arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Simon Marius

Simon Marius (20. janúar 1573 – 26. desember 1624) var þýskur stjörnufræðingur. Hann fæddist í Gunzenhausen nálægt Nürnberg en varði meiri hluta ævi sinnar í Ansbach.

Marius gaf út verkið "Mundus Iovialis" árið 1614 þar sem hann lýsti reikistjörnunni Júpíter og tunglum hans. Þar hélt hann því fram að hann hefði uppgötvað fjögur stærstu tungl reikistjörnunnar nokkrum dögum á undan Galíleó Galílei. Í deilum stjörnufræðinganna um fundinn sýndi Galíleó þó fram á að Marius gat aðeins bent á eina athugun sem átti sér stað jafn snemma og athuganir Galíleó og sú passaði við teikningu Galíleó af afstöðu tunglanna frá þeim sama degi sem Galíleó hafði birt 1610. Talið er mögulegt að Marius hafi uppgötvað tunglin á eigin spýtur en þó einhverjum dögum á eftir Galíleó.

Tunglin fjögur urðu þekkt sem Galíleótunglin en nöfn þeirra sem á endanum náðu mestri útbreiðslu eru frá Marius komin. Hann lagði til nöfnin Íó, Evrópa, Ganýmedes og Kallistó í höfuðið á elskendum Seifs sem var grísk fyrirmynd rómverska guðsins Júpíters.
Craig Ferguson

Craig Ferguson (f. 1962) er þáttastjórnandi, leikari og uppistandari. Ferguson fæddist í Glasgow Skotlandi og ólst upp í borginni Cumbernauld. Hann hætti í skóla 16 ára gamall. Fyrstu spor hans í skemmtanabransanum voru sem trommari í pönk-hljómsveitum, meðal annars í hljómsveitinni Dreamboys með Peter Capaldi á bilinu 1980-82.

Eftir hvatningu frá Capaldi reyndi Ferguson fyrir sér í uppistandi. Þar skapaði hann persónuna Bing Hitler sem varð nokkuð fræg í Skotlandi.

Á seinni hluta níunda áratugarins og byrjun þess tíunda reyndi Ferguson fyrir sér sem leikari og þáttastjórnandi meðfram uppistandi. Takmarkaður árangur hans var að mörgu leyti tengdur áfengis- og vímuefnaneyslu. Árið 1992 sneri hann við blaðinu og hætti að drekka og dópa.

Árið 1994 flutti Ferguson til Bandaríkjanna og reyndi fyrir sér sem leikari. Hann lék í prufuþáttum og sjónvarpsseríum sem entust stutt. En frá 1996 til 2003 lék hann uppskrúfaðan breskan yfirmann í The Drew Carey Show og öðlaðist þannig nokkra frægð í Bandaríkjunum.

Þar sem Ferguson var í aukahlutverki í sjónvarpsþættinum hafði hann töluverðan frítíma sem hann nýtti meðal annars til þess að skrifa handrit að kvikmyndunum The Big Tease og Saving Grace sem hann síðan lék aðalhlutverk í. Síðarnefnda myndin kynnti til sögunnar lækninn Martin Clunes sem varð síðar grunnurinn að sjónvarpsþáttunum Doc Martin.

Eftir að The Drew Carey Show hafði lokið göngu sinni árið 2004 fékk Ferguson hlutverk þáttastjórnanda Late Late Show og gengdi því til ársins 2014 þegar James Corden tók við. Á þessum tíma varð þátturinn hálfgerð ádeila á þessa tegund síðkvöldsspjallþátta. Ferguson hafði hvorki fyndinn hjálparkokk eða hljómsveit með sér og árið 2010 fékk hann vélmennabeinagrind (sem Josh Robert Thompson stjórnaði og raddaði) sér til aðstoðar. Á svipuðum tíma bættist hesturinn (leikarar í gervilegum búningi) Secretariat við sem fastur liður í þættinum.

