arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Marcus Junius Brutus

Marcus Junius Brutus (85 f.Kr – 23. október 42 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður, á síðustu árum rómverska lýðveldisins, og einn af morðingjum Júlíusar Caesars.

Brutus var sonur Marcusar Juniusar Brutusar eldri og Serviliu Caepionis. Brutus eldri var drepinn af Pompeiusi árið 78 f.Kr og Servilia varð síðar hjákona Caesars. Brutus hlaut menntun hjá móðurbróður sínum, Cato yngri, og bjó síðar með honum í nokkur ár á Kýpur, þar sem hann auðgaðist á lánastarfsemi. Þegar borgarastríð braust út á milli Pompeiusar og Caesars tók Brutus stöðu með íhaldssömum öldungaráðsmönnum á borð við Cato og Cicero sem studdu Pompeius.

Brutus tók þátt í orrustunni við Farsalos, þar sem Pompeius og Caesar mættust. Brutus barðist fyrir Pompeius, sem beið lægri hlut, en Caesar fyrirskipaði um að Brutus skyldi ekki drepinn heldur handtekinn ef hann gæfi sig viljandi fram. Brutus gaf sig fram og ákvað Caesar í kjölfarið að fyrirgefa honum andstöðuna við sig og veitti honum ýmis mikilvæg embætti. Þegar í ljós kom að Caesar myndi ekki endurreisa lýðveldið í Rómaveldi snerist Brutus aftur gegn honum og var einn af leiðtogunum í samsærinu um að ráða Caesar af dögum, ásamt vini sínum Cassiusi.

Fljótlega eftir morðið á Caesari höfðu Marcus Antonius, einn helsti stuðningsmaður Caesars, og Octavianus, erfingi Caesars, myndað bandalag gegn Brutusi og Cassiusi. Brutus og Cassius flúðu frá Rómaborg og árið 42 f.Kr. mættust fylkingarnar tvær í orrustunni við Filippí í Macedoniu, þar sem Brutus og Cassius biðu ósigur og frömdu í kjölfarið báðir sjálfsmorð.
Lexía (plata)

Lexía er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1982.

Á henni flytur hljómsveitin Lexía tólf lög. Platan er pressuð hjá ALFA Hafnarfirði. Ljósmyndir Oddur Sigurðsson. Prentun: Valprent h/f Akureyri. Hönnun umslags: Marinó Björnsson.
Iðnverkamaðurinn og samyrkjukonan

Líkneski iðnverkamannsins og samyrkjukonunnar (rússneska:" Рабо́чий и колхо́зница Rabochiy i kolkhoznitsa") er 24,5 metra hár skúlptúr úr ryðfríu stáli sem listakonan Vera Mukhina hannaði fyrir Heimssýninguna í París árið 1937 og var síðan flutt til Moskvu. Verkið þykir afar gott dæmi um sósíalískan raunsæisstíl, sem og Art Deco stíl. Verkamaðurinn heldur á lofti hamri og samyrkjukonan á sigð til að mynda tákn Sovétríkjanna. Verkið stendur á 34,5 metra háum stalli. Það vegur um 185 tonn.

Saga.

Verkið var upphaflega skapað til að kóróna sýningarskála Sovétríkjanna á Heimssýningunni 1937 í París. Skipuleggjendur sýningarinnar höfðu still á móti hvor öðrum sýningarskála Sovétríkjanna og skála Þýskalands Þriðja ríkisins.

„Þegar komið er inn á sýningarsvæðið ... og gengið niður hin breiðu þrep, blasa við auganu litir og fánar allra helstu landa heimsins. Og til hliðar í þessari fögru hringsjá rísa sýningarhallir Sovét-lýðveldanna og Þýskalands hvor gegnt annarri. [...] Sovét-höllin með himingnæft líneski iðnaðarverkamannsins og samyrkjukonunnar sem tákn um frelsun mannkynsins og jafnrétti kynjanna.“

Listakonan Mukhina var innblásin af rannsókn hennar á hinum forngrísku klassísk Harmodius og Aristogeiton, Sigri Samothrace og La Marseillaise, sem og skúlptúrmyndum François Rude á Sigurboganum í París. Hún vildi með gerð listaverksins færa hið sósíalíska raunsæi til hjarta Parísar. Táknmynd tveggja einstaklinga sem birtast frá austri til vesturs, líkt og sýningarskáli Sovéthallarinnar fór heldur ekki framhjá áhorfendum.

