Alþingiskosningar 2007

Alþingiskosningarnar 2007 voru haldnar laugardaginn 12. maí 2007. Á kjörskrá voru 221.368 og kjörsókn var 83,6%. Stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt eins sætis þingmeirihluta en hafði áður þriggja sæta meirihluta. Framsóknarflokkur fékk lægsta fylgið í sögu flokksins en Samfylkingin tapaði einnig fylgi. Sjálfstæðisflokkurinn bætti við sig þremur mönnum en Vinstri græn unnu stærsta sigurinn og bættu við sig fjórum mönnum. Frjálslyndi flokkurinn fékk ríflega 7% fylgi og hélt fjórum þingmönnum.

Tvö ný flokksframboð voru tilkynnt fyrir kosningarnar. Annars vegar Baráttusamtaka eldri borgara og öryrkja, sem unnu að hagsmunum eldri borgara og öryrkja. Tíu dögum fyrir kosningarnar tilkynntu Baráttusamtökin um að þau hefðu hætt við framboð, en framboðslistar þeirra höfðu ekki borist í tíma nema í Norðausturkjördæmi. Hitt nýja framboðið var Íslandshreyfingin, flokkur með Margréti Sverrisdóttur og Ómar Ragnarsson í fararbroddi með áherslu á umhverfismál. Hún hlaut 3,3% atkvæða á landsvísu en náði ekki inn manni.

Ríkisstjórnin hélt því ekki velli nema fram í janúar 2009, í tæp tvö ár. Þá var fyrsta ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur mynduð fram að því að alþingiskosningar 2009 voru haldnar þann 25. apríl sama ár.

Úrslit.

Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt meirihluta sínum á þingi en aðeins með 32 þingmenn eða eins manns meirihluta og einungis rúm 48% kjósenda á bak við sig. 17. maí tilkynntu því formenn stjórnarflokkanna að ekki væri grundvöllur fyrir frekara samstarfi. Viðræður milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar um myndun ríkisstjórnar hófust formlega sama dag og daginn eftir baðst Geir Haarde forsætisráðherra lausnar fyrir ráðuneyti sitt af forseta Íslands. Við sama tækifæri fékk hann umboð til stjórnarmyndunar. Stjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar tók við völdum 24. maí. Sama dag sagði Jón Sigurðsson af sér formennsku í Framsóknarflokknum og Guðni Ágústsson tók við.

Útstrikanir.

Tveir af frambjóðendum Sjálfstæðisflokksins, Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, og Árni Johnsen, fluttust niður um sæti vegna útstrikana í sínum kjördæmum. 2.514 manns, eða 18,6% þeirra sem kusu Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavíkurkjördæmi suður strikuðu Björn út og féll hann því niður um eitt sæti, frá því að vera 3. þingmaður í að vera 6. þingmaður, en Illugi Gunnarsson varð 3. þingmaður í hans stað. 1.953, eða 21,4% kjósenda flokksins í Suðurkjördæmi, strikuðu yfir nafn Árna Johnsen sem gerir hann að 6. þingmanni kjördæmisins en Kjartan Ólafsson tekur sæti hans sem 4. þingmaður.

Fyrir kosningarnar hafði Jóhannes Jónsson, stofnandi Bónuss, birt heilsíðuauglýsingu í blöðum þar sem hann hvatti kjósendur Sjálfstæðisflokksins til að strika yfir nafn Björns Bjarnasonar vegna Baugsmálsins.

Kjósendur á kjörskrá.

Á kjörskrá voru 221.368 kjósendur, ívið fleiri konur en karlar, 570 eða 0,5%. Fjölgun kjósenda frá því í alþingiskosningunum 2003 var 10.079 manns eða 4.8%. Kjósendur með lögheimili í útlöndum voru 8.793 eða 4,0% og hafði þeim fjölgað um 65 eða 0,7% frá síðustu kosningum. Ungt fólk, sem náð hafði kosningarétti síðan kosningar voru haldnar 2003, var 17.132 eða 7,7%.

Kjördæmaskipan.

