arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Íslensku bókmenntaverðlaunin

Íslensku bókmenntaverðlaunin eru verðlaun sem veitt eru þremur bókum ár hvert. Árið 2013 bættist þriðji flokkurinn við, flokkur íslenskra barnabóka. Áður höfðu verðlaunin verið veitt í tveim flokkum, flokki fagurbókmennta og í flokki fræðirita og rita almenns efnis. Verðlaunin voru sett á stofn af Félagi íslenskra bókaútgefenda í tilefni af hundrað ára afmæli félagsins árið 1989. Fimm bækur eru tilnefndar í hverjum flokki og eru tilnefningarnar kynntar í byrjun desember en verðlaunin sjálf eru ekki veitt fyrr en í janúar. Vegna þess að tilnefningarnar koma í miðju jólabókaflóðinu eru þær mikið notaðar við markaðssetningu þeirra bóka sem þær hljóta.

Val bóka sem tilnefndar eru fer þannig fram að Félag íslenskra bókaútgefenda skipar dómnefndir í hvorum flokki sem velja úr þeim bókum sem lagðar eru fram til tilnefningar af bókaútgefendum. Lokadómnefnd er skipuð af formönnum dómnefnda og einum sem forseti Íslands tilnefnir og er sá jafnframt formaður dómnefndar.
Agrippa (heimspekingur)

Agrippa (1. öld) var forngrískur heimspekingur og efahyggjumaður. Hann er talinn hafa tekið saman hina fimm hætti efahyggjunnar en það voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi.
Selsvör

Selsvör var vör og uppsátur fyrir báta í landi Sels við Ánanaust austan við Bráðræðisholt sem nú er hluti Vesturbæjar Reykjavíkur. Þar er núna endurvinnslustöð Sorpu. Jörðin Sel var í Seltjarnarneshreppi til 1835 þegar hún var flutt undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur.

Í Selsvör var á árunum frá 1900 til 1940 urðunarstaður þar sem sorpi var sturtað fram af sjávarkambinum niður í fjöruna. 1940 var farið að nota annan urðunarstað vestar þar sem nú er Eiðisgrandi. Við Selsvör byggði Pétur Hoffmann Salómonsson kofa þar sem hann bjó frá 1948 til 1960 og lifði af hrognkelsaveiðum og því sem hann fann þar á haugunum. Hann varð frægur fyrir Selsvararorrustuna 1943 þar sem hann sagðist hafa barist við bandaríska hermenn og haft betur, eins og fram kemur í vinsælum dægurlagatexta eftir Jónas Árnason „Hoffmannshnefar“.
Afstæðishyggja

Afstæðishyggja er hver sú kenning og sérhvert viðhorf sem kveður á um að eitthvað sé afstætt við eitthvað annað eða velti á einhverju öðru. Til dæmis telja sumir afstæðishyggjumenn að siðferðið sé afstætt við samfélag og tíma, þannig að það sem er siðferðilega rétt eða rangt velti á því hvaða samfélag er miðað við og hvaða tímabil er miðað við. Stundum vísar afstæðishyggja til "afstæðishyggju um sannleikann", þ.e. til þess viðhorfs að sannleikurinn sé afstæður við einhvern tilvísunarramma, t.d. tungumál, menningu eða einstaklinginn.
Efni

Efni í efnafræði á við um hvaðeina, sem er hluti af "efnisheiminum" og hefur tiltekna "efnislega eiginleika". Í þrengri merkingu á orðið við um eitthvað, sem hefur tiltekna, skilgreinda efnafræðilega samsetningu. Efni er samsett úr s.n. "efniseindum", sem er heiti sameinda og frumeinda, sem myndaðar eru úr kjarneindum auk rafeinda. Andefni er andstaða efnis og er samsett úr s.n. andeindum, en finnst ekki náttúrulega á jörðinni.

