arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Oddur Snorrason

Oddur Snorrason (var uppi á síðari hluta 12. aldar), var munkur í Þingeyraklaustri og kunnur rithöfundur. Hann var prestur að vígslu.

Fjölskylduhagir.

Foreldrar Odds voru Há-Snorri Oddsson, og kona hans Ásdís (eða Álfdís) Gamladóttir. Há-Snorri var sagður kominn í beinan karllegg af Steingrími, sem nam land í Steingrímsfirði og bjó í Tröllatungu. Afi Ásdísar var Skeggi skammhöndungur, sem bjó á Bjargi í Miðfirði, systursonur Grettis Ásmundarsonar. Bróðir Ásdísar var Þóroddur Gamlason, sem var yfirsmiður við byggingu fyrstu dómkirkjunnar á Hólum, og tilgátur eru um að hann sé sami maður og "Þóroddur rúnameistari", sem nefndur er í formála að málfræðiritgerðunum í Ormsbók Snorra-Eddu.

Lítið er vitað um æviferil Odds, annað en að hann var munkur í Benediktsklaustrinu á Þingeyrum. Klaustrið var þá mikil bókmenntamiðstöð, og voru þar auk Odds, rithöfundarnir Karl Jónsson ábóti og Gunnlaugur Leifsson munkur.

Sagnaritun.

Oddur Snorrason samdi á latínu Ólafs sögu Odds, sögu Ólafs Tryggvasonar Noregskonungs sem hafði ríki í Noregi árin 995-1000. Þessi latneska frumgerð sögunnar er glötuð, en hún var þýdd á íslensku skömmu síðar (fyrir 1200), og er þýðingin til í tveimur heillegum handritum, og broti úr hinu þriðja. Sagan er oftast kölluð "Ólafs saga Tryggvasonar eftir Odd munk", eða "Ólafs saga Odds". Erfitt er að segja til um hversu góða mynd íslenska þýðingin gefur af latnesku frumgerðinni. Hins vegar er ljóst að Oddur hefur tekið mið af ævisögum dýrlinga, og lýsir Ólafi Tryggvasyni sem postula Norðmanna. Margt bendir til að "Ólafs saga Odds" hafi verið tímamótaverk í íslenskum bókmenntum og haft mikil áhrif.

Snorri Sturluson notaði "Ólafs sögu Odds" þegar hann samdi "Heimskringlu", og sama er að segja um aðra höfunda konungasagna, t.d. höfund "Ólafs sögu Tryggvasonar hinnar mestu".

Í Yngvars sögu víðförla kemur fram að Oddur hafi fyrstur ritað söguna, en fræðimenn hafa verið vantrúaðir á það, t.d. Finnur Jónsson prófessor. Á síðustu árum þó dregið úr efasemdum manna um þetta, sjá t.d. Margaret Clunies Ross 2000:306-308 og Theodore M. Andersson 2003:3.
Pjotr Kropotkin

Pjotr Alexejevitsj Kropotkin (rússneska: Пётр Алексе́евич Кропо́ткин) (9. desember 1842 – 8. febrúar 1921) var rússneskur landfræðingur, vísindamaður og anarkisti. Hann var einn fyrsti málsvari anarkó-kommúnisma. Helstu ritverk hans um stjórnmál eru "La Conquête du Pain" (ísl. Hernám brauðsins) "Fields, Factories and Workshops" (ísl. "Akrar, verksmiðjur og verkstæði") og ' (ísl. "Samvinna: Þáttur í þróuninni"). Árið 1942 kom út á Íslandi bók hans: ' í þýðingu Kristínar Ólafsdóttur.

Uppvaxtarár.

Pjotr fæddist í aðalsfjöldskyldu Moskvu árið 1842. Móðir hans var dóttir kósakks herforingja og faðir hans var fursti í Smolensk. Faðir hans átti miklar landeignir í þremur mismunandi sýslum þar sem allt að 1200 ánauðugir bændur unnu í þjónustu hans.

