arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Víkingaöld

Víkingaöld er tímabil í sögu Norður-Evrópu sem nær frá árinu 793 til 1066. Tímabilið einkenndist af mikilli útrás sæfara frá Norðurlöndum sem bæði stunduðu verslun og strandhögg (ránsferðir) og síðar landnám í mismiklum mæli. Upphaf víkingaaldar er miðað við fyrstu skjalfestu árás víkinga á England, árásinni á Lindisfarne árið 793, og henni lauk með ósigri Haraldar harðráða Noregskonungs á Englandi 1066.

Víkingar frá því svæði sem síðar varð Danmörk herjuðu mest á strendur Englands, Fríslands og Frakklands, en þeir sem komu frá því svæði er síðar varð Noregur sigldu mest til Skotlands, Orkneyja, Írlands, Færeyja, Íslands og Grænlands. Sænskir víkingar fóru mest í Austurveg, allt suður til Býsans.

Víkingaöldinni er oft skipt í þrjú tímaskeið:

Á fyrri hluta þessa tímabils skiptust Norðurlönd í litlar stjórnsýslueiningar undir stjórn höfðingja eða smákonunga. Um 1000 fara að myndast stærri yfirráðasvæði eða ríki sem síðar festu sig í sessi.

Víkingaöldin er hluti af miðöldum í Evrópu, en á Norðurlöndum teljast miðaldir hefjast við lok víkingaaldar.
Karlakór Akureyrar (1975)

Karlakór Akureyrar er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1975.

Á henni flytur Karlakór Akureyrar sex lög og tvær lagasyrpur. Upptaka í stereó: Tónaútgáfan. Pressun: Soundtek Inc. Ljósmynd: Norðurmynd. Prentun: Valprent hf. Akureyri.
Stökkbreyting

Stökkbreyting er hvers kyns arfgeng breyting á röð kirna í erfðaefni lífveru, hvort sem hún er komin til vegna geislunar, efnabreytingar, veira, stökkla eða vegna villna við afritun þess. Lífvera sem tekið hefur stökkbreytingu kallast stökkbrigði.
P.E. Easterling

Patricia Elizabeth Easterling (fædd Patricia Elizabeth Fairfax, 11. mars 1934) er breskur fornfræðingur og sérfræðingur í verkum Sófóklesar.

Ævi og störf.

Easterling fæddist í Blackburn og gekk í Blackburn High School. Hún brautskráðist frá Newnham College í Cambridge með gráðu í fornfræði árið 1955. Hún kenndi fyrst við Háskólann í Manchester (1957 – 1958) en síðar kenndi hún fornfræði við Newnham College í Cambridge þar til árið 1987 hún tók við stöðu prófessors í forngrísku við University College London.

Árið 1994 sneri hún aftur til Cambridge og tók við stöðu Regius-prófessors í grísku. Hún settist í helgan stein árið 2001 og var gerð heiðursfélagi á Newnham College.

Árið 1998 var hún gerð að félaga í Bresku akademíunni.

Fræðistörf.

Easterling hefur einkum unnið á sviði forngrískra bókmennta og sérstaklega leiklistar. Hún hefur einnig rannsakað varðveislu og arfleifð forngrískra leikrita.

Easterling var aðalritstjóri bókaraðarinnar "Cambridge Greek and Latin Classics" frá stofnun hennar og hefur gefið út eitt skýringarrit í ritröðinni, "Trakynjur" Sófóklesar (1982).
Franklin Stahl

Franklin William Stahl (fæddur 8. október 1929 í Boston) er bandarískur sameindalíffræðingur og prófessor á eftirlaunum við Oregon háskóla í Eugene. Hann er þekktastur fyrir tilraunina sem kennd er við hann og Matthew Meselson, en hana framkvæmdu þeir árið 1958 og sýndu með henni fram á að afritun DNA er hálfgeymin (það er, að úr einni tvíþráða DNA-sameind verða tvær sem hvor inniheldur einn „gamlan“ þráð og einn nýsmíðaðan). Síðustu áratugina hefur Stahl fengist mest við rannsóknir á endurröðun DNA í gerfrumum. Honum var veitt Thomas Hunt Morgan orðan fyrir framlag sitt til erfðafræðanna árið 1996.
Matthew Meselson

