arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Álfur egðski

Álfur egðski var landnámsmaður í Ölfusi og bjó á Núpum. Hann var frá Ögðum í Noregi eins og viðurnefni hans gefur til kynna og hraktist þaðan undan Haraldi hárfagra.

Álfur kom til Íslands og lenti skipi sínu í Álfsósi. Það nafn er nú týnt en kann að hafa verið mynni Ölfusár og raunar hefur sú kenning komið fram að sveitarheitið Ölfus sé afbökun úr Álfsós. Álfur nam Ölfus allt vestanvert fyrir utan Varmá og bjó á Gnúpum (Núpum). Bróðursonur Álfs, Þorgrímur Grímólfsson, kom til landsins með honum. Landnáma segir að móðir hans hafi verið Kormlöð dóttir Kjarvals Írakonungs. Álfur var barnlaus og tók Þorgrímur arf eftir hann. Sonur Þorgríms var Eyvindur, faðir Þórodds spaka, goða í Ölfusi, föður Skafta lögsögumanns.
Bersi goðlaus Bálkason

Bersi Bálkason goðlaus var landnámsmaður sem byggði fyrstur Langavatndal í Mýrasýslu. Í Landnámabók segir að hann hafi fyrst búið á Bersastöðum (Bessastöðum) í Hrútafirði, en hann var sonur Bálka Blængssonar, sem nam Hrútafjörð allan. Síðan flutti hann sig um set og nam Langavatnsdal. Í Hauksbók Landnámu segir að landnámsjörð hans hafi heitið Torfhvalastaðir. Sagnir eru um byggð og jafnvel kirkjustað í dalnum fyrr á öldum en hann hefur þó yfirleitt legið í eyði.

Kona Bersa er sögð hafa verið dóttir Þórhadds landnámsmanns í Hítardal en sonur þeirra var Arngeirr faðir Bjarnar Hítdælakappa sem saga er um.
USC Annenberg School for Communication

USC Annenberg School for Communication &amp; Journalism er háskólastofnun við University of Southern California sem sérhæfir sig í kennslu og rannsóknum í samskiptum og fjölmiðlun. USC Annenberg var sett á stofn árið 1971. Félagsfræðingurinn Manuel Castells hefur starfað við skólann frá árinu 2003. í október 2009 breyttist nafn skólans úr "Annenberg School for Communication" í "Annenberg School for Communication &amp; Journalism."
Verðlaun Norðurlandaráðs

Verðlaun Norðurlandaráðs eru veitt af Norðurlandaráði ár hvert. Verðlaunin eru afhent á Norðurlandaráðsþingi.

Verðlaunin eru kennd við ráðið og eru veitt fyrir bókmenntir, tónlist, kvikmyndir, barna- og unglingabókmenntir og náttúru- og umhverfisstarf. Hvert Norðurland sér um tilefningar til verðlaunanna og sérstakar dómnefndir, skipaðar fulltrúum frá Norðurlöndunum, velja svo vinningshafa.

Verðlaunaféð er 350.000 danskar krónur í hverjum flokki fyrir sig.
Nikulás frá Lynne

Nikulás frá Lynne (enska: "Nicholas of Lynn", latína: "Nicolas de Linna") var enskur stjörnufræðingur á 14. öld. Sumir telja að hann hafi skrifað bókina "Inventio Fortunata" sem er lýsinga á ferðalagi til Grænlands og Norðurpólsins. Aðrir telja hann alls ekki höfund bókarinnar, heldur Hugh nokkurn sem kenndi sig við Írland.
Halldór J. Kristjánsson

Halldór Jón Kristjánsson (f. 13. janúar 1955 í Reykjavík) er fyrrverandi bankastjóri Landsbanka Íslands. Sólon Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóri Búnaðarbankans, segir Halldór hafa þrýst á sig að veita Björgólfi Guðmundssyni og syni hans Björgólfi Thor lán fyrir kaupum á Landsbankanum þegar hann var einkavæddur í skrefum á árunum 1999-2003.

Ævi.