Orðið "hráefni" á við er efni, sem notað er við framleiðslu og getur sjálft verið afurð tiltekins framleiðsluferils.
Heinz Edelstein

Heinz Edelstein (1902-1959) var þýskur sellóleikari sem starfaði í Freiburg í Þýskalandi uns hann settist að á Íslandi 1936 og gerðist sellóleikari í Hljómsveit Reykjavíkur. Hann kenndi sellóleik við Tónlistarskólann í Reykjavík á árunum 1937-1951 og stofnaði Barnamúsikskólann (síðar Tónmenntaskóli Reykjavíkur) og var skólastjóri hans fram til ársins 1956. Heinz var starfandi við Sinfóníuhljómsveit Íslands frá stofnun hennar árið 1950 og fram til 1956. Árið 1957 sneri hann aftur til Vestur-Þýskalands og andaðist þar tveimur árum síðar.
Helleníski tíminn

Helleníski tíminn er það tímabil fornaldar nefnt, einkum í fornaldarsögu Grikklands, sem nær frá dauða Alexanders mikla árið 323 f.Kr. til orrustunnar við Actíum árið 31 f.Kr. Stundum er miðað við upphaf keisaratímans í Róm árið 27 f.Kr. Í fornaldarheimspeki er gjarnan miðað við dauða Aristótelesar árið 322 f.Kr. en seinni mörkin eru oft óljós, enda var sú heimspeki sem var stunduð eftir 1. öld f.Kr. og fram á 2. og 3. öld e.Kr. í meginatriðum heimspeki helleníska tímans.

Á hellenískum tíma blómstruðu borgir eins og Alexandría, Antíokkía og Pergamon auk Aþenu. Alþjóðleg viðskipti jukust mjög fyrir botni Miðjarðarhafs og forngríska breiddist út um allt veldi Alexanders mikla og hélst "lingua franca" fram á rómverskan tíma.
22. öldin

22. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 2101 til enda ársins 2200.
Verkfall grunnskólakennara 2004

Verkfall grunnskólakennara 2004 var verkfall kennara í grunnskólum Íslands sem hófst 20. september 2004 og stóð þar til það var bannað með bráðabirgðalögum 13. nóvember sama ár.

Verkfallið stóð í 39 virka daga og var eitt það lengsta í sögu íslenskra skóla en þó nokkrum dögum styttra en verkfall grunnskólakennara 1995. Menntamálaráðherra árið 2004 var Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.
Aímagíska

Aímagíska eða barbaríska (aímagíska: Aimaq, barbaríska: Berbari) er persnesk mállýska sem er töluð í Íran, Afganistan, Tadsjikistan, Mashad, Vestur-Hasara.
Steinar Bragi

Steinar Bragi Guðmundsson (f. 15. ágúst 1975) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld.

Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund og stundaði nám í almennri bókmenntafræði og heimspeki við Háskóla Íslands.

Hann hefur gefið út ljóðabækur með óbundnum ljóðum og prósaljóðum frá árinu 1998 og verk eftir hann hafa birst m.a. í tímaritinu Andblæ (1998), í "Af stríði" sem Nýhil gaf út, í "Skírni" og í "Stínu" árið 2007. Fyrsta skáldsaga hans, "Turninn", kom út hjá Bjarti árið 2000 og síðan hafa komið út hjá sömu útgáfu "Áhyggjudúkkur" (2002), "Sólskinsfólkið" (2004) og "Hið stórfenglega leyndarmál Heimsins" (2006). Hjá Nýhil kom út skáldsagan "Konur" árið 2008.

Steinar hefur skrifað pistla á vef hins róttæka dagblaðs "Nei" og var áberandi í mótmælum á Austurvelli í janúar 2009. Í sama mánuði var "Konur" endurprentuð í kilju, og kom þá út hjá Máli og menningu.