Matthew Stanley Meselson (fæddur 24. maí 1930 í Denver) er bandarískur sameindalíffræðingur og efnafræðingur. Hann er þekktastur fyrir tilraunina sem kennd er við hann og Franklin Stahl, en hana framkvæmdu þeir árið 1958 og sýndu með henni fram á að afritun DNA er hálfgeymin (það er, að úr einni tvíþráða DNA-sameind verða tvær sem hvor inniheldur einn „gamlan“ þráð og einn nýsmíðaðan).

Bandaríska erfðafræðisambandið heiðraði hann árið 1995 með Thomas Hunt Morgan orðunni fyrir framlag hans til erfðafræðanna.
Hamfarirnar í Japan 2011

Hamfarirnar í Japan 2011 urðu vegna jarðskjálfta upp á 9,0 á Richter. Jarðskjálftinn varð klukkan 14:45 að japönskum staðartíma á föstudeginum 11. mars 2011. Skjálftamiðja hans var úti á hafi, 130 kílómetrum austur af borginni Sendai.

Jarðskjálftinn orsakaði flóðbylgju, allt að 29,6 metra háa, sem lenti á Japan mínútum eftir skjálftann og flæddi allt að 10 km inn af landinu. Jarðskjálftinn orsakaði einnig smærri flóðbylgjur sem lentu á öðrum löndum eftir nokkra klukkutíma. Viðvaranir voru gefnar út fyrir strönd Japans sem liggur að Kyrrahafinu og fyrir í það minnsta 20 önnur lönd, þar á meðal Kyrrahafströnd Norður og Suður Ameríku.

Japanska lögreglan staðfesti opinberlega 19.747 dána í 18 héruðum, ásamt 125.000 skemmdum eða eyðilögðum byggingum.

Jarðskjálftinn og flóðbylgjan orsakaði miklar mannvirkjaskemmdir í Japan, meðal annars á vegum, járnbrautum og eldsvoðum, ásamt eyðilagðrar stíflu. Í kringum 4,4 milljónir heimila í Japan voru án rafmagns og 1,5 milljónir án vatns . Slökkt var á mörgum raföllum og í það minnsta þrír kjarnaofnar urðu fyrir sprengingum vegna þrýstings vetnis gass sem hafði safnast saman í ytri lokum eftir kerfisbilun. Íbúar innan 20 km radíus í kringum Fukushima 1 kjarnorkuverið og innan 10 km radíus í kringum Fukushima 2 kjarnorkuverið voru brottfluttir.

Jarðskjálftinn.

Jarðskjálftinn var neðanjarðarskjálfti upp á 9,0 á Richter. Hann varð þann 11. mars 2011 klukkan 14:45 að japönskum staðartíma. Hann varð í vesturhluta Kyrrahafsins á 32 km dýpi, með skjálftamiðju 72 kílómetra frá Oshika skaganum og stóð yfir í rúmlega sex mínútur. Næsta stórborg við skjálftann var Sendai, í Honshu héraði, í 130 km fjarlægð. Jarðskjálftinn varð í 373 km fjarlægð frá höfuðborg Japans, Tokyo. Aðalkippurinn gerðist eftir fjölda fyrirskjálfta og var fylgt eftir af hundruðum eftirskjálfta. Fyrsti stóri fyrirskjálftinn var 7.1 á Richter þann 9. mars, 40 km frá skjálftamiðju aðalkippsins þann 11. mars.

Einni mínútu áður en skjálftinn fannst í Tókýó, gaf jarðskjálfta viðvörunarkerfi Japana sem inniheldur 1.000 skjálftamæla í Japan, viðvaranir um sterkan skjálfta til milljóna manna. Þessi viðvörun frá Veðurstofu Japans er talin hafa bjargað mörgum mannslífum.

