arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Skólameistarafélag Íslands

Skólameistarafélag Íslands var stofnað árið 1981 og er félagið samráðsvettvangur skólameistara við framhaldsskóla á Íslandi. Fyrsti formaður þess var Ingvar Ásmundsson, skólameistari Iðnskólans í Reykjavík. Núverandi formaður félagsins er Hjalt Jón Sveinsson, skólameistari Kvennaskólans. Vorið 2015 var Skólameistarafélagi Íslands breytt þannig að nú eru allir stjórnendur í framhaldsskólunum sem eru í 50% eða hærra hlutfalli við stjórnun meðlimir í félaginu. Nafni félagsins var einnig breytt og heitir nú Skólameistarafélag Íslands - vettvangur framhaldsskólanna og stjórnenda þeirra.
Três Pontas

Três Pontas er borg í Brasilíu með yfir 53 þúsund íbúa.
Honoríus

Honoríus getur átt við um:
Auga

Auga er líffæri sem skynjar ljós og gerir dýri kleift að sjá. Augu nema ljós og senda upplýsingar áfram sem taugaboð.

Einföldustu augu geta aðeins skynjað hvort umhverfið er dimmt eða bjart, en í æðri dýrum eru augu flókin kerfi sem safna ljósi saman, nota ljósop til að stýra magni þess ljóss sem kemst inn, skerpa á ljósinu með því að beina því í gegnum linsur sem augað getur stillt, umbreytir myndinni í taugaboð, og sendir það áfram með sjóntauginni til sjónstöðva heilans.

Ljósnemar augans kallast keilur (sem nema lit) og stafir (sem nema birtu).

Mannsaugað.

Mannsaugað kann að vera af mismunandi litum. Algengasti litur er brúnn, en blá eða græn augu tíðkast stundum í meirihluta í sumum þjóðum. 88% af Íslendingum eru blá- eða græneygðir.

Mannsauganu er skipt í nokkra hluta:

Algengir augnkvillar.

Með sjóntækjum er mögulegt að bæta sjóngalla, sem stafa af algengustu augnkvillum.

Með laseraðgerð má einnig bæta sjóngalla af völdum nærsýni, fjarsýni og sjónskekkju.
Cake Boss

Cake Boss er bandarískur raunveruleikaþáttur sem sýndur var fyrst árið 2009 á bandarísku sjónvarpstöðinni TLC. Þátturinn sýnir á bak við tjöldin í einu vinsælasta bakaríi í fylkinu New Jersey. Bakaríið heitir Carlo's Bake Shop og er fjölskyldufyrirtæki þar sem Buddy Valastro ræður ríkjum. Í þáttunum tekur Buddy að sér að gera tæknilega erfiðar kökur.
Nikulás Friðriksson

Sigurður Nikulás Friðriksson (f. 1890 á Litlu-Hólum í Mýrdal V-Skaptafelssýslu, d. 6. júní 1949). Nam rafvirkjun hjá Halldóri Guðmundssyni í Vestmannaeyjum. Starfsmaður Rafmagnsveitu Reykjavíkur frá 1922 sem fyrsti íslenski rafmagnseftirlitsmaðurinn og vann þar til æviloka.

Hafði mikil áhrif á mótun starfssviðs rafvirkjastéttarinnar og talinn einn af frumkvöðlum rafiðnaðargeirans á Íslandi. Var einn helsti frumkvöðull að stofnun raftækjaframleiðslufyrirtækisins Rafha. Var formaður Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar í mörg ár og í stjórn BSRB. Einn stofnenda Sálarrannsóknarfélags Íslands 1918 og smíðaði meðal annars útvarpsstöð og gerði tilraunir með að senda út fundi félagsins.
Huell Howser

Huell Burnley Howser (f. 18. oktober 1945;d. 7. januar 2013) var bandarískur leikari.
Samveldi sjálfstæðra ríkja

Samveldi sjálfstæðra ríkja (SSR) (rússneska: Содружество Независимых Государств (СНГ) er ríkjasamband tólf fyrrum Sovétlýðvelda: Armeníu, Aserbaísjan, Hvíta-Rússlands, Kasakstan, Kirgistan, Moldóvu, Rússlands, Tadsikistan og Úsbekistan.