Steinar Bragi hefur hlotið ýmsar viðurkenningar fyrir verk sín, m.a. Menningarverðlaun DV og verið tilnefndur til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs.
Óraníuættin

Óraníuættin er aðalsætt sem er grein af Nassáættinni. Núverandi konungur Hollands er af Óraníuætt.

Nafn sitt dregur ættin af furstadæminu og borginni Óraníu í Vaucluse í Frakklandi. Á fyrri hluta 16. aldar féll furstadæmið í hendur Nassáættarinnar frá Pfalz í Þýskalandi. 1544 tók Vilhjálmur þögli, ríkisstjóri Hollands, við sem Óraníufursti og afkomendur hans mynda Óraníuættina.
Ferenc Puskás

Ferenc Puskás (fæddur 1. apríl 1927 í Budapest, dó 17. nóvember 2006 í Búdapest) var ungverskur knattspyrnumaður og einhver þekktasti knattspyrnumaður heims fyrir afrek sín með ungverska landsliðinu og Real Madrid.
Francisco Goya

Francisco José de Goya y Lucientes (30. mars 1746 – 16. apríl 1828) var spænskur rómantískur listamaður og myndskeri frá Aragon. Hann var hirðmálari í stjórnartíð Karls 3. og Karls 4. Hann hefur oft verið kallaður síðasti gamli meistarinn og fyrsti meistari nútímans. Hann hafði mikil áhrif á expressjónistana eins og Édouard Manet og Pablo Picasso.

Goya var af miðstéttarfjölskyldu sem bjó í þorpinu Fuendetodos í Aragon. Hann hóf listnám 14 ára undir handleiðslu José Luzán y Martinez en flutti fjórum árum síðar til Madríd til að læra hjá Anton Raphael Mengs. Árið 1773 giftist hann Josefu Bayeu. Hún varð margsinnis ólétt og missti fóstrið í hvert sinn. Aðeins eitt barn þeirra lifði til fullorðinsára. Goya varð hirðmálari spænsku krúnunnar árið 1786 og eftir það fékkst hann aðallega við portrett af aðalsfólki og að hanna myndir fyrir veggteppi í konungshöllinni.

Þótt talsvert sé til af skrifum hans og bréfum, er þar lítið að finna um hugsanir hans og tilfinningar. Hann glímdi við óþekktan sjúkdóm sem gerði hann heyrnarlausan 1793, og eftir það urðu verk hans smám saman dekkri og svartsýnni. Seinni tíma verk hans lýsa myrkri sýn á persónulega hagi og stjórnmálaástandið, og eru í hrópandi ósamræmi við vaxandi velgengni hans á sama tíma. Hann var skipaður rektor Konunglegu listaakademíunnar árið 1795, sama ár og Manuel Godoy gerði óhagstæðan samning við Frakkland. Árið 1799 varð Goya yfirhirðmálari ("primer pintor de cámara") sem var æðsta staða listmálara við hirðina. Seint á 10. áratugnum málaði hann "Nöktu Maju" að beiðni Godoys, undir greinilegum áhrifum frá Diego Velásquez. Árin 1800 til 1801 málaði hann "Karl 4. Spánarkonung og fjölskyldu hans", líka undir áhrifum frá Velásquez.

Árið 1807 hóf Napoléon Bonaparte Skagastríðið gegn Spáni. Goya var í Madríd meðan stríðið geisaði og það virðist hafa haft djúpstæð áhrif á hann. Greina má hugmyndir hans af röð prentmynda sem bera titilinn "Hörmungar stríðsins", og málverkunum "Annar maí" og "Þriðji maí". Aðrar myndraðir frá þessum tíma eru ætingarnar "Los caprichos" og "Los disparates" auk mynda sem fást við geðveiki og geðveikrahæli, nornir, furðuverur og trúarlega og pólitíska spillingu. Myndirnar benda til þess að hann hafi haft áhyggjur bæði af stöðu lands síns og eigin geðheilsu.