Í kosningunum 2003 var fjöldi atkvæðabærra manna á kjörskrá á bakvið hvert þingsæti ríflega tvöfalt meiri í Suðvesturkjördæmi en í Norðvesturkjördæmi en lögin um kosningar til Alþingis kveða á um munurinn megi ekki vera meiri en tvöfaldur og að færa skuli kjördæmissæti á milli kjördæma til þess að ná fram því markmiði. Landskjörstjórn ákvað í kjölfarið að í næstu Alþingiskosningum skyldu kjördæmissæti Norðvesturkjördæmis vera 8 en 10 í Suðvesturkjördæmi. Skipting þingsæta í kosningunum 2007 var því sem hér segir:

Kjördæmamörkum Reykjavíkurkjördæmanna tveggja var að auki breytt til að taka tillit til þess að mun fleiri bjuggu í norðurkjördæminu en suðurkjördæminu miðað við kosningarnar 2003 þegar íbúafjöldinn var nokkurn veginn jafn. Þá var skiptingin um Miklubraut, Hringbraut, Ártúnsbrekku og Vesturlandsveg en sá hluti Grafarvogshverfis sem stóð austan Vesturlandsvegar var hluti af norðurkjördæminu. Sá hluti verður nú hluti af suðurkjördæminu og skiptist Grafarvogshverfið þá um Kristnibraut, Gvendargeisla og Biskupsgötu.

Framboðsmál.

Töluverðar sviptingar höfðu orðið innan flokkanna fyrir þessar kosningar. Jón Sigurðsson hafði tekið við formennsku af Halldóri Ásgrímssyni í Framsóknarflokknum eftir nokkur innanflokksátök, Geir Haarde hafði tekið við formennsku í Sjálfstæðisflokknum af Davíð Oddssyni og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafði tekið við af Össuri Skarphéðinssyni í Samfylkingunni. Í Frjálslynda flokknum leiddu innanflokksátök til úrsagna Sverris Hermannssonar, stofnanda flokksins, og Margrétar Sverrisdóttur, auk þess sem borgarstjórnarflokkur flokksins skildi sig frá honum í heilu lagi. Sá eini af þeim flokkum sem höfðu boðið fram áður sem fór í framboð með nokkuð óbreytta forystu var því Vinstri hreyfingin - grænt framboð.

Framsóknarflokkurinn.

Eftirfarandi þingmenn Framsóknarflokksins hættu á kjörtímabilinu eða tilkynntu um að þeir stefndu ekki á framboð í næstu kosningum: Árni Magnússon, Dagný Jónsdóttir, Halldór Ásgrímsson, Hjálmar Árnason og Jón Kristjánsson. Í byrjun febrúar tilkynnti Kristinn H. Gunnarsson að hann hygðist ekki taka því sæti á lista flokksins í Norðvesturkjördæmi sem féll honum í skaut í prófkjöri. 8. febrúar gekk hann til liðs við Frjálslynda flokkinn.

Frjálslyndi flokkurinn.

Á kjörtímabilinu gekk Gunnar Örlygsson sem kjörinn var þingmaður Frjálslynda flokksins til liðs við Sjálfstæðisflokkinn og bauð sig fram þar 2007. Á síðari hluta ársins 2006 og í ársbyrjun 2007 varð mikið fjölmiðlafár í kringum Frjálslynda flokkinn. Þar bar hæst skoðanaskipti Magnúsar Þórs Hafsteinssonar og Margrétar Sverrisdóttur, sem enduðu með úrsögn Margrétar og Sverris föður hennar úr flokknum. Borgarstjórnarflokkur Frjálslyndra var því næst gerður að óháðu afli innan borgarinnar.

Íslandshreyfingin - lifandi land.

Margrét Sverrisdóttir og Ómar Ragnarsson tilkynntu framboð Íslandshreyfingarinnar. Tilkynnt var að flokkurinn „leggi áherslu á umhverfi, nýsköpun og velferð og haldi sig hægra megin við miðju”. Framboðið bauð fram á landsvísu og varð Ómar formaður Íslandshreyfingarinnar en Margrét varaformaður. Jakob Frímann Magnússon, sem hafði sagt sig úr Samfylkingunni, og Ósk Vilhjálmsdóttur, sem unnið hafði innan samtakanna Framtíðarlandið, komu einnig að flokknum.

Samfylkingin.

Eftirfarandi þingmenn Samfylkingarinnar hættu á kjörtímabilinu eða tilkynntu um að þeir stefndu ekki á framboð í kosningum 2007: Bryndís Hlöðversdóttir, Guðmundur Árni Stefánsson, Jóhann Ársælsson, Margrét Frímannsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir.

Valdimar Leó Friðriksson gekk til liðs við Frjálslynda flokkinn eftir að hafa sagt sig úr Samfylkingunni í nóvember 2006.

Prófkjör voru haldin í öllum kjördæmum:

Sjálfstæðisflokkurinn.

