arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Lakýdes

Lakýdes frá Kýrenu var grískur heimspekingur, sem tók við stjórn Akademíunnar í Aþenu af Arkesilási um 241 f.Kr.. Sumir telja að Lakýdes hafi verið upphafsmaður "nýju Akademíunnar" en samkvæmt vitnisburði fornmanna fylgdi hann almennt kenningum Arkesilásar. Hann hélt fyrirlestra í garði sem hét eftir honum og Attalos I frá Pegamon gaf honum. Hann hélt við hefðum Akademíunnar í 26 ár. Hann er sagður hana samið ritgerðir en engin þeirra er varðveitt. Áður en hann dó sagði hann starfi sínu lausu og nemendur hans, Evandros og Telekles, tóku við af honum.

Ýmsar sögur fara að Lakýdesi, sem einkennast öðru fremur af kaldhæðni og þykja ekki sennilegar. Að öðru leyti birtist Lakýdes okkur sem fágaður maður, vinnusamur og góður ræðumaður. Samkvæmt Aþenajosi (x. 438) og Díogenes Laertíosi (iv. 60) dó hann vegna ofdrykkju, en lofræða Evsebíosar ("Praep. Ev." xiv. 7) um hann gerir söguna tortryggilega, því samkvæmt Evsebíosi var Lakýdes í öllu hófsamur maður.
18. júní

18. júní er 169. dagur ársins (170. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 196 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Thomas Hobbes

Thomas Hobbes (5. apríl 1588 – 4. desember 1679) var enskur heimspekingur. Bók hans, "Leviathan", sem kom út 1651, lagði línurnar fyrir vestræna stjórnmálaheimspeki.

Þótt Hobbes sé í dag best þekktur stjórnmálaheimspeki sína fékkst hann þó við ýmis önnur efni innan heimspekinnar, meðal annars siðfræði og þekkingarfræði, og einnig fékkst hann við sagnfræði og vísindi, til dæmis rúmfræði. Aukinheldur hefur greinargerð Hobbes fyrir mannlegu eðli sem samvinnu manna í sína eigin þágu reynst lífseig hugmynd innan heimspekilegrar mannfræði.
1. júlí

1. júlí er 182. dagur ársins (183. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 183 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Gullna hindin

Gullna hindin var enskt galíon, þekktust sem flaggskip Francis Drake sem hann sigldi á umhverfis jörðina 1577-1580. Upphaflega hét skipið "Pelíkaninn", en Drake endurnefndi það rétt áður en hann lagði inn í Magellansund, í höfuðið á Sir Christopher Hatton, sem hafði fjármagnað ferðina og sem hafði gullinn hjört í skjaldarmerki sínu.

Tvær eftirlíkingar eru af skipinu; ein í Southwark í London og önnur í hafnarbænum Brixham í Devonskíri.
Skoruþörungar

Skoruþörungar (fræðiheiti: "Dinophyceae") eru stærsti flokkur svipuþörunga. Þessir þörungar mynda þörungablóma við strendur þegar líður á sumar og sumar tegundir þeirra eru helsta ástæðan fyrir hættulegum eiturefnum í skelfiski eins og kræklingi.

Útlit.

Einkenni í útliti þessara einfrumu þörunga eru tvær skorur sem liggja í kross þvert yfir frumuna. Önnur skoran, þverskoran, nær umhverfis alla frumuna, en hin, langskoran, er misjöfn eftir tegundum. Skoruþörungar hafa tvær mis langar svipur og liggja þær hvor í sinni skorunni. Svipan í langskorunni er að jafnaði meira áberandi.

Nokkurskonar brynja umlykur margar tegundir skoruþörunga. Hún getur verið hornótt og er samsett úr nokkuð þykkum plötum. Þeir þörungar sem hafa þetta útlit eru oft kallaðir hornþörungar eða brynþörungar (Dinophyceae). Aðrar tegundir eru nánast berar og getur lögun þeirra verið breytileg.

Í flestum tilvikum er kjarni skoruþörunga áberandi. Frumurnar sjálfar eru í ýmsum litum og sumar jafnvel rauðar. Í þörungablóma er oft talað um blóðsjó vegna litarins. Grænukornin í þeim eru yfirleitt gulbrún, en sumar tegundir hafa engin grænukorn (Dinoflagellata). Þær geta neytt fastrar fæðu og flokkast því oft með dýrum. Sumir skoruþörungar hafa rauðan augndíl.