Þó þessi ærsl og undarlegheit hafi leikið stórt hlutverk í þættinum vakti Ferguson einnig athygli fyrir alvarlegri dagskrárliði. Hann talaði opinskátt um fíkn sína og áföll svo sem dauða foreldra sinna. Þegar Britney Spears var í fréttum fyrir undarlega framgöngu lét hann var að gera grín að henni eins og aðrir grínistar og reyndi að beina athyglinni að hér væri á ferðinni manneskja sem þyrfti hjálp. Hápunktur Late Late Show var þó án efa þegar hann ræddi við Desmond Tutu erkibiskup. Ferguson talaði oft um Ísland í þættinum og fékk Jón Gnarr sem gest.

Á meðan Ferguson stjórnaði Late Late Show gerðist hann bandarískur ríkisborgari, án þess þó að afsala sér þeim breska. Það leiddi síðan til þess að honum sá um uppistand á blaðamannakvöldverði Hvíta hússins árið 2008.

Þar sem Late Late Show var framleiddur af David Letterman og sýndur í kjölfar Late Show með Letterman var alltaf talið nokkuð líklegt að Ferguson gæti tekið við þeim þætti. Fljótlega eftir að Letterman tilkynnti að hann ætlaði að hætta árið 2014 tilkynnti Ferguson að hann ætlaði sjálfur að hætta og lýsti um leið yfir að hann myndi ekki taka við Late Show.

Árin eftir Late Late Show hefur Ferguson unnið við ýmis smærri verkefni til skemmri tíma og þar má helst nefna skammlífan útvarpsþátt.
Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson

Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson (f. 3. mars 1966) er íslenskur gítarleikari og lagahöfundur. Hann var meðlimur í hljómsveitunum Exodus, Pax Vobis, Geiri Sæm og Hunangstunglið, Todmobile og Tweety. Auk þess hefur hann fengist við útsetningar, upptökustjórn og tónlistarstjórn í leikhúsi og kvikmyndum. Hann hefur samið tónlist fyrir nokkra íslenska söngleiki eins og "Ávaxtakörfuna" 1998, "Benedikt búálf" 2003 og "Hafið bláa" 2005. Hann hefur þrisvar verið höfundur að lagi sem hefur keppt fyrir Íslands hönd í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, fyrst með „All Out Of Luck“ 1999 og síðan „If I had your love“ 2005 og „Til hamingju Ísland“ 2006.
Steve Schirripa

Steven Ralph „Steve“ Schirripa (fæddur 1957) er bandarískur leikari.
Matthew J. Munn

Matthew James Munn er bandarískur gamanleikari.
San Marínó

San Marínó (ítalska: "Repubblica di San Marino") er örríki í Evrópu, landlukt innan Ítalíu. Ríkið er í Appennínafjöllunum, á mörkum héraðanna Emilía-Rómanja og Marke og umlykur eitt fjall, sem heitir Monte Titano. Öll byggðin er í hlíðum og á toppi þessa fjalls. Ríkið stofnaði járnsmiðurinn heilagur Marínus árið 301 og það er því eitt af elstu lýðveldum heims í dag. Íbúar eru um 32 þúsund og landið er í efnahagslegu tilliti algerlega háð Ítalíu.

Höfuðborg landsins er San Marínó en fjölmennasti bærinn er Dogana með um sjö þúsund íbúa. San Marínó er fámennasta ríkið innan Evrópuráðsins sem það gerðist aðili að árið 1988. Landið gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1992. Það er ekki í Evrópusambandinu og er ekki hluti af evrusvæðinu þótt það noti evru sem gjaldmiðil. Helstu atvinnuvegir eru bankaþjónusta, rafeindatækni, keramikframleiðsla og ferðaþjónusta. San Marínó er eitt af auðugustu löndum heims með lítið atvinnuleysi og engar ríkisskuldir.

