arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Vistkerfi

Vistkerfi er svæði sem hefur verið tilgreint þar sem lífverur tengjast hver annarri og umhverfi á einn eða annan hátt. Vistkerfi geta verið misstór. Stöðuvatn, tún, eyja, skógarlundur eða miklu minna svæði, t.d. bara jarðvegur undir steini eða fiskabúr er dæmi um vistkerfi. Mestu máli skiptir að svæðið hafi skýr og greinileg mörk. Hafið við strendur Íslands og hafið við Ástralíu eru mjög ólík og því um tvö mismunandi vistkerfi að ræða. Vistkerfi er að finna alls staðar alveg frá heimskautunum og að miðbaug. Þau eru neðanjarðar, í lofti, í vatni og á landi. Allar lífverur á tilteknu svæði og allt sem þær þurfa til að lifa er hluti af vistkerfi. Lífverur þurfa t.d. vatn, súrefni, næringu, skjól, sólarljós og hæfilegt hitastig. Vindur, gerð jarðvegs og berggrunnur skiptir líka máli. Í vatni skiptir t.d. straumur og selta miklu máli. Plöntur þurfa vatn, koltvíoxíð og sólarorku. Margar plöntur þurfa jarðveg og svo eru þær í samkeppni við aðrar plöntur. Sumar þarfnast skordýra til að dreifa frjókornum og sum dýr éta af þeim t.d. ber eða ávexti. Hæfilegt hitastig þarf að vera til staðar og sumar þurfa skjól á meðan aðrar þola meiri vind. Ef við tökum laufskóg sem dæmi að þá lifa þar refir og aðrar lífverur sem reika um skóginn í leit að æti. Refir éta ánamaðka, fugla, ávexti, mýs og önnur smádýr. Þeir grafa göng neðanjarðar sem kallast greni. Fuglar í skóginum lifa til dæmis á skordýrum og ánamöðkum og þeir finna sér skjól í trjánum. Þessar lífverur eru allar háðar hver annarri. Ef allar mýs myndu skyndilega hverfa myndi það hafa áhrif á fæðuöflun hjá þeim tegundum sem veiða mýs. Þær yrðu að finna aðra fæða og líklega myndi fækka í stofninum vegna fæðuskorts. Ef tré á stóru svæði í skóginum yrðu höggin gæti það leitt til að margir fuglar og önnur dýr myndu missa skjól og þurfa að færa búsetu sína og mörg dýr myndu drepast. Það hefur líka áhrif á fæðuöflun á svæðinu þar sem margar dýrategundur lifa á plöntum. Þar sem allar lífverur í vistkerfi eru tengdar með einum eða öðrum hætti eru þær viðkvæmar fyrir raski og ekki þarf nema lítill hluti að breytast til þess að afleiðingarnar geti orðið afdrifaríkar.

Í hverju vistkerfi eru ávallt margar tegundir plantna, dýra, sveppa og örvera. Saman mynda þessar lífverur líffélag. Allar tegundir plantna sem vaxa á tilteknu svæði kallast gróðursamfélag. Lífverur af sömu tegundi í viskerfi kallast einu nafni stofn. Tengslum innan vistkerfis er oft lýst með einföldum fæðukeðjum. Tengslin eru þó yfirleitt mun flóknari og er þeim þá lýst í fæðuvef sem er gerður úr mörgum tengdum fæðukeðjum.
Svif

Svif (eða smááta) eru örsmáar lífverur sem fljóta um í höfum og vötnum. Þessar lífverur eru of smáar til að geta fært sig um set af eigin rammleik og rekur þær því með straumum. Svif er gríðarlega mikilvægur hluti af fæðukeðju vatnadýra.

Svif skiptist í jurtasvif, dýrasvif og bakteríusvif.
Skráptennur

Skráptennur eru broddar sem vaxa á skráp sumra brjóskfiska, þar á meðal háfiska. Þær eru svipaðar að gerð og tennur sem kunna að hafa þróast út frá skráptönnum í frumstæðum fiskum. Form skráptanna fer eftir tegund og þær eru því notaðar við greiningu.

Skrápur háfiska er þakinn skráptönnum og hefur meðal annars verið notaður líkt og sandpappír til slípunar. Allar tennurnar snúa aftur. Háfiskar hafa sést nota tennurnar til að særa bráð sína.

Rannsóknir hafa sýnt að skráptennurnar skapa örsmáar hringiður og auka þannig sundgetu og draga úr hljóði.
Únst

Únst er ein af nyrstu eyjum Hjaltlandseyja og tilheyrir Skotlandi. Hún er nyrsta byggða ból Bretlandseyja.

Únst er að mestu grasi vaxin og sjávarhamrar margir. Helsta þorpið heitir Baltasund, og var áður fyrr næststærsti síldarútgerðarstaður Hjaltlandseyja, á eftir Leirvík. Þar er flugvöllur eyjarinnar. Meðal annarra byggða má nefna Eyjasund, þar sem eru forn vöruskemma Hansakaupmanna og kastali, (byggður 1598). Haraldarvík er annað þorp, þar sem er bátasafn og byggðasafn.

Fólk með fasta búsetu á Únst, og nágrannaeynni Fetlar, var 806 talsins samkvæmt manntali 2001; af þeim unnu margir við ratsjárstöð breska flughersins þar til henni var lokað 2006, þannig að yfir 100 manns misstu vinnuna. .

Únst gerir tilkall til margra „nyrstu“ meta Bretlandseyja. Smáþorpið Skaw er til að mynda nyrsta byggð Bretlandseyja. Vitinn á Miklu-Flugey rétt undan norðurströnd Únst var tekinn í notkun 1858 og er nyrsti viti Bretlandseyja og er ekki fjarri Útstakki, nyrsta skeri Bretlandseyja.

Únst býr yfir fjölskrúðugu fuglalífi, ekki síst í Hermaness-friðlandinu. Þar þrífst einnig hjaltneskt músareyra, afbrigði sem ekki þekkist annars staðar.

PURE (Promoting Unst Renewable Energy) er verkefni sem er í gangi á Únst, og miðar að því að koma upp félagslega rekinni orkuveitu, byggðri á vetnisframleiðslu.

Frá Belmont á Únst sigla ferjur til Gutcher á Yell-eyju og Oddsstaðar á Fetlar.

Á eynni er strætóskýli sem þykir dæmalaust snoturt og heitir Bobby's Bus Shelter. Það hefur verið innréttað af íbúunum og skartar legubekk, sjónvarpi, tölvu og fleiri heimilislegum þægindum.

Ekki er vitað hvað nafn eyjarinnar þýðir, en talið er að það gæti verið komið úr tungumáli Pikta.
Endurkvæm skammstöfun

Endurkvæm skammstöfun er skammstöfun sem hefur upphafstaf sem táknar sjálfan sig.

Eitt þekktasta dæmið um endurkvæma skammstöfun er "GNU", en hún stendur fyrir "GNU's Not Unix" (íslenska: GNU er ekki Unix). "GNU", í "GNU's Not Unix" stendur svo aftur fyrir GNU's Not Unix, o.s.frv.

Endurkvæmnin býr því í raun til endalausa runu: ...Not Unix is Not Unix is Not Unix is Not Unix is Not Unix is Not Unix is Not Unix.
Interahamwe

Interahamwe (merkir: "þeir sem berjast saman") eru samtök hútúa í Rúanda sem voru, ásamt hinum smærri hópi Impuzamugambi, helst ábyrg fyrir dauða þeirra yfir 800.000 manns sem voru drepnir í þjóðarmorðinu í landinu árið 1994. Forseti Interahamwe var tútsi að nafni Robert Kajuga og varaforseti samtakanna Georges Rutaganda.

Eftir frelsun höfuðborgar Rúanda, Kigali, flúðu margir meðlimir Interahamwe til nærliggjandi landa, flestir til Saír (nú Lýðstjórnarlýðveldið Kongó). Þaðan gerðu þeir árásir á Rúanda og leiddu þær meðal annars til styrjalda í Kongó.

Orðsifjafræði nafnisins.

'Intera' kemur af sögninni 'gutera', sem merkir 'að gera árás'. 'Hamwe' merkir 'saman' og tengist orðinu 'rimwe' sem stendur fyrir 'einn'.
Víðisætt

Víðiætt (fræðiheiti: "Salicaceae") er ætt trjáa, alls 57 ættkvíslir með útbreiddum tegundum á borð við víði, aspir og önnur sumargræn lauftré og runna. Þó eru einnig sígræn tré í ættinni.
Grásteinn

Grásteinn er steinn á Álftanesi. Á Grandanum þegar ekið er frá Garðabæ til Álftaness eru vegamót. Bessastaðir eru til hægri, Suðurnesvegur til vinstri og Norðurnesvegur beint áfram. Fyrir sunnan þessi vegamót er sá merki steinn Grásteinn, sem er álagasteinn. Á steininum eru för sem sýna að reynt hefur verið að færa hann úr stað eða brjóta hann niður. En sagan segir að þegar eitt sinn hafi verið reynt að færa hann úr stað sýndist mönnum Eyvindarstaðir standa í björtu báli og hættu við flutninginn. Grásteini fylgir einnig sú trú þeim vegfarendurm sem fara varlega framhjá honum muni vel farnast.

Álfasteinar eru nokkrir steinar fyrir sunnan Grástein. Í þeim áttu að búa álfar. Grásteinn birtist í bíómyndinni Sumarlandið eftir Grím Hákonarson, þar sem hann sjálfur er álfasteinn.
Klaustur

Klaustur er félagsskapur munka eða nunna sem lifa að miklu leyti aflokuð frá samfélaginu og helga sig leit að eigin fullkomnun og eða þjónustu við Guð og lifa eftir sameiginlegum reglum. Að nokkrum búddistaklaustrum undanteknum einkennist allt klausturlíf af afneitun kynlífs. Oftast eru klaustur karla og kvenna aðskilin þó undantekningar séu til. Hugtakið klaustur er einnig notað yfir húsakynni klausturreglnanna.

Klaustur eru snar þáttur í búddisma og stórum hluta kristni, sérlega kaþólsku og rétttrúnaðarkirknanna. Hins vegar er klausturlíf óþekkt í íslam og gyðingdómi.

Orðsifjar.

Orðið klaustur er komið úr latneska orðinu "claustrum" sem þýðir "lás", "lokað rými", "læst herbergi". Claustrum kemur af "claudo", "loka", "læsa", "inniloka".

Kristin klaustur.

Uppruna klausturstarfs í kristni er að finna í hefð einsetumanna í gyðingdómi. Er Jóhannes skírari oft nefndur sem fyrirmynd kristinna einsetumanna. Í upphafi kristni leituðu margir heittrúaðir eftir einangrun til að geta helgað sig Guði og einnig til að leita undan ofsóknum. Upp úr aldamótunum 300 tóku kristnir einsetumenn í Egyptalandi að safnast saman og hefst þar með klausturhefðin. Það var Egyptinn Pakhomios sem um árið 320 skapaði hugmyndina um sameiginlegt trúarlíf þar sem einstaklingarnir lifðu saman og játuðust undir sameiginlegar reglr undir stjórn ábóta í munkaklaustrum og abbadísa í nunnuklaustrum. Klausturreglur Pakhomios voru þrjár og eru enn undirstaða alls kristins klausturlífs: "Fátækt, hlýðni og skírlífi."

Basilius hinn mikli skrifaði um 370 í "Regulae" nýjar reglur fyrir klausturlíf. Höfuðþættir eru áhersla á jafnvægi líkamlegs starfs og bænar, undirgefni einstaklingsins undir heildina, og möguleika starfs út á við eins og rekstur sjúkrahúsa og gistihúsa. Vegna reglna Basiliusar er hann talinn vera faðir klausturlífs rétttrúnaðarkirkjunnar og eru þær enn grundvöllur þess.

Í vesturkirkjunni urðu klaustrin þekkt ekki síst í gegnum verk Ágústínusar (354 til 430)sem skapaði fyrstu vestrænu klausturregluna, Ágústínusarregluna.

Það var þó Benedikt frá Núrsíu (480 - 547) sem hafði mest áhrif á þróun klausturlífs í Vestur-Evrópu með Benediktsreglunni. Starf klausturbúa var tvíþætt samkvæmt Benedikt, að biðja og iðja ("ora et labora").

Þriðja megin klausturhreyfingin, sem kennd er við Cistercium, varð til um 1090. Meginþættir í starfi reglunnar er jafnvægi milli "Opus Dei" ("Verk Guðs", það er guðþjónustur og bænir), "Lectio Divina" ("Heilagur lestur", það er Biblíulestur og lestur annarra trúarrita) og "Labor manuum" ("Störf handanna", það er líkamleg vinna).

Í kaþólskum sið störfuðu mörg klaustur á Íslandi.
Efnaverkfræði

Efnaverkfræði er ein af undirgreinum verkfræðinnar og má segja að hún sé hagnýta hliðin á efnafræðinni. Efnaverkfræði fæst m.a. við rannsóknir og þróun á smíði og framleiðslu nýrra efna og efnasambanda.

Efnaverkfræði snýst að stærstu leyti um aðferðir á framleiðslu kemískra efna fyrir notkun í stórum mæli í iðnaði og gera það á sem hagstæðastan máta. Í því felast ýmsir tæknilegir ferlar eins og skiljun efna, efnahvörf og varma- og massaflutningar.
1855

Árið 1855 (MDCCCLV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Ullserkur

Ullserkur eða ullblekill (fræðiheiti: "Coprinus comatus") er eftirsóttur ætisveppur sem algengt er að sjá á túnum og í görðum. Hann er hvítur eða gulhvítur, hár og mjór með langan, mjóan og egglaga hatt. Hann verður allt að 15 sm hár og um 5 sm breiður. Stafurinn er holur að innan. Fanirnar eru hvítar í fyrstu, en þegar hann eldist dökkna þær þannig að sveppurinn sortnar frá hattbrúninni sem sveigist upp þar til hann verður alveg bleksvartur og linur. Eftir tínslu verður hann svartur á nokkrum klukkutímum. Aðeins ungir sveppir eru borðaðir og varast ber að tína sveppi þar sem er mikil umferð vegna mengunar. Ekki er mælt með því að borða sveppina með áfengi af því að slöttblekill, sem er svipaður, inniheldur coprine, efni sem hefur slæmar hliðarverkanir (híti og roði í húð, hausverkur, velgja, uppköst, o.fl) þegar neytt er með áfengi.
Rúm

Rúm getur átt við:
Rauðgreni

Rauðgreni (fræðiheiti: "Picea abies") er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 35-55 m hæð og 1-1,5 m þvermál stofns. Barrið er nálarlaga, ferkantað með frekar vandséðum varaopslínum á öllum köntum. Rauðgreni hefur mikið útbreiðslusvæði eða allt frá nyrðri heimskautsbaugi í Noregi suður til norð-austurhluta Póllands og austur til Úralfjalla, einnig vex það hátt til fjalla í Mið-Evrópu. Eins og aðrar tegundir grenis er rauðgrenið langlíft og getur náð um 1000 ára aldri.

Rauðgreni á Íslandi.

Á árunum 1899 til 1907 var rauðgreni flutt inn frá Noregi og Danmörku í tilraunaskyni af Skógrækt ríkisins. Á fimmta áratug 20. aldar var það aftur flutt inn þegar skógrækt með erlendum trjám var endurvakin. Fram að miðjum áttunda áratug 20. aldar var það eitt af vinsælustu trjám til skógræktar en þá höfðu aðrar trjátegundir sýnt betri vöxt. Rauðgreni þarf skjólgóðan vaxtarstað og þrífst illa í úthafsloftslagi. Hæstu tré hafa náð 20 metrum .

Nytjar.

Rauðgreni er mikið notað í skógrækt og í framleiðslu timburs og pappírs. Það er einnig notað sem jólatré.
Loðglætingur

Loðglætingur eða loðmylkingur (fræðiheiti: "Lactarius torminosus") er sveppur af Hnefluætt sem vex einkum í birkiskógum. Hatturinn er allt að 12 sm í þvermál, ljós með rauðbleikum hringjum og dæld í miðjunni. Hatturinn er loðinn, einkum á ungum sveppum. Stafurinn er fremur stuttur og hvítur og holdið stökkt. Ef fanirnar eru brotnar rennur úr þeim hvítur vökvi sem er mjög beiskur og veldur uppköstum þannig að þessi sveppur er aldrei borðaður hrár. Þessi vökvi gerir það líka að verkum að skordýr halda sig frá honum.

Á Íslandi er þessi sveppur algengur um allt land og finnst helst í námunda við birki. Hann er matsveppur í Finnlandi og Rússlandi þar sem hann er matreiddur á ákveðinn hátt en á flestum öðrum stöðum er hann talinn eitraður.
Hattsveppir

Hattsveppir (fræðiheiti: "Agaricales") eru ættbálkur kólfsveppa sem inniheldur margar af þekktustu sveppategundunum. Þeir eru líka kallaðir fansveppir þar sem þeir eru með fanir undir hattinum. Ættbálkurinn telur um 4000 tegundir, þar á meðal hinn baneitraða hvíta reifasvepp ("Amanita virosa") og matkemping ("Agaricus bisporus") sem er mjög algengur ræktaður sveppur.
Æxlihnúður

Æxlihnúður sveppa eða sveppaldin er fjölfruma vefur sem heldur uppi grósekkjum eins og kólfum og öskum. Æxlihnúðurinn er hluti af æxlunarskeiði sveppa. Aðrir hlutar lífskeiðs þeirra einkennast af vexti mýslisins.

Ef gróin þroskast í kólfum er æxlihnúðurinn kallaður kólfhirsla ("basidioma"), en ef þau þroskast í grósekkjum er hann kallaður askhirsla ("ascoma").
Ljóðlist

Ljóðlist er listgrein þar sem megináhersla er lögð á uppsetningu og hrynjandi tungumál, heldur en efnislegt innihald textans og fegurð tungumálsins getur fengið að njóta sín. Verk sem samin eru af ljóðskáldum nefnast ljóð.

Ljóðlist á sér langa sögu og eldri tilraunir til skilgreiningar (t.d. í verkum Aristótelesar) fjölluðu aðallega um framburð í leikritum, sem oft voru flutt í bundnu máli. Áhersla á hrynjandi og rím óx og var mikilvægur þáttur í skilgreiningu ljóðlistar á miðöldum. Frá miðri 20. öldinni hefur skilgreiningin verið útvíkkuð talsvert og skáldskapur í óbundnu máli getur fallið undir skilgreininguna að því gefnu að áhersla sé lögð á fagurfræði málsins.

Þótt skilgreiningin á ljóðum og ljóðlist hafi verið útvíkkuð í seinni tíð eru þó enn til afbrigði ljóðlistar sem lúta mjög ströngum bragfræðilegum reglum. Dæmi um það eru íslenska ferskeytlan og japanska ljóðformið haiku.

Skilgreining á ljóði.

Guðmundur Finnbogason sagði: Ljóð er það, sem vér finnum, að er ljóð! Hannes Pétursson segir svo um ljóð og kvæði í Bókmenntum:
Rita (fugl)

Rita (eða skegla) (fræðiheiti: "Rissa tridactyla") er smávaxin máfategund með gulan gogg og svarta fætur. Rita heldur sig mest út á sjó. Hún steypir sér eftir æti eins og kría. Rita er félagslyndur fugl og verpir í stórum byggðum. Rita verpir 1 til 3 eggjum.

Rita er algengur farfugl á Íslandi. Stofnstærð er talin yfir 630 þúsund. Þess má geta að fræðiheitið fyrir fuglinn er byggt á íslenska orðinu fyrir fuglinn þótt -t hafi orðir að -s. Síðari hluti heitisins er gríska fyrir þrjár tær eða þrítáaður.
Ákveðin lýsing

Ákveðin lýsing er orðasamband á forminu „X“ eða „X'ið“ þar sem X vísar til eins tiltekins einstaklings, hlutar eða heildar sem það lýsir. Til dæmis eru „hæsti nemandinn í bekknum“, „fyrsti apinn í geimnum“, „42. forseti Bandaríkjanna“ og svo framvegis ákveðnar lýsingar.

Lýsingin núverandi konungur Frakklands er sígilt dæmi um ákveðna lýsingu sem vísar ekki til neins. Breski heimspekingurinn Bertrand Russell var fyrstur til þess að benda á vandann sem slík lýsing getur skapað í formlegri rökfræði og reyndi að bregðast við vandanum.

Greining Russells.

Frakkland er lýðveldi og þar er því enginn konungur. Íhugum fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur.“ Er fullyrðingin sönn? Er hún ósönn? Er hún merkingarlaus?

Hún virðist ekki vera sönn, því það er enginn núverandi konungur Frakklands. En ef hún er ósönn, þá mætti búast við að neitun hennar væri sönn, það er að segja „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“, m.ö.o. er hærður. En það virðist enn síður vera rétt en upphaflega fullyrðingin.

Er fullyrðingin þá merkingarlaus? Maður gæti haldið það (og sumir heimspekingar hafa haldið því fram), því hún vísar svo sannarlega ekki til neins; en á hinn bóginn virðist hún merkja eitthvað sem við getum auðveldlega skilið.

Russell, sem byggði á verkum þýska heimspekingsins Gottlobs Frege, sem var í svipuðum pælingum, lagði til í samræmi við ‚lýsingarhyggju sína‘ að þegar við segjum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“, þá séum við að fullyrða þrennt í einu:

Fulyrðing 1 er augljóslega ósönn og fyrst fullyrðing okkar er sameining allra þessara þriggja fullyrðinga er fullyrðing okkar ósönn.

Sömu sögu er að segja um fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“: Fullyrðingar 1 og 2 er þá óbreyttar en í stað 3 fáum við

„Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ er einnig ósönn vegna þess að hún er sameingin fullyrðinganna 1, 2, og 3b og ein þeirra, nefnilega 1, er ósönn.

Lögmálið um annað tveggja er því virt því þegar við neitum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“ og „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ erum við ekki að halda því fram að til sé eitthvert x sem er hvorki sköllótt né ekki sköllótt, heldr að neita tilvist einhvers x sem er núverandi konungur Frakklands.

Formleg framsetning.

Þegar ákveðin lýsing er sett fram í formlegu rökfræðilegu samhengi er hún oft einkennd með tákninu iota:
Varmahlíð

Varmahlíð er lítið þorp við þjóðveg 1, sunnan og austan í Reykjarhóli í miðjum Skagafirði, þegar komið er niður af Vatnsskarði. Í Varmahlíð bjuggu 132 manns árið 2019.

Árið 1931 var nýbýlið Varmahlíð stofnað úr landi jarðarinnar Reykjarhóls og hófst þar rekstur gisti- og veitingaþjónustu. Um svipað leyti stóð til að byggja þarna héraðsskóla Skagfirðinga og hafði fengist fjárveiting til þess en ekkert varð þó af því. Þess í stað hófst verslun á staðnum og í framhaldi af því myndaðist svolítið þéttbýli. Mikill jarðhiti er á svæðinu og fljótlega var gerð þar sundlaug. Þar hafa einnig lengi verið nokkur gróðurhús og hitaveita fyrir þorpið og nú er heitt vatn leitt frá Varmahlíð víða um nærsveitirnar. Töluverð skógrækt er einnig á og við Reykjarhólinn og kallast það Reykjarhólsskógur.

Í Varmahlíð er hótel, verslun með ferðamannaþjónustu, upplýsingamiðstöð fyrir ferðamenn, grunnskóli, Náttúrugripasafn Skagafjarðar og félagsheimilið Miðgarður.
Suðureyri

Suðureyri er þorp sem stendur við sunnanverðan Súgandafjörð. Þar búa 278 manns (2015). Þorpið er hluti af sveitarfélaginu Ísafjarðarbæ. Á móti þorpinu er fjallið Göltur en Spillir ofan við það.

Svo segir í Landnámu: "Hallvarður súgandi var í orrostu mót Haraldi konungi í Hafrsfirði; hann fór af þeim ófriði til Íslands ok nam Súgandafjörð ok Skálavík til Stiga ok bjó þar." Skýrist nafngiftin að nokkru af því að beint á móti á sama stað í firðinum er önnur eyri sem aftur er nefnd Norðureyri.
Kinnarfjöll

Kinnarfjöll eru fjallgarður sem liggur samsíða Kaldakinn og afmarkar hana að vestanverðu. Þau sjást víða að enda er um talsvert háan fjallgarð að ræða. Þau blasa við frá Húsavík og Aðaldal og einnig sést í efstu tinda þeirra úr Mývatnssveit. Sunnan frá Krossi og rétt norður fyrir Þóroddsstað rísa fjöllin nokkuð aflíðandi uppfrá sveitinni fyrir neðan. Þegar norðar dregur verða fjöllin brattari auk þess sem hlíðar þeirra eru frekar stöllóttar sem gerir það að verkum að skriðuföll eru fremur sjaldséð.
Nílarósar

Nílarósar eru gríðarmiklir árósar þar sem Níl rennur út í Miðjarðarhafið. Þeir eru með stærstu árósum heims og ná frá Alexandríu í vestri að Port Saíd í austri og mynda 240 km af strandlengju Miðjarðarhafsins. Frá norðri til suðurs eru ósarnir um 160 km að lengd. Þeir hefjast rétt norðan við Kaíró.
Öxi

Öxi (eða exi) er handverkfæri sem notað er við smíðar til að kljúfa timbur og breyta lögun þess. Einnig eru axir stundum notaðar sem vopn í bardaga. Í Íslendingasögum er til dæmis stundum talað um silfurreknar og gullreknar axir og í Hringadróttinssögu bar dvergurinn Gimli exi sem vopn.

Axarhausinn er yfirleitt úr hörðum málmi (t.d. járni eða stáli) og skalli öðru megin eins og á hamri, en þunn egg á hinum endanum til að höggva með, t.d. í timbur. Til eru ýmsar gerðir af öxum, til dæmis ísöxi og klifuröxi sem notaðar eru við fjalla- og jöklaferðir og skaröxi en blaðið á henni snýr þversum miðað við skaftið. Hún er heppileg til að höggva sæti í timbur. Eins má nefna bolöxi, viðaröxi, tálguöxi, bjúgöxi, saxbílu og blegðu. Á venjulegri exi snýr blaðið í sömu stefnu og skaftið, sem oftast er úr tré og misjafnlega langt eftir því hvað öxin er notuð við. Axir voru mikið notaðar við húsbyggingar á fyrri öldum og ómissandi við skógarhögg og vinnslu á rekaviði.

Axir hafa lengi verið notaðar við aftökur og í frönsku byltingunni kom fallöxin fram sem skjótvirkara aftökutæki.

Axir til forna.

Axirnar norrænu voru taldar einkunnarvopn Norðurlandaþjóða, og voru mjög misjafnar að stærð og lögun. Léttar axir skammskeftar, er nefndust "handaxir", báru menn hversdagslega heima fyrir til öryggis sjálfum sér. Í bardögum voru þær einkum hafðar að kastvopnum. Hinar eiginlegu vígaxir voru stærri og þyngri. Algengasta tegund þeirra var hin svonefnda "breiðöx". Nafnið miðar einkum til þess að greina hana frá "bolöxum" (þ.e. viðaröxum). Breiðöxin hafði hátt blað og mjótt, nær því meitillaga. Breiðaxarblaðið var aftur á móti fremur lágt á skafti, allþunnt, lítið eitt bogadregið fyrir munninn, úthyrnt, en að sér dregið upp undir augað og þykknaði þar mjög; skallinn (hamarinn) var flatur, sjaldnar hnúðmyndaður. Eggin var 3-12 þumlunga á lengd.

Nærri lætur, að meðallengd breiðaxa hafi verið um 5 þumlungar. Væri hyrnunar slegnar mjög fram og svírabugðurnar krappar - einkum kverkin - nefndist öxin: "Snarhyrnd öx". Til breiðaxa töldust ennfremur "skeggaxir"; þær voru snaghyrndar aftur en ekki fram, þ.e. höfðu skegg undir kverkinni. Aftur á móti virðist "bryntröllið" hafa verið frábrugðið snaghyrnum einkum að því leyti, sem skalllinn var sleginn fram í alldigran brodd, hvassan og strendan, er vel var til þess fallinn að rjúfa hjálma og brynjur, eða þá í lítið axarblað, tiltölulega þykkara og sterkara en aðalblaðið. Ekki má rugla bryntröllinu við "brynþvarann", er var höggspjót svipað atgeir, og er lýst sem spjóti með breiðu og löngu blaði og þverslá á falnum.
Lucky Strike

Lucky Strike eru sígarettur framleiddar af British American Tobacco. Þær eru elsta gerð sígarettna í Bandaríkjunum og voru fyrst settar á markað 1871. Þær eru enn seldar í Bandaríkjunum og víða um heim. Ólíkt öðrum sígarettum er tóbakið í Lucky Strike steikt, en ekki þurrkað.

Sígaretturnar voru markaðsettar með slagorðinu, "L.S./M.F.T.", sem er skammstöfun fyrir "Lucky Strike Means Fine Tobacco" eða "Lucky Strike þýðir fínt tóbak" á íslensku.
Narsarsuaq

Narsarsuaq (sem hefur verið stafað á ýmsan hátt, t.d. Narssarssuaq) er bær á Suður-Grænlandi. Orðið er grænlenska og þýðir „stóra sléttan“. Hér var ein helsta þungamiðja byggðar í Eystribyggð Grænlendinga hinna fornu, enda Brattahlíð rétt hjá, hinum megin fjarðarins. Íbúar eru um 160 (2010).

Árið 1941 byggði Bandaríkjaher flugstöð sem kölluð var Bluie West One, og var hún mikilvægur hlekkur í flutningum frá Ameríku til Evrópu í seinni heimsstyrjöldinni. Samkomulag varð milli Danmerkur og Bandaríkjanna 1951 um sameiginlegan rekstur. Haldið var áfram að stækka flugstöðina þangað til Thule-flugstöðin var byggð á Norður-Grænlandi en hún var mun stærri og fullkomnari. Flugstöðin í Narsarsuaq var lögð niður 1958 en opnuð að nýju 1959 og þá einungis sem almenningsflugvöllur. Air Greenland flýgur daglega áætlunarflug milli Kaupmannahafnar og Narsarsuaq og einnig innanlands á Grænlandi. Þar að auki flýgur Flugfélag Íslands á sumrin til Narsarsuaq frá Reykjavík.