Þó svo að Mukhina hafi sagt skúlptúr henni vera órjúfanlegan hluta af uppbygging sýningarskálans, var verkið síðar flutt til sýningar í Moskvu. Listakonan var sæmd Stalín-orðu fyrir verkið árið 1941.

Árið 2003 var verkið fjarlægt til viðgerða en það verk tafðist vegna fjárhagsörðugleika. Það skilaði loks á fyrri stað árið 2009. Það er nú komið á nýjan sýningarskála sem er talsvert hærri en sá upprunalegi eða um 34,5 metrar.

Listaverkið hlaut mikla kynningu í Sovétríkjunum þar sem það var valið 1947 til að þjóna sem vörumerki fyrir hið opinbera kvikmyndaver Mosfilm.
Þúun

Þúun eða „að þúa einhvern“ er það að ávarpa þann sem maður talar við með 2. persónu eintölu (eða samsvarandi eignarfornafni) en persónufornafnið í 2. persónu eintölu er „þú“ og þaðan er nafnið „þúun“ komið. Þúun er andstæða þess að þéra einhvern.

Dæmi um að þúa er að segja: „Þú vilt vel, Sigurður“. Í stað: „Þér viljið vel, Sigurður“. Hér áður fyrr þúuðu menn sína nánustu, vini sína og jafnvel yngri menn og þá sem menn þekktu ágætlega. Þá sem voru hærra settir eða eldri eða ókunnugir voru þéraðir. Það að þúast var nefnt "að vera dús". "Dúsbróðir" eða "þúbróðir" nefndu menn þann mann sem þeir voru það vel kunnugir að þeir þyrftu ekki að þéra hann eða hana.

Stundum þegar menn drukku saman innsigluðu menn með vínskál að þeir skyldu þúast og var nefnt að "drekka dús". Hér er ágætt dæmi um hvernig hinum venjulega bónda í lok 19. aldar var ætlað að þéra kaupmanninn:
Adrianne Palicki

Adrianne Palicki (fædd 6. maí 1983) er bandarísk leikkkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í "Friday Night Lights" og Supernatural.

Einkalíf.

Palicki er fædd og uppalin í Toledo í Ohio. Útskrifaðist frá Whitmer High-menntaskólanum í Toledo árið 2001.

Ferill.

Sjónvarp.

Fyrsta gestahlutverk hennar í sjónvarpi var árið 2004 í "The Robinsons: Lost in Space" og hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við: Smallville, , "North Shore", , Criminal Minds og "Robot Chicken".

Palicki var ráðin til þess að leika Jessica Moore, kærustu Sam Winchester í Supernatural árið 2005 og síðan þá endurtekið hlutverkið nokkrum sinnum.

Stærsta hlutverk hennar í sjónvarpi hefur verið sem Tyra Collette í "Friday Night Lights" sem hún var hluti af frá 2006-2011.

Þann 16. Febrúar, 2011, var tilkynnt að Palicki hafði verið valin til þess að leika Wonder Woman í endurgerð af gömlu þáttunum og myndi vera framleiddur af David E. Kelley fyrir NBC sjónvarpsstöðina. Síðan í maí 2011 þá tilkynnti NBC sjónvarpsstöðin að hún myndi ekki taka Wonder Woman til sýninga tímabilið 2011-2012.

Kvikmyndir.

Fyrsta kvikmyndahlutverk Palicki var í kvikmyndinni "Getting Rachel Back" frá 2003. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Popstar, Women in Trouble, Red Dawn og .
Pwd

pwd (enska "print working directory": „prenta þá möppu sem verið er að vinna í“) er skipun í UNIX-legum stýrikerfum sem birtir slóðina að núverandi vinnumöppu. Hún er innbyggð í nokkrum UNIX-skeljum eins og sh og bash og Forritunarmálið C hefur POSIX-föllin getcwd() og getwd() sem gera sama gagn.

Dæmi.

