arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eyrbyggja saga

Eyrbyggja saga er ein af Íslendingasögunum. Í lok sögunnar sjálfrar nefnist hún fullu nafni "Saga Þórsnesinga, Eyrbyggja og Álftfirðinga". Eyrbyggja nær yfir tímabilið frá því snemma á landnámsöld og til dauða Snorra goða eða hér um bil frá 880 til 1031. Sagan er hvorttveggja í senn ætta- og héraðssaga. Hún er talin rituð á fyrra hluta 13. aldar, en varðveitt best í eftirritum eftir Vatnshyrnu og auk þess í ýmsum handritabrotum.
Ormur (landnámsmaður)

Ormur var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu. Í Landnámabók segir að hann hafi numið Ormsdal og búið þar. Ormsdalur er dalur norðan við Sótafell. Þar eru bæjarrústir sem kallast Ormsstaðir og eru nú friðaðar. Það er eina byggðin sem vitað er um að verið hafi í Ormsdal. Hefur landnám Orms þá verið mjög lítið og hann byggt í landnámi Sóta.
Sámsey

Sámsey ("Samsø" á dönsku) er dönsk eyja í Kattegat, milli Jótlands og Sjálands. Þar búa um 3.650 (janúar 2020) manns í 22 bæjum. Eyjan er meðal annars þekkt fyrir kartöflurækt.

Sagnaritarinn Þormóður Torfason gerðist sekur um morð á verti nokkrum í Sámsey árið 1672 á leið heim frá Íslandi. Fyrir þetta var hann dæmdur til dauða, en var síðan náðaður.

Orðsifjar; kemur fyrst fyrir 1075 sem "Samse". Orðsifjar annars ekki þekktar. Talið er að orðið sé upprunalega ósamsett og -ey því síðari tíma umbreyting.

Hæsta grund er 64 m. Ballebjerg.
108

Árið 108 (CVIII í rómverskum tölum)
Richard Strauss

Richard Strauss (11. júní 1864 í München – 8. september 1949 í Garmisch-Partenkirchen) var þýskt tónskáld. Hann var þekktur fyrir óperur sínar en einnig fyrir önnur tónverk og kórverk. Strauss gat sér einnig gott nafn sem hljómsveitarstjóri. Richard Strauss var hvorki skyldur né tengdur Strauss fjölskyldunni í Vínarborg, sem einnig var mikið tónlistarfólk.

Æviágrip.

Richard Strauss fæddist 1864 í München. Faðir hans var einnig tónlistarmaður og lék á horn í hljómsveit konungshirðarinnar, auk þess að vera tónlistarkennari. Aðeins sex ára byrjaði Strauss að semja sín fyrstu tónverk og leika á píanó. Árið 1882 hóf Strauss nám í heimspeki og listasögu í háskólanum í München. En sama ár fór hann með föður sínum til borgarinnar Bayreuth, þar sem faðirinn tók þátt í tónlistarhátíð. Strauss yngri var svo hrifinn af tilstandinu og tónleikunum, að hann ákvað að hætta námi og verða tónskáld. Strax á næsta ári voru verk eftir hann frumflutt. Hann sneri sér einnig að hljómsveitarstjórnun. Árið 1884 varð Strauss hljómsveitarstjóri í Meiningen. Þar kynntist hann tónskáldinu Johannes Brahms og frænku Richards Wagner. Við það breyttist stíll Strauss í þungan Wagners-stíl. Næstu árin starfaði Strauss sem hljómsveitarstjóri í München og í Weimar. Á síðarnefnda staðnum uppfærði hann verk eftir Wagnar, svo sem "Tannhäuser", "Lohengrin" og "Tristan og Ísoldi". Árið 1894 kvæntist hann söngkonunni Pauline, sem sungið hafði í verkum undir hans stjórn. Eftir það starfaði Strauss sem hljómsveitarstjóri í Berlin og Vín, en uppfærði einnig ýmis verk annars staðar. Allan þann tíma samdi hann óperur og ýmis önnur tónverk. Árið 1933 féll Strauss í ónáð hjá nasistum og var neyddur til að hætta tónlistarstörfum. En það breyttist skjótt. Hitler fannst mikið til Strauss koma og fól honum að semja tónverk fyrir upphafshátíð Ólympíuleikanna í Berlín 1936. Hitler lét setja Strauss á lista yfir mestu listamenn þriðja ríkisins og taldi hann vera meðal þriggja helstu tónlistarmanna ríkisins. Sem slíkur þurfti Strauss ekki að þjóna í hernum. Richard Strauss lést 1949 heima hjá sér í Garmisch-Partenkirchen og var lagður til hvíldar í þeim bæ.

Tónlist.

Strauss samdi alls 15 óperur. Þeirra helstu voru "Salóme" (1905) og "Elektra" (1909), sem nutu mikilla vinsælda. Fyrir þær öðlaðist hann heimsfrægð. Af öðrum óperum Strauss má nefna "Aríadne á Naxos", "Helenu hina egypsku", "Arabellu", "Daphne" og "Capriccio". Strauss samdi níu kórverk en í mörgum þeirra var textinn eftir þekkt skáld. Auk þess samdi Strauss 16 symfóníur, tónverk við leikrit (s.s. "Don Kíkóti", "Macbeth" og "Don Juan") og ýmsa aðra tónlist.
Snara

Snara getur átt við:
Anaxímandros

Anaxímandros (á grísku: Αναξίμανδρος) (u.þ.b. 610 f.Kr. – 546 f.Kr.) var jónískur náttúruspekingur frá Míletos og lærlingur Þalesar (þ.a.l. einn af Míletósmönnum).

Lítið er vitað um líf hans og störf en hann er stundum kallaður fyrsti kortagerðamaðurinn þar sem hann var líklegast fyrstur til að gera kort af hinum þekkta heimi, í þeim tilgangi að átta sig á því að jörðin héngi „óstudd“ í geimnum. Hann trúði ekki á hugmyndir Þalesar um að sjórinn héldi jörðinni uppi því þá þyrfti eitthvað að halda uppi sjónum o.s.frv. (sjá vítaruna).

Hann gerði tilraun til að lýsa heiminum í hnotskurn og hélt því fram að þar sem það væru svo margir mismunandi hlutir í heiminum þá gætu þeir ekki allir hafa sprottið út frá einu aðgreindu fyrirbæri (eins og vatni sbr. kenning Þalesar), „hið óbundna og óendanlega“ ("apeiron"), hafði ávalt verið til og með eilífri hreyfingu skapað andstæður í sjálfum sér (heitt og kalt o.s.frv.). Í miðju hins óendanlega í andstæðunum myndaðist efnismassi (jörð). Efnismassinn hrörnar og endurmyndast síðan aftur og aftur. Hann ímyndaði sér jörðina sem sívalning („trommu“) frekar en það sem almennt var haldið, að jörðin væri flöt, sem var bylting í sjálfu sér.

Hann hélt því einnig fram að maðurinn hafði þróast, líklegast frá fiskum, með því að aðlagast umhverfinu. Þó ekki væri um náttúruval að ræða í kenningu hans þá er hann talinn af mörgum fyrsti málsvari þróunarkenningarinnar.
Ingibjörg Jónsdóttir (myndlistarmaður)

Ingibjörg Jónsdóttir (fædd í Reykjavík 18. apríl 1959) er íslenskur myndlistamaður. Ingibjörg útskrifaðist frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands og stundaði framhaldsnám í Kaupmannahöfn og Mexíkó og lærði þar vefnað og skúlptúr. Hún hefur haldið einkasýningar og átt verk á sýningum hér heima, í Evrópu og Bandaríkjunum.

Verk og innsetningar Ingibjargar vísa til hugmynda manna og upplifunar af tíma og rými, en sækja efni og aðferðir í heim vefnaðar. Ingibjörg hefur skýrt starf sitt sem tilraunir, rannsóknir og könnunarleiðangra í fellingar tímans og að einn aðaltilgangurinn sé sá að fá vefinn til að hljóma í samtímanum.

Dæmi um innsetningar hennar er verkið „Samsíða heimar“, tilbrigði við kenningar eðlisfræðinnar um strengjafræði. Innsetningin er byggð upp af 27.000 vefnaðarspólum, sumum þökktum þráðum sem draga í sig ljós og gefa frá sér í myrkri og öðrum sem endurvarpa ljósi við beina geislun. Verkið er síbreytilegt eftir birtunni sem umlykur það hverju sinni og hefur því margar birtingarmyndir.
Didius Julianus

Marcus Didius Severus Julianus (30. janúar 133 – 1. júní 193) var keisari Rómaveldis, 28. mars – 1. júní, á ári keisaranna fimm, 193.

