arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Montana

Montana er fylki í norðurhluta Bandaríkjanna. Fylkið dregur nafn sitt af spænska orðinu "montaña" ("fjall").

Landsvæði.

Flatarmál Montana er 380.838 ferkílómetrar og er það 4. stærsta fylki Bandaríkjanna. Montana liggur að Kanada í norðri, Norður- og Suður-Dakóta í austri, Wyoming í suðri og Idaho í vestri. Klettafjöll eru í vesturhluta Montana en sléttur spanna 60% fylkisins. Hæsti tindur fjallanna er Granite Peak (3,901 metrar).

Þjóðgarðar í fylkinu eru Glacier National Park og Yellowstone að hluta. Annað verndað svæði er Little Bighorn Battlefield National Monument.

Skógar þekja 25% fylkisins og þar á meðal: stafafura, degli, lerki, greni, elri, ösp og birki.

Dýralíf er fjölbreytt. Meðal spendýra eru brúnbjörn, svartbjörn, vapítihjörtur, úlfur og stórhyrningur.

Ríksvaldið á 35% af landsvæði Montana.

Samfélag.

Rúm milljón manns búa í Montana (2015). Höfuðborg fylkisins er Helena, en stærsta borg Montana er Billings.

Efnahagurinn er byggður að miklum hluta á landbúnaði; aðallega búfénaði og kornrækt. Aðrar mikilvægar greinar eru olíu- og gasvinnsla, námavinnsla, timburvinnsla og ferðaþónusta. Þjónustugreinar eru einnig mikilvægar.

89.4% íbúa eru hvítir og 6,3% eru af frumbyggjaættum.

Söguágrip.

Frumbyggjar höfðu búið á svæðinu í árþúsundir áður en Evrópumenn komu. Þar voru ættbálkar Blackfoot-, Cheyenne-, Crow- og Assiniboinefrumbyggja. Evrópskir kaupmenn hófu að versla þar með skinn. Svæðið sem nú er Montana var hluti af landi sem keypt var af Bandaríkjunum af Frakklandi árið 1803 (Lousiana-kaupin). Gull og aðrir eðalmálmar fundust á svæðinu upp úr miðri 19. öld og tugþúsundir streymdu þangað. Þá var svæðið hluti af Oregon-territory, Washington-territory og Idaho-territory. Árið 1864 var hins vegar skapað Montana-territory. Á síðari hluta 19. aldar urðu deilur og átök milli hvítra manna og frumbyggjaættbálka vegna landsvæða og auðlinda. Vísundur sem taldi milljónir áður var nær útrýmt. Árið 1882 var lokið við að leggja lestarteina til Kyrrahafsstrandarinnar (Northern Pacific Railroad).

Bandaríska þingið samþykkti Montana sem fylki árið 1889 og varð það þá 41. fylkið. Fólk kom annars staðar að og reyndi fyrir sér í landbúnaði en það gat reynst þeim erfitt m.a. vegna þurrara veðurfars en það var vant og varð fjöldi gjaldþrota. Sveitabýli urðu færri en stærri.

Þegar fyrri heimsstyrjöld braust út kaus þingkonan, Jeanette Rankin frá Montana, á móti stríðsyfirlýsingu Bandaríkjanna. Hún var gagnrýnd í Montana þar sem stuðningur við stríð var mikill. Um 40.000 íbúar fylkisins voru kallaðir í herinn eða buðu sig fram en það var 10% af íbúum Montana á þeim tíma. Líklegt þykir að fjöldi þeirra sem áttu að gegna herskyldu hafi verið misreiknaður. Efnahagur í fylkinu vænkaðist í stríðinu þar sem eftirspurn eftir málmi og fleiru var mikill.

Í síðari heimsstyrjöld voru íbúar Montana einnig með hæst hlutfall manna í hernum en margir ungir menn leituðu þar tækifæra eftir kreppuna miklu og aftur kaus þingmaðurinn Jeanette Rankin gegn stríðsyfirlýsingu í andstöðu við almenningsálitið. Í Kalda stríðinu var Malmstrom-herstöðin í Montana með eldflaugar reiðubúnar ef til átaka kæmi.
Tennessee

Tennessee er fylki í Bandaríkjunum. Það er 109.151 ferkílómetrar að stærð. Fylkið liggur að átta fylkjum: Kentucky og Virginíu í norðri, Norður-Karólínu í austri, Georgíu, Alabama og Mississippi í suðri og Arkansas og Missouri í vestri.

Höfuðborg Tennessee heitir Nashville en Memphis er stærsta borg fylkisins. Íbúar Tennessee eru 6.715.984 (2017).
Missouri

Missouri er eitt af fylkjum Bandaríkjanna. Það liggur að Iowa í norðri, Illinois og Kentucky í austri, Tennessee í suðaustri, Arkansas í suðri, Oklahoma í suðvestri, Kansas í vestri og Nebraska í norðvestri. Flatarmál Missouri er 180.533 ferkílómetrar.