Með síðustu verkum hans eru Svörtu málverkin, röð mynda sem hann málaði með olíu á kalkaða veggi heimilis síns sem var nefnt Quinta del Sordo („hús hins heyrnarlausa“) 1819-1823, þar sem hann bjó nær algerlega einangraður. Árið 1824 flutti Goya frá Spáni til Bordeaux í Frakklandi ásamt miklu yngri vinnukonu sinni, Leocadiu Weiss, sem hugsanlega var einnig ástkona hans. Þar lauk hann við myndröð um nautaat, "La Tauromaquia", og nokkur önnur stærri verk.

Eftir heilablóðfall sem lamaði annan helming líkama hans, versnandi sjón og lítið aðgengi að efnivið til myndgerðar, lést hann og var grafinn í Frakklandi. Lík hans var tekið upp árið 1919 og fenginn legstaður í kapellunni Real Ermita de San Antonio de la Florida í Madríd. Frægt er að hauskúpuna vantaði, en þegar spænski konsúllinn skrifaði stjórninni í Madríd um þá staðreynd, svöruðu þeir „Sendið Goya, með eða án hauss“.
Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga er íslenskt stéttarfélag hjúkrunarfræðinga.

Félagið var stofnað 18. nóvember 1919 og hét þá Félag íslenskra hjúkrunarkvenna. Markmið félagsins var að koma á fót námi í hjúkrun á Íslandi. 1960 tók félagið upp heitið Hjúkrunarfélag Íslands þar sem fyrstu karlmennirnir höfðu þá lært hjúkrun á Íslandi. 1978 stofnuðu hjúkrunarfræðingar með próf frá Háskóla Íslands sérstakt félag fyrir háskólamenntaða hjúkrunarfræðinga en 15. janúar 1994 sameinuðust félögin tvö sem Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga.
Michel Foucault

Michel Foucault, fæddur Paul-Michel Foucault, (15. október 1926 í Poitiers í Frakklandi – 25. júní 1984 í París í Frakklandi) var franskur heimspekingur og kenningasmiður um hugmyndasögu og félagsfræði. Hann kenndi við Collège de France það sem hann kallaði „sögu hugsunarkerfa“ (fr. "Histoire des systèmes de pensée") og síðar við háskólann í Buffalo og Kaliforníuháskóla í Berkeley.

Foucault er þekktastur fyrir rannsóknir sínar á samfélagslegum stofnunum, einkum í tengslum við geðsjúkdómafræði, læknisfræði, hugvísindi og fangelsi, sem og sögu kynferðisins. Kenningar hans um tengsl þekkingar og valds, hafa haft gríðarleg áhrif á hugvísindi og félagsvísindi og á ýmsum sviðum starfsmenntunar. Í verkum sínum tekur Foucault til endurskoðunar menningarsögu nýaldar, oft út frá samfélagslegri útilokun tiltekinna hópa, svo sem holdsveikra, fanga og geðsjúklinga. Hann rannsakar svonefnda sifjafræði þekkingar og svokölluð "hugsunarkerfi" og söguleg skeið slíkra kerfa sem hann kennir við "epistémè". Verk hans eru gjarnan tengd við póststrúktúralisma eða póstmódernisma en hann hafnaði þeim merkimiðum sjálfur, enda fjarlægðist hann póststrúktúralisma eftir sjöunda áratuginn. Foucault skilgreindi hugmyndir sínar sem gagnrýna rannsókn á sögulegum rótum nútímans og kvaðst vera undir sterkum áhrifum frá Kant og Nietzsche.

Tenglar.

erlendir
Sími

Sími á við raftæki, sem tveir eða fleiri nota samtímis til að tala saman. Orðið "sími" getur einnig átt við þjónustuaðilann sem veitir símþjónustu. "Símtal" í "talsíma" fer um símstöð, þegar sá sem hringt var í svarar símhringingu hins. "Innanhússsími" er tæki notað til að tala við annan mann í sömu byggingu, en "dyrasími" er tæki í fjöleignahúsi, sem notað er til að tala við þann sem hringir dyrabjöllu.