Pjotr hóf nám við herskóla í Sankti Pétursborg 14 ára gamall árið 1854. Skólinn samanstóð af 150 drengjum af aðalsættum sem nutu meiri réttinda en tíðkaðist í örum herskólum á þessum tíma. Á meðann náminu stóð fylgdist Pjotr grannt með þeim breytingum sem voru að eiga sér stað í rússnesku stjórnmála og menntalífi. Sem verðandi hermaður dró Pjotr frjálslyndislegan orðstýr Alexanders 2. Rússakeisara í efa en gladdist þó þegar keisarinn batt enda á rússnesku bændaánauðina árið 1861.

Árið 1862 útskrifaðist Pjotr úr herskólanum með hæstu einkunn í sínum bekk og hóf strax ferli í Keisarahernum og valdi að ganga í hersveitir Kósakka í Austur-Síberíu.
Karl Jónsson

Karl Jónsson (um 1135 – um 1213) var rithöfundur og ábóti í Þingeyraklaustri. Hann er höfundur Sverris sögu, sem fjallar um Sverri Sigurðarson Noregskonung.

Æviferill.

Ætt Karls Jónssonar er ókunn, en Steinn Dofri giskaði á að faðir hans hefði verið Jón Þorvarðsson svarti, af Ljósvetningaætt.

Karl var ábóti í Þingeyraklaustri 1169 – 1181, en þá tók Kári Runólfsson við embættinu. Líklega hefur Karl verið munkur þar áður. Árið 1185 sigldi Karl til Noregs, og dvaldist þar við hirð Sverris konungs til 1188. Kári Runólfsson ábóti dó 1187. Er talið að Karl Jónsson hafi aftur orðið ábóti á Þingeyrum þegar hann kom til Íslands 1188, a.m.k. er hann ábóti þar um 1200. Árið 1207 er nýr ábóti vígður þangað, og hefur Karl látið af embættinu skömmu áður. Karl andaðist 1212 eða 1213 að vitnisburði annála.

Á dögum Karls var Benediktsklaustrið á Þingeyrum mikil bókmenntamiðstöð, og voru þar auk Karls, rithöfundarnir Oddur Snorrason munkur og Gunnlaugur Leifsson munkur.

Sumir hafa talið að Karl hafi farið til Noregs að ósk Sverris konungs, til að rita sögu hans. Aðrir hallast að því að Karl hafi farið að eigin frumkvæði, til þess að taka upp þráðinn eftir Hryggjarstykki Eiríks Oddssonar, sem var fyrsta konungasagan sem sótti efni til samtímans. Loks má nefna þá tilgátu, að Karl hafi verið sendur af íslenskum höfðingjum, til þess að leita stuðnings Sverris í deilum Íslendinga við Eystein Erlendsson erkibiskup.

Í formála Sverris sögu kemur fram að Karl ritaði fyrri hluta bókarinnar að viðstöddum Sverri konungi, sem „réð fyrir hvað rita skyldi“. Þann hluta bókarinnar kölluðu þeir Grýlu. Skiptar skoðanir eru um hvar Grýla endar; Þorleifur Hauksson telur eðlilegast að miða við skilin sem eru eftir 100. kapítula sögunnar. Hann telur og að Karl hafi farið aftur til Noregs skömmu eftir 1200, og ritað þá síðari hluta sögunnar. Þá hefur hann stuðst við frásagnir heimildarmanna, en einnig kemur fram í formálanum að „sum þessi tíðindi voru svo í minni fest að menn rituðu þegar eftir er nýorðin voru“. Hefur Sverrir látið gera það til þess að safna efni til síðari hluta sögu sinnar.

Um Karl Jónsson hefur verið sagt „að hann sé og hafi lengi verið vanmetinn snillingur í fornbókmenntasögunni“.
National Basketball Association

National Basketball Association, sem í daglegu tali kallast NBA, er almennt talin langsterkasta atvinnumannadeild heims í körfuknattleik. Margir af bestu leikmönnum heims leika í NBA deildinni, enda samkeppnin meiri í þeirri deild en annars staðar. Deildin byrjar í október og er til apríl. Frá miðjum apríl til byrjun júní er úrslitakeppni og úrslit.

