arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hreinsun

Hreinsun í iðnaði er það ferli að fjarlægja óæskileg aukaefni úr tilteknu efni til þess að gera það hæfara til að gegna hlutverki sínu. Oft felst þetta í því að búa til nýtanlega afurð úr hrárri náttúruauðlind. Til dæmis má nefna hráolíu, hún er yfirleitt brennanleg beint úr jörðinni en brennur illa og skilur eftir skít og aukaefni sem stíflar vélar. Með hreinsun í olíuhreinsunarstöð er hægt að breyta hráolíunni í afurðir á borð við bensín eða díselolíu sem henta betur. Hreinsun fer gjarnan fram með eimingu eða með hjálp leysiefna.

Eftirfarandi eru dæmi um afurðir sem eru „hreinsaðar“:
Casablanca

Casablanca (spænska sem þýðir "hvíta húsið"; arabíska الدار البيضاء) er borg í vesturhluta Marokkó sem stendur við Atlantshafið.
Karrí

Karrí er kryddblanda. Velnjulega inniheldur (gult) karrí meðal annars kúrkúma (sem gefur gula litinn), pipar, hvítlauk, engifer og kóríander. Karrí er indversk kryddblanda sem löguð er heima og þá hver með eigin samsetningu.

Karrí í matargerð.

Karrí er almennt hugtak sem hinn vestræni heimur notar um fjölda rétta sem koma upprunalega frá Indlandi, Pakistan, Bangladesh, Shri Lanka, Tælandi eða úr matarhefðum annarra suðaustur-asískra þjóða. Það sem einkennir allt karrí er samansafn hinna ýmsu kryddjurta en yfirleitt inniheldur það ferskan eða þurrkaðan chili eða cayenne pipar.

Í hinni upphaflegu hefðbundnu matargerð er nákvæmt val kryddjurta hvers réttar spurning um þjóðbundna, svæðabundna eða trúarlega hefð og að einhverju leyti hvað tíðkast meðal fjölskyldna. Slíkir réttir eru kallaðir ákveðnum nöfnum sem gefa meðal annars innihald og eldunaraðferð þeirra til kynna.

Samkvæmt hefðinni eru kryddin bæði notaðar heilar og malaðar, eldaðar og hráar, og þeim getur verið bætt út í á ólíkum tímum ferlisins til að ná fram mismunandi útkomu.

Hið svo kallaða „karrí duft“ sem inniheldur tilbúna kryddblöndu er að stórum hluta til vestræn hugmynd sem nær allt aftur til 18. aldar. Almennt er talið að slíkar blöndur hafi upprunalega verið útbúnar af indverskum kaupmönnum til að selja meðlimum bresku nýlendu stjórnarinnar og herjum þeirra sem á leið aftur til Englands.

Karrí réttir innahalda ýmist kjöt eða fisk annað hvort eitt og sér eða í bland við grænmeti. Einnig geta þeir verið grænmetisréttir sérstaklega meðal þeirra sem ekki borða kjöt eða sjávarfang af trúarlegum ástæðum.

Karrí getur bæði verið „blautt“ eða „þurrt“. Blautt karrí inniheldur mikið magn af sósu sem er búin til úr jógúrt, kókosmjólk, legume purée(dal) eða krafti. Þurrt karrí er er eldað í mjög litlum vökva sem er látinn gufa upp og eftir sitja hin hráefnin umlukin kryddblöndunni.
Önundur tréfótur

Önundur tréfótur Ófeigsson var landnámsmaður á Ströndum. Hann nam land frá Kleifum til Ófæru og bjó í Kaldbak. Hann var einn andstæðinga Haraldar hárfagra þegar hann var að leggja Noreg undir sig, missti fót sinn í orrustunni í Hafursfirði og gekk við tréfót eftir það. Hann komst til Suðureyja og var þar um tíma en sigldi síðan til Íslands og nam þar land og bjó til æviloka. „Hann hefir fræknastur verið og fimastur einfættur maður á Íslandi,“ segir í Grettis sögu.