Nútímasímar eru stafrænir. Eldri símar voru hliðrænir.

Málþráður er gamalt orð yfir síma. Þegar hugmyndir um símalagningu til landsins voru fyrst orðaðar, var orðið málþráður meðal þeirra orða sem notaðar voru. Ekki má rugla því saman við orðið "fréttaþráður" sem var áður fyrr haft um ritsíma.
Fashanaætt

Fashanaætt (eða fasanaætt, fræðiheiti: "Phasianidae") er fjölbreytt ætt hænsnfugla sem telur meðal annars fashana, kornhænur og nytjahænsn. Samband amerískra fuglafræðinga flokkar orraætt, perluhænsn og kalkúnaætt sem undirættir í fashanaætt.

Einkenni á tegundum þessarar ættar eru að þær fljúga lítið, eru breytilegar að stærð en gjarnan holdugar, með breiða, stutta vængi. Margar tegundir eru með spora aftan á leggnum. Karlfuglar hinna stærri tegunda eru oft mjög litskrúðugir. Dæmigerð fæða eru fræ, ásamt nokkrum skordýrum og berjum.

Þessi stóra ætt inniheldur nokkra flokka sem sumir samsvara sérstakri ættkvísl en aðrir eru lausleg flokkun tengdra ættkvísla.
Læknir

Læknir er einstaklingur, sem er menntaður í öllu sem viðkemur mannslíkamanum og sjúkdómum sem hrjá hann. Læknir hefur hlotið þjálfun í meðferð og beitingu lyfja og sérstakra aðgerða með það að markmiði að bæta líðan og/eða lengja líf sjúklinga. Fræðigrein læknis nefnist læknisfræði og felur hún í sér ýmsa hagnýtingu fjölmargra raungreina, svo sem líffræði, lífeðlisfræði, efnafræði, eðlisfræði og fleiri.
Gráða

Gráða getur átt við:

Í vísindum:

Í menntun:
1421-1430

1421–1430 var 3. áratugur 15. aldar.
Liðun

Liðun er aðgerð í algebru þar sem einum eða fleiri þáttum er breytt í liði, oft kallað að „"að margfalda upp úr sviga"“.

Dæmi um þátt er formula_1. Til að liða þáttinn, þá er a margfaldað inn í svigann, en það þýðir að fyrst er margfaldað ab og síðan ac, sem (í þessu tilviki) er dregið frá. Þá lítur þetta svona út:

Til eru flóknari dæmi um liðun en við skulum taka það skref fyrir skref:

Fyrst skoðum við einn lið: formula_3.

Síðan margföldum við fyrri liðinn í hverjum sviga við báða liðina í seinni sviganum og síðan seinni liðinn í fyrri sviganum við hvorn liðinn í seinni sviganum (Frádráttarmerki fyrir framan liði skipta máli):

Ef hægt, þá eru liðir sameinaðir, sérstaklega ef þeir eru skilgreindir sem tölur. Í þessu tilviki er ekki hægt að sameina fleiri liði. Þáttun er andstæða liðunar.

Nokkrar liðunarreglur.

formula_5 (Ferningsregla fyrir summu)

formula_6 (Ferningsregla fyrir mismun)

formula_7 (Samokareglan)
Alucard (Hellsing)

Alucard (japanska: アーカード, Ākādo) er persóna úr japönsku anime og manga teiknimyndaseríunni "Hellsing". Hann var skapaður af Kouta Hirano. Alucard er aðalsöguhetja japönsku Manga seríunar "Hellsing" og líka einn af máttugustu stríðsmönnum Hellsings.

