.
Miðstig (málfræði)

Miðstig er miðstigið í stigbreytingu.

Myndun miðstigsins með föllum.

Í íslensku.

Í íslensku er hægt að mynda miðstig með því að segja "en" eða setja það orð sem eitthvað er eitthvað meira en í þágufall.

Dæmi:

Í latínu.

Í latínu er "quam" notað eða sviptifallið.
Farartæki

Farartæki eru flokkuð sem "ólífrænn flutningsmáti". Þau eru oftast nær gerð af mannahöndum (bátar, reiðhjól, vélhjól, járnbrautarlestar, bílar og flugvélar) en stundum hafa náttúrulega tiltæk efni verið notuð, svo sem ísjakar, fljótandi trjástofnar og þess háttar. Samgöngur eru oft stundaðar með farartækjum auk þess sem menn ganga eða hlaupa til samgangna.
Fjodor 2.

Fjodor 2. (rússneska: "Фёдор II Борисович"; 1589 – 20. júní 1605) var Rússakeisari á rósturtímunum í Rússlandi, sonur og eftirmaður Boris Godúnovs. Móðir hans var dóttir hins illræmda Maljúta Skúratovs, eins leiðtoga lögreglusveita Ívans grimma.

Honum var snemma ætlað að taka við stjórn landsins af föður sínum og hlaut því bestu fáanlegu menntun og þjálfun í stjórnmálum. Hann teiknaði m.a. elsta Rússlandskort sem vitað er um eftir Rússa.

Þegar Godúnov lést eftir veikindi var hann kjörinn keisari 13. apríl 1605, sextán ára gamall. Þótt faðir hans hefði gert sitt besta til að raða traustum mönnum í kringum son sinn urðu óvinir hans honum yfirsterkari og þegar hinn falski Dimitríj 1. (sem þóttist sonur Ívans grimma) krafðist afsagnar hans á Rauða torginu í Moskvu réðust nokkrir bojarar, andsnúnir Godúnov, inn í Kreml og tóku hann og móður hans höndum 1. júní. 20. júní tók Dimitríj við völdum og mánuði síðar var Fjodor kyrktur til bana í íbúð sinni ásamt móður sinni. Sagt er að það hafi þurft fjóra menn til að yfirbuga hann.
Buckinghamshire

Buckinghamshire (skammstafað Bucks) er sýsla á Suðaustur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborgin í Buckinghamshire er Aylesbury.
Gloucestershire

Gloucestershire (borið fram ) er sýsla á Suðvestur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Gloucestershire er Gloucester.
Norðymbraland

Norðymbraland eða Norðhumbraland (enska "Northumberland", borið fram ) er sýsla á Norðaustur-Englandi á Bretlandi við landamæri Skotlands. Hún liggur að sýslunum Cumbriu í vestri, Durham-sýslu í suðri og Tyne og Wear í suðaustri. Ströndin við Norðursjóinn er næstum 128 km að lengd. Newcastle upon Tyne var áður höfuðstaður sýslunnar en eftir að sýslan Tyne og Wear var mynduð árið 1974 hefur sýsluráðið haft aðsetur í Morpeth. Alwnick gerir einnig tilkall til þess að vera höfuðstaður sýslunnar.

Á miðöldum var Norðymbraland konungsríki undir stjórn Játvins konungs og taldist til Sjökonungaríkisins. Þar sem sýslan liggur að landamærum Skotlands hafa margar orrustur verið háðar á svæðinu. Stór landflæmi eru núna þjóðgarðar og vernduð svæði: Northumberland-þjóðgarðurinn og stór hluti strandarinnar sem telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.
Chelmsford

Chelmsford er bær og höfuðborg sýslunnar Essex á Austur-Englandi. Hún er 48,5 km norðaustan við Charing Cross í London. Chelmsford er í miðju Essex og hefur verið höfuðborg sýslunnar síðan árið 1215. Árið 1999 var áttahundruð ára afmæli Chelmsfords.

