arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Alexandria Ocasio-Cortez

Alexandria Ocasio-Cortez (f. 13. október 1989) er bandarískur stjórnmálamaður og aðgerðasinni. Hún er meðlimur í Demókrataflokknum og hefur setið á fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir 14. kjördæmi New York-fylkis frá 3. janúar árið 2019. Hún er yngsta kona sem náð hefur kjöri á Bandaríkjaþing.

Alexandria Ocasio-Cortez er fædd í Bronx-hverfinu í New York. Faðir hennar er ættaður frá Púertó Ríkó og móðir hennar fædd þar. Ocasio-Cortez útskrifaðist úr Boston-háskóla með bakkalársgráðu í alþjóðasamskiptum með hagfræði sem aukagrein.

Ocasio-Cortez vakti athygli um öll Bandaríkin þann 26. júní árið 2018 þegar hún vann, öllum að óvörum, forkjör Demókrataflokksins fyrir 14. kjördæmið í New York á móti sitjandi þingmanninum og þingflokksleiðtoganum Joe Crowley. Crowley hafði setið á þinginu í tíu kjörtímabil og fáum kom til hugar að hann ætti endurkjör ekki víst. Raunar hafði hann ekki haft fyrir því að mæta í kappræður fyrir forkosninguna á móti Ocasio-Cortez. Í þingkosningunum þann 6. nóvember 2018 sigraði Ocasio-Cortez mótframbjóðanda sinn úr Repúblikanaflokknum, Anthony Pappas, og tók sæti á fulltrúadeild Bandaríkjaþings í janúar næsta ár.

Ocasio-Cortez er meðlimur í samtökum Sósíaldemókrata Bandaríkjanna og hefur talað fyrir vinstrisinnuðum stefnumálum eins og almennri heilbrigðisþjónustu, fæðingarorlofum, háskólamenntun fyrir allar stéttir, hærri skatta á þá ofurríku og endurskipulagningu á réttarkerfinu.

Ásamt þremur flokkssystrum sínum myndar Ocasio-Cortez hóp róttækra, hörundsdökkra þingkvenna á fulltrúadeildinni sem kallaður hefur verið „sveitin“ (e. "The Squad") í fjölmiðlaumfjöllun.
Þorsteinn M. Jónsson (f. 1885)

Þorsteinn Metúsalem Jónsson (f. 20. ágúst 1885, d. 17. mars 1976) var skólastjóri Gagnfræðaskólans á Akureyri, þingmaður Sjálfstæðisflokksins eldri og síðar Framsóknarflokksins. Ennfremur var hann fulltrúi Framsóknarflokksins í bæjarstjórn Akureyrar um árabil.
Dipylidium caninum

Dipylidium caninum er bandormur sem er með hunda og ketti sem hýsla og mannaflær og hundaflær sem millihýsla, en getur smitast í fólk.
Kínalífviður

Kínalífviður (fræðiheiti: "Thuja sutchuenensis") er sígrænt barrtré í einiætt (Cupressaceae). Hann er ættaður frá Kína, þar sem hann er einlendur í Chengkou (Chongqing sýslu, áður hluti af Sichuan héraði), á suðurhlið Daba fjalla.

Lýsing.

Þetta er lítið eða meðalstórt tré, hugsanlega að 20m hátt, þó að engin tré af svo mikilli stærð séu nú þekkt.

Fundur og endurfundur.

Tegundinni var fyrst lýst 1899 útfrá eintökum sem safnað var af franska grasafræðingnum Paul Guillaume Farges 1892 og 1900, en fannst ekki aftur, þrátt fyrir mikla leit í nær 100 ár og var talin útdauð vegna skógarhöggs (vegna verðmæts ilmandi viðsins). Fáein eintök fundust hinsvegar 1999 þar sem þau uxu á mjög óaðgengilegum, bröttum ásum nálægt (eða á sama stað) og þar sem Farges hafði fyrst fundið hann. Svæðið hefur fengið friðlýsingu (Special Protection Area) til að vernda tegundina.
Sagan af litla svarta Sambó

Sagan af litla svarta Sambó er barnabók eftir skoska rithöfundinn Helen Bannerman. Bókin var fyrst gefin út árið 1899 og var þá myndskreytt af höfundi. Sagan varð afar vinsæl. Sagan er ein af fyrstu sögunum þar sem söguhetjan er svört og fjallað er um hana á jákvæðum nótum. Sagan var gefin út í mörgum útgáfum og með margs konar myndskreytingum. Sagan hefur á seinni tímum verið gagnrýnd fyrir rasisma vegna þess að nöfn sögupersóna eru sótt í skammaryrði yfir þeldökkt fólk og myndskreytingar í mörgum útgáfum þykja niðurnægjandi fyrir blökkufólk. Í nýrri útgáfum hafa bæði texti og myndir tekið breytingum.

Sagan fjallar um svartan dreng sem fer út í nýjum fötum og hittir fjögur ljón, eitt í einu og semur við þau að gefa þeim fötin sín til þess að þau éti hann ekki. Ljónin fara svo að berjast um fötin og bíta í skottið hvert á öðru og elta hvert annað svo hratt að þau þeytast og verða að smjöri. Sambó fær fötin sín aftur og fer með smjörið til móður sinnar sem bakar pönnukökur úr því.

Í upprunalegu bókinni er sögusviðið Suður-Indland og söguhetjan drengurinn er af svörtum kynstofni þar, að öllum líkindum tamíli.

Sagan af litla svarta Sambó hefur komið út í mörgum útgáfum á íslensku og kom bókin fyrst út á Íslandi árið 1940.
Houston Rockets

Houston Rockets er körfuboltalið frá Texas sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1967 í borginni San Diego. Árið 1971 flutti liðið til Houston. Undir forystu Hakeem Olajuwon vann liðið NBA meistaratitla 1994 og 1995. Liðið hefur unnið vesturdeildina fjórum sinnum.

Meðal annarra þekktra leikmanna eru Moses Malone (Most valuable player, MVP, tvisvar og fór í úrslit með liðið 1981), Clyde Drexler og James Harden (MVP árin 2018 og 2019).
Saururus cernuus

Saururus cernuus er lækninga og skrautplanta frá austurhluta Norður-Ameríku. Hún vex á blautum svæðum eða í grunnu vatni, og getur náð 1 m hæð. Náttúruleg útbreiðsla er um megnið af austurhluta Bandaríkjanna, vestur frá austur Texas og Kansas, suður til Flórída, og norður til Michigan og New York-fylki, lítið eitt inn í Ontario.
Tundurstirtla

Tundurstirtla (fræðiheiti: "Megalaspis cordyla") er straumlínulagaður uppsjávar- og torfufiskur í strandsjó af brynstirtluætt og ættbálki borra.

Einkenni og útlit.

Tundurstirtlu má þekkja á löngum brjóstugga sínum, þar að auki er hún silfurhvít á maganum og hliðunum og blágræn að ofan. Það sem einkennir fiska af þessari ætt er einskonar felulitur fyrir þá því einungis er hægt að sjá þá í sjónum ef horft er ofan á þá. Tundurstirtla er einnig þekkjanleg af áberandi beinni línu á hlið sinni og svarta stóra blettinum sem er ofan á tálknlokinu og rétt fyrir framan sporð hennar. Að auki hefur hún fölgula ugga við endaþarminn sem verða dökkir út í endana. Hún hefur líka mjög einkennandi augnlok sem hylur nær allt augað.

Fiskar af þessari ætt hafa tvo bakugga, annar þeirra eða sá fremri er með broddgeisla en hinn með liðgeisla. Í raufarugganum er stórt bil á milli tveggja fremstu broddgeislanna og þess þriðja sem er vaxinn við liðgeislunum. Enginn gaddur er á tálknloki og eru flestar tegundir, eða þær 140 sem þekkjast nytjafiskar en þeir lifa í hlýjum sjó.

Hrygning.

Tundurstirtla virðist hrygna tvisvar sinnum á ári, eða um miðjan janúar og í maí en hrygning hennar stendur yfir í um tvo mánuði. Tundurstirtla getur orðið allt að 80 cm að lengd en þó er algengast að hún nái 30 til 40 cm lengd og verði allt að 3-4 kg að þyngd. Helsta fæða hennar eru aðrir fiskar.

Veiðar.

Tundurstirtla veiðist oftast á 20-100 m dýpi og veiðist hún m.a. með botnvörpu, kvíanet, gildrum, á línu og með trolli. Helsti staður sem hún veiðist á er í Vestur-Indlandshafi, en einnig veiðist hún líka í Vestur-Kyrrahafi eða allt frá Japan til Ástralíu. Tæland, Indland og Malasía eru lönd sem veiða hvað mest af Tundurstirtlu og virðist hún vera mikilvægur fiskur fyrir þau lönd eins og sjá má á línuritinu hér að neðan. Tundurstirtla er svo seld á markaði sem fersk, þurrkuð eða söltuð afurð. Seinustu tölur sem til eru yfir veiðar á Tundurstirtlu eru síðan árið 2016 en þá voru veidd 108.379 tonn af henni.

Hér má sjá kort frá FAO sem sýnir öll þau helstu svæði þar sem Tundurstirtla veiðist.

Eins og sjá má á myndinni hér að ofan hafa veiðar farið nokkurn veginn stigmagnandi með árunum og náðu þær fyrst hámarki árið 2010, en þá var veitt 112.386 tonn af Tundurstirtlu og síðan aftur árið 2016 sem sjá má á myndinni hér að neðan, þegar veidd voru um 137.834 tonn af henni.

Hér sést hvaða lönd hafa verið að veiða Tundurstirtlu frá 1970 til ársins 2016 og eins og áður hefur komið fram sést að Indónesía og Tæland veiða hvað mest af Tundurstirtlu, en þeir veiða til samans helminginn af því sem veitt var af henni árið 2016.
Chesterfield

Chesterfield er bær í Derbyshire á mið-Englandi. Bærinn er 39 km norður af Derby og 18 km suður af Sheffield. Íbúar eru um 104.000 (2011).

Uppruna bæjarins má rekja til rómversks virkis á 1. öld. Síðar byggðu Engilsaxar þar þorp. Chesterfield var kolanámubær fram á 20. öld og á milli 1981 og 2002 hurfu 15.000 störf í kolanámuiðnaðinum.

St Mary &amp; All Saints-kirkjan er þekktasta kennileiti bæjarins með beygða turn sinn. Einn stærsti útimarkaður Englands er þar.

Peak District-þjóðgarðurinn er rétt austur af bænum.
Peronospora potentillae

Peronospora potentillae er tegund sjúkdómsvaldandi eggsvepps af blaðmygluætt. "P. potentillae" finnst á Íslandi við Laugar þar sem hann sýkir blöð hlíðamaríustakks.

Heimsútbreiðsla "P. potentillae" er á norðuhveli um Evrasíu og Norður-Ameríku.
Palmer (Alaska)

Palmer er borg í Matanuska-Susitna Borough í suður-Alaska. Íbúar eru um 7000 (2016). Kolavinnsla var í Palmer á 20. öld. Landbúnaður er mikilvægur í Matanuska-dalnum og er haldin landbúnaðarsýning á hverju ári í Palmer.

Nálægir þéttbýlisstaðir eru Wasilla og Anchorage.
Hyalopsora aspidiotus

Hyalopsora aspidotus er tegund sjúkdómsvaldandi svepps af stjarnryðsætt. Hún lifir í Evrópu og Norður-Ameríku og hefur einnig fundist á Íslandi, nánar tiltekið á Stálpastöðum í Skorradal þar sem hann sýkir þrílaufung.
Alaska-lestarkerfið

Lestarkerfi Alaska (enska: Alaska Railroad; ARR) er er kerfi lestarsamgangna sem fer á milli Seward og Whittier, í suður-Alaska, og norður til Fairbanks í miðju ríkisins.

Lagning kerfisins hófst árið 1903 og var lokið að 1923 og rak forseti Bandaríkjanna Warren G. Harding síðasta fleyginn í teinana (Harding lést 2 vikum síðar). Lestarferð með Denali Star frá Anchorage til Fairbanks tekur 12 tíma og fer meðal annars um Denali-þjóðgarðinn.
Beygingamál

Beygingamál er ákveðin tegund af tungumáli þar sem ein merkingareining (myndan) geymir upplýsingar um mörg málfræðileg einkenni (formdeildir) í einu. Andstæðan við beygingamál er viðskeytamál, þar sem eitt myndan geymir upplýsingar um nákvæmlega eina formdeild. Til dæmis á íslensku, sem er beygingamál, hefur sögnin "borða" myndina "borðaðir" í þátíð annarrar persónu eintölu. Hér geymir viðskeytið "-aðir" upplýsingar um þrjár formdeildir í einu (tíð, persónu og tölu). Ef gildi einnar þessara formdeilda breytist þá breytist viðskeytið með.

Hins vegar getur eitt viðskeyti átt við um fleiri en eina samstæðu formdeilda. Til dæmis á myndin "borðaði" við um bæði fyrstu persónu og þriðju persónu (þ.e. "ég borðaði", "Steinunn borðaði"). Þess má einnig geta að allar ofannefndar myndir geta átt við um framsöguhátt eða viðtengingarhátt.

Sem dæmi um beygingamál meðal indóevrópskra mála má nefna sanskrít, pastú, púndjabí, hindí-úrdú, bengölsku, grísku, latnesku, ítölsku, frönsku, spænsku, portúgölsku, þýsku, færeysku, íslensku, albönsku og öll baltnesk og slavnesk mál.

Mörg semísk mál eru jafnframt beygingamál. Þótt bæði hebreska og arabíska hafi glatað mörgum beygingum í nútímamáli hafa sagnbeygingar að miklu leyti haldist. Mörg úrölsk mál svo sem finnska, eistneska, ungverska og samíska hafa einnig flóknar beygingar.
Sequoia

Sequoia er ættkvísl barrtrjáa í undirættinni Sequoioideae í ættinni Cupressaceae. Eina núlifandi tegund ættkvíslarinnar er "Sequoia sempervirens" strandskógum í norður Kaliforníu og suðvestur Oregon í Bandaríkjunum.

Nokkrar útdauðar tegundir hafa verið greindar út frá steingerfingum, þar á meðal "Sequoia affinis "(vesturhluta norður Ameríku), "Sequoia chinensis" (engar traustar heimildir, greining óviss) í Kína, "Sequoia langsdorfii" (endurgreind sem Metasequoia), "Sequoia dakotensis" (endurgreind sem Metasequoia) í Suður-Dakóta (Maastrichtian), og "Sequoia magnifica" (viðarsteingerfingur frá Yellowstone National Park).

Orðsifjar.

Nafnið "Sequoia" var fyrst útgefið sem ættkvíslarnafn af austurríska grasafræðingnum Stephan Endlicher 1847. Hinsvegar lét hann ekki eftir neinar upplýsingar um hversvegna hann valdi nafnið og engar heimildir eru um af hverju það er dregið.

Algengasta ágiskunin er að Endlicher, tungumálafræðingur, kínafræðingur og textafræðingur, sem og grasafræðingur hafi nefnt hana til heiðurs Sequoyah, upphafsmanns Cherokee syllabary (indíánaritmál), sem nú er þekkt sem Sequoyan. Önnur tilgáta síðan um 1860 er að það sé dregið af latneska orðinu "sequence".

Viðbótarlesning.

Muleady-Mecham, Nancy E. Ph.D. (2017) "Endlicher and Sequoia: Determination of the Entymological Origin of the Taxon

Sequoia," Bulletin of the Southern California Academy of Sciences: Vol. 116: Iss. 2.

Available at: http://scholar.oxy.edu/scas/vol116/iss2/6
Kalpana Chawla

Kalpana Chawla (17. mars 1962 – 1. febrúar 2003) var bandarískur geimfari, verkfræðingur og fyrsta indverskættaða konan til að fara út í geim.

Æviágrip.

Kalpana Chawla fæddist í Karnal á Indlandi þann 17. mars 1962 en til að komast inn í framhaldsskóla var fæðingardeginum hennar breytt í 1. júlí 1961 á fæðingarvottorði hennar. Faðir hennar var Banarsi Lal Chawla, sölumaður frá Sheikhopura í Vestur-Púnjab (nú Pakistan) en hann flutti til Karnal rétt áður en uppþot varð í heimabænum hans. Í Karnal kynntist hann konunni sinni, Sanyogitu, sem var einnig frá sama héraði í Pakistan. Kalpana á tvær eldri systur og einn eldri bróður. Kalpana var ekki nefnd þegar hún fæddist heldur var hún alltaf kölluð Monto. Þegar hún byrjaði í leikskóla valdi hún sér síðan nafnið Kalpana.
Barbara McClintock

Barbara McClintock (16. júní 1902 - 2. september 1992) var bandarískur vísindamaður og frumuerfðafræðingur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í lífeðlisfræði eða læknisfræði árið 1983. McClintock hlaut doktorsgráðu í grasafræði frá Cornell-háskóla árið 1927. Þar hóf hún feril sinn sem forystukona í frumuerfðafræðilegri rannsókn á maís en það reyndist verða helsta áhersla rannsókna hennar það sem eftir var ævinnar. Frá því seint á þriðja áratugnum rannsakaði McClintock litninga og hvernig þeir breytast við æxlun í maís. Hún þróaði tækni til að birta litninga maís myndrænt og notaði smásjárgreiningu til að sýna fram á margar grundvallarhugmyndir í erfðafræði. Ein af þessum hugmyndum var um erfðafræðilega endurröðun með litningavíxl við meiósu-skiptingu - kerfi þar sem litingapör skiptast á upplýsingum. Hún framleiddi fyrsta genakortið fyrir maís, sem tengir svæði á litningum við líkamlega eiginleika. Hún sýndi fram á mikilvægi hlutverks litningsenda og þráðhafta í varðveislu erfðaupplýsinga. Hún var þekkt sem ein þeirra bestu á hennar sviði, fékk marga virðingarverða styrki og tilnefningar og var kjörin meðlimur National Academy of Sciences árið 1944.

Á fimmta og sjötta áratugnum uppgötvaði McClintock stökkla og notaði þá til að sýna fram á að gen stjórna líkamlegum einkennum. Hún þróaði kenningar til að útskýra bælingu og tjáningu erfðaupplýsinga frá einni kynslóð maísplönta til annarrar. Vegna tortryggni gagnvart rannsóknum hennar og afleiðinga þeirra hætti hún að birta gögnin sín árið 1953.

Síðar gerði hún víðtæka rannsókn í frumuerfðafræði og þjóðháttagrasafræði maísstofna frá Suður-Ameríku. Skilningur á rannsóknum McClintock jókst verulega á sjöunda og áttunda áratugnum þegar aðrir vísindamenn staðfestu þau ferli í erfðabreytingum og stjórnun genatjáninga sem hún hafði sýnt fram á í rannsóknum sínum á maís á fimmta og sjötta áratug. Verðlaun og viðurkenningar fyrir framlag hennar á sviði frumuerfðafræðinnar komu eftir það, þar með talið Nóbelsverðlaunin í lífeðlisfræði eða læknisfræði. Þau hlaut hún árið 1983 fyrir uppgötvun á stökklum en hún er eina konan sem hefur hlotið Nóbelsverðlaun í þeim flokki án þess að deila þeim með öðrum.
Astacus

Astacus (úr grísku αστακός, "(astacós)", í merkingunni "humar" eða "vatnakrabbi") er ættkvísl vatnakrabba sem er í Evrópu og vesturhluta Asíu, og samanstendur af þremur núlifandi tegundum og fjórum útdauðum, steingerfðum tegundum.

Vegna vatnakrabbaplágunnar, eru vatnakrabbar af þessari ættkvísl nær útdauðir í Evrópu og hafa vatnakrabbar af Norður-Amerísku tegundinni Pacifastacus leniusculus, verið settir í staðinn, en sú tegund er með þol gegn þeirri sýki. Hinsvegar hefur komið í ljós að sú krabbategund er um leið smitberi.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2019

Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2019 var haldin í Tel Avív eftir að Netta vann keppnina 2018 með lagið „Toy“. Undankeppnirnar tvær voru haldnar 14. og 16. maí, og aðalkeppnin var haldin 18. maí.

Lagið "Arcade", flutt af hollenska söngvaranum Duncan Laurence sigraði. Íslenska lagið, "Hatrið mun sigra", með Hatari lenti í 10. sæti.
Kýpur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Kýpur hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 37 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið . Fyrsta framlag landsins var með tónlistarhópnum Island, sem endaði í sjötta sæti. Besti árangur Kýpur er annað sæti sem Eleni Foureira endaði í árið .

Á milli og , komst Kýpur ekki upp úr undanúrslitunum í 6 skipti, áður en það dró sig úr keppni árið 2014. Þann 14. júlí 2014 staðfesti CyBS að landið myndi taka aftur þátt í keppninni árið , og hefur það komist áfram í öll skipti síðan þá.
Birgit Õigemeel

Birgit Õigemeel (fædd.24. september 1988), betur þekkt sem Birgit, er eistnesk söngkona, ættuð frá Kohila. Hún flutti lagið Et uus saaks alguse, sem var framlag Eistlands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013 í Málmey.
Chilatherina crassispinosa

Chilatherina crassispinosa er tegund af regnbogafiskum frá norðvestur Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Weber, 1913.
Púnt

Púnt (fornegypska: "pwnt") var fornt ríki sem er aðallega þekkt úr fornegypskum heimildum um viðskipti við það, frá fimmtu konungsættinni til loka Nýja ríkisins eða frá 25. öld til 11. aldar f.Kr. Eftir að versluninni lauk kom landið fyrir í bókmenntum sem goðsögulegt gósenland. Frá Púnt keyptu Egyptar gull, reykelsi, myrru, svartvið, íbenholt, fílabein og villt dýr. Hugsanlega svarar Púnt til þess lands sem Grikkir kölluðu síðar Opóne og sumir fræðimenn vilja tengja það við Biblíustaðina Pút eða Havila.

Púnt var líka þekkt sem "Ta netjer" ("tꜣ nṯr", „land guðs“). Staðsetning þess er umdeild. Flestir telja að það hafi verið suðaustan við Egyptaland, líklega í strandhéruðum Djibútí, Sómalíu, norðausturhluta Eþíópíu, Erítreu og Rauðahafsströnd Súdan. Það er líka hugsanlegt að það hafi náð bæði yfir Horn Afríku og suðurodda Arabíuskaga. Sómalska héraðið Púntland dregur nafn sitt af landinu.
Melanotaenia boesemani

Melanotaenia boesemani er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Ayamuru-vötnum í Nýju-Gíneu.

Orðsifjar.

Fræðiheitið "boesemani" var gefið til heiðurs hollenska fiskafræðingnum Marinus Boeseman, sem safnaði einkenniseintökunum.
Helluhnoðri

Helluhnoðri (fræðiheiti: "Sedum acre") er smávaxin blómplanta af helluhnoðraætt sem er útbreidd um Evrópu. Hann vex á grýttum og opnum svæðum frá strandsvæðum upp í 2500 metra hæð yfir sjávarmáli. Helluhnoðri finnst um allt Ísland vaxandi á klettum eða skriðum frá láglendi og oft upp í 900 metra hæð. Hæst er hann skráður á Steinþórsfelli í Esjufjöllum.
Melanotaenia iris

Melanotaenia iris er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu. Hún líkist mjög M. goldiei.
Melanotaenia pimaensis

Melanotaenia pimanensis er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Nýju-Gíneu.
Sakharov-verðlaunin

Sakharov-verðlaunun fyrir hugsanafrelsi, yfirleitt aðeins kölluð Sakharov-verðlaunin, eru verðlaun sem Evrópuþingið veitir einstaklingum eða hópum fólks sem hafa tileinkað líf sín baráttu fyrir mannréttindum og hugsanafrelsi. Verðlaunin eru nefnd eftir sovéska vísindamanninum og andófsmanninum Andrej Sakharov og hafa verið veitt árlega frá árinu 1988. Á hverju ári útbúa utanríkismála- og þróunarnefndir Evrópuþingsins lista af tilnefningum og tilkynna um vinningshafann í október. Viðurkenningunni fylgja 50.000 evra peningaverðlaun. Fyrstu verðlaunahafarnir voru Nelson Mandela og Anatolíj Martsjenko. Aung San Suu Kyi vann verðlaunin árið 1990 en gat ekki tekið við þeim fyrr en árið 2013 þar sem hún var þá fangelsuð í heimalandi sínu, Mjanmar. Ýmis samtök og stofnanir hafa einnig hlotið Sakharov-verðlaunin. Fyrstu samtökin sem voru verðlaunuð voru Mæður Maítorgsins (spænska: "Madres de Plaza de Mayo") frá Argentínu árið 1992. Fimm verðlaunahafar Sakharov-verðlaunanna hafa einnig hlotið friðarverðlaun Nóbels: Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi, Malala Yousafzai, Denis Mukwege og Nadia Murad.

Saga.

Þann 26. júlí árið 1984 samþykkti Evrópuþingið ályktun um að skora á Sovétríkin að leyfa Sakharov-hjónunum að snúa heim til Rússlands. Á meðan rætt var um málefnið á þinginu voru lagðar fram nokkrar tillögur um að heiðra Andrej Sakharov, meðal annars að hafa ávallt auðan stól á þinginu fyrir hann. Evrópuþingmaðurinn Jean-François Deniau stakk upp á því að stofna til verðlauna í nafni Sakharovs. Stjórnmálanefnd þingsins lagði drög að stofnun verðlaunanna þann 31. október árið 1985. Í ályktun þeirra stóð að Sakharov væri „evrópskur borgari og holdgervingur frelsi andans og tjáningarinnar“. Ályktunin var samþykkt þann 13. desember árið 1985.

Í ályktuninni stóð: „[Evrópuþingið] lýsir yfir ætlun sinni um að stofna til verðlauna sem verða nefnd Sakharov-verðlaun Evrópuþingsins fyrir hugsanafrelsi og verða veitt á hverju ári fyrir fræðistörf eða aðra starfsemi í þágu eftirfarandi málefna:

Sakharov gaf leyfi sitt fyrir stofnun verðlaunanna í apríl árið 1987.

Skilyrðum fyrir veitingu verðlaunanna var breytt þann 15. maí árið 2003. Upp frá því hefur ekki lengur verið nauðsynlegt að skila inn rannsókn eða ritgerð til að hljóta verðlaunin og er þess í stað einnig hægt að verðlauna fólk fyrir listaverk eða hvers kyns aðgerðir. Núverandi skilyrði fyrir veitingu verðlaunanna hljóma svo:

„Þessi verðlaun eru ætluð til þess að greiða fyrir framkvæmdir verkefna í eftirfarandi málaflokkum:
Melanotaenia solata

Melanotaenia solata er tegund af regnbogafiskum sem er frá norður Ástralíu.
Melanotaenia kolaensis

Melanotaenia kolaensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá Aru-eyjum í Indónesíu.
Melanotaenia sikuensis

Melanotaenia sikuensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.
Vörðuflaga

Vörðuflaga (fræðiheiti: "Rhizoplaca melanophthalma") er tegund fléttu af törguætt. Hún er algeng á norðaustanverðu Íslandi en fátíð í öðrum landshlutum og ófundin á Suðurlandi.

Efnafræði.

Vörðuflaga inniheldur fléttuefnin úsninsýru og planainsýru. Þalsvörun vörðuflögu er K neikvæð, C neikvæð, KC jákvæð þar sem barkarlag litast gult og P neikvæð.
Sóri

Sóri eða psoriasis er sjálfsofnæmissjúkdómur sem einkennist af óeðlilegum flekkjum á húð. Flekkirnir eru vanalega rauðir, þurrir, með hrúðurmyndun, og valda kláða. Flekkirnir geta verið fjólubláir hjá húðdökku fólki. Sóri getur lagst á lítið svæði eða yfir allan líkamann.

Sóri er talinn vera erfðasjúkdómur sem kemur fram vegna umhverfisáhrifa. Einkennin verða oft verri um veturna og ef ákveðin lyf eru tekin eins og og íbúprófen. Sóri er ekki smitandi, sjúkdómurinn byggist á viðbragði ónæmiskerfisins við húðfrumum.

Ekki er til lækning við sóra, en meðferðir geta dregið úr einkennum. Dæmi um meðferðir eru sterakrem, D-vítamín, útfjólublátt ljós, og ónæmisbælandi lyf. Heimsóknir í Bláa lónið geta einnig mildað einkennin.

Tvö til fjögur prósent einstaklinga eru með sóra og leggst hann jafnt á karla sem konur. Sóri kemur vanalega fram hjá fullorðnum.
Sjálfsákvörðunarkenning

Sjálfsákvörðunarkenning (skammstafað SDT sem stendur fyrir "self-determination theory") er kenning um áhugahvöt og vellíðan. Sjálfsákvörðunarkenningin var upphaflega þróuð af Edward L. Deci og Richard M. Ryan. Rannsóknir á ytri og innri áhugahvöt ruddu braut fyrir þessa kenningu en með þeim jókst skilningur á hve mikilvæg innri áhugahvöt var í að móta hegðun einstaklings. SDT skoðar hvernig hegðun einstaklinga er sjálfsprottin og tengd sjálfstjórn þeirra.

Kenningin fjallar um að einstaklingar þurfi að:
Lofn

Lofn er gyðja í norrænni goðafræði. Hún er gyðja sem er heitið á til ásta og giftinga, jafnvel forboðinna giftinga.

Ritaðar heimildir um Lofn.

Lofn er nefnd í upptalningu á ásynjum í "Gylfaginningu" í Snorra-Eddu. Þar segir um hana:

Nafn Lofnar birtist jafnframt í skáldskaparkenningu fyrir konur í kvæði eftir Orm Steinþórsson í "Skáldskaparmálum" Snorra-Eddu.

Túlkanir.

Miðaldafræðingurinn John Lindow segir að fræðimenn hafi almennt tekið trúanlega skýringu Snorra Sturlusonar á nafni Lofnar, en í Snorra-Eddu skrifar Snorri að orðið „að lofa“ (sbr. að hrósa) sé dregið af nafni hennar. Lindow segir jafnframt að margir fræðimenn telji að Lofn, og margar aðrar ásynjur, hafi upprunalega í raun aðeins verið annað nafn á gyðjunni Frigg.