Halldór lauk stúdentsprófi frá Tyrefjord Høyere Skole í Noregi árið 1973. Hann stundaði nám í lífefnafræði (e. Associate Degree) við Loma Linda University í Bandaríkjunum 1974-1975. Lauk lögfræðipróf frá Háskóla Íslands 1979. L.L.M.-próf í þjóðarrétti (e. International Legal Studies) við New York-háskóla, School of Law 1981. Framhaldsnám í samningarétti við Harvard Law School 1986.
Halldór Blöndal

Halldór Blöndal (fæddur þann 24. ágúst, 1938) var forseti Alþingis frá árinu 1999 til ársins 2005 og fyrrum landbúnaðar- og samgönguráðherra. Hann gegndi þingmennsku fyrir Sjálfstæðisflokkinn í 28 ár, á árunum 1979-2007. Halldór var samgönguráðherra í átta ár, frá 1991 til 1999, meðan landsmenn farsímavæddust og tengdust internetinu. Á árunum 1991-1995 var hann hvort tveggja landbúnaðar- og samgönguráðherra. Á vorþingi, að loknum Alþingiskosningum 1999, var hann kjörinn forseti Alþingis.

Hann beitti sér fyrir gerð og samþykkt langtíma áætlunar í vegamálum, lagði niður Ríkisskip og breytti Pósti og Síma í tvö hlutafélög. Halldór útskrifaðist frá Menntaskólanum á Akureyri 1959, hvar hann hafði ritstýrt Gambra og skólablaðinu Muninn. Halldór sat í stjórn Sambands ungra sjálfstæðismanna 1965-1969 og í fjölda ára í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins.
Cecilienhof-kastalinn

Cecilienhof er kastali í þýsku borginni Potsdam. Hann er yngsti kastali keisaraættarinnar í Þýskalandi og var reistur í enskum sveitastíl. Hann er þekktastur fyrir að hýsa Potsdam-ráðstefnuna. Í húsinu gaf Harry S. Truman fyrirmæli í síma um að varpa kjarnorkusprengju á Hiroshima.

Saga Cecilienhof.

Það var Vilhjálmur II, síðasti keisari Þýskalands, sem lét reisa kastalann 1914-1917 í þeim tilgangi að krónprinsinn gæti átt þar athvarf. Kastalinn var óvenjulegur í laginu, enda reistur að mestu úr eikarviði í enskum sveitastíl (Tudorstíl). Á þakinu eru 55 skorsteinar, allir mismunandi. Heimstyrjöldin fyrri tafði fyrir um framkvæmdir. Kastalinn var þó vígður 1917, aðeins ári áður en heimstyrjöldinni lauk. Þetta reyndist vera síðasti kastali sem Hohenzollern-ættin (konungs- og keisaraættin í Prússlandi og Þýskalandi) lét reisa. Krónprinsinn Vilhjálmur og eiginkona hans, Cecilía, fluttu inn í kastalann, sem nefndur var eftir henni. Parið bjó aðeins í ár í kastalanum. Árið 1918 töpuðu Þjóðverjar stríðinu. Keisarinn sagði af sér og fjölskyldan fór í útlegð til Hollands. Stjórn Weimar-lýðveldisins skilaði hins vegar Vilhjálmi og Cecilíu kastalanum 1926 og bjuggu þau þar allt til 1945. Þá hertóku Sovétmenn Potsdam og ráku þau burt. Í júlí og ágúst 1945 var Potsdam-ráðstefnan haldin í þessum kastala. Sovétmenn tóku húsgögn og annað og fluttu það í annað hús, en fluttu önnur húsgögn inn. Gömlu húsgögnin brunnu hins vegar í húsbruna og eyðilögðust þau öll. Potsdam-ráðstefnan var fundur Winston Churchill, Jósefs Stalíns og Harry S. Trumans og fylgdarlið þeirra, en á henni ræddu þeir um framtíðarskipan Þýskalands og annarra landa, s.s. Póllands. Meðan á ráðstefnunni stóð tapaði flokkur Churchills í kosningum heima fyrir og nýr forsætisráðherra Bretlands, Clement Attlee, tók við sæti Churchills á ráðstefnunni. Það var einnig í þessu húsi sem Truman gaf fyrirmæli í síma um að varpa kjarnorkusprengju á Hiroshima. Eftir að ráðstefnunni lauk var kastalinn og garðurinn opnaður fyrir almenning. Árið 1960 var hótel opnað í vesturálmunni. 1990 var kastalinn settur á heimsminjaskrá UNESCO. Kastalinn hefur nokkrum sinnum verið notaður fyrir sérstaka viðburði eftir það. Árið 2004 kom Elísabet 2. Bretadrottning í heimsókn til Þýskalands og gisti í þessu húsi. Árið 2007 hittust utanríkisráðherrar G8-ríkjanna í þessu húsi.
Salerni (hreinlætistæki)

Salerni einnig kallað klósett er hreinlætistæki sem menn nota til að gera þarfir sínar. Orðið "salerni" er oft einnig haft um herbergið sem hýsir hreinlætistækið.

