Makaó

Makaó (kínverska: 澳门; pinyin: "Àomén"; portúgalska: "Macau") er borg í Kína. Borgin myndar samnefnt sérstjórnarhérað á sama máta og Hong Kong og er staðsett vestan megin við árósa Perlufljóts við Suður-Kínahaf. Hún er bæði minnsta (32,9 km²) og fámennasta (680.000 manns samkvæmt manntali 2020) hérað landsins og þéttbýlasti staður Jarðar.

Makaó var áður portúgölsk nýlenda. Portúgal fékk leyfi frá Mingveldinu árið 1557 til að koma sér þar upp verslunarstað. Portúgal greiddi leigu fyrir landið sem var áfram undir yfirráðum Kína fram til 1887, þegar það var gert að nýlendu með Pekingsamningi Kína og Portúgals. Nýlendan var undir stjórn Portúgals til 1999 þegar fullveldið var flutt til Kína. Makaó hefur síðan verið eitt af sérstjórnarhéruðum Kína, með stjórn- og hagkerfi sem eru aðskilin frá meginlandinu, samkvæmt hugmyndinni um „eitt land, tvö kerfi“. Einstök blanda portúgalskra og kínverskra áhrifa sem sjá má í arkitektúr sögulegrar miðborgar Makaó var skráð á Heimsminjaskrá UNESCO árið 2005.

Upprunalega var Makaó dreifbýll eyjaklasi við ströndina. Landsvæðið er nú orðið að vinsælli ferðamannaborg og miðstöð ferðamennsku í kringum spilavíti. Fjárhættuspilaiðnaðurinn í Makaó er sjö sinnum stærri en í Las Vegas. Borgin er með eina hæstu vergu landsframleiðslu á mann í heimi. Hún situr hátt á lista yfir lönd eftir vísitölu um þróun lífsgæða og er í fjórða sæti yfir lönd eftir lífslíkum. Landsvæðið sem Makaó stendur á er mjög þéttbýlt; tveir þriðju hlutar landsins eru á landfyllingum.

Heiti.

Í elstu heimildinni um nafnið Makaó kemur það fyrir sem „Ya/A Ma Gang“ () í bréfi frá 20. nóvember 1555. Íbúar trúðu því að sjávargyðjan Matsu (líka nefnd A-Ma) hafi blessað höfnina og kallaði hafið þar í kring „hof A-Ma“. Þegar portúgalskir sæfarar komu fyrst á þennan stað og spurðust fyrir um nafnið héldu íbúarnir að þeir væru að spyrja um hofið og sögðu þeim að það væri „Ma Kok“ (). Elsta portúgalska útgáfa nafnsins var "Amaquão", en það birtist í ýmsum útgáfum þar til "Amacão/Amacao" og "Macão/Macao" urðu algengust á 17. öld. Með nýjum stafsetningarlögum í Portúgal 1911 var ákveðið að stafsetja nafnið "Macau"; en í ensku og öðrum Evrópumálum var áfram algengt að notast við "Macao".

Makaóskagi hafði mörg nöfn á kínversku, meðal annars "Jing'ao" (), "Haojing" () og "Haojing'ao" (). Eyjarnar Taipa, Coloane og Hengqin voru nefndar saman "Shizimen" (). Þessi nöfn urðu síðar "Aomen" (), "Oumún" í kantónsku, sem þýðir „flóahlið“ eða „hafnarhlið“, og vísuðu til alls svæðisins.

Saga.

Portúgalar fengu leyfi til verslunar í Makaó árið 1535 og gerðu síðar leigusamning við Kínverja til langs tíma. Nýlendunni var formlega skilað aftur til Kína árið 1999 og hún gerð að sérstjórnarhéraði. Makaó og Hong Kong voru því einu nýlendur Evrópumanna í Kína.

Landfræði.

Makaó er á suðurströnd Kína, 60 km vestan við Hong Kong, á vesturbakka árósa Perlufljóts. Borgin liggur að Suður-Kínahafi í austri og suðri, og næsta borg við hana er Zhuhai í vestri og norðri. Landsvæðið nær yfir Makaóskaga, Taipa og Coloane. Eins kílómetra landræma á eyjunni Hengqin, þar sem Makaóháskóli er staðsettur, tilheyrir líka lögsagnarumdæmi borgarinnar. Hæsti punktur svæðisins er hæðin Coloane Alto, 170,6 metrar yfir sjávarmáli.

Þéttbýlið er mest á Makaóskaga þar sem flestir búa. Skaginn var upphaflega aðskilin hæðótt eyja, sem tengdist smám saman við land þegar sandrif myndaði eiði. Byggingarland hefur vaxið bæði vegna framburðar árinnar og landfyllinga. Makaó hefur þrefaldast að stærð á síðustu öld, frá 10,28 km² seint á 19. öld að 32,9 km² árið 2018.

Cotai eru landfyllingar sem liggja milli eyjanna Taipa og Coloane. Þar eru mörg af nýjustu spilavítunum og hótelunum sem byggð voru eftir 1999. Umfang lögsagnarumdæmisins yfir hafsvæðið í kring var stækkað mikið árið 2015, þegar borgin fékk 85 km² hafsvæði úthlutað frá ríkisráði Kína. Frekari landfyllingar eru í bígerð til að stækka Nýja borgarsvæðið í Makaó. Landsvæðið nær líka yfir hluta manngerðrar eyju sem myndar landamerki undir Hong Kong-Zhuhai-Makaó-brúnni.

Stjórnmál.

Stjórnsýslueiningar.

Landsvæði Makaó skiptist í sjö sóknir. Cotai, sem er stórt svæði á landfyllingum milli eyjanna Taipa og Coloane, og svæðin í Nýja borgarsvæðinu eru ekki með neinar sóknir. Sögulega skiptust sóknirnar milli tveggja sveitarfélaga (Makaó og Ilhas) sem báru ábyrgð á þjónustu við íbúa. Sveitarfélögin voru lögð niður árið 2001 og Skrifstofa borgar- og sveitarstjórnarmála tók við hlutverki þeirra.