Skjálftinn var upphaflega tilkynntur upp á 7.9 á Richter, uppfærður upp í 8.8, 8.9 og síðan loks upp í 9.0. Jarðskjálftinn gerðist þar sem Kyrrahafs flekinn sígur undir flekann undir Honshu, en þau flekamörk eru gagnrýnd á meðal vísindamanna. Kyrrahafsflekinn sem færist um 8 til 9 cm á ári er sagður síga undir Honshu flekann og gefur þannig frá sér mikið magn af orku. Þessi hreyfing ýtir efri flekanum niður þangað til álagið verður nógu mikið fyrir jarðskjálfta. Brotið vegna álagsins varð til þess að sjávarbotninn hækkaði um nokkra metra.

Skemmdir og afleiðingar.

Alvarlegar bilanir í Fukushimakjarnorkuverinu.

Skömmu eftir flóðbylgjuna komu upp alvarleg vandamál við kælingu kjarnaofna og eldsneytisgeymsla í Fukushímakjarnorkuverinu, sem síðar leiddu til sprenginga og losunar geislavirkra efna út í andrúmsloftið.
Richard Speight Jr.

Richard Speight Jr. (fæddur 4. september 1970) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í "Band of Brothers", "The Agency", "Jericho" og Supernatural.

Einkalíf.

Richard er fæddur og uppalinn í Nashville í Tennessee. Hann stundaði nám við University of Southern California School of Theater.

Ferill.

Fyrsta hlutverk Speight var í sjónvarpsmyndinni "Love Leads the Way: A True Story" frá árinu 1984 og hefur síðan þá komið fram í nokkrum kvikmyndun en er aðallega þekktastur fyrir hlutverk sín í sjónvarpi.

Fyrsta stóra gestahlutverk hans í sjónvarpi var árið 1989 í "Freddy's Nightmares" og hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við: "Running the Halls", "ER", "Yes Dear", , "Life" og "Alias".

Speight var árið 2001 ráðinn til þess að leika Sgt. Warren „Skip“ Muck í sjónvarps míniseríunni "Band of Brothers" sem var framleidd af Steven Spielberg og Tom Hanks. Síðan hefur hann leikið aukahlutverk í sjónvarpsþáttum á borð við "The Agency" sem tölvuhakkarinn Lex, sem Bill í "Jericho" og sem Trickster (erkiengilinn Gabríel) í Supernatural

Hefur hann komið fram í kvikmyndum á borð við "Speed 2: Cruise Control", "Independence Day", "Thank You for Smoking" og "The Last Big Attraction".
Skrofa

Skrofan er sjófugl af ættbálki pípunefja eða fýlinga og er náskyld fýlnum. Hún eyðir mestum hluta ævinnar á sjó en kemur eingöngu í land til að verpa. Skrofan er íslenskur varpfugl og verpir eingöngu í Vestmannaeyjum.

Lýsing.

Skrofan er 30-38 cm að lengd. Vænghafið er 76-89 cm. Skrofan er því sem næst svarthvítur fugl. Hún er nær alsvört að ofan. Nefið er einnig svart, sem og ystu blettir á neðri vængjum. Að neðan er fuglinn alhvítur. Litaskiptin milli svarts og hvíts eru mjög skýr. Fæturnir eru bleikir. Kynin eru eins. Fuglarnir skipta ekki um búning eftir árstíðum.

Lifnaðarhættir.

Skrofur eru miklir flug- og sundfuglar. Þær eyða meginþorra ævi sinnar á sjó og koma nær eingöngu í land til að verpa. Hreiðurstæðið er hola, rétt eins og hjá lundanum og sæsvölunum. Holurnar eru yfirleitt í bjargi, gjarnan á úteyjum. Eggið er aðeins eitt og er hvítt á litinn. Eftir um það bil tvo mánuði, þegar unginn er orðinn stálpaður, yfirgefa foreldrar hans hann og verður unginn þá að steypa sér fram af bjarginu og fljúga út á sjó. Fæða skrofunnar eru smáfiskar, krabbadýr og smokkfiskar. Skrofur eru góðir kafarar og nota vængina til sunds. Flug skrofunnar er líkt og hjá fýlnum. Fuglarnir svífa yfir öldutoppunum og láta vindinn bera sig áfram. Vængjablak er fremur lítið. Fuglarnir fljúga ekki beint áfram, heldur beygja þeir til sitthvorrar hliðar og hringsóla þannig yfir vatninu. Skrofur eru hópfuglar og sjást gjarnan í stórum hópum.

Útbreiðsla.

Skrofan verpir víða um norðanvert Atlantshafið. Stærstu varpstaðirnir eru á Bretlandseyjum og Írlandi (um 95% stofnsins) en aðrar kólóníur eru í Færeyjum, Bretaníuskaga í Frakklandi, Kanaríeyjum, Madeira, Asóreyjum og Nýfundnalandi. Á Íslandi verpir skrofan eingöngu í Vestmannaeyjum. Erfitt er að áætla stærð íslenska stofnsins en hér mun vera um einhver þúsund pör að ræða. Heimsstofninn er áætlaður um 350-390 þúsund pör. Skrofan er að hluta farfugl. Norðlægari fuglar fljúga þá suður eftir Atlantshafinu alla leið til strandsvæða Brasilíu og Argentínu.

Orðsifjar.

Heitið skrofa er trúlega komið af hljóði fuglsins en garg skrofunnar er sambland af miklum óhljóðum og ískri. Þýskumælandi sæfarendur hafa gjarnan nefnt tegundina djöflafugl ("Teufelsvogel") sökum hljóðanna. Latneska heitið "puffinus" er dregið af enska og franska orðinu "puffin", sem upphaflega merkti kafari. Enska heitið er "Manx Shearwater". Dýr (og fólk) frá eyjunni Mön í Írlandshafi eru kölluð Manx en skrofan verpir í litlum mæli við syðsta odda eyjarinnar.
Akhenaten

Akhenaten var faraó í Egyptalandi. Hann var fyrstu fimm ár sautján ára valdaferils síns þekktur undir nafninu Amenhotep IV. Hann ríkti í 17 ár og er talinn hafa látist árið 1336 f.Kr. eða 1334 f.Kr. Hann reyndi að koma á eingyðistrú í Egyptalandi. Eftir fjögur ár í valdastólik hóf hann að byggja nýja höfuðborg Egyptalands sem helguð var sólguðinum Aten. Eftir andlát hans tóku landsmenn upp fjölgyðistrú. Varðveist hefur óður til sólguðsins Aten frá þessum tíma. Akhenaten var gleymdur þar til grafhýsi hans fannst. DNA-rannsóknir frá 2010 sýna að Tutankhamun var sonur Akhenatens.
Mitch Pileggi

Mitch Pileggi (fæddur Mitchell Craig Pileggi, 5. apríl 1952) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The X-Files, "Stargate Atlantis", Supernatural og "The Mountain".

Einkalíf.

Pileggi er fæddur í Portland, Oregon en ólst upp í Oregon, Kaliforníu og Texas. Hann eyddi mestum hluta unglingsárana í Tyrklandi og er af ítölskum-amerískum uppruna. Útskrifaðist hann frá Texas háskólanum með gráðu í viðskiptum.

Áður en hann fór að vinna sem leikari vann hann sem hernaðarverktaki í Íran með bróður sínum. Þurftu þeir að flýjan þaðan árið 1979 þegar byltingin hófst.

Pileggi hefur verið giftur tvisvar sinnum og á eitt barn með núverandi konu sinni.

Pileggi byrjaði leiklistarferil sinn í menntaskóla í Tyrklandi. Þegar hann flutti aftur til Austin frá Íran, þá kom hann fram í hverfisleikhúsum og í smáhlutverkum í B-myndum og sjónvarpsþáttum.

Ferill.

Sjónvarp.

Fyrsta sjónvarpshluverk Pileggi var í sjónvarpsmyndinni The Sky´s No Limit árið 1984. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Downtown, Dragnet, Dallas, Pointman, That ´70s Show, The West Wing, Boston Legal, Castle og Medium.

Þekktasta hlutverk Pileggi er sem aðstoðaryfirmaður alríkislögreglunnar Walter Skinner í The X-Files sem hann lék frá 1994-2002. Lék hann Ofurstann Steven Caldwell í frá 2005-2009.

Pileggi hefur leikið stór gestahlutverk í Sons of Anarchy sem Ernest Darby frá 2008-2010, Samuel Campbell í Supernatural frá 2008-2011 og sem Larry Jennings í Grey's Anatomy frá 2007-2012.

Hann lék Harris Ryland í endurgerðinni af Dallas.

Kvikmyndir.

Fyrsta kvikmyndahlutverk Pileggi var árið 1982 í Mongrel. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Three O´Clock High, Return of the Living Dead Part II, Basic Instinct, Man in the Chair og Flash of Genius.

Pileggi endurtók hlutverk sitt sem Walter Skinner í báðum The X-Files myndunum.

Verðlaun og tilnefningar.

Method Fest

Screen Actors Guild verðlaunin
Haukur Morthens og hljómsveit (1964)

Haukur Morthens og hljómsveit er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1964.

Á henni flytur Haukur Morthens og hljómsveit tvö lög.

Lagalisti.
Keflavík

Keflavík er um 19.000 manna bær (2019) austan megin á Miðnesi á Reykjanesskaga og heyrir undir sveitarfélagið Reykjanesbæ. Keflavík er helst þekkt fyrir herstöðina á Miðnesheiði, eina alþjóðaflugvöllinn á Íslandi, Keflavíkurflugvöll og blómlegt tónlistarlíf á seinni hluta 20. aldar.

Bærinn dregur nafn sitt af samnefndri vík, sem liggur á milli Hólmsbergs að norðan og Vatnsness að sunnan og gengur til vesturs inn úr Stakksfirði. Víkin er opin á móti austri og þótti aldrei gott skipalægi. Hún var samt grundvöllur þeirrar verslunar sem þar þróaðist frá 17. öld og varð grundvöllur bæjarins.

Saga.

Samkvæmt Landnámu var Steinunn gamla, landnámskona, fyrsti eigandi lands á Suðurnesjum, þar með talið Keflavík. Keflavíkur er fyrst getið í rituðum heimildum um 1270. Keflavíkurjörðin heyrði undir Rosmhvalaneshrepp frá fornu fari. Fram eftir 15. öld stunduðu Englendingar veiðar í kringum Suðurnes og hafa sjálfsagt komið á land í Keflavík. Árið 1579 gaf Danakonungur út fyrsta verslunarleyfið til Hansakaupmanna að þeir mættu versla í Keflavík. Frá og með 1602 hefst einokunarverslun Dana.

Elstu heimildir um byggð í Keflavík eru frá 1627. Fyrsti bóndinn sem nafngreindur er í Keflavík var Grímur Bergsson, fyrrverandi sýslumaður í Kjósarsýslu og lögréttumaður á Suðurnesjum sem samkvæmt Setbergsannál dó við störf sín árið 1649. Þar settist Hallgrímur Pétursson að árið 1637 ásamt konu sinni Guðríði Símonardóttur þar sem þau bjuggu til ársins 1641 þegar þau fluttu á Hvalnes. Miðað er við að byggð hafi fyrst farið að þéttast í kjölfar þess að Holger Jacobaeus var skipaður kaupmaður í Keflavík árið 1766 á vegum Almennna verslunarfélagsins sem fór með einokun á verslun á Íslandi.

Með vexti kauptúnsins á seinni hluta 19. aldar reyndist landrými of lítið fyrir byggðina. 1891 var löggilt stækkun á verslunarlóðinni til suðurs, í landi Njarðvíkurhrepps, sem stofnaður hafði verið tveimur árum áður. Keflavík var þannig í tveimur hreppum samtímis og hélst svo til ársins 1908.

Hinn 15. júní 1908 var Rosmhvalaneshreppi skipt upp. Varð nyrðri hlutinn að Gerðahreppi en Keflavíkurjörðin í suðri var sameinuð Njarðvíkurhreppi undir heitinu "Keflavíkurhreppur". Njarðvíkurhreppur klauf sig aftur frá hreppnum 1. janúar 1942. Í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar fjölgaði hratt í Keflavík enda var mikið um uppgrip og vinnu að fá í kring um Keflavíkurstöðina og Keflavíkurflugvöll.

Keflavík fékk kaupstaðarréttindi 22. mars 1949. Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Keflavík Njarðvíkurkaupstað og Hafnahreppi undir nafninu "Reykjanesbær".
Tjarnarbíó

Tjarnarbíó er sviðslistahús við Tjarnargötu í Reykjavík. Það er rekið af Sjálfstæðu leikhúsunum sem vettvangur fyrir sviðslistir á vegum einstakra listamanna og hópa. Tjarnarbíó hefur líka tekið þátt í sviðslistahátíðum eins og Sequences og RVK Fringe. Framkvæmdastjóri er Friðrik Friðriksson.

Saga Tjarnarbíós.

Íshúsið við Tjarnargötu var reist árið 1913 af Ísfélaginu við Faxaflóa. Eftir að félagið varð gjaldþrota 1934 eignaðist Reykjavíkurborg húsið. Árið 1941 var samþykkt að Háskóli Íslands fengi það til afnota undir kvikmyndasýningar.

Háskólinn hóf rekstur kvikmyndahúss í húsinu árið 1942, til að ávaxta fé Sáttmálasjóðs. Fyrsti forstjóri Tjarnarbíós var Pétur Sigurðsson Háskólaritari. Húsið tók 396 áhorfendur í sæti.

Kvikmyndasýningum var hætt í húsinu árið 1961 þegar Háskólabíó tók til starfa. Það hefur upp frá því verið notað til sýninga minni leikhópa. Þar störfuðu meðal annars Leikhópurinn Gríma og Leikfélag Reykjavíkur. Eftir 1970 fengu ýmsir hópar þar inni eins og kvikmyndaklúbburinn Fjalakötturinn, Svart og sykurlaust, Herranótt Menntaskólans í Reykjavík og Light Nights.

Árið 2008 var farið í endurbætur á húsinu sem lauk 2010. Þá tóku Sjálfstæðu leikhúsin við rekstri hússins sem hefur síðan verið nýtt undir sýningar margra sviðslistahópa.
Gunpei Yokoi

Gunpei Yokoi (1941 – 1997) var japanskur tölvuleikjahönnuður sem starfaði fyrir tölvuleikjaframleiðandann Nintendo. Yokoi kom bæði að hönnun vélbúnaðar og hugbúnaðar hjá Nintendo en hann hannaði vélbúnaðinn fyrir Game &amp; Watch-leikina ásamt því að hanna Game Boy- og Virtual Boy-leikjatölvurnar. Yokoi vann einnig sem framleiðandi við gerð fjölda tölvuleikja en á meðal þeirra voru "Metroid", "Kid Icarus" og "Super Mario Land".
Ganga (aðgreining)

Ganga getur átt við:
Bragðarefur

Bragðarefur er vinsæll ísréttur sem fæst í flestum ísbúðum víðsvegar um Ísland. Bragðarefurinn er útbúinn þannig að ís er látinn í ílát og nammi, ávöxtum og sósum að eigin vali er blandað saman við ísinn í sérstakri hrærivél, svo er ísnum mokað í pappaílát með sleif. Oft er nammi eða ávextir sett ofan á ísinn til skrauts. Bragðarefinn er hægt að útbúa í mörgum stærðum. Nú hafa nokkur matvælafyriritæki á Íslandi sett á markað tilbúinn bragðaref.

Saga bragðarefsins.

Bragðarefurinn er ekki séríslenskt fyrirbæri en er þó ekki fáanlegur alls staðar í heiminum. Hann var fundinn upp í Bandaríkjunum árið 1973 og þekkist þar undir nafninu "mix-in". Hjá McDonald's er hann seldur undir nafninu McFlurry en það eru oftast ekki ávextir í þeim og ekki eins mikið úrval af bragðtegundum í þeim ísrétti. Hjá Dairy Queen hefur hann verið seldur undir heitinu Blizzard frá árinu 1985.
Marta María Stephensen

Marta María Diðriksdóttir Hölter Stephensen (17. nóvember 1770 – 14. júní 1805) var dansk-íslensk húsmóðir og fyrri kona Stefáns Stephensen, síðar amtmanns. Hún er skráð höfundur fyrstu íslensku matreiðslubókarinnar og jafnframt fyrstu bókarinnar sem út kom eftir konu á Íslandi.

Marta María var dóttir Diðriks Hölter, kaupmanns í Höfðakaupstað á Skagaströnd og síðar í Stykkishólmi, þar sem hann lést á gamlársdag 1787. Ekki er vitað hver móðir Mörtu Maríu var. Þann 10. júní 1790 giftist hún í Kaupmannahöfn Stefáni Stephensen assessor, sem var sonur Ólafs Stefánssonar stiftamtmanns, og var hjónaband þeirra án vitundar foreldra hans. Þau fóru svo til Íslands og bjuggu á Innra-Hólmi, Hvanneyri og síðast á Hvítárvöllum, þar sem Marta María lést 34 ára að aldri, sama dag og hún ól tíunda barn sitt. Börnin komust öll nema eitt upp. Jón Espólín segir um hana að hún hafi verið góð kona.

Árið 1800 kom út bókin "Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur" og er höfundur hennar skráður frú assessorinna Marta María Stephensen. Þetta er fyrsta prentaða íslenska matreiðslubókin og fyrsta bókin sem prentuð var á Íslandi og kennd konu. Þó er talið næsta víst að Magnús Stephensen dómstjóri, mágur Mörtu Maríu og útgefandi bókarinnar, hafi skrifað hana að einhverju eða öllu leyti. Í ævisögu sinni segir Magnús að hann hafi skrifað bókina að mestu þegar hann var tepptur í Noregi veturinn 1783-1784 og þá væntanlega upp úr uppskriftabók konu Þorkels Fjeldsted, sem hann dvaldi hjá, en þetta er þó allt óljóst og vel má vera að Marta María eigi einhvern þátt í bókinni og Magnús hafi bætt efni úr uppskriftabók hennar við það sem hann hafði áður skrifað hjá sér, en hann segist í ævisögunni hafa skrifað bókina í nafni Mörtu Maríu af því að það hæfði betur hennar standi. Í formála Stefáns manns Mörtu (sem kann þó vel að vera skrifaður af Magnúsi bróður hans) segir svo:

„Vegna konu minnar ber mjer að afsaka hjer með einni línu, að hún framselur þetta Vasaqver til að leggjast fyrir almenningsaugu, enn þótt þess upphafleg útkast væri henni sjálfri einungis ætlað til minnis. Valda því tilmæli okkar elskulega Bróðurs hra Jústis-Ráðs og Justitiarii M. Stephensens hverjum ekki þótti þessu Vasa-qveri ofaukið, þó findist í nokkuð fleiri heldri manna húsum. Fyrir þess háttar menn en ekki eginlega almúga, er það og ætlað, og eptir fyrirmanna efnum og ýmissu standi lagað, bæði með einfalda en þó velhentandi matreiðslu og aðra vandhæfnari til hátíða og veizlu borðhalds þá viðliggur. — Samt sem áður vonast að almúga fólk gjeti hjer af margt til hagnaðar og velsæmandi tilbúnings hreinlegs og ljúffengs matar numið, og þessvegna ekki yðrist eptir, að ljá hjer sýndri meðferð á mat auga, enn þótt meiri partur qversins sé æðri manna borðhaldi samboðnari. Sjálfur verð ég að biðja velvirðingar á orðfæri og stýl qversins, að því leiti, sem almenningur kann að ætla mjer, að hafa hann nokkuð lagfært fyrir konu mína, áður en blöð þessi gæfust pressunni; því játa má ég mjer um þessháttar efni mjög svo ótamar Ritgjörðir.“
Guðmundur Ásbjörnsson

Guðmundur Ásbjörnsson (11. september 1880 – 15. febrúar 1952) var verslunarmaður og bæjarfulltrúi í Reykjavík frá 1918 til 1952.

Ævi og störf.

Guðmundur fæddist á Eyrarbakka og lauk þar sveinsprófi í trésmíðum aldamótaárið 1900. Hann fluttist til Reykjavíkur skömmu síðar og stofnaði vinnustofu og hóf í kjölfarið verslunarrekstur. Árið 1915 stofnaði hann verslunina Vísi að Laugavegi 1 í samstarfi við Sigurbjörn Þorkelsson.

Hann var kjörinn í bæjarstjórn árið 1918 og átti þar sæti til dauðadags. Hann var forseti bæjarstjórnar frá 1926 til 1952 og hefur enginn gegnt því embætti jafn lengi. Á þessu tímabili var han margoft settur borgarstjóri í afleysingum.

Auk setunnar í bæjarstjórn var Guðmundur virkur í ýmsum félagsmálum. Hann sat í stjórn Trésmíðafélags Reykjavíkur, Verslunarráðs Íslands, formaður stjórnar Árvakurs og stjórnarmaður og síðar stjórnarformaður Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis frá stofnun hans 1932 til dauðadags.

Guðmundur var ókvæntur og barnlaus.
Jafnaðarflokkurinn

Jafnaðarflokkurinn (færeyska: "Javnaðarflokurin") er færeyskur stjórnmálaflokkur, stofnaður þann 25. september 1925. Flokkurinn er sósíaldemókratískur flokkur. Stofnendur hans höfðu áður setið í stjórn sósíalíska ungmennafélagsins og Verkalýðsfélags Þórshafnar. Árið 1928 fékk flokkurinn kjörna tvo fulltrúa á færeyska lögþingið og hefur átt þingmenn þar síðan.
Árni beiskur

Árni beiskur (d. 22. október 1253) var Íslendingur sem uppi var á Sturlungaöld. Hann var einn af mönnum Gissurar Þorvaldssonar og var sá sem greiddi Snorra Sturlusyni banahöggið í Reykholti haustið 1241.

Ekkert er vitað um ætt og uppruna Árna en hans er fyrst getið í Sturlungu sumarið 1241, þegar hann drap Kol auðga á Kolbeinsstöðum og flúði síðan á náðir Gissurar og var liðsmaður hans þaðan í frá. Hann var með Gissuri þegar hann fór að Snorra um haustið. Hann fór svo utan með Gissuri og fylgdi honum í suðurgöngu til Rómar og hefur því líklega verið einn af tryggustu fylgismönnum hans.

Árni virðist svo hafa verið sérlega tryggur Halli syni Gissurar og hljóp með honum út úr Flugumýrarbrennu um haustið 1253. Hallur var særður til ólífis en Árni, sem var orðinn roskinn, hrasaði í dyrunum og féll flatur. Brennumenn spurðu hver þar væri á ferð en Árni svaraði: „Árni beiskur er hér og mun ég ekki griða biðja. Sé ég og, að sá liggur hér skammt frá mér, er mér líkar eigi illa að ég hafi slíka för og hann“ - og átti þá við Hall. Kolbeinn grön, frændi Snorra, sem var einn brennumanna, sagði þá: „Man engi nú Snorra Sturluson, ef þú fær grið.“ Síðan var Árni drepinn.