arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hedy Lamarr

Hedy Lamarr (fædd 9. nóvember 1914, lést 19. janúar 2000) var austurísk-bandarísk leik- og uppfinningakona.

Hún átti stuttan feril sem kvikmyndaleikkona í Tékkóslóvakíu en flúði frá eiginmanni sínum, auðugum Austurríkismanni sem fékkst við hergagnaframleiðslu. Hún flutti til Parísar og eitt sinn þegar hún ferðaðist til London uppgötvaði forstjóri Metro-Goldwyn-Mayer-samsteypunnar, Louis B. Mayer, hana og bauð henni kvikmyndasamning í Hollywood. Hún varð kvikmyndastjarna eftir frammistöðu sína í kvikmyndinni "Algiers" (1938). Meðal annarra mynda sem hún lék í frá MGM eru "Lady of the Tropics" (1939), "Boom Town" (1940) og "White Cargo" (1942). Einnig vakti hún mikla lukku sem Delilah í mynd Cecil B. DeMille "Samson and Delilah" frá 1949.

Í upphafi seinni heimsstyrjaldarinnar þróuðu hún og tónskáldið George Antheil saman aðferð til koma í veg fyrir að óvinur í hernaði truflaði sendingu á útvarpsbylgjum. Antheil hafði áður látið spila á 16 flygla samtímis í verki sínu "Ballet Mechanique" með svokölluðum píanóhólkum úr sjálfspilandi píanóum. Þau ákváðu að nota píanóhólkana til að senda fjöldann allan af útvarpsbylgjum, hver á sinni rás, og kallast sú aðferð bylgjuhopp. Hún kæmi í veg fyrir að óvinurinn gæti komist inni í sendinguna. Bandaríski sjóherinn gaf þessum uppgötvunum þeirra lítinn gaum þangað til á sjöunda áratugnum þegar Kúbudeilan stóð sem hæst. Þessi aðferð þeirra varð síðar grundvöllurinn að Bluetooth tækni og svipaðar aðferðir eru notaðar í WiFi tækni.
Vatnakrabbaplága

Vatnakrabbaplága (fræðiheiti: "Aphanomyces astaci") er vatnasveppur sem sýkir vatnakrabba, sérstaklega evrasísku ættkvíslina "Astacus", en krabbarnir drepast innan fárra vikna eftir sýkingu. Rannsóknir hafa sýnt að tegundir frá Ástralíu, Nýju Guíneu og Japan eru einnig viðkvæmar fyrir sýkingunni.

Sýkin kom fyrst til Evrópu til Ítalíu 1859, annaðhvort með innfluttum vatnakröbbum frá Norður-Ameríku, eða í kjölvatni. Eftir það breiddist hún hratt út, og fannst í Svíþjóð 1907, í Spáni 1972, í Noregi 1971, í Bretlandi 1981, í Tyrklandi i 1984 og í Írlandi 1987.

Eftir 150 ár, þá hefur enn ekki fundist þol í innfæddum evrópskum vatnakröbbum.

Tegundin var rannsökuð og nefnd af þýskum sveppafræðingi, Friedrich Schikora (1859–1932), 1906.

Sporar sýkilsins hverfa á nokkrum vikum eftir að allir sýktir vatnakrabbar eru farnir.
Huda Sharawi

Huda Sharawi (23. júní 1879 - 12. desember 1947) var egypskur kvenréttindasinni, þjóðernissinni og stofnandi Kvenréttindafélags Egyptalands.

Æviágrip.

Huda Sharawi fæddist inn í El-Sharawi fjölskylduna í Efra-Egyptalandi, en faðir hennar var fyrsti forseti Egypska fulltrúaráðsins. Huda ólst að mestu leyti upp í kvennabúri/kvenálmu þar sem konur voru einangraðar og skyldugar til að vera með slæður. Huda fékk góða menntun frá ungaaldri, fékk góða kennslu í hinum ýmsu fögum og talaði meðal annars frönsku, tyrknesku og arabísku ásamt því að læra hluta úr Kóraninum.