Saga.

NBA-deildin var sett á laggirnar í New York borg þann 6. júní 1946, og hét þá Basketball Association of America (BAA). Nafninu var breytt í National Basketball Association haustið 1949 eftir að nokkur lið úr National Basketball League (NBL), deild sem var í samkeppni við BAA, höfðu runnið inn í BAA.

Í deildinni voru upphaflega aðeins hvítir leikmenn og þjálfarar en hún varð fyrsta atvinnumannadeildin í Bandaríkjunum þar sem ráðinn var þeldökkur þjálfari (árið 1966), þeldökkur framkvæmdastjóri (1972), og þeldökkur meirihlutaeigandi liðs (2002).

Lið.

Í NBA deildinni leika nú 30 lið, þar af 29 staðsett í Bandaríkjunum og eitt í Kanada. Boston Celtics og LA Lakers eru sigursælastu lið deildarinnar en þau hafa unnið meistaratitilinn 17 sinnum.

Golden State Warriors lék gegn Boston Celtics í úrslitunum árið 2022 og vann Golden State sinn sjöunda titil.
Hinrik 5. Englandskonungur

Hinrik 5. (enska: "Henry V") (16. september 1387 – 31. ágúst 1422) var konungur Englands frá 1413 til 1422. Á ríkisstjórnarárum hans nutu Englendingar einna mestrar velgengni í Hundrað ára stríðinu.

Uppvöxtur.

Hinrik var sonur Hinriks 4. eða Henry Bolingbroke og Mary de Bohun, fyrri konu hans, en hún lést þegar Hinrik var sjö ára. Þegar Hinrik fæddist var hann þó ekki ríkiserfingi og ekkert útlit fyrir að svo yrði þar sem Ríkharður 2. frændi hans, sem þá var konungur, var ungur að árum og líklegur til að eignast erfingja og auk þess stóðu aðrir framar í erfðaröðinni.

En árið 1399 stýrði Bolingbroke uppreisn gegn Ríkharði 2. og var honum steypt af stóli en Bolingbroke krýndur konungur í hans stað. Varð Hinrik yngri þá prinsinn af Wales, eða erfingi krúnunnar. Faðir hans hafði hug á að láta hann giftast Ísabellu, hinni barnungu ekkju Ríkharðs konungs, en ekkert varð þó af því og Ísabella sneri heim til Frakklands en tuttugu árum síðar giftist Hinrik yngstu systur hennar.

Konungur Englands.

Hinrik varð hershöfðingi í stjórnartíð föður síns, aðeins sextán ára að aldri, þótti standa sig mjög vel og átti meðal annars þátt í að berja niður uppreisn í Wales og uppreisn Harry Hotspur Percy 1403. Þar særðist hann illa af örvarskoti og hafði því áberandi ör í andliti. Hann tók líka virkan þátt í stjórn ríkisins um tíma, enda var konungur oft illa haldinn af veikindum sem hrjáðu hann, en hætti því árið 1411, eftir ágreining við föður sinn. Hinrik 4. lést svo árið 1413 og var Hinrik krýndur sem Hinrik 5. 9. apríl 1413.

Hinrik 5. er einna frægastur fyrir sigra sína í Hundrað ára stríðinu. Þegar hann varð konungur hafði verið friður á milli Frakka og Englendinga síðan 1389 en Hinrik lýsti yfir stríði og gerði tilkall til stórra svæða í Frakklandi. Árið 1415 sigldi hann með her yfir Ermarsundið og réðst inn í Frakkland. Sama ár vann hann sigur á Frökkum í bardaganum við Agincourt. Sigurinn var einn sá frækilegasti af hálfu Englendinga í stríðinu, þar sem franski herinn var margfalt stærri og ensku hermennirnir þar að auki þreyttir eftir margra daga göngu.

