arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Efsaga

Efsaga er hugleiðing um hvað hefði getað gerst ef atburðir í mannkynssögunni hefðu farið á annan veg. Vinsælar „hvað ef“-hugleiðingar fjalla um seinni heimsstyrjöldina: t.d. „hvað ef Hitler hefði ekki ráðist inn í Sovétríkin?“
Svartgreni

Svartgreni (fræðiheiti "Picea mariana") er fremur lítið og hægvaxta barrtré upprunið frá Norður-Ameríku. Það hefur svipaða útbreiðslu og hvítgreni en þolir blautan jarðveg. Barrið er smágert og króna trésins er mjó.

Svartgreni getur orðið 15 m hátt á Íslandi en hæstu tré verða um 30 metra í heimkynnum þess.
Köngull

Köngull (fræðiheiti "strobilus", ft. "strobili") er æxlunarfæri berfrævinga. Könglar eru ekki blóm heldur ummyndaðir stönglar eða sprotar án blómhlífarblaða. Í könglum sitja karl- og kvenkynshirslur saman í axleitri skipan á stuttum legg.

Á furu vaxa bæði karlkönglar og kvenkönglar. Einir (Juniperus communis) er tvíbýlisplanta og eru þá sérstakar karl- og kvenplöntur.

Í karlkönglum sem eru svipaðir í flestum barrtrjám þroskast frjókorn en karlkönglarnir visna fljótt eftir að frjókornin hafa fokið burtu.

Í kvenköngli eru tvenns konar hreistursblöð og er neðst ummyndað laufblað (þekjuhreistur) en ofan á því ummyndaður sproti sem er hreisturskennt fræblað (köngulhreistur). Endi fræblaðsins er oft þykkvaxinn og nefnist garður (apohysis) en á honum er oft kúla (umbo) eða broddur (spinosus). Oft eru hreisturblöðin (þekjuhreistur og köngulhreistur) samvaxin.
Matsueyjar

Matsueyjar eru lítill 36 eyja eyjaklasi í Formósusundi nálægt meginlandi Kína. Eyjarnar eru um 100 sjómílur undan strönd Tævan og 10 sjómílur undan strönd kínverska meginlandsins. Eyjarnar mynda sýsluna Lienchiang í Fuijanhéraði í Lýðveldinu Kína (Tævan). Raunar er aðeins lítill hluti af hinni sögulegu Lienchiang-sýslu undir stjórn lýðveldisins þar sem meginlandshlutinn er undir stjórn Alþýðulýðveldisins Kína sem Lianjiang-sýsla.

Önnur Formósusundsdeilan hófst með stórskotaliðsárás á eyjarnar frá meginlandi Kína árið 1958.
Valerianus

Publius Licinius Valerianus (fæddur um 193 – 200, dáinn 260 eða síðar) var keisari Rómaveldis á árunum 253 – 260.

Valerianus kom úr virtri aðalsætt og gegndi fjölmörgum háttsettum embættum áður en hann varð keisari. Keisarinn Trebonianus Gallus skipaði hann yfirmann ("dux") yfir nokkrum herdeildum í Gallíu sem líklega var ætlað að halda austur á bóginn til þess að mæta Sassanídum í Persíu. Gallus komst þó aldrei til Persíu því hann þurfti að mæta valdaræningjanum Aemilianusi sem endaði með því að Gallus var drepinn, á mið-Ítalíu, sumarið 253. Trebonianus Gallus hafði skipað Valerianusi að koma með herdeildir sínar í Gallíu til að aðstoða hann gegn Aemilianusi, en Valerianus var of seinn og Aemilianus var orðinn keisari þegar Valerianus kom til Ítalíu. Herdeildir Valerianusar hylltu hann þá sem keisara og hann hélt áfram áleiðis til Rómar. Þegar ljóst var að það stefndi í átök milli Valerianus og Aemilianusar hófu hermenn þess síðarnefnda að yfirgefa hann og ganga til liðs við Valerianus. Að lokum var Aemilianus drepinn og öldungaráðið samþykkti Valerianus sem keisara.