Ef pwd væri slegið eitt og sér inn í útstöð:

þá þýðir það að notandinn sé staðsettur í möppunni /home/erna sem er heimamappa notandans erna. Í næsta dæmi byrjar notandinn möppunni /home/erna/.emacs.d, færir sig niður möppuskipunina í heimamöppuna, þaðan í rótarmöppuna / og þaðan í möppuna /var/log:

Tengt efni.

[[
Gunnhildur Hauksdóttir

Gunnhildur Hauksdóttir (f. Reykjavík 1972) er íslenskur myndlistarmaður. Hún nam myndlist við Listaháskóla Íslands og fékk þaðan BFA gráðu árið 2001. Þaðan lá leið hennar til Amsterdam í Hollandi en þar tók hún MFA gráðu sína í myndlist árið 2005. Hún hefur búið og starfað í Berlín, Þýskalandi en er nú búsett í Reykjavík og starfar þar að myndlist sinni.

Listrænn ferill.

Meðal nýlegra einkasýninga hennar eru "Samsæti Heilagra" (Listasafn Íslands, IS 2013) í samvinnu við Bryndísi Hrönn Ragnarsdóttur árið 2013, "Stars" (Context Gallery, IR 2011) "Gjöf til þín, yðar hátign" (Listasafn Así, IS 2011), "Audition" (Ace Art Inc CA 2008), en báðar þessar sýningar vann hún í samvinnu við Kristínu Ómarsdóttur rithöfund. Aðrar einkasýningar eru "Skepnan tignuð" (Listasafn Reykjavíkur IS 2008) og "Pelabörn" (Kling og Bang IS 2005). Hún hefur tekið þátt í fjölda samsýninga og vinnur jöfnum höndum í þrívíða miðla, myndband og hljóð, auk þess sem hún gerir gjörninga og blandar þessum miðlum saman í innsetningar sínar.

Störf í þágu lista.

Gunnhildur situr í stjórn Nýlistasafnsins og kennir við Listaháskóla Íslands, hún hefur átt sæti í listrænni stjórn Sequences listahátíðarinnar 2011 og hefur haft umsjón með fyrirlestraröðum á vegum hátíðarinar í samvinnu við Listaháskóla Íslands, hefur skipulagt málþingið Archive on the Run á vegum Nýistasafnsins og fyrirlestraröð þýska heimspekingsins Marcus Steinweg um samband myndlistar og heimspeki í samvinnu við Félag áhugamanna um heimspeki, Listfræðifélagið, Nýlistasafnið og Listaháskóla Íslands. Þá hefur hún átt sæti í ritnendum, m.a. ristýrði hún og átti framlag í Archive on the Run og Grasrót VI, Hún hefur átt sæti í nefndum, skipulagt fyrirlestra, málþing, sýningar og gjörninga.
Jón Skúlason

Jón Skúlason (11. nóvember 1736 – 10. mars 1789) var varalandfógeti á Íslandi frá 1763 til dauðadags, eða í 23 ár.

Jón var sonur Skúla Magnússonar landfógeta og Steinunnar Björnsdóttur konu hans. Hann var elstur barna þeirra og fæddur fyrir hjónaband. Hann útskrifaðist úr Hólaskóla 1753 og fór síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla og útskrifaðist þaðan með lögfræðipróf 1755. Hann varð síðan aðstoðarmaður föður síns og þann 22. júní 1763 var hann skipaður varalandfógeti og var heitið landfógetaembættinu þegar það losnaði. Hann fékk það hins vegar aldrei því hann dó á undan föður sínum, sem gegndi embættinu allt til 1793.

Jón bjó alla tíð hjá Skúla í Viðey og andaðist þar. Hann var nokkuð drykkfelldur og var samband þeirra feðga oft stormasamt. Kona Jóns var Ragnheiður Þórarinsdóttir (d. 29. desember 1819), dóttir Þórarins Jónssonar sýslumanns á Grund. Þau áttu aðeins einn son, Jón Jónsson Vidöe. Hann var um tvítugt og hafði lokið stúdentsprófi þegar faðir hans lést. Afi hans sendi hann til Reykjavíkur ásamt tveimur föngum sem hann hafði hjá sér í gæslu til að sækja veisluföng í erfidrykkjuna en á leiðinni til baka drukknuðu þeir allir á Viðeyjarsundi og er talið að fangarnir hafi verið ölvaðir og orðið ósáttir og því hafi bátnum hvolft. Sagt er að þegar Skúla gamla var sagt frá láti sonarsonarins hafi hann sagt: „Goldið hef ég nú landskuldina af Viðey.“
Hannes Finsen

Hannes Kristján Steingrímur Finsen (13. maí 1828 – 18. nóvember 1892) var íslenskur lögfræðingur sem var landfógeti og amtmaður í Færeyjum og síðast stiftamtmaður í Ribe-stifti í Danmörku.