Stjórnsýsluskipting.

San Marínó skiptist milli níu sveitarfélaga sem eru kölluð "castelli" („kastalar“). Hvert sveitarfélag hefur sinn höfuðstað og minni byggðir sem eru kallaðar "frazioni" („brot“).

Stærsti bærinn er Dogana sem er hluti af sveitarfélaginu Serravalle.

Sóknir.

Í lýðveldinu eru 43 kirkjusóknir ("curazie"):

Cà Berlone, Cà Chiavello, Cà Giannino, Cà Melone, Cà Ragni, Cà Rigo, Cailungo, Caladino, Calligaria, Canepa, Capanne, Casole, Castellaro, Cerbaiola, Cinque Vie, Confine, Corianino, Crociale, Dogana, Falciano, Fiorina, Galavotto, Gualdicciolo, La Serra, Lesignano, Molarini, Montalbo, Monte Pulito, Murata, Pianacci, Piandivello, Poggio Casalino, Poggio Chiesanuova, Ponte Mellini, Rovereta, San Giovanni sotto le Penne, Santa Mustiola, Spaccio Giannoni, Teglio, Torraccia, Valdragone, Valgiurata og Ventoso.

Íþróttir.

Knattspyrna er vinsælasta íþróttagreinin í San Marínó. Fimmtán félög taka þátt í deildarkeppni landsins og fá sigurvegararnir þátttökurétt í keppnum UEFA. Jafnframt var til ársins 2019 starfrækt í landinu félagið "San Marino Calcio" sem keppti í neðri deildunum á Ítalíu. Árið 1988 fékk San Marínó aðild að UEFA og FIFA og lék sinn fyrsta opinbera landsleik tveimur árum seinna. Landsliðið vann sinn fyrsta og eina sigur í vináttuleik gegn Liechtenstein árið 2004. Þrívegis hefur liðið náð jafntefli í leikjum í forkeppni EM eða HM, þar á meðal gegn Tyrkjum árið 1993.

Nafn San Marínó er órofa tengt sögu Formúlu 1 keppninnar, en San Marínó-kappaksturinn var hluti af keppninni frá 1981 til 2006. Sjálf keppnisbrautin var þó utan landamæra San Marínó.

"San Marino Baseball Club" er eitt öflugasta hafnaboltalið Ítalíu og hefur unnið ítalska meistaratitilinn nokkrum sinnum og orðið Evrópumeistari í greininni.

San Marínó tók fyrst þátt á Ólympíuleikunum árið 1960 í Rómarborg og vetrarleikunum 1976 í Insbruck. Besti árangur íþróttamanns frá San Marínó á Ólympíuleikum er fjórða sæti sem Alessandra Perilli náði í riffilskotfimi í Lundúnum 2012.
Himeji-kastali

Himeji-kastalinn er röð japanskra kastala í Himeji, Hyogo-héraðinu, Japan. Kastalinn er álítinn best varðveitta dæmi um dæmigerða byggingalist japanskra kastala. Hann samanstendur af 83 byggingum með varnarkerfi frá lénstímabilinu.

Himeji-kastalinn er frá 1333 þegar Akamatsu Norimura byggði virki ofaná Himeyma hæðinni. Virkið var eyðilagt og endurbyggt sem Himeyama-kastalinn 1346 og svo endurbyggt sem Himeji-kastalinn tveimur öldum síðar. Kastalinn var svo stækkaður 1581 af Toyotomi Hideyoshi sem bætti við þriggja hæða víggirðan turn. 1600 gaf Tokugawa Ieyasu kastalann til Ikeda Terumasa fyrir hjálp sína í baráttunni við Sekigahara og Ikeda stækkaði kastalann frá 1601 til 1909 í röð kastala. Nokkrum byggingum var bætt við síðar af Honda Tadamasa frá 1617 til 1618. Í yfir 400 ár hefur Himeji-kastalinn verið óskaddaður, þrátt fyrir loftárásir á Himeji hæðina í Seinni heimstyrjöldinni og náttúruhamfarir eins og Hashin jarðskjálftann 1995.