Hjónaband.

Þegar Huda var 13 ára komst hún að því að hún ætti að giftast frænda sínum, Ali Pasha Sharawi, sem var mikið eldri en hún. Hjónaband þeirra einkenndist af einhliða stjórn Ali, m.a. bannaði hann Hudu að spila á píanó og að heimsækja ættingja. Huda skildi við hann að borði og sæng eftir 15 mánaða hjónaband í kjölfar brots hans á samningi í tengslum við hjónabandið. Næstu 7 ár var Huda nokkurn veginn frjáls. Hún bætti við þekkingu sína, m.a. í arabískum bókmenntum og lærði ljóðlist og á píanó. Einnig fór hún sjálf að versla, sem þótti mjög sjaldgæft fyrir konu að gera, og hvatti móður sína til að gera slíkt hið sama.

Kvenréttindi.

Eftir 7 ára aðskilnað frá eiginmanni sínum fór Huda með honum til Parísar, þar sem hún uppgötvaði nýjan heim með konum sem gengu frjálsar um götur borgarinnar. Huda var mjög á móti þeim hömlum sem konum voru settar í kvenálmum. Hún fór því að skipuleggja fyrirlestra fyrir konur sem myndi ýta þeim út úr húsi og á almannafæri. Árið 1919 tók Huda þátt í að skipuleggja ein stærstu kvenmótmæli gegn stjórn Breta í Egyptalandi.

Huda hugsaði sífellt um hvernig hægt væri að bæta líf kvennana í kringum hana. Hún stakk því upp á að komið yrði á fót skóla með sjúkrastofu fyrir þær, og með ýmsum framlögum og fjáröflunum varð sú hugmynd að veruleika. Einnig fannst henni að hvetja þyrfti konur í sinni vitsmunalegu ástund og í apríl 1914 var Intellectual Association of Egyptian Women stofnað.

Árið 1923 stofnaði Huda Kvenréttindafélag Egyptalands, sem er ennþá starfandi í dag. Félagið einblíndi á ýmis mál, m.a. kosningarétt kvenna og menntun þeirra. Hún leiddi félagið fram til seinasta dags.

Eftir andlát eiginmanns síns 1922 hætti Huda að ganga með slæðu, það þótti marka tímamót í kvenréttindabaráttu í Mið-Austurlöndum.

Mannúðarstörf.

Árið 1909 stofnaði Huda Sharawi fyrstu mannúðarsamtökin sem rekin voru af konum, en samtökin buðu upp á þjónustu fyrir fátækar konur og börn. Huda trúði því að með því að konur rækju svona samtök myndi það ögra þeirri hugmynd að konur væru einungis skapaðar fyrir nautn karlanna og þyrftu vernd þeirra.
Harem

Harem þýðir „staður kvenfólksins“ og er náskylt orðinu "haram", sem er arabíska fyrir bannað. Á íslensku hefur orðið oft verið þýtt sem „kvennabúr“, en „kvenálma“ er nákvæmara heiti. Harem er í raun staður heimilisins þar sem óviðkomandi er meinaður aðgangur.

Kvenálmur eru almennt tengdar við Íslam, en vitað er af tilvist þeirra í Mið-Austurlöndum fyrir komu Íslam. Kvenálmur voru algengar meðal efri og lægri stétta fram að 20. öld, en eftir því sem leið á 20. öldina takmörkuðust þær frekar við heimili efri stétta.

Hugmyndir um kvenálmuna.

Kvenálman var vinsælt efni í vestrænum listum, þá sérstaklega hjá karlmönnum sem höfðu aldrei stigið fæti inn í þær. Þar var sérstaklega vinsælt að mála kvenálmuna upp sem dularfullan og forboðinn stað. Reina Lewis hefur lýst kvenálmunni sem „frjósamasta rými hins oríentalíska ímyndunarafls.“ Skrif vestrænna kvenna sem heimsóttu kvenálmurnar varpa öðruvísi ljósi á þær. Lafði Mary Montague skrifaði á árunum 1717–18 bréf, þar sem hún lýsir reynslu sinni. Montague leit á kvenálmuna sem öruggt rými fyrir konur til að skiptast á upplýsingum og þekkingu.