Það kemur fram seint í seríunni að Alucard er greifinn Dracula.
1813

Árið 1813 (MDCCCXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Kouta Hirano

Kouta Hirano (平野耕太, Hirano Kōta) fæddur 14. júlí árið 1973 er mangaka sem fæddur er í Tokyo, Japan, sem er frægastur fyrir mangað sitt "Hellsing".

Nafn.

Nafn Hiranos er vanalega umritað sem Kouta Hirano. Hinsvegar er það öðru hverju umritað sem Kohta Hirano (til dæmis á kápunni á útgáfu Dark Horse á Hellsing).

Verk.

Verkum er raðað eftir stafrófsröð:
Hōryū-ji

Hōryū-ji (法隆寺, bókst. "Hof blómstrandi lögmáls") er búddískt hof í Ikaruga, Naraumdæmi í Japan. Fullt nafn hofsins er "Hōryū Gakumonji" (法隆学問寺) eða "Lærdómshof blómstrandi lögmáls" þar sem staðurinn gegnir hlutverki málstofu auk þess að vera klaustur. Hofið er þekkt fyrir að geyma elstu timburbyggingar heims. Þótt til séu eldri hof er Hōryū-ji það frægasta í Japan. Árið 1993 var staðurinn settur á heimsminjaskrá UNESCO og hefur verið skilgreindur sem þjóðargersemi af japönskum stjórnvöldum.
Serj Tankian

Serj Tankian (fæddur 21. ágúst 1967) er bandarískur tónlistarmaður af armenskum uppruna og jafnframt söngvari hljómsveitarinnar System of a Down.

Ævisaga.

Tankian er fæddur í Beirút 21. ágúst 1967, en við 5 ára aldur fluttist hann með foreldrum sínum til Los Angeles í Bandaríkjunum. Þar lagði hann stund á söng- og gítarnám. Eftir að hafa lokið framhaldsskóla lærði hann markaðsfræði. Árið 1993 stofnaði hann hljómsveitina "Soil" ásamt Daron Malakian félaga sínum. Tveimur árum síðar liðaðist Soil í sundur, þannig að þeir fengu Shavo Odadjian og Andy Khachaturian til liðs við sig og úr varð System of a Down.

Serj Tankian á eigið útgáfufyrirtæki sem hann kallar Serjical Strike og gefur út tónlist þeirra hljómsveita sem ekki falla undir "mainstream" skilgreininguna. Serjical Strike var stofnað í apríl 2001. Hljómsveitir sem hafa verið gefnar út af fyrirtækinu eru meðal annars "Bad Acid Trip", "Kittens for Christian", "Slow Motion Reign" og "Fair to Midland", en fyrsta verkið sem var gefið út var samstarfsverkefni Tankian og vinar hans, Arto Tunçboyaçiyan, og nefnist "Serart".

Tankian er afar pólistískur en þeir Tom Morello, gítarleikari Audioslave, stofnuðu saman stjórnmálaaflið "Axis of Justice". Lítið er vitað um einkalíf Tankians en þó er ljóst að hann er grænmetisæta og hefur yndi af ljóðlist. Hann hefur sjálfur gefið út bókina "Cool Gardens" sem inniheldur ljóðlist hans og hlaut hún mikið lof gagnrýnenda.
1819

Árið 1819 (MDCCCXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1396

Árið 1396 (MCCCXCVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Æ

Æ eða æ er þrítugasti og fyrsti bókstafurinn í íslenska stafrófinu,

tuttugasti og áttundi í því færeyska og tuttugasti og sjöundi í því danska, norska og fornenska. Má rekja uppruna þess til munka sem unnu við endurskrifun á bókum og skeyttu gjarnan „A“ og „E“ saman í einn bókstaf til þess að spara pláss, finna má dæmi um þetta í gömlum latneskum ritum.