Hann er stærsti og mest heimsótti kastali Japans og hann var skráður 1993 sem einn af fyrstu stöðum Japans á Heimsminjaskrá UNESCO.
Pontus

Pontus (gríska: Πόντος "Pontos") er sögulegt heiti á stóru svæði við suðurströnd Svartahafs þar sem nú er Tyrkland. Grikkir stofnuðu þar nýlendu í fornöld og nefndu eftir hafinu, Πόντος Εύξεινος "Pontos Evxeinos", „vinsamlega hafið“ eða einfaldlega Pontos. Nafnið var notað á svæði sem náði frá ánni Halys við austurmörk héraðsins Paflagóníu, að suðurmörkum Kolkis. Nokkur ríki og héruð sem voru stofnuð á hellenískum og rómverskum tíma báru þetta nafn.
Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna

Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (enska: "Food and Agriculture Organization", FAO) er alþjóðastofnun innan Sameinuðu þjóðanna sem sérstaklega fæst við baráttu gegn hungri í heiminum með því að stuðla að þróun í landbúnaði, fiskveiðum og skógrækt til að auka næringarframleiðslu og matvælaöryggi. Stofnunin hefur aðsetur í Róm á Ítalíu.
Fúlaní

Fúlaní (Fulfulde, Pulaar eða Pular'Fulaare) er nígerkongótungumál talað af 15 milljón manns frá Senegal og Gambíu austur til Níger. Flestir mælendur eru í Nígeríu eða um 8 milljónir.
Sótó

Sótó ("Sesotho") er bantúmál á benúe-kongó grein nígerkongómálaættarinnar. Sótó er talað af um þremur milljónum manns, þar af tveimur milljónum í Suður-Afríku og einni milljón í Lesótó. Í Suður-Afríka er það eitt af ellefu opinberum tungumálum.

Sótó er ritað með latínuletri.
Vetrarólympíuleikarnir 1988

Vetrarólympíuleikarnir 1988 voru 15. vetrarólympíuleikarnir. Þeir fóru fram í Calgary í Kanada frá 13. til 28. febrúar 1988. Sovétríkin og Austur-Þýskaland unnu langflest verðlaun á leikunum. Þrír íslenskir skíðamenn tóku þátt í leikunum. Keppt var í tíu íþróttagreinum.
Töflureiknir

Töflureiknir er notendaforrit þar sem hægt er að vinna með gögn í töflu. Hver reitur í töflunni getur innihaldið tölur eða texta eða reikniformúlu sem sýnir til dæmis summu allra gagna í tilteknum dálki eða línu töflunnar, miðgildi, meðaltal o.s.frv. Þar sem útkoma úr útreikningum uppfærist sjálfkrafa þegar gögnum er breytt er auðvelt að nota töflureikna til að gera töluleg líkön og prófa útkomuna miðað við ólíkar forsendur. Nútímatöflureiknar bjóða auk þess upp á margvíslegar aðferðir við myndræna framsetningu gagna í gröfum eins og línuritum og súluritum.

Töflureiknar eru í dag yfirleitt hluti af skrifstofuvöndlum ásamt ritvinnsluforritum. Þekktustu töflureiknarnir eru Microsoft Excel, OpenOffice.org Calc og Numbers. Þekktir eldri töflureiknar eru til dæmis VisiCalc, Quattro Pro og Lotus 1-2-3.
Pési Rófulausi og fjársjóðsleitin

Pési Rófulausi og fjársjóðsleitin er sænsk teiknimynd frá árinu 2000. Hún er framhald myndarinnar Pésa rófulausa. Myndin fjallar um köttinn Pésa sem missti rófuna þegar að rotta beit hana af. Hann fréttir af fjársjóð í dómkirkjunni í Uppsölum og fer þangað til að finna fjársjóðskortið.
Íþaka (Bandaríkjunum)