Innanverð kvenálman.

Kvenálman var misstór eftir heimilum, og t.d. var rómað að kvenálma Abbasída-kalífa hafi innihaldið yfir 15,000 einstaklinga, með þjónum og þrælum. Í tilviki kalífa voru eiginkonur, hjákonur og konur skyldar embættismönnum einnig innan kvenálmunnar.

Leila Ahmed skilgreinir harem bæði sem kerfi sem veitir karlmönnum kynferðislegan aðgang að fleiri en einni konu, en einnig sem kerfi þar sem kvenættingjar karlmanns deila tíma og rými og veitir konum auðveldan aðgang að öðrum konum innan samfélags síns.

Tilvist kvenálmunnar hafði áhrif á byggingalist Mið-Austurlandanna, en það má m.a. sjá á "mashrabiya" gluggum svokölluðum. "Mashrabiya" gluggarnir voru skornir úr viði, til að gera konum kleift að horfa út á við án þess að hægt væri að gægjast inn.

Fyrr á tíðum tíðkaðist að ráða geldinga til að þjónusta í kvenálmunni, þar sem þeir voru ekki taldir ógna. Þessir geldingaþjónar voru almennt bara á færi vel stæðra fjölskyldna, og fjöldi þeirra gat sagt til um stöðu fjölskyldunnar. Geldingarnir voru almennt vanaðir þrælar frá Súdan.
Levi Eshkol

Levi Eshkol (25. október 1895 – 26. febrúar 1969) var ísraelskur stjórnmálamaður sem var þriðji forsætisráðherra Ísraels. Hann var forsætisráðherra frá árinu 1963 þar til hann lést úr hjartaáfalli árið 1969. Eshkol var einn af stofnendum ísraelska Verkamannaflokksins og hafði áður gegnt ýmsum mikilvægum embættum, meðal annars embætti varnarmálaráðherra (1963–1967) og fjármálaráðherra (1952–1963).

Æviágrip.

Levi Eshkol fæddist árið 1895 í þorpi nálægt Kænugarði, sem þá var hluti af rússneska keisaraveldinu. Á unga aldri var Eshkol virkur í hreyfingum síonista. Hann flutti til Palestínu (sem þá var undir stjórn Tyrkjaveldis) árið 1914 og hóf þar störf sem landbúnaðarverkamaður. Hann gekk í Gyðingahersveit sem barðist ásamt Bretum gegn Tyrkjum í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann var einn af skipuleggjendum helstu stofnana fyrstu byggða Gyðinga í Palestínu og varð féhirðir stjórnmálaflokksins Hapoel Hatzair og landbúnaðarmiðstöðvar gyðinga.

Árið 1929 var Eshkol kjörinn formaður landnámsnefndar innan síonistaþingsins og var einn af skipuleggjendum margvíslegrar uppbyggingar í gyðingasamfélaginu. Þegar nasistar komust til valda í Þýskalandi var Eshkol staddur þar og var honum því falið að fá þýska Gyðinga til að flytja sem mest af fjármagni sínu til Palestínu. Meðal annars gekk þetta út á að kaupa þýskar landbúnaðarvélar, láta senda þær til Palestínu og leggja andvirði þeirra í banka þar. Nasistar gerðu Eshkol brottrækan úr Þýskalandi vegna þessara aðgerða. Árið 1937 stofnaði Eshkol vatnsveitufyrirtækið Mekorot og var forstjóri þess til ársins 1951.

