arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kjósarannáll

Kjósarannáll er íslenskur annáll sem nær yfir tímabilið frá 1471 til 1685.
Skrækskaði

Skrækskaði (fræðiheiti: "Garrulus glandarius") er smávaxinn hröfnungur.
Rúðuborg

Rúðuborg eða Rúða (franska: Rouen) er höfuðborg Normandí í Frakklandi. Borgin var voldug á miðöldum og þar brenndi Geoffroy Thérage Jóhönnu af Örk á báli árið 1431. Rúðujarlar eru kenndir við borgina. Í borginni búa um 500 þúsund manns. Stytta er þar af Göngu-Hrólfi sem stofnaði Normandí
Mýrin

Mýrin getur átt við eftirfarandi:
Nýra

Nýra (fræðiheiti "renes") er baunalaga þveitilíffæri sem sér um losun úrgangsefna á borð við ammóníak. Þar myndast þvag sem skilar sér

niður þvagpípu til þvagblöðrunar.

Tengt efni.

Nýrnahettur
Aldurstakmark (kvikmyndir)

Aldurstakmark eru viðmið eða lög um kvikmyndir ætluð til þess að gera áhorfendum ljóst hvers kyns efni á er að líta eða hvaða aldurshóp kvikmyndin hentar ekki. Aldurstakmörk eru gjarnan sett til þess að vernda blygðunarkennd barna eða vara við efni sem talist gæti ógeðfelt, svo sem ef kvikmynd inniheldur ofbeldi og blót.

Aldurstakmörk á Íslandi.

Kvikmyndahús (og áður vídeóleigur) á Íslandi er skylt að fara eftir þeim aldurstakmörkunum sem gefin eru. Margar streymisveitur sem eru aðgengilegar á Íslandi eru með aldurstakmörk.

Saga eftirlits kvikmynda á Íslandi.

Árið 1920 hóf Nýja bíó að banna börnum innan sextán ára inngöngu að almennum sýningum og hafa í staðin tvisvar í viku sérstakar barnasýningar með efni sem hæfir þeim betur. Kvikmyndaeftirlit ríkisins var stofnað árið 1932 og starfaði til 1997. Það ár tók Kvikmyndaskoðun við starfseminni og sá um skoðun kvikmynda til ársins 2006. Þá tók SmáÍs við þessari starfssemi.

Klipping kvikmynda.

Kvikmyndaeftirlit Ríkisins hafði í undantekningum bannað kvikmyndir, og gaf framleiðendum kost á að leggja fram klippta útgáfu af myndinni, og var þá gefin út með hæsta aldurstakmark. Þegar Kvikmyndaskoðun tók við störfum var þessu alfarið hætt og engar myndir hafa verið klipptar eða bannaðar.

Skýringar á núgildandi aldurstakmörkum.

Núgildandi aldurtakmarkanir tóku gildi 2006:

Skýringar fyrir aldurstakmörkunum gætu verið allt að sex. Þær eru

Aldurstakmörk í Bandaríkjunum.

Það eru engin lög í Bandaríkjunum um að kvikmyndir þurfi að vera skoðaðar fyrir sýningu. Hins vegar hefur kvikmyndaeftirlit MPAA orðið svo vinsælt að kvikmyndir eiga erfitt með að hljóta vinsældir án skoðunar þess eftirlits.

Aldurstakmörk MPAA eins og þau eru notuð árið 2007:
Mygalomorphae

Mygalomorphae er undirættbálkur 2.000-3.000 frumstæðra kóngulóa sem fuglakóngulær ("tarantúlur"), skjóðuvefarar og hlerakóngulær tilheyra. Þessar kóngulær einkennast af tveim bóklungum og engum loftæðum, flestar stórar og loðnar. Þær hafa oftast fjóra innganga að hjartanu. Þær lifa flestar á hitabeltissvæðum.
Fiskveiðaöld