Íþaka er heiti sex borga í Bandaríkjunum:
Réttstöðulyfta

Réttstöðulyfta er grein kraftlyftinga sem felst í því að lyfta lyftingastöng af gólfi með því að beygja sig niður, grípa um stöngina og rétta svo úr sér. Aðrar greinar kraftlyftinga eru bekkpressa og hnébeygja.
1597

Árið 1597 (MDXCVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Leppstjórn

Leppstjórn er ríkisstjórn sem stjórnar ríki í þágu hagsmuna annars ríkis þótt fyrrnefnda ríkið sé að nafninu til fullvalda.
Eyra

Eyra heyrir til skynfæra. Í daglegu máli vísar eyra til ytri hluta eyrans, útvöxturinn frá höfði, úteyra. En í fræðilegu tilliti er eyra meira, það er líka það sem við ekki sjáum, innra eyrað.

Eyra er skipt í þrjá hluta:
Les faiseurs de silence

Les faiseurs de silence (íslenska: "Hljóðsugan") er 32. Svals og Vals-bókin og sú þriðja og síðasta eftir Nic og Cauvin. Hún kom út á frönsku árið 1984 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

Söguþráður.

Sagan hefst skömmu eftir að "La boîte noire" lýkur. Valur útbýr tæki eftir einni af míkrófilmunum úr "svarta kassanum". Tækið er nokkurs konar "hljóðsuga" sem gleypir öll umhverfishljóð úr sínu nánasta umhverfi. Sá er þó galli á gjöf Njarðar að tæma þarf tækið reglulega með tilheyrandi ógnarhávaða.

Svalur og Valur prófa tækið, en það veldur fjölda óhappa svo sem árekstra þegar fólk bregst furðu lostið við að heyra engin hljóð. Þrjótarnir "Alexander" og "Kalloway" rekast á Val á förnum vegi, stela tækinu og nota til að fremja bankarán.

Yfirmaður þeirra félaga skipar þeim að brjótast inn hjá Sval og Val til að ná Svarta kassanum. Þegar þangað er komið uppgötva þrjótarnir að afhlaða þarf tækið sem er orðið fullt. Þeir flýja í dauðans ofboði og skilja tækið eftir.

Svalur og Valur ákveða að farga tækinu með því að steypa það inn í klump og varpa í sjóinn. Svo undarlega vill til að klumpurinn fellur á snekkju þeirra Alexanders og Kalloways sem sekkur. Svalur og Valur bjarga þeim úr sjónum en loftfar þeirra verður þá of þungt svo það lendir í áreksti. Allir mennirnir fjórir enda því á spítala, talsvert lemstraðir.
Þreskivél

Þreskivél er vél sem notuð er við uppskerustörf. Vélin klippir kornstöngla, hristir kornið úr og sigtar kornið. Vélin skilar svo stönglunum (hálminum) aftur á í garða eða sem köggla. Fremst á þreskivél er ljár sem klippir kornstönglanna og búnaður sem sópar og færir stönglana upp í vélina. Þar er þreskibúnaður sem virkar þannig að þreskill slær korn úr öxunum og þau falla gegnum þreskihvelfu og skiljast þannig frá hálminum. Hálmurinn er svo hristur aftur til að ná ölli korni úr. Hálmurinn fellur svo aftan úr vélinni. Korninu er safnað á kornplötu og fer þaðan í hreinsiverk í gegnum sáld gegnum loftstreymi frá viftu sem blæs svo aftur úr vélinni leyfum af hálmi, rusli og kuski. Fullhreinsað korn er svo flutt í korngeymi.