Flokkun.

Skoruþörungar eru flokkaðir eftir sköpulagi en taldir vera af samsíða þróunarlínum. Þeir hópar sem eru með hulu eru flokkaðir í fjóra ættbálka eftir því hvernig brynplötur þeirra raðast.

Ættbálkar (auk ýmissa ættkvísla) skoruþörunga sem eru án hulu eru taldir vera fjölstofna (þ.e. tilheyra ólíkum þróunarlínum).

Heimkynni.

Skourþörunga má finna bæði í sjó og vötnum, þó meira sé um þá í sjó. Þeir búa oft í samlífi eða jafnvel í samhjálp með öðrum sjávardýrum, þar á meðal kóraldýrum og svömpum.

Þörungablómi.

Skoruþörungar eru meðal þeirra svifþörunga sem mynda svokallaðan þörungablóma við strendur og í fjörðum á vorin, sumrin og svo aftur á haustin. Mjög mikill þörungablómi getur litað vötn og sjó í rauðum eða brúnum lit. Þetta er oft kallað mor eða bljóstjór og skapast vegna gríðarlegs fjölda þörunga á viðkomandi svæði.

Skelfiskeitrun.

Vissar tegundir skoruþörunga geta valdið matareitrun í mönnum vegna neyslu á skelfiski. Meðal þeirra eitrana sem menn geta veikst af er svokölluð DSP (Diarrhetic shellfish poisoning) eitrun. Eitrunin á sér stað þegar menn neyta skelfiskt sem nærst hefur á þörungunum með þeim afleiðingum að eitur safnast upp í þeim. Þetta gerist aðeins ef mikið magn þörunga er í sjó á svæðinu. DSP eitrun veldur ógleði og uppköstum, niðurgangi og verkjum í kviði. Veikindin ganga yfirleitt yfir á þrem sólarhringum, en þó er talið að í um 15% tilvika valdi hún dauða.
Karl Jaspers

Karl Theodor Jaspers (23. febrúar 1883 – 26. febrúar 1969) var þýskur geðlæknir og heimspekingur, sem hafði mikil áhrif á nútímaguðfræði, -geðlæknisfræði og heimspeki.
Frummaður

Frummaður í venjulegum skilningin eru fremdardýr sem augljóslega líkjast mönnum, allt frá górillum til undirtegunda manna (fræðiheiti "homo") sem komu á undan Homo sapiens sapiens.
Detroit

Detroit er fjölmennasta borgin í Michigan-fylki. Detroit var upphaflega borg viðskipta, menningar, fjármála og vöruflutninga, og heimili 5,2 milljóna manna (2010). Hún var stofnuð 24. júlí, 1701 af franska landkönnuðinum Antoine Laumet de La Mothe, sieur de Cadillac. Í Detroit voru framleiddar vélar, eldavélar, vindlar, lyf og matur. Umhverfi borgarinnar hentaði bílaiðnaðinum mjög vel. Detroit er við Vötnin miklu og hafði því greiðan aðgang að ýmsu sem iðnaður þurfti til að þrífast. Einnig var borgin nálægt mestu kola-, járn- og koparnámum Bandaríkjanna.

Bílaiðnaður.

Árið 1903 stofnaði Henry Ford, Ford Motor Company. Ford og aðrir bílaframleiðendur á borð við William C. Durant, Dodge-bræður, Packard og Walter Chrysler sköpuðu mikla atvinnu fyrir vinnuþyrsta Bandaríkjamenn og gerðu Detroit að höfuðborg bílaframleiðslu í landinu. Ford náði strax forystu í samkeppni þessara bílaframleiðanda og má segja að ástæðan fyrir því hafi verið eftir að Ford Motor Company gaf út Model T árið 1908, sem hafði áhrif á útlit og notkun bíla um allan heim líklegast vegna einfaldleika síns. Model T var mjög ódýr og eftir 1920 höfðu meirihluti ökumanna í Bandaríkjunnum lært á keyra á slíkum bíl.