Fyrri kona Önundar var Æsa dóttir landnámsmannsins Ófeigs grettis og voru synir þeirra Ófeigur grettir og Þorgeir flöskubakur. Síðari kona Önundar var Þórdís Þorgrímsdóttir frá Gnúpi í Miðfirði og var sonur þeirra Þorgrímur hærukollur sem var faðir Ásmundar föður Grettis sterka. Eftir lát Önundar giftist Þórdís Auðuni skökli Bjarnarsyni landnámsmanni í Víðidal og var sonur þeirra Ásgeir bóndi á Ásgeirsá í Víðidal.

Heimildir.

Vestfjarðarvefurinn
Broadway

Brodway er heiti breiðstræta í nokkrum stórborgum Bandaríkjanna, en þekktasta breiðstrætið er án efa á Manhattan í New York-borg.
Stjörnuspeki

Stjörnuspeki eða stjörnuspáfræði er hópur kerfa, hefða og skoðana þar sem staðsetning stjarnfræðilegra fyrirbæra og tengdar upplýsingar eru notaðar til að skilja, túlka og flokka upplýsingar um persónuleika og margt annað. Stjörnuspeki er talin til gervivísinda.
Upanishad

Upanishad eru álitnir hluti Vedaritanna og þar af leiðandi hluti af megin ritunum hindúismans. Heimspeki, hugleiðsla og náttúra Guðs er rædd í Upanishad. Urðu til á bilinu 750-500 f.Kr. Þau sýna þróun frá goðsagnakenndri heimsmynd Veda-bókanna til flóknari speki. Dulspeki um helgisiði og stöðu mannsins í heiminum. Hneigð til meinlætalifnaðar, strangs sjálfsaga og sjálfsafneitunar, íhugunar og háttbundinna fórna. Hugmyndir Indverja beindust síður að skapara heimsins en að sífellt endurtekinni hringrás hans.
Vúdú

Vúdú er trúarleg hefð sem er upprunnin í Vestur-Afríku.

Vúdú getur einnig átt við:
Ben E. King

Ben E. King (fæddur Benjamin Earl Nelson 28. september 1938 í Henderson í Suður-Karólínu; d. 30. april 2015) var bandarískur söngvari þekktastur fyrir lag sitt „Stand by me“ sem kom út árið 1961.

Ferill.

Árið 1958 gekk Nelson í doo-wop-sveitina The Five Crowns. Seinna sama ár rak umboðsmaður The Drifters liðsmenn sína og fékk meðlimi The Five Crowns í hljómsveitina. Nelson tók þátt í að skrifa fyrsta smell hljómsveitarinnar, „There goes my baby“ (1959), auk þess sem hann söng aðalrödd í lögum á borð við „Save the last dance for me“, „Dance with me“, „This magic moment“, „I count the tears“ og „Lovely winds“. Kom hann þá fram undir skírnarnafni sínu.

Ben E. King hljóðritaði einungis 10 lög með The Drifters, þar á meðal lagið „Temptation“ sem kom ekki út á smáskífu. Árið 1960 yfirgaf hann sveitina og tók þá upp listamannsnafn sitt. Hann var með samning við Atlantic Records og fyrsta lag hans var „Spanish Harlem“ (1961). Næsta lag var „Stand by me“ en það skrifaði hann ásamt þeim Jerry Leiber og Mike Stoller.

Plötur Kings héldu áfram að toppa vinsældalista allt til ársins 1964 þegar breskar popphljómsveitir hófu innreið sína. Sumarið 1963 gaf hann út lagið „I (who have nothing)“ en síðar meir hefur það meðal annars verið endurgert af listamönnum á borð við John Lennon, Shirley Bassey, Tom Jones, Sylvester James, U2 og Bruce Springsteen.