Fyrsta verk Valerianusar var að skipa son sinn, Gallienus, sem með-keisara sinn. Ástandið í heimsveldinu var með versta móti í stjórnartíð Valerianusar og Gallienusar og var 3. aldar kreppan svokallaða í hámarki á þessum tíma. Valerianus einbeitti sér að því að rétta hlut Rómverja gagnvart Sassanídum sem höfðu valdið miklum usla í skattlöndunum Armeniu og Syriu. Valerianusi varð nokkuð ágengt í sínum hernaðaraðgerðum og vann meðal annars borgina Antiokkíu aftur á vald Rómverja. Snemma árs 260 ætlaði hann að aflétta umsátri Sassanída um borgina Edessu. Orrustan um Edessu endaði með einum versta ósigri Rómverja fyrr og síðar. Valerianus sjálfur var tekinn höndum af Sassaníska konunginum, Shapur 1., og var að lokum drepinn. Þetta var mikið áfall fyrir Rómverja og þótti sérstaklega mikil niðurlæging þar sem Rómarkeisari hafði aldrei áður verið tekin til fanga af utanaðkomandi her. Ekki er ljóst nákvæmlega hvenær eða hvernig Valerianus lést en flestar fornar heimildir segja að hann hafi sætt mjög slæmri meðferð af hálfu Sassanída. Gallienus hélt áfram sem keisari að föður sínum látnum og hélt völdum til ársins 268.
Les Géants pétrifiés

Les Géants pétrifiés (Íslenska "Steinrisarnir") er fyrsta bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska "Série Le Spirou de…") þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2006. Höfundur sögunnar er Fabien Wehlmann en Yoann teiknaði. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.

Söguþráður.

Svalur og Valur eru við fornleifarannsóknir í Miðjarðarhafinu ásamt dvergvaxna og nærsýna vísindamanninum Martin. Þeir finna gripi sem benda til forsögulegrar menningar frá Kyrrahafinu, sem Martin tengir strax við goðsagnir um sokkið meginland milli Asíu og Ameríku.

Uppgötvunin vekur áhuga hins ófyrirleitna og vellríka fornleifafræðings Callaways sem baðar sig í sviðsljósi fjölmiðla og hugsar fremur um að selja söfnurum fornminjar fyrir stórfé en að sinna vísindunum. Valur heillast af frægð Callaways og gullfallegum einkaritara hans og slæst í för með þeim í æsilegu kapphlaupi við Sval og Martin um hverjir finni fyrst leifar þessarar týndu menningar.

Svalur og Martin kynnast Thian, ungri fornleifafræðistúdínu frá Indónesíu. Saman rekast þau á nokkra hvatvísa unga Maóra sem segja þeim ævaforna þjóðsögu um veg til neðarsjávarborgarinnar "Kauwheke Rae", sem varin sé af risastórum skrímslum.

Callaway kemst einnig á slóðina og tekst í krafti auðs síns að fá einkaleyfi til að leita fornminja á landgrunninu. Hann umgengst þær af virðingarleysi og spillir minjum við að fjarlægja styttur til að selja auðkýfingum. Á sama tíma leita Svalur, Martin og Thian á enn meira dýpi og uppgötva sjálfa neðansjávarborgina. Skrímslin reynast forsögulegar neðansjávarrisaeðlur sem elta félagana. Þau koma til lands í miðju forngripauppboði Callaways. Skrímslin sökkva dýrmætri snekkju hans og gestirnir eiga fótum fjör að launa. Martin bjargar aðstoðarkonunni ægifögru og hún verður þegar ástfangin af honum. Sögunni lýkur á að Callaway hrökklast á brott með skottið á milli lappanna en Thian sér fram á mikla vinnu við fornleifarannsóknir.
Verðtryggingarjöfnuður

Verðtryggingarjöfnuður lýsir samhenginu á milli verðtryggðra eigna og skulda fjármálastofnunar. Ef verðtryggðar eignir eru meiri en verðtryggðar skuldir, þá er jöfnuðurinn jákvæður. Jákvæður verðtryggingarjöfnuður veldur því að stofnunin ætti að hagnast á verðbólgu, að öðru óbreyttu.
Lísa í Undralandi (kvikmynd 2010)

Lísa í Undralandi ("Alice in Wonderland")
Vagnalestin

Vagnalestin (franska: "Le Caravane") eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er 24. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1964, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval (f. Le Journal de Spirou) á árunum 1962-63.

Söguþráður.