Hannes fæddist í Reykjavík og var sonur Ólafs H. Finsen assessors og Maríu Nikólínu Möller konu hans. Afi hans var Hannes Finnsson biskup. Hannes varð stúdent úr Lærða skólanum 1848 og lauk lögfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1856. Hann vann fyrst í íslensku stjórnarskrifstofunni í Kaupmannahöfn en var skipaður landfógeti í Færeyjum 1858 og gegndi því embætti þar til hann varð amtmaður eyjanna 1871. Hann átti jafnframt sæti á færeyska Lögþinginu, fyrst sem þingmaður Suður-Straumeyjar frá 1869 og frá 1871 fast sæti sem amtmaður.

Hannes lét af amtmannsembættinu 1884, flutti til Danmerkur og var skipaður stiftamtmaður í Ribe-stifti. Því embætti gegndi hann til dauðadags.

Hann var tvíkvæntur og voru báðar konur hans danskar og raunar náskyldar, Johanne Sofie Caroline Christine Formann og Birgitta Kirstine Formann. Með konum sínum átti Hannes samtals tíu börn sem öll fæddust í Færeyjum. Á meðal þeirra voru Niels Ryberg Finsen, sem hlaut Nóbelsverðlaunin í læknisfræði 1903, Olaf Finsen, bæjarstjóri Þórshafnar og Vilhelm Hannes Finsen, póstmeistari í Kaupmannahöfn.
Lárus Sveinbjörnsson

Lárus E. Sveinbjörnsson eða Lauritz Edvard Sveinbjörnsson (31. ágúst 1834 – 7. janúar 1910) var íslenskur lögfræðingur, sýslumaður, háyfirdómari, alþingismaður og bankastjóri.

Lárus var sonur Kristínar Cathrine Lauritzdóttur Knudsen (27. apríl 1813 – 8. janúar 1874) og Hans Edvard Thomsen (3. júlí 1807 – 27. apríl 1881), verslunarstjóra í Reykjavík og síðar kaupmanns í Vestmannaeyjum, en hann var kvæntur Katrínu systur Kristínar og vakti fæðing drengsins mikið umtal og hneykslun meðal Reykvíkinga. En árið 1840 varð Kristín seinni kona Þórðar Sveinbjörnssonar háyfirdómara, sem var 27 árum eldri en hún, og eignuðust þau saman átta börn, þar á meðal Sveinbjörn Sveinbjörnsson tónskáld. Þórður gekk Lárusi í föðurstað og ættleiddi hann og var hann því jafnan skrifaður Sveinbjörnsson.

Lárus varð stúdent frá Lærða skólanum 1855 og lauk lögfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1863. Hann var fyrst kennari hjá Blixen-Finecke barón í Danmörku um hríð en var settur sýslumaður í Árnessýslu 1866 og bjó á Eyrarbakka. Árið 1868 var hann settur sýslumaður í Húnavatnssýslu og bjó þá á Húsavík en 1874 varð hann sýslumaður í Gullbringu- og Kjósarsýslu og bæjarfógeti í Reykjavík. 1878 varð hann dómari og dómsmálaritari í Landsyfirrétti og árið 1889 varð hann háyfirdómari og hélt því þar til hann lét af störfum 1908. Þegar Landsbankinn var stofnaður 1. júlí 1886 varð Lárus fyrsti bankastjóri hans og gegndi því starfi til 1893. Hann var bæjarfulltrúi í Reykjavík 1882-1888 og konungkjörinn þingmaður 1885-1899.

Kona Lárusar var Jörgine Margarethe Sigríður Thorgrimsen (25. apríl 1849 – 6. desember 1915), dóttir Guðmundar Torfasonar Thorgrimsen kaupmanns á Eyrarbakka. Á meðal barna þeirra var Jón Hjaltalín Sveinbjörnsson konungsritari.
Christopher Heyerdahl

Christopher Heyerdahl er kanadískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sitt í "Supernatural", "New Moon" og "Stargate Atlantis".