Þreskivélar eru notaðar við uppskeru á hveiti, höfrum, rúgi, byggi, maís, sojabaunum og hör.
Fræ

Fræ samanstendur af þremur hlutum: kími, fræhvítu og fræskurni. Kímið er eins konar fósturvísir plöntu, vísir að framtíðarplöntu sem verður til við spírun sem verður þannig hjá einkímblöðungum að eitt kímblað brýst gegnum skurnina en hjá tvíkímblöðungum koma tvö kímblöð. Fræhvítan inniheldur næringu sem fræið þarf við spírun.

Fræ berfrævinga hefur ekki utan um sig annan hjúp en frækápuna (fræskurnina) og sitja fræin ber á fræblöðum móðurplöntunnar. Fræ dulfrævinga eru hluti af aldini sem er ummyndað eggleg frævu sem geymir þroskuð fræ.
Gunnar Örn Gunnarsson

Gunnar Örn Gunnarsson (2. desember 1946 - 28. mars 2008) var íslenskur myndlistarmaður. Verk hans eru nú á söfnum á Íslandi en einnig í Guggenheim safninu í New York, Sezon Museum í Tókýó, Moderna museet og National Museum í Stokkhólmi. Hann varð einn af þekktastu málurum Íslendinga.

Æviágrip.

Gunnar Örn fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hans Guðríður M. Pét­urs­dótt­ir (1923-1994) hús­móðir og Gunn­ar Óskars­son (1927-1981) mót­töku­stjóri. Gunnar Örn lauk prófi hjá Gagnfræðiskóla Keflavíkur 1962 og stundaði sellónám í Kaupmannahöfn 1963. Hann vann ýmis störf til sjós og lands frá 1964 og var m.a. húsamálari í Kaupmannahöfn frá 1973-1975. Hann var ljósmyndari um tíma hjá "Dagblaðinu Vísi" 1981. Frá 1964 lagði hann stund á myndlist.

Gunnar Örn giftist Þórdísí Ingólfsdóttur 12. október 1978 og áttu þau tvær dætur saman en Gunnar Örn átti fyrir fjögur börn.

Hann stofnaði og rak til dauðadags ásamt Þórdísi eiginkonu sinni alþjóðlegt gallerí, Gallerí Kamb, að heimili sínu á í Holtum, Rangárþingi ytra og stóð þar fyrir fjölda sýninga íslenskra og erlendra listamanna.

Margir uppgötvuðu Gunnar Örn sem málara á sýningum í Norræna húsinu í byrjun áttunda áratugarins. Kviðristumyndir og líkamsslitur voru eins og sprengjur, þótt stöðugt yrðu breytingar í list Gunnar eru margir sem þekkja myndir hans úr fjarska, svo sérstakt er handbragðið og höfundareinkennin hans eru sterk.

Sýningar.

Gunnar hélt margar einkasýningar en fyrsta einkasýning hans á Íslandi var árið 1970. Hann hélt til dæmis sex einkasýningar í Kaupmannahöfn, tvær í New York og eina í Feneyjum en þar var hann fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum árið 1988. Seinustu einkasýningu sína hélt hann í Gallerí Kambi í maí 2007 í tilefni af sextugsafmæli sínu. Hann tók líka þátt í mörgum samsýningum á Íslandi, Norðurlöndunum, í London, París, Moskvu, New York, Chicago og Tókýo.
Halldór Ásgeirsson

Halldór Ásgeirsson (fæddur í Reykjavík árið 1956) er íslenskur myndlistarmaður. Hann stundaði nám við háskólann í París á 8. áratug og 9. áratug 20. aldar. Frá upphafi hefur hann unnið með fjögur aðalefni sem eru jörð, vatn, loft og eldur. Verkin hans felast í kvikmyndum, ljóðum, veggmyndum, sýningum og uppsettum hlutum, bæði innandyra og utandyra. Halldór hefur haldið sýningar víða um heim og búið í Japan hluta af ári. Þema verka hans eru oft byggðar á náttúrulegum eiginleikum landsins eins og eldgos. Til dæmis árið 1992 fór Halldór að logsjóða hraungrjót og bjó til glös úr þeim. Eftir að hafa unnið með glös úr hrauni fór Halldór að vinna með tónlistarmönnum eins og CAPUT Ensemble hljómsveitinni.