Aðrar smelli átti hann einnig, s.s. „What is soul?“ (1967), „Supernatural Thing, part 1“ (1975) og endurgerði svo „Stand by me“ árið 1986. Komst lagið þá aftur í toppsæti vinsældalista um allan heim. Nú orðið rekur hann eigin góðgerðarstofnun, Stand by me Foundation.
Giordano Bruno

Giordano Bruno (1548 – 17. febrúar 1600) var ítalskur heimspekingur, stjarnfræðingur og prestur. Bruno hélt því meðal annars fram að tími og rúm væru óendanleg. Rannsóknarréttur kaþólsku kirkjunnar taldi að Bruno hefði gerst sekur um villutrú, m.a. fyrir að hafa haft rangar skoðanir um Heilaga Þrenningu og holdgervingu Krists, fyrir að hafa hafnað meyfæðingunni og hafa trúað á endurfæðingu sálna. Fyrir vikið var hann brenndur á bálkesti þann 17. febrúar árið 1600 á Campo di Fiori í Róm. Hann er stundum talinn fyrsti píslarvottur vísindanna.

Menntun.

Giordano Bruno hét upphaflega Filippo Bruno og fæddist í Nola sem var þá hluti af konungsríkinu Napolí. Foreldrar hans hétu Fraulissa Savolino og Giovanni Bruno og var faðir hans hermaður. Er hann var ungur þá sendu foreldrar hans hann til Napólí til að mennta sig. Þar fékk hann sérkennslu í Ágústínusarklaustri en hann mætti einnig á almenna fyrirlestra.

Þegar hann var aðeins 17 ára gerðist svartmunkur (Reglubróðir af reglum svartmunka) og gekk í Dóminíkusarregluna. Það fór fram í klaustri í San Domenico Maggiore í Napólí. Þar fékk hann nafnið Giordano, í höfuð Giordano Crispo, en Giordano Crispo var heimspekikennarinn hans.

Bruno hélt náminu áfram í Napólí og lauk því árið 1572 og var settur prestur aðeins 24 ára gamall. Þegar á leið í Napólí varð hann vel þekktur fyrir það hvað hann hafði gott minni. Hann ferðaðist meðal annars til Rómar til að sýna Píusi páfa V og Rebiba kardinála minniskerfið sitt.

Endalok.

Giodano Bruno átti það til að lenda í vandræðum fyrir áhuga sinn á frjálsri hugsun og forboðnum bókum. Segja má að það komi fólki á óvart að hann hafi náð að halda sér frá vandræðum í klaustrinu í heil ellefu ár miðað við deilurnar sem hann olli seinna á ævinni.

Snemma árið 1593 var Giordano Bruno sakaður um villutrú af Rannsóknarréttinum í Róm. Hann var meðal annars ákærður fyrir að afneita nokkrum kjarna kenningum í Kaþólsku.

Algyðistrú Bruno þótti einnig vera mikið áhyggjuefni. Rannsóknarrétturinn dæmdi hann sekan og árið 1600 var hann brenndur á báli í Campo de’ Fiori.

Eftir að Bruno var brenndur öðlaðist hann umtalsverða frægð. Honum var sérstaklega fagnað á 19 og tuttugustu öld sem píslarvætti vísindanna. Giordano Bruno er enn talinn vera boðberi frjálsar hugsunar og framróun vísindanna.
Radín

Radín er frumefni með skammstöfunina Ra og er númer 88 í lotukerfinu. Það er næstum algerlega hvítt í útliti, en sortnar við snertingu við loft vegna oxunar. Radín er jarðalkalímálmur, sem finnst í örlitlum mæli í úrangrýti. Það er gríðarlega geislavirkt. Stöðugasta samsæta þess, Ra-226, hefur 1602 ára helmingunartíma og hrörnar í radongas.
Öryggisbelti

Öryggisbelti eru belti sem eiga að koma í veg fyrir að eitthvað (t.d. maður, dýr eða hlutur) slasist (t.d. með því að falla) eða kastast burt. Beltin eru fest við örugga festingu á stöðugan hlut.