Einkalíf.

Heyerdahl er fæddur í Bresku Kólumbíu í Kanada og er af norskum og skorskum uppruna.

Ferill.

Heyerdahl kom fyrst fram í sjónvarpsþættinum 21 Jump Street. Síðan þá hefur hann komið fram í mörgum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Hefur hann komið fram sem gestaleikari í mörgum af vinsælustu sjónvarpsþáttum nútímans: "Stargate SG-1", "Dead Zone", "Saved", "Smallville", "Caprica" og "Human Target". Hann kefur komið fram í kvikmyndum á borð við: "Coyote Run", "The Peacekeeper", "Babel", "" og "The Invisible".

Verðlaun og tilnefningar.

Leo verðlaunin
Ómar Ragnarsson (1961)

Ómar R. syngur er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1961.

Á henni flytur Ómar Ragnarsson ásamt KK sextett tvö lög.

Lagahöfundar eru ekki skráðir á plötuumslaginu, en „Sveitaball“ er íslenskur texti við lagið „Babyface“ eftir Harry Akst, og „Ást, ást, ást“ er íslenskur texti við kalypsólagið „Love, love, love“ eftir Lord Beginner (Egbert Moore).
Landbúnaðarháskóli Svíþjóðar

Landbúnaðarháskóli Svíþjóðar (sænska: "Sveriges lantbruksuniversitet") er ríkisháskóli skammt frá Uppsölum í Svíþjóð.
Strokleður

Strokleður eru ritföng notuð til að stroka út villur sem skrifaðar voru með blýanti eða penna. Strokleður eru gúmmíkennd og bleik eða hvít á lítinn en í dag fást þau í mörgum litum. Margir blýantar eru með áföstu strokleðri á einum enda. Oftast eru strokleður úr gervigúmmí en dýr eða sérstök strokleður eru einnig gerð úr vinyl, plasti eða öðrum gúmmíkenndum efnum. Oft eru ódýr strokleður gerð úr sojagúmmí.
Jane Jensen

Jane Jensen er bandarískur tölvuleikjahönnuður og rithöfundur. Jensen er þekkt fyrir það að hafa hannað Gabriel Knight-leikina en hún hefur einnig skrifað tvær skáldsögur; "Millennium Rising" og "Dante's Equation".
Þór Whitehead

Þór Whitehead (fæddur 19. ágúst 1943) er íslenskur sagnfræðingur og fyrrverandi prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands. Þór hefur skrifað um sögu Íslands í seinni heimsstyrjöldinni. Hann hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1995 fyrir bókina "Milli vonar og ótta".

Foreldrar Þórs voru S.W.M. Whitehead sem var breskur hermaður, ofursti og síðar framkvæmdastjóri og Kristín Gunnarsdóttir hjúkrunarfræðingur.

Menntun.

Þór lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1967 og BA-námi í ensku og sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1970, MA-prófi í sagnfræði frá University of Georgia í Athens í Bandaríkjunum og doktorsprófi í sagnfræði frá Oxford-háskóla árið 1978.

Starfsferill.

Þór var blaðamaður á Morgunblaðinu á sumrin 1967-1969, rannsóknarlektor við Háskóla Íslands frá 1978-1981 og var skipaður prófessor í sagnfræði árið 1981. Hann var forstöðumaður Sagnfræðistofnunar Háskóla Íslands árið 1983-1985, forseti heimspekideildar HÍ 1989-1991 og ritari Háskólaráðs 1990-1991. Þór var félagi í Militärgeschichtliches Forschungsamt der Bundeswehr í Freiburg í Þýskalandi 1996–1997.

Þór var í stjórn Heimdallar frá 1962-1963, í stjórn Vöku félags lýðræðissinnaðra stúdenta frá 1968-1969 og var í stjórn Sagnfræðingafélagsins 1983-1984.