Dómkirkjan í Chelmsford er næstminnsta dómkirkja Englands á eftir Dómkirkjunni í Derby. Hún var byggð 15. og 16. öld og var þá sóknarkirkjan af Chelmsford að miðaldasið. Biskupsdæmið nær yfir alla Essex-sýslu og hluta af Austur-London. Árið 2011 var íbúatala um 111.500.
Leeds

Leeds er borg í Vestur-Yorkshire á Englandi við Aire-ána. Hún er fjórða fjölmennasta borg á Bretlandi. Árið 2017 var fólksfjöldi Leeds um 785.000. Hún er ein af átta stærstu borgum Englands.

Á miðöldum var Leeds markaðsbær með landbúnaðarvörur og á Túdorsöld var Leeds orðin að verslunarbæ. Í iðnbyltingunni breyttist Leeds úr bæ í borg og Leeds öðlaðist borgarréttindi árið 1893. Í byrjun tuttugustu aldar hafði efnahagsleg og félagsleg staða borgarinnar breyst verulega við uppbyggingu á akademískum stofnunum eins og Leeds-háskóla. Borgin er einnig stærsta fjármála- og lagastofnanamiðstöð landsins fyrir utan London.

Leeds United er knattspyrnufélag borgarinnar.

Vinaborgir.

Leeds er vinaborg eftirfarandi borga:
Za Dengel

Za Dengel (d. 24. október 1604) var Eþíópíukeisari sem Asnaf Sagad 2. 1603 til 1604. Hann var bróðursonur Sarsa Dengel keisara sem ætlaðist til þess að hann tæki við embættinu, en þess í stað var Jakob sonur Sarsa Dengels gerður að keisara 1597.

Za Dengel var sendur í útlegð á eynni Daq á Tanavatni. Hann flúði þaðan til Gojjam. Þegar Za Sellase varð ráðgjafi Jakobs notaði hann tækifærið og setti Jakob af og gerði Za Dengel að keisara. Za Sellase ætlaðist aldrei til þess að Za Dengel yrði annað en leppur en hann boðaði jesúítann Pedro Páez til hirðarinnar í Dankaz og tók kaþólska trú.

Við þetta fékk hann Za Sellase upp á móti sér. Hann skipulagði uppreisn gegn keisaranum og hugðist koma Jakobi aftur á valdastól. Za Dengel fór með her sinn gegn honum en þurfti að láta í lægra haldi, þrátt fyrir aðstoð 200 portúgalskra skytta.
Óregluleg sögn

Óreglulegar sagnir eru ólíkt reglulegum sögnum þær sagnir sem falla utan hefðbundinna sagnbeyginga þess tungumáls sem þær eru í.

Hvaða sagnir teljast til óreglulegra sagna fer mjög eftir tungumálinu. Í ensku eru sterk beygðar sagnir taldar óreglulegar, en í fornensku eru þær taldar reglulegar.

Fjöldi óreglulegra sagna í mismunandi tungumálum.

Á meðan hugtakið „óregluleg sögn“ er torskilgreint þá ætti taflan að neðan að sýna hve mikið þetta fyrirbæri fer eftir tungumálum.
Gaulverjabæjarfundur

Gaulverjabæjarfundur er silfursjóður frá víkingaöld, sem fannst 1930 við jarðrask í kirkjugarði í Gaulverjabæ í Flóa, Árnessýslu. Í sjóðnum voru 360 silfurpeningar, arabískir, þýskir, danskir, sænskir, enskir og írskir. Elstu peningarnir voru slegnir um 870 en hinir yngstu um 1010. Talið er að sjóðurinn hafi verið falinn snemma á 11. öld.
Frumlag

Frumlag er hugtak í málfræði. Frumlag er fallorð, fallsetning, fallháttur eða bein ræða sem stendur alltaf í nefnifalli, og gerir það sem sögnin segir.

Frumlag er gerandinn í setningunni- þ.e.a.s. frumlag táknar þann sem gerir (er eða verður) það sem umsögnin segir.

Auðvelt er að finna frumlagið með því að spyrja „hver gerði“ það sem sögnin segir.

Ópersónuleg frumlög.

Frumlög ópersónulegra sagna eru aldrei í nefnifalli og skiptast í tvo hópa; aukafallsfrumlög og gervifrumlagið „það“ (einnig leppur eða aukaliður).

Aukafallsfrumlög skiptast í:

Aukafallsfrumlag er stundum nefnt frumlagsígildi.

Dæmi um gervifrumlag er orðið „það“ í setningunni „það snjóaði lítið í vetur“ en þegar gervifrumlaginu er sleppt kallast það frumlagseyða: „nú snjóar lítið“.
Prestbakkakirkja

Prestbakkakirkja getur átt við eftirfarandi:
Santiago de Compostela

Santiago de Compostela (íslenska: "Heilagur Jakob frá Compostela") er höfuðstaður Galisíu á Norðvestur-Spáni. Dómkirkjan í Santiago de Compostela var mikilvæg endastöð á pílagrímaleiðinni Vegur heilags Jakobs á miðöldum.
Faro

Faro er bæði borg og hérað í suðurhluta Portúgal. Í Faro er stjórnsýsla Algarve svæðisins og íbúar borgarinnar eru um 61.000 (2019). Flestar byggingar borgarinnar voru byggðar skömmu eftir jarðskjálftann í landinu árið 1755.
Jarðefnaeldsneyti

Jarðefnaeldsneyti er eldsneyti sem er unnið úr kolvetnum og fyrirfinnst í efsta hluta jarðskorpunnar.

Dæmi um jarðefnaeldsneyti eru fyrst og fremst kol og hráolía (eða t.d. bensín sem unnið er úr og annað eldsneyti) og jarðgas.
Ilpunktur

Ilpunktur (eða lágpunktur himins) er sá punktur himins, sem er beint fyrir neðan athuganda (með stjörnuhæð -90°). Gagnstæður punktur nefnist hvirfilpunktur, en báðir punktarnir eru á hábaugi.
Sólbaugur

Sólbaugur (lat. "linea ecliptica", en. "ecliptic") nefnist ferill sólar á himni yfir eitt ár miðað við fastastjörnur. Skurðpunktar miðbaugs himins og sólbaugs eru vorpunktur og haustpunktur.
Sjóndeildarhringur

Sjóndeildarhringur eða sjónbaugur er ímyndaður hringur, sem skilur að himin og yfirborð jarðar.
Vasilíj Sjúiskíj

Vasilíj Sjúiskíj eða Vasilíj 4. (22. september 1552 – 12. september 1612) var Rússakeisari frá 1606 til 1610 á rósturtímunum í sögu Rússlands. Hann var afkomandi furstanna í Neðri Hólmgarði og einn af leiðtogum bojaranna í valdatíð Fjodors og Godúnovs og það var hann sem leiddi rannsóknarnefnd sem Godúnov sendi til að rannsaka lát yngsta sonar Ívans grimma, Dimítríj krónprins, 1591. Sjúiskíj úrskurðaði að hann hefði látist af slysförum en sá orðrómur gekk fjöllum hærra að Godúnov hefði látið myrða hann. Orðrómur um að Dimítríj hefði sloppið undan morðingjum sínum leiddi til þess að fram komu þrír falskir Dimítríjar (Dimítríj 1., Dimítríj 2. og Dimítríj 3.).

Þegar sonur Godúnovs, Fjodor 2., komst til valda gekk Sjúiskíj á bak orða sinna og gekk til liðs við Dimítríj. Hann samþykkti að þessi Dimítríj væri sá rétti þrátt fyrir að hafa áður úrskurðað hann látinn.

Síðar var Sjúiskíj leiðtogi samsærisins gegn Dimítríj sem leiddi til dauða hans 1606. Áhangendur Sjúiskíjs lýstu hann þá keisara 19. maí 1606 en enginn viðurkenndi hann sem slíkan. Hann ríkti þrátt fyrir það til 19. júlí 1610 en var í reynd valdalaus. Hann gaf lönd eftir við Svía í skiptum fyrir bandalag, en Sigmundur 3. leit á sænskt-rússneskt hernaðarbandalag sem ógnun og sagði Rússlandi formlega stríð á hendur. Eftir sigur í orrustunni við Klusjino héldu pólskar hersveitir, undir stjórn Stanisław Żółkiewski höfuðsmanns, inn í Moskvu og lýstu son Sigmundar, Vladislás, keisara.

Żółkiewski flutti Sjúiskíj með sér aftur til Póllands sem fanga og þar lést hann í Gostynin nærri Varsjá.
Yōzei annar

Yōzei annar (japanska: 後陽成天皇 "Go-Yōzei-tennō"; 31. desember 1572 – 25. september 1617) var Japanskeisari frá 17. desember 1586 til 9. maí 1611. Valdatíð hans nær yfir lok Azuchi-Monoyama-tímabilsins og upphaf Jedótímabilsins. Hann gerði Tokugawa Ieyasu að sjógun 1603 sem markar upphaf Jedótímabilsins.
Ívarp

Ívarp er eintæk vörpun formula_1 sem varpar mengi á sjálft sig, þ.e. sérhvert stak í formengi vörpuninnar hefur eitt og aðeins eitt stak í bakmenginu, sem er jafnt stak úr formenginu. svo að:

formula_2

fyrir öll "x" í formula_3 ef formula_3 er hlutmengi í formula_5. Fallgildi ívarpsins er stök í mengi fastapunkta fallsins og ívarp er skv. skilgreiningu gagntækt fall.
Stuðull (stærðfræði)

Stuðull er í stærðfræði föst tala, sem er margfeldi breytu í stæðu, runum, röðum og jöfnum. Stuðull er aldrei háður liðvísum né breytum.

Dæmi:

þar sem tölurnar "a" eru stuðlar, en "x" eru breytur.

Innan eðlisfræði er einnig talað um stuðla, en þá er jafnan átt við eðlisfræðilegan fasta. Stuðlar eru einnig notaðir í efnafræði til að stilla efnajöfnur.
Dilkur

Dilkur er lamb (þá dilklamb) og jafnvel folald eða kálfur sem sýgur móður sína, en dilkur er þó langsamlega oftast haft um dilklamb, það er lamb að hausti.

Orðið sjálft.

Merkingar.

Orðið dilkur getur merkt nokkra hluti:

Móðir dilka er oft nefnd "dilksuga" þar sem hún er sogin af dilk.

Dilkar í Grágás.

Í Grágás kemur vel fram merking orðsins, þ.e. afkvæmi tamins húsdýrs, það sem sýgur móður sína:

Orðsifjar.

Orðið „dilkur“ er gamalt í málinu og merkti það upprunalega ungviði búfjár (og ekki skipti máli hvort um var að ræða afkvæmi sauðfjár, hrossa, svína eða nautgripa) sem gengur með móður sinni og á orðsifjafræði orðsins „dilkur“ á rætur sínar að rekja til latínu. Margar samsvaranir eru til í gannmálum og hin ævaforna rót "di-" sem fyrirfinnst í orðinu "dilkur" geymir merkinguna „að sjúga“; samanber danska orðið "die", sænska orðið "dia" (að vera á brjósti). Orðið er skylt latnesku sögninni "felare" (sem þýðir að „sjúga“), "femina" (sem þýðir „kona“) og einkum orðinu "filius" og "filia" (sem þýða „sonur“ og „dóttir“ í þessari röð) eða eiginlega brjóstmylkingar.
Giorgos Seferis

Giorgos Seferis (gríska: "Γιώργος Σεφέρης") (13. mars 1900 – 20. september 1971) var grískt ljóðskáld sem starfaði einnig sem sendiherra Grikklands. Hann var sendiherra í Bretlandi á árunum 1957-1962. Árið 1963 hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum. Seferis, sem var dulnefni, var eilítil umbreyting á ættarnafni hans, "Seferiadis" ("Σεφεριάδης").
Flugmóðurskip

Flugmóðurskip er herskip sem er hannað fyrir flugtak og oftast einnig lendingu herflugvéla. Flugmóðurskip virkar þannig eins og fljótandi flugbraut og gerir það mögulegt fyrir sjóher að styðja aðgerðir flughers langt frá höfuðstöðvum. Fyrstu flugmóðurskipin voru litlir viðarprammar sem fluttu mannaða loftbelgi sem voru notaðir til eftirlits úr lofti. Nútímaflugmóðurskip eru hins vegar risastór kjarnorkuknúin skip sem bera tugi flugvéla og þyrla.
Kryddsíld (sjónvarpsþáttur)

Kryddsíld er viðtalsþáttur sem sendur er út á Stöð 2 um hver áramót (gamlársdag) og er í umsjón fréttastofu stöðvarinnar. Í þáttinn mæta stjórnmálamenn saman og svara spurningum fréttamanns stöðvarinnar. Yfirleitt er þátturinn á fremur léttum nótum þar sem farið er yfir helstu hitamál stjórnmálanna á liðnu ári. Þátturinn hóf göngu sína á útvarpsstöðinni Bylgjunni áramótin 1990 en frá 1991 var hann sendur út í sjónvarpinu. Árið 2008 varð að ljúka útsendingu vegna aðgerða mótmælenda, sem t.d. brenndu sundur kapal sem lá frá útsendingarbíl inn á Hótel Borg.

Nafnið.

Heiti þáttarins má rekja til misskilnings sem kom fyrst fram í smágrein í Morgunblaðinu 13. janúar 1981 (sjá hér) þar sem tekin var upp frétt úr Berlingske Tidende um að forseta Íslands, Vigdísi Finnbogadóttur, og Margréti Þórhildi Danadrottningu, hefði verið boðið í "krydsild". "Krydsild" er í dönsku bein þýðing á enska orðinu "crossfire" sem merkir „skothríð úr báðum áttum“ og er notað yfir viðtöl þar sem tveir eða fleiri viðmælendur eru spurðir „í kross“ af blaðamanni eða -mönnum. Í greininni í Morgunblaðinu hafði blaðamaður, sem ekki var sleipur í dönsku, skilið það þannig að þjóðhöfðingjunum hefði verið boðið í „kryddsíldarveislu“. Mistökin urðu frægt dæmi um meinlega þýðingarvillu í dagblöðum.

Orðið „kryddsíld“ er stundum notað yfir sams konar viðtalsþætti á öðrum stöðvum og í íslenskri umfjöllun um slíka þætti erlendis.
Austurdalur

Austurdalur er dalur í innsveitum Skagafjarðar. Um hann rennur Austari-Jökulsá, önnur upptakakvísla Héraðsvatna. Eina búseta í dalnum er að Bústöðum en kirkja er að Ábæ.

Landafræði.

Austari-Jökulsá setur svip sinn á allt umhverfið, þar sem hún rennur heldur vestan við miðjan dal, þó dalurinn sé nokkuð þröngur. Innst í dalnum rennur hún á eyrum, en þegar kemur niður að Skatastöðum myndar hún alldjúpt gljúfur sem hún kastast um alla leið niður þar sem hún sameinast Vestari-Jökulsá og saman mynda þær Héraðsvötn. Víða í þessu gljúfri eru birkihríslur og eru þar stundaðar flúðasiglingar. Milli Skatastaða og Bústaða, en báðir bæirnir eru vestan ár, er brú yfir ánna, oft kölluð Monikubrú eftir skörungnum Moniku á Merkigili.

Nokkrar þverár renna í Jökulsá, eiga þær flestar upptök sín í Nýjabæjarfjalli sem skilur dalinn frá inndölum Eyjafjarðar. Eru þetta meðal annars Ábæjará, Tinná, Hvíta, Fossá og fleiri.

Hið hrikalega Merkigil nyrst í dalnum var lengi vel helsti farartálmi fyrir fólk í austanverðum dalnum þegar það ferðaðist í kaupstað í Skagafirði. Upp úr því að sunnanverðu er einstigi fyrir klettasnös eina svo ekki var hægt að flytja ullarlestar til verslunar í Skagafirði heldur fóru lestarferðir yfir Nýjabæjarfjallið til Eyjafjarðar. Var þá komið niður í Leyningsdal og ullin seld á Akureyri. Þegar bæjarhúsin að Merkigili voru byggð var allt efni í þau flutt á hestum yfir gilið og sáu dæturnar 7 um það. Árið 1997 beið Helgi Jónsson, síðasti bóndi á Merkigili, bana í gilinu er hann hrapaði þar á leið til fundar við nágranna sinn sem beið hans handan gilsins.