Í alþjóðlega hljóðstafrófinu táknar hann tvíhljóðann /ai/ í Íslensku, tvíhljóðann /εa/ eða sérhljóðann /a/ í færeysku, sérhljóðann /ɛ/ í dönsku og norsku sem táknar þar sama hljóðið og Ä í sænsku og þýsku.

Æ og æ eru í Unicode og ISO 8859-1 táknaðir með kóðapunktunum 198 og 230 eða C6 og E6 eins og það er skrifað í sextándakerfinu.
1832

Árið 1832 (MDCCCXXXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Alberto Jori

Alberto Jori (f. 1965 í Mantova á Ítalíu) er ítalskur nýaristótelískur heimspekingur. Hann nam í Padua, Cambridge og Heidelberg. Árið 2003 hlaut hann verðlaun Alþjóðlegu sagnfræði- og vísindaakademíunnar (Académie Internationale d'Histoire des Sciences, París, Sorbonne). Jori er málsvari „hagnýttrar heimspeki“.
1838

Árið 1838 (MDCCCXXXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Hvörf

Hvörf (forngríska: , "peripeteia") eru stefnubreyting á atburðarás í bókmenntaverki. Hugtakið er runnið frá Aristótelesi. Í riti sínu "Um skáldskaparlistina" skilgreinir hann það svo:

Aristóteles taldi að hvörf væru nauðsynleg í góðum harmleik og að best væri að þau færu saman við "kennsl", eins og þegar Ödipus uppgötvar eigið ætterni. Í harmleikjum seinni tíma er oft en ekki alltaf að finna hvörf. Til dæmis eru þau greinileg í "Makbeð" eftir William Shakespeare en ekki eru allir sammála um að þau séu til staðar í "Óþelló" eftir sama höfund.
Seras Victoria

Seras Victoria (Japanska: セラス・ヴィクトリア, Serasu Vikutoria) er persóna úr anime og manga seríunni "Hellsing. Fumiko Orikasa talsetur hana bæði í þáttunum og í OVA seríunni, K.T. Gray sér um enska talið.
Nordisk familjebok

Nordisk familjebok er sænsk alfræðiorðabók. Nafn hennar merkir "norræn fjölskyldubók".

Fyrsta útgáfan kom út 1876-1899. Önnur útgáfan, hin svokallaða Ugluútgáfa, kom út 1904-1926 í 38 bindum og er enn í dag talin vera umfangsmesta alfræðiorðabók sem gefin hefur verið út á sænska tungu. Þriðja útgáfan var gefin út 1923-1937 og fjórða útgáfan 1951-1957.

Nordisk familjebok á netinu.

Fyrsta og önnur útgáfa af Nordisk familjebok eru ekki lengur höfundarréttarvarðar og hafa verið skannaðar inn og gerðar aðgengilegar á internetinu af Projekt Runeberg.

Nordisk familjebok var vel úr garði gerð á sínum tíma þó að vitanlega sé margt í hundrað ára gömlu riti sem ekki lengur getur talist rétt. Vegna þess hve vandað var til útgáfunnar á sínum tíma hefur á sænsku wikipedia mjög verið stuðst við Nordisk familjebok í greinum sem fjalla um efni þar sem hún er enn viðeigandi.
1324

Árið 1324 (MCCCXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Viðlíking

Viðlíking (líking eða samlíking) er stílbragð sem felst í að ljósi er varpað á fyrirbæri með því að bera það saman við annað fyrirbæri sem á eitthvað sameiginlegt með því. Viðlíking er náskyld "myndhverfingu" en munurinn felst í að í viðlíkingu er samanburðurinn bókstaflegur en í myndhverfingu er hann gefinn í skyn. Viðlíkingar eru algengar í ljóðlist en koma einnig víða fyrir í öðrum textum og töluðu máli. Í kviðum Hómers eru viðlíkingar algengar og oft býsna ítarlegar. Eftirfarandi dæmi er úr "Ilíonskviðu" og lýsir herliði Grikkja.

Viðlíkingar eru einnig algengar í Eddukvæðum, sem dæmi má nefna orð Sigrúnar Högnadóttur um Helga Hundingsbana í "Helgakviðu Hundingsbana II".

Mörg dæmi um viðlíkingar má finna í daglegu máli, til dæmis má segja að einhver sé "frjáls eins og fuglinn" eða "vinni eins og skepna".

Hjálparorð.

Viðlíkingar þekkjast á hjálparorðunum:
Ryk

Ryk er heiti yfir smásæjar, fastar agnir, með þvermál minna en 500 míkrómetrar, sem berast auðveldlega með loftstraumum. Uppspretta ryks í lofthjúpi jarðar er einkum laus steinefni á yfirborði, eldfjallaaska, gróður og mengun af mannavöldum. Geimryk eru agnir í geimnum sem eru minni í 0,1 mm. Ryk í heimahúsum og á vinnustöðum samanstendur einkum af húðflögum, hárum og efnistrefjum.
Þyngdarsvið

Þyngdarsvið er svið sem myndast í rúmi vegna áhrifa frá massa. Þyngd hluta er mælikvarði á þyngdarsvið, en þyngdarhröðun jarðar er táknuð með g.
Jónandi geislun

Jónandi geislun er annaðhvort rafsegulgeislun eða agnageislun, sem er nægjanlega orkumikil til að jóna frumeind eða sameind. Jónandi geislun myndast við kjarnahrörnun og kjarnasundrun eða í geislatækjum, s.s.röntgentækjum og eindahröðlum og getur verið hættuleg lífverum. Dæmi um geislun, sem ekki er jónandi er útfjólublá geislun, útvarpsgeislun og örbylgjugeislun. Með geislavörnum er reynt að minnka geislaálag vegna jónandi geislunar.
Geislameðferð

Geislameðferð er meðferð í geislalækningum með orkumikilli jónandi geislun á kjörmeðferðarsvæði í því skyni að eyða krabbameinsæxlum eða meinvörpum. Línhraðall, sem er ein tegund eindahraðals, er notaðaður til að gefa ytri geislameðferð. Við innri geislameðferð eru notaðar geislavirkar samsætur. (Áður fyrr voru geislavirku samsæturnar radín-226 og kóbalt-60 oftast notaðar til geislameðferðar.) Yfirleitt er gefinn geislaskammturinn 2 Gy á kjörmeðferðarsvæði hvern virkan dag upp að 40 til 60 Gy heildargeislaskammti. Geislameðferð er gefin af geislafræðingum á Geislaeðlisfræðideild Landspítala.
Norður-Múlasýsla

Norður-Múlasýsla var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueining á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Norður-Múlasýsla nær frá Gunnólfsvíkurfjalli við Bakkaflóa að Dalatanga. Nafn sitt taka Múlasýslur af Þingmúla í Skriðdal.

Sveitafélög.

Eftirfarandi sveitafélög eru í Norður-Múlasýslu (fyrrverandi innan sviga):
Eindahraðall

Eindahraðall er tæki sem beitir rafsviði til að hraða rafhlöðnum eindum og notar segulsvið til að beina orkumiklum og grönnum agnageisla á skotspón. Er annars vegar hringhraðall eða línuhraðall, en þeir síðarnefndu eru m.a. notaðir til geislalækninga.
Frumverur

Frumverur (fræðiheiti: "Protista" eða "Protoctista") eru fjölbreyttur hópur lífvera sem inniheldur þá heilkjörnunga sem ekki eru dýr, jurtir eða sveppir. Frumverur eru af samsíða þróunarlínum en ekki einstofna (ekki náttúrulegur flokkur) og eiga ekki mikið sameiginlegt utan að vera einfaldar að byggingu (einfruma eða fjölfruma án sérhæfðra vefja). Frumveruríkið telur þannig lífverur sem ekki er hægt að setja í aðra flokka.