Höfuðborg Missouri heitir Jefferson City en stærsta borg fylkisins heitir Kansas City. Önnur þekkt borg í Missouri er Saint Louis.

Íbúafjöldi fylkisins er um 6,2 milljónir (2020).
Norður-Dakóta

Norður-Dakóta er eitt af fylkjum Bandaríkjanna. Norður-Dakóta liggur að Kanada í norðri, Minnesota í austri, Suður-Dakóta í suðri og Montana í vestri. Norður-Dakóta er 183.112 ferkílómetrar að stærð.

Höfuðborg fylkisins heitir Bismarck en stærsta borgin Fargo. Íbúar fylkisins eru um 762 þúsund (2019).

Í Norður-Dakóta, nánar tiltekið í Mountain-byggð, var fyrsta íslenska kirkjan reist í vesturheimi árið 1884.
Oklahoma

Oklahoma er fylki í Bandaríkjunum. Fylkið liggur að Kansas í norðri, Missouri í norðaustri, Arkansas í austri, Texas í suðri og vestri, New Mexico í vestri og Colorado í norðvestri. Oklahoma er 181.035 ferkílómetrar að stærð.

Höfuðborg fylkisins heitir Oklahoma City og er jafnframt stærsta borg fylkisins. Um 4 milljónir manns búa í fylkinu (2020).
Ásatrúarfélagið

Ásatrúarfélagið er íslenskt trúfélag. Félagið var stofnað sumardaginn fyrsta árið 1972 og viðurkennt af stjórnvöldum sem trúfélag árið eftir. Það varð þar með fyrsta félagið um Ásatrú sem fékk formlega viðurkenningu sem trúfélag. Það byggir á eins konar endurvakningu á norrænni goðafræði, oft kölluð Ásatrú. Rétt er þó að taka fram að nafnið Ásatrú er ekki mjög lýsandi, þar sem „Ásatrú“ inniheldur ekki einungis trú á Æsi, heldur líka önnur goðmögn svo sem Vani. Þess vegna er Ásatrú stundum nefnd „Vor siður“ eða einfaldlega heiðni. Félagsmenn í Ásatrúarfélaginu voru 5.550 í mars 2022, eða um 1,5% þjóðarinnar.

Skipulag.

Æðsti yfirmaður félagsins í trúmálum nefnist Allsherjargoði. Fyrsti Allsherjargoðinn var Sveinbjörn Beinteinsson en hann var Allsherjargoði frá stofnun félagsins til hann lést 24. desember 1993. Núverandi Allsherjargoði er Hilmar Örn Hilmarsson. Sex aðrir goðar eru til staðar, en þeir eru eins konar trúarlegir leiðtogar. Æðsta stjórn félagsins nefnist Allsherjarþing en á því mega sitja allir sjálfráða félagsmenn. Allsherjarþing er haldið síðasta laugardag hvers októbermánaðar. Lögrétta samanstendur af fimm fulltrúum kosnum af Allsherjarþinginu, Allsherjargoða og einum öðrum goða sem goðarnir velja úr sínum hópi. Lögrétta fer með stjórn félagsins á milli Allsherjarþinga.

Blót og önnur trúmál.

Ásatrú byggir að miklu leyti á fornri norrænni goðafræði og styðst því við rit svo sem Eddukvæði og Snorra-Eddu. Einn kjarnanna í trú Ásatrúarmanna er hringrás sköpunar og eyðingar, að heimurinn hafi aldrei orðið til úr engu og muni aldrei verða að engu, heldur haldi hann áfram að verða til og eyðast. Ásatrúarfélagið heldur fjögur höfuðblót yfir árið. Þau eru: Á fyrsta vetrardegi (upphaf nýs árs að fornu), á jólum (við sólhvörf), sumardaginn fyrsta og á fimmtudegi í tíundu viku sumars. Auk þess er haldið árlegt þorrablót á bóndadegi og vættablót í hverjum landsfjórðungi á fullveldisdegi Íslendinga.

Hof Ásatrúarfélagsins.

Félagið fékk úthlutað lóð í sunnanverðri Öskjuhlíð árið 2008 og hugðist byggja þar hof. Framkvæmdinni hefur margsinnis verið frestað og hefur staðið yfir frá 2015.

Fjölgun félaga.

Hér er tafla um fjölgun félaga í prósentum í félaginu frá árinu 2002.
Adríahaf

Adríahaf er hafsvæði sem liggur norður úr Miðjarðarhafi milli Appennínaskagans og Slóveníu, Króatíu, Svartfjallalands og Albaníu. Það er um 800 km langt og nær yfir um 132 þúsund km² svæði.

Adríahaf tengist Jónahafi um Otrantósund.

Helstu fljót sem renna í hafið eru ítölsku fljótin Pó og Adige.

Nafnið er talið dregið af nafni abrútsísku borgarinnar "Hadria" (nú Atri) eða feneysku borgarinnar Adria.