Vinnubrögð Halldórs Ásgeirssonar

Halldór Ásgeirsson hefur verið með gjörninga. Til dæmis var hann með gjörning þar sem hann bræddi fimm hraunsteina ofan í jörðu. Þessir steinar komu fimm mismunandi löndum; Frakklandi, Ítalíu, Japan, Kína og Íslandi. Í garðinum þar sem Halldór Ásgeirsson var með gjörninginn hafði hann málað graffítiljóð með stafrófum þjóðanna sem steinarnir koma frá. Meiningin á bak við gjörninginn er sú að maðurinn og hans eðli er sprottin upp úr sömu rót eins og kvika úr iðrum jarðar.
Snæfell

Árið 867 (DCCCLXVII í rómverskum tölum) var 67. ár 9. aldar og hófst á miðvikudegi samkvæmt júlíska dagatalinu.
Imèr

Imèr (þýska: "Imör") er sveitarfélag í Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu, um 50 kílómetra austan við Trento. Þann 30. april 2019 búar þar 1182 manns á 27,6 ferkílómetra svæði. Það er staðsett innst í Primierodal, við Cismoni. Í sögu Imèr er fjallshliðin Solivi ofan við Imèr sólarmegin í dalnum mikilvæg, þar sem menn heyjuðu fyrir kýrnar og ræktuðu ávexti.
Ermarsund

Ermarsund er sund í Atlantshafi á milli meginlands Evrópu (Frakklands) og eyjunnar Stóra-Bretlands og tengir Norðursjó við Atlantshafið. Nafnið kemur úr frönsku; La Manche, „"ermin"“. Á ensku er það kallað: English Channel. Það er um 560 km langt og breiðast 240 km, en mjóst 34 km, á milli borganna Dover og Calais.

Árið 1988 var byrjað að grafa lestargöng undir Ermarsundið og voru þau opnuð 1994 og tengja saman England og Frakkland. Göngin eru 50,5 km löng. Um þau fara hraðlestir sem kallast Eurostar.

Í sundinu eru Ermarsundseyjar, nær Frakklandi. Syllingar og franska eyjan Ouessant mynda vesturmörk sundsins.

Synt yfir Ermarsundið.

Ermarsundið er stundum kallað „Mount Everest sjósundmanna“ en að synda yfir sundið er eitt og sér mikið afrek. Einungis um helmingur þeirra sem reynir að synda yfir sundið nær því í fyrstu tilraun. Fyrstur til að synda yfir sundið var Captain en hann synti yfir sundið 24. ágúst 1875. Á næstu 36 árum voru gerðar 80 tilraunir til að synda yfir sundið, án árangurs. Fyrsta konan til að synda yfir Ermarsundið var en hún gerði það 6. ágúst árið 1926

Fyrsti íslenski karlinn til að synda yfir Ermarsundið var Benedikt Hjartarson, en það gerði hann 16. júlí 2008. Fyrsta íslenska konan til að synda yfir Ermarsundið var Sigrún Þuríður Geirsdóttir, en það gerði hún 8. ágúst 2015. Hún var jafnframt fyrsti Íslendingurinn til að ná að synda yfir Ermarsundið í fyrstu tilraun.

Alls hafa sjö Íslendingar gert samtals 13 tilraunir til að synda yfir Ermarsundið.
Primierodalur

Primierodalur (Ítalska: Valle di Primiero; Þýska: Primörtal; Primieríska: Primiér) er dalur í Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu.
Johan Christian Pingel

Johan Christian Pingel (um 1713 – febrúar 1779) var danskur embættismaður sem var amtmaður á Íslandi frá 1744 en var settur af árið 1752 vegna skulda og fjármálaóreiðu. Hann var hér á landi 1745-1750 og bjó á Bessastöðum.