Meðfram þessum störfum kleif Eshkol upp metorðastigann í verkalýðs- og stjórnmálahreyfingum Gyðinga í Palestínu. Þegar Ísraelsríki var formlega stofnað árið 1948 varð Eshkol varnarmálaráðherra og frá 1948–1963 var hann formaður landnámsnefndar Ísraela. Hann var kjörinn á annað Knesset-þingið árið 1951 og varð landbúnaðarráðherra í ríkisstjórn Davids Ben-Gurion sama ár.

Eshkol var útnefndur forsætisráðherra eftir afsögn Ben-Gurions árið 1963. Hann leiddi síðan Verkamannaflokkinn til sigurs í kosningum til sjötta Knesset-þingsins árið 1965 og leiddi ríkisstjórn landsins næstu sex árin. Stuttu eftir að hann tók við embætti gerði hann nokkrar mikilvægar breytingar. Meðal annars batt hann enda á herstjórn yfir ísraelskum aröbum. Hann fór einnig í opinbera heimsókn til Bandaríkjanna og var fyrsti leiðtogi Ísraelsríkis sem var formlega boðið í heimsókn í hvíta húsið.

Á forsætisráðherratíð Eshkols börðust Ísraelar í sex daga stríðinu árið 1967 og unnu stórsigur gegn arabískum nágrannaþjóðum sínum.
Gná

Gná er ásynja í norrænni goðafræði. Hún er sendiboði Friggjar og á hestinn Hófvarpni, sem getur riðið bæði yfir úthöfin og um háloftin.

Ritaðar heimildir um Gná.

Í 35. kafla í "Gylfaginningu" í Snorra-Eddu er upptalning á fjórtán ásynjum og er Gná þar talin síðust. Þar segir um hana:

Samkvæmt lýsingunni á Gná í "Gylfaginningu" er orðið að „gnæfa“ dregið af nafni Gnár.

Túlkanir.

Austurríski textafræðingurinn Rudolf Simek telur að túlkun Snorra Sturlusonar á nafni Gnár í "Gylfaginningu" kunni að vera röng, en sé svo er óvíst hvað nafn hennar þýðir í raun og veru. Stungið hefur verið upp á því að nafnið Gná sé í raun skylt orðinu „gnægð“ og að Gná sé þar með gyðja frjósemdar og allsgnægða.

Á 19. öld benti Jacob Grimm á líkindi milli Gnár og rómversku gyðjunnar Fama, sem var talin holdgervingur orðróma. Grimm benti þó að ólíkt Fama sé Gná ekki vængjuð eða fleyg, heldur ríði hún fljúgandi hesti og bendir þar á líkindi við goðsagnahestinn Pegasus.
Sigyn

Sigyn er gyðja í norrænni goðafræði. Hún er eiginkona Loka og á með honum soninn Narfa. Minnst er á Sigyn í ýmsum íslenskum heimildum: Í Sæmundareddu, sem var unnin upp úr eldri heimildum á 13. öld, og í Snorra-Eddu.

Eina goðsagan þar sem Sigyn birtist í mikilvægu hlutverki er sagan um refsingu Loka eftir víg Baldurs. Í sögunni binda æsirnir Loka niður með þörmum sonar hans og hengja nöðru fyrir ofan hann svo eitrið drjúpi úr gini hennar í andlit Loka. Sigyn bregður þá á það ráð að standa yfir eiginmanni sínum með skál til þess að grípa eitrið áður en það drýpur framan í Loka. Öðru hverju þarf hún að bregða sér frá til þess að hella úr skálinni. Þá drýpur eitrið framan í Loka, sem skekur sig svo af sársauka að kippir hans valda jarðskjálftum.

Mynd af Sygin með skál sína yfir Loka er á Gosforth-krossinum frá 10. öld á Englandi. Einnig vísar kvæðið "Haustlöng" í Snorra-Eddu til Sigynjar.

Nafnsifjar.

Nafnið Sigyn er samsett úr orðunum „sigur“ og „að unna“ og gæti því útfærst sem „sú sem ann sigri“.

Ritaðar heimildir um Sigyn.