Fiskveiðaöld er tímabil í sögu Íslands sem nær frá 1300 til 1550. Þorkell Jóhannesson, sagnfræðingur, stakk upp á þessu heiti til aðgreiningar frá því sem hann kallaði landbúnaðaröld og náði frá 930 til 1300. Þetta tímabil, sem Björn Þorsteinsson skipti í norsku öldina, ensku öldina og þýsku öldina eftir helstu viðskiptaþjóðum Íslendinga, einkennist af auknu vægi verslunar og útflutnings sjávarafurða vegna aukinnar eftirspurnar í Norður-Evrópu og samfara því stóraukinni útgerð Íslendinga og vexti verstöðva. Helstu útflutningsvörur á þessu tímabili voru skreið og lýsi, en líka vaðmál, brennisteinn og fálkar.
Hveravellir

Hveravellir er jarðhitasvæði í um það bil 650 metra hæð á hálendi Íslands og jafnframt algengur áningarstaður þegar ferðast er um Kjöl. Elstu lýsingar af staðnum eru frá 1752 þegar Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson rituðu um hann í ferðabók sinni. Þeir lýsa hverum og sérstaka athygli þeirra vakti hver sem Eggert kallaði Öskurhól vegna druna og blísturshljóða sem úr honum komu. Mikil og litfögur hverahrúður eru á Hveravöllum.

Um 12 tíma reið er frá Mælifelli í Skagafirði á Hveravelli og álíka langt neðan úr byggð á Suðurlandi. Á Hveravöllum bjó Fjalla-Eyvindur og Halla kona hans þegar þau voru í útlegð. Sjást þar ýmsar minjar eftir búsetu þeirra, svo sem rúst af Eyvindarkofa og í hver einum sjást mannvirki sem virðast hafa verið notuð til suðu matvæla.

Sæluhús var byggt á Hveravöllum árið 1922 á fornum sæluhúsrústum. Það er úr torfi og grjóti og var endurhlaðið 1994.

Ferðafélag Íslands reisti sæluhús á Hveravöllum árið 1938 og er það eitt af fáum sæluhúsum á landinu sem hituð eru með hveravatni. Nýtt hús var reist árið 1980 og nýtast bæði húsin ferðamönnum.

Veðurstofa Íslands hóf að reka mannaða veðurathugunarstöð á Hveravöllum árið 1965 og bjó þar fólk allt fram á 21. öld þegar mannaða stöðin var lögð niður og tekin upp sjálfvirkni í staðinn.

Háhitasvæðið.

Hveravellir eru eitt af háhitasvæðum landsins en þau eru um 30 talsins. Aðalhverasvæðið er við norðurjaðar Kjalhrauns. Hverirnir eru allfjölbreyttir að gerð, goshverir, gufuhverir, leirhverir, suðuhverir, vatnshverir, laugar og volgrur. Margir þeirra bera nöfn svo sem Öskurhóll, Bláhver, Rauðihver, Eyvindarhver o.fl. Goshverirnir sem eru virkir í dag gjósa einungis óreglulegum smágosum. Útfellingar eru áberandi, hverahrúður og kísilbungur, og segja má að þær einkenni svæðið. Á Breiðamel norður af völlunum eru gufuhverir þar sem menn hafa útbúið bakstursholur og seytt rúgbrauð og þar norður af eru ummyndunarskellur, hveraleir, laugar og volgrur. Um þremur kílómetrum norðar, við lækinn Þegjanda, er nyrsti suðuhverinn, Einbúi, en síðan verður vart við volgrur áfram til norðurs um Beljandatungur og allt að Kúlukvísl. Höggun bendir til tengsla háhitasvæðisins við Kjalhraunsdyngjuna.