Árið 1417 var Hinrik 5. aftur í Frakklandi og lagði þá undir sig Rouen og fleiri borgir. Árið 1420 undirrituðu hann og Karl 6. Frakklandskonungur svo Troyes-sáttmálann sem kvað á um að Hinrik skyldi erfa krúnu Frakklands en ekki sonur Karls. Einnig var samið um að Hinrik skyldi giftast yngstu dóttur Karls, Katrínu af Valois. Brúðkaup þeirra var haldið 2. júní 1420. Þau héldu svo til Englands, þar sem Katrín var krýnd drottning.

Sumarið 1421 hélt Hinrik í sína síðustu herferð til Frakklands. Katrín var þá barnshafandi og fæddi son 6. desember sama ár, sem látinn var heita Hinrik. Hinrik náði góðum árangri í herför sinni í Frakkland en 31. ágúst 1422 lést hann skyndilega í Château de Vincennes nálægt París, líklega úr blóðkreppusótt. Ef hann hefði lifað tveimur mánuðum lengur hefði hann líklega verið krýndur konungur Frakklands því Karl 6. tengdafaðir hans lést 21. október.

Hinrik sonur hans erfði ríkið sem Hinrik 6., aðeins átta mánaða gamall.
Railteam

Railteam er bandalag sem samanstendur af sjö evrópskum fyrirtækjum sem reka háhraðalestir. Markmið bandalagsins er samræma brottfarar- og komutíma sína til þess að geta kept við flugfélög um ferðir á milli stórborga í Evrópu. Fyrirtækið stefnir að því að auka farþegafjölda sinn úr 15 milljónum á ári í 25 milljónir á ári, árið 2010.
Jacques-Louis David

Jacques-Louis David (30. ágúst 1748 – 29. desember 1825) var franskur listmálari sem málaði í nýklassískum stíl. David hafði mikil áhrif á aðra listmálara og uppúr 1780 gerði hann nýklassíska stílinn vinsælan á kostnað rókókó stílsins sem hafði einkennt listmálun áratugina á undan.

David nam fyrst málaralist í konunglegu akademíunni í París en hélt til Rómar árið 1775 eftir hafa unnið Prix de Rome, sem var styrkur til að læra í frönsku akademíunni í Róm. Í Róm höfðu verk gömlu ítölsku meistaranna áhrif á hann, aðallega verk Rafaels. Hann sneri svo aftur til Parísar árið 1780 þar sem hann öðlaðist frægð á næstu árum og sýndi málverk í Salon listagalleríinu, sem þótti mikill heiður. David ferðaðist stuttu síðar aftur til Rómar þar sem hann málaði m.a. "Eið Hóratíusarbræðra".

Þegar franska byltingin braust út varð David byltingasinni og hann var vinur Maximiliens Robespierres og Jean-Pauls Marats. Verk Davids, "Lictorar færa Brutusi lík sona sinna", var fyrst sýnt stuttu eftir að byltingin hófst. Verkið sýnir Rómverjann Lucius Junius Brutus eftir að hann hafði skipað fyrir um aftöku sona sinna, en þeir höfðu þá reynt að endurreisa konungdæmið í Róm. Málverkið hafði því skírskotun í málefni líðandi stundar í Frakklandi og varð fljótlega mjög frægt.

Eitt frægasta málverk Davids er "Dauði Marats", málað árið 1793, stuttu eftir morðið á Marat. Marat var myrtur þegar hann var í baði, af Charlotte Corday sem var síðar tekin af lífi fyrir vikið. Marat var rótækur blaðamaður og hann skrifaði oft greinar sínar þegar hann var í baði. Ástæðan var sú að hann þjáðist af húðsjúkdómi sem gaf honum mikinn kláða og eina leiðin fyrir hann að draga úr kláðanum var að liggja í baði. Málverkið sýnir Marat deyjandi í baðinu með skriffærin við hendina.

