Finnur Jónsson (málfræðingur)

Finnur Jónsson (29. maí 1858 – 30. mars 1934) var íslenskur málfræðingur og bókmenntafræðingur, og prófessor í norrænni textafræði við Hafnarháskóla 1898–1928.

Finnur var einhver afkastamesti vísindamaður sem starfað hefur á akri norrænna fræða, og var hann í áratugi talinn fremstur í sinni grein.

Æviágrip.

Finnur fæddist á Akureyri. Foreldrar hans voru Jón Borgfirðingur (1826–1912) fræðimaður, og kona hans Anna Guðrún Eiríksdóttir.

Finnur varð stúdent frá Reykjavíkurskóla 1878, tók próf í málfræði við Kaupmannahafnarháskóla 1883 og varð Dr. phil. þar 6. nóvember 1884 með ritgerðinni "Kritiske studier over en del af de ældste norske og islandske skjaldekvad".

Kona Finns (gift 1885) var Emma Heraczek. Sonur þeirra var Jón kaupmaður í Óðinsvéum.

Starfsferill.

Finnur hóf háskólakennslu 1885, varð dósent við Hafnarháskóla 1887 og prófessor í norrænni textafræði 1898, skipaður 1911, fékk lausn frá störfum sökum aldurs 1928 en hélt áfram fræðistörfum til dauðadags.

Finnur hafði vart lokið námi þegar hann hóf sín umfangsmiklu útgáfu- og fræðistörf. Hér skulu nokkur nefnd:

Eitt mesta stórvirkið var dróttkvæðaútgáfan mikla, "Den norsk-islandske skjaldedigtning" (1912–1915), og orðabókin yfir skáldamálið, Lexicon poeticum antiquae linguae septentrionalis (1913–1916).

Einnig er fornbókmenntasaga hans grundvallarrit, vegna þess hversu ítarleg hún er: "Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie" 1–3 (1894–1902, endurskoðuð útgáfa 1920–1924).

Auk hinna stærri verka skrifaði hann greinar í fræðileg tímarit, svo sem "Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie", "Arkiv for nordisk filologi" og "Tímarit Hins íslenska bókmenntafélags".

Sumrin 1907–1909 vann Finnur með Daniel Bruun höfuðsmanni við að grafa upp hof-rústir á nokkrum stöðum á Íslandi, einkum norðanlands.

Árið 1921 varð Finnur heiðursdoktor við Háskóla Íslands. Hann varð félagi í Vísindafélaginu danska 1898, Kungliga Vetenskaps- och vitterhetssamhället i Göteborg 1905, bréfafélagi í Kungliga Vitterhets-, Historie- och Antikvitetsakademien 1908 og var í ýmsum öðrum vísindafélögum. Var í stjórn fornritadeildar Fornfræðafélagsins frá 1891, formaður þar og ritari frá 1919, varaformaður félagsins frá 1924. Í stjórn Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur frá 1895, í stjórn Árnasafns frá 1905, formaður frá 1920, og m. fl.

Þegar Finnur varð sjötugur, gáfu vinir hans og samstarfsmenn út afmælisrit honum til heiðurs: "Festskrift til Finnur Jónsson 29. maj 1928". Fyrri hluti þess er einnig til sérprentaður: "Sagastudier, af Festskrift til Finnur Jónsson".

Finnur arfleiddi Háskóla Íslands að hinu mikla bókasafni sínu.

Fræðileg viðhorf.

Finnur Jónsson var fremur íhaldssamur og jarðbundinn í viðhorfum til þeirra fræða sem hann stundaði, og forðaðist málalengingar og heimspekilegar vangaveltur um hluti sem erfitt var að sanna. Hann lýsti andstöðu við hugmyndir Sophusar Bugge um fornensk (engilsaxnesk) og írsk áhrif á norræna fornmenningu. Hann viðurkenndi erlend áhrif, en taldi að þau hefðu komið úr suðri, frekar en vestan um haf. Hvað snertir uppruna Eddukvæða, taldi hann að þau væru forn og ættu flest rætur í Noregi, en mætti þar andstöðu frá Sophus Bugge og Birni M. Ólsen, sem töldu að þau væru ort á Íslandi.