Pertinax, fyrirrennari Julianusar á keisarastóli, var myrtur í mars 193 af meðlimum úr lífvarðasveit sinni. Sagan segir að lífverðirnir hafi þá boðið upp keisaratitilinn og að Didius Julianus hafi boðið hæst. Lífverðirnir hylltu þá Julianus sem keisara en hann var þó ekki vinsæll á meðal almennings né á meðal öldungaráðsins. Þann 9. apríl 193 var Septimius Severus hylltur sem keisari af herdeildum í Pannoniu. Severus hélt þá strax til Rómar til að mæta Julianusi. Lífvarðasveit Julianusar var illa undir það búin að verja borgina, en auk þess höfðu lífverðirnir áttað sig á því að Julianus gat ekki staðið við loforð um launahækkanir til þeirra. Eftir því sem Severus og her hans nálgaðist borgina, fór Julianus því smám saman að missa stuðning lífvarðasveitarinnar. Severus átti einnig bandamenn inni í borginni og þeim tókst að fá öldungaráðið til þess að lýsa Severus keisara og Julianus sem óvin ríkisins. Julianus var dæmdur til dauða og tekinn af lífi eftir aðeins 66 daga valdatíð.
Ólafur Pétursson hirðstjóri

Ólafur Pétursson var íslenskur hirðstjóri á 14. öld og bjó á Núpufelli í Eyjafirði.

Ákaflega lítið er vitað um hann með vissu. Nokkrar líkur eru til að hann hafa verið bróðir "Grundar-Helgu" og því móðurbróðir Björns Jórsalafara. Að foreldrar hans hafi verið Pétur Halldórsson lögmaður á Víðimýri í Skagafirði og kona hans Ingibjörg Svarthöfðadóttir er getgáta. Sömuleiðis að Þorkell Ólafsson prestur og officialis í Reykholti hafi verið sonur hans.

Ólafur fór með Þorsteini Eyjólfssyni til Noregs 1362 og var handtekinn með honum þar. Þeir komu saman heim 1364 og höfðu fengið hirðstjórn. Ólafur hefur þó varla verið hirðstjóri nema eitt ár því 1365 sigldi hann aftur.
Nimzóindversk vörn, Rubenstein, Ólafssonar afbrigði

Ólafssonar afbrigðið (enska: Olafsson variation) af Rubenstein afbrigði Nimzóindverskrar varnar kemur upp eftir leikina:

Afbrigðið er nefnt eftir Friðriki Ólafssyni, fyrsta stórmeistara íslendinga í skák.

Ólafssonar afbrigðið var fyrst teflt árið 1957 í skákinni Donner - Ólafsson sem fram fór í Wageningen í Hollandi og endaði hún með jafntefli eftir leikina: 11.Bd2 cxd4 12.Rxd4 Rc6 13.Rf3 Db8 14.a3 Be7.

Friðrik tefldi afbrigðið alls fjórum sinnum og vann hann þrjár skákir og gerði jafntefli í þeirri fyrstu. Skákirnar sem hann var eru:
Vínsteinn

Vínsteinn er vínsúrt kalín sem finnst í safa ýmissa jurta. Hann var áður fyrr meðal annars notaður sem litunarefni. . Hann hefur efnasambandið KC4H5O6. Þegar talað er um vínstein í matargerð og bakstri er átt við hvítt duft sem er unnið úr gerjuðum vínberjasafa.

Vínsteinn er oft annað aðalefnið í lyftidufti, á móti matarsóda ("natroni"), og kallast slíkt lyftiduft vínsteinslyftiduft. Hann er þó ekki lyftiefni í sjálfu sér og ekki hægt að hafa hann til þeirra nota einan sér, en áhrif frá sýrunni í honum, ásamt raka úr deiginu, valda því að efnahvörf verða í matarsódanum þannig að koltvísýringsbólur myndast og stækka, sem aftur verður til þess að deigið lyftir sér. Þar sem þetta ferli hefst um leið og vökva er blandað saman við þurrefnin má deigið ekki bíða neitt, heldur þarf að setja það fljótt í ofninn svo að loftið sígi ekki úr því aftur.