Bakgrunnur þessarar sögu eru hinar miklu landnámsferðir frá Mississippi-dalnum til Kaliforníu á vesturströnd Bandaríkjanna sem hófust um miðja 19. öld. Lukku Láki tekur að sér að leiða vagnalest landnema slíka háskaför. Fljótlega eftir að lagt er upp kemur í ljós að einhver í hópnum ætlar sér með skemmdarverkum að koma í veg fyrir að vagnalestin komist á áfangastað. Vagnalestinni tekst þó við illan leik að komast yfir skrælnaða eyðimörkina til lastabælisins Kreysuvíkur (e. Crazy town) þar sem ægir saman spilavítum, krám og léttúðarhúsum. Eftir að kvenfélag bæjarins beitir sér fyrir siðbót í bæjarfélaginu heldur vagnalestin áfram ferðinni, en þá kárnar gamanið þar sem fara þarf um veiðilönd herskárra síuxa-indíána sem hafa það sem dægrastyttingu að safna höfuðleðrum.

Íslensk útgáfa.

Vagnalestin var gefin út af Fjölva árið 1980 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 23. bókin í íslensku ritröðinni.
Bradley Cooper

Bradley Cooper (fæddur 5. janúar 1975) er bandarískur leikari.
Fritillaria chitralensis

Fritillaria chitralensis er tegund blómstrandi plantna af liljuætt, upprunnin frá Afghanistan og Chitral héraði í norður Pakistan.

Hún er náskyld hinni þekktu "F. imperialis," Keisarakrónu."

"Fritillaria chitralensis" myndar lauka allt að 30 mm að þvermáli. Stöngullinn nær 45 sm á hæð. Blómin eru bjöllulaga, lútandi, skærgul.
Arnarlilja

Fritillaria persica er blómstrandi planta af liljuætt, ættuð frá suður Tyrklandi, Íran, Írak, Líbanon, Sýrlandi, Palestínu og Ísrael. Hún er víða ræktuð sem skrautplanta og er orðin slæðingur í Lazio héraði í Ítalíu.

Lýsing.

"Fritillaria persica" er fjölær laukplanta sem verður 30 - 60 sm á hæð. Hver planta ber allt að 30, keilu eða bjöllulaga blóm, um 2 sm löng, með lit frá dökk-fjólubláum yfir í gulgræn.

Ræktun.

"Fritillaria persica" þarf svipaða meðhöndlun og keisarakróna.

Algengt afbrigði er 'Adiyaman', sem er hærra og blómviljugara heldur en villiplöntur af upprunasvæðinu.Það er með dökkfjólubláum blómum.
Röddin

Röddin er sjötta bók Arnaldar Indriðasonar. Hún kom út árið 2002.
Strawberry shortcake

Strawberry shortcake er nafn á vinsælli enskri köku með jarðarberjum og rjóma. Nafnið "shortcake" vísar til deigsins sem inniheldur mikla feiti og er kallað "short dough" eða "shortened dough" á ensku. Eftirrétturinn þekkist víða um heiminn og nýtur einkum vinsældar í Japan sem jólaköku.
Rex og pex í Mexíkó

Rex og pex í Mexíkó (franska: Tortillas pour les Dalton) eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er 31. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1967, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval (f. Le Journal de Spirou) árið 1966.

Söguþráður.

Fangelsið sem geymir Daldónana er yfirfullt og er ákveðið að flytja þá í fangavagni í annað fangelsi nærri mexíkósku landamærunum. Á leið þangað er fangavagninum rænt af bandíttanum Emilíó Espúelas og gengi hans og flytja þeir vagninn yfir ána Rio Grande inn í Mexíkó. Þegar ríkisstjórn Mexíkó hótar að slíta stjórnmálasambandi við Bandaríkin vegna málsins fellst Lukku Láki á að fara til Mexíkó til hafa hendur í hári Daldóna og flytja þá aftur til sinna fyrri heimkynna. Jobbi Daltón telur Emilíó trú um að sérþekking Daldónanna á afbrotum geti komið honum að notum og þeir gera með sér óformlegt bandalag. Lukku Láki kemur til bæjarins Kochitakozingo í fylgd Léttfeta og Rattata, en þar er litla hjálp að fá þar sem lögreglustjóri Ko ... bæjarins óttast mjög Emilíó og kumpána hans. Æðsti draumur Emilíós er að ræna stærsta jarðeiganda héraðsins, Don Dósóþeos Pinnos, og heimta fyrir hann ríkulegt lausnargjald. Þegar leiðir Lukku Láka og Don Dósóþeosar liggja saman fyrir tilviljun taka þeir höndum saman um að leggja gildru fyrir Emilíó og efna til veislu á búgarði Dósóþeosar. Emilíó sér sér leik á borði og sendir Daldónana í veisluna dulbúna sem farandsöngvara til þess að ræna Don Dósóþeosi.

Íslensk útgáfa.

Rex og pex í Mexíkó var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er sjöunda bókin í íslensku ritröðinni.
Joe Hill

Joe Hill eða Joel Emmanuel Hägglund eða Joseph Hillström (7. október 1879 - 15. nóvember 1915) var aðgerðarsinni, ljóðskáld og félagi í IWW. Hann fæddist í Gävle í Svíþjóð. Faðir hans var járnbrautarstarfsmaður sem lést í kjölfar vinnuslyss þegar Joel var átta ára. Þegar móðir hans lést þá keyptu Joel og bróðir hans sér miða til Bandaríkjanna og komu á land á Elliseyju 1902.

Árið 1914 var kaupmaður og fyrrum lögreglumaður í Salt Lake City John G. Morrison og sonur myrtir, þeir voru skotnir til bana. Sama kvöld fór Joe Hill til læknis og var þar gert að skotsári. Joe Hill var ákærður fyrir morðin og tekinn af lífi 19. nóvember 1915.
Massachusettsflóanýlendan

Massachusettsflóanýlendan var ensk nýlenda við Massachusettsflóa á austurströnd Norður-Ameríku sem var stofnuð á fyrri helmingi 17. aldar. Nýlendan náði yfir stóran hluta þess sem í dag er kallað Nýja England, þar með talið borgirnar Salem og Boston. Hún náði yfir hluta nútímafylkjanna Massachusetts, Maine, New Hampshire, Rhode Island og Connecticut.

Nýlendan var stofnuð af Massachusettsflóafélaginu, þar á meðal fjárfestum í Dorchesterfélaginu sem stofnaði skammlífa nýlendu á Annhöfða. Stofnun nýlendunnar hófst 1628 og tókst vel. Um 20.000 manns fluttu þangað frá Englandi á 4. áratugnum. Íbúar voru flestir hreintrúarmenn og leiðtogar nýlendunnar voru undir miklum áhrifum frá hreintrúarpredikurum. Leiðtogar nýlendunnar voru kjörnir en einungis frjálsir menn sem höfðu fengið formlega inngöngu í kirkjuna höfðu kosningarétt.

Í fyrstu voru samskipti nýlendunnar við frumbyggja góð en versnuðu brátt vegna menningarmunar og vegna þrýstings frá nýlendum Hollendinga. Þetta leiddi til Pekvotstríðsins 1636 til 1638 og síðan Stríðs Filippusar konungs 1675 til 1678. Eftir það héldu þeir frumbyggjar sem eftir voru á lífi frið við nýlenduna.

Nýlendunni vegnaði vel efnahagslega og hún átti í viðskiptum við Vestur-Indíur og England. Skortur á peningum varð til þess að stofnuð var myntslátta árið 1652. Eftir Stúart-endurreisnina í Englandi var nýlenduleyfið afturkallað 1682. Jakob 2. Englandskonungur stofnaði síðan Nýja-Englandsumdæmið 1686 til að treysta yfirráð sín yfir öllum ensku nýlendunum í Norður-Ameríku. Það var lagt niður eftir Dýrlegu byltinguna 1688. Árið 1692 var nýlendan sameinuð Plymouth-nýlendunni í eitt Massachusettshérað undir stjórn landstjórans William Phips.
Stríð Póllands og Svíþjóðar 1626–1629

Stríð Póllands og Svíþjóðar 1626–1629 var fjórða í röð styrjalda milli Pólsk-litháíska samveldisins og Svíþjóðar á 17. öld. Það hófst með árás Svía á litháískt herlið í Lettlandi 1626 og lauk með Altmarksamningnum eftir ósigur Svía í orrustunni um Honigfelde í júní 1629 þar sem pólski höfuðsmaðurinn Stanisław Koniecpolski naut liðsauka frá Heilaga rómverska ríkinu. Gústaf 2. Adolf Svíakonungur slapp naumlega lifandi úr síðustu orrustunni. Með samningnum fengu Svíar að halda Líflandi og nokkrum hafnarbæjum í hertogadæminu Prússlandi auk 2/3 hluta skipatolls borganna Danzig og Elbląg næstu sex árin.
Yellowknife

Yellowknife er höfuðborg og stærsta sveitarfélag Norðvesturhéraðanna í Kanada. Íbúar voru tæplega 20.000 árið 2016. Borgin liggur við norðurströnd Stóra þrælavatns, um það bil 400 km sunnan við Norðurheimskautsbauginn, við vestanverðan Yellowknife-flóa við mynni Yellowknife-árinnar. Yellowknife („Gulihnífur“) dregur nafn sitt af ættflokki sem var einu sinni kallaður „indíánar gulu hnífanna“, sem versluðu með verkfæri úr kopar. Íbúarnir eru af blönduðu þjóðerni í dag. Fimm hinna ellefu opinbera mála Norðvesturhéraðanna eru töluð í Yellowknife: denesuline, dogrib, suður- og norðurslavey, enska og franska. Á dogrib heitir borgin "Somba K’e", sem þýðir „þar sem peningar eru“.

Borgin er talin hafa verið stofnuð árið 1934 eftir að gull fannst í nágrenninu, en hafnarstarfsemi borgarinnar hófst ekki fyrir en árið 1936. Yellowknife varð fljótlega miðpunktur verslunar í Norðvesturhéruðunum, og var skipuð höfuðborg héraðanna árið 1967. Þegar dró úr framleiðslu gulls á níunda áratugnum varð Yellowknife að miðstöð opinberrar þjónustu. Þegar að demantar uppgötvuðust norðan við Yellowknife árið 1991 hefur þróunin byrjað að snúast við.
Fjölmiðlafrumvarpið

Fjölmiðlafrumvarpið var frumvarp til laga á Íslandi á árinu 2004. Í frumvarpinu fólust takmarkanir á eignarhaldi á fjölmiðlafyrirtækjum. Þannig mátti enginn einn aðili eiga meira en 25% í fjölmiðafyrirtæki. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi af ríkisstjórn Íslands og var samþykkt þar þrátt fyrir mikla andstöðu í þjóðfélaginu. Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, neitaði að staðfesta lögin og vísaði þeim þar með til þjóðaratkvæðagreiðslu. Í kjölfarið vöknuðu spurningar hvort að forsetinn hefði í raun rétt til að synja málum. Ríkisstjórnin kom í veg fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um frumvarpið (lögin) með því að fá samþykkt frumvarp, sem nam hitt úr gildi.

Svokölluð fjölmiðlanefnd menntamálaráðuneytisins skilaði af sér skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi í byrjun mars 2004. Eftir það voru hjólin fljót að snúast og umrætt frumvarp var samþykkt á Alþingi þann 24. mars 2004. Til mótmæla kom utan við skrifstofu forseta Íslands og félagasamtökin Fjölmiðlasambandið sem stofnað var 1998 af stéttarfélögum þar sem starfsmenn fjölmiðla voru félagsmenn í, Blaðamannafélags Íslands, Félags bókagerðarmanna, Félags grafískra teiknara, Starfsmannafélags RÚV, Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Rafiðnaðarsambands Íslands, beitti sér fyrir mótstöðu við frumvarpið afhenti Ólafi Ragnari Grímssyni undirskriftalista 31.752 Íslendinga þar sem skorað var á hann að staðfesta ekki lögin. Annan júní ákvað hann að gera það ekki vegna þess fjölda sem tók þátt í undirskriftarsöfnuninni. Það var í fyrsta skipti í sögu Íslands að forseti lýðveldisins nýtti sér málskotsrétt sinn í 26. gr. stjórnarskrárinnar og staðfesti ekki lög frá Alþingi og vísaði þeim til þjóðarinnar. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar dró lögin þá tilbaka og setti fram önnur lög sem síðar voru staðfest. Sú framkvæmd ríkisstjórnarinna var gagnrýnd og bent á að ríkisstjórninni hefði borið samkvæmt stjórnarskránni að halda þjóðaratkvæðagreiðsluna.
Fritillaria sinica

Fritillaria sinica er jurt af liljuætt, upprunnin frá Kína. Hún finnst eingöngu villt í Sichuan héraði í suðvestur Kína, þó er hún stundum ræktuð til skrauts í öðrum héröðum.

"Fritillaria sinica" myndar lauka sem eru allt að 15 sm að ummáli. Stöngull verður að 30 sm hár. Blómin eru ólívugræn með dökkfjólubláum blettum.
Fingrafar

Fingraför eru þau merki sem hryggir á fingrum skilja eftir sig. Lækkanir í húðþekju hvers fingurs mynda mynstur sem samanstendur af flóknum formgerðum svo sem bogum, hringjum og spírölum. Þegar maður snertir yfirborð er far skilið eftir sem líkist mynstrinu á tilteknum fingri. Þetta gerist vegna þess að á yfirborði húðarinnar er sviti og feiti sem fer af. Aldrei hafa eins fingraför frá tveimur mismunandi einstaklingum fundist.

Með fingrafari er oftast átt við það far sem fingurgómurinn skilur eftir sér, en svipað mynstur er líka að finna á neðri hluta fingursins og í lófanum. Auk þess hafa tær og fætur samsvarandi einstök mynstur. Fingrafar skilið eftir af þumlinum heitir þumalfar.

Fingraför eru helst notuð til að bera kennsl á fólk. Þannig notar lögreglan fingraför til að staðfesta veru grunaðs manns á vettvangi glæps. Fingraför eru líka notuð til að veita aðgang að kerfi, til dæmis til að opna hurðir eða til að skrá inn í tölvu eða opna snjallsíma. Frá 2009 hafa fingraför verið geymd í örflögu í vegabréfum aðildarríkja Evrópusambandsins.
Brjósk

Brjósk eða brjóskvefur er mjúkur vefur sem inniheldur brjóskfrumur sem liggja í lónum stakar eða fleiri saman. Vefurinn hefur hvorki blóðflæði né taugatengingu. Í millifrumuefni vefjarins er annaðhvort kollagen- eða teygjuþræðir.
Sálarháski Dalton bræðra

Sálarháski Dalton bræðra (franska: La Guérison des Dalton) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 44. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1975, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Le Journal de Tintin og í dagblaðinu Le Nouvel Observateur sama ár.

Söguþráður.

Prófessor Hemmi von Húmpubúk, virtur vísindamaður frá Evrópu, aðhyllist þær kenningar að glæpi megi rekja til áfalla í æsku og að alla glæpamenn megi lækna með sálgreiningu. Hann heldur til Bandaríkjanna til þess að sanna kenningar sínar með því að lækna harðsvíruðustu glæpamenn Villta Vestursins. Lukku Láki fylgir prófessornum til fangelsisins til að finna tilraunadýr og fyrir valinu verða vitaskuld hinir óforbetranlegu Daldónar sem sjá sér leik á borði að samþykkja að undirgangast meðferð til þess að losna úr fangelsinu. Eftir nokkra hnökra í byrjun fer meðferðin að skila árangri og prófessorinn leggur lokapróf fyrir Daldónana, þ.e. gefur þeim kost á vopnuðum flótta. Daldónarnir falla á prófinu og flýja með prófessor Hemma. Lukku Láki finnur Daldónana í afskekktum fjallakofa, en er yfirbugaður þegar í ljós kemur að prófessor Hemmi hefur gengið í lið með Daldónunum. Prófessornum hefur dottið í hug að beita aðferðum geðlæknisfræðinnar við bankarán og tekur Lukku Láka með í ránsferð til að koma honum í skilning um yfirburði aðferðarinnar. Babb kemur þó í bátinn þegar sálræn meðferð prófessors Hemma fer að hafa tilætluð áhrif á einn af Daldónunum.

Íslensk þýðing.

Sálarháski Dalton bræðra var gefin út af Fjölva árið 1977 í íslenskri þýðingu Þórs Stefánssonar. Þetta er fjórða bókin í íslensku ritröðinni.
Fjársjóður Daldóna

Fjársjóður Daldóna (franska: "Le Magot des Dalton") eftir Morris (Maurice de Bevere) og Vicq er 47. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1980, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í franska tímaritinu VSD árið 1979.

Söguþráður.

Daldónarnir sitja í fangelsi í Arizona og deila fangaklefa með alræmdum peningafalsara, Finni Forherta. Hann vill ólmur losna við Daldónana og spinnur því upp lygasögu um falinn fjársjóð undir furutré nærri Rauðhálsabæ (e. Red Rock Junction). Daldónarnir bíta á agnið, tekst að flýja úr fangelsinu með því að felast í súpuvagni og halda áleiðis til Rauðhálsabæjar. Þegar þangað er komið kemur í ljós að furutréð stendur innan múra eins rammgerðasta fangelsis Villta Vestursins. Daldónunum dettur það snjallræði í hug að fá sig dæmda í fangelsi til að komast í tæri við fjársjóðinn, en það setur strik í reikninginn að dómari Rauðhálsabæjar, Oddgeir, er einn sá umburðarlyndasti sem sögur fara af og dæmir helst engan til fangelsisvistar. Lukku Láki kemur í humátt á eftir Daldónunum af gömlum vana og ákveður að fylgjast með þeim úr fjarska til að komast að ráðabruggi þeirra. Daldónunum tekst að grafa göng inn í fangelsið og Lukku Láki eltir. Kemur þá í ljós að í fangelsinu er starfrækt glæsilegt gistihús fyrir fangana þar sem boðið er upp á allar lífsins lystisemdir gegn greiðslu. Að baki fyrirtækinu stendur Oddgeir dómari sem grípur Lukku Láka glóðvolgan á staðnum. Þegar Lukku Láki hafnar atvinnutilboði dómarans er hann samstundis dæmdur til að hengjast næsta morgun og eru þá góð ráð dýr.

Íslensk þýðing.

Fjársjóður Daldóna var gefin út af Fjölva árið 1980 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 25. bókin í íslensku ritröðinni.
Hrútfell

Hrútfell (einnig kallað Hrútfellsjökull) er móbergsstapi á Kili. Hæð þess er 1410 metrar yfir sjávarmáli. Uppi á Hrútfelli er jökull.
Bogfrymlasótt

Bogfrymlasótt (fræðiheiti "Toxoplasmosis") er sjúkdómur sem stafar af frumdýrinu bogfrymli sem er sníkjudýr í meltingarvegi katta. Smit berst í fólk aðallega gegnum neyslu á hráu eða lítið hituðu kjöti en getur einnig borist með grænmeti, ávöxtum og vatni sem er mengað af eggjum bogfrymils. Einnig geta egg bogfrymils borist í fólk úr kattasaur eða jarðvegi. Sýking veldur oftast vægum einkennum. Smit er oftast greint með mótefnamælingu en stundum er hægt að sjá blöðrur í lituðum vefjasýnum.

Kettir eru einu þekktu endahýslar bogfrymils. Egg bogfrymils berast með kattarsaur í jarðvegi, vatni og á plöntum í í millihýsla í náttúrunni eins og nagdýr og fugla. Smit getur borist í sauðfé og kýr og önnur stærri dýr gegnum saurmengað hey og fóður. Smit getur borist á milli millihýsla. Þegar egg eru komin í millihýsil þá umbreytast eggin og mynda blöðrur í tauga- og vöðvavef millihýslanna. Smit berst í ketti þegar þeir éta sýktan millihýsil.
Vallarborg

Vallarborg var fjölbýlishús á Ísafirði. Húsið var byggt árið 1920 og rifið árið 1981. Vallarborg stóð á Hrossataðsvöllum og var reist sem félagslegt leiguhúsnæði í eigu Ísafjarðarbæjar. Það voru árið 1920 12 heimili með samtals 81 íbúa.

Í stríðslokin 1918 voru reistar í Ísafjarðarbæ nokkrar íbúðir fyrir verkafólk. Þær voru í raun kofaþyrping og nefndust Hlíðarhús. Það var talið lélegt hús og illa byggt, enda reist úr gömlum viðum eldri húsa utan úr Bolungavík. Hlíðarhús stóð utan við bæinn. Síðan var Vallarborg byggð en það var steinbygging og ein fyrsta blokkin á Íslandi og var húsið fullgerð laust eftir 1920. Vallarborg var byggð á Hrossataðsvelli, sem þá var utan við bæinn og var nafn hússins dregið af staðsetningunni og því hve stórt húsið þótti. Húsið þótti illa byggt hús og óvandað.
Hæ Sámur

Hæ Sámur (enska: "Hey Duggee") er breskir teiknaðir sjónvarpsþættir.