Eftir tilkomu allra þessara verksmiðna voru stofnuð mikið af atvinnusamtökum til að bæta hag verkamanna. Laun hækkuðu og mönnum bauðst að fara á eftirlaun. Árið 1914 tilkynnti Ford svokallaðan 5-dollar day þar sem starfsmenn fengu borgaða $5 ($120 í dag), sem hækkaði laun starfsmanna um helming. Átta árum síðar kynnti Ford Motor Company svo til sögunnar breytta vinnutíma þar sem menn unnu 8 klukkustundir á dag, 40 klukkustundir á viku sem gerði Detroit að mjög heillandi borg fyrir nýja ameríkana í atvinnuleit. Há laun starfsmanna Ford Motor Company fréttust út meðal íbúa Detroit og ollu miklum rasisma í borginni.

Mikil hluti starfsmanna voru mexíkanar og svertingja frá suðurríkjunum. Þetta fór ekki vel í hvíta Bandaríkjamenn og í kringum 1920 var borgin orðin virkur liður í Ku Klux Klan, félagssamtök sem höfðu það að leiðarljósi að hvíti maðurinn væri yfirráðandi. Verksmiðjurnar sköffuðu vinnu en ekki húsnæði. Það varð til þess að hvíti íbúar Detroit þvinguðu svarta íbúa til þess að safnast saman í litlar blokkir í Norðurhluta Detroit. Þessi svokölluðu ghetto voru dapur og óheilbrigður staður til að lifa á.

Um miðja 20.öld vann einn af hverjum 6 Bandaríkjamönnum í bílaiðnaði. Í ljósi þess að bílaiðnaðurinn veitti lang flestum verkamönnum í Detroit vinnu þá var það kjörið skotmark fyrir verkalýðsfélögin. Í kreppunni fóru starfsmenn í verksmiðjum General Motors og Chrysler í verkfall vegna lélegra launa. Ford vildi ekkert með þessi verkalýðsfélög hafa og réð öryggisgæslu til þess að forðast þessi félög. Þetta leiddi til mikilla kjaradeila. Niðurstaðan varð sú aðgerðir voru kjarasamningar sem gerðu þá sem unnu í bílaiðnaðinum að þeim tekjuhæstu í landinu meðal verkamanna.

Á 9. áratug 20. aldar var kreppa í bílaiðnaðinum og fjöldi fólks varð atvinnulaust.

Íþróttir.

Detroit hefur sótt 7 sinnum um Sumarólympíuleikana en aldrei fengið að halda þá.
Karneades

Karneades (um 214 í Kýrenu á Norður-Afríku – 129 f.Kr.) var efahyggjumaður og fyrsti heimspekingurinn til að lýsa yfir að viðleitni frumspekinga, sem leituðust við að uppgötva skynsamlega merkingu í trúarlegum skoðunum, væri fánýt og til einskis. Um árið 159 f.Kr. hafði hann hafist handa við að hrekja allar kreddukenningar (allar kenningar sem ekki voru efahyggjukenningar), einkum kenningar stóumanna og jafnvel kenningar epikúringa, sem efahyggjumenn höfðu áður hlíft.

Karneades var akademískur efahyggjumaður. Það er að segja, hann tilheyrði Akademíunni, sem var á hans tíma efahyggjuskóli. Karneades hélt skólanum áfram á þeirri línu. Virðing hans og kennivald var svo mikil að eftir andlát hans fannst akademingum mikilvægara að túlka og verja skoðanir hans en Sókratesar og Platons. Hann samdi engin rit en lét nemendum sínum (t.d. Kleitomakkosi) eftir að þræta um raunverulegt heimspekilegt inntak röksemdafærslna hans.

Kenning Karneadesar, jafnvel í fáguðustu útgáfu sinni, fjallar einungis um huglæga birtingu sannleikans. Venjulega hefur hún verið talin líkindahyggja. Karneades ályktaði að reynsla byggð á skynjun, sem er sennilegri en allt annað, sé sú sem við byggjum á þegar við myndum okkur skoðanir sem er okkur mikilvægt. (sjá, Long &amp; Sedley, "The Hellenistic Philosophers").