Dæmi um öryggisbelti:
Sfinxinn í Gíza

Sfinxinn í Gíza er stytta af ljóni með mannshöfuð á Gizasléttunni í Egyptalandi á vesturbakka Nílar, nálægt Kaíró. Styttan er ein af þeim stærstu í heiminum, sem höggvin er úr heilli kalkklöpp, en hún er 73,5 m á breidd og 20 m á hæð. Egyptalandsfræðingar telja faraóinn Kafra hafa látið höggva hana út á 3. árþúsundi f.Kr. í Egyptalandi hinu forna, þ.e. um svipað leyti og Pýramídarnir miklu voru byggðir.

Veðrun styttunnar bendir þó til að hún kunni að vera miklu eldri, jafnvel frá 10. árþúsundi f.Kr.

Nefið og skeggið.

Nefið á styttunni, sem er talið hafa verið um metri á breidd og um tveir metrar á lengd, vantar á andlitið og rannsóknir sýna að meitill var notaður til að höggva það af.

Arabíski sagnfræðingurinn al-Maqrīzī, skrifaði á 15. öld að Súfí-múslimi sem hét Múhameð Sa'im al-Dahr hafi eyðilagt nefið. Al-Dahr varð var við að bændur voru að færa Sfinxinum fórnir í von um að auka uppskeru sína. Hann varð ósáttur við það og hjó nefið af Sfinxinum, en var síðar hengdur fyrir skemmdarverk. Al-Maqrīzī lýsir Sfinxinum jafnframt sem „Verndargrip Nílar“, þar sem heimamenn töldu að flóð Nílar væru honum að þakka.

Til er önnur saga sem segir að hermenn Napóleons hafi sprengt nefið af með fallbyssu, en aðrar sögur segja að breskir hermenn hafi verið að verki. Þessar sögur eru þó ósannar því teikningar af Sfinxinum sem Daninn Frederic Louis Norden teiknaði árið 1738 og birti árið 1757, sýna að nefið var þegar horfið löngu áður en Napóleon fæddist.

Leifar af rauðum litarefnum eru sýnilegar á andliti Sfinxins. Einnig hafa leifar af gulum og bláum litarefnum fundist annars staðar á Sfinxinum, sem bendir til þess að hann hafi verið málaður í ýmsum litum.

Auk nefsins er talið að skegg hafi einnig verið á styttunni, þótt því hafi verið bætt við seinna. Egypski fornleifafræðingurinn Vassil Dobrev hefur bent á að ef skeggið hefði verið á styttunni til að byrja með, hefði það skemmt hökuna þegar það datt af. Enginn sýnilegur skaði sé á hökunni sem styður kenninguna um að skeggið hafi verið síðari tíma viðbót.

Heimildir.

Valdimar Bersi Kristjánsson. "Af hverju vantar nefið á sfinxinn?" Vísindavefurinn, 20. júní 2006. Sótt 17. nóvember 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=6026

Joshua J. Mark. "The Great Sphinx of Giza" Ancient History Encyclopedia", 26. október 2016. Sótt 15. nóvember 2017. https://www.ancient.eu/The_Great_Sphinx_of_Giza/

Allen Winston. "The Great Sphinx of Giza, an Introduction" Tour Egypt, 2013. Sótt 17 nóvember 2017. http://www.touregypt.net/featurestories/sphinx1.htm
Óbundið mál

Óbundið mál er texti sem er ekki í bundnu máli, það er að segja ekki undir neinum bragarhætti. Óbundið mál líkist mæltu máli mun meira en bundið mál.

Dæmi.

Eftirfarandi er dæmi um íslenskan texta í óbundnu máli:
Laser

Laser er ein af vinsælustu kænum heims og er m.a. keppt á henni á Ólympíu­leikunum. Báturinn hentar ágætlega fyrir unglinga eftir að þeir eru orðnir of gamlir til að sigla Optimist-kænum, þá sérstaklega vegna þess að hægt er að setja á hann þrjú mismunandi segl allt eftir þyngd, aldri og getu þess sem siglir honum. Seglin þrjú eru standard-segl, radial-segl og 4,7-segl. Laser er líkt og Optimist aðeins með einu segli og aðeins ætlaður fyrir einn einstakling, en báturinn er um 4,21 m að lengd og vegur 60 kíló án seglabúnaðar.