=Útgefið efni=
Þjóðveldisflokkurinn

Þjóðveldisflokkurinn (færeyska: "Tjóðveldi" eða "Tjóðveldisflokkurin") er færeyskur stjórnmálaflokkur, stofnaður þann 23. maí 1948. Flokkurinn var stofnaður vegna þess að ekki varð af því að Færeyjar lýstu yfir sjálfstæði eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna þann 14. september 1946. Markmið flokksins er að lýðræði gildi á öllum sviðum í færeyska samfélaginu. Flokkurinn stefnir að því að Færeyjar taki þátt í alþjóðasamfélaginu sem sjálfstæð þjóð með þeim réttindum og skyldum sem því fylgja. Flokkurinn fékk fyrst kjörna þingmenn árið 1950 og hefur átt fulltrúa á þingi síðan.
Rupert Grint

Rupert Alexander Lloyd Grint (fæddur 24. ágúst 1988) er enskur leikari. Hann er best þekktur fyrir að leika Ron Weasley í kvikmyndunum um Harry Potter.
Kæliturn

Kæliturn er til að kæla niður vatn sem kemur úr gufuaflsvirkjun eins og jarðvarmavirkjun. Iðnaðarkæliturnar eru áhrifarík leið til að fjarlægja óæskilegan hita frá einum stað til annars með því að nota vatn sem flutningsmiðil í forritum þar sem þörf er á að hafa áreiðanlega uppsprettu af köldu vatni árið um kring á hitasviðinu 70°F til 100°F. . Kæliturnar eru almennt notaðir til að kæla vörur og vélar í fjölmörgum forritum, þar á meðal sprautumótun, verkfæra- og deyjaskurður, matur og drykkur, efni, leysir, vélar, hálfleiðarar og fleira. Þó að það séu nokkrir mismunandi framleiðendur sem nota ýmsa hönnun, starfa allir kæliturnar með sömu reglu um uppgufunarkælingu.
Brandugla

Brandugla (staðbundin nöfn eru: skógarugla og kattugla) (fræðiheiti:"Asio flammeus") er fugl af ugluætt. Hann er sjaldgæfur varpfugl á Íslandi, en samt sem áður eina uglutegundin sem verpir á Íslandi. Branduglan er 33-40 sm á lengd, 300-500 g á þyngd, og með 90-110 sm vænghaf. Hún er ryðgul eða ljósgulbrún á bol og vængi, með dökkum langrákum á baki og að neðanverðu. Stélið er þverrákótt og snubbótt.
Grímur kamban

Grímur kamban var samkvæmt því sem segir í Færeyinga sögu fyrsti landnámsmaður í Færeyjum og er talið að hann hafi búið í Funningi á Austurey. Sagan hefst á þessum orðum:

Meira segir ekki frá Grími. Grímur hefur þó ekki komið til Færeyja á dögum Haraldar hárfagra eins og frásögnin gæti bent til því að í Landnámabók er sagt frá því að sonarsonur Gríms, Þórólfur smjör, hafi komið til Íslands með Hrafna-Flóka fyrir 870 og er því líklegra að Grímur hafi numið land í Færeyjum á fyrstu áratugum 9. aldar en á valdatíma Haraldar hárfagra undir lok aldarinnar. Eyjarnar hafa þá ekki verið fullnumdar fyrr en löngu eftir að Grímur settist þar að.

Nafnið Kamban er talið af keltneskum uppruna og gæti bent til þess að Grímur hafi komið úr norrænum byggðum á Bretlandseyjum.
Fornleifafræði

Fornleifafræði er fræðigrein, sem fjallar um manninn út frá margvíslegum hliðum, t.a.m. út frá beinum (dýra- og manna), gripum (þ.m.t. byggingum), landslagi, ljosmyndum, kortum og öðrum skjölum. Helstu aðferðir fornleifafræðinga er fornleifaskráning og fornleifauppgröftur. Fornleifafræðingar fást við rannsóknir á ólíkum tímum, t.d. forsögulegum, miðöldum, og á minjum nútímasamfélaga.

Saga fornleifafræði á Íslandi.

Fram til 1850.

Á meginlandi Evrópu fór áhugi á fornminjum vaxandi samhliða hugmyndum um ríkisvald á 16. og 17. öld. Nýstofnuð ríki þurftu að geta sýnt fram á að ríkisbúar sínir ættu sameiginlega fortíð og upprunasögu; vegna þess beindist áhugi fólks að slíkum gripum og minjastöðum. Álíka var að gerast á Íslandi þar sem fornfræðingar heimsóttu merkilega sögustaði sem nefndir voru í íslendingasögum.

Fyrsta heildarskráning fornleifa á Íslandi var á vegum dönsku fornleifanefndarinnar á árunum milli 1817 og 1823. Konungur Danmerkur sendi skipunarbréf árið 1807 um að skrá fornleifar í Danmörku og áttu skrásetjarar að vera sóknarprestur sem mundu skrifa ritgerð um fornleifar í sinni sókn. Prestar áttu að líta sérstatklega til staðbunda minja um fornsögur og elstu leifar stjórnvalds, t.d. dómhringi og þingstaði.
Borgarknappur

Borgarknappur er fjall á Suðurey í Færeyjum. Fjallið er 574 metra hátt og er á miðri eynni, vestan við þorpið Hov, suðaustur af Fámjin, suðvestur af Øravík og norður af Vági. Annar tindur, Borgin (570 m) er rétt vestan við Borgarknapp og Hvannafell (558 m) er til suðurs.

Áður en vegir voru lagðir á milli þorpanna á Suðurey lágu göngustígar yfir fjöllin. Nokkrir þeirra mættust á Mannaskarði og Laðanfelli (487 m) skammt frá Borgarknappi. Vörður voru reistar meðfram stígunum til að vísa veginn. Nú eru stígrnir aðallega notaðir af útivistarfólki.
Lugano

Lugano er stærsta borgin í kantónunni Ticino í Sviss með 63 þús íbúa (2013) og er ört vaxandi. Hún er syðsta stóra borgin í Sviss og hefur á síðustu árum þróast í að vera þriðja stærsta bankakerfi landsins.

Lega og lýsing.

Lugano liggur við norðanvert Luganovatn, syðst í kantónunni, mitt á milli stóru vatnanna Lago Maggiore og Comovatn. Hún hefur verið flokkuð sem jaðarsvæði ítölsku borgarinnar Mílanó. Næstu borgir eru Locarno til norðvesturs (20 km), Como á Ítalíu til suðausturs (20 km) og Mílanó á Ítalíu til suðurs (80 km).

Skjaldarmerki.

Skjaldarmerki Lugano er hvítur kross á rauðum grunni, líkt og danski þjóðfáninn. Bókstafirnir L V G A eru í fjórum hornum merkisins. Þeir eru stytting á borgarheitinu, en bókstafurinn V var áður fyrr notaður fyrir U. Merkið er allar götur frá 12. öld.

Orðsifjar.

Lugano er dregið af latneska orðinu "lucus", sem merkir "helgur skógur" eða bara "skógur".

Söguágrip.

Elstu heimildir um byggð í Lugano eru um langbarðakonunginn Liutprand, sem eignaði sér ýmis verðmæti þar í bæ árið 724 og færði kirkjunni í Como að gjöf. Á næstu öldum var borgin bitbein milli borganna Como og Mílanó. 1335 náði Visconti-ættin eignarhaldi á borginni og hélst það til 1499,en þá réðust Frakkar inn í hertogadæmið Mílanó. Eftir fransk/ítalska stríðið í upphafi 16. aldar hertóku Svisslendingar héraðið og var það, ásamt borginni, að leppríki. Frakkar voru aftur á ferðinni 1798 og var Lugano þá innlimuð helvetíska lýðveldinu. Stofnuð var kantónan Lugano og varð borgin Lugano þá að höfuðborg hennar. Við endurskipulagningu lýðveldisins 1803 voru kantónurnar Lugano og Bellinzona sameinaðar í nýja kantónu, sem hlaut nafnið Ticino. Þá var ákveðið að borgirnar Lugano, Bellinzona og Locarno skyldu vera höfuðborg Ticino til skiptis í sex ár í senn. Lugano var því höfuðborg 1827 – 33, 1845 – 51 og síðast 1863 – 69. Þetta fyrirkomulag hélst til 1878, er þingið settist endanlega að í Bellinzona. Á síðustu árum hefur Lugano vaxið mjög, bæði við samruna nágrannabæja, sem og við tilflutning nýrra íbúa. Margir bankar eru starfræktir þar (rúmlega 100) og er borgin í dag orðin þriðja stærsta bankaborgin í Sviss. 90% vinnufærra manna starfa í þjónustugeiranum.