Karneades mun hafa verið fyrstur til að greina á milli rökfræðilegrar nauðhyggju, þekkingarfræðilegrar nauðhyggju og orsakanauðhyggju.
1464

Árið 1464 (MCDLXIV í rómverskum tölum)
Kabúl

Kabúl er höfuðborg Afganistan. Íbúafjöldi er talinn vera 4,6 milljónir árið 2021. Borgin er í 1.807 metra hæð yfir sjó, og er hægt að ferðast frá henni til Tadsjikistan í veggöngum. Nafn sitt dregur borgin af ánni sem um hana rennur en ekkert er vitað með vissu um uppruna þess heitis þó nokkrar tilgátur séu uppi.
9. júlí

9. júlí er 190. dagur ársins (191. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 175 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
1413

Árið 1413 (MCDXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Belgsegl

Belgsegl eða spinnaker er sérstök gerð af segli til að sigla undan vindi (lens). Belgsegl eru þríhyrnd, stór og belgmikil, yfirleitt úr léttum nælonefnum, og er beitt fyrir framan bátinn, hengt í siglutoppinn. Yfirleitt er notað léttur útleggjari út frá mastrinu að neðanverðu til að halda kulborðshorni belgseglsins úti og stilla það miðað við vindátt. Þau skiptast í samhverf og ósamhverf belgsegl (gennaker).
1471

Árið 1471 (MCDLXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Vodafone

Vodafone Group er breskt farsímafyrirtæki með höfuðstöðvar í Newbury, Berkshire, Englandi. Fyrirtækið er stærsta farsímafyrirtæki heimsins, sé miðað við veltu, og starfar í 27 löndum. Fyrirtækið á jafnframt samvinnu við önnur fyrirtæki (án þess að eiga hlut í þeim) í 32 löndum. Nafn fyrirtækisins stendur fyrir VOice-DAta-Fax-Over-NEt.
Egða

Egða (danska: "Ejderen"; þýska: "Eider") er fljót sem myndar söguleg landamæri milli hertogadæmanna Slésvíkur og Holsetalands. Á miðöldum markaði áin landamæri Danmerkur og Þýskalands.

Egða er um 180 kílómetra löng og er lengsta fljót í þýska sambandsríkinu Slésvík-Holtsetalandi. Upptök hennar eru sunnan við Kíl og þaðan rennur hún bugðótta leið út í Norðursjó. Hún rennur í gegnum bæina Bordesholm, Kíl, Rendsborg, Friedrichstadt og Tönning. Á 110 kílómetra kafla er hún skipgeng þar eð hún er hluti af Egðuskurðinum og Kílarskurðinum.
1460

Árið 1460 (MCDLX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Emma Watson

Emma Charlotte Duerre Watson (fædd 15. apríl 1990) er bresk leikkona sem best er þekkt fyrir hlutverk sitt sem Hermione Granger í kvikmyndunum um Harry Potter.

Ævi.

Æska.

Emma er hið eldra af tveimur börnum Chris og Jacqueline Watson, sem bæði eru lögfræðingar, en þau eru nú skilin. Emma á yngri bróður sem heitir Alex. Sem ung stelpa gekk hún í Dragon School, undirbúningsskóla í Oxford. Árið 2003 var hún komin í Headington School, stúlknaskóla sem einnig er staðsettur í Oxford.

Áður en Emma fór að leika í Harry Potter-myndunum hafði hún litla reynslu af leiklist, en sú reynsla sem hún hafði samanstóð einungis af aðalhlutverkum í skólaleikritum, meðal annars í "Arthur: The Young Years" og "The Happy Prince". Af öðru skólatengdu sem hún tók þátt í má nefna Daisy Pratt-ljóðakeppnina, þar sem hún vann fyrstu verðlaun fyrir hennar árgang sjö ára gömul.

Ferill.

Emma var valin til að leika Hermione Granger tíu ára gömul og var ellefu ára árið 2001 þegar fyrsta mynd hennar, "Harry Potter og viskusteinninn", kom út. Síðan hefur hún leikið í öllum framhaldsmyndunum: "Leyniklefanum" (2002), "Fanganum frá Azkaban" (2003),"Eldbikarnum" (2004)., "Fönixreglunni"(2006) og "Blendingsprinsinum" (2008).

Aðdáendur Harry Potter-bókanna hafa tjáð skiptar skoðanir um túlkun Emmu á Hermione: sumir telja hana smellpassa í hlutverkið; aðrir telja að hún nái ekki að sýna veikleika Hermione og segja að hún sé „of snoppufríð“ fyrir hlutverkið — nokkuð sem sumir kvikmyndagagnrýnendur taka undir — en í bókunum er Hermione lýst sem „plain“, þ.e. hvorki „fallegri“ né „ljótri“. Eitthvað er kvartað um að hún leggi of mikla áherslu á setningar sínar og hreyfi augabrúnirnar í sífellu. Persónuleiki Hermione hefur hins vegar breyst lítillega í meðför leikstjóranna en sumir aðdáendur sagnanna kvarta yfir þeim breytingum sem það veldur í samskiptum aðalpersónanna þriggja.

Fimmtán ára gömul varð Emma yngsta leikkonan til að komast á forsíðu tímaritsins "Teen Vogue".

Verðlaun.

Tilnefnd:

Vann:

Kvikmyndir.

Beuty and the beast (2017)

Belle
14. öldin

14. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1301 til enda ársins 1400.
Engey (Kollafirði)

Engey er næststærsta eyjan í Kollafirði á eftir Viðey. Þar er nú viti sem var reistur árið 1902 en áður fyrr var búið í eynni og var þar oft margbýli. Elstu heimildir um byggð í Engey eru í Njálu. Í eynni var kirkja frá 1379 til 1765. Ríkið keypti eyjuna af síðasta ábúandanum (Sigurði Gíslasyni frá Hamraendum) eftir stríð. Eignarhaldið var síðan flutt til borgarinnar 1978. Engey er 1500 m löng, 400 metra breið og um 0,4 km2 að flatarmáli.

Á 19. öld voru skipasmiðir úr Engey þekktir og svokallað Engeyjarlag á bátum varð algengasta bátalagið um allan Faxaflóa. Fremstur þessara skipasmiða var Kristinn Magnússon, sem smíðaði 220 skip og báta á árunum 1853-1875. Hann þróaði einnig seglabúnað sem varð almennur á Faxaflóasvæðinu og stundaði þilskipaútgerð í félagi við Geir Zoëga og fleiri. Búið var í eynni til 1950. Öll hús í eynni voru brennd árið 1966, enda þá grautfúin og að falli komin.

Við eyjuna er kennd Engeyjarættin, afkomendur Snorra Sigurðssonar ríka, sem bjó mjög lengi í eynni og lést þar hátt á níræðisaldri árið 1841. Til hennar heyrir til dæmis Bjarni Benediktsson, sem var forsætisráðherra frá 1963 til 1970, Björn Bjarnason, fyrrverandi ráðherra og Ragnhildur Helgadóttir fyrrverandi ráðherra.

Nokkrar hernaðarminjar eru í Engey en á árum heimsstyrjaldarinnar síðari voru þar reist virki til að verja innsiglinguna í Reykjavíkurhöfn. Þar er meðal annars neðanjarðarstjórnstöð. Minjarnar þar eru betur varðveittar en víða annars staðar vegna þess að eyjan fór í eyði fljótlega eftir að stríðinu lauk.

Í sveig út frá suðurodda eyjarinnar liggur langt sker, Engeyjarboði, sem sjór rétt flýtur yfir á fjöru. Ljósbauja gegnt Reykjavíkurhöfn merkir enda boðans.

Síðasta fjölskyldan sem bjó í Engey var fjölskylda Valdemars Guðmundssonar og Öllu konu hans. Alla var gælunafn. Börnin þeirra eru Guðmundur Valdimarsson, Björn sonur Öllu, Haraldur sonur hjóna Ragna og Sigurður alsystkyn Halla.þau fluttu í land 1958 og varð Valdemar yfirfangavörður á Skólavörðustíg 9 fram yfir 1976. Þess má til gamans geta að Valdi lék í mynd Óskars Gíslasonar Bakkabræður ásamt Skarphéðni Össurarsyni föður Össurar.
1431

Árið 1431 (MCDXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Helsingjaeyri

Helsingjaeyri (danska: Helsingør) er bær á austurströnd Sjálands í Danmörku með um 63.000 íbúa (2018). Bærinn stendur við Eyrarsund þar sem sundið er grennst milli Sjálands og Helsingjaborgar á Skáni í Svíþjóð. Bílferja gengur milli bæjanna. Elstu heimildir um bæinn eru frá 1231 en hann fékk kaupstaðarréttindi 1426 frá Eiríki af Pommern um leið og Eyrarsundstollurinn var settur á og virkið Krókurinn reist og síðar Krúnuborgarhöll.