Laser varð Ólympíubátur fyrir Sumarleikana 1996. Upphaflega var aðeins keppt í karlaflokki en 2008 var keppt í kvennaflokki á laser með minni radial-seglum.

Á Íslandi hefur verið keppt í Laser-flokki í kænukeppnum frá árinu 1980. Hafsteinn Ægir Geirsson keppti í þessum flokki fyrir Íslands hönd á Sumarleikunum 2000 og 2004 og lenti þar í 42. og 40. sæti.
Ernst Haeckel

Ernst Heinrich Philipp August Haeckel (16. febrúar 1834 – 9. ágúst 1919) var þýskur líffræðingur, náttúruvísindamaður, eðlisfræðingur, heimspekingur, prófessor og listamaður. Hann uppgötvaði og skráði þúsundir dýrategunda. Haeckel var öflugur málsvari kenninga Charles Darwin í Þýskalandi.
Khalid Sheikh Mohammed

Khalid Sheikh Mohammed (arabíska: خالد شيخ محمد; f. 1. mars 1964 eða 14. apríl 1965) er fangi Bandaríkjanna vegna gruns um aðild að hryðjuverkunum 11. september 2001. Hann var ákærður 11. febrúar 2008 fyrir stríðsglæpi og fjöldamorð. Hann var meðlimur í íslömsku hryðjuverkasamtökunum Al-Kaída og er í skýrslu 11. september-nefndarinnar sagður vera „aðalskipuleggjandi árásanna 11. september“.

Hann var handtekinn í Rawalpindi í Pakistan 1. mars 2003. Áætlað er að réttarhöld yfir honum hefjist árið 2021.
Stefan Zweig

Stefan Zweig (28. nóvember 1881 í Vín, Austurríki - 22. febrúar 1942 í Petrópolis, Brasilía) var austurrískur rithöfundur. Hann er einna þekktastur á Íslandi fyrir smásöguna "Manntafl" og sjálfsævisöguna "Veröld sem var" (Die Welt von gestern).
Ramayana

Ramayana er fornt indverskt söguljóð, skrifað á sanskrít. Talið er að skáldið Valmiki hafi samið það. Er mjög mikilvægt bókmenntum hindúa. Ramayana hafði mikil áhrif á síðari tíma kveðskap á sanskrít og indverska menningu.
Tröllastakkur

Tröllastakkur (fræðiheiti: "Pedicularis flammea") er blóm sem vex í votlendi á hálendi á norðurslóðum.

Tröllastakkur er fremur algengur í rökum jarðvegi á hálendi Íslands, aðallega á norðanverðu landinu.
Stafafura

Stafafura (fræðiheiti: "Pinus contorta") er sígræn jurt af þallarætt. Tegundin kemur upprunalega frá Norður-Ameríku, s.s. Kanada og Alaska en vex allt suður til Kaliforníu.

Lýsing.

Stafafura er fljótvaxin og harðger, þolir vel salt og kelur lítið. Hún sáir sér auðveldlega. Hún gerir ekki miklar kröfur til jarðvegarins, enda getur hún vaxið í bergurð. Þó vex hún best í hlýjum, nokkuð þurrum og næringarríkum móajarðvegi. Hún er sólelsk en þolir vel hálfskugga. Henni er einnig hætt við snjóbroti vegna þess hve greinar hennar eru gildar.

Tréð getur orðið 30-40 metra hátt í heimkynnum sínum, þó getur deilitegundin "ssp. murrayana" oft náð 50 metra hæð.

Stafafura er tveggjanála-fura og eru tvær nálar í hverju pari. Þær eru gjarnan örlítið snúnar, um 3 til 7 sentímetrar á lengd. Könglarnir eru að sama skapi 3 til 7 sentímetrar og þurfa sumir hverjir að komast í blússandi hita (s.s. í skógareldum) til að opnast og sleppa fræjum sínum.

Á ungum trjám er krónan keilulaga en verður oft egglaga með hvelfdum toppi. Börkurinn er grár til grábrúnn og alsettur flögum sem geta verið allt að 2,5 mm þykkar. Brumin eru rauðbrún, umlukin harpixi.