Vínstein er stundum settur saman við eggjahvítur þegar þær eru þeyttar í marens til að gera hann stöðugri og endingarbetri og hann er einnig stundum látinn út í sykurlög þegar síróp er soðið til að koma í veg fyrir kristallamyndun. Hann er líka notaður töluvert í matvælaframleiðslu.

Ef ögn af ediki eða sítrónusafa er hrært saman við vínstein verður til þykkt krem sem má nota til að fægja málma, svo sem kopar og messing.
Norræna ráðherranefndin

Norræna ráðherranefndin var stofnuð 1971 og er samstarfsstofnun ríkisstjórna Norðurlandanna. Starf Norrænu ráðherranefndarinnar er hluti opinbers samstarfs Norðurlandanna sem hófst formlega 1952 með stofnun Norðurlandaráðs.

Forsætisráðherrar Norðurlandanna bera ábyrgð á samstarfinu en fela hins vegar norrænum samstarfsráðherrum sínum að fara með ábyrgðina. Ráðherranefndin er í raun ekki ein nefnd heldur nokkrar nefndir. Norrænir fagráðherrar funda í ráðherranefndum nokkrum sinnum á ári um málefni sem falla undir verksvið ráðuneytanna, fyrir utan ráðherra utanríkis- og varnarmála, sem standa utan Norrænu ráðherranefndarinnar.

Norræna ráðherranefndin hefur yfirumsjón með ýmsum norrænum verkefnum. Meðal þess sem fellur undir starf Norrænu ráðherranefndarinnar er upplýsingaveitan Halló Norðurlönd sem ætluð er einstaklingum og fyrirtækjum sem þarfnast upplýsinga um flutning, nám eða störf á Norðurlöndunum. Þá tekur nefndin þátt í rekstri Nordjobb sem er norræn atvinnumiðlun fyrir 18-28 ára ungmenni á Norðurlöndunum sem leita sér að sumarvinnu í öðru norrænu landi.

Ýmsar norrænar samstarfsstofnanir eða verkefni heyra annað hvort undir eða starfa með Norrænu ráðherranefndinni. Þar má nefna menntaáætlun Nordplus, Norrænu félögin, Norrænu menningargáttina, Norðurlönd í brennidepli, NordForsk og Norræna sumarskólann.

Norræna ráðherranefndin sendir einnig frá sér ýmis upplýsingagögn, til að mynda rit um næringarráðgjöf og Norrænu tölfræðihandbókina sem kemur út á hverju ári og inniheldur ýmis tölfræðigögn sem varða samfélagshorfur á Norðurlöndunum.
Samtök fjármálafyrirtækja

Samtök fjármálafyrirtækja (SFF) eru hagsmunasamtök fyrirtækja sem starfa í fjármálageiranum á Íslandi. Samtökin voru stofnuð árið 2006 þegar Samtök banka og verðbréfafyrirtækja og Samband íslenskra tryggingafélaga voru sameinuð.

SFF á aðild að Samtökum atvinnulífsins.
Drottningarindversk vörn

Drottingarindversk vörn er skákbyrjun, afbrigði indverskrar varnar, og hefst á leikjunum: 1.d4 Rf6, 2.c4 e6, 3.Rf3 b6.
Fjórðungssamband Vestfirðinga

Fjórðungssamband Vestfirðinga (FV) eru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Vestfjörðum.
Árnes (eyja)

Árnes er eyja í Þjórsá, sem skiptir ánni í tvo ála, meginálinn sem rennur norðanmegin og minni álinn sem rennur sunnanmegin. Eitt sinn var Árnesið landfast til norðurs en áin ruddi sér leið gegnum haftið einhvern tímann eftir landnám og varð þá til Búðafoss. Austan eyjunnar er Hestafoss.

Í Árnesi má sjá þingrústir og einnig vestan árinnar í landi Minna-Hofs. Þarna er talið að þing Árnessýslu hafi verið á sínum tíma en sýslan dregur einmitt nafn sitt af eyjunni.
Félag tónlistarskólakennara

Félag kennara og stjórnenda í tónlistarskólum (FT) var stofnað 21. nóvember 1982 og er í dag eitt af sjö aðildarfélögum Kennarasambands Íslands. Félagsmenn eru um 530 og starfa þeir í um 80 tónlistarskólum um land allt. Í félaginu eru þeir sem kenna við tónlistarskóla, skólastjórar og millistjórnendur tónlistarskóla og þeir sem starfa við stofnanir sem þjóna tónlistarskólum
Fredrik Barth

Thomas Fredrik Weybye Barth (f. 22. desember 1928; d. 24. januar 2016) var norskur félagsmannfræðingur sem er þekktur fyrir formalískar greiningar í etnógrafíum sem byggja á vettvangsrannsóknum hans í Pakistan, Nýju Gíneu, Balí, Darfúr meðal annars. Hann ritstýrði verkinu "Ethnic Groups and Boundaries" 1969 þar sem hann lagði áherslu á að þjóðerni væri ekki gefið fyrirfram heldur væri það stöðugt verkefni sem gengi út á samsömun og útilokun í samskiptum milli fólks.
Grímur Jónsson (lögmaður)

Grímur Jónsson (um 1480 – fyrir 1554) var íslenskur lögmaður á 16. öld. Ætt hans er óþekkt en hann bjó á Stóru-Ökrum í Blönduhlíð í Skagafirði og fékk þá jörð með konu sinni.

Grímur er nefndur í Leiðarhólmssamþykkt 1513 og var þá lögréttumaður í Hegranesþingi. Á Alþingi 1519 skrifaði hann ásamt fleirum undir kosningarbréf Ögmundar Pálssonar biskupsefnis og var þá orðinn lögmaður. Hann var á Sveinsstaðafundi með Jóni Arasyni biskupi. Þar skaut hann ör í handlegg Teits Þorleifssonar og hélt Teitur því fram að biskup hefði haldið sér föstum. Grímur hélt því á móti fram að Teitur hefði ráðist á biskup og menn hans „með hótan og herskap, hjó, stakk og særði, með stórum orðum og steinshöggum“.

Grímur lét af lögmennsku skömmu síðar en lifði þó lengi enn og bjó á Ökrum. Kona hans var Guðný Þorleifsdóttir, kölluð Akra-Guðný, dóttir Þorleifs Björnssonar hirðstjóra og Ingveldar Helgadóttur Guðnasonar lögmanns.
Oddný G. Harðardóttir

Oddný Guðbjörg Harðardóttir (f. 9. apríl 1957) er alþingismaður og fyrrum fjármálaráðherra. Oddný var formaður menntamálanefndar 2009 - 2010 og formaður fjárveitinganefndar Alþingis 2010 - 2011. Hún er þingmaður og fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar.

Oddný starfaði sem stærðfræðikennari við Fjölbrautaskóla Suðurnesja og einn vetur við Menntaskólann á Akureyri. Hún varð aðstoðarskólameistari Fjölbrautaskóla Suðurnesja 1994 og gegndi stöðu skólameistara árið 2005. Hún var verkefnisstjóri á vegum menntamálaráðuneytisins 2001 - 2003 og bæjarstjóri í Garði 2006 - 2009 áður en hún bauð sig fram til þings fyrir kosningarnar 2009.

Oddný var fyrsta konan sem gegndi embætti fjármálaráðherra í ríkisstjórn Íslands.

Þann 17. mars 2016 bárust fréttir þess efnis að Oddný hefði lýst yfir framboði sínu til formanns Samfylkingarinnar gegn sitjandi formanni, Árna Páli Árnasyni. Hún var kjörin formaður flokksins 3. júní sama ár.

Í ljósi höfnunar kjósenda á Samfylkingunni í alþingiskosningum 29. október 2016 þar sem fylgið var eingöngu 5,7% og þingmenn þrír talsins sagði Oddný af sér embætti formanns Samfylkingarinnar eftir fund með Forseta Íslands. Logi Einarsson, þá varaformaður flokksins, tók við formennskunni, og hefur gegnt henni síðan.
Finnur Hallsson

Finnur Hallsson (d. 1145) var íslenskur lögsögumaður og prestur á 12. öld og gegndi embættinu frá 1139 til dauðadags.

Finnur var sonur Halls Órækjusonar, sem var einn heimildarmanna Ara fróða, og bjó í Hofteigi á Jökuldal. Kona hans var Halldís Bergþórsdóttir, bróðurdóttir Hafliða Mássonar á Breiðabólstað í Vesturhópi.
Landssamtök sauðfjárbænda

Landssamtök sauðfjárbænda eru hagsmunasamtök sauðfjárbænda á Íslandi. Samtökin eiga aðild að Bændasamtökum Íslands.
Magnús Björnsson (lögmaður)

Magnús Björnsson (1595 – 6. desember 1662) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 17. öld. Hann var jafnframt einn auðugasti maður landsins um sína daga.

Magnús var sonur Björns Benediktssonar (1561-1617) sýslumanns á Munkaþverá og Elínar (1571-1637) konu hans, dóttur Staðarhóls-Páls og Helgu Aradóttur. Systur hans voru Sigríður kona Páls Guðbrandssonar sýslumanns á Þingeyrum og Guðrún kona Gísla Oddssonar biskups. Magnús bjó á Munkaþverá eins og faðir hans og afi, tók við sýsluvöldum í Eyjafjarðarsýslu eftir að faðir hans dó og hélt þeim til 1639, þegar hann varð lögmaður norðan og vestan. Hann var í rauninni ekki kosinn til þess embættis, heldur heimtaði Pros Mund höfuðsmaður að hann fengi það og tóku þingmenn því.

Magnús gegndi embættinu í rúma tvo áratugi en árið 1661 var hann veikur og treysti sér ekki að ríða til þings og bað Árna Oddsson að annast lögmannastörfin einn. Árið eftir sagði hann svo af sér og fór ekki til þings, enda dó hann í árslok það ár.

Kona Magnúsar var Guðrún (1558-1671), dóttir Gísla Þórðarsonar lögmanns. Á meðal barna þeirra voru Gísli Magnússon (Vísi-Gísli) á Hlíðarenda, sýslumaður í Rangárþingi, Helga kona Hákonar Gíslasonar sýslumanns í Bræðratungu og Jórunn kona Jóns Magnússonar sýslumanns á Reykhólum og móðir Magnúsar Jónssonar lögmanns.
Deyfing

Deyfing er þegar tilfinningum eða sársaukum er firrt um stundarsakir. Til dæmis er sjúklingi gefið deyfingarlyf áður en að verða fyrir uppskurð svo að það komi enginn sársauki fyrir hann. Til eru nokkrar tegundir af deyfingu. Þær helstu eru:

Tilfinningaleysi, minnisleysi og lömun koma fyrir mann þegar hann er í deyfingu.

Til að framleiða deyfingu nota læknar lyf sem kallast deyfilyf. Vísindamenn hafa þróað safn svæfingarlyfja með mismunandi áhrif. Þessi lyf innihalda almenna, svæðisbundna og staðdeyfilyf. Svæfingarlyf svæfa sjúklinga meðan á aðgerðinni stendur. Staðbundin og svæðisdeyfilyf deyfa bara hluta líkamans og leyfa sjúklingum að vera vakandi meðan á aðgerðinni stendur.

Það fer eftir gerð verkjalyfja sem þarf, læknar gefa deyfilyf með inndælingu, innöndun, staðbundinni húðkremi, úða, augndropum eða húðplástri.

Própófól, etómídat, Fentanýl og ketamín eru lyf í bláæð (IV) róandi-svefnlyf sem almennt eru notuð til að valda svæfingu.
Dóná

Dóná (eða Dyná) (þýska "Donau", slóvakíska "Dunaj", ungverska "Duna", króatíska "Dunav", búlgarska og serbneska "Дунав", úkraínska "Дунай") er næstlengsta fljót Evrópu á eftir Volgu.

Upptök fljótsins eru í Svartaskógi í Suður-Þýskalandi, þar sem árnar Brigach og Breg koma saman við Donaueschingen, og rennur Dóná í suðaustur eina 2850 km leið að Svartahafi um Dónárósa í Rúmeníu.

Dóná er mikilvæg siglingaleið og myndaði lengst af landamæri Rómaveldis til norðurs og austurs. Áin rennur meðfram eða gegnum tíu ríki: Þýskaland, Austurríki, Slóvakíu, Ungverjaland, Króatíu, Serbíu, Búlgaríu, Rúmeníu, Moldóvu og Úkraínu. Áin rennur meðal annars í gegnum þessar borgir:
Mongólskt ritmál

Hefðbundna mongólska ritmálið var það fyrsta af mörgum sem hönnuð voru fyrir mongólska tungu. Það var vinsælasta ritmálið þar til kýrillíska stafrófið kom til sögunnar.

Með minniháttar breytingum, er hið hefðbundna lóðrétta ritmál notað enn í dag í Innri-Mongólíu til þess að skrifa bæði mongólsku og Evenkí mál sem talað er í Kína.

Saga.

Mongólska ritmálið þróaðist þegar svokallað Uyghur ritmál var aðlagað að mongólskri tungu. Það var maður að nafni Tatar-Tonga, Uyghur ritari, sem kynnti ritmálið en hann var fangi í haldi Mongóla í kjölfar stríðs í kringum árið 1204. Í upphafi voru afar litlar breytingar gerðar frá Uyghur stafrófinu yfir í það mongólska en það olli vandamálum, sem dæmi var eitt rittákn notað fyrir tvö ólík hljóð í málinu og erfitt að skilja á milli, einnig vantaði tákn fyrir sum hljóð. Gallarnir voru síðar lagfærðir með smávægilegum breytingum á 17., 18., og 19. öld.

Frá 13. öld og fram á þá 15. var mongólska einnig skrifuð með kínverskum táknum, arabíska stafrófinu og letri sem kallast Phags-pa en það var tekið úr tíbetsku.

Vegna mikils þrýstings frá Sovétríkjunum var latneska stafrófið tekið til notkunar í Mongólíu árið 1931 og árið 1937 var svo skipt yfir í lkýrillíska. Mongólska ríkisstjórnin gekk svo langt að setja lög um upprætingu hins hefðbundna ritmáls árið 1941 en síðan 1994 hefur hún reynt að endurvekja það.

Hefðbundna ritmálið er skrifað lóðrétt. Uyghur og afkomendur þess; mongólska, Oirat Clear, Manchu og Buryat, eru einu lóðréttu ritmálin sem skrifuð eru frá vinstri til hægri.

Bókstafir.

Bókstafir hafa þrennskonar mismunandi lögun eftir því hvar þeir standa í orði, sem upphafsstafur, inní orði eða síðasti stafur. Í sumum tilfellum eru til fleiri útgáfur af stöfum sem eru notaðar til þess að skapa betri sjónrænan samhljóm með næsta bókstaf á eftir.

Mongólska í Unicode.

Staðsetning mongólsku í Unicode kerfinu er U+1800 - U+18AF. Þar eru bókstafir, tölustafir og ýmis greinamerki mongólsku, Todo ritmáls, Xibe og Manchu.

&lt;templatestyles src="Flex-einnDálkur/styles.css /&gt;

Vandamál.

Þó svo mongólskt ritmál hafi verið til í Unicode kerfinu síðan 1999 studdi enginn af helstu hugbúnaðar/stýrikerfaframleiðendum ritmálið þar til árið 2007, þegar Windows Vista kom út og hefur það því ekki hlotið mikla útbreiðslu. Eftir að mögulegt varð velja mongólskt letur og lyklaborðsskipan í Windows Vista hafa vinsældir letursins farið vaxandi en flókin framsetning Unicode mongólsku er enn steinn í vegi útbreiðslu hennar.
Manuel Castells

Manuel Castells (f. 1942) er spænskur félagsfræðingur. Hann hefur sérstaklega rannsakað upplýsingasamfélagið og samskipti.

Castells er alinn upp í Barcelona en þar tók hann þátt í stjórnmálastarfi og varð vegna þess að flýja til Frakklands. Hann tók fyrsta háskólapróf tvítugur að aldri en lauk síðan doktorsprófi í félagsfræði frá Parísarháskóla og varð kennari við þann skóla 1967 - 1979. Árið 1979 varð hann prófessor í félagsfræði og borgarskipulagi við Berkeley háskólann í Kaliforníu. Árið 2001 var hann rannsóknarprófessor við UOC í Barcelona. Árið 2003 fór hann til University of Southern California (USC) Annenberg School for Communication.

Castell þróaði áfram það afbrigði af marxískri borgarfélagsfræði sem leggur áherslu á þátt félagshreyfinga í að breyta borgum. Hann var þar undir áhrifum frá Alain Touraine. Castell gaf út mikið verk í þremur bindum og var fyrsta bindið "The Rise of the Network Society" (1996) en síðar komu út ritin "The Power of Identity" (1997) og "End of Millennium" (1998).