Ólafskirkjan er elsta bygging bæjarins, en þar var Dietrich Buxtehude m.a. organisti um tíma.
Egill Einarsson

Egill Einarsson (fæddur 13. maí 1980), betur þekktur sem Gillzenegger, Gillz eða DJ Muscle Boy, er íslenskur fjölmiðlamaður, hnakki, tónlistarmaður, fyrirsæta, vaxtarræktargarpur, útvarpsmaður, grínisti og leikari.

Ferill.

Egill hefur starfað við ýmsa fjölmiðlun, meðal annars sem pistlahöfundur hjá "Bleiku og bláu" og sem útvarpsmaður á útvarpsstöðinni KissFM en hann er líklega þekktastur fyrir sjónvarpsþátt sinn á sjónvarpsstöðinni Sirkus og bók sína, "Biblíu fallega fólksins". Í bókinni leggur hann línurnar fyrir þá sem langar til að tilheyra hópi „fallega fólksins“. Egill var í hljómsveitinni Merzedes Club sem tók þátt í undankeppni Eurovision árið 2008. Egill var meðhöfundur símaskrárinnar 2011 sem gefin er út af fyrirtækinu Já. Hann skrifaði einnig vikulega pisla í DV á árunum 2005 og 2006. Árið 2009 var hann ráðin á Stöð 2 og gerði þætti eins og Auddi og Sveppi (2009), Ameríski draumurinn (2010) og Mannasiðir Gillz (2011). Árið 2014 frumsýndi hann sína eigin kvikmynd, Lífsleikni Gillz. Frá 2011 hefur hann verið einn af þremur umsjónarmanna útvarpsþáttarins FM95BLÖ. Árið 2021 lék hann eitt aðalhlutverkið í kvikmyndinni Leynilögga.
Kristján 6.

Kristján 6. (30. nóvember 1699 – 6. ágúst 1746) tók við sem konungur Dansk-norska ríkisins við lát föður síns Friðriks 4. 12. október 1730. Hann er þekktastur fyrir að hafa innleitt vistarbandið í Danmörku vegna þrýstings frá landeigendum sem skorti vinnuafl á tímum efnahagslegrar lægðar. Eitt af fyrstu embættisverkum hans var að svipta seinni konu föður síns meirihluta af arfi sínum og senda hana til herragarðsins í Clausholm þaðan sem faðir hans hafði numið hana á brott.

Kristján og drottningin, Sophie Magdalene af Brandenburg-Kulmbach, voru trúuð og aðhylltust píetisma. Kristján lét banna allar skemmtanir á sunnudögum og 1735 gaf hann út helgidagatilskipun þar sem kirkjusókn varð skylda, að viðlögðum refsingum. 1736 gaf hann út tilskipun um að fermingar væru skylda. Hann þótti innhverfur og þunglyndur og hélt sig mest heima við sem gerði hann óvinsælan.

Hann lét reisa margar nýjar byggingar til að undirstrika konungsvaldið svo sem Eremitage og upphafið að Kristjánsborgarhöll. Þessar framkvæmdir voru fjármagnaðar með tekjum af Eyrarsundstollinum en áttu sinn þátt í að veikja efnahagslífið enn frekar. 1736 var Kúrantbankinn, forveri danska seðlabankans, stofnaður.
Kongsberg

Kongsberg er sveitarfélag og borg í Buskerud-fylki í Noregi. Íbúafjöldi er um var 27.000 (2016) og flatarmál sveitarfélagsins er 792 km². Kongsberg er syðsta sveitarfélag fylksins og liggur að Þelamörku og Vestfold. Nágrannasveitarfélög þess eru Flesberg, Øvre Eiker, Hof, Skien, Siljan, Lardal, Notodden og Sauherad.

Í gegnum bæinn rennur áin Numedalslågen.

Saga.

Kongsberg var stofnað af Kristjáni IV árið 1624, en árið áður hafði fundist silfur á staðnum. Konungur kallaði til þýska námumenn og voru námur grafnar inn í bergið á svæðinu. Mikið silfur var unnið allt fram til ársins 1805, en þá var námunum lokað. Vinna í þeim hófst síðan aftur árið 1816 en lokað að alvöru árið 1957.

Í mannfjöldatalningu árið 1764 var Kongsberg annar stærsti bær Noregs, á eftir Björgvin sem þá var stærsti bærinn. Kongsberg fékk kaupstaðarréttindi árið 1802.

Menning.

Í Kongsberg er einkar gott skíðasvæði og Kongsberg Jazz Festival hefur verin haldin á hverju ári síðan 1964.

Vinabæir.

Vinabæir Kongsberg eru:
Höfuðsetning tölfræðinnar

Höfuðsetning tölfræðinnar eða meginmarkgildissetning tölfræðinnar (stundum kölluð höfuðsetning líkindafræðinnar eða einfaldlega höfuðsetningin) er setning í stærðfræði sem segir að dreifing meðaltala slembiúrtaka úr þýði nálgast normaldreifingu því betur sem fleiri úrtök eru tekin (þ.e. þá verður úrtak meðaltalanna stærra).

Setning.

Ef að formula_1 eru óháðar slembibreytur sem fylgja sömu dreifingu, og fyrir hvert þeirra gildir að formula_2 og formula_3, þá gildir:
Múlasni

Múlasni er afkvæmi ösnu og hests. Múlasnar eru oftast ófrjóir vegna þess að þeir eru með 63 litninga, en hross er með 64 og asnar 62. Afkvæmi hryssu og asna heitir múldýr. Karldýr múlasna eru alltaf ófrjó eins og karldýr múldýra. Til er eitt dæmi um að kvenmúlasni hafi átt afkvæmi með asna. Þetta gerðist í Kína 1981. Afkvæmið reyndist vera skringiskepna (Dragon Foal), sem var með litningapör ýmist asni-hestur eða asni-asni, en ekki bara asni-hestur eins og vísindamenn höfðu búist við.
Frímúrarareglan

Frímúrarareglan er alþjóðlegt bræðrafélag sem að eigin sögn byggist á sameiginlegum siðferðisgildum meðlima og trú á æðri máttarvöld. Ekki er vitað um uppruna Frímúrarareglunnar en því hefur verið haldið fram að hún hafi verið stofnuð allt frá tímum byggingar Musteris Salómons konungs og fram á 17. öld. Áætlað er að í dag séu um fimm milljónir félaga, þar af tvær milljónir í Bandaríkjunum og um hálf milljón í Englandi, Skotlandi og Írlandi. Leynd hvílir yfir þeim siðum sem viðhafðir eru á fundum frímúrara og hefur það kallað á margar samsæriskenningar, tortryggni og jafnvel ofsóknir í gegnum tíðina. Sem fyrr segir rekur Frímúrarareglan sögu sína a.m.k. aftur til miðalda en ekki er þekkt hvernig hún varð til þó að margar tilgátur hafi verið settar fram um það.

Samsæriskenningar.

Frímúrarareglan hefur lengi verið alræmd fyrir leyndarhyggju sína, táknfræði og sambönd marga hátt settra reglubræðra sem ná inn í hagkerfi, lagakerfi, stjórnsýslu, listaheim, fjölmiðla og iðnað vestrænna ríkja. Þetta hefur leitt til þess að Frímúrarareglan hefur orðið vinsælt viðfangsefni margra samsæriskenninga í gegnum aldirnar, eitthvað sem reglunni hefur aldrei tekist að losna við þrátt fyrir margar tilraunir til að bæta ímynd sína út á við. Enn sem komið er hefur engum tekist að sanna ásakanir um samsæri eða illvirki frímúrara.

Helsta hráefni samsæriskenningana í kringum Frímúrararegluna kemur frá táknfræði reglunar, sem notast töluvert við þekkt gnóstísk dulspekitákn, en eitt slíkt er hið „Alsjáandi auga“ eða „Auga forsjónarinnar“. Ein vinsælasta samsæriskenningin í samtímanum eru áætluð tengsl Frímúrarareglunar við aðra mun alræmdari, leynilega dulspekireglu sem kallast Illuminati, en sú regla notaðist við svipaða táknfræði. Bæði Illuminati reglan og Frímúrarareglan voru gerðar útlægar í Bæjarlandi af Karli Theódór kjörfursta árið 1784 vegna tortryggni hans á leynimakki reglana.

Kaþólski fræðimaðurinn Léon de Poncins (1897) talar bæði um Frímúrararegluna og Illuminati í ritinu "Launstríðið" (1936), sem gefur aðra sýn á mannkynssöguna sem vettvang dulspekilegs stríðs leynilegra afla sem vilja öðlast vald yfir hugarheimi almennings.

Tengt efni.

Frímúrarareglan á Íslandi