David var settur í fangelsi í kjölfar aftöku Robespierres. Þar ákvað hann að mála málverk sem sagði sögu Sabína-kvennanna. Samkvæmt goðsögn lét Rómúlus, stofnandi Rómaborgar, ræna konum úr Sabína þjóðflokknum og við það braust út stríð á milli Rómverja og Sabína en Sabína-konurnar stilltu til friðar. David ákvað að mála "Rán Sabina-kvennanna" eftir að eiginkona hans, Marguerite-Charlotte David, hafði heimsótt hann í fangelsið og því er verkið talið vera henni til heiðurs. Málverkið vakti athygli Napoleons Bonaparte og eftir að Napoleon náði völdum fékk hann David til að mála margar myndir fyrir sig. Þeirra á meðal eru "Napoleon fer um St. Bernard skarð" og "Krýning Napoleons í Notre Dame".

Eftir fall Napoleons frá völdum, og endurreisn konungdæmisins, flúði David til Brussel, þar sem hann lifði það sem eftir var ævinnar. Síðasta stóra verkið sem David málaði var "Mars afvopnaður af Venus". Verkið var fyrst sýnt í Brussel en var svo sent til Parísar þar sem yfir 10.000 manns skoðuðu það, en það var gríðarlegur fjöldi á þeim tíma. David lést svo árið 1825.
Styrmir Kárason

Styrmir Kárason (einnig nefndur Styrmir fróði eða Styrmir Kárason hinn fróði) (um 1170 – 20. febrúar 1245) var lögsögumaður, rithöfundur og príor í Viðeyjarklaustri.

Æviferill.

Óvíst er um ætt Styrmis, en tilgátur um að faðir hans hafi verið Kári Runólfsson ábóti á Þingeyrum, d. 1187 eða 1188. Styrmir hefur líklega verið fæddur á árabilinu 1170–1180. Sigurður Nordal telur að Styrmir hafi að hluta alist upp í Þingeyraklaustri, hlotið menntun þar og dvalist þar fram undir 1220.

Styrmir var prestur að vígslu. Hann var heimilisprestur hjá Snorra Sturlusyni í Reykholti frá því fyrir 1228 til 1235. Hann var lögsögumaður 1210–1214 og 1232–1235. Varð síðan forstöðumaður, eða príor, klaustursins í Viðey 1235–1245. Í ljósi þess að Styrmir var heimilisprestur í Reykholti, þá er líklegt að hann hafi verið aðstoðarmaður Snorra Sturlusonar við ritstörf og bókagerð.

Talið er að fylgikona Styrmis, eða barnsmóðir, hafi verið Jórunn Einarsdóttir. Sonur þeirra var Valgarður Styrmisson.

Styrmir var kunnur rithöfundur á sinni tíð. Hann er orðaður við eftirtalin verk:

Tengt efni.

Listi yfir lögsögumenn á Íslandi.
Gjörhygli

Gjörhygli er eitt af aðalhugtökunum í búddískum fræðum og er fólgið í meðvitund um eigin hugsanir, gerðir og langanir. Þar er gengið út frá því að rétt gjörhygli sé leiðin til frelsunar frá hringrás dauða og endurfæðingar. Það er sjöunda atriðið í átta vega leiðinni svonefndu sem er andleg iðkun sadhana og er samkvæmt hefðinni talið auka innsýn og visku.

Búdda setti fram leiðbeiningar um það hvernig á að öðlast gjörhygli fyrir 2500 árum, grunn til að öðlast gjörhygli. Sé gjörhygli beitt á réttan hátt beinir hún athyglinni að því sem er að gerast í andartakinu. Með því að dvelja meira í andartakinu fara iðkendur að sjá bæði innri og ytri þætti raunveruleikans.
Ábóti

Ábóti er yfirmaður í kristnu munkaklaustri. Heitið er dregið af arameíska orðinu "abba" sem þýðir faðir. Ábótinn er valin af munkum klaustursins og er vígður til embættisins.

Upphaflega var ábóti heiðurstitill sem gefinn var öllum eldri munkum. Frá 5 öld kemst ný regla á klausturstarfsemina og yfirmenn klaustranna fá þá aukin völd og geta krafist algjörrar hlýðni af munkunum. Frá þeim tíma er titill yfirmannanna ábóti. Það er þó ekki fyrr en á 6 öld sem þess er krafist að ábótar séu prestvígðir. Sjöunda ökumeníska kirkjuþingið (í Nicæa, 787) veitti þeim rétt að vígja munka sem "lesara" innan klausturs síns, en það var ein af hinum lægri kirkjulegu vígslum. Ábóti er ætíð undirmaður biskups.
Da Nang-flugvöllur

Da Nang-flugvöllur er flugvöllur í Da Nang í Víetnam.
Möller

Möller er fimmta algengasta ættarnafnið á Íslandi.
Piparúði

Piparúði er varnarúði sem veldur tárarennsli, þ.e. efnablanda sem veldur kláða í augum, særindum og jafnvel tímabundinni blindu. Lögregluþjónar nota hann víða — t.d. til að drepa óeirðarseggjum á dreif og til að koma í veg fyrir múgsöfnun. Piparúðinn er sumstaðar notaður til sjálfsvarnar og þar á meðal til að verjast mannýgum hundum eða öðrum illvígum skepnum.
Straujárn

Straujárn er heimilistæki sem notað er til að slétta krumpur og fellingar í efni og fötum með þrýstingi og hita og stundum einnig með gufu. Straujárn er hitunarplata með handfangi.

Áður var vanalegt að straujárn væru gerð úr smíðajárni. Það var þá flöt járnplata með handfangi og var platan hituð í eldi. Síðan voru framleidd straujárn sem voru flatur járnkassi sem fylltur var af heitum trékolum. Straujárn eru nú oftast framleidd úr áli eða ryðfríu stáli og hituð með rafmagni. Gufustraujárn eru algeng en það eru straujárn með innbyggðu vatnsíláti þar sem vatn er hitað í gufu sem úðað er yfir það sem á að strauja. Straujárn eru oftast með hitastilli sem stilltur er eftir því hvað á að strauja. Algengt er að merki sé á fatnaði sem segir til um hvort hann megi strauja og þá við hvaða hitastig.
Óskar Halldórsson les íslenzk ljóð

Óskar Halldórsson les íslenzk ljóð er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni les Óskar Halldórsson íslenzk ljóð eftir sextán ljóðskáld. Hljóðritun: Ríkisútvarpið. Forsíðumynd: Snorri Snorrason. Myndina af Óskari tók Jón K. Sæmundsson. Hönnun umslags: SG-hljómplötur. Prentun og setning á umslagi: Grafík/Blik.
Ólafur Magnússon

Ólafur Magnússon getur átt við:
Setmyndunarumhverfi

Setmyndunarumhverfi lýsir setmyndunaraðstæðum, oft tengdum tilteknu landslagsformi, þar sem ákveðin eðlis-, efna- og líffræðileg ferli ríkja. Hvert setmyndunarumhverfi felur í sér ákveðna uppröðun setlaga í svo kallaðar ásýndaraðir og er því mögulegt að greina fornt setmyndunarumhverfi út frá uppbyggingu þeirra. Þannig er hægt að bera kennsl á tilurð setlagasyrpu þótt hún sé ekki lengur staðsett í sínu upprunalega setmyndunarumhverfi.

Sístöðuhyggjan, sem kom fram með skosku upplýsingunni, er mikilvægur grundvöllur greiningar á setmyndunarumhverfum, en samkvæmt henni er "nútíminn lykillinn að fortíðinni". Við getum því dregið þá ályktun að þau setmyndunarumhverfi, sem við sjáum núna á jörðinni, hafi líka verið til fyrr í jarðsögunni.

Flokkun setmyndunarumhverfa.

