arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Opin menntun

Opin menntun vísar til starfshátta stofnana og því frumkvæði sem þær taka til að auka aðgang að námi og þjálfun í gegnum formlegt menntunarkerfi. „Opin“ vísar til þess að verið er að fjölga tækifærum til þess að stunda nám og afla sér viðurkenninga fyrir þátttöku í því námi sem tiltekin stofnun býður upp á. Til þess að það megi verða þarf að þróa og aðlaga möguleika sem bjóðast í opinni fræðslu. Stofnanir sem leitast við að auka og opna fyrir aðgengi að námsframboði sínu vilja draga úr inntökuskilyrðum og öðru því sem takmarkar aðgang að náminu. Slíkir skólar eru t.d the Open University í Bretlandi og Athabasca University,Thompson Rivers University, Open Learning í Kanada. Slíkt námsframboð felur yfirleitt (en ekki alltaf) í sér fjarnám á netinu í kerfi eins og MOOC og OpenCourseWare. Þrátt fyrir að að mörg netnámskeið séu ókeypis getur kostnaður við að borga fyrir staðfestingu á að hafa lokið þeim verið mörgum hindrun. Mörg opin menntakerfi bjóða upp á ókeypis staðfestingu á námi sem viðurkennd eru af samtökum eins og UKAS í Bretlandi og ANAB í Bandaríkjunum. Önnur menntakerfi bjóða staðfestingu í formi viðurkenningarskjals.

Sögulegt ágrip.

Jafnvel áður en tölvan var þróuð, höfðu rannsakendur hafið að menntun borgarana í gegnum óformleg menntunarkerfi. Í byrjun 20. aldar voru svokallaðir 4-H klúbbar stofnaðir en þeim var ætlað að kenna ungu fólki nýjustu tækniframfarir í landbúnaði og heimilishaldi. Velgengni unga fólksins í að nýta sér nýja tækni í þessum greinum varð til þess að foreldrar þeirra fóru að nota sömu aðferðir.

Á sama tíma og 4-H klúbba hugmyndin var að breiðast út samþykkti þingið Smith-Lever löggjöfina. Hún var grunnurinn að samvinnuþjónustudeild í landbúnarðarráðuneyti Bandaríkjanna. Áætlunin fól í sér víðtæka samvinnu ráðuneytisins og landbúnararháskóla um allt land. Í gegnum vinnu ráðuneytisins og 4-H klúbba hefur fólk í Bandaríkjunum ódýran og auðveldan aðgang að nýjustu rannsóknum landbúnaðarháskólanna án þess að þurfa mæta í skólann eða sitja námskeið. Menntakerfið og námskeiðin sem þarna er boðið upp á mætir fólki á þeim stað sem það er statt og gefur því tækifæri til að læra það sem það vill þegar því hentar. Til að mæta breytilegum þörfum borgaranna og nýta nýjustu tækni þróaði samvinnuþjónustudeildin eXtension en það sér notendum sínum fyrir fordómalausu rannsóknarefni um margvísleg málefni í gegnum internetið.

Það að geta boðið upp á ódýr námskeið og námsefni á netinu í stað þess að dreifa dýrum handritum getur auðveldað opna menntun. Eitt af fyrstu dæmunum um þetta er opencourseware námskeiðið, sem sett var í gang árið 2002 af Massachusetts tæknistofnuninni (MIT) og fylgt eftir af meira en 200 háskólum og stofnunum. Þessu svipar til Berlínar yfirlýsingarinnar ( )  um að opna aðgang að þekkingu í vísindum og hugvísindum frá hreyfingu um opin aðgang en þar eru markmið og áætlanir fyrir opna menntun skilgreind eins og í Cape Town - yfirlýsingunni um opna menntun. MOOC er nýlegt afbrigði af opnu menntakerfi á netinu og hefur fengið sífellt meiri at hygli frá hausti 2011 og hafa nokkur kerfi fylgt á eftir sem ekki hafa vottuð námskeið. Þar á meðal eru edX, Coursera og Udacity.
Loch Lomond

Loch Lomond er stærsta stöðuvatn Skotlands og Bretlands. Það er 39 kílómetra langt og milli 0,75 til 5 kílómetra breitt. Flatarmál er um 70 ferkílómetrar. Vatnið er talið marka skil skosku láglandanna og skosku hálandanna. Tugir eyjar eru á vatninu, Inchmurrin er þeirra stærst. Loch Lomond er hluti af Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðinum. Siglingar og vatnaíþróttir eru vinsæl dægradvöl á svæðinu.

Nafnið er upprunið úr gelísku; úr Lac Leaman: "Vatn álmanna". Aðeins 23 km eru til Glasgow frá suðurströnd vatnsins.
Ben Nevis

Ben Nevis (gelíska: "Beinn Nibheis") er hæsta fjall Bretlandseyja. Það er 1345 metra hátt og er staðsett á vesturenda Grampian-fjalla nálægt bænum Fort William í Skotlandi. Toppur Ben Nevis eru leifar af eldfjalli sem féll saman. Yfir 700 metra hátt klettabelti á norðurhlið fjallsins er meðal þeirra hæstu í Skotlandi og er vinsæll staður til kletta- og ísklifurs. Fjallið var klifið fyrst svo vitað sé árið 1771 af grasafræðingnum James Robertson frá Edinborg. Kapphlaup upp fjallið hefur verið hvert ár síðan 1937.
Asparygla

Asparygla, Agrochola circellaris, er fiðrildi af Yglufiðrildaætt. Hún er útbreidd um Evrópu, Litlu Asíu og Armeníu.
Populus ussuriensis

Populus ussuriensis er trjátegund sem var lýst af Vladimir Leontjevitj Komarov. "Populus ussuriensis" er í víðiætt.
Populus simonii

Populus simonii

er trjátegund sem var lýst af Élie Abel Carrière. "Populus laurifolia" er í víðiætt.

Undirtegundir.

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
Asíugreni

Picea schrenkiana eru sígræn tré sem var lýst af Fisch. og Carl Anton von Meyer. "Picea schrenkiana" er í Þallarætt.

Það vex í fjöllum Mið-Asíu í 1.200–3.500 metra hæð.

Undirtegundir.

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
Japansgreni

Japansgreni (Picea jezoensis eða Picea yezoensis) er stórt sígrænt tré sem verður 30 til 50 metra hátt og með stofnþvermál að 2 metrum. Það er upprunnið frá norðaustur Asíu, frá fjöllum mið Japan og Changbai fjöllum á landamærum Kína og Norður Kóreu, norður til austur Síberíu, ásamt Sikhote-Alin, Kúrileyjar, Sakalínfylki og Kamsjatka. Það vex í svölum en rökum tempruðum regnskógum, og hvergi er útbreiðslusvæðið lengra frá Kyrrahafinu en 400 km.

Lýsing.

Börkurinn er þunnur og hreistraður, verður sprunginn á eldri trjám. Krónan er breiðkeilulaga. Sprotarnir eru föl gulbrúnir, hárlausir en með áberandi nálanöbbum. Barrið er nálarlaga, 15 til 20 mm langt, 2 mm breitt, langydd, beggja vegna dálítið kjalað, dökkgrænt að ofan með engum loftaugum, og bláhvítt til hvítt að neðan með tvemur breiðum loftaugarendur.

Könglarnir eru hangandi, mjósívalir, 4 til 7 sm langir og 2 sm breiðir (lokaðir), opnir að 3 sm breiðir. Þeir eru með þunnar, sveigjanlegar köngulskeljar 12 til 18 mm langar. Þeir eru fyrst græn eða rauðleitir, og verða fölbrúnir við þroska 5 til 6 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru svört, 3 mm löng, með grönnum, 6 til 8 mm löngum fölbrúnum væng.

Undirtegundir.

Það eru tvær landfræðilegar undirtegundir, meðhöndlaðar sem afbrigði af sumum höfundum, og sem aðskildar tegundir af öðrum:

Japansgreni er náskylt sitkagreni ("Picea sitchensis"), sem tekur við því hinum megin við norðanvert Kyrrahafið. Þau, og sérstaklega undirtegundin "jezoensis", geta verið illgreinanleg í sundur, en skortur á loftaugum á efra borði barrs "P. jezoensis" er auðveldasta greiningaratriðið. Barrið á japansgreni er einnig nokkuð sljóyddara og ekki eins hvasst kjalað, en á sitkagreni.

Ræktun á Íslandi.

Japansgreni hefur verið í ræktun á Hallormsstað. Árið 2004 var japansgreni sent þaðan til Grænlands til ræktunar í trjásafni í Eiríksfirði.

Nytjar.

Japansgreni er mikilvægt austast í Rússlandi og norður Japan, vegna timburs og pappírsframleiðslu. Mikið af því sem er höggið ekki sjálfbært (og oft ólöglega) í ósnertum náttúrulegum skógum.

Því er stundum plantað sem prýðistré í stórum görðum.

Strengjahljóðfæri Ainúa kallað "tonkori" hefur búk úr japansgreni.
Himalajagreni

Himalajagreni, eða Picea smithiana er grenitegund frá vestur Himalaja og aðliggjandi fjöllum, frá norðaustur Afghanistan, Indlandi til mið Nepal. Það vex í 2,400 til 3,600 metra hæð í skógum með Cedrus deodara, Pinus wallichiana og Abies pindrow.

Lýsing.

"Himalajagreni" er stórt sígrænt tré, um 40 til 55 metra hátt (örsjaldan að 60 m), og með stofnþvermál að 1 til 2 metrum. Það er með keilulaga krónu með láréttum greinum og yfirleitt hangandi smágreinum.

Sprotarnir eru föl-gulbrúnir og hárlausir. Barrið er nálarlaga, það lengsta á öllum grenitegundum, 3 til 5 sm langt, tígullaga í þverskurði, græn með óáberandi loftaugarákir. Könglarnir eru breið sívalt-keilulaga, 9 til 16 sm langir og 3 sm breiðir, grænir fyrst, en verða daufbrúnir við þroska og opnast 5 til 7 mánuðum eftir frjóvgun; köngulhreistrið er stíft og ávalt.

Himalajagreni er vinsælt prýðistré í stórum görðum í vestur Evrópu vegna hangandi smágreinanna. Það er líka að nokkuð haft í skógrækt til timburs og pappírs framleiðslu, þó að það með hægari vöxt en rauðgreni dragi úr mikilvægi þess utan við náttúrulegt útbreiðslusvæðið. Nafnið "morinda" er dregið af nafni trésins á nepölsku.
Mýrdalssandur

Mýrdalssandur er jökulsandur á sunnanverðu Íslandi.

Mýrdalssandur var áður engi og skógi vaxinn og allmikil byggð þar en Kötlugos hafa eytt byggð því þeim fylgja jökulhlaup og öskufall. Byggðalag sem nefnist Tólfahringar en það voru 12 bæir norðan Skaftártungu lagðist líka í eyði. Jökulhlaupin í kjölfar gosa haf aukið sand fram í sjó þannig að nú er fjörusandur þar sem áður var 20 faðma dýpi. Á landnámstíð var fjörður inn með Hjörleifshöfða. Fyrsta gosið varð 894 og það næsta 1000 og þá varð hlaup um Mýrdalssand og þriðja gosið og jökulhlaup því samfara var árið 1311 og var það kallað Sturluhlaup. Það var kennt við Sturlu Arngrímsson bónda í Lágey en hann bjargaðist úr hlaupinu á jaka með ungbarn í fanginu og rak á honum út á sjó og á Meðalllandsfjörur eftir nokkra daga. Þetta hlaup tók af marga bæi og fórust allir þar. Fjórða hlaupið kom árið 1416, það fimmta árið 1580 og það sjötta 1612. Sjöunda hlaupið varð árið 1625 og varð þá mikið öskufall. Áttunda hlaupið var árið 1660 og stóð 3-12 nóvember. Níunda hlaupið varð 1721 en það hófst 11. maí. Tíunda hlaupið var árið 1755. Ellefta hlaupið var 1823 og stóð í 28 daga. Tólfta hlaupið varð árið 1860 og rann það í 16 sólarhringa.

Þann 12. okt., 1918 fundust jarðskjálfakippir á Vík í Mýrdal og gufumekkir sáust yfir og miklir dynkir heyrðust til fjalla en fram vestanverðan Mýrdalssand rann dökkmórauð jökulflóðsalda sem bar við himinn og féll til sjávar beggja megin við Hjörleifshöfða.

Landgræðsla Ríkisins hóf árið 1979 að sá melgresi á Mýrdalssandi en það var liður í að hefta sandfok við þjóðveg 1.

Mýrdalssandur hefur verið einn af tökustöðum nokkurra stórmynda. Stjörnustríðsmyndin Rogue One: A Star Wars Story var m.a. tekin upp við Hjörleifshöfða og Hafursey á Mýrdalssandi.

Hafursey er 582 m hátt fjall sem rís upp úr sandinum.
Picea meyeri

Picea meyeri; (á kínversku 白杄 báiqiān) er tegund af greni ættuð frá Innri Mongólíu í norðaustri, Gansu í suðvestri og einnig í Shanxi, Hebei og Shaanxi. Þar sem það vex í 1600 til 2700 metra hæð.
Tara

Tara getur átt við eftirfarandi:
Albuquerque

Albuquerque er stærsta borg í Nýju-Mexíkó. Íbúar voru 557.169 talsins árið 2014 en á stórborgarsvæðinu bjuggu 907.301 manns. Borgin er staðsett í miðju fylkinu og er í 1490-1950 metra hæð. Stórfljótið Rio Grande rennur í gegnum borgina og eru sex brýr yfir hana þar. Sandia-fjöll eru í austri. Albequerque er sólrík og þurr staður með um 278 daga af sól árlega. Nær helmingur íbúanna eru af rómönskum uppruna (hispanics, latinos)

Albuquerque var stofnuð árið 1706 sem spænsk nýlenda og hér þá "Villa de Alburquerque". Nafnið kemur frá Badajoz héraði á Spáni og þýðir hugsanlega "hvít eik" (latína: Albus quercus) eða "apríkósa" (galisíska: albaricoque).

Í borginni er ýmsar stofnanir, söfn og fleira: University of New Mexico (UNM), Kirtland Air Force Base, Sandia National Laboratories, The National Mueum of Nuclear Science &amp; History, Lovelace Respiratory Research Institute, Central New Mexico Community College (CNM), Presbyterian Health Services og Petroglyph National Monument.

Tónlistarmaðurinn Jim Morrison úr The Doors bjó í borginni og leikarinn Neil Patrick Harris fæddist þar.
Tóbrúk

Tóbrúk (arabíska: طبرق‎‎ "Ṭubruq") er hafnarborg sem stendur á eystri Miðjarðarhafsströnd Líbýu, nálægt landamærunum að Egyptalandi. Borgin er höfuðstaður Butnanhéraðs. Íbúar eru um 120 þúsund.

Í fornöld var Tóbrúk grísk nýlenda og síðan rómverskt virki í skattlandinu Kýrenæku. Í Síðari heimsstyrjöld hertók 6. herdeild Ástralíu Tóbrúk og síðar varði 9. herdeild Ástralíu bæinn gegn Afríkuher Þjóðverja. Umsátrið um Tóbrúk stóð í 241 dag árið 1941. Rommel náði bænum á sitt vald árið eftir en missti hann aftur eftir ósigur í aðra orrustuna um El Alamein. Eftir stríð var borgin endurbyggð og á 7. áratugnum var höfnin stækkuð og olíuleiðsla lögð þangað frá Sarir-olíuvinnslusvæðinu.
Birkifræ

Birkifræ er fræ af trjám af birkiættkvíslinni (Betula). Hægt er að nota það í brauð, en það er ekki algengt. Hinsvegar er því oft ruglað við valmúafræ, líklega vegna þess að danska (sölu-)heitið á því er birkes. En valmúafræ er algengt sem skraut á brauði.
Norðurey (Nýja-Sjáland)

Norðurey (Maóríska: "Te Ika-a-Māui") er ein af tveimur aðaleyjum Nýja Sjálands. Íbúar eru 3.596.200 talsins (2016).

Helstu þéttbýlisstaðir eru: Whangarei, Auckland, Hamilton, Tauranga, Rotorua, Gisborne, New Plymouth, Napier, Hastings, Whanganui, Palmerston North og höfuðborgin Wellington. Um 77% íbúa landsins búa á eyjunni.

Landafræði og náttúrufar.

Norðurey er aðskilin Suðurey með Cook-sundi. Stærð hennar er 113.729 ferkílómetrar (14. stærsta eyja heims)Northland-skagi er nyrst á eyjunni og Taupo-vatn (616 km2) á henni miðri. Tongariro-þjóðgarðurinn og Waipoua Kauri-þjóðskógurinn eru helstu vernduðu svæðin. Á eyjunni eru laufskógar og þar á meðal með þjóðartrénu kauri. Eldvirkni er á eyjunni og er þekktasta eldfjallið Rúhapehú-fjall sem er jafnframt hæsti punkturinn; 2797 metrar. Annað eldfjall Taranaki-fjall er 2512 metra há eldkeila.

Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu er lengsta staðarnafn í enskumælandi landi.
Suður-Alparnir

Suður-Alparnir (enska: "The Southern Alps", maóríska: "Kā Tiritiri o te Moana") er fjallahryggur sem spannar 500 kílómetra frá norðri til suðurs á Suðurey Nýja-Sjálands. Cook skipstjóri gaf fjöllunum nafn árið 1770.

Mount Cook (Aoraki) er hæsta fjallið eða 3724 metra og sextán aðrir tindar ná yfir 3000 metra. Fjöldi jökla eru í fjöllunum, misstórir, en Tasman-jökull er þeirra lengstur eða 29 km.

Fjöllin eru hluti af Kyrrahafseldhringnum og hófu að myndast fyrir um 45 milljónum ára en ris þeirra stóð hæst fyrir um 5 milljónum ára. Kyrrahafsplatan í suðvestri rekst á móti Indó-Áströlsku-plötunni í norðvestri.
Disulfiram

Disulfiram, selt undir lyfjaheitinu Antabuse eða Antabus er lyf sem notað er gegn áfengissýki. Lyfið hindrar virkni ensímsins acetaldehýð dehydrogenasa og veldur því vanlíðan fleiri einkennum þegar áfengis er neytt samhliða inntöku lyfsins.

Sveppurinn slöttblekill framleiðir efni sem hafa svipaða virkni og disulfiram.
Jakuxi

Jakuxi ("Bos grunniens") er síðhærð nautgripategund sem gerð hefur verið að húsdýri í Himalajafjöllum, Mið-Asíu og á Tíbesku hásléttunni. "Jak" eða "yak" er úr tíbesku og vísar til karldýrsins, en á öðrum málum er það notað um bæði kyn.

Jakuxi er náskyldur villijakuxa ("Bos mutus") eða undirtegund af sömu tegund. Litur þeirra greinir á milli, jakuxinn er yfirleitt ljósari og með fleiri litaafbrigði en villijakuxinn sem er dökkleitur. Jakuxi er líklega skyldur vísundi.

Karldýrin verða 350-580 kg og kvendýrin 225-255 kg. Kýrnar bera á tveggja ára fresti, 3-4 ára í fyrsta sinn. Kálfarnir verða sjálfstæðir eftir rúmt ár af uppeldi. Jakuxar verða eitthvað meira en tvítugir að aldri.

Menn hafa notað jakuxa sem hús- og burðardýr í þúsundir ára og nota tað hans sem eldsneyti. Mjólk hans er kölluð "chhurpi" á nepölsku. Smjör úr henni er notað í te sem Tíbetar drekka og sem ljósmeti á lampa. Jakuxar koma við sögu í hátíðahöldum í Tíbet og nýlega í hópíþróttum eins og póló.

Jakuxar þrífast ekki á láglendi og verða úrvinda ef hitinn fer yfir 15 gráður.
BBC Two

BBC Two er önnur sjónvarpsstöð breska ríkisútvarpsins BBC. Tilgangur stöðvarinnar var upphaflega að senda út „alvarlegra“ efni um listir og menningu og metnaðarfulla leikna sjónvarpsþætti. Stöðin hóf útsendingar 20. apríl 1964 undir heitinu BBC2 og var þá þriðja breska sjónvarpsstöðin á eftir BBC One og ITV. Stöðin hóf útsendingar í lit, fyrst evrópskra sjónvarpsstöðva, 1. júlí 1967. Meðal þekktra sjónvarpsþátta sem voru fyrst sýndir á BBC Two eru "Ég, Kládíus" (1976), "Hótel Tindastóll" (1975-1979), "Já ráðherra" (1980-1988), "Lífið á jörðinni" (1979), "Norðlendingar" (1996) og "Top Gear" (1978-).
Vikurbreyskja

Vikurbreyskja eða öræfaostur (fræðiheiti: "Stereocaulon arcticum") er runnflétta sem vex á mold, vikrum söndum eða sandorpnum hraunum. Hún er mjög algeng um allt land.

Grening og útlit.

Yfirborð vikurbreyskju er greinótt og þétt alsett þalvörtum með dökkri laut í miðju. Aðeins hraunbreyskja hefur svipaðar þalvörtur og vikurbreyskjan. Þalvörtur vikurbreyskju eru þó aðeins bústnari og innihalda Nostoc-bakteríur en þalvörtur hraunbreyskju innihalda Stigonema.

Erfitt getur verið að greina vikurbreyskju frá hraunbreyskju en oft er hægt að treysta á undirlagið þar sem vikurbreyskjan vex á vikrum og söndum en hraunbreyskja nánast alltaf á föstu undirlagi, til dæmis hrauni eða bergi.

Efnafræði.

Vikurbreyskja inniheldur efni sem flúrljóma í útfjólubláu ljósi og verður því sjálflýsandi í bílljósi.

Vikurbreyskja inniheldur fléttuefnin atranórin, stictinsýru og norstictinsýru.

Þalsvörun vikurbreyskju er K+ gul, C-, KC- og P+ laxagul.
Kuiperbelti

Kuiperbeltið er svæði í sólkerfinu. Innri mörk þess eru við braut Neptúnusar (sem er 30 AU frá sólinni) og ytri mörk við 50 AU frá sólinni. Kuiperbeltið er, ólíkt Oortskýinu, ekki skilgreint sem kúlulaga heldur sem belti sem liggur í plani, sama plani og jörðin, sólin og flestar reikistjörnurnar.

Kuiperbeltið er talið hafa myndast vegna áhrifa Júpíters og sýna útreikningar að á beltinu má líklegast finna hluti á stærð við Mars og jörðina. Yfir 800 hlutir hafa fundist á Kuiperbeltinu, þ.m.t. Plútó og tungl hans Karon, og nýlega hafa fundist þar nokkuð stórir hlutir á borð við 50000 Quaoar sem fannst árið 2002 og er helmingi minni en Plútó.
Hnyðlur

Hnyðlur (latína: "cephalodium") er vefjagerð í fléttum sem geymir blábakteríur. Hnyðlur myndast á fléttum sem lifa í þríbýli, þannig að sveppur, grænþörungur og blábakteríur lifa saman.
Nýsjálandskárí

Kauri ("Agathis australis") er tré sem einlent er á Norðurey Nýja-Sjálands. Það er barrtré af ætt "Araucariaceae" og ættkvísl "Agathis".

Tréð er það stærsta á Nýja-Sjálandi að rúmmáli (en ekki hæð) en það getur náð allt að 50 metra hæð. Trén geta yfirleitt náð meira en 600 ára aldri en sjaldnar yfir 1000 árum. Kauri er talið fornt og rekja ættir sínar til Júra-tímabils. Lauf eru mjó; 1cm að þvermáli og 3-7cm að lengd. Skógar með Kauri-trjám eru einungis 5% af því sem þeir voru árið 1820 en skógareldar og timburvinnsla í þeim minnkuðu útbreiðslu þeirra.
Kaka (fugl)

Kaka ("Nestor meridionalis") er stór páfagaukur af ætt Strigopidae sem lifir í skógum Nýja-Sjálands. Undirtegundir skiptast í "Nestor meridionalis septentrionalis" á Norðureyju og "N. m. meridionalis" á Suðureyju. Tegundin flokkast undir viðkvæmar tegundir.

Kaka er grábrúnn að lit og rauðleitur um háls og kvið. Lengd er 45 cm og þyngd um 390–560 grömm. Fuglarnir ferðast um í stórum hópum í trjákrónum. Ber, fræ og skordýr eru meðal fæðu þeirra. Hreiðurgerð er í holum trjám og egg eru vanalega 2-4 talsins. Hreysiköttur er meðal annars ógn við tegundina.

Skyldar tegundir eru kea og kakapó.
Pétur Zóphóníasson

Pétur Zóphóníasson (31. maí 1879 – 21. febrúar 1946) var íslenskur ættfræðingur. Hann fæddist í Goðdölum í Skagafirði, lærði við Möðruvallaskóla og fór eftir það í verslunarnám til Kaupmannahafnar. Um aldamótin 1900 flutti hann til Reykjavíkur og hóf þar verslunarstörf. Hann hafði kynnst starfsemi taflfélaga í Danmörku og stóð fyrir stofnun Taflfélags Reykjavíkur ásamt fleirum aldamótaárið. Hann skrifaði kennslubók í skák sem kom út 1906. Hann var ritstjóri og útgefandi "Þjóðólfs" 1910-11. Þekktastur er hann fyrir ættfræðirit sín, einkum "Ættir Skagfirðinga" og hið mikla rit "Víkingslækjarætt" sem kom út í fjórum bindum 1939-1943 en fimmta bindið bættist við 1972. Pétur starfaði einnig mikið fyrir Góðtemplararegluna.

Kona hans hét Guðrún Jónsdóttir. Þau eignuðust 12 börn.
Albatrossar

Albatrossar (Diomedeidae) eru sjófuglar af ættbálk pípunefja (Procellariiformes). Útbreiðsla þeirra er á Norður-Kyrrahafi, Suður-Íshafi og á Suðurhveli frá Suður-Ameríku og Ástralíu. Þeir eru meðal stærstu fleygra fugla.

Albatrossar eru fimir í lofti og vængir geta spannað allt að 3,7 metra. Þeir hafast oftast við á smáeyjum og eru gjarnir á að halda sig við fæðingarstað sinn.

Albatrossar lifa mun lengur en flestir fuglar. Albatross-kvenfugl sem var merkt af bandarískum fuglafræðingum á Midway-eyju í Norður-Kyrrahfi árið er talinn 66 ára og verpir enn (febrúar 2017).

Fuglarnir verða kynþroska 5 ára og pör mynda langtímasambönd. Mökunarferlið felur í sér ýmsa dansa til að heilla gagnstætt kyn og getur tekið nokkurn tíma að fullkomna dansana. Úr einu varpi kemur eitt egg og verða ungarnir fleygir á tæpu ári.

= Tegundir =

4 ættkvíslir og 22 tegundir eru viðurkenndar af IUCN:
Klettasmári

Klettasmári (fræðiheiti: "Trifolium parryi") er fjölær jurt af ættkvísl smára sem var lýst af Asa Gray. Samkvæmt IUCN er klettasmári ekki talinn í hættu.

Undirtegundir.

Tegundin skiptist í eftirfarandi undirtegundir:
Fölvasmári

Fölvasmári (fræðiheiti: "Trifolium wormskioldii") er tegund af smára.

Hann vex villtur í vestari hluta Norður Ameríku, frá Alaska, yfir Kaliforníu, til Mexíkó. Hann vex í margs konar búsvæði, frá ströndum til fjallatoppa, neðan við 3200 metra hæð yfir sjávarmáli.

Lýsing.

"Fölvasmári", er fjölær jurt sem verður stundum alveg jarðlægur eða með út af liggjandi eða upprétta stöngla. Blöðin eru þrískift, og smáblöðin 1 til 3 sm löng. Lægri axlablöðin geta verið bursthærð og efri axlablöðin geta verið tennt.

Kúlulaga blómskipanin er tveggja til þriggja sm breið. Bikarblöðin eru með burstum á endanum. Krónublöðin eru bleik fjólublá eða magenta með hvítum enda.

Nytjar.

Margir Frumbyggjar Ameríku í vestari hluta Norður Ameríku notuðu þennann smára til matar. Blóm og blöð voru étin hrá, stundum söltuð. Ræturnar voru oft gufusðnar eða soðnar og étnar með fiski, hrognum og fiskifeiti (af Thaleichthys pacificus).

Fölvasmári er fæða lirfu fiðrildategundarinnar ("Thorybes diversus").

Orðsifjar.

Latneska tegundarheitið "wormskioldii" er til heiðurs danska grasafræðingsins Morten Wormskjold.

Fölvasmára var lýst af Johann Georg Christian Lehmann.
Annað enska borgarastríðið

Annað enska borgarastríðið (1648 – 1649) var annar hluti þeirra átaka sem eru þekkt sem Enska borgarastyrjöldin. Eftir að Fyrsta enska borgarastríðinu lauk með sigri þinghersins var herinn orðinn að pólitísku afli sem þingið reyndi eftir megni að leysa upp, hætta að greiða hermönnum laun og senda herdeildir úr landi. Að lokum töldu öldungakirkjuflokkurinn og konungssinnar á enska þinginu, ásamt Skotum, sig vera í stöðu til að hefja nýtt borgarastríð. Uppreisnir gegn þinginu blossuðu upp um allt landið en brátt fengu konungssinnar yfirhöndina og borgarastríðið varð aftur aðeins milli konungssinna og þingsinna. Skotar gerðu innrás í Norður-England og konungssinnar í útlegð náðu skipum á sitt vald í The Downs.

Thomas Fairfax barði niður uppreisnirnar í Kent og sneri sér svo að Essex þar sem konungssinnar bjuggu um sig í Colchester sem Fairfax settist um. Oliver Cromwell var sendur til Wales til að kveða niður uppreisnina þar og í Cornwall. John Lambert snerist gegn norðurhéruðunum. Oliver Cromwell hélt með her sinn honum til stuðnings og saman mættu þeir her Skota og konungssinna undir stjórn James Hamilton 17. ágúst 1648 við Preston í Lancashire. Þingherinn vann þar afgerandi sigur gegn fjölmennara liði. Að lokum gáfust konungssinnar í Colchester upp fyrir Fairfax 28. ágúst.

Eftirmálar stríðsins urðu þeir að upphafsmenn uppreisnanna voru ýmist teknir af lífi eða settir í fangelsi. Í desember fór hreinsun Prides gegn andstæðingum hersins fram í enska þinginu. Afgangsþingið sem eftir var dæmdi Karl 1. til dauða fyrir landráð vegna þátttöku hans í að hvetja til uppreisna. Hann var hálshöggvinn 30. janúar 1649 sem markar endalok Annars enska borgarastríðsins. Nokkrum dögum síðar hylltu Skotar Karl 2. son hans sem konung Englands, Írlands og Skotlands, og hófu þar með Þriðja enska borgarastríðið.