Sambandið varð til við upplausn Sovétríkjanna og tilgangur þess var að auðvelda aðskilnað lýðveldanna. Ýmsir hafa þó haldið því fram að sambandið sé tæki Rússlands til að viðhalda áhrifum sínum í lýðveldunum. Frá stofnun hafa SSR-ríkin gert með sér marga samninga sem varða samstarf á sviði efnahagsmála, varnarmála og utanríkisstefnu.

Sambandið var stofnað 8. desember 1991 af leiðtogum Rússlands, Hvíta-Rússlands og Úkraínu.
Mike Epps

Michael Elliot „Mike“ Epps (fæddur 1970) er bandarískur gamanleikari.
Olivia Hack

Olivia Hack (fæddur 1983) er bandarískur gamanleikari.
Apollo 14

Apollo 14 var áttunda mannaða geimferð Apollo-áætlunar Bandarísku geimferðastofnunarinnar og sú þriðja sem lenti á Tunglinu. Áhafnarmeðlimir voru Alan Shepard, Stuart Roosa og Edgar Mitchell. Shepard og Mitchell lentu á Fra Mauro-hásléttunni á Tunglinu 5. febrúar 1971 og dvöldu þar í 33 tíma þar af 9½ tíma í tunglgöngu. Þeir lentu allir þrír í Kyrrahafi 9. febrúar.
Kath Soucie

Kathleen Elaine „Kath“ Soucie (fædd 1953) er bandarískur gamanleikari.
Makedónía (aðgreining)

Makedónía getur átt við:
Betlehem

Betlehem (arabíska: بيت لحم‎ "Bēt Laḥm"; hebreska: בֵּית לֶחֶם‎ "Bēṯ Leḥem"; gríska: Βηθλεὲμ, "Beþleem") er borg í Palestínu á Vesturbakkanum rétt sunnan við Jerúsalem. Íbúar eru um 25.000. Í hebresku biblíunni er Betlehem nefnd sem heimabær Davíðs og í Nýja testamentinu er Betlehem fæðingarstaður Jesú. Efnahagslíf borgarinnar byggist aðallega á ferðaþjónustu. Þar eru bæði Fæðingarkirkjan sem kristnir pílagrímar sækja og gröf Rakelar sem gyðingar líta á sem sinn þriðja mesta helgidóm.
Skýrr

Skýrr var stórt upplýsingafyrirtæki á íslenskan mælikvarða, með starfsemi í Reykjavík og á öðrum stöðum. Skýrr varð til sem einkafyrirtæki við einkavæðingu opinbers fyrirtækis stofnað um miðja 20. öld. Fyrirtækið hét á tímabili Skýrsluvélar ríkisins og Reykjavíkurbæjar.

Í janúar 2012 var Skýrr sameinað öðrum fyrirtækjum, meðal annars fyrirtæki fyrir utan landsteinana, og var nafninu breytt í Advania.
Bantúmál

Bantúmál eru undirflokkur bemúe-kongó mála sem töluð eru í Afríku sunnan Sahara. Þau tilheyra flokki atlantíkkongótungumála. Þau voru lengi talin sérstök málaætt en eru nú venjulega eignuð benúe-kongó grein níger-kordófan málaættarinnar. Bantúmál telja um 250.
Viðnámstæki

Viðnámstæki er óvirkur rafeindaíhlutur sem hefur það hlutverk að skapa rafmótstöðu í rafrás. Straumurinn sem flæðir í gegnum viðnámstæki er í beinu hlutfalli við spennuna á skautum þess. Þessu sambandi er lýst með Ohmslögmáli.
Tanganjikavatn

Tanganjikavatn er stórt stöðuvatn í Mið-Afríku og eitt af Stóru vötnunum. Það er talið vera elsta stöðuvatn heims á eftir Bajkalvatni í Síberíu.