Eftirfarandi þingmenn Sjálfstæðisflokksins hættu á kjörtímabilinu eða tilkynntu um að þeir stefndu ekki á framboð í næstu kosningum: Árni Ragnar Árnason (lést á kjörtímabilinu), Davíð Oddsson, Guðmundur Hallvarðsson, Gunnar I. Birgisson, Halldór Blöndal, Sigríður Anna Þórðardóttir, Sólveig Pétursdóttir og Tómas Ingi Olrich.

Framboðslistar voru ákveðnir með prófkjörum í öllum kjördæmum nema norðvestur þar sem kjördæmisráð stillti upp listanum.

Vinstrihreyfingin - grænt framboð.

Kjördæmisráð stillti upp framboðslistunum til Norðvestur-, Norðaustur- og Suður-kjördæmi eftir að leiðbeinandi forval hafði verið haldið. Haldið var prófkjör fyrir höfuðborgarsvæðið í byrjun desember 2006. Á kjörskrá voru 1796, greidd voru 1093 atkvæði og kjörsókn því 61%, 35 atkvæði voru auð eða ógild.

Önnur framboð.

Nýtt afl sem bauð fram á landsvísu 2003 bauð ekki fram í kosningunum. Forystumenn samtakanna hafa hvöttu stuðningsmenn þeirra til að kjósa Frjálslynda flokkinn.

Áform voru uppi um sérstakan flokk um málefni innflytjenda undir forystu Pauls F. Nikolov en ætlunin var þó að bjóða ekki fram fyrr en í kosningunum 2011. 11. október 2006 var svo tilkynnt að flokkurinn hefði sameinast Vinstri-grænum en Paul F. Nikolov var boðið að taka þátt í forvali þeirra á höfuðborgarsvæðinu.

Haukur Nikulásson hefur tilkynnt framboð Flokksins.

Félagasamtökin Framtíðarlandið – félag áhugafólks um framtíð Íslands héldu fund 8. febrúar þar sem tillaga um að félagið stæði að framboði til kosninga var fellt. Alls voru 2708 kjörskrá, 189 atkvæði voru greidd, 92 studdu tillögu um framboð, 96 greiddu atkvæði gegn henni og einn seðill var auður. Aukinn meirihluta, eða 2/3 hluta, þurfti til þess að samþykkja tillöguna.

Baráttusamtök eldri borgara og öryrkja voru stofnuð 4. mars 2007 á stofnfundi sem haldinn var á Grand Hótel í Reykjavík. Fylgi við framboðið mældist í skoðanakönnunum um og undir 1%. Flokkurinn lagði fram framboðslista fyrir fjögur kjördæmi: Norðausturkjördæmi, Suðurkjördæmi og Reykjavíkurkjördæmin tvö, en vegna þess að síðustu þrír listarnir bárust of seint til yfirkjörstjórnar var þeim hafnað. Allt útlit var þá fyrir að samtökin myndu aðeins bjóða fram í Norðausturkjördæmi en 2. maí tilkynntu þau að hætt hefði verið við framboð.

Framboðslistar eftir kjördæmum.

"Aðeins efstu sex frambjóðendur sýndir fyrir hvern flokk. Breiðletraðir eru þeir sem náðu kjöri ásamt númeri sem sýnir hvar í röð þingmanna kjördæmisins þeir lentu."

Kaffibandalagið.

Hugsanlegt samstarf stjórnarandstöðunnar á seinni hluta kjörtímabilsins 2003-2007 var af sumum kallað "Kaffibandalagið". Þá var átt við að þeir þrír flokkar sem sátu í stjórnarandstöðu, Samfylkingin, Vinstrihreyfingin - grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn, hefðu innbyrðis samráð um myndun ríkisstjórnar fengju þeir nægilegan fjölda atkvæða til þess. Er dró að kosningum 2007 komu þó brestir í samstarfsáformin þegar frjálslyndir viðruðu stefnu í innflytjendamálum, sem hinum flokkunum þótti ekki boðleg. Nafn Kaffibandalagsins var dregið af þvi að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, bauð formönnum fyrrnefndra flokka í kaffisamsæti á heimili sínu til þess að ræða mögulegt samstarf haustið 2006. Rætt var um Kaffibandalagið allt fram á kosninganótt 2007, en þá mátti litlu muna um hríð að það felldi stjórnarmeirihluta Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Hann hékk þó á einum manni þegar upp var staðið og var Kaffibandalagið þá í reynd úr sögunni þar sem það hefði þurft stuðning annars hvors stjórnarflokksins til að mynda meirihluta.