Þjóðskáldið Bólu-Hjálmar reisti sér nýbýli í dalnum sem hann nefndi Nýjabæ og bjó þar um skeið.

Jurtalíf í dalnum er fjölbreytt og hann nokkuð gróinn upp í hlíðar. Í Fögruhlíð er náttúrulegur birki- og víðiskógur þar sem hæstu trén eru um 6 metra há. Í giljum og áreyrum vex hvönn og eyrarrós.

Bæir.

Í austanverðum dalnum voru bæir á borð við Merkigil, Ábæ, Nýjabæ, Tinnársel og Hildarsel. Í dalnum vestanverðum eru Bústaðir og Skatastaðir.
Vetni

Vetni er frumefni með efnatáknið H (upphafsstafur orðsins "hydrogenium" frá grísku orðunum "ὕδωρ" "hudōr" í merkingunni „vatn“ og "γεννάω" "gennaō" í merkingunni „ég skapa“, „ég framkalla“) og sætistöluna 1 í lotukerfinu. Við staðalaðstæður er það litlaust, ómálmkennt, lyktarlaust, eingilt og mjög eldfimt tvíatóma gas. Vetni er léttasta og algengasta frumefnið í alheiminum. Það finnst í vatni og í öllum lífrænum efnasamböndum. Vetni verkar á efnafræðilegan hátt við næstum öll önnur frumefni sem til eru. Er stjörnur eru í meginröð sinni, er uppistaða þeirra mestmegnis vetni í formi rafgass. Þetta frumefni er notað í framleiðslu á ammóníaki, sem gas í loftför, sem annars konar eldsneyti og nýlega sem orkugjafi fyrir efnarafala.

Í rannsóknarstofum er vetni framleitt með efnahvörfum sýru við málma eins og sink. Vetni er yfirleitt framleitt í stærri stíl í iðnaði með gufuumvarpi náttúrulegs jarðgass. Rafgreining vatns er einföld aðferð en hagfræðilega afkastalítil í fjöldaframleiðslu. Vísindamenn eru enn að rannsaka nýjar aðferðir til vetnisframleiðslu. Ein aðferð felur í sér notkun grænna þörunga. Önnur aðferð sem lofar góðu felst í umbreytingu úrefna lífefna, eins og þrúgusykurs (glúkósa) eða sorbitols, sem hægt er að gera við lágt hitastig með notkun nýrra efnahvata.

Almennir eiginleikar.

Vetni er léttasta frumefnið því að algengasta samsæta þess — einvetni (1H) — sem er 99,98% af öllu vetni, er einungis úr einni róteind og einni rafeind.

Við staðalaðstæður myndar vetni tvíatóma gas sem nefnist vetnisgas (táknað H2). Það er úr af sameindum sem hafa tvær vetnisfrumeindir hver. Vetnisgas hefur suðumark 20,27 K og bræðslumark 14,02 K. Undir gríðarlegum þrýstingi, eins og í kjarna stórra gashnatta, breytist vetni í vökvakenndan málm (sjá málmkennt vetni). Við næstum algert þrýstingsleysi eins og finnst í útgeimi, finnast vetnisatóm mestmegnis ein og sér, einfaldlega vegna þess að það er engin leið fyrir þau að sameinast öðrum vetnisatómum, en ský af H2 tengjast oft stjörnumyndun.

Þetta frumefni leikur veigamikið hlutverk í að knýja alheiminn í gegnum róteindakeðjuna og kolefnishverfuna. Það eru kjarnasamrunaferli sem skila af sér gríðarlegu magni orku með því að sameina tvær vetnisfrumeindir í eina helínfrumeind.

Vetnisfrumeindin.

"Vetnisfrumeind" er frumeind vetnisfrumefnis. Hún er úr einni neikvætt hlaðinni rafeind sem sveimar kringum jákvætt hlaðna róteind sem er kjarni vetnisfrumeindarinnar. Rafeindin er bundin róteindinni með Coulombskrafti.

Notkun.

Mikið magn af vetni er notað í iðnaði og er notkunin mest í Haber-ferlinu við framleiðslu á ammóníaki, vetnisbindingu fitu og olíu, og framleiðslu á tréspíritus (metanóli). Önnur not eru t.d.:

Hægt er að brenna vetni í brennsluhreyflum og Chrysler-BMW heldur úti flota af vetnisknúnum bílum (sjá Vetnisbíll). Verið er að athuga vetnisknúna efnarafala sem leið til að útvega orku með minni útblæstri en þegar vetni er brennt í brennsluhreyflum.

Á Íslandi stendur yfir framtak til að draga úr notkun á olíu með því að nota vetni í hennar stað.
Seglbretti

Seglbretti er tveggja til fimm metra langt sjóbretti með einu segli. Mastrið er úr léttu plastefni og er fest við brettið með kúlufestingu sem getur snúist í allar áttir. Seglbrettamaðurinn getur því hallað og snúið seglinu að vild með höndunum um leið og hann stjórnar brettinu með fótunum. Það sameinar því suma kosti brimbretta og seglbáta í einu siglingatæki.
Miðbaugur himins

Miðbaugur himins nefnist ofanvarp miðbaugs jarðar á himinkúluna. Himintungl, sem eru beint ofan miðbaugs, eru því á miðbaugi himins og hafa stjörnubreidd núll. Skurðpunktar miðbaugs himins og sólbaugs nefnast vorpunktur og haustpunktur.
.ec

.ec er þjóðarlén Ekvador.
.gt

.gt er þjóðarlén Gvatemala.
.lt

.lt er þjóðarlén Litháen.
Manngerðir hellar á Íslandi

Manngerðir hellar eru göng eða hvelfingar sem menn hafa holað í hart eða hálfhart berg. Á Suðurlandi allt frá Ölfusi og austur í Mýrdal eru manngerðir hellar víða á bæjum. Vitað er um meira en 170 hella á þessum slóðum og eru sumir þeirra ævagamlir. Í öðrum landshlutum eru manngerðir hellar nánast óþekktir. Hellarnir voru jafnan taldir til hlunninda, enda traustari og viðhaldsbetri hús en þau sem hlaðin voru úr torfi og grjóti. Til eru hellar sem gegna sínu gamla hlutverki enn í dag sem fjárhús, hlöður eða geymslur, en víðast hafa þeir lotið í lægra haldi fyrir járnbentri steinsteypu nútímans. Þegar hætt er að nota þá hnignar þeim ört eins og öðrum byggingum sem svo fer um. Nú eru síðustu forvöð eru að skoða og rannsaka marga þessara hella. Oftar en ekki er aldur þeirra gleymdur og nafn byggingameistarans týnt, aðeins er vitað, að hellarnir hafa gegnt hlutverki sínu um mannsaldra. Umdeildar kenningar hafa verið settar fram um tengsl þeirra við dvöl papa á landinu fyrir landnám norrænna manna. Blæja dulúðar hvílir því yfir hellunum. Í mörgum þeirra eru gamlar veggjaristur, fangamörk, ártöl, krossmörk, búmerki og jafnvel rúnir. Þekktustu manngerðir hellar á Íslandi eru Hellnahellir í Landsveit, Ægissíðuhellar við Rangá og Rútshellir undir Eyjafjöllum.
.pf

.pf er þjóðarlén Frönsku Pólýnesíu.
.sd

.sd er þjóðarlén Súdan.
Boston Celtics

Boston Celtics er atvinnumannalið í körfubolta frá Boston, Massachusetts. Þeir spila í NBA deildinni í Bandaríkjunum. Alls hefur liðið unnið 17 NBA titla, flest allra liða, en átta þeirra unnu þeir í röð árin 1959-1966. Liðið vann titilinn í fyrsta skipti í 22 ár árið 2008. Síðast mætti það Golden State Warriors í úrslitum 2022.
.tw

.tw er þjóðarlén Lýðveldisins Kína (Tævan).