Vatnið er í vestari grein Sigdalsins mikla. Það er annað stærsta vatn álfunnar, þekur 32.900 km² svæði. Það er að jafnaði 570 m djúpt en 1.470 m djúpt þar sem það er dýpst. Dýpt vatnsins veldur því að minni hluti þess skiptist út við uppgufun og regn. Stærsti hlutinn af djúpi vatnsins er svokallað steingervt vatn með lítið súrefnisinnihald.

Vatnið skiptist á milli Austur-Kongó, Búrúndí, Tansaníu og Sambíu. Fiskveiðar í vatninu eru gríðarlega mikilvæg atvinnugrein, og áætlað er að um ein milljón manna sé háð þeim um viðurværi sitt.
Kynferðislegt ofbeldi

Kynferðislegt ofbeldi eða kynferðisleg misnotkun er tegund ofbeldis sem hefur kynferðislegan tilgang eða beinist gegn kynfrelsi einstaklings. Allt kynferðislegt samneyti, t.d. samræði sem ekki er með samþykki hlutaðeigandi er þannig kynferðislegt ofbeldi. Brotið getur verið mis alvarlegt, allt frá káfi til nauðgana og sifjaspells. Þolendur og gerendur koma úr öllu samfélagshópum en algengast er þó að gerendur séu karlkyns og þolendur kvenkyns.

Stígamót eru samtök á Íslandi, sem stofnuð voru til þess að berjast gegn kynferðislegu ofbeldi og aðstoða þá sem fyrir því verða.
Michel Serres

Michel Serres (1. september 1930 – 1. júní 2019) var franskur heimspekingur og vísindasagnfræðingur. Hann var um skeið í franska flotanum. Hann hefur mikinn áhuga á raunvísindum og hefur beint heimspekilegri athygli að hversdagslegum hlutum og sem og vísindum. Serres hóf feril sinn með ritsmíð um stærðfræðiskrif heimspekingins Gottfried Wilhelm von Leibniz. Síðar birti hann ritröð sem hann kenndi við gríska guðinn Hermes, guð samskipta og samgangna. Serres hefur í síðari ritum sínum fjallað um stofnun ríkja og þjóðfélaga en meðal þeirra rita má nefna Styttur og Genese. Árið 1985 kom út verk hans um skilningarvitin fimm. Í bók sinni Le contrat naturel stingur hann upp á að gerður verði náttúrusáttmáli til að þjóðfélög átti sig á hve háð þau eru náttúrunni og til að hamla gegn innbyggðri skammsýni stjórnmála.
Kýraugastaðasamþykkt

Kýraugastaðasamþykkt eða Kýraugastaðadómur voru fyrirmæli til presta í Skálholtsbiskupsdæmi sem samþykkt voru á prestastefnu Odds Einarssonar á Kýraugastöðum í Landsveit í Rangárþingi vorið 1592. Tilgangur samþykktarinnar var að færa almennt siðferði nær lútherskum rétttrúnaði og útrýma ýmsum venjum úr kaþólskum sið.

Helstu atriði sem fram voru sett voru að afleggja skyldi gamlar bænir og signingar, að þeir sem ekki sæktu kirkju skyldu kærðir fyrir sýslumanni, að þeir sem ekki vildu læra spurningakver og annan kristilegan lærdóm skyldu settir út af sakramenti, að hestaat, smalabúsreiðir og kvöldvökur skyldu bannaðar á helgidögum og að ástundun hvers kyns galdurs varðaði sviptingu sakramentis, þó að um lækningagaldur væri að ræða.
Beiskjuefni

Beiskjuefni eða "lýtingur" (fræðiheiti "alkaloid"), alkalóíði eða plöntubasi er flokkur basískra, lífrænna köfnunarefnissambanda sem myndast í plöntum.

Beiskjuefni var fyrst einangrað úr plöntum árið 1804 og fyrst kynnt sem sérstakt hugtak árið 1819 í grein eftir þýskan efnafræðing, Carl F.W. Meissner.