Setmyndunarumhverfi á jörðinni eru gjarnan flokkuð í þrennt eftir því hvort þau eru á landi, í hafi eða á strandsvæðum. Hvert setmyndunarumhverfi getur haft eitt eða fleiri undirumhverfi.
Náttúrufræðistofnun Íslands

Náttúrufræðistofnun Íslands er ríkisstofnun sem tilheyrir umhverfisráðuneytinu. Setur stofnunarinnar eru tvö og er annað þeirra á Akureyri og hitt í Reykjavík. Náttúrufræðistofnun Íslands er afsprengi Hins íslenska náttúrufræðifélags, en félagið var stofnað 16. júlí 1889 í leikfimishúsi barnaskólans í Reykjavík. Annað afsprengi Hins íslenska náttúrufræðifélags er Náttúruminjasafn Íslands. Náttúrufræðistofnun Íslands varð formlega til árið 1965 þegar lög um stofnunina voru sett, en þau byggðust á starfsemi náttúrugripasafns þess sem Hið íslenska náttúrufræðifélag hafði fært ríkinu að gjöf árið 1947. Meginhlutverk Náttúrufræðistofunar Íslands er að rannsaka íslenska náttúru og stunda skipulega heimildasöfnun um hana með því að :
Briem

Briem er 11. algengasta ættarnafnið á Íslandi. Ættarnafnið er afbökun á staðarheitinu Brjánslækur í Barðarstrandarsýslu; ættfaðir þeirra var síra Guðbrandur Sigurðsson (1735-1779).
Jökull

Jökull er massi íss sem ekki nær að bráðna milli árstíða. Jöklar eru stærstu forðabúr jarðarinnar af ferskvatni. Þótt jökulís sé fast og hart efni við fyrstu sýn verður hann í raun seigfljótandi þegar hann nær ákveðinni þykkt og magni og tekur að skríða undan halla líkt og þykkur grautur. Þannig síga jökultungur í hægfara straumi niður fjallshlíðar eða út frá stórum jökulhvelum og mynda skriðjökla. Stærsti jökull jarðar er á Suðurskautslandinu. Jöklar fyrirfinnast í öllum heimsálfunum. Jöklafræði nefnist sú fræðigrein sem rannsakar sérstaklega jökla.

Jöklar flokkast annars vegar til þíðjökla, sem ísinn er nálægt frostmarki vatns, eða gaddjökla, þar sem hitastig íssins er ætíð neðan frostmarks vatns.

Skriðjöklar kallast þeir hlutar jökuls, sem renna hægt (þ.e. "skríða") út frá meginjöklinum.

Fleiri jöklategundir eru hvílftarjöklar, hveljöklar og daljöklar.

Jöklar á Íslandi.

Nafngreindir jöklar á Íslandi:
Hugleikur Gautakonungur

Hugleikur (latína: "Chlochilaicus", engil-saxneska: "Hygelac") er í Bjólfskviðu konungur Gauta.

Líklegt þykir að fyrirmynd Hugleiks í Bjólfskviðu sé sami víkingur og gerði strandhögg á Fríslandi og féll þar fyrir frankverskum hermönnum árið 512 samkvæmt frankverskum annálum.
Smjörgras

Smjörgras (fræðiheiti: "Bartsia alpina") er blóm af varablómabálki sem vex í grónu landi, í klettum og fjallendi. Það verður gjarnan 15 til 30 cm á hæð.

Lýsing.

Blómin eru dökkfjólublá á litin og einsamhverf, um 1,5 til 2 sentimetrar á lengd. Bikarinn sjálfur er 5 til 7 millimetrar á lengd og bjöllulaga. Blöðin eru stilklaus, egglaga og eilítið loðin. Efstu blöðin eru gjarnan dökkfjólublá eins og blómið.
Dáðadrengir

Dáðadrengir er íslensk rapp-rokk hljómsveit sem sigraði Músíktilraunir 2003.

Haukur, Helgi og Atli stofnuðu hljómsveitina Morðingjarnir 2005.

Smáskífur.

Allar stelpur úr að ofan (2003)
Hekla

Hekla er 1.491 m hár eldhryggur og er eitt virkasta og þekktasta eldfjall á Íslandi og gjarnan kölluð "Drottning íslenskra eldfjalla".

Fjallið er í Rangárvallasýslu og sést víða að og er auðþekkjanlegt – eins og bátur á hvolfi með breiðar axlir og háan toppgíg. Síðast gaus Hekla í febrúar 2000. Þá var spáð fyrir um eldgosið 15 mínútum áður en það hófst.

Hekla er fremur ungt eldfjall og er meginhluti hennar, þ.e. allt háfjallið, talinn vera yngri en 7.000 ára. Fjallið stendur á fremur þykkri jarðskorpu þar sem Suðurlandsbrotabeltið og Suðurlandsgosbeltið mætast. Þarna er því mikil virkni í jarðskorpunni, spenna er hlaðinn í brotbeltinu en undir gosbeltinu liggja kvikuhólf og -þrær.

Allstór sprungurein er undir fjallinu sem bendir til þess að gosið hafi á gossprungum áður en fjallið hlóðst upp og kvikuhólf þess myndaðist. Þessi sprunga sést vel á yfirborðinu og hefur oft gosið úr henni, en þó líka úr öxl fjallsins, s.s. utan sprungunnar. Þessari Heklugjá tengjast fleiri gígar sem hafa gosið í áranna rás, sumir einu sinni, aðrir oftar.

Fjallið sker sig frá öðrum íslenskum eldfjöllum að því leyti að kvikuhólf hennar er mun dýpra en í öðrum fjöllum landsins, eða á um 11 km dýpi í jarðskorpunni.

Forsöguleg gos í Heklu.

Einhver mestu hamfaragos á Íslandi áttu sér stað í Heklu fyrir 7000, 4500 og 2900 árum. Þá var gosvirkni í Heklu öðruvísi en nú er. Lengra leið á milli gosa og sprengivirkni þeirra var mun meiri, en eingöngu kom upp kísilrík (súr) gjóska og að öllum líkindum runnu engin hraun í þessum gosum. Ummerki um þessi gos má finna í formi gjóskulaga sem dreifðust yfir stóran hluta landsins, einkum í norðurátt.

Það var jarðfræðingurinn Sigurður Þórarinsson sem gaf þessum gjóskulögum nöfn og nefndi þau H5, H4 og H3, en af þeim er H3 mesta og útbreiddasta gjóskulagið. Ummerki hafa einnig fundist um fjórða sprengigosið sem líklega varð fyrir um 3500 árum en það er þó mörgum stærðargráðum minna en hin. Vikurinn frá þessu gosi nefndi Sigurður Þórarinsson upphaflega H2 þar sem hann taldi hann vera yngri en H3 gjóskuna. Síðar kom í ljós að svo var ekki og hefur vikurinn sem myndaðist í þessu gosi síðan gengið undir nafninu Selsundsvikurinn. Eina gos Heklu á sögulegum tíma sem sambærilegt er við þessi forsögulegu gos, er gosið árið 1104 sem einnig var sprengigos, en gjóskufallið frá því gosi lagði t.a.m. byggð í Þjórsárdal í eyði.

Gossaga Heklu á sögulegum tíma.

Hekla hefur gosið árið 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, 1947, 1970, 1980, 1991 og 2000.

Sögur tengdar Heklu.

Mikil hjátrú hefur verið tengd fjallinu í gegnum aldirnar. Töldu menn lengst af að Hekla væri inngangur að helvíti eða jafnvel helvíti sjálft. Náttúrufræðingarnir Bjarni Pálsson og Eggert Ólafsson vildu afsanna þetta og voru fyrstir manna til að ganga á fjallið árið 1750.

Segir reyndar í Íslandslýsingu Odds Einarssonar að á 16.öld hafi hafi maður einn reynt uppgöngu en þegar hann sá hvernig umhorfs var á toppnum hafi hann orðið vitskertur og ekki lifað lengi eftir það.

Tenglar.

erlendir