Í eftirmála kvæðisins "Lokasennu" í Sæmundareddu er stutt frásögn af fjötrun Loka og er þar vikið að hlutverki Sigynjar. Þar stendur:

Vikið er að sömu goðsögu í "Völuspá". Þar vitjar Óðinn völvu og hlýðir á ýmsar fregnir og forspár. Í 35. versi kvæðisins lýsir völvan fjötrun Loka og segir að Sigyn sitji hjá honum:

Í "Gylfaginningu" í Snorra-Eddu birtist áþekk frásögn af fjötrun Loka.

Í "Gylfaginningu" er það Narfi, sonur Loka og Sigynjar, sem er drepinn og þarmar hans notaðir til að fjötra Loka. Hann biður bana þegar æsirnir breyta bróður hans, Vála, í úlf og láta hann rífa Narfa á hol. Þessu er öfugt farið í "Lokasennu", en þar er það Narfi sem breytist í úlf og Váli sem er drepinn. Í 33. kafla "Gylfaginningar" er tekið fram að Narfi sé sonur Loka og Sigynjar en ekki er ljóst hvort Sigyn er einnig móðir Vála eða hvort Váli er launsonur Loka með einhverri frillu sinni.

Fornleifar.

Á Gosforth-krossinum frá 10. öld í Kumbaralandi í norðurhluta Englands eru ýmsar myndlýsingar bæði af kristnum og heiðnum goðsögum. Ein af myndunum á krossinum virðist vera af Loka hlekkjuðum og af Sigyn standandi með skálina til að grípa eitur nöðrunnar sem hangir yfir honum. Þessi mynd kallast á við aðra mynd á krossinum sem sýnir krossfestingu Jesú Krists og Maríu Magdalenu að hjálpa honum. Þessi líkindi milli atriðanna benda til þess að nokkurs konar upplýsingamiðlun kristinna hugmynda hafi farið fram með hjálp heiðinna goðsagna og að hér hafi goðsagan um Loka og Sigyn verið notuð til að gefa sögunni af Kristi aukið samhengi.
Glossolepis multisquamata

Glossolepis multisquamata er tegund af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu.
Glossolepis kabia

Glossolepis kabia er tegund af regnbogafiskum frá Sepik og Ramu-ám í Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Herre, 1935.
Chilatherina fasciata

Chilatherina fasciata er tegund af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Weber, 1913.
Melanotaenia caerulea

Melanotaenia caerulea er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.
Melanotaenia herbertaxelrodi

Melanotaenia herbertaxelrodi er tegund af regnbogafiskum sem er frá nágrenni Tebera-vatns Nýju-Gíneu.
Melanotaenia praecox

Melanotaenia praecox er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Nýju-Gíneu. Tegundin er nokkuð vinsæl í fiskabúrarækt.
Melanotaenia lakamora

Melanotaenia lakamora er tegund af regnbogafiskum sem er frá suður Nýju-Gíneu.
Vætukorpa

Vætukorpa (fræðiheiti: "Dermatocarpon bachmannii") er flétta af fjörusvertuætt.

Útbreiðsla og búsvæði.

Vætukorpa finnst í Evrópu og Norður-Ameríku. Hún finnst á tveimur svæðum á Íslandi, annað á Austurlandi en hitt á Vesturlandi.

Kjörbúsvæði vætukorpu er á klöppum og steinum þar sem vatns seytlar um að minnsta kosti tímabundið, til dæmis meðfram lækjum.

Efnafræði.

Engin fléttuefni eru þekkt í vætukorpu. Þalsvörun hennar er K-, C-, KC-, P-.
Melanotaenia longispina

Melanotaenia longispina er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.
Melanotaenia sneideri

Melanotaenia sneideri er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.
Nawal El Saadawi

Nawal El Saadawi (27. október 1931 – 21. mars 2021) var egypskur kvenréttindasinni, rithöfundur, aðgerðasinni, og læknir.

Æviágrip.

Nawal El Saadawi fæddist árið 1931, næstelst af níu systkinum í smáþorpinu Kafr Tahla. Fjölskylda hennar hafði bæði hefðbundin og framsækin gildi: þegar Saadawi var sex ára gömul var hún umskorin, en samt sá faðir hennar til þess að öll börnin sín fengu menntun. Báðir foreldrar hennar létust á ungum aldri svo Saadawi þurfti ein að sjá fyrir fjölskyldu sinni.

Ferill.

Árið 1955 útskrifaðist Saadawi sem læknir frá Háskólanum í Kairó. Sem læknir í þorpinu sínu Kafr Tahla varð hún vitni af líkamlegum og andlegum kvillum margra kvenna og tengdi það við þá menningarlegu kúgun sem konur í Egyptalandi upplifðu. Shaadawi flutti síðar aftur til Kaíró og starfaði þar hjá heilbrigðisráðuneyti Egyptalands.

Árið 1972 var bókin hennar "Konur og kynlíf" gefin út. Í bókinni gerði Saadawi grein fyrir því ofbeldi sem framið var gegn konum og gegn líkömum þeirra í Egyptalandi, og ræddi meðal annars um umskurð. Vegna umdeildra skoðana sinna missti Saadawi starf sitt hjá heilbrigðistráðuneytinu.

Árið 1981 átti Saadawi þátt í útgáfu kvenréttindatímarits. Eftir það sat hún í fangelsi í tvo mánuði.
Tallahassee

Tallahassee er höfuðborg Flórída í Bandaríkjunum. Íbúar voru rúmlega 191.000 árið 2017 en á stórborgarsvæðinu eru meira en 380.000. Nafn borgarinnar kemur úr máli Muskogen-frumbyggja.

Tallahassee var miðstöð bómullarframleiðlu og þrælasölu í Flórída. Í bandaríska borgarastríðinu var borgin sú eina austur af Mississippifljóti sem sambandssinnar náðu ekki valdi yfir.

Florida State University er helsta menntastofnunin.

Ýmis söfn eru í borginni: Museum of Fine Arts (í Florida State University), Tallahassee Museum, Goodward Museum &amp; Gardens, Museum of Florida History, Mission San Luis de Apalachee, og Tallahassee Automobile Museum.
Arnór Guðjohnsen

Arnór Guðjohnsen (fæddur 30. apríl 1961) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann hóf feril sinn hjá Víkingi og spilaði með ýmsum liðum á Íslandi og í Evrópu. Hann varð markahrókur belgísku deildarinnar með R.S.C. Anderlecht tímabilið 1986-87. Arnór er faðir Eiðs Smára Guðjohnsen og Arnórs sem spilar með Swansea City. Hann spilaði 73 leiki fyrir íslenska landsliðið og skoraði 14 mörk. Blað var brotið í knattspyrnusögunni þegar Eiður kom inn á fyrir hann í leik gegn Eistlandi en það var í fyrsta skipti sem feðgar áttu skiptingu í alþjóðaleik.
Dragferja

Dragferja er eins konar flatbátur, aflangur timburfleki eða fljótandi bryggja, sem dregin er yfir vatnfall á streng, er festur er niður beggja megin árinnar. Á strengnum er hert og slakað eftir því sem þarf með vindu, sem niður er sett við annan enda hans. Strengurinn er festur í þá hlið ferjunnar, sem snýr upp í móti straumi, og aftrar því þannig, að ferjuna hreki ofan eftir ánni, en ferjan er hægt og jafnt dregin yfir ána eftir strengnum. Ferjan getur verið svo stór eða lítil sem nauðsynlegt er á þeim eða þeim stað. Þar sem umferð var mikil að sumarlagi yfir stórar ár þurfti ferjan að vera svo stór, að hún gæti í einu tekið nokkra klyfjaða hesta. Dragferja er ólík kláfferju því hún er dregin á vatni en kláfferja er dregin eftir streng sem liggur í lofti.

Dragferja við Blöndu.

Lokið var við smíði dragferju yfir Blöndu árið 1915 og var hún starfrækt á sumrin þangað til hún fórst árið 1943. Ferjustaður var rétt utan við bæinn Syðra-Tungukot (nú Brúarhlíð) en þar var djúpur hylur 50-60 m breiður. Ferjan var starfrækt á sumrin en dregin upp á haustin í svonefndan ferjubás og geymd þar yfir veturinn. Ferjan var eins og bátur með djúpan kjöl og var á henni tvöfaldur botn. Efri botninn var sléttur og þar var laus hleri sem hægt var að lyfta upp ef þurfti að ausa vatni sem safnaðist milli botnanna. Á báðum hliðum ferjunnar voru þungir hlerar sem voru notaðir sem göngubrú í og úr ferjunni. Hliðarhlerarnir voru dregnir upp með kaðli sem var í trissu sem fest var við aðra hlið þeirra. Í ferjunni voru tveir þverbitar og var annar fram undir stafni. Á hann var fest stórt handsnúðið járnspil sem ferjustreng úr margþættum vírkaðli var vafið um. Ferjustrengurinn var festur báðum megin við ána, frá árinu 1925 með steyptum stöplum með járnlykkjum báðum megin árinnar. Þegar ferjað var yfir ána stóð ferjumaður við spilið og sneri sveif. Dragferjan yfir Blöndu tók 7 hesta og 3-4 menn. Ferjumaður var skyldugur til að ferja hvenær sem óskað var nema svo mikil flóð væru í ánnni að það væri ófært. Greiða þurfti ferjutoll fyrir flutninginn yfir ána. Eftir óhapp sem varð árið 1918 þannig að ferjustrengur slitnaði þá voru settir tveir strengir, annar vafinn um spilið en hinn tengdur ferjunni með blökkum. Ferjan liðaðist sundur þar sem hún var geymd yfir nótt árið 1943 og flutu botnarnir niður með ánni.
Tetrastichus planipennisi

Tetrastichus planipennisi er sníkjuvespa af ættinni Eulophidae sem er ættuð frá Norður-Asíu. Hún sníkir á skartbjöllunni "Agrilus planipennis" Fairmaire, sem er ágeng tegund og meindýr á eskitrjám í Evrópu og Norður-Ameríku.

Lífsferill.

"Tetrastichus planipennisi" sníkja á bjöllunni með því að bora varpbroddinum í gegn um börk trjánna og í lirfurnar og skilja eggin þar eftir. Lirfur sníkjuvespunnar nærast og þroskast í lirfu bjöllunnar og valda dauða hennar. Tetrastichus er með að minnsta kosti fjórar kynslóðir á ári og hver bjöllulirfa getur fætt að 127 lirfur af "Tetrastichus". "Tetrastichus planipennisi" lifa af veturinn ýmist sem lirfur í hýslinum eða í göngum lirfunnar undir berki asktrjánna.
Actinidia ulmifolia

Actinidia ulmifolia er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.
Listi yfir helstu atburði í sjálfstæðissögu Íslands

Helstu atburðir í sjálfstæðissögu Íslands
Actinidia cylindrica

Actinidia cylindrica er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Guangxi.).
Badmintonspaði

Badmintonspaði er fylgihlutur í íþróttinni badminton sem notaður er til að slá svokallaða flugu milli nets á velli.

Spaðarnir eru oftast búnir til úr samsettum kolefnatrefjum en einnig úr stáli eða áli. Áður fyrr var notaður viður. Í badmintonspöðum er net og á handfanginu grip. Netið er oft úr nylon.
Actinidia persicina

Actinidia persicina er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er ættuð frá Kína (Guangxi.).
Actinidia sabiifolia

Actinidia sabiifolia er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Anhui, Fujian, Hunan, Jiangxi.).
Actinidia trichogyna

Actinidia trichogyna er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Chongqing, Guizhou, Hubei, Hunan, Jiangxi og Sichuan.).
Newry

Newry (írska: "An Iúraigh") er borg á Norður-Írlandi. Áin Clanrye klýfur borgina í tvennt. Newry liggur um það bil 55 km frá Belfast og 108 km frá Dyflinn, og 5 km fá landamærunum við Írska lýðveldið. Íbúar hennar voru 26.967 manns árið 2011.

Newry var stofnuð árið 1144 í kringum klaustur á svæðinu. Hún var mikilvægur kaupstaður og áningarstaður hermanna. Höfn hóf starfsemi í Newry árið 1742 þegar skurður var opnaður frá henni að Lough Neagh. Dómkirkja er í borginni og kaþólska kirkjan er með aðsetur í sókninni. Árið 2002 hlaut Newry stöðu borgar.
Pseudotsuga lindleyana

Pseudotsuga lindleyana, er barrtré sem er einlent í Mexíkó. DNA röðun og útlitseinkenni benda til að hún sé skyldust fjalladegli ("P. menziesii" var. "glauca") og væri helst talin þriðja afbrigðið innan "P. menziesii".

Útbreiðsla.

"Pseudotsuga lindleyana" er ættuð frá Sierra Madre Occidental, Sierra Madre Oriental, og dreift í fjöllum suður til Oaxaca.

Mexíkóstjórn skráir tegundina sem "undir sérstakri vernd" vegna smárra stofna og einangraðra og að hann virðist með laka frjósemi og nýliðun vegna innræktunar.
Nursultan Nazarbajev

Nursultan Äbisjuly Nazarbajev (f. 6. júlí 1940) er kasaskur stjórnmálamaður sem var forseti Kasakstans frá sjálfstæði landsins frá Sovétríkjunum árið 1991 þar til hann sagði af sér árið 2019.

Fyrir sjálfstæði landsins hafði Nazarbajev verið aðalritari kasaska sovétlýðveldisins frá árinu 1989. Stjórn Nazarbajevs sætti frá byrjun ásökunum um einræði, spillingu og mannréttindabrot. Nazarbajev var endurkjörinn forseti árin 1999, 2005, 2011 og 2015 án verulegrar mótstöðu. Engin kosning í Kasakstan hefur uppfyllt lýðræðiskröfur eftirlitsmanna frá stofnun ríkisins.

Eftir um þrjátíu ár sem leiðtogi Kasakstans sagði Nazarbajev af sér sem forseti þann 19. mars árið 2019. Hann er þó enn „leiðtogi þjóðarinnar“ samkvæmt stjórnarskrá Kasakstans og átti auk þess að sitja sem formaður öryggisráðs landsins til æviloka. Nazarbajev sagði hins vegar upp sæti sínu í öryggisráðinu eftir mannskæð fjöldamótmæli í janúar 2022, sem beindust sumpart gegn áframhaldandi tangarhaldi hans á kasöskum stjórnmálum.

Afmælisdagur Nazarbajevs, 6. júlí, hefur verið þjóðhátíðardagur Kasakstans frá árinu 2008. Árið 2019, daginn eftir afsögn forsetans, var höfuðborgin Astana nefnd Nursultan í höfuðið á Nazarbajev.
Fáni Gvæjana

Fáni Gvæjana, líka þekktur sem gyllti örvaroddurinn, hefur verið þjóðfáni Gvæjana frá því landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi í maí 1966. Hann var hannaður af bandaríska fánafræðingnum Whitney Smith, en þó án hvítu og svörtu línanna sem aðgreina litfletina. Litirnir tákna skóga og landbúnað (grænn), árnar (hvítur), auðlindir jarðar (gylltur), þolgæði (svartur) og atorku (rauður).

Á nýlendutímanum var fáni Gvæjana breski bláfáninn með mynd af skipi á feldinum.
Álmlús

Álmlús (fræðiheiti: "Tetraneura ulmi") er skordýrategund sem sníkir á álmi og er með rifs sem millihýsil.

Henni var fyrst lýst af Carl von Linné 1758.