Auk kolefnis, vetnis og köfnunarefnis, geta einnig verið í beiskjuefnum súrefni, brennisteinn og sjaldnar efnin eins og klór, bróm og fosfór.

Ýmis konar lífverur svo sem bakteríur, sveppir, jurtir og dýr framleiða beiskjuefni. Mörg beiskjuefni eru eitruð fyrir aðrar lífverur. Þau eru oft notuð sem deyfilyf eða vímuefni eins og kókaín, psílósín, koffín, nikótín, morfín og sem lækningalyf eins og berberín, krabbameinslyfið vinkristín, lyf sem hamla bjúgsöfnun eins og reserpín, galantamín, atrópín, vinkamín og kvinídín, asmalyfið efedrín og malaríulyfið kínín.
222

Árið 222 (CCXXII í rómverskum tölum)
Votlendi

Votlendi er landsvæði sem er annaðhvort alltaf eða árstíðabundið svo mettað af vatni að það verður að sérstöku vistkerfi. Votlendi er staður sem er með eitthvað blautt. T.d. skurðir, mýrar, pollar, lækir og fl. Fuglar sem eru við votlendi á Íslandu eru til dæmis jaðrakan, svanir, lóuþræll, stelkur, óðinshani, keldusvín, bleshæna og endur (buslendur eða og kafendur).

Votlendi er mikilvægt búsvæði fugla, smádýra og plantna, og fjölmargar tegundir grasa festa rætur þar. Þrátt fyrir þetta hefur votlendi víða verið framræst, sem hefur neikvæð áhrif á plöntu- og dýralíf. Talið er að endurheimt votlendis sé mikilvægur þáttur í því að draga úr losun kolefnis enda votlendi geymir mikið af því.

Votlendissvæði á landi á Íslandi þökti um 7.800 ferkílómetra árið 2019. Þeim er skipt upp í 14 vistgerðir sem hver um sig hefur sín sérkenni.
Hildur Yeoman

Hildur Björk Yeoman (fædd 6. desember 1983) er íslenskur myndlistamaður og fatahönnuður. Hún er fædd og starfandi í Reykjavík. Hún lærði í Listaskóla Íslands á árunum 2003 til 2006 og tók ár úti í listaskóla Berlínar árið 2005. Hildur var starfsnemi í fatahönnun hjá Jonathan Saunder í London í sex mánuði og tvo mánuði hjá Yazbukey í París. Hildur byrjaði að kenna við Listaháskóla Íslands 2008, þar sem hún starfar nú.

Vinna.

Hildur notast við ýmsar leiðir til að skapa verk og tvinnar hún mismunandi vinnuaðferðir saman, allt frá vatnslitum í að sauma í myndir. Teikningar þó númer eitt, tvö og þrjú hjá Hildi og kemur það að í öllum hennar verkum, mynd- eða hönnunarverk.

Hönnunaraðferð Hildar er ekki alltaf hin sama, en hún hannar fyrir Thelma design, Lascivious og Nikita, og breytast því aðferðir hennar eftir því. Þar má segja að Thelma design notist við innblástur frá Marilyn Monroe og Carla Bruni en Nikita er meira teknó.
Annatto

Annatto er litarefni og bragðefni sem unnið er úr fræjum annattótrésins (fræðiheiti: "bixa orellana") sem vext í hitabelti eða heittempruðu belti. Úr fræjunum er unnið gult eða appelsínugult litarefni sem bæði er notað til að krydda mat og lita. Fræin ilma eins og pipar og múskat og bragð þeirra er sætt og piparkennt hnetubragð. Litarefnið er notað til að lita ost og feitmeti eins og smjör og smjörlíki. Annatto er einnig notað til að lita hrísgrjón, sinnep, bakstur, krydd, kartöflur, snakk morgunkorn og reyktan fisk. Það getur valdið ofnæmi.

Frumbyggjar Ameríku notuðu Annatto til að mála andlit og líkama og sem varalit. Annattótré var því stundum kallað varalitatré.

Annattó, bixín, norbixín er aukefni í matvælum með númerið E 160b.
Pax Britannica

Pax Britannica eða hinn breski friður er kallaður eftir Pax Romana og er friðartímabil í Evrópu og annars staðar í heiminum um einnar aldar skeið eða á tímabillinu 1815-1914. Á þessum tíma réði Breska heimsveldið flestum helstu siglingaleiðum og hélt úti öflugum sjóher. Frá lokum Napóleonstríðanna árið 1815 til fyrri heimstyrjaldarinnar árið 1914 var forræði Bretaveldis í heimsmálum þar sem allt miðaði að því að halda valdajafnvægi. Breska heimsveldið var á þessum tíma stærsta heimsveldi allra tíma. Á þessum friðartíma gat það bælt niður sjórán og þrælahald. En þó friður hafi ríkt á siglingaleiðum þá voru ýmis stríð háð á landi.

Þegar sú valdaskipun sem komið hafði verið á í Evrópu með Vínarfundinum árið 1815 fór að riðlast þá gróf það undan Pax Britannica. Ottómanveldið brotnaði niður og það leiddi til Krímstríðsins og síðar til nýrra þjóðríkja á Ítalíu og í Þýskalandi, japanska keisaradæmisins og Bandaríkja Norður-Ameríku.
Oríja

Oríja er tungumál sem flokkast til austur-greinar indóarískra mála og er talað af 32 milljónum í Orissa á Austur-Indlandi.

Það er ritað með latínuletri og elstu textar frá 14. öld.
Mesut Özil

Mesut Özil (fæddur 15. október 1988) er þýskur knattspyrnumaður af tyrkneskum uppruna sem leikur með tyrkneska félaginu Fenerbahçe S.K.. Hann spilar sóknarmiðju, en einnig er hægt að setja hann á vænginn.

Özil hefur leikið með nokkrum öðrum félögum á ferlinum, þar á meðal Real Madrid, Werder Bremen, Schalke 04 og Rot-Weiss Essen frá Þýskalandi OG Arsenal.

Hann var áður hluti af Þýska landsliðinu sem hann lék alls 92 leiki fyrir og skoraði 23 mörk og lagði sitt af mörkum með 40 stoðsendingum. Hann hlaut einnig verðlaunin fyrir „þýska leikmann ársins“ alls 5 sinnum.

Á HM 2010 í Suður-Afríku sló hann virkilega í gegn. Özil skoraði sitt fyrsta mark á HM gegn Gana.

Titlar.

DFB-Pokal

La Liga

Copa del Rey

Supercopa de España

Enski bikarinn
Lumière-bræður

Lumière-bræður voru Auguste Marie Louis Nicolas (19. október 1862 – 10. apríl 1954) og Louis Jean (5. október 1864 – 6. júní 1948) Lumière. Þeir voru fyrstu kvikmyndagerðarmenn sögunnar.

Þeir fæddust báðir í Besançon í Franche-Comté í Frakklandi en fjölskyldan flutti árið 1870 til Lyon. Faðir þeirra, Antoine Lumière (1840–1911), rak ljósmyndastofu og þeir unnu báðir fyrir hann, Louis sem efnafræðingur og Auguste sem framkvæmdastjóri. Louis hóf að beita þurrplötuaðferð við ljósmyndir sem var mikilvægt skref í átt að kvikmyndatöku.

Þegar faðir þeirra fór á eftirlaun 1892 hófu bræðurnir að gera tilraunir með kvikmyndatöku. Þeir fengu einkaleyfi á fjölda uppfinninga sem tengdust gerð fyrstu kvikmyndatökuvélarinnar, svo sem filmugötum, og síðan kvikmyndavélinni sjálfri 13. febrúar 1895. Fyrsta upptakan var gerð með vélinni 19. mars sama ár og sýnir verkamenn ganga út úr verksmiðju Lumière-bræðra: "Sortie des Usines Lumière à Lyon". Þeir sýndu nokkrar örstuttar kvikmyndir þetta ár á Salon Indien du Grand Café í París og fóru árið eftir í heimsreisu með vélina. Þeir gerðu þó lítið með þessa uppfinningu sína, neituðu til að mynda að selja Georges Méliès vélina 1895 og réðu honum frá því að fara út í kvikmyndagerð. Næstu ár þróuðu þeir nýja aðferð við litljósmyndun, Autochrome Lumière, sem kom á markað 1907.

Á millistríðsárunum varð Louis fylgjandi fasismans og báðir bræður studdu Vichy-stjórnina og Philippe Pétain og studdu myndun Frönsku sjálfboðaliðasveitarinnar sem barðist með þýska hernum í Sovétríkjunum.

Fyrirtæki þeirra framleiddi ljósmyndavörur fram á 7. áratug 20. aldar þegar það sameinaðist breska fyrirtækinu Ilford Photo undir merkjum þess síðarnefnda.
Eyðimörk

Eyðimörk er í landafræði svæði þar sem úrkoma er minni en 250 mm á ári. Slík svæði einkennast af litlum gróðri og þekja nú um það bil einn þriðja af jörðinni. Köld svæði Suðurskautslandsins og Grænlands eru eyðimerkur vegna kulda. Orðið "eyðimörk" er þó oftar notað um svæði þar sem úrkoma er tvöfalt minni en uppgufun. Einnig geta jarðlög á ýmsum svæðum verið svo gropin að úrkoma nýtist ekki gróðri og þau verða gróðurvana af þeim sökum.

Stærstu eyðimerkurnar.

Taflan sýnir tíu stærstu svæði jarðarinnar sem flokkuð eru undir eyðimerkurhugtakið, annaðhvort vegna skorts á úrkomu eða vegna kulda, nema hvort tveggja sé.
Pólýfónkórinn, Sine Musica Nulla Vita!

Pólýfónkórinn - Sine Musica Nulla Vita! er geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2008 í tilefni 50 ára afmælis kórsins. Um er að ræða endurútgáfu af fyrstu hljómplötu kórsins sem tekin var upp í Stokkhólmi í júní 1973 þegar hann fór í söngferð til Danmerkur og Svíþjóðar. Á henni eru fluttar perlur frá endurreisnartímanum og íslensk nútímatónlist. RCA Victrola gaf plötuna út. Hljóðmeistari var Sylve Sjöberg en upptökustjóri var Frank Hedman. Upptakan var í gerð í Studio 2 hjá Sveriges Radio. Söngstjóri er Ingólfur Guðbrandsson. Allur flutningur er án undirleiks. Endurunnin stafræn yfirfærsla 2008: Myndbandavinnslan &amp; Hljóðriti. Hönnun: Grafíska vinnustofan.

Um útgáfuna.

Veglegt hefti fylgir geisladiskinum þar sem finna má skrá yfir kórfélaga 1973, stutta umfjöllun um íslensku tónskáldin, ljósmyndir, greinar, gagnrýni og alla söngtexta. Guðmundur Guðbrandsson fylgir útgáfunni úr hlaði:

„Á þessu ári, 2008, eru 50 ár liðin síðan nýstofnaður kór hélt sína fyrstu tónleika undir nafninu Pólýfónkórinn. Þeir tónleikar voru haldnir í Gamla bíói í apríl 1958 við góöar undirtektir áheyrenda og gagnrýnenda. Tónleikar kórsins vöktu strax athygli fyrir verkefnaval og nýjan hljóm í flutningi. Kórinn starfaði samfellt í 30 ár en síðustu opinberu tónleikamir voru haldnir i Háskólabíói í nóvember 1988.

Í maí 2006 var stofnað félag í þeim tilgangi að varðveita minningu um starf kórsins, vinna að útgáfu á því efni sem varðveitt er hjá Ríkisútvarpinu, og safna ýmsum gögnum um starfsemi kórsins til varðveislu á opinberum söfnum. Þetta félag sem fékk nafnið Pólýfónfélagið, hefur síðan unnið markvisst að þessum málum.

Það er stefna Pólýfónfélagsins að halda áfram að gefa út það besta úr gömlum upptökum úr safni Ríkisútvarpsins og víðar að. Félagið hefur notið styrks og velvildar hjá fjölmörgum aðilum og væntir þess að svo verði áfram. Stafrænar útgáfur á geisladiskum stuðla að útbreiðslu þeirrar tónlistar, sem Pólýfónkórinn lagði áherslu á að flytja. Það ætti að vera kærkomin viðbót og tilbreyting við hið mikla framboð af tónlist, sem nú er útvarpað allan sólarhringinn alla daga ársins.”
Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk

Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk er geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2010. Um er að ræða disk með 27 jólalögum sem Pólýfónkórinn söng við ýmis tækifæri og tekin voru upp af Ríkisútvarpinu á tímabilinu 1961-1972. Efnið var tekið upp í Kristskirkju, Þjóðleikhúsinu og í Háskólabíói. Í nokkrum laganna syngja nemendur úr Kórskóla Pólýfónkórsins með kórnum. Stjórnandi: Ingólfur Guðbrandsson. Bjarni Rúnar Bjarnason sá um endurvinnslu á tónböndum úr safni Ríkisútvarpsins. Myndbandavinnslan &amp; Hljóðriti sá um framleiðslu sem fór fram í Danmörku.

Um upptökurnar.

Í bæklingi með geisladiski kemur fram að:
Björn Sigurðsson

Björn Sigurðsson getur átt við:
Listi yfir eldri númer og heiti þjóðvega á Íslandi

Hér er listi yfir eldri númer og heiti þjóðvega á Íslandi.

Listinn er yfirgripsskrá yfir breytingar á vegnúmerakerfinu til dagsins í dag og einnig yfirlit yfir heiti sem áður hafa verið notuð yfir þjóðvegi.

Vegnúmerakerfið.

Íslenska vegnúmerakerfið var innleitt árið 1972 til að flokkun vegakerfisins samræmdist betur þeim venjum sem tíðkast í öðrum löndum. Helstu einkenni númerakerfisins eru þau að einn aðalvegur (nr. 1) liggur hringinn í kringum landið og landinu er síðan skipt í 8 númerasvæði þar sem öll númerin hafa sama upphafsstaf innan hvers svæðis. Svæðisnúmerin eru 2-9 og landinu er skipt á eftirfarandi hátt:

Vegir eru síðan flokkaðir niður eftir mikilvægi, og bera mikilvægustu vegir hvers svæðis tveggja stafa númer. Aðrir helstu vegir innan svæðis bera síðan þriggja stafa númer og afgangurinn, sem yfirleitt eru mjög stuttir vegir, bera fjögurra stafa númer. Afar sjaldgæft er að fjögurra stafa vegnúmer sjáist opinberlega í vegakerfinu.

Listinn sem hér fer eftir tekur fyrir öll vegnúmer sem hafa verið notuð og hvaða vegi þau hafa staðið fyrir á hverjum tíma. Hafi númer verið notað yfir einn veg, dottið úr notkun, og notað að nýju yfir annan veg er úrfellingin tekin með.

Fjallvegir.

Yngra kerfið.

Þetta er núverandi númerakerfi fjallvega. Það var innleitt um 1995. Upplýsingar vantar fyrir árin 1995-2007.

Eldra kerfið.

Þetta númerakerfi fjallvega var notað á árunum 1979-1995.

Gömul vegheiti.

Hérna eru tekin saman heiti á þjóðvegum sem fallin eru úr gildi. Hér eru því flestir vegir sem fallið hafa úr tölu þjóðvega í gegnum tíðina, sem og gömul heiti yfir vegi sem eru á þjóðvegaskránni. Kaflaskiptingin er sú sama og númerasvæði vegnúmerakerfisins:
Argos

Argos (á forngrísku Ἄργος) er borg í Argolis á austanverðum Pelópsskaga í Grikklandi. Þar bjuggu um 22 þúsund manns árið 2011.

Í fornöld var sagt að hetjan Perseifur hefði fæðst í Argos.

Saga.

Í Argos hefur verið borgarstæði í að minnsta kosti sjö þúsund ár. Borgin var öflug á Mýkenutímanum um 1600 – 1100 f.Kr. og í Hómerskviðum, sem eiga sér stað undir lok þess tíma, eru Grikkir oft nefndir Argverjar. Á snemmgrískum tíma (um 800 – 500 f.Kr.) var borgin einn helsti keppinautur Spörtu á Pelópsskaganum en virðing margra annarra grískra borgríkja fyrir henni fór þverrandi þegar Argos lýsti yfir hlutleysi í Persastríðunum.
Kuggur

Kuggur var seglskipsgerð (kaupskip) sérhönnuð fyrir vöruflutninga sem á 12. öld voru mest notuðu skipin í Norður-Evrópu. Á tímum krossferðanna bárust þeir til Miðjarðarhafsins, þar sem þeir leiddu til þróunar karavellunnar og karkarans, sem urðu lykilþáttur í landkönnun Portúgala og Spánverja á 15. og 16. öld.

Kuggurinn er beinn afkomandi knarrarins og var notaður af Hansakaupmönnum (Hansakuggur) í Norðursjó og Eystrasalti. Hann var 15 til 25 metra langur, smíðaður úr eik, og líkt og knörrinn breiður og hár, með súðbyrðing og notaði hliðarstýri og eitt ferhyrnt rásegl. Engin dæmi eru um afturstýri í Evrópu fyrr en um 1240 en eftir það hafa slík stýri verið sett á kugga. Hann átti það samt sameiginlegt með Miðjarðarhafsskipum að vera með beinan skut og var með bein kjöltré. Á kuggnum gátu verið afturkastali og jafnvel lítill framkastali við bugspjótið til að verjast sjóræningjum.
Jurtasvif

Jurtasvif (plöntusvif), oft einnig kallað svifþörungar, eru einfrumungar og eru bara brot úr millimetra í þvermál. Plöntusvif stunda ljóstillífun en til þess að ljóstillífa þurfa plöntusvifin sólarljós og lifa þau því á yfirborðslögum sjávar. Ásamt sólarljósi þurfa plöntusvif önnur ólífræn efni eins og köfnunarefni, fosfór, brennistein og fleiri efni sem þau síðan breyta í prótein, fitur og kolvetni.

Helstu hópar plöntusvifs eru kísilþörungar, skoruþörungar og kalksvifþörungar. Þrátt fyrir hvað þau eru agnar smá eru þau samt sem áður mikilvægustu lífverur sjávarins.

Þau eru grunnur að fæðukeðju sjávarins en plöntusvif er eina fæða minnstu svifdýranna, sem eru síðan fæða stærri svifdýra og fiskilirfa sem síðan eru fæða stærri dýra.

Plöntusvif eiga auk þess stóran þátt í súrefnisframleiðslu jarðarinnar en helmingur súrefnisins sem við öndum að okkur kemur frá þeim ásamt því að sjórinn tekur um 50% af koldíoxinu sem við framleiðum.

Plöntusvif innihalda mikið af omega-3 fitusýrum en þær eru um helmingur þyngdar þeirra. Vegna þess hve mikið af vítamínum og steinefnum plöntusvif hafa eru þau orðin vinsæl í fæðubótarefni og eru oft kölluð „ofurfæða 21. aldarinnar“.

Plöntusvif geta samt sem áður haft skaðleg áhrif á lífríki sjávarins. Þegar skilyrði eru rétt fjölgar plöntusvifi gífurlega og mynda það sem kallast þörungablómi en þá geta verið þúsundir svifa í hverjum lítra. Á nóttunni nota þau súrefnið í sjónum til að lifa en þá verður oft of lítið súrefni eftir fyrir aðrar lífverur sjávarins sem þá annaðhvort deyja eða fara af svæðinu. Þegar þörungarblómi síðan hættir og plöntusvifið fellur til botns er það étið af bakteríum sem eyða öllu súrefninu í vatninu og þá kafna öll önnur dýr og það myndast svokallað „dead zone“.