Orðið klósett er talið tökuorð úr dönsku, "kloset" og að það hafi þangað komið úr ensku, samanber "water-closet". Talið er að merking þess sé skyld enska orðinu "closed" og gæti því hafa þýtt herbergi eða staður þar sem maður gat lokað að sér.

Tilraunir með umhverfisvæn salerni.

Tilraunir hafa verið gerðar með umhverfisvæn salerni, aðalega í þeim tilgangi að spara vatn. Eitt slíkt er "sagklósett". Það líkist venjulegu vatnssalerni fyrir utan það að salernið notar sag í stað vatns en sagið er hægt að losa beint í jarðveg eða nýta til moltugerðar. Aðrar svipaðar tilraunir með umhverfisvæn salerni eru "eldklósett" og "frostklósett", það fyrra notar eld til að eyða úrganginum, hið síðara notar mjög kalda hluti eins og ís og freon til að frysta úrganginn.

Bill Gate milljarðarmæringur og eiginkona hans Melinda hafa fjárfest 42 milljónum dollara til þess að vísindamenn geti búið til eftirsóknarvert og ódýrt klósett sem þarf hvorki rafmagns né skólplögn og getur búið til orku fyrir fátækt fólk sem á bát. Ýmsa möguleika er verið að kanna eins og örbylgjuklósettið sem notar örbylgjutækni til þess að umbreyta með geislun saur notandans í rafgas sem beisla má og nýta sem orkugjafa. Hjá Caltech hefur líka verið stungið uppnám því að búa til sólarklósett sem að myndi nota sólarorku til þess að breyta úrganginum í vetni.
Einstein-turninn (Potsdam)

Einstein-turninn er nýtískuleg stjörnuathugunarstöð sem Albert Einstein og Erwin Freundlich hönnuðu sameiginlega í þýsku borginni Potsdam.

Turninn.

Meðan Albert Einstein vann að útfærslu almennu afstæðiskenningarinnar 1911-1915, skoraði hann á vísindamenn að sannreyna kenningu sína. Það var vísindamaðurinn Erwin Freundlich, góðkunningi Einsteins, sem vildi búa til stjörnustöð og sannreyna kenninguna. Hann og Einstein bjuggu sameiginlega til teikningarnar ásamt Erich Mendelsohn arkítekt, en á þessum tíma var Einstein prófessor við Humboldt-háskólann í Berlín. Húsið var hins vegar ekki reist fyrr en 1919-1922 og vegna hins sérkennilega útlits var það þegar kallað Einsteinturm. Ísetning hinna viðkvæmu tækja tók einnig langan tíma, en 1924 var stöðin fullbúin. Húsið er afar sérkennilegt í laginu, en efst eru rennihurðirnar sem opna og loka fyrir stjörnusjónaukann. Sjónaukinn stendur á eigin sökkli og er ekki áfastur né tengdur húsinu sjálfu. Stjörnustöðin átti í miklum erfiðleikum vegna tíðra skemmda á steypu hússins. Steypubyggingar voru á þessum tíma ekki fullþróaðar, sérstaklega ekki byggingar í óreglulegu formi. Eftur aðeins 5 ár þurfti að gera bygginguna upp með ærnum tilkostnaði. Í loftárásum 1945 sprakk sprengja nálægt húsinu og skemmdist það lítillega. Eftir stríð var sama sagan. Bilanir voru tíðar og sífellt þurfti vinna að viðgerðum. 1990 var jafnvel talið að húsið væri ónýtt, en dýrar endurbætur björguðu því. Það er friðað í dag.

Vísindin.

Einstein og Freundlich hönnuðu stöðina með það fyrir augum að mæla beygingu á rauðu ljósi nálægt sólinni og þar með staðfesta eitt af þeim fyrirbærum sem afstæðiskenningin spáir fyrir um. En sökum þess hve miklar truflanir gengu út frá sólinni reyndist þeim ekki unnt að fá nákvæmar mælingar á þessum tíma. Það var ekki fyrr en á sjötta áratugnum að réttar niðurstöður fengust á þessari stjörnustöð. Einstein var þá búsettur í Bandaríkjunum og lést 1955. Í dag er stöðin aðallega notuð fyrir rannsóknir á sólinni.

Brjóstmynd af Einstein.

Í anddyri stjörnustöðvarinnar er brjóstsmynd af Einstein úr bronsi. Hún stóð upphaflega í vinnusalnum. 1933, þegar nasistar komust til valda í Þýskalandi, flúði Einstein land, enda af gyðingaættum. Nasistar tóku stjörnustöðina og breyttu heiti hennar. Þeir fyrirskipuðu einnig að bræða brjóstmyndina. En eftir stríð fannst brjóstmyndin vel falin í geymslu hússins. Einhver mun hafa óhlýðnast fyrirskipunum og bjargað myndinni á þennan hátt.
Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (7. þáttaröð)

Halldór Halldórsson (fæddur 19. nóvember 1948) er stærðfræðingur og dósent við Háskólann í Reykjavík

Ævi og störf.

Halldór lauk stúdentsprófi af náttúrufræðibraut frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1968. Sama ár hóf hann nám í hreinni stærðfræði við University of St.Andrews í Skotlandi . Hann útskrifaðist árið 1972 með B.Sc Honours gráðu.

Hann starfaði við Menntaskólann við Hamrahlíð árin 1975-1980. Þar kenndi hann stærðfræði, eðlisfræði og stjörnufræði. Árið 1977 tók hann við starfi deildarstjóra við stærðfræði. Á þessum árum var hann einnig stundakennari við ýmis stærðfræði- og eðlisfræðinámskeið í Háskóli Íslands.

1982 hefur Halldór masters nám í nytjastærðfræði við Rensselaer Polytechnic Institude í New York. Hann hlaut þaðan M.Sc. gráðu við stærðfræðileg líkön árið 1983. Sama ár hóf hann masters nám við tölvunarfræði við University of Wisconsin. Hann hlýtur M.Sc. gráður í tölvunarfræðum þaðan árið 1984.

Hann hóf störf við Háskólann í Reykjavík (þáverandi Tækniskóla Íslands) við tölvunarfræðikennslu þar sem hann vann að þróun á tölvunarfræðideild HR. Halldór hefur síðan starfað við kennslu á tölvunarfræðideild Háskólans í Reykjavík.

Halldór sat í stjórn Íslenska Stærðfræðafélagsins árið 2006.
Vesturbyggð

Vesturbyggð er sveitarfélag á sunnanverðum Vestfjörðum. Það varð til 11. júní 1994 við sameiningu fjögurra sveitarfélaga: Barðastrandarhrepps, Rauðasandshrepps, Bíldudalshrepps og Patrekshrepps. Sameiningartillagan var felld í kosningum á Tálknafirði og eru nú tvö sveitarfélög á sunnanverðum Vestfjörðum, Tálknafjarðarhreppur og Vesturbyggð. Sveitarfélagið nær yfir alla suðurfirði Vestfjarða frá Arnarfirði að Kjálkafirði, að Tálknafirði undanskildum.

Til Vesturbyggðar teljast byggðakjarnarnir Birkimelur á Barðaströnd, Bíldudalur og Patreksfjörður og sveitirnar Barðaströnd, Breiðavík, Hænuvík, Ketildalir, Látrar, Rauðisandur og Suðurfirðir. Fyrrum voru sex hreppar á suðursvæði Vestfjarða: Barðastrandahreppur, Ketildalahreppur, Patrekshreppur, Rauðasandshreppur, Suðurfjarðahreppur og Tálknafjarðarhreppur.
Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (9. þáttaröð)

Vegabréf (eða passi) er skjal sem ríkisstjórn lætur borgurum í té og er þeim kennimark og sönnun á þjóðerni og auðveldar þeim þannig ferðalög milli landa. Upplýsingar sem fram koma í vegabréfi eru meðal annars: nafn, fæðingardagur, kyn og fæðingarstaður. Vegabréf þarf að sýna við vegabréfaskoðun landamæravarða.

Vegabréf eitt og sér veitir ekki eiganda þess rétt til að fara inn í annað land, þiggja hjálp frá ræðismannsskrifstofu eða annan rétt erlendis. Hins vegar veitir það eiganda þess rétt til að fara aftur inn í land það sem gaf út vegabréfið. Verndunarréttir og aðrir slíkir réttir stafa af alþjóðasamningum milli sérstrakra landa. Rétturinn til að koma aftur heim stafar af lögum landsins sem gaf út vegabréfið.

Til eru vegabréfasambönd milli landa sem leyfa borgurum aðildarríkjanna að ferðast yfir landamærin án vegabréfs, eins og Norræna vegabréfasambandið. Á svipaðan hátt mega borgarar frá löndum á Schengen-svæðinu ferðast án vegabréfs.

Þegar maður heimsækir sum lönd er stundum nauðsynlegt að fá vegabréfsáritun til þess að fara inn í landið og dveljast þar.
Sandsílaætt

Sandsílaætt (fræðiheiti "Ammodytidae") eru ætt mjósleginna fiska eða síla. Latneska nafnið Ammodytes vísar til þess að sílin leita í sand til að forðast sjávarföll.

Við Ísland finnast þrjár tegundir fiska af sandsílaætt, það eru sandsíli, strandsíli og trönusíli.
Skjálftamiðja

Skjálftamiðja jarðskjálfta er sá punktur á yfirborði jarðar sem er beint fyrir ofan upptök hans.
Læmingi

Læmingi ("Lemmus") er ættkvísl nagdýra af ætt stúfmúsa. Þeir eru kallaðir "ekta læmingjar" á sumum málum en til eru nokkrar aðrar ættkvíslir læmingja. Útbreiðsla þeirra er á holarktíska svæðinu aðallega í freðmýrum. Lengd læmingja er frá 10-13.5 sm. og þyngd er á bilinu 40-112 gr. Litur þeirra er brúnn eða grár. Ólíkt læmingjum af ættkvísl Dicrostonyx fá ekta læmingjar ekki vetrarlit.
Marburg

Marburg er borg í þýska sambandslandinu Hessen og er með 73 þúsund íbúa (31. des 2013). Borgin var áður víðfræg fyrir háskólann (Philipps-Universität) en þar lærðu og kenndu margir þekktir einstaklingar.

Lega.

Marburg liggur við ána Lahn nokkuð miðsvæðis í Hessen. Næstu borgir eru Frankfurt am Main til suðurs (70 km) og Kassel til norðurs (60 km).

Skjaldarmerki.

Skjaldarmerki Marburg sýnir riddara á hvítum hesti. Hann heldur á flaggi sem er blátt M á gulum grunni í einni hendi, í hinni er skjöldur með hvítu ljóni á bláum grunni. Riddarinn er landgreifinn af Hessen. Ljónið er tákn Hessen en M-ið í fánanum er upphafstafur Marburg. Skjaldarmerki þetta var tekið upp í lok 19. aldar.

Orðsifjar.

Marburg hét upphaflega Marbachburg, eftir læknum Marbach. Marbach merkir landamerkjalækur. "Mar" er dregið af orðinu "Marken" ("mörk") og merkir hér "landamerki". Bach er lækur.

Saga Marborgar.

Upphaf.

Upphaf Marburg er kastalavirkið mikla sem reist var á 11. öld, jafnvel aðeins fyrr. Bæjarheitið kom fyrst við skjöl 1138 eða 1139. Á skjali frá 1222 kemur fram að Marburg sé þegar komin með borgarréttindi. 1228 kaus landgreifafrúin Elísabet frá Þýringalandi ("Thüringen") Marburg sem aðsetur sitt. Við það byrjaði borgin að vaxa. Elísabet reisti spítala, þjónustaði sjúka og varð að goðsögn í lifanda lífi. Hún lést aðeins 24 ára gömul og var tekin í hóp dýrlinga aðeins 7 árum eftir dauða sinn. Hin mikla Elísabetarkirkja var reist á gröf hennar. Marburg varð þá að pílagrímsborg fyrir kaþólikka í Evrópu.

Upplýsing.

1509 varð Filippus hinn kjarkmikli nýr landgreifi í héraðinu, þá aðeins 13 ára gamall. Snemma aðhylltist hann lúterstrú og barðist hann alls staðar af miklum þrótti fyrir siðaskiptunum. Í Marburg fóru siðaskiptin einnig snemma fram. Fyrir vikið stofnaði Filippus háskóla í borginni 1527 og var hann fyrsti háskóli mótmælenda í Þýskalandi yfir höfuð (Philipps-Universität). Hann bauð til mikils þings í háskólanum 1529 þar sem nafntogaðir siðaskiptamenn mættu og ræddu um hina nýju trú. Má þar nefna Martein Lúther, Ulrich Zwingli, Philipp Melanchton, Stephan Agricola og fleiri. Hápunkturinn voru rökræður Lúthers og Zwinglis um sakramentið. 1623 hertók Tilly borgina og hélt henni til skamms tíma í 30 ára stríðinu. Borgin kom hins vegar lítið við sögu næstu aldir.

Nýrri tímar.

1866 var Marburg innlimuð í Prússland og var það mikil lyftistöng háskólann. Á þremur áratugum þrefaldaðist íbúafjöldi borgarinnar. Í heimstyrjöldinni síðari slapp Marburg að mestu við loftárásir, nema hvað aðaljárnbrautarstöðin og tvö önnur mannvirki voru sprengd. 29. mars 1945 hertóku bandarískir hermenn undir stjórn Pattons hershöfðingja borgina bardagalaust og varð hún hluti af bandaríska hernámssvæðinu. Í dag er háskólinn enn langstærsti vinnustaðurinn í borginni. Þar nema tæplega 20 þúsund stúdentar.

Íþróttir.

Helstu íþróttagreinar borgarinnar eru körfubolti og ruðningur. Kvennaliðið BC Marburg í körfubolta varð þýskur meistari 2003 og bikarmeistari sama ár. Karlaliðið Marburg Mercenaries í ruðningi urðu Evrópubikarmeistarar 2005 og lentu í 2. sæti í þýsku deildinni árið eftir.

Vinabæir.

Marburg viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Þorbjörn loki Böðmóðsson

Þorbjörn loki Böðmóðsson var landnámsmaður í Austur-Barðastrandarsýslu og nam Djúpafjörð vestanverðan og Grónes til Gufufjarðar.

Samkvæmt Landnámabók var Þorbjörn sonur Böðmóðs úr Skut. Sonur Þorbjarnar var Þorgils, sem bjó á Þorgilsstöðum í Djúpafirði. Kollur sonur Þorgils giftist Þuríði Þórisdóttur Hallaðarsonar jarls í Orkneyjum, Rögnvaldssonar Mærajarls. Sonur þeirra var Þorgils, sem kvæntist Otkötlu Jörundardóttur, Atlasonar rauða, Úlfssonar skjálga, og Jörundur sonur þeirra átti Hallveigu Oddadóttur Ketilssonar gufu. Hvamm-Sturla var afkomandi þeirra.
Monsún

Monsún, monsúnvindar einnig misserisvindar, var upphaflega notað um árstíðabundnar breytingar vinda á norðanverðu Indlandshafi, í Suður- og Austur-Asíu og suður með austurströnd Afríku.

Hugtakið monsún hefur á síðari áratugum einnig verið notað yfir aðrar árvissar hringrásarbreytingar sem tengjast því að land og sjór hitna og kólna mishratt við árstíðaskipti. Einkum tala fræðimenn um Afríku-, Ástralíu- og Ameríkumonsúna fyrir utan Asíumonsúna.

Orðsifjar.

Orðið monsún kom inn í íslensku gegnum dönsku, "monsun," sem er dregið af portúgalska orðinu "monção", en það er upphaflega tekið úr arabísku "mawsim" (موسم „árstíð“). Orðið "mausam" þýðir „veður“ á hindí (मौसम), úrdú (موسم) og fjölda annarra tungumála á Norður-Indlandi.

Forsendur monsúnvinda.

Monsúnvindarnir eru í eðli sínu það sama og nefnt er sólfarsvindar og myndast á sama hátt. Það er að segja gangur sólarinnar skapar mishitun á landsyfirborði og sjávaryfirborði og ræður þar með vindátt. Monsúnvindarnir skapast af misjafnri sólarhæð að sumri og vetri sem hefur áhrif á hitun og kólnun lands og sjávar. Yfirborð lands hitnar mun fyrr en yfirborð sjávar af sólargeislun. Landið tapar hins vegar varmanum fljótt en yfirborð sjávar mun hægar. Þetta stafar af því að sjór hefur meiri varmarýmd en þurrlendi og er því yfirleitt nokkuð jafnheitur allt árið um kring. Mjög mikill munur er á umfangi meginlandanna á norður- og suðurhveli jarðar. Norðan miðbaugs er landmassinn mun meiri um sig en fyrir sunnan hann. Stærstu úthöfin, það er að segja Atlantshafið og Kyrrahafið spanna bæði stóran hluta hnattarins frá suðri til norðurs, frá Suðurskautslandinu og norður undir heimskautsbaug og gætir því hitamunar árstíða fremur lítið á þessum höfum. Öðru máli gegnir um Indlandshaf sem sem er að langstærstum hluta fyrir sunnan miðbaug, en norðan við hafið tekur við stærsti landmassi á jörðinni, meginland Asíu.

Asíumonsúnar.

Oft er hugtakið monsún sérlega notað um það tímabil ársins þegar sumarmonsúninn gengur inn yfir suður- og suðausturhluta Asíu. Með honum fylgir rigningartíminn sem beðið er með eftirvæntingu. Rigningartíminn leysir af hólmi heitt þurrkaskeið og verði mikil seinkun á monsúnkomunni veldur það uppskerubresti. Of mikil monsúnrigning veldur hins vegar flóðum. Sumarmonsúninn stendur venjulega frá því í maí-júní og fram í september allt eftir svæðum. Ekki rignir þó samfellt heldur skiptast á vikur með meiri eða minni úrkomu á víxl.
Vébjörn Végeirsson Sygnakappi

Vébjörn Végeirsson Sygnakappi var landnámsmaður við Ísafjarðardjúp. Í Landnámabók segir að hann hafi verið vígamaður mikill og sé saga mikil frá honum en hafi sú saga verið skráð er hún ekki varðveitt.

Vébjörn var úr Sogni í Noregi. Faðir hans hét Geir og „var kallaður Végeir, því að hann var blótmaður mikill“. Hann átti mörg börn og var Vébjörn elsti sonurinn en hinir hétu Vésteinn, Véþormur, Vémundur, Végestur, Véleifur og Véþorn, en Védís dóttir. Eftir andlát Végeirs gerðist það að íslenskur maður, Þorsteinn ógæfa, vó hirðmann Hákonar Grjótgarðssonar jarls og leitaði á náðir Vébjarnar. Hann treysti sér ekki til að halda manninn fyrir jarli og varð úr að systkinin fóru öll til Íslands. Hefur það líklega verið fremur seint á landnámsöld.

Þau lentu í löngum hrakningum á leiðinni, brutu skip sitt á Hornströndum í illviðri og komust naumlega í land. Atli, þræll Geirmundar heljarskinns, tók við þeim og bauð þeim vetursetu á búi því sem hann annaðist fyrir Geirmund í Fljóti. Geirmundur var fyrst ósáttur við að Atli hafði gert þetta í óleyfi en þegar þrællinn kvaðst hafa gert þetta til að sýna hve mikið göfugmenni Geirmundur væri gaf hann Atla frelsi og bú það, er hann hafði séð um í Fljóti og hét bærinn síðan Atlastaðir. Um vorið nam Vébjörn land „milli Skötufjarðar og Hestfjarðar, svo vítt sem hann gengi um á dag og því meir, sem hann kallaði Folafót“.

Vébjörn gifti Védísi systur sína Grímólfi í Unaðsdal, syni Ólafs jafnakolls, en samkvæmt Landnámu urðu þeir ósáttir og Vébjörn drap mág sinn hjá Grímólfsvötnum. Fyrir það var hann veginn á fjórðungsþingi á Þórsnesi (Hauksbók segir Þingeyrarþingi) og þrír menn aðrir.