Pingel var fæddur í Rendsborg í Slésvík-Holtsetalandi, sonur Christians Pingel kapteins í danska hernum og konu hans, Mette Sophie Ecklef. Hann gekk sjálfur í herinn en árið 1744 var hann skipaður amtmaður yfir Íslandi og kom til landsins árið eftir. Sagt er að hann hafi talið að besta leiðin til að bæta bágt ástand í efnahagsmálum Íslendinga væri að bæta aga. Í umburðarbréfi til lögmanna og sýslumanna, dagsettu 7. mars 1746, segir Pingel að orsakir ástandsins séu „leti, ómennska, þrjóska og hirðuleysi Íslendinga“ og telur best að beita nógu mikilli harðneskju og bendir máli sínu til stuðnings á að Pétur mikli Rússakeisari hafi látið berja bændalýð til auðsveipni og dáða.

Pingel var andsnúinn áformum Skúla Magnússonar og félaga hans um atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Í upphafi mun þó hafa farið vel á með þeim Skúla en fljótlega eftir að Skúli var skipaður landfógeti kastaðist í kekki og Skúli vildi ekki búa á Bessastöðum, eins og ætlað var, heldur fékk að hafa embættisbústað sinn í Viðey. Í bréfi sem Pingel skrifaði stiftamtmanninum, Rantzau greifa, 13. september 1751 segir hann meðal annars: „Er ég ekki af hjarta velviljaður Íslandi? Hef ég nokkru sinni arnnað sýnt? Yður mun þykja landfógetinn raupsamur í meira lagi, og hefir hann lært það af Horrebow sem hefir.stórspillit honum, því áður var hann viðfelldinn maður og skynsamur. Annars þykir mér ásannast hið fornkveðna, að eigi sé hollt að hefja Íslendinga til vegs og virðingar, því síðan þessi maður varð lamdfógeti, er hann orðinn svo hrokafullur, að engu tali tekur í stuttu máli: hann er orðinn allur annar maður.“

Í gögnum Hörmangarafélagsins kemur fram að Pingel fékk árlegar greiðslur þaðan, væntanlega í því skyni að hann gætti hagsmuna félagsins, meðal annars með því að vinna gegn framfarabrölti Íslendinga. Þess má þó geta að á fyrstu árum sínum studdi Pingel málstað og kvartanir Íslendinga gegn kaupmönnum í bréfum til stjórnvalda og fer stundum hörðum orðum um framferði þeirra. En Pingel átti í miklum fjárhagserfiðleikum og var því mjög háður kaupmönnum. Hann var stórskuldugur og var á endanum settur úr embætti af þeim sökum 8. maí 1752 og Magnús Gíslason skipaður í hans stað, fyrstur Íslendinga.

Pingel hafði raunar farið úr landi 1750 og kom ekki aftur til Íslands þótt komið hafi til tals að skipa hann stiftamtmann eftir lát Rantzaus 1768. Hann hlaut etatsráðsnafnbót og mun hafa lagt stund á ölgerð. Fyrri kona hans var Margrethe Elisabeth Franchin (1726 – 1753). Þau giftust í Kaupmannahöfn 3. desember 1743. Að minnsta kosti fjögur börn þeirra fæddust á Íslandi en þegar þau voru komin aftur til Danmerkur lést Margrethe í mars 1753 af barnsförum. Pingel giiftist Anna Marie Lyders (1721 – 16. mars 1795) í Kaupmannahöfn 28. janúar 1756. Pingel lést í febrúar 1779 í Skaarup í Danmörku.
Skaröxi

Skaröxi er handverkfæri sem líkist hefðbundinni öxi, nema með íbjúgu blaði sem snýr þvert á skaftið líkt og hefðbundnu axarblaði hafi verið snúið um 90 gráður.