arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Jarteinabækur Þorláks helga

Jarteinabækur Þorláks helga geyma frásagnir af máttarverkum, sem svo voru álitin og þökkuð Guði fyrir árnaðarorð Þorláks biskups Þórhallssonar. Þessar bækur urðu ekki færri en þrjár.

Eftir að áheit voru leyfð á Þorlák biskup 1198, fóru gjafir að berast til Skálholts og frásagnir af jarteinum. Páll Jónsson biskup lét skrá þetta skipulega á bók, sem var lesin í heyranda hljóði á Alþingi sumarið 1199. Í bókinni eru 46 frásagnir, sem allar eru úr biskupsdæminu og allar gerðust á undanfarandi einu ári. Margar þeirra eru beinlínis kallaðar jarteinir og þakkaðar Guði og hinum sæla Þorláki biskupi, en stundum er ekki sagt svo mikið. Nálægt fjórðungur af þessum frásögnum varðar búpening og búskap og meira en þriðjungur læknngu af mannanna meinum, fjórar snúa að ferjusiglingum, tvær að ölbruggun, tvisvar kemst fólk frá dukknun og nokkrar varða týnda hluti.

Síðar voru fleiri bækur ritaðar með jarteinum Þorláks. Í þeim er blandað saman frásögnum úr Skálholtsbiskupsdæmi, frá Norðurlandi og úr öðrum löndum. Þessar bækur þykja í mörgu sýna áhugaverðar þjóðlífsmyndir. Einna lengst að komin er frásögnin um væringja í Miklagarði, sem voru hætt komnir í herkví en hlupu fram með orðunum: "Göngum nú fram þrekmannlega í trausti hins sæla Þorláks biskups og sigrumst snarplega eða deyjum allir drengilega." Þeir unnu fagran sigur á ofurefli heiðingja, og síðan var kirkja reist þar eystra og helguð Þorláki.
Trúfélagið Zen á Íslandi, Nátthagi

Zen búddistar er skráð trúfélag á Íslandi. Zen búddistar aðhyllast mahayanstefnu búddista. Í zen búddisma er lögð aðaláhersla á hugleiðslu.
Kassagerð Reykjavíkur

Kassagerð Reykjavíkur var reykvískt iðnfyrirtæki sem stofnað var árið 1932 en er nú hluti fyrirtækjasamsteypunnar Odda.

Kassagerðin var um áratuga skeið stærsti umbúðaframleiðandi á Íslandi. Fyrirtækið var stofnað um framleiðslu á trékössum, aðallega undir fisk, smjörlíki og niðursoðna mjólk. Síðar var hafin framleiðsla á bylgjupappa, pappakössum, öskjum undir hraðfrystan fisk og fleira. Í tengslum við áprentun á umbúðir kom Kassagerðin sér snemma upp fullkominni prentsmiðju og stóð lengi í hvers kyns prentframleiðslu, svo sem á dagatölum, stílabókum og reikningsbókum.

Hinn 1. janúar 2001 sameinuðust Kassagerðin og Umbúðamiðstöðin undir heiti Kassagerðarinnar. Haustið 2008 rann fyrirtækið svo ásamt prentsmiðjunni Gutenberg og Odda inn í sameinað prentfyrirtæki sem ber heiti síðastnefnda fyrirtækisins.

Kunnir starfsmenn.

Ýmsir þjóðkunnir Íslendingar hafa starfað í Kassagerðinni. Jóhanna Sigurðardóttir starfaði þar sem skrifstofumaður frá 1971 til 1978, þegar hún tók sæti á Alþingi.

Tónlistarmaðurinn Bubbi Morthens og bræðurnir Danny og Mike Pollock kynntust þegar þeir störfuðu saman í Kassagerðinni árið 1979. Þeir stofnuðu síðar saman hljómsveitina Utangarðsmenn.
Listi yfir The Closer (3. þáttaröð)

Þriðja þáttaröðin af The Closer var frumsýnd 18. júní 2007 og sýndir voru 15 þættir.
Menningarsetur múslima á Íslandi

Menningarsetur múslima er skráð trúfélag með 406 meðlimi. Söfnuðurinn er annar tveggja sem aðhyllist íslam eða múslimatrú. Söfnuðurinn hefur tekið skref að því að búa til menningarmiðstöð múslima. Karim Askari, varaformaður Menningaseturs múslima, er talsmaður fjögurra manna stjórnar sem annast framkvæmd á Ýmishúsinu við Skógarhlíð til að gera það hæft sem menningarmistöð fyrir múslima. Stærsti styrktaraðili félagsins eru Al-Risalah-samtökin í Sádí-Arabíu.

Menningarseturs múslíma var stofnað 2009 eftir klofning frá Félagi múslíma þar sem þáverandi formanni þótti trúarhugmyndir þeirra of öfgafullar. Ímman eða trúarleiðtogi félagsins, Ahmad Seddeq, varð mjög umdeildur á Íslandi 2013 eftir viðtal í sjónvarpsþættinum Spegillinn á RÚV þar sem hann viðraði þá skoðun sína að samkynhneigð stuðli að því að börnum sé rænt og þau seld á mörkuðum og að konur þurfi að hylja hár sitt til að koma í veg fyrir framhjáhald.
Mýrar (sveit í Hornafirði)

Mýrar eru sveit í Hornafirði. Austurmörk eru Hornafjarðarfljót, og handan þeirra er sveitin Nes. Vesturmörk Mýra voru Heinabergsvötn, sem síðar breyttu um farveg, og teljast mörkin nú vera lína úr Hafrafellshálsi, um Hánípu og til sjávar austan Sævarhólalands. Mýrar voru um skeið sérstakt hreppsfélag, Mýrahreppur. Í Holtum var helsti þingstaður sýslunnar. Prestsetur og sóknarkirkja sveitarinnar var lengst í Einholti, en kirkjan var 1899 færð að Brunnhól. Helstu vatnsföll á Mýrum eru Hornafjarðarfljót, Djúpá, Hólmsá og Heinabergsvötn. Á fyrri tíð komu stundum mikil hlaup úr Vatnsdal en nú eru þau hætt vegna þess hve jökullinn hefur hopað.
Eiríkur Jónsson

Eiríkur Jónsson (18. mars 1822 – 30. apríl 1899) fræðimaður, varaprófastur og ritstjóri í Kaupmannahöfn. Foreldrar hans voru Jón Bergsson (1795 – 1852) og fyrri kona hans, Sigríður Eiríksdóttir eldri (1800-1847). Þau bjuggu í Stórulág í Nesjum í Hornafirði, en 1828 tók Jón prestsvígslu og fékk Einholt á Mýrum. Eiríkur lauk prófi frá Bessastaðaskóla 1846, sigldi síðan til Kaupmannahafnar og settist þar að. Hann las guðfræði og síðar málfræði við háskólann en lauk ekki lokaprófi. Hann starfaði sem styrkþegi hjá Árnasafni og varaprófastur á Garði 1873-1899. Hann var ritstjóri "Skírnis" árin 1863 – 1872, 1875 og 1877 – 1887. Eftir að hann lét af því starfi, sendi hann "Ísafold" erlendar fréttir. Eiríkur átti þátt í að gefa út "Reykjabók" og "Hauksbók", og á yngri árum starfaði hann við söfnun til fornmálsorðabókarinnar, sem kennd er við Cleasby-Vigfússon. Síðar samdi Eiríkur sjálfur "Oldnordisk Ordbog", sem kom út 1863, 856 bls. rit, og inn í eintak Árnasafns í Kaupmannahöfn skráði hann auk heldur margar viðbætur. Eiríkur missti ungur sjón á öðru auga af slysi í smiðju og finnst stundum kallaður "Eiríkur eineygði". Hann var hagmæltur. Hann stofnaði 1844 bindindisfélag í Austur-Skaftafellssýslu. Hann gekk 1868 í hjónaband, kona hans Jensine "Petrine" Jensen (1836 – 1900).
Róbert I. Douglas

Róbert Ingi Georgsson Douglas (fæddur 4. júní 1973) er íslenskur leikstjóri.
Bjarnanes

Bjarnanes í Nesjum er bújörð og kirkjustaður, og þar sátu löngum sóknarprestar. Þar var Maríukirkja. Heimajörð og hjáleigur voru árið 1697 metin á 60 hundruð að dýrleika.

Oftast héldu prestar í Bjarnanesi svokallað "Bjarnanesumboð" yfir allmörgum jörðum í héraðinu.

Hjáleigur.

Hjáleigur frá Bjarnanesi gengu ekki alltaf undir sama nafni, og landamerki þeirra geta hafa verið breytileg. Eftirfarandi nöfn eru ekki tæmandi:
Sigurður Jónsson á Grenjaðarstað

Sigurður Jónsson (um 1520 – 1595) var prestur á Grenjaðarstað í Suður-Þingeyjarsýslu á 16. öld, einn helsti klerkur landsins og tvívegis kjörinn biskup en í hvorugt skiptið fékkst kjör hans samþykkt.

Sigurður var yngsti sonur Jóns Arasonar Hólabiskups og fylgikonu hans, Helgu Sigurðardóttur. Hann varð prestur á Grenjaðarstað eftir að Magnús bróðir hans, sem þar hafði verið prestur, dó ungur. Hann var sagður mikill lærdómsmaður og eftir að klaustrið á Munkaþverá var lagt niður um siðaskipti hafði hann skóla hjá sér á Grenjaðarstað og kenndi ungum mönnum.

Sigurður var talinn mestur vitsmunamaður af bræðrum sínum en friðsamari en bræður hans, Björn og Ari, og stóð að miklu leyti utan við átökin þótt hann styddi föður sinn. Hann var líka fulltrúi Jóns biskups í mörgum málum sem tengust rekstri Hólastóls og rak erindi hans erlendis; árið 1542 sendi Jón Sigurð og Ólaf Hjaltason prest í Laufási, á konungsfund og dvöldust þeir við hirð Danakonungs um veturinn. Þó er að sumu leyti eins og Jón, Ari og Björn hafi haft lítið álit á Sigurði og talið hann huglausan; Ari talaði að sögn um að hann hefði kálfshjarta og Jón kallaði hann dóttur sína en sagði að Þórunn væri sonurinn.

Eftir að Jón biskup, Björn og Ari voru handteknir og síðan teknir af lífi fór Sigurður í Hóla og sá um rekstur stólsins. Þá gerði hann meðal annars ítarlega skrá um eignir biskupsstólsins, sem varðveist hefur. Vorið 1551 komu tvö dönsk herskip til Oddeyrar og var Sigurður kallaður þangað ásamt öðrum helstu höfðingjum Norðlendinga og voru þeir látnir sverja Danakonungi hollustueið. Sigurður var tvívegis kjörinn biskup á Hólum en í bæði skiptin neitaði konungur að samþykkja kjör hans. Hann var þó áfram helsti og auðugasti prestur norðanlands, hélt sig með rausn og hafði jafnan vopnaða fylgdarsveina.

Fylgikona Sigurðar og síðar eiginkona var Sesselja, dóttir Péturs Loftssonar í Stóradal í Eyjafirði, sem var einhver auðugasti maður á Íslandi á sinni tíð. Þau áttu tvö börn sem bæði dóu ógift og barnlaus en laundóttir Sigurðar með Guðrúnu Markúsdóttur var Þuríður Sigurðardóttir húsfreyja í Stóradal og er af henni komin mikil ætt.
Åre Gamla kirkja

Åre Gamla kirkja (á sænsku "Åre Gamla kyrka") er lútersk kirkja í sænsku borginni Åre, Jämtland, Svíþjóð. Hún var byggð á 11. öld.
8 (aðgreining)

8 eða átta getur átt við:
Staðarmarkaðssetning

Staðarmarkaðssetning er markaðssetning tiltekins staðar, lands, borgar, hverfis, sveitar eða héraðs, í þeim tilgangi að laða að ferðamenn, fjárfesta eða viðskipti. Staðarmarkaðssetning er áberandi þegar borgir keppa sín á milli um hýsingu tiltekinna viðburða á borð við Ólympíuleikana.

Staðarmarkaðssetning er oft erfið vegna þess hve margir hagsmunaaðilar þurfa að koma að mótun hennar. Ef ekki næst samstaða um aðferðir og framsetningu missir hún auðveldlega marks.
Krossreið fyrri

Krossreið fyrri eða Barkaðarmál var atburður sem gerðist á bænum Krossi í Austur-Landeyjum árið 1360 og eftirmál sem af honum urðu.

Á Krossi bjó þá bóndi sem Ormur hét en föðurnafn hans er óþekkt. Hann mun hafa átt í einhverjum útistöðum við Markús barkað Marðarson, sem virðist hafa verið ójafnaðarmaður og hafði áður farið með Jóni skráveifu Guttormssyni um umdæmi Árna hirðstjóra Þórðarsonar og framið alls konar spjöll. Markús, kona hans og tveir synir fóru að Krossi og veittu Ormi bónda áverka. Hélt annar sonurinn Ormi á meðan Markús og kona hans veittu honum áverkana.

Árni hirðstjóri handsamaði Markús og fjölskyldu hans og lét dæma þau fyrir ólöglega heimreið, rán og hernað á þingi á Lambey í Fljótshlíð um sumarið og voru þau höggvin eftir dóminn.

Þann 18. júní 1361 lét svo Smiður Andrésson, sem þá var orðinn hirðstjóri, höggva Árna Þórðarson á Lambeyjarþingi eftir að hann hafði verið dæmdur sekur um að hafa látið lífláta Markús og fjölskyldu hans í heimildarleysi. Varð þetta ekki til að auka vinsældir Smiðs og var ein af orsökum Grundarbardaga.
Rhea

Rhea eða Hrea (á grísku  Ῥέα) var í grískri goðafræði dóttir Úranosar og af kynslóð Títana. Hún giftist bróður sínum Krónosi. Bjargaði yngsta barninu þeirra, Seifi, þegar Krónos ætlaði að borða barnið. Krónos gleypti stein vafinn í ungbarnareifar í stað barnsins.
Laxárdalur fremri

Laxárdalur er dalur í Austur-Húnavatnssýslu sem oft er kallaður Laxárdalur fremri til aðgreiningar frá Laxárdal í Skagafjarðarsýslu, sem er handan við fjallgarðinn milli Skagafjarðar og Húnavatnssýslu og er stundum kallaður "Laxárdalur ytri".

Laxárdalur fremri liggur samsíða Langadal, frá Refasveit og næstum fram að Bólstaðarhlíð og Vatnsskarði. Þar var áður allmikil byggð, um tuttugu bæir, en nú er aðeins einn eftir í byggð. Dalurinn er grösugur og nokkuð búsældarlegur en mjög snjóþungur.

Norður eftir dalnum rennur Laxá í Laxárdal, sem kallast Laxá í Refasveit eftir að hún kemur fram úr dalnum og sameinast Norðurá. Vatnaskil eru nokkuð sunnan við miðjan dal, á móts við Litla-Vatnsskarð og rennur Auðólfsstaðaá þaðan til suðurs og síðan til vesturs um Auðólfsstaðaskarð í Blöndu.
Úlfhildur Hákonardóttir

Úlfhildur Hákonardóttir (um 1095 – 1148) var norsk hefðarkona sem var drottning Svíþjóðar frá því um 1117 til 1125, síðan skamma hríð drottning Danmerkur og svo Svíadrottning öðru sinni frá 1134 til dauðadags.

Úlfhildur var dóttir norska höfðingjans Hákonar Finnssonar úr Þjóttu. Hún giftist fyrst Inga yngri Svíakonungi, líklega um 1116. Sagt er að hún hafi fengið hann til að myrða Filippus bróður sinn og meðkonung á eitri árið 1118 og einnig að hún hafi seinna byrlað honum sjálfum eitur. Svo mikið er víst að hún hafði illt orð á sér í Svíþjóð og eftir dauða Inga leitaði hún hælis í Danmörku því henni var ekki vært í Svíþjóð.

Fljótlega eftir að Danadrottning, Margrét friðkolla, dó árið 1130 giftist Níels konungur Úlfhildi. Í Danmörku aflaði hún sér einnig óvinsælda og því hefur jafnvel verið haldið fram að hún hafi staðið að baki níðingsverki Magnúsar sterka stjúpsonar síns, þegar hann myrti Knút lávarð frænda sinn. Úlfhildur sagði skilið við Níels og er sögð hafa farið aftur til Svíþjóðar árið 1132; sumir telja að hún hafi þá strax gifst Sörkvi eldri Svíakonungi en líklegra er að þau hafi ekki gengið í hjónaband fyrr en eftir að Níels lést 1134, að minnsta kosti virðist aldrei hafa verið gerð athugasemd við hjónabandið eða dregið í efa að börn þeirra væru skilgetin, sem örugglega hefði verið gert ef þau hefðu gifst meðan Níels var enn á lífi.

Úlfhildur átti engin börn í fyrri hjónaböndum sínum en með Sörkvi átti hún synina Jóhann, sem var drepinn vegna kvennaráns sem hann framdi, og Karl, sem varð konungur Svíþjóðar 1161, og dótturina Ingigerði, sem giftist stjúpbróður sínum, Knúti Magnússyni Danakonungi.

Úlfhildur lést 1148 og Sörkvir giftist aftur Ríkissu af Póllandi, ekkju Magnúsar sterka, stjúpsonar Úlfhildar.

Orðspor Úlfhildar hefur löngum verið í þá átt að hún hafi verið hið versta flagð og kvendjöfull en nútímasagnfræðingar telja fremur að hún hafi verið viljasterk og stjórnsöm kona. Hún var framtakssöm og átti samskipti við marga höfðingja víða, var til dæmis mikil vinkona Össurar erkibiskups í Lundi. Hún stofnaði Alvastra-klaustur með Sörkvi manni sínum og er grafin þar.
Ingiríður Sveinsdóttir

Ingiríður Sveinsdóttir (dáin eftir 1093) var dönsk konungsdóttir og drottning Noregs 1067-1093, kona Ólafs kyrra Noregskonungs.

Ingiríður var dóttir Sveins Ástríðarsonar Danakonungs. Ekki er vitað hver móðir hennar var en líklega var það engin af þremur konum Sveins konungs, heldur einhver af mörgum frillum hans. Fimm hálfbræður Ingiríðar urðu konungar Danmerkur.

Sveinn Ástríðarson taldi sig eiga tilkall til norsku krúnunnar eftir að Haraldur harðráði féll á Englandi 1066 en Ólafur kyrri, sonur Haraldar, gerði samkomulag við Svein þar sem hann féll frá tilkalli sínu og Ólafur gekk að eiga Ingiríði dóttur hans. Þau voru barnlaus þrátt fyrir langt hjónaband. Eftir að Ólafur lést 1093 og Magnús berfættur, frillusonur hans, tók við ríkinu er sagt að Ingiríður hafi flutt vestur í Sogn, gengið að eiga Svein Brynjólfsson á Aurlandi og átt með honum dótturina Hallkötlu. Til hennar eru raktar ættir í íslenskum ættartölum.
Ingigerður Haraldsdóttir af Noregi

Ingigerður Haraldsdóttir (1046 – eftir 1118) var norsk konungsdóttir, drottning Danmerkur 1086-1095 og síðan drottning Svíþjóðar frá 1105-1118.

Ingigerður var dóttir Haraldar harðráða Noregskonungs og Ellisifjar af Kænugarði. Hún hét eftir ömmu sinni, Ingigerði dóttur Ólafs skotkonungs. Ekki er vitað hvenær hún giftist fyrri manni sínum, Ólafi syni Sveins Ástríðarsonar Danakonungs. Hann varð konungur eftir að Knútur helgi bróðir hans var drepinn 1186 og hefur Ólafur jafnvel verið grunaður um að hafa staðið á bak við morðið. Synir þeirra dóu ungir og Eiríkur góði bróðir Ólafs erfði krúnuna.

Ingigerður hélt þá til Svíþjóðar og giftist Filippusi syni Hallsteins konungs Steinkelssonar. Hann varð konungur ásamt Inga bróður sínum þegar Ingi eldri, föðurbróðir þeirra, dó árið 1105 og Ingigerður varð þá drottning að nýju. Þau áttu ekki börn svo vitað sé en raunar er nánast ekkert vitað um Filippus og stjórnartíð hans. Hann dó árið 1118 og þá var Ingigerður enn á lífi.
9. apríl

9. apríl er 99. dagur ársins (100. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 266 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Helga Sigurðardóttir (f. um 1485)

Helga Sigurðardóttir (f. um 1485) var íslensk hefðarkona á 16. öld, fylgikona Jóns Arasonar biskups.

Helga var dóttir Sigurðar Sveinbjarnarsonar, sem var prestur og officialis í Múla í Aðaldal, sonur Barna-Sveinbjarnar Þórðarsonar prests í Múla. Móðir hennar er óþekkt en bróðir hennar var Laga-Auðunn Sigurðsson, bóndi og lögréttumaður á Héðinshöfða og í Garði í Aðaldal.

Helga átti fyrst barn með Ólafi Daðasyni, staðarhaldara á Helgastöðum í Reykjadal og var það Þóra, sem giftist Tómasi Eiríkssyni ráðsmanni á Hólum og síðar presti á Mælifelli í Skagafirði og seinast ábóta á Munkaþverá.

Helga gerðist síðan fylgikona Jóns Arasonar, sem fyrst var prestur á Helgastöðum og síðan á Hrafnagili, þá Hólaráðsmaður og loks biskup á Hólum. Þau áttu að minnsta kosti níu börn saman en sex komust upp, Magnús, Björn, Helga, Ari, Þórunn og Sigurður.

Vorið 1551, eftir að Jón var höggvinn í Skálholti ásamt þeim Birni og Ara, komu dönsk herskip til landsins og tóku land á Oddeyri. Var þeim ætlað að bæla niður alla mótspyrnu og taka meðal annars Hólastól í sína umsjá. Þegar fregnir af ferðum þeirra bárust til Hóla fór Helga í felur. Hún leyndist fyrst á Vindárdal í Blönduhlíðarfjöllum í mosalituðu tjaldi en það var svo talið of nærri Hólum og var tjaldið þá flutt í hlíðar Glóðafeykis í Blönduhlíð og þar var Helga að sögn lungann úr sumrinu ásamt Guðrúnu Magnúsdóttur, sonardóttur sinni.

Helga virðist hafa verið mikil hannyrðakona og í kvæði eftir Ólaf Tómasson dótturson hennar segir hann að Helga hafi verið rómuð bæði fyrir fegurð og hannyrðir:

Í samningi sem Helga gerði árið 1526 við Hólastól um próventu sína segir meðal annars að Helga skuli vinna að hannyrðum fyrir Hóladómkirkju á hverju ári meðan hún sé til fær.
Heiðveig af Slésvík

Heiðveig af Slésvík (d. 1374) eða Helvig var hertogadóttir frá Slésvík og drottning Danmerkur frá 1340 til dauðadags.

Hún var dóttir Eiríks 2. hertoga af Slésvík og Aðalheiðar Hinriksdóttur af Holtsetalandi-Rendsborg. Bróðir hennar var Valdimar 3., sem var konungur Danmerkur 1326-1329, þegar hann var unglingur, en var síðar lengi hertogi af Slésvík og hjálpaði Valdimar atterdag að endurreisa konungdæmið í Danmörku og verða konungur árið 1340. Sama ár giftist Valdimar konungur Heiðveigu, systur Valdimars hertoga, og fékk með henni fjórðung af Norður-Jótlandi í heimanmund.

Þau eignuðust saman sex börn og lifðu þrjú til fullorðinsára. Konungshjónin sökuðu þó hvort annað um ótryggð og Heiðveig flutti frá Valdimar í sinn eigin kastala og hafði þar sína eigin hirð. Valdimar hóf svo sambúð með frillu sinni, Tófu, og var drottningunni þá nóg boðið, svo að hún tók sér aðsetur í Esrum-klaustri 1355 og dvaldist þar til dauðadags. Hún er grafin í klausturkirkjunni.

Kristófer, sonur þeirra, dó 1363 af sárum sem hann hlaut í stríði Valdimars við Hansasambandið. Ingibjörg, dóttir þeirra, giftist Hinrik hertoga af Mecklenburg og átti með honum soninn Albrecht en dó 1370. Þá var yngsta dóttirin, Margrét, ein eftir. Hún giftist Hákoni 6. Noregskonungi og átti með honum soninn Ólaf, sem erfði dönsku krúnuna eftir afa sinn.
Heimanmundur

Heimanmundur eða heimanfylgja er verðmæti (peningar, munir, jarðeignir eða annað) sem kona færir við giftingu með sér inn í hjónabandið.

Heimanmundur var alsiða frá ómunatíð og fram á 19. og 20. öld á Vesturlöndum og tíðkast enn víða um heim. Í sumum þjóðfélögum er þessu þó öfugt farið, þar borgar brúðguminn foreldrum brúðarinnar brúðarverð.

Í mörgum þjóðfélögum var litið á heimanmund sem fyrirframgreiddan arf sem átti að hjálpa ungu hjónunum að stofna heimili. Fyrr á öldum réð eiginmaðurinn yfirleitt yfir þeim heimanmundi sem konan hafði fært í búið, eins og öðrum eignum, þótt hann teldist sameign. Þó gilti yfirleitt sú regla að ef hjónabandinu var slitið með skilnaði eða ógildingu átti hann að skila heimanmundinum og ef hjónin dóu barnlaus gekk heimanmundurinn gjarna aftur til ættingja konunnar.

Í konungs- og aðalsfjölskyldum Evrópu fyrr á öldum var heimanmundurinn oft víðáttumiklar jarðeignir, jafnvel heil héruð eða landshlutar. Hjá almenningi var vitaskuld um minni verðmæti að ræða og þá fólst hluti heimanfylgjunnar oft í vefnaðarvöru og öðrum munum sem brúðurin hafði unnið og safnað allt frá barnsaldri í brúðarkistuna sína eða brúðarskápinn.

Morgungjöf eða "tilgjöf" er aftur á móti verðmæti sem brúðguminn lagði fram og gaf brúðinni. Morgungjöfin var séreign hennar og átti að tryggja framfærslu hennar ef hann félli frá. Eiginmaðurinn mátti ekki ráðstafa morgungjöfinni.
Ljósavatn (bær)

Ljósavatn er bær og kirkjustaður í Ljósavatnsskarði í Suður-Þingeyjarsýslu, skammt frá samnefndu stöðuvatni. Bærinn er í austanverðu mynni skarðsins, þar sem það mætir Bárðardal.

Þekktasti ábúandi Ljósavatns er Þorgeir Ljósvetningagoði, lögsögumaður og höfðingi, sem þar bjó um árið 1000 og var sonarsonur Þóris Grímssonar, landnámsmanns í Ljósavatnsskarði. Þegar kristnir menn og heiðnir deildu á Alþingi árið 1000 var Þorgeiri falið að skera úr deilunni og úrskurðaði hann, eftir að hafa legið undir feldi, að allir landsmenn skyldu taka skírn og gerast kristnir. Þjóðsagan segir að sjálfur hafi hann varpað goðalíkneskjum sínum í Goðafoss þegar heim kom.

Kirkja var á Ljósavatni frá fornu fari, helguð heilögum Nikulási í kaþólskum sið. Hún var bændakirkja í 900 ár en var afhent söfnuðinum 1914. Árið 2000 var reist ný kirkja á Ljósavatni, Þorgeirskirkja, til minningar um 1000 ára afmæli kristnitökunnar, og er hún helguð Þorgeiri Ljósvetningagoða. Eldri kirkja er á staðnum, reist á árunum 1892-1893.
Jutta af Saxlandi

Jutta eða Júdit af Saxlandi var drottning Danmerkur frá 1242 til 1250, en þá var maður hennar, Eiríkur plógpeningur, myrtur. Síðar var hún greifafrú í Þýskalandi.

Jutta var dóttir Alberts 1., hertoga af Saxlandi og fyrstu konu hans, Agnesar dóttur Leópolds 6. af Austurríki. Hún giftist Eiríki, elsta syni Valdimars sigursæla Danakonungs, árið 1239 og varð drottning þegar hann tók við ríki eftir föður sinn 1242. Fátt er vitað um ævi hennar en eftir morð Eiríks giftist hún Burchard 8. greifa af Querfurt-Rosenburg.

Jutta og Eiríkur áttu tvo syni sem dóu ungir og fjórar dætur, Soffíu, sem giftist Valdimar Birgissyni Svíakonungi, Ingibjörgu, sem giftist Magnúsi lagabæti Noregskonungi, og Juttu og Agnesi, sem báðar urðu nunnur og síðar abbadísir í klaustri heilagrar Agnetu í Hróarskeldu.
Soffía Eiríksdóttir af Danmörku

Soffía Eiríksdóttir (1241 – 1286) var dönsk konungsdóttir og drottning Svíþjóðar frá 1260 til 1275, þegar manni hennar var steypt af stóli.

Soffía var dóttir Eiríks plógpenings Danakonungs og Juttu af Saxlandi. Faðir hennar var myrtur 1250 og móðir hennar giftist aftur þýskum greifa. Sagt er að þegar Soffíu var sagt að hún ætti að giftast Valdimar Birgissyni Svíakonungi hafi hún farið í dyngju sína og beðið til Maríu meyjar: „Gefðu að ég verði hamingjusöm með honum og hann með mér.“ Þau giftust 1260. Soffíu er svo lýst að hún hafi verið falleg kona, ör, skapmikil, valdafíkin og orðhvöt. Hún kallaði mága sína „Magnús ketilbæti“ og „Eirík alls-ekki“ (aðrar heimildir segja þó að Eiríkur hafi gefið sjálfum sér það viðurnefni). Hún var líka þekkt fyrir áhuga á skák.

Yngri systir hennar, Jutta, hafði verið í klaustri í Danmörku en yfirgaf það 1272 og fór til systur sinnar í Svíþjóð. Ári síðar eignaðist hún barn með Valdimar mági sínum. „Vei mér ... Vei því að systir mín skyldi nokkurn tíma líta Svíþjóð augum,“ er haft eftir Soffíu. Jutta var aftur send í klaustur og Valdimar látinn fara í pílagrímsferð til Rómar í yfirbótarskyni. Það dugði ekki til og árið 1275 var Valdimar steypt af stóli og Magnús bróðir hans tók við ríkjum. Soffía fór til Danmerkur 1277 og hafði þá gefist upp á framhjáhöldum og frillulifnaði manns síns.

Á meðal barna þeirra voru Ingibjörg, fyrri kona Geirharðs blinda greifa af Holtsetalandi og Ríkissa, kona Przemysl 2., konungs Póllands.