Stafafura blómgast í júní, könglarnir hanga á trjánum í 2 til 3 ár.

Orðsifjar.

Fræðiheiti stafafurunnar, "Pinus contorta" þýðir "hin kræklótta fura" en sú nafngift er tilkominn vegna vaxtarlags hennar við vesturströnd Kanada og Bandaríkjanna þar sem hún er mjög kræklótt. Seinna komust flokkunarfræðingar að því að beinvaxin fura sem finna mátti fjær ströndinni var í rauninni sömu tegundar og er nú þetta fræðiheiti notað yfir furu sem vex á mjög stóru svæði og getur verið mjög misjöfn í laginu. Í Svíþjóð sem dæmi er ræktuð beinvaxin fura sem þar er kölluð "krækla" ("kontorta").

Notkun.

Stafafura er vinsælt skógræktartré og er alla jafna notuð sem jólatré. Hún er þó talin ágeng tegund í sumum hlutum Nýja-Sjálands.

Á Íslandi.

Stafafura er eitt algengasta tréð sem notað er í skógrækt á Íslandi. Fræ voru flutt til landsins fyrst árið 1936 til Hallormsstaðar. Kvæmi frá Skagway, suðaustur Alaska, þótti hentugt fyrir íslenskar aðstæður. Fyrstu sjálfsáðu plönturnar voru skráðar 1976. Hæstu tré hafa náð 20 metrum .
Troðgos

Troðgos er hraungos sem lýsir sér með því að bergkvikan er það seig að hún hrúgast upp yfir gosopinu en breiðist ekki mikið úr sér. Kvikan / hraunið myndir þá hraungúl.
Javier Bardem

Javier Ángel Encinas Bardem (f. 1. mars 1969) er spænskur leikari sem er þekktastur fyrir leik sinn í enskumælandi myndum eins og "Before Night Falls" og "No Country for Old Men" en í hinni síðarnefndu leikur hann "Anton Chigurh" og hlaut Óskarinn sem karlleikari í aukahlutverki fyrir frammistöðu sína.
Gyðla

Gyðla er ungviði skordýrs sem undirgengst ófullkomna myndbreytingu. Ungviði skordýra sem undirgangast fullkomna myndbreytingu kallast hinsvegar lirfur.
Hannes Sigurðsson

Hannes Þorsteinn Sigurðsson (f. 10. apríl 1983 í Reykjavík) er íslenskur knattspyrnumaður. Hann er fyrirliði Viking FK í Stafangri í Noregi. Hann var áður leikmaður FH, Stoke City F.C., Brøndby IF og nú með Viking.
Tóbaksreykingar

Tóbaksreykingar er það að kveikja í kurluðum tóbakslaufum í einhverri mynd og anda að sér reyknum sér til hressingar. Tóbakið er oftast pappírsvafðar sígarettur (sem er algengast), vindlar (laufvafðir) eða þá að tóbakið er reykt úr einhvers konar pípu. Frumbyggjar Norður-Ameríku tóku fyrstir manna að reykja tóbak, en tóbaksplantan á uppruna sinn að rekja til heimahaga þeirra í Suður- og Norður-Ameríku. Á tímum landafundanna miklu komust Evrópumenn í kynni við tóbak og tóbaksreykingar og fluttu siðinn með sér heim til sín. Samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni eru reykingar algengastar í Austur-Asíu en þar reykja tveir af hverjum þremur karlmönnum. Í Vestur-Evrópu, Bandaríkjunum og Kanada hefur hins vegar dregið úr reykingum, og er það aðallega vegna aukinnar vitneskju um skaðsemi þeirra, því vitað er að reykingar hafa slæm áhrif á heilsu manna.

Áhrif á heilsu.

Tóbaksreykingar eru vanabindandi og líkaminn verður mjög auðveldlega háður nikótíni. Tóbaksreykur inniheldur krabbameinsvaka og er talinn vera einn helsti orsakavaldur lungnakrabbameins, en einnig krabbameins í barkakýli og tungu. Yfir 3000 efni finnast í tóbaksreyk, og eru öll skaðleg heilsu manna. Beint samband er á milli þess tíma sem einstaklingur reykir sem og því magni sem hann reykir og hættunnar á að hann fái lungnakrabbamein. Ef einstaklingur hættir að reykja aukast líkur á því að lungun jafni sig og því lengur sem hann er án tóbaks því meiri eru lífslíkurnar.

Reykingar auka einnig líkurnar á hjartasjúkdómum og nokkur efni í tóbaki leiða til þrengingar æða og valda æðastíflu og þar með hjartaáfalli. Önnur efni í tóbaksreyk leiða til hærri blóðþrýstings og sum efni í reyknum eyðileggja auk þess slagæðar og verða þess valdandi að kólesteról sest á innanverða æðaveggi sem eykur líkurnar á hjartaáfalli.

Fáir sjúkdómar stafa af reykingum einum sér þótt 90% lungnaþembusjúklinga hafi reykt. Reykingar auka hins vegar líkurnar á mörgum sjúkdómum og minniháttar kvillum og slæmsku.

Óbeinar reykingar.

Lengi vel gerðu menn sér ekki grein fyrir því hve hættulegar reykingar voru. Nýlega hafa menn þó beint sjónum sínum að óbeinum reykingum og þeim skaða sem þær geta valdið. Óbeinar reykingar fela í sér hættu, en vísindamenn greinir á um hve alvarleg hún er.

Árið 2002 skoðuðu 29 vísindamenn frá 12 löndum margar þeirra rannsókna sem fjölluðu um hættu tóbaksreykinga með tilliti til krabbameins. Niðurstöður vísindamannanna var að óbeinar reykingar væru einnig krabbameinsvaldandi.
Telekles

Telekles (forngríska: Τηλεκλῆς) var forngrískur heimspekingur, nemandi og eftirmaður Lakýdesar. Hann stjórnaði Akademíunni ásamt Evandrosi. Þeir höfðu séð um daglegan rekstur skólans síðustu ár Lakýdesar vegna veikinda hans og héldu því áfram að honum látnum án þess að hafa verið formlega kjörnir yfirmenn skólans. Þegar Telekles lést um 167 f.Kr. var skólinn í hondum Evandrosar í nokkur ár.

Ekkert er vitað um kenningar eða ritverk Teleklesar.
Maríuvendlingur

Maríuvendlingur (fræðiheiti: "Gentiana tenella") er einær jurt af maríuvandarætt.

Lýsing.

Stönglar maríuvendlings eru oftast greindir neðst, dökkir að lit. Krónublöð eru bláleit eða fjólublá og er krónan fjórdeild. Í hverju blómi eru 4 til 5 fræflar og ein fræva. Aldin maríuvendlings er sívalt með aflangt hýði sem klofnar að ofanverðu við þroska.

Blöðin eru gagnstæð, oddbaugótt og oft blámenguð. Jurtin nær 3 til 12 sentímetra hæð og vex gjarnan á grónum lækjar- og árfarvegum s.s. í innsveitum og á hálendum svæðum.
Miðmyndarsögn

Miðmyndarsögn eru sagnir sem aðeins eru til í miðmynd.

Gerðir miðmyndarsagna.

Til eru fjórar gerðir miðmyndarsagna;

Afturbeygðar sagnir.

Afturvirkar sagnir eða afturbeygðar sagnir ("reflexive") hafa þá merkingu að gerandinn og þolandinn eru sá og hinn sami. Hægt er að umskrifa sagnirnar með því að bæta við afturbeygða fornafninu "sér", "sig" eða "sín".

Dæmi um afturvirkar sagnir eru;

Gagnvirkar sagnir.

Gagnvirkar sagnir ("reciprocal") innihalda sagnir sem hægt er að umskrifa með germynd saman við óákveðna fornafnið „hvor annan“.

Dæmi um gagnvirkar sagnir eru;

Þolmynd miðmyndar.

Þolmynd miðmyndar ("passive") er þriðji flokkurinn, og merkja orð í þessum flokki að verða fyrir barðinu á viðkomandi aðgerð; þ.e.a.s. að „vera“ + lýsingarháttur þátíðar (fermdur, eyddur). Setning þar sem umsögnin er í þolmynd kallast þolmyndarsetning.

Dæmi um þolmyndir miðmyndar eru;

Inkóatívar sagnir.

Framvindusagnir eða inkóatívar sagnir ("inchoative") er síðasti flokkurinn. Þessar sagnir fela í sér ferli í átt að einhverju ástandi. Þetta er líkt þriðja flokki; en munurinn er samt mikilvægur. Ferlið í þessum flokki er miklu hægara og felur frekar í sér markvissa stefnu í átt að einhverju. Hægt er að umrita þetta með sagnorðinu að "verða" + lýsingarorði.

Dæmi um inkóatívar sagnir eru;

Stundum er viðskeytinu -na bætt við lýsingarorð til að mynda inkóatívar sagnir:

Dæmi.

Dæmi um miðmyndarsagnir eru:
Dægurflugur

Dægurflugur eða maíflugur (fræðiheiti: "Ephemeroptera") er ættbálkur skordýra. Dægurflugur eru vatnaskordýr sem vaxa í eitt ár í gyðluformi í ferskvatni og lifa eftir það í mjög stuttann tíma sem fullvaxta skordýr eða allt frá hálftíma að nokkrum dögum. °°°°
Dægurflugur eru ásamt vogvængjum annar tveggja eftirlifandi ættbálka í "Palaeoptera" innflokknum.
Karlkyn

Karlkyn er það kyn lífveru sem framleiðir sáðfrumur eða karlkyns kynfrumur. Við æxlun sameinast sáðfruman eggi úr kvenkyns lífveru. Karlkyns lífvera getur ekki fjölgað sér með kynæxlun án kvenkyns lífveru, en sumar lífverur fjölga sér bæði með kynæxlun og kynlausri æxlun.
Rushmore-fjall

Rushmore-fjall er granítfjall nálægt Keystone í Suður-Dakóta. Í fjallið hefur verið höggvið risavaxið minnismerki, sem sýnir 18 metra há andlit fjögurra fyrrum forseta Bandaríkjanna: George Washington (1732-1799), Thomas Jefferson (1743-1826), Theodore Roosevelt (1858-1919) og Abraham Lincoln (1809-1865). Upphaflega átti verkefnið að auka ferðamennsku í Black Hills-fjallgarðinum í Suður-Dakóta. Verkið hófst árið 1927 og því lauk 1941.
Hljóðvarp

Hljóðvarp kallast það þegar sérhljóð í áhersluatkvæði breytist fyrir áhrif annars sérhljóðs sem kallast hljóðvarpsvaldur. Í íslensku hafa a-hljóðvarp, u-hljóðvarp og i-hljóðvarp öll verið virk á einhverjum tímapunkti.

Tegundir hljóðvarpa.

A-hljóðvarp.

A-hljóðvarpið er elsta hljóðvarpið sem til er og það kemur mjög sjaldan fram í íslensku. Í a-hljóðvarpi verður sérhljóðinn "i" að "e". Hér er hljóðvarpsvaldurinn "a". Stafurinn "a" togar í rótarsérhljóðið "i" og færir það svo það er nær myndunarstað a-hljóðsins og breytir því "i" í "e".

U-hljóðvarp.

U-hljóðvarp er mjög algengt hljóðvarp í íslensku. Í því verður hljóðið "a" að hljóðinu "ö" eða "u". Áður fyrr verkaði u-hljóðvarpið einnig þannig að "i" varð að "y".

a &gt; ö

a &gt; u

I-hljóðvarp.

I-hljóðvarp er algengasta hljóðvarpið í íslensku. Hljóðvarpsvaldurinn er "i" en "i" hverfur eftir að hafa fært rótarhljóðið nær myndunarstað sínum.

Tegundir: