arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stríð Rússlands og Úkraínu

Rússnesk-úkraínska stríðið er viðvarandi og langvinn átök sem hófust í febrúar 2014, þar sem einkum Rússar og herir hliðhollir Rússum tóku þátt annars vegar og Úkraínu hins vegar. Stríðið hefur snúist um stöðu Krímskaga og hluta Donbas, sem eru að mestu alþjóðlega viðurkennd sem hluti af Úkraínu.

Aðdragandi stríðsins.

Þann 21. nóvember 2013 hófst áframhaldandi kreppa í Úkraínu þegar þáverandi forseti landsins Viktor Janúkóvitsj frestaði undirbúningsvinnu á samningi við Evrópusambandið um efnahagslegt samstarf. Hópur andstæðinga við þessari ákvörðun, þekktur sem Evrómajdan, byrjaði að mótmæla í verulegum mæli. Eftir nokkurra mánuða mótmæli var Janúkóvitsj komið frá völdum af mótmælendunum þann 22. febrúar 2014, þegar hann flúði Kænugarð, höfuðborg Úkraínu. Flótta fyrrverandi forsetans fylgdi ókyrrðartími í austur- og suðurhéröðum Úkraínu, þar sem merihlutinn er rússneskumælandi. Þar voru líka helstu stuðningsmenn Janúkóvitsj. Svo var stjórnmálakreppa á Krímskaga sem Rússland gerði tilkall til þann 18. mars. Því næst hefur ókyrrð sem var í Donetsk og Lúhansk breyst í stríð á milli ríkisstjórnar Úkraínu eftir byltinguna og uppreisnarmanna sem styðja Rússland.

2021-2022.

Í mars og apríl 2021 byrjuðu Rússar að safna þúsundum hermanna og búnaðar nálægt landamærum sínum að Úkraínu, sem er mesta herliðsöflun síðan innlimun landsins á Krímskaga árið 2014. Þetta olli alþjóðlegri kreppu og vakti áhyggjur af hugsanlegri innrás. Gervihnattamyndir sýndu hreyfingar hermanna, eldflauga og þungavopna. Hermennirnir voru fjarlægðir að hluta í júní. Kreppan var endurnýjuð í október og nóvember 2021, þegar yfir 100.000 rússneskum hermönnum var aftur safnað nálægt landamærunum í desember.

Þegar um 200.000 hermenn höfðu safnast að landamærum Úkraínu í febrúar létu Rússar til skarar skríða og réðust inn í landið.
Krímtataríska

Krímtataríska ("Qırımtatarca", "Qırımtatar tili", Къырымтатарджа, Къырымтатар тили) er móðurmál Krímtatara. Hún er tyrkneskt tungumál talað á Krímskaga og af krímverskum útflytjendum í Úsbekistan, Tyrklandi, Rúmeníu og Búlgaríu, auk þess í litlum mæli í Bandaríkjunum og Kanada. Gæta skal þess að rugla henni ekki saman við sanna tatarísku, sem er töluð í Rússlandi og skylt krímtatarísku, þó tungumálin séu ekki gagnkvæmt skiljanleg. Krímtatarska er svipaðri tyrknesku og er að nokkru leyti skiljanleg þeim sem tala það mál.

Í dag búa rúmlega 260.000 Krímtatarar á Krímskaga, og um það bil 150.000 manns eru í útlegð í Mið-Asíu (aðallega í Úsbekistan). Talið er að um 5 milljónir manns af krímverskum uppruna búi í Tyrklandi, en þeir eru afkomendur innflytjenda á 19. og 20. öldum. Af þessum 5 milljónum er áætlað að 2.000 manns tali krímtatarísku enn í dag. Smærri hópa Krímtatara er líka að finna í Rúmeníu (22.000 manns) og Búlgáríu (6.000 manns). Hún er ein þeirra tungumála sem er í mestri útrýmingarhættu í Evrópu.

Krímtatarísku má rita með annaðhvort latnesku eða kýrillísku stafrófi.
Hér var eitt sinn annað skóhorn

Hér var eitt sinn annað skóhorn er fjórða ljóðabók Gísla Þórs Ólafssonar. Hún kom út þann 14. september 2009 og gaf höfundur út sjálfur. Mynd á kápu gerði Óli Þór Ólafsson, en hann hafði áður gert kápumyndir á Harmonikkublús (2006) og Aðbókina (2007).

Meðal ljóða í bókinni er Andrés Önd en það kom seinna út á fyrstu plötu höfundar, Næturgárun árið 2012.
Nótt hinna löngu hnífa

Nótt hinna löngu hnífa kallast röð pólitískra morða sem hófust í Þýskalandi á miðnætti 30. júní 1934 og var lokið u.þ.b. þremur dögum síðar, 2. júlí. Þau voru vandlega skipulögð af Hitler og þýsku nasistastjórninni og tilgangurinn var að ryðja úr vegi óþægilegum andstæðingum innan nasistaflokksins. Fjöldi meðlima Stormsveita nasista (Brúnstakkar, Sturmabteilung, SA ) voru myrtir, m.a. leiðtogi þeirra Ernst Röhm og fleiri þekktir nasistar.

Morðin voru framin af SS og Gestapo. Staða Hitlers innan Þýskalands styrktist til muna eftir þau.
Hringhenda

Hringhenda er tegund af ferskeytlu sem einkennist af lóðréttu innrími í fyrstu lágkveðu í hverri ljóðlínu. Hún er því dýrar kveðin en óbreytt ferskeytla og er svo vinsæl meðal hagyrðinga að til eru margar vísur um hvað hún sé falleg. Hér er innrímið feitletrað til að sýna það skýrt:

Hringhenda er ekki takmörkuð við ferskeytlur með venjulegustu hrynjandi eða rími, heldur kallast það líka hringhendur, eða hringhent rím, í afbrigðum ferskeytlunnar, eins og breiðhendu eða langhendu, sem hafa aðra hrynjandi, eða í ferskeyttum háttum með öðru rími en víxlrími, svo sem samhendu eða stafhendu. Hér er stafhenda hringhend með feitletruðu innríminu:
Fjöltengi (hljómsveit)

Fjöltengi er íslensk hljómsveit sem hefur vakið athygli fyrir líflegan og kraftmikinn tónleikaflutning. Lög og textar fjalla um atburði og fólk sem tilheyra Kópavogi, sem er heimabær hljómsveitarinnar. Þekktustu lög Fjöltengis eru "Kiddaland", "Hvar er Sæbi?", "Bland í poka" og "Grafalvarlegt mál".
Swift

Swift er þýtt forritunarmál þróað af Apple til að smíða öpp fyrir iOS og OS X. Það var fyrst sýnt á ráðstefnu hugbúnaðarhönnuða árið 2014. Swift er hannað til að vinna með Cocoa og Cocoa Touch umhverfi frá Apple og Objective-C kóða.
Chilli pipar

Chilli pipar, Chili-pipar, chilipipar eða eldpipar er ávöxtur plantna af paprikuættkvísl innan náttskuggaættar. Ávextir þessir eru gjarnan nýttir til að krydda mat og fá fram hina einkennandi brennandi tilfinningu sem spendýr upplifa við að innbyrða efnið capsaicin sem einkennir ávexti paprikuættkvíslarinnar.
Petrus Plancius

Petrus Plancius (1552 – 15. maí 1622) var flæmskur stjarnfræðingur, kortagerðarmaður og prestur. Hann fæddist í Dranouter, sem er nú í Heuvelland í Vestur-Flæmingjalandi og var skírður Pieter Platevoet. Hann lærði guðfræði í Þýskalandi og Englandi. Á tuttugasta og fjórða ári varð hann prestur í Hollensku siðbótarkirkjunni.

Vegna ótta við trúarofsóknir af hálfu Rannsóknarréttarins flúði hann til Amsterdam þegar Spánverjar náðu að leggja Brussel undir sig árið 1585. Þar fékk hann áhuga á siglingafræði og kortagerð. Hann var svo heppinn að hafa aðgang að nýkeyptum sjókortum frá Portúgal og varð í kjölfar þess sérfræðingur í flutningaleiðum til Indlands. Hann trúði heils hugar á tilveru Norðausturleiðar norðan við Rússland þangað til þriðja sjóferð Willem Barents misheppnaðist árið 1597 og virtist gera út um vonir um slíka leið.
Frakklandsher

Frakklandsher er herafli Frakklands sem skiptist í franska landherinn, franska flotann, franska flugherinn og frönsku herlögregluna. Frakklandsforseti er yfirmaður heraflans og er sá eini sem getur gefið leyfi fyrir notkun kjarnorkuvopna. Franski herinn var talinn hafa á að skipa um 215.000 manns árið 2014. Frakklandsher hefur aðallega haft sig í frammi í fyrrum nýlendum Frakka í Afríku og Karíbahafi og tekið þátt í aðgerðum Friðargæsluliðs Sameinuðu þjóðanna og Atlantshafsbandalagsins.
Sund

Sund er íþrótt sem fellst í því að hreyfa sig með ýmsum aðferðum í vatni, án þess þó að snerta botn eða að nota vélarafl. Fólk byrjaði að keppa í sundi um árið 1830. Keppt er í fjórum mismunandi sundaðferðum en þær eru flugsund, baksund, bringusund og skriðsund. Einnig er keppt í fjórsundi en þá er notast við allar fjórar aðferðirnar, þá er vegalengdinni deilt jafnt niður á hinar fjórar aðferðirnar. Í fyrstu var ekki mikið um sund sem keppnisíþrótt heldur frekar sem almenna heilsubót. Eftir að fjölgun sundlauga átti sér stað fór sund að verða vinsælla í keppni og hefur tíðkast síðan.

Sund er nokkuð stór íþrótt á Íslandi og nýtur sífellt meiri vinsælda, til eru sundlið um allt land.
Otto Wathne

Otto Wathne var kaupmaður og útgerðarmaður á Seyðisfirði. Hann var ættaður frá Noregi en kom til Íslands fyrst árið 1869 og hóf síldveiðar á Seyðisfirði og byggði hús sem kallað var Vatnabugt á á Búðareyri. Útgerðin heppnaðist ekki og Otto fór til Englands og tók stýrimannapróf þar en kom aftur þegar síldveiðar Norðmanna hér við land hófust af krafti.
Hrunamannahreppur

Hrunamannahreppur (einnig kallaður ’"Gullhreppurinn"’ eða Ytri-Hreppur) er hreppur í uppsveitum Árnessýslu sem liggur austan Hvítár. Í hreppinum er mikil ylrækt, sérstaklega í þéttbýlinu á Flúðum við Litlu-Laxá, enda mikill jarðhiti á svæðinu. Í sveitinni er líka mikil nautgriparækt og er hreppurinn einna fremstur á landinu hvað mjólkurframleiðslu varðar. Á hreppamörkum Hrunamannahrepps og gamla Gnúpverjahrepps rennur Stóra-Laxá sem er mikil laxveiðiá.
Segulljós

Segulljós er í stjörnufræði ljósfræðilegt fyrirbrigði sem einkennist af litríkum dansi ljóss á næturhimninum sem orsakast af samverkun hlaðinna einda úr sólvindi og efri lögum andrúmslofts reikistjörnu.

Á Jörðinni, Júpíter, Úranus og Neptúnus orsakast segulljós af samverkun sólvinds og segulsviðs reikistjörnunnar sem hrindir honum frá sér nema við segulpólana tvo, suður- og norðurpólinn þar sem sólvindurinn sleppur í gegn og lendir í tilfelli Jarðarinnar á hitahvolfinu og myndar segulljós, þegar fyrirbrigðið á sér stað á suðurhvelinu er það kallað suðurljós en norðurljós á norðurhvelinu.
1032

Árið 1032 (MXXXII í rómverskum tölum)
1048

Árið 1048 (MXLVIII í rómverskum tölum)
1085

Árið 1085 (MLXXXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1094

Árið 1094 (MXCIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
909

909 (CMIX í rómverskum tölum)
914

914 (CMXIV í rómverskum tölum)
925

925 (CMXXV í rómverskum tölum)
931

931 (CMXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
937

937 (CMXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
951

951 (CMLI í rómverskum tölum)
956

956 (CMLVI í rómverskum tölum)
964

964 (CMLXIV í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
970

970 (CMLXX í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
976

976 (CMLXXVI í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
983

983 (CMLXXXIII í rómverskum tölum)
998

998 (CMXCVIII í rómverskum tölum)
Stjärnsund

Stjärnsund er þéttbýli í sveitarfélaginu Hedemora i Svíþjóð. Þar búa 161 manns (2010).
Dómkirkjan í Flórens

Dómkirkjan í Flórens (ítalska: "Cattedrale di Santa Maria del Fiore", dómkirkja heilagrar Maríu í Flórens; eða almennt "Il Duomo di Firenze", „dómkirkjan í Flórens“) er dómkirkja í borginni Flórens á Ítalíu. Kirkjan var reist á grunni eldri kirkju sem var helguð heilagri Reparötu en nýja kirkjan er helguð heilagri Maríu sem er kennd við borgina sjálfa ("del Fiore", sem vísar til borgarinnar). Hún er í gotneskum stíl samkvæmt teikningu Arnolfo di Cambio og er gerð úr múrsteini og marmara. Vinna við hana hófst árið 1296. Hún var vígð árið 1436 þegar lokið hafði verið við hvelfinguna sem Filippo Brunelleschi hannaði. Kirkjan er klædd grænum og hvítum marmara en framhlið hennar var gerð í nýgotneskum stíl á 19. öld.

Dómkirkjan stendur á dómkirkjutorginu, Piazza del Duomo, í jaðri hinnar sögulegu miðborgar Flórens. Kirkjan sem stóð þar á undan henni var upphaflega utan borgarmúranna. Á torginu standa líka Skírnarkirkjan í Flórens og Klukkuturn Giottos. Allar þrjár byggingarnar eru hluti af heimsminjaskrá UNESCO ásamt miðborginni allri. Kirkjuskipið er eitt af þeim stærstu sem finnast á Ítalíu og hvelfingin er stærsta hvelfing sem byggð hefur verið úr hlöðnum steini.

Kirkjan er biskupskirkja kaþólska erkibiskupsdæmisins í Flórens. Núverandi erkibiskup er Giuseppe Betori.
Aðalheiður Hólm Spans

Aðalheiður Pálína Sigurgarðsdóttir Hólm Spans (Heiða Hólm) (f. 20. september 1915, d. 27. ágúst 2005) var fyrsti formaður starfsstúlknafélagsins Sóknar. Hún gegndi því starfi frá stofnun félagsins, árið 1934, og fram á miðjan fimmta áratuginn. Aðalheiði var veitt Hin íslenska fálkaorða, árið 1991, fyrir störf sín í þágu íslenskra verkakvenna fyrir og eftir seinni heimsstyrjöld og aðstoð við Íslendinga í Hollandi. Minningar hennar voru skráðar af Þorvaldi Kristinssyni í bókinni "Veistu, ef vin þú átt", sem kom út 1994.

Æviágrip.

Aðalheiður fæddist á Eysteinseyri við Tálknafjörð, dóttir Sigurgarðs Sturlusonar og Viktoríu Bjarnadóttur.

Átján ára gömul réði Aðalheiður sig sem gangastúlku á Landspítalann í Reykjavík og þar fór hún fljótlega að blanda sér í ýmis réttindamál. Sumarið 1934 stofnuðu 26 stúlkur frá Landspítalanum, Vífilstöðum, Laugarnessspítala og Kleppi, Starfsstúlknafélagið Sókn. Rétt til inngöngu í félagið höfðu „allar þær stúlkur er vinna við matreiðslu, þvotta, hreingerningar og saumastörf” en einnig átti að reyna að ná vistráðnum stúlkum inn í félagið. Aðalheiður var kjörin fyrsti formaður Sóknar, þá tæplega 19 ára gömul, og sinnti því starfi í rúman áratug, eða fram yfir lok seinni heimsstyrjaldar. Meðal fyrstu verka hennar var að leiða Sókn í kjarasamningum starfsstúlkna við ríkisspítalana, þeim fyrstu sinnar tegundar, og voru þeir undirritaðir 2. nóvember 1935. Í þeim var m.a. afmörkuð lengd vinnudags stúlknanna, samið um greiðslur fyrir yfirvinnu og kveðið á um veikindaréttindi - sem var algjör nýlunda á þessum tíma og mikið afrek hjá Aðalheiði og Sóknarkonum.

Aðalheiður Hólm hafði sterk tengsl inn í Kommúnistaflokk Íslands, þótt sjálf stæði hún utan flokka sem formaður Sóknar allt þar til hún gerðist stofnfélagi í Sósíalistaflokknum árið 1938.

Aðalheiður giftist Wugbold Spans loftskeytamanni og seinna upplýsingafulltrúa við Háskólasjúkrahúsið í Utrecht í Hollandi, árið 1944. Varð þeim þriggja barna auðið og bjó fjölskyldan í Hollandi frá 1946. Aðalheiður lést í Utrecht í Hollandi 27. ágúst 2005.
797

Árið 797 (DCCXCVII í rómverskum tölum)
804

Árið 804 (DCCCIV í rómverskum tölum)
811

Árið 811 (DCCCXI í rómverskum tölum)
431

Árið 431 (CDXXXI í rómverskum tölum)
440

Árið 440 (CDXL í rómverskum tölum)
41

Árið 41 (XLI í rómverskum tölum)
Túlín

Túlín er frumefni með efnatáknið Tm og sætistöluna 69 í lotukerfinu.

Túlín hefur bjartan, silfurgráan gljáa, er auðunnið og sjaldgæfast allra sjaldgæfra jarðmálma. Það hefur nokkuð tæringarviðnám í þurru lofti og er vel teygjanlegt. Náttúrulegt túlín er eingöngu úr samsætunni Tm-169.

Notkun.

Vegna þess hversu fágætt túlín er hafa ekki fundist mörg not fyrir það í almennum tilgangi. Það hefur verið notað til að smíða leysa en sökum mikils framleiðslukostnaðar hafa þeir ekki reynst arðvænlegir.

Saga.

Sænski efnafræðingurinn Per Teodor Cleve uppgötvaði túlín árið 1879 er hann leitaði að óhreinindum í oxíðum annarra sjaldgæfra jarðmálma. Hann byrjaði á því að fjarlægja öll þekkt óhreinindi erbíu (Er2O3) og eftir ákveðið ferli, vann hann úr því tvö ný efni; eitt brúnt og hitt grænt. Brúna efnið reyndist vera oxíð frumefnisins holmín og kallaði hann það holmíu, en græna efnið var oxíð áður óþekkts frumefnis. Cleve nefndi oxíðið túlíu og frumefni þess túlín eftir Túle, sem er gamalt rómverskt nafn yfir goðsagnakennt land í norðri, væntanlega Skandinavíu.

Tilvist.

Túlín finnst aldrei í hreinu formi í náttúrunni, en finnst þó í litlum mæli í steinum ásamt öðrum sjaldgæfum jarðmálmum. Það er aðallega unnið úr mónasíti (~0,007% túlín) úr straumseti með jónskiptiaðferðum. Engin efnasambönd túlíns eru mikilvæg iðnaði.

Samsætur.

Náttúrulegt túlín er úr einu stöðugu samsætu þess, Tm-169 (100,0% náttúruleg gnægð). Efnið á sér 31 geislasamsætu, sem hefur verið lýst, og stöðugastar þeirra eru Tm-171 sem hefur helmingunartímann 1,92 ár, Tm-170 með helmingunartímann 128,6 daga, Tm-168 með helmingunartímann 93,1 daga og Tm-167 með helmingunartímann 9,25 klukkustundir. Allar hinar geislasamsæturnar hafa helmingunartíma undir 64 klukkustundum og meirihluti þeirra undir 2 mínútum. Túlín hefur einnig 14 systurkjarna og eru þeir stöðugustu Tm-164m (helmingunartími 5,1 mínúta), Tm-160m (helmingunartími 74,5 sekúndur) og Tm-155m (helmingunartími 45 sekúndur).

Samsætur túlíns hafa atómmassa frá 145,966 (Tm-146) upp í 176,949 (Tm-177). Aðalsundrunarháttur þess áður en kemur að algengustu stöðugu samsætunni, Tm-169 er rafeindahremming og aðalsundrun eftir það er betasundrun. Aðaldótturefni þess áður en kemur að Tm-169 eru samsætur frumefnis 68 (erbín) og aðaldótturefni á eftir eru samsætur frumefnis 70 (ytterbín).

Varúðarráðstafanir.

Túlín er metið sem vægt eitur og skyldi meðhöndla það með aðgát. Af málmdufti þess stafar eld- og sprengihætta.
49

Árið 49 (XLIX í rómverskum tölum)
70

Árið 70 (LXX í rómverskum tölum)
Ræktað kjöt

Ræktað kjöt eða kjöt ræktað í tilraunastofum er dýrakjöt sem aldrei hefur verið hluti af lifandi dýri að öðru leyti en í því er blóðvatn ("serum") frá kálfafóstrum úr slátruðum kúm. Slíkt kjöt hefur verið ræktað í tilraunastofu við háskólann í Maastricht í Hollandi.
Hliðarhljóð

Hliðarhljóð eða hliðmælt hljóð er samhljóð sem líkist "l". Þegar hliðarhljóð er mælt flæðir loft meðfram tungunni, en það getur ekki farið þversum miðju munnsins því tungun stíflar það. Með flestum hilðarhljóðum snertir tungun efri tennurnar (sjá tannhljóð) eða tannbergið rétt fyrir aftan tönnunum (sjá tannbergshljóð). Algengustu hliðarhljóðin eru nálgunarhljóð, sem tilheyra mjúkhljóðum, en hliðmælt önghljóð og hálflokhljóð eru til á sumum tungumálum.

Flokkun.

Smellihjóð.

[[Flokkur:Samhljóð]]
Aurskriða

Í miklum rigningum verður jarðvegurinn afar blautur og þungur ef holklaki er undir vegna þess að þá nær regnvatnið ekki að síga niður.

Á hallandi landi getur þetta orðið til þess að gróðurþekjan rifnar í sundur í stað þess að leggjast í fellingar og aurskriður fara af stað.

Þær fletta jarðveginum stórum spildum og bera mikið magn af jarðvegi og auri niður á láglendi. Aurskriður af þessu tagi eru hættulegar og hafa valdið stórtjóni og mannsköðum.
Séniver

Séniver er brennt vín frá Hollandi kryddað með einiberjum og stundum fleiri kryddjurtum eins og anís, hvönn, kerfli og kúmeni. Gamaldags ("oude") séniver er gert með því að eima maltvín upp að 50% styrkleika. Nýmóðins ("jonge") séniver er gert úr blöndu af eimuðu maltvíni og áfengi gerðu úr öðru korni eða sykri.

Séniver er upprunnið á Flandri á 13. öld. Gin er enskur líkjör sem byggist á séniver og er nánast eins og "jonge" séniver.
Saint-Barthélemy

Saint-Barthélemy er lítil eldfjallaeyja á Hléborðseyjum í nyrðri hluta Litlu-Antillaeyja í Karíbahafi sem sem telst til hinna sameiginlegu frönsku landsvæða. Þessi 25 ferkílómetrar eyja er umkringd sand- og kóralrifjum. Íbúar hafa sitt eigið svæðisráð og framkvæmdastjórn. Eyjan telst ekki hluti af Evrópusambandinu en evra er engu að síður gjaldmiðill eyjunnar.

Saint-Barthélemy er eldfjallaeyja umkringd sand- og kóralrifjum. Hún er 25 ferkílómetrar að stærð. Eyjan er um 35 km suðaustan við Saint Martin og norðan við eyjuna Sankti Kristófer. Púertó Ríkó er 240 km vestar.

Íbúar sem eru franskir ríkisborgarar eru tæplega tíu þúsund. Höfuðstaður eyjarinnar er Gustavia sem er jafnframt aðalhöfnin.

Saga.

Frumbyggjar í Karíbahafi kenndri við Taíno ættflokkinn kölluðu eyjuna Ouanalao. Kristófer Kólumbus var fyrsti Evrópumaðurinn sem kom á eyjuna árið 1493. Hann nefndi eyjuna eftir bróðir sínum Bartolomeo. Eyjan varð nokkur hundruð árum síðar nýlenda frakka. Franska Vestur-Indíufélagið eignaðist eyjuna um tíma en árið 1674 varð hún formlegur hluti franska konungsríkisins.

Breska konungsríkið yfirtók eyjuna árið 1758 í nokkur ár. Louis XVI frakkakonungur gaf síðan eyjuna til Svíþjóðar árið 1784 í skiptum fyrir viðskiptiréttindi í Gautaborg.

Eyjan er sú eina í Karíbahafi sem lengi var sænsk nýlenda, en Gvadelúp var einnig um skamma hríð undir sænskri stjórn undir lok Napóleonsstyrjaldanna. Tákn úr skjaldarmerki Svíþjóðar eru enn í skjaldarmerki eyjarinnar. Tunga og menning íbúa er samt frönsk að uppruna.

Saint-Barthélemy var lengst af frönsk hjálenda undir sömu stjórn og Gvadelúpeyjar sem franskt handanhafshérað. Árið 2003 samþykktu íbúar aðskilnað frá Guadeloupe í þjóðaratkvæðagreiðslu. Eyjan er ein af fjórum hjálendum í Litlu-Antillaeyjum sem mynda Frönsku Vestur-Indíur ásamt Saint-Martin, Gvadelúp og Martíník.

Íbúar óskuðu eftir að vera utan Evrópusambandsins og var það samþykkt formlega í ársbyrjun 2012.

Gjaldmiðill eyjunnar er þó Evra Evrópusambandsins.

Lýðfræði.

Á árinu 2014 bjuggu 9.171 íbúar á eyjunni. Ólíkt mörgum öðrum eyjum í Karíbahafi eru flestir íbúar eyjunnar hvítir.

Efnahagur.

Eyjaskeggjar hafa einkum þróað verslun og viðskipti í gegnum höfnina í höfuðstaðnum Gustavia. Þar er fríhöfn og ferðaþjónusta fyrir efnafólk einkum frá frá Norður-Ameríku með lúxus hótelum. Velmegun eyjarinnar af þessum viðskiptum endurspeglast í háum lífskjörum borgaranna. Matur er að mestu innfluttur frá Bandaríkjunum og Frakklandi. Eyjan er vinsæll ferðamannastaður einkum á veturna. Ferðaþjónusta dregur að um 200.000 gesti á hverju ári.

Tenglar.

Ferðaheimur: Karíbasvæðið- Sagan
Frederiksberg

Frederiksberg er bær á höfuðborgarsvæði Danmerkur sem nær yfir um 9 ferkílómetra. Íbúar eru rúm 100 þúsund. Bærinn er umkringdur Kaupmannahöfn á allar hliðar og engin sýnileg mörk milli bæjarins og höfuðborgarinnar. Bærinn dregur nafn sitt af Friðriksborgarhöll sem Friðrik 4. reisti þar 1700-1703. Svæðið varð þá vinsælt sumarhúsaland aðalsins í Kaupmannahöfn. Eftir að danska þingið aflétti banni við varanlegum byggingum utan múra Kaupmannahafnar um miðja 19. öld óx Frederiksberg hratt og íbúar voru 80.000 um aldamótin 1900.

Í Frederiksberg eru mörg græn svæði og fáar breiðar götur. Bærinn þykir með betri hverfum Kaupmannahafnar að búa í.
Allsherjarverkfall

Allsherjarverkfall er verkfall sem margir eða allir verkamenn á mikilvægum vinnistöðum í ákveðnum bæ, borg eða landi taka þátt í á sama tíma. Tilgangur allsherjarverkfall getur verið stjórnmálalegur, hagfræðilegur eða byltingarkenndur. Fyrstu allsherjarverkföll áttu sér stað á 19. öld eftir iðnbyltinguna, en þau hafa verið frekar tíð í Evrópu frá þeim tíma.
Ed Miliband

Ed Miliband (f. 24. desember 1969) er breskur þingmaður og fyrrverandi leiðtogi Verkamannaflokksins. Flokkurinn er í andstæðustjórn eins og er. Hann hefur verið þingmaður frá árinu 2005 og var ráðherra í ríkisstjórn Gordon Brown árin 2007 til 2010. Bróðir hans David Miliband er líka þingmaður í Verkamannflokknum.

Hann fæddist í London og útskrifaðist í sálfræði, stjórnmálafræði og hagfræði við Oxford-háskóla áður en hann fór í meistaranám í hagfræði við London School of Economics. Hann varð blaðamaður og svo rannsóknarmaður í Verkamannaflokknum. Í gegnum árin kynntist hann Gordon Brown og varð formaður efnahagsráðgjafaráðs hjá breska fjármálaráðuneytinu.

Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2007 skipaði hann Miliband í embætti ráðherra fyrir ríkisstjórnina. Hann hlaut stöðuhækkun árið 2008 þegar hann var skipaður í nýja embættið orku- og loftlagsbreytingaráðherra. Árið 2010 hætti hann í þessu starfi og varð leiðtogi Verkamannaflokksins. Hann gegndi þeirri stöðu til ársins 2015 en þá sagði hann af sér eftir slæmt gengi í þingkosningum þess árs og við honum tók Jeremy Corbyn.
Svampur

Svampur er hreinsivirki úr gleypnu efni. Þeir eru notaðir til að þrífa ólek yfirborð. Svampar geta sogið inn mikið vatn eða hreinsiefni. Flestir svampar eru úr viðartrefjum eða plastefni, en það er enn hægt að kaupa náttúrulega svampa. Slíkir svampar eru oftast notaðir til að þvo líkamann eða við málningu.

Svampir eru notaðir í mismunandi samhengi, t.d. við þrif í eldhúsi eða baðherbergi, til uppþvotts, bílaþvotts og fleira. Sérhæfðir svampar eru til sem henta ákveðinni notkun. Til dæmis eru margir svampir ætlaðir til heimilisþrifa með hrjúfri hlið til að skrúbba með.

Í svömpum úr viðartrefjum getur mygla vaxið vel ef þeir eru ekki sótthreinsaðir oft.