Aðrir Hveravellir eru í Reykjahverfi (Norðurlandi eystra). Þar er garðyrkjustöð og hefur verið síðan 1933.
Hin helgu vé

Hin helgu vé (á ensku: "The Sacred Mound") fjallar um sjö ára gamlan dreng, sem heitir Gestur. Hann er sendur í sveit og verður ástfanginn af tuttugu ára heimasætu. Myndin er leikstýrð af Hrafni Gunlaugssyni en hún er einnig mikið byggð á æskuminningum hans. Hún var send til forvals Óskarsins árið 1994.
Bambuseae

Bambuseae er fjölbreyttasta undirætt af bambus í grasaætt. Hún inniheldur viðarkenndar tegundir frá hitabeltinu, þar á meðal nokkra risabambusa. Þeirra systurundirætt eru smávöxnu og jurtkenndu bambusarnir í undirættinni Olyreae, meðan viðarkenndu bambusarnir (Arundinarieae) úr tempraða beltinu eru fjarskyldari. Bambuseae skiftast í tvo hópa, nokkuð eftir uppruna; Neotropics (yfirættkvíslirnar Arthrostylidiinae, Chusqueinae, og Guaduinae) og frá Paleotropics (yfirættkvíslirnar Bambusinae, Hickeliinae, Melocanninae, og Racemobambosinae).

Ættkvíslirnar 68 skiftast á milli 7 yfirætta:
Dalatangi

Dalatangi er ysta nes á fjallgarðinum Flatafjalli milli Seyðisfjarðar og Mjóafjarðar. Þar rétt hjá eru sýslumörk Norður- og Suður-Múlasýslu. Á Dalatanga var fyrst reistur viti árið 1899 og hefur þar verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1938.
Bullmastiff

Bullmastiff eða bolameistari afbrigði af stórra og öflugra hunda. Tegundin hlaut viðurkenningu árið 1924 en sagt er að þeir hafi orðið til með blöndun Mastiff-hunds og bolabíts. Bullmastiff voru ræktaðir sem varðhundar en hafa einnig orðið vinsælir fjölskylduhundar.

Einnig er talið að það hafi verið bloodhound í ræktuninni, af því að þeir eru með svo gott lyktarskyn.

Stærð.

Bullmastiff eru stórir hundar. Rakkar geta orðið 63-68 cm háir á herðarkamb og geta vegið 50-60 kg en tíkur verða sjaldnast hærri en 66 cm og vega yfirleitt 40-50 kg.

Skapgerð.

Bullmastiff hundar eru hugrakkir, húsbóndahollir og rólegir hundar en hafa sterkt varðeðli. Þeir verja hiklaust heimilið fyrir ókunnugum en ráðast þó sjaldnast á fólk. Þeir eiga beita fremur stærð sinni með því að taka sér stöðu og hleypa engum fram hjá sér.
Broddmjólk

Broddmjólk eða broddur (latína: "colostrum") er sú mjólk sem framleidd er í mjólkurkirtlum spendýra seint á meðgöngu og nokkrum dögum fyrir fæðingu. Broddmjólkin inniheldur mörg lífsnauðsynleg efni sem hjálpa afkvæminu að þroskast og verjast sjúkdómum. Úr broddmjólk kúa eru búnir til ábrystir.
Adrien-Marie Legendre

Adrien-Marie Legendre (18. september 1752 – 10. janúar 1833) var franskur stærðfræðingur, sem ásamt Lagrange og Laplace var í þriggja manna hópi sem tengdist frönsku byltingunni. Hann var vel þekktur á nítjándu öld, sem höfundur góðrar kennslubókar um rúmfræði Evklíðs, en meginstarf hans var á sviði örsmæðareiknings. Svokallaðar Legendre-margliður, sem eru lausnir vissra deildajafna, eru mikilvægar í stærðfræðigreiningu. Hann ásamt Euler leiddi út og sannaði að nokkru lögmál í talnafræði, sem þekkt er sem lögmálið um andhverfuna í öðru veldi.
Ungfrúin góða og húsið (kvikmynd)

Ungfrúin góða og húsið er kvikmynd eftir Guðnýju Halldórsdóttur frá 1999 byggð á samnefndri skáldsögu eftir Halldórs Laxness.
Skroppið til himna

Skroppið til himna, (en: A Little Trip to Heaven), er kvikmynd, sem tekin er upp á Íslandi og framleidd af Íslendingum, en gerist í Bandaríkjunum. Í kvikmyndinni eru eingöngu bandarískir aðalleikarar. Í stuttu máli fjallar hún um ungt par sem reynir að afla sér peninga með tryggingasvikum og rannsóknarmann, sem reynir að komast að hinu sanna í málinu.

Veggspjöld og hulstur.

Eins og svo oft á Íslandi er veggspjald myndarinar næstum alveg eins og DVD hulstrið. Hins vegar er alveg nýtt plakat notað í Bandaríkjunum.
Dís

Dís getur átt við eftirfarandi:
Mannleg náttúra

Mannleg náttúra (enska: "Human Nature") er fyrsta kvikmynd leikstjórans Michel Gondry frá árinu 2001.
Friðrik 1. Prússakonungur

Friðrik 1. Prússakonungur (11. júlí 1657 – 25. febrúar 1713) af Hohenzollern-ættinni, tók við af föður sínum Friðriki Vilhjálmi sem kjörfursti í Brandenborg, Prússlandi, árið 1688 sem Friðrik 3. og krýndi sjálfan sig konung Prússlands árið 1701 með leyfi keisarans, Leópolds 1.
Friðrik 8.

Friðrik 8. af Glücksborg var konungur Danmerkur frá 1906 – 1912. Hann var elstur barna Kristjáns konungs 9. og Lovísu af Hessen-Kassel. Hann kvæntist Lovísu prinsessu af Svíþjóð-Noregi árið 1869. Fljótlega eftir brúðkaupið settust hjónin að í Charlottenlund-höll, þar sem mörg af átta börnunum þeirra fæddust.

Frá unga aldri sýndi Friðrik vísindum, listum og menningu mikinn áhuga. Hann ferðaðist mikið, meðal annars til London, Parísar, Berlínar, Stokkhólms, Færeyja og Íslands. Þar sem hann var krónprins í 43 ár fékk hann nægan tíma til að búa sig undir að verða konungur en hann ríkti aðeins í sex ár. Friðrik var frjálslyndur og var hlynntur því er þingræði var innleitt í Danmörku árið 1901.

Friðrik þótti vænt um Ísland og Íslendingum um hann, meira en vant var um Danakonunga.

Á efri árum fékk konungur hjartasjúkdóm, sem dró hann til dauða þann 14. maí 1912, þar sem hann var einn á ferð í Hamborg. Starfsfólk líkhússins bar ekki kennsl á konung Danmerkur fyrr en daginn eftir. Friðrik hlaut hinsta legstað í Hróarskeldudómkirkju og eftirmaður hans var sonurinn Kristján 10.

Lengi gengu sögusagnir um að konungurinn hefði látist á gleðihúsi. Á móti hefur verið bent á að það sé ótrúlegt, þar sem hann hafi látist aðeins um korteri eftir að hann yfirgaf hótel sitt.
Kinza Clodumar

Kinza Godfrey Clodumar (fæddur 8. febrúar 1945 í Boe-héraði; d. 29. november 2021) var nárúskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti landsins. Hann var þingmaður til margra ára, fjármálaráðherra frá 2003 fram í október 2004 og loks forseti landsins frá 12. febrúar 1997 til 18. júní 1998 þegar honum var steypt af stóli.

Clodumar er innfæddur Nárúi og hefur mikinn áhuga á umhverfismálum. Hann hefur fengið stuðning frá mörgum nárúskum stjórnmálamönnum, þar á meðal Bernard Dowiyogo, René Harris og Ludwig Scotty. Hann hefur einnig sýnt þeim stuðning. Árið 2003 reyndi hann tvívegis að verða aftur forseti. Hann missti þingsæti sitt í október 2004.
Álverið í Straumsvík

Álverið í Straumsvík (álverið er í daglegu tali starfsmanna nefnt ISAL eða ÍSAL) er hluti af Rio Tinto Alcan sem er álsvið alþjóðlega stórfyrirtækisins Rio Tinto. Ál er framleitt í álverinu með álbræðslu.

Álverið er staðsett í útjaðri Hafnarfjarðar. Búrfellsvirkjun sér álverinu fyrir orku. Álframleiðsla hófst 1969 en álverið var formlega opnað 3. maí 1970. Í byrjun árs 2020 tilkynnti Rio Tinto að framtíðarhorfur álversins væru mjög bágbornar vegna óhagstæðs orkuverðs á Íslandi og lágs verð á áli. Fram kom að búið væri að minnka framleiðslu niður í 85% framleiðslugetu vegna þessa. Starfsleyfi Rio Tinto rennur út 1. nóvember 2020.

Árið 2010 störfuðu hjá álverinu um 450 starfsmenn og var framleiðslugeta þess um 190.000 tonn á ári.

Haustið 2006 og vorið 2007 voru umræður í gangi um stækkun álversins, sem miðaði að því að auka afköstin. Þann 31. mars kusu íbúar Hafnarfjarðar í atkvæðagreiðslu um hvort samþykkja ætti deiliskipulagið sem heimilaði stækkun álversins. Kjörsókn var nokkuð há 76,6 %, 12.747 af 16.647 Hafnfirðinga á kjörskrá kusu. Niðurstöðurnar urðu þær að 6.382 sögðu Nei (50,3%), Já sögðu 6.294 (49,3%) og auðir seðlar og ógildir voru 71. Aðeins munaði 88 atkvæðum að deiliskipulagið hefði verið samþykkt.

Árið 2010 sömdu Rio Tinto Alcan og Landsvirkjun um endurnýjun á orkusamningi til ársins 2036.

Frá 2012 hefur álverið verið rekið með tapi.

Starfsemi.

Samkvæmt fyrirtækinu sjálfu koma flutningaskip með um 30.000 tonn af súráli í hverjum mánuði.
Lögrétta

Lögrétta var á þjóðveldisöld æðsta stofnun Alþingis og sinnti ýmsum hlutverkum. Hún setti lög, skar úr lagadeilum og gegndi ýmsum öðrum hlutverkum.

Lögréttu var komið á fót um leið og Alþingi var stofnað 930. Í henni sátu 39 goðar og 9 uppbótargoðar á miðpalli en hver goði hafði tvo ráðgjafa með sér og sat annar fyrir framan hann og hinn fyrir aftan. Þegar biskupsstólarnir voru stofnaðir fengu Hóla- og Skálholtsbiskupar einnig sæti í lögréttu. Lögsögumaður stýrði fundum lögréttunnar. Hún kom saman báða sunnudagana sem þingið stóð yfir, svo og síðasta daginn, og oftar ef þurfa þótti. Lögrétta var háð undir beru lofti og hefur verið hlaðin í hring eða ferhyrning. Allir máttu fylgjast með störfum hennar en ekki fara inn fyrir vébönd sem voru umhverfis hana. Ekki er vitað með vissu hvar lögrétta var en af heimildum frá 13. öld má draga þá ályktun að hún hafi þá verið á völlunum fyrir neðan Lögberg.

Þegar Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd breyttist hlutverk lögréttunnar, hún hafði áfram takmarkað löggjafarvald en var þó fyrst og fremst dómstóll. Goðarnir hurfu úr sögunni en í þeirra stað komu lögréttumenn. Í lögréttu sátu hverju sinni 36 menn, þrír úr hverju þingi, og voru þeir valdir úr hópi 84 nefndarmanna, bænda sem sýslumenn tilnefndu til þingreiðar. Í stað lögsögumannsins komu tveir lögmenn. Lögmenn nefndu svo 6, 12 eða 24 úr hópi lögréttumanna til að dæma um einstök mál. Í 4. kap. þingfararbálks Jónsbókar segir, að þeir menn sem í lögréttu séu nefndir skuli „dæma lög um þau mál öll, er þangað eru skotin og þar eru löglega fram borin“. Lögréttan var æðsti dómstóll hérlendis, uns yfirréttur var stofnaður árið 1593. Árið 1594 var reist lítið hús fyrir starfsemi lögréttunar fyrir vestan Öxará og þar var hún fram til 1798 en þá var húsið svo illa farið að ekki var hægt að notast við það og var þinghaldið þá flutt og þingið síðan lagt niður árið 1800.
Andrómeda (grísk goðafræði)

Andrómeda (Ἀνδρομέδη, "Andromédē") var stúlka í forngrískri goðafræði. Andrómeda var dóttir Kefeifs, konungs í Eþíópíu, og Kassíepeiu, drottningar. Kassíópeia hafði gortað sig af því að vera fegurri en sædísirnar, dætur Nereifs og uppskar fyrir vikið reiði Póseidons, sem tældi ógnvekjandi sæskrímsli að ströndum Eþíópíu. Kefeifur konungur gat einungis sefað reiði guðsins með því að fórna dóttur sinni. Andrómeda var því fjötruð við klett þar sem hún beið þess að verða étin af sæskrímsli en var bjargað af Perseifi, sem kvæntist henni.
Kríton (Platon)

Kríton er stutt en mikilvæg sókratísk samræða eftir forngríska heimspekinginn Platon. Viðfangsefni samræðunnar er siðfræði, stjórnspeki og réttarheimspeki. Í henni ræðast við Sókrates og vinur hans, auðmaðurinn Kríton, um réttlæti, ranglæti og löghlýðni. Samræðan á sér stað árið 399 f.Kr. eftir að Sókrates hafði verið dæmdur sekur fyrir að spilla æskulýð Aþenuborgar og dæmdur til dauða og situr í fangelsi og býður eftir aftökunni.

Sókrates telur að það sé ekki ásættanlegt að bregðast við ranglæti með ranglæti og hafnar boði Krítons um að aðstoða hann við að flýja úr haldi. Í samræðunni kemur hugmyndin um samfélagssáttmálann í fyrsta sinn fyrir í vestrænni heimspeki.
Kleitofon (Platon)

Kleitofon er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni en fræðimenn eru ekki á einu máli um hvort samræðan er ósvikin eða ekki. Samræðan er afar stutt og kann að vera ókláruð.
Foxtrot (kvikmynd)

Foxtrot er kvikmynd eftir Karl Óskarsson og Jón Tryggvason um færslu hárra peningafjárhæða yfir Ísland og vandræðin sem verða í kjölfarið af því.
Gemsar

Gemsar er kvikmynd um unglingavinahóp í Reykjavík. Leikstjóri og höfundur handrits var Mikael Torfason.
Alkibíades I (Platon)

Alkibíades fyrri eða Alkibíades I er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Í samræðunni ræðir Sókrates við Alkibíades um gagnsemi heimspekinnar. Í fornöld ar "Alkibíades fyrri" vinsæl samræða og talin besti inngangurinn að platonskri heimspeki.

Yfirlit.

Í "Alkibíadesi fyrri" lýsir Sókrates ást sinni á Alkibíadesi í stuttum formála en ræðir svo allar helstu ástæður þess að Alkibíades þarfnast hans. Tilraunir Sókratesar til þess að lokka Alkibíades frá stjórnmálum yfir í heimspeki takast ekki en heilla þó Alkibíades.

Ósvikin samræða?

Í fornöld var aldrei dregið í efa að "Alkibíades fyrri" væri réttilega eignuð Platoni. Árið 1836 lýsti þýski fræðimaðurinn Friedrich Schleiermacher því yfir að samræðan væri ranglega eignuð Platoni. Í kjölfarið dvínuðu vinsældir hennar. Stílfræðilegar rannsóknir benda hins vegar til þess að samræðan sé ósvikin, og sumir fræðimenn hafa haldið því fram að Platon hafi raunverulega samið hana.

Ritunartími.

"Alkibíades fyrri" er venjulega talin hafa verið rituð snemma á ferli Platons. Sumir fræðimenn hafa þó haldið því fram að samræðan hafi verið samin mun seinna, ef til vill á 5. áratug 4. aldar f.Kr.
Elskendurnir (Platon)

Elskendurnir er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Hún er almennt ekki talin vera ósvikin.
Rokk

Rokk er tegund af vinsælli tónlist sem er oftast spiluð á rafmagnsgítara, bassa og trommur. Í mörgum tegundum rokktónlistar er oft notað píanó og hljómborð.
Jón Oddur &amp; Jón Bjarni

Jón Oddur &amp; Jón Bjarni er kvikmynd eftir Þráin Bertelsson gerð eftir samnefndri sögu Guðrúnar Helgadóttur. Myndin var fyrsta kvikmynd Þráins í fullri lengd og þótti metnaðarfull barnamynd.
Sveifgrös

Sveifgrös (fræðiheiti: "Poa") er ættkvísl af grasaætt. Allar tegundir sveifgrasa eru puntgrös.

Tegundir.

Algengustu tegundir sveifgrasa á Íslandi eru:
Gylfi Pálsson

Gylfi Pálsson er kennari, aukaleikari og atvinnurödd. Hann lék lítið hlutverk í kvikmyndinni Kristnihald undir Jökli sem guðfræðingur. Hann er þó líklega frægastur fyrir að vera röddin í viðvörunar-kvikmynd Kvikmyndaeftirliti ríkisins. Í henni les hann upp aldurstakmark kvikmyndarinnar og lýkur viðvöruninni með því að segja: „Góða skemmtun“.
Gifhorn

Gifhorn er borg með 42.945 íbúa (31. desember 2005).

Borgin er staðsett í sambandslandinu Neðra-Saxlandi í Þýskalandi. Borgin liggur norðan við Harz-fjöllin við ána Ise sem tengir Norðursjóinn við árnar Aller og Weser.
Bretónska

Bretónska ("Brezhoneg") er keltneskt tungumál sem enn er talað á Bretaníuskaga, vestasta hluta Frakklands. Bretónska er náskyld velsku og kornbresku. Bretónska var töluð á öllum Bretaníuskaganum þegar Júlíus Sesar bar að garði, og hún var mál menntamanna og yfirstétta langt fram á miðaldir. Um aldamótin 1900 voru um milljón manns sem aðeins töluðu bretónsku, en nú eru aðeins um 300 þúsund mælendur sem nota málið daglega, en þeir eru allir tvítyngdir.

Nú um stundir þykir mönnum sem framið hafi verið eins konar þjóðarmorð á Bretónum á 19. og 20. öld, þar sem tungan var bönnuð. Fyrir fáeinum árum breyttu Frakkar stjórnarskránni á þá lund, að tungumál lýðveldisins er aðeins eitt. Hins vegar hefur orðið mikil vakning á undanförnum árum, hún hófst í raun um 1970 með Alan Stivell hörpuleikara sem söng á málinu og varð heimsfrægur. Nú er mikið ritað og rokkað á máli þessara frumbyggja Evrópu, enda svíður mönnum sárt framkoma franskra stjórnvalda í garð þessa minnihluta.

Með framtaki félagasamtaka og duglegra manna á Bretaníu hefur nú verið unnt að tryggja að kennt er á bretónsku frá forskólastigi til doktorsstigs, en það er í raun gert í trássi við frönsk landslög. Reiknað er með að mælendum fækki (vegna aldurs) til ársins 2010 en upp úr því fari þeim fjölgandi á ný.
1781

Árið 1781 (MDCCLXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Vinaleið

Vinaleið er sálgæsluverkefni Þjóðkirkjunnar í samstarfi við grunnskóla, sem stendur yfir í tilraunaskyni, til að byrja með í Mosfellsbæ, en frá árinu 2006 einnig í skólum í Garðabæ og á Álftanesi. Fyrirtækið Sund ehf. veitti Vinaleið byrjunarstyrk í Garðabæ, en ekki er útséð um hvernig fjármögnun verður háttað í framtíðinni, ef Vinaleið heldur áfram. Álftanesbær samþykkti að borga tilraunina sjálfur.

Haustið 2006 hófust deilur um verkefnið, sem ekki sér fyrir endann á.

Heimildir og ítarefni.

Meðmælt Vinaleið

Andvígt Vinaleið
Brjóstmynd

Brjóstmynd er stytta af manneskju sem myndar höfuð, brjóst og axlir hennar- og er vanalega haldið uppi af standi.
Leiksvið

Leiksvið er oftast upphækkaður pallur þar sem leikarar framfæra það leikrit sem er til sýningar. Leiksvið getur þó einnig verið neðsti punktur leikhúsins, eins og t.d. hringleikjahúsum Grikkja og Rómverja. Sviðið er miðpunktur sýningarinnar sem sæti áhorfanda snúa að, og er þannig fyrirkomið að allir eiga samskonar möguleika að njóta leiksins.
322 f.Kr.

Hér á eftir er listi yfir Noregskonunga.
Skólinn í Aþenu

Skólinn í Aþenu er eitt af frægustu málverkum ítalska endurreisnarlistamannsins Rafaels ("Raffaello Sanzio" eða "Raffaello da Urbino"). Það var málað árin 1509 til 1510 og er 5,77 m hátt og 8,14 m breitt.

Rafael var falið að skreyta með veggmálverkum fjögur herbergi í Vatíkanhöllinni í Vatíkaninu sem eru nú þekktir sem "Stanze di Raffaello" (herbergi Rafaels). "Stanza della Segnatura" (þar sem "Skólinn í Aþenu" er) var fyrsta herbergið sem hann skreytti og "Skólinn í Aþenu" var annað málverkið sem hann kláraði, á eftir "La disputa".

Málverkið.

Málverkið prýddi vegginn yfir heimspekihluta bókasafns Júlíusar II páfa og því ákvað Rafael að verkið skyldi sýna alla merkustu heimspekinga sögunnar, auk vísindamanna og stærðfræðinga klassískrar fornaldar. Grísku heimspekingarnir Platon og Aristóteles, sem voru taldir mikilvægustu heimspekingarnir á endurreisnartímanum, standa í miðju verksins fyrir ofan tröppurnar. Platon, sem er í líki Leonardos da Vinci, heldur á riti sínu "Tímajosi". Aristóteles heldur á riti sínu "Siðfræði Níkomakkosar". Hendur þeirra gefa til kynna heimspekilegan áhuga þeirra — Platon bendir upp til himins en Aristóteles heldur úti flatri hönd til að gefa til kynna jarðbundnara viðhorf hans.

Díogenes frá Sínópu liggur áhyggjulaus fyrir framan þá neðar í tröppunum til að sýna heimspekilegt viðhorf hans: hann fyrirleit hefðbundinn lífsstíl og allt sem honum fylgdi. Til vinstri er steinhella mikil sem er stundum talin eiga að tákna Jesús. Maðurinn sem hallar sér upp við steininn er Herakleitos, í líki Michelangelos. Honum var bætt inn eftir á. Árið 1510 laumaðist Rafael inn í Sixtusarkapelluna að nóttu til að skoða málverk Michelangelos. Hann bætti Michelangelo inn á málverkið í virðingarskyni við hann.

Sjálfsmynd Rafaels er lengst til hægri rétt fyrir neðan miðju. Þar er hann ungur maður, jarphærður, sem horfir beint á áhorfanda málverksins. Til vinstri á málverkinu er ungleg hvítklædd stúlka sem horfir einnig út til áhorfandans. Sagan segir að hún sé Margherita, ástkona Rafaels. Samkvæmt annarri túlkun er hún Hýpatía frá Alexandríu.

Heimspekingarnir.

Suma heimspekingana á myndinni er auðvelt að bera kennsl á enda leikur enginn vafi á því hverjir þeir eiga að vera. Þar á meðal eru Sókrates, Platon og Aristóteles. En fræðimenn eru ekki allir á einu máli um aðra heimspekinga á myndinni. Venjulega eru þeir taldir vera: