arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Willem Buiter

Willem Hendrik Buiter (fæddur 26. september 1949 í Haag) er hollenskur hagfræðingur. Í apríl 2008 skrifaði hann skýrslu um stöðu bankanna fyrir Landsbankann, ásamt eiginkonu sinni Anne Sibert. Um miðjan júlí sama ár var skýrslan uppfærð og kynnt íslensku ríkisstjórninni. Innan ríkisstjórnarinnar var þó komist að þeirri niðurstöðu að skýrslan gæti haft of neikvæð áhrif á markaðinn, þannig að ákveðið var að stinga henni undir stól.
Tungu-Kári

Tungu-Kári var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam Norðurárdalinn sunnanverðan og Kjálka fram að Stekkjarflötum og bjó í Flatatungu. Eftir því sem Landnáma segir bjuggu afkomendur hans á Silfrastöðum.
Stóru-Akrar

Miklibær er kirkjustaður og prestssetur í Blönduhlíð í Skagafirði. Elsta heimild um kirkju á Miklabæ er frá 1234, en í Sturlungu segir frá því að þá lét Kolbeinn ungi vega þar Kálf Guttormsson og Guttorm son hans.

Miklibær kom töluvert við sögu á Sturlungaöld, einkum í Örlygsstaðabardaga. Þar gisti Sturla Sighvatsson með hluta af liði sínu nóttina fyrir bardagann og þangað flúðu bræður hans, Kolbeinn og Þórður, og leituðu griða í kirkjunni en neyddust að lokum til að koma út og voru þá teknir og höggnir ásamt fleirum.

Þekktasti prestur sem verið hefur á Miklabæ er án efa Oddur Gíslason, (1740-1786), sem varð prestur þar 1768. Hann tók sér ráðskonu sem Solveig hét og varð hún ástfangin af honum en hann vildi hana ekki og eftir að hann kvæntist annarri konu 1777 varð Solveig sinnisveik og reyndi hvað eftir annað að fremja sjálfsmorð. Það tókst henni að lokum 11. apríl 1778, er hún skar sig á háls. Hún var jarðsett utan kirkjugarðs eins og þá var gert við þá sem förguðu sér sjálfir. Sagt var að hún gengi aftur. Nokkrum árum seinna, þann 1. október 1786, fór séra Oddur til messugjörðar á Silfrastöðum en skilaði sér aldrei aftur úr þeirri ferð. Miklar þjóðsögur urðu til um hvarf séra Odds og var sagt að Solveig hefði dregið hann og jafnvel hestinn einnig ofan í gröf sína en raunar fannst hesturinn strax morguninn eftir og í bréfi sem skrifað er 1789 kemur fram að lík séra Odds hafði fundist þá um vorið í læknum Gegni fyrir neðan bæinn.

Núverandi kirkju á Miklabæ teiknaði byggingameistarinn Jörundur Pálsson en hún var reist árið 1973 eftir að eldri kirkja brann. Í kirkjugarðinum á Miklabæ er leiði Bólu-Hjálmars Jónssonar og Guðnýjar konu hans.

Gottskálk Þorvaldsson (1741-1806), faðir Bertels Thorvaldsen myndhöggvara, var prestssonur frá Miklabæ.
Höfðavatn

Höfðavatn á Höfðaströnd í Skagafirði er vatn eða sjávarlón sem myndast á milli strandarinnar og Þórðarhöfða. Lágir malargrandar tengja höfðann við land beggja vegna vatnsins og nefnist sá ytri Höfðamöl en sá syðri Bæjarmöl. Um hann er afrennsli vatnsins en ósinn lokast oft er sjórinn ber möl í hann og þá hefur hann stundum verið hreinsaður með vinnuvélum. Vatnið er misjafnlega salt eftir því hve sjór á greiða leið inn í það og hefur það mikil áhrif á silungsveiði í vatninu.

Höfðavatn er um 10 km² og meðaldýpið er 3,9 metrar. Jóhann Sigurjónsson skáld barðist fyrir því á árunum 1917-1919 að gerð yrði hafskipahöfn í vatninu og þaðan stundaðar síldveiðar. Af því varð þó ekki og þær hugmyndir voru lagðar til hliðar við lát Jóhanns.
Kolbeinn Tumason

Kolbeinn Tumason (um 1171 – 9. september 1208) goðorðsmaður á Víðimýri var skagfirskur höfðingi í lok 12. aldar og upphafi þeirrar 13., leiðtogi Ásbirninga og einn valdamesti maður Norðurlands.

Hann var sonur Tuma Kolbeinssonar goðorðsmanns í Ási í Hegranesi og Þuríðar, dóttur Gissurar Hallssonar af ætt Haukdæla. Hann átti mikinn þátt í því að Guðmundur Arason prestur á Víðimýri var kjörinn biskup á Hólum 1201, og hefur sjálfsagt talið að hann yrði sér hliðhollur og leiðitamur en svo fór ekki. Guðmundur vildi gera Hólastól óháðan veraldlegu valdi og varð fljótt úr fullur fjandskapur þeirra. Biskupinn bannfærði Kolbein 1206.

Í september 1208 fóru Kolbeinn, Arnór bróðir hans og Sigurður Ormsson, höfðingi Svínfellinga, til Hóla með sveit manna, og kom þá til bardaga er nefndur hefur verið Víðinesbardagi. Steinar voru einhver helstu vopn Íslendinga í átökum 13. aldar og Kolbeinn fékk stein í ennið sem varð bani hans.

Kolbeinn var skáld gott og fyrir bardagann orti hann sálminn "Heyr, himna smiður", sem enn er í íslensku sálmabókinni og er elsti sálmur sem til er á íslensku og raunar elsti sálmur Norðurlanda.

Kona Kolbeins var Gyðríður Þorvarðardóttir og var faðir hennar föðurbróðir Guðmundar biskups. Þau áttu ekki börn. Skömmu eftir að Kolbeinn féll í Víðinesbardaga eignaðist Arnór bróðir hans son er nefndur var eftir honum en alltaf kallaður Kolbeinn ungi.
Stapi

Stapi eða móbergsstapi er sérstök gerð eldfjalla sem myndast í eldgosi undir jökli eða íshellu. Gosefnin hlaðast upp í því rými sem bráðnar undan hita gossins. Fyrst um sinn hleðst upp gjóska og bólstraberg en þegar gosið hefur hlaðið sig upp fyrir mörk jökulsins og gosrásin einangrast frá vatninu hefst hraungos. Þegar jökullinn hverfur stendur eftir reisulegt kringlótt fjall með bröttum hamrabrúnum og lítilli dyngju á annars flötum toppi.

Að minnsta kosti fjörutíu stapar eru á Íslandi. Þeir mynduðust á kuldaskeiðum ísaldar en ekki er vitað til þess að slíkur hafi myndast undir núverandi jöklum landsins. Þekktasti stapi landsins er Herðubreið í Ódáðahrauni en Eiríksjökull er sá stærsti.
H-dagurinn

H-dagurinn þann 26. maí 1968 er dagurinn sem umferð á Íslandi færðist af vinstri akrein yfir á þá hægri. Breytingin gerðist klukkan 6 árdegis.

Forsagan er sú að Alþingi ályktaði svohljóðandi þann 13. maí 1964:

"„Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta hefja hið allra fyrsta undirbúning að því, að upp verði tekinn hægri handar akstur hér á landi.“"

Umferðarnefnd var falið að sjá um undirbúninginn. Heildarkostnaður nam rúmlega 33 milljónum króna vegna strætisvagna og 12 milljónum króna vegna umferðarmannvirkja. 1662 skiltum um allt land var skipt út aðfararnóttina sjálfa og höfðu þá alls 5727 skilti verið færð til.

Eina slysið vegna breytinganna þann dag var drengur á hjóli sem fótbrotnaði.
Þórisjökull

Þórisjökull er jökull og stapi suðvestur af Langjökli. Hæsti tindur jökulsins er um 1.350 metra yfir sjávarmáli. Jökullinn er um 32 ferkílómetrar.

Fjallið Ok er norðvestan við jökulinn en á milli Oks og Þórisjökuls liggur Kaldidalur, forn þjóðleið. Þórisdalur er á milli Þórisjökuls og Geitlandsjökuls.
Vékell hamrammi

Vékell hamrammi var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam land á Fremribyggð, ofan frá Gilá (nú Gljúfurá) til Mælifellsár og bjó á Mælifelli. Raunar er Þorviður landnámsmaður einnig sagður hafa numið þetta land en það er trúlega misskilningur höfundar Landnámu. Vékell fór suður á fjöll í könnunarferð og „kom til hauga þeirra er heita Vékelshaugar; hann skaut milli hauganna og hvarf þaðan aftur“.
Hrosskell (landnámsmaður)

Hrosskell var landnámsmaður í framanverðum Skagafirði, nam Svartárdal og bjó á Írafelli (áður Ýrarfelli). Í Landnámabók segir að hann hafi numið Svartárdal og Ýrarfellslönd en Írafell telst nú til Svartárdals, hvað sem áður hefur verið. Þetta svæði var upphaflega hluti af landnámi Eiríks Hróaldssonar en hann lét Hrosskeli eftir hluta þess.

Hrosskell sendi Roðrek þræl sinn í landkönnunarferð suður Mælifellsdal en hann fór ekki nema skammt suður á bóginn. Nágrönnum hans, Vékeli hamramma og Rönguði sendimanni Eiríks í Goðdölum, tókst mun betur upp við landaleitina.
Eilífur örn Atlason

Eilífur örn Atlason var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam land á Skaga utan frá Mánaþúfu. Það örnefni er týnt og alveg óvíst hvar á austurströnd Skagans það var. Eilífur örn nam líka Laxárdal og samkvæmt Landnámabók einnig til Gönguskarðsár og þar með Gönguskörð og Reykjaströnd en líkur hafi verið leiddar að því að landnámið hafi ekki náð svo langt inn eftir, heldur aðeins yfir Skaga og Laxárdal, en Skefill hafi numið Gönguskörð og Reykjaströnd. Allt er þó óvíst um þetta.

Landnámsjörð Eilífs arnar er líka óþekkt en hún var í Laxárdal. Sonur hans, Atli hinn rammi, er sagður hafa búið á Eilífsfjalli eða Eilífsfelli en það bæjarnafn er nú óþekkt. Fjallið Tindastóll, sem gnæfir yfir landnámi Eilífs, hét áður Eilífsfjall.

Í upptalningu Landnámabókar á landnámsmönnum í Húnaþingi er eyða í röðinni frá landnámi Holta í Langadal og að landnámi Hólmgöngu-Mána úti á Skagaströnd, fyrir utan Fossá, og hefur sú kenning verið sett fram að landnám Eilífs arnar hafi náð þvert yfir Skagann, en sú tilgáta er talin ósennileg.
Hólmfríður Magnúsdóttir

Hólmfríður Magnúsdóttir (f. 20. september 1984) er íslensk fyrrum knattspyrnukona. Árið 2010 var hún valin knattspyrnukona ársins af KSÍ. Hólmfríður spilaði fyrir hönd Íslands frá 2003 til 2017 og tók þátt í EM 2009 og 2013.

Eftir að hafa tilkynnt að hún væri hætt í mars 2021 þá snérist henni hugur mánuði seinna og hóf leik með með Selfossi. Sumarið 2021 lék hún í 11 deildarleikjum og skoraði 3 mörk. Í ágúst 2021 tilkynnti Selfoss að Hólmfríður væri barnhafandi að sínu öðru barni og að skórnir væru endanlega komnir á hilluna.

Landsliðsferill.

Hólmfríður lék sinn fyrsta leik fyrir Ísland í 1–0 tapi í vináttuleik á móti Bandaríkjunum þann 16. febrúar 2003. Alls lék hún 113 landsleiki fyrir Íslands hönd og skoraði í þeim 37 mörk.
Sleitustaðir

Sleitustaðir eða Sleitu-Bjarnarstaðir (Sleitubjarnarstaðir) er bær í Kolbeinsdal í austanverðum Skagafirði, eða raunar utan við mynni dalsins þótt hann teljist til hans. Bærinn er kenndur við landnámsmanninn Sleitu-Björn Hróarsson. Þar er svolítill vísir að þorpi, nokkur íbúðarhús, bílaverkstæði, bensínstöð og sjoppa. Frá Sleitustöðum var lengi töluverð rútuútgerð og höfðu Sleitustaðamenn meðal annars sérleyfi á Siglufjarðarleið.

Sleitustaðavirkjun.

Á Sleitustöðum er einkarekin virkjun í Kolku sem selur rafmagn inn á dreifikerfi RARIK. Sleitustaðavirkjun var tekin í notkun 1985. Afl virkjunarinnar er 200 kw. Eigandi hennar er einkafyrirtækið Sleitustaðavirkjun ehf.
Unadalur

Unadalur er dalur við austanverðan Skagafjörð og liggur til austurs upp frá Hofsósi, norðan við Deildardal. Hann er fremur breiður og þar er töluvert undirlendi og nokkrir bæir. Áin sem rennur um dalinn heitir Unadalsá ofan til en Hofsá neðar. Mjög snjóþungt er oft í dalnum á veturna. Fyrir botni Unadals er Unadalsjökull, einn af fjölmörgum daljöklum Tröllaskagans. Um hann liggur forn fjallvegur til Svarfaðardals.

Í Landnámu er ekkert sagt um hver nam norðurhluta Deildardals og suðurhluta Unadals en hins vegar er þar talað um Una í Unadal og getur verið að hann hafi verið landnámsmaður þar en fallið niður í frásögn Landnámuhöfundar.
Guðrún Sóley Gunnarsdóttir

Guðrún Sóley Gunnarsdóttir (f. 15. september 1981) er íslenskur fjármálahagfræðingur og fyrrum landsliðskona í knattspyrnu. Hún hóf knattspyrnuferil sinn í KR en lék einnig með Breiðablik og sænska liðinu Djurgårdens IF Dam. Hún lék yfir hundrað leiki fyrir landslið Íslands í knattspyrnu.

Guðrún Sóley lauk BS prófi í fjármálum frá University of Notre Dame 2005 og MS gráðu í fjármálahagfræði frá Háskóla íslands árið 2008. Hún starfaði um tíma hjá Riksbanken, sænska Seðlabankanum og hefur starfað hjá Seðlabanka Íslands.
F/A-18E/F Super Hornet

Boeing F/A-18E/F Super Hornet er bandarísk orrustuþota hönnuð á grunni F/A-18 Hornet vélarinnar en er þyngri öflugri. F/A-18E er eins sætis útgáfa vélarinnar en F/A-18F er tveggja sæta útgáfa vélarinnar. Framleiðsla vélanna hófst í september árið 1997 en bandaríski sjóherinn tók vélarnar í notkun árið 1999.
Meðlæti

Meðlæti er matur sem borinn er fram með réttinum sem ætlunin er að borða. Með kjötréttum er t.d. algengt að bera fram einhvers konar grænmeti og sterkjuríka fæðu á borð við kartöflur, brauð eða hrísgrjón.

Í sumum löndum er meðlætið borðað af sama diski og aðalrétturinn en í öðrum er það borðað af sérstökum diskum. Í fyrra tilvikinu er meðlætið yfirleitt innifalið í pöntun á aðalrétti á veitingastöðum (sem hluti af réttinum) en í því síðara velur gesturinn hvaða meðlæti hann pantar.
Rakel Hönnudóttir

Rakel Hönnudóttir (f. 30. desember 1988) er íslensk knattspyrnukona sem leikur í stöðu framherja fyrir enska liðið Reading.
Concorde

Concorde (fullt nafn: Aérospatiale-BAC Concorde) var hljóðfrá farþegaflugvél knúin af þrýstihverfli. Flugvélin var smíðuð með samvinnu Englendinga og Frakka af flugvélaframleiðendunum Aérospatiale og British Aircraft Corporation. Fyrsta flug Concorde-flugvélar var árið 1969 en 27 ára þjónustutíð þeirra hófst árið 1976. Flugvélin gat flogið á allt að 2.000 km/klst.

Concorde-vélar flugu reglulega yfir Atlantshafið frá London Heathrow- og París Charles de Gaulles-flugvöllunum til John F. Kennedy-flugvallar í New York og Washington Dulles-flugvallar. Flugið tók helming tíma annarra flugvéla.

Aðeins 20 flugvélar voru gerðar og þróun þeirra var ekki arðbær. Auk þess fengu flugfélögin Air France og British Airways fjárframlög frá ríkisstjórnum sínum til kaupa á vélunum. Vegna einnar brotlendingar Concorde-vélar og hryðjuverkanna 11. september 2001 var ákveðið að taka Concorde úr notkun þann 26. nóvember árið 2003. Concorde-flugvélar voru þekktar um allan heim og eru enn í dag helgimyndir flugatvinnugreinarinnar. Concorde er eina hljóðfráa flugvélin til að vera tekin til almennra farþegaflutninga fyrir utan Tupolev-vélar sem gerðar voru í Sovétríkjunum og voru í notkun í mun skemmri tíma. Og því eru engar hljóðfráar flugvélar á markaðnum í dag.
Hallur Teitsson

Hallur Teitsson (d. 1150) var íslenskur prestur og höfðingi á 12. öld. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Teits Ísleifssonar í Haukadal og bróðursonur Gissurar biskups.

Hann bjó í Haukadal og var talinn einn mesti fræðimaður síns tíma. Þegar Magnús Einarsson Skálholtsbiskup fórst í eldsvoða árið 1149 var Hallur kosinn biskup. Hann fór þá í suðurgöngu til Rómar en andaðist í Treckt (Utrecht) í Hollandi á heimleiðinni. Í "Hungurvöku" segir að hann hafi verið svo lærður að þegar hann var í suðurgöngu sinni talaði hann hvar sem hann kom hverrar þjóðar mál sem innborinn væri.

Kona hans var Þuríður Þorgeirsdóttir og sonur þeirra var Gissur Hallsson.
Viðeyjarklaustur

Viðeyjarklaustur var munkaklaustur í Viðey á Kollafirði og var af Ágústínusarreglu. Það er ýmist talið stofnað 1225 eða 1226 og er oftar miðað við síðara árið því að það ár var klaustrinu settur máldagi. Þorvaldur Gissurarson stofnaði klaustrið með tilstyrk Snorra Sturlusonar og hvatningu Magnúsar biskups, bróður síns. Það var fyrsta klaustrið í Sunnlendingafjórðungi og má gera ráð fyrir að einn hvatinn til klausturstofnunar hafi verið sá að menn vildu halda sáluhjálpargjöfum og áheitum í heimahéraði.

Þorvaldur keypti Viðey, lagði hana til stofnunar klaustursins og settist sjálfur í það og var forstöðumaður en kallaðist þó ekki ábóti eða príor. Fyrsti príor klaustursins var Styrmir Kárason hinn fróði en fyrsti ábótinn var Arnór Digur-Helgason.

Viðey var menntasetur, vitað er að þar var ágætur bókakostur, eins og kemur m.a. fram í bókaskrá í Vilkinsmáldaga. Þar voru líka skrifaðar ýmsar bækur. Algengt var að aldraðir höfðingjar gengju í klaustur síðustu æviár sín og vitað er að Gissur Þorvaldsson hafði hug á að gerast munkur í Viðey en entist ekki aldur til.

Þegar Magnús biskup vígði klaustrið gaf hann því tekjur sínar af svæðinu milli Botnsár og Hafnarfjarðar. Viðeyjarklaustur var ekki ríkt í fyrstu en auðgaðist fljótt, eignaðist margar jarðir, einkum í nágrenni klaustursins og á Suðurnesjum, og varð eitt ríkasta klaustur landsins. Í Viðey var rekið stórbú og klaustrið hafði einnig tekjur af æðarvarpi, af laxveiði í Elliðaám og af útgerð, en það átti marga báta í ýmsum verstöðvum.

Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup aflagði Ágústínusarreglu í Viðey 1344 og klaustrið varð aðsetur Benediktsmunka til 1352 en þá tók Ágústínusarreglan aftur við.

Klaustrið starfaði með blóma til 1539 en á hvítasunnudag það ár kom Diðrik frá Minden, umboðsmaður hirðstjóra konungs á Íslandi, og hertók klaustrið með mönnum sínum, sem rændu og rupluðu, misþyrmdu munkunum og ráku þá burt. Jón Arason biskup á Hólum fór suður í herför 1550, lagði Viðey undir sig og rak burt hirðstjórann.

Laurentius Mule, endurreisti klaustrið og lét reisa virki í kringum það. Endurreisnin stóð þó ekki lengi því Jón biskup var handtekinn um haustið og tekinn af lífi ásamt sonum sínum. Klaustrið var endanlega lagt af við siðbreytinguna. Viðey komst í eigu konungs eins og aðrar klaustureignir.
Christen Købke

Christen Schiellerup Købke (26. maí 1810 – 7. febrúar 1848) var danskur listmálari og var einn af hinum svonefndu gullaldarmálurum Danmerkur. Málverk hans hanga uppi í Þjóðlistasafninu í London og Louvre í París.
Þorleifur hreimur Ketilsson

Þorleifur Ketilsson hreimur (d. 1289) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld og síðastur lögsögumanna á Íslandi.

Hann var sonur Ketils Þorlákssonar lögsögumanns og tók við af honum 1263. Móðir hans var Halldóra Þorvaldsdóttir, alsystir Gissurar jarls. Hann var mikið með Gissuri móðurbróður sínum og er fyrst nefndur þegar Órækja Snorrason fór að Gissuri í Skálholti í ársbyrjun 1242, þá var hann sendur til að safna liði í Grímsnesi og Ölfusi. Hann gæti þá hafa verið um tvítugt.

Hann fór til Noregs með Gissuri 1246 og í suðurgöngu til Rómar 1249. Hann var í brúðkaupinu á Flugumýri 1253 en reið burtu daginn fyrir Flugumýrarbrennu, var með Gissuri að elta uppi brennumenn og fór til Noregs með honum 1254. Hann var líka með Gissuri þegar Þórður Andrésson og bræður hans fóru að honum í Bræðratungu 1264. Hann var sagður hreystimenni. Kona hans var systir Gróu Álfsdóttur, konu Gissurar, en ekki er vitað hvað hún hét. Þorlákur sonur þeirra bjargaðist úr Flugumýrarbrennu, tíu ára að aldri, og loguðu föt hans þegar hann hljóp út.

Þorleifur var þrisvar lögsögumaður, fyrst 1263-1266, svo 1268 í eitt ár og síðast 1271 í eitt ár, síðastur í röð lögsögumanna. Í sumum annálum er sagt að Sigurður Þorvaldsson (eða Guðmundsson) hafi verið kosinn lögsögumaður 1266 en aðrar heimildir nefna hann ekki en segja að Þorleifur hafi verið lögsögumaður í fjögur ár. Um Sigurð þennan er ekkert vitað, hafi hann á annað borð verið til.
Háskólinn í Rochester

Háskólinn í Rochester (e. University of Rochester eða UR) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Rochester í New York-fylki. Skólinn var stofnaður árið 1850. Nemendur við skólann eru á 12 þúsund (2019).
Washington-háskóli í St. Louis

Washington-háskóli í St. Louis (e. Washington University in St. Louis) er einkarekinn rannsóknarháskóli í St. Louis í Missouri í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1853 og nefndur eftir George Washington, fyrsta forseta Bandaríkjanna.

Rúmlega 12 þúsund nemendur stunda nám við skólann, um helmingur þeirra stundar grunnnám og helmingur framhaldsnám. Háskólasjóður skólans nemur 4,05 milljörðum Bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru (á latínu) "per veritatem vis" og þýða „styrkur í gegnum sannleikann“.
J.J.C. Smart

John Jamieson Carswell „Jack“ Smart, þekktastur sem J.J.C. Smart, (fæddur 16. september 1920 – 6. október 2012) var ástralskur heimspekingur. Hann fékkst einkum við frumspeki, vísindaheimspeki, hugspeki, trúarheimspeki og stjórnspeki.
Glimmer

Glimmer eða bíótít er steind úr vatnsblönduðu kalíum-ál-sílikati.

Lýsing.

Hefur þunna plötulaga kristala. Það er dökkbrúnt eða svart á litinn, með skelplötugljáa og myndar stökkar flögur.

Útbreiðsla.

Glimmer finnst her á landi aðallega í innskotum og hefur fallið út úr kvikuvessum á lokastigi storknunar. Algengustu afbrigðin eru dökkt glimmer (bíótít) og ljóst glimmer (múskóvít) sem eru báðar algengar í myndbreyttu bergi, aðallega gneisi og gljáflögubergi, t.d. graníti.

Notkun.

Glimmer er gott einangrunarefni og hefur verið notað í raftæki, rúður og málningu. Stærstu glimmernámur heims eru á Indlandi.
Brekknapláss

Brekknapláss er ysti hluti Blönduhlíðar í Skagafirði, frá Þverá út að Kyrfisá. Þar eru nokkrir bæir. Syðst er Þverá, fæðingarstaður séra Jóns Steingrímssonar eldprests. Nokkru utar eru Syðri-Brekkur. Þaðan var Hermann Jónasson forsætisráðherra, faðir Steingríms Hermannssonar forsætisráðherra, og er minnisvarði um hann þar.
Gerhard Domagk

Gerhard Johannes Paul Domagk (fæddur 30. október 1895, dáinn 24. apríl 1964) var þýskur örverufræðingur sem þekktastur er fyrir að hafa uppgötvað fyrsta súlfalyfið, en svo nefnast súlfonamíð sýklalyf sem notuð voru áður en beta-laktam sýklalyf komu á markað. Fyrir uppgötvun sína var honum úthlutað Nóbelsverðlaununum í læknis- og lífeðlisfræði árið 1939. Stjórnvöld nasista í Þýskalandi meinuðu honum þó að veita verðlaununum viðtöku.
Gönguskarðsá

Gönguskarðsá er bergvatnsá í Skagafirði sem rennur til sjávar í Gönguskarðsárósi í Skarðskrók (litlum innsveig á ströndinni rétt norðan bæjarins) norður af Sauðárkrók. Hún er stundum sögð mesta manndrápsá Skagafjarðarsýslu.

Gönguskarðsá kemur úr Gönguskörðum og er dragá sem safnar í sig vatni úr mörgum smærri ám, bæði ofan úr Tindastóli og Molduxa og fjallendinu þar á milli. Hún er straumhörð og erfið yfirferðar í vatnavöxtum og hefur verið mjög mannskæð; sagt er að nærri tuttugu manns hafi drukknað þar. Einn þeirra var Guðmundur, faðir söngvarans Stefáns Íslandi, sem drukknaði í ánni vorið 1917. Hún var fyrst brúuð árið 1875.

Í Landnámu er sagt frá því að sumir landnámsmanna hafi lent skipum sínum í Gönguskarðsárósi en þar hefur engin lending verið í margar aldir. Áin hefur nú verið brúuð niðri við ósinn en eldri brú var nokkru ofar.

Gönguskarðsá var virkjuð á árunum 1947-1949 og vatn leitt úr litlu lóni ofan við Sauðárkrók og að aflstöð nyrst í bænum. Á miðri pípunni er jöfnunarturn (þrýstivatnsturn) úr steinsteypu, hinn fyrsti á landinu. Vorið 2007 gaf aðveitupípa Gönguskarðsárvirkjunar sig og varð mikið tjón þegar aur og vatn flæddu inn í hús í kaupstaðnum.

Svo er að skilja heimildir sem áin breyti um nafn við "Kamba" (þegar hún á 9 km ógengna til sjávar) án þess að í hana falli önnur stór á, og heitir þaðan aftur úr Víðidalsá. Samtals mun áin Gönguskarðsá og Víðidalsá vera um 27 km.
Lennart Torstenson

Lennart Torstenson (ritaði sjálfur "Linnardt Torstenson"; 17. ágúst 1603 – 7. apríl 1651) greifi af Ortala var einn af frægustu herforingjum Svía í Þrjátíu ára stríðinu.

Foreldrar hans hröktust í útlegð við valdatöku Karls hertoga og Torstenson var alinn upp hjá skyldmennum. Fimmtán ára varð hann herbergisþjónn Gústafs 2. Adolfs og fylgdi honum á herförum hans. 1626 var hann merkisberi í sænska hernum og tók þátt í orrustunni við Wallhof. 1628 varð hann yfirliðþjálfi í herdeild Gustavs Horn og fékk sína eigin herdeild 1629. Hann varð ofursti 1630 og settur yfir stórskotalið sem var lykilþáttur í herförum Svía í Þýskalandi. 1632 var hann síðan skipaður „hershöfðingi stórskotaliðsins“ en sama ár var hann tekinn til fanga. Hann var í haldi í Ingolstadt en sleppt við fangaskipti ári síðar.

1634 var hann skipaður „ríkisbirgðameistari“ með ábyrgð á birgðaflutningum til herdeildanna. Þegar Johan Banér lést var Torstenson skipaður í hans stað. 1641 varð hann því yfirhershöfðingi sænsku herjanna í Þýskalandi og landstjóri í Sænsku Pommern. Sjálfur var hann mótfallinn því að taka við stöðunni þar sem hann þjáðist af veikindum eftir fangavistina og gat því illa setið hest auk þess sem sænski herinn var á þeim tíma mest skipaður málaliðum sem voru erfiðir viðfangs. Þrátt fyrir það leiddi hann vel heppnaða herför í gegnum Brandenburg og Silesíu inn í Mæri þar sem herinn tók borgina Olmütz. Í annarri orrustunni við Breitenfeld 23. október 1643 gersigraði hann her keisarans en skömmu eftir það var honum skipað að ráðast með allan herinn inn á Jótland í stríði sem síðan hefur verið kennt við hann. Hraði herfararinnar kom Dönum algerlega í opna skjöldu og þeir komu engum vörnum við. Deild úr her keisarans undir stjórn Matthias Gallas reyndi að loka hann inni á Jótlandi en tókst það ekki og Torstenson hélt sama ár í aðra herför gegnum Þýskaland og vann afgerandi sigur á keisarahernum í orrustunni við Jankov í Bæheimi. Þar stöðvaðist herförin vegna sjúkdóma og hann hélt aftur til Saxlands með herinn.

1646 lét hann af stjórn hersins vegna krankleika og Carl Gustaf Wrangel tók við. Kristín Svíadrottning heiðraði hann við heimkomuna og 1647 var hann gerður að fríherra yfir Virestad og greifa yfir Ortala. Frá 1648 til 1651 var Torstenson landstjóri yfir landamærahéruðunum Vestur-Gautlöndum, Dalslandi, Vermalandi og Hallandi.