Í Adríahafi eru

Eftirfarandi borgir standa við Adríahaf:
Borgríki

Borgríki er (yfirleitt sjálfstætt) ríki undir borgarstjórn einhverrar borgar. Borgríki voru algeng í fornöld. Stundum sameinuðust nokkur borgríki í bandalag undir hákonungi. Í sumum tilfellum mynduðust slík bandalög eða veldi við sigra í hernaði (s.s. Mýkena og Rómaveldi), en í öðrum tilfellum við friðsamlega sáttmála milli sjálfstæðra ríkja (Pelopsskagabandalagið).

Á miðöldum voru borgríki algengust á Norður-Ítalíu og í Þýskalandi. Hansasambandið var t.d. öflugt verslunarbandalag nokkurra borgríkja í Norður-Þýskalandi.

Nútímaborgríki.

Stundum er talað um Makaó og Hong Kong sem borgríki, þótt þau séu í raun sérstök sjálfstjórnarsvæði innan Alþýðulýðveldisins Kína.
Desember

Desember eða desembermánuður er tólfti og síðasti mánuður ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. Hann er nefndur eftir latneska töluorðinu "decem" sem þýðir tíu (enda oft skrifaður Xber á latínu). Desember var tíundi mánuðurinn í latneska dagatalinu, en janúar og febrúar voru 11. og 12. mánuður ársins, sem þá hófst 1. mars.
Galdramál

Galdramál eru dómsmál þar sem einhver eða einhverjir hafa verið ákærðir fyrir galdra í landi þar sem notkun galdurs, svartagaldurs eða töfralækninga er bönnuð eða háð skilyrðum.

Í Evrópu var galdur refsivert athæfi snemma á nýöld og á 17. öld kom upp um allan heim nokkurs konar fár þar sem ofsóknir gagnvart meintum galdranornum og galdramönnum náði hámarki.

Á Íslandi er almennt sagt að brennuöld hafi hafist með þremur aftökum fyrir galdra í Trékyllisvík árið 1654 og staðið til 1683 þegar síðasti galdramaðurinn var brenndur í Arngerðareyrarskógi við Djúp.
Mótsögn

Mótsögn er setning, orðræða eða hugsun, sem í senn heldur einhverju fram og mótmælir því í sömu andrá. Hugtakið merkir að eitthvað stangast á. Hægt er að stangast á við eitthvað annað en það merkir að mismunandi niðurstöður eru á nákvæmlega sama hlutnum en síðan er hægt að vera í mótsögn við sjálfan sig en þá er það sama persónan sem kemur með þessar mismunandi niðurstöður á því sama. Ef það eru t.d. tvær bækur og önnur þeirra segir að 2 + 2 = 5 en hin segir 2 + 2 = 3, í því tilviki er sagt að bækurnar séu í mótsögn við hvor aðra. En hins vegar ef þessar niðurstöður væru í sömu bókinni, þá væri bókin í mótsögn við sjálfa sig. Þótt það komi tvær mótsagnir, þá þarf ekki endilega að þýða að önnur þeirra sé sönn ef hin er það ekki, þær gætu báðar verið rangar.

Hægt er að leiða út svokallaða "óbeina sönnun" með því að fullyrða sem svo að ef formula_1 þá formula_2 (ef yrðingin formula_1 er sönn þá er yrðingin formula_2 sönn) og gera ráð fyrir að formula_1 sé sönn en formula_2 ósönn. Þessar forsendur myndu þá leiða til fjarstæðu eða mótsagnar við eitthvað sem við álítum vera satt (t.d. formula_1 eða jafnvel að formula_8). Með öðrum orðum að ef formula_2 er ósönn þá er eitthvað annað (sem við gerum ráð fyrir að sé satt) ósatt líka. Þetta stenst ekki, og þá hefur verið sannað að formula_2 sé sönn þegar formula_1 sé sönn.

Ein frægasta mótsögn í stærðfræðisönnun allra tíma er sönnun Evklíðs á því að talan formula_12 sé óræð tala (þ.e. ómögulegt að skrifa hana sem brot).

Þegar mótsagnir koma á yfirborðið, þá er hægt að fara eftirfarandi leiðir:
Delaware

Delaware er fylki á austurströnd Bandaríkjanna. Fylkið liggur að Maryland í suðri og vestri, Pennsylvaníu í norðri, og Delaware flóa og Atlantshafi í austri. Delaware fljót greinir að fylkin Delaware og New Jersey í norðaustri. Rhode Island er eina fylki Bandaríkjanna sem er minna en Delaware.

Fylkishöfuðborgin er Dover en stærsta borgin er Wilmington. Delaware er 6.447 ferkílómetrar að stærð. Í fylkinu búa tæplega 980 þúsund manns (2020).
Glymur

Glymur er næsthæsti foss Íslands, alls 198 metra hár. Hann er í Botnsá í Botnsdal í Hvalfirði. Botnsá kemur úr Hvalvatni en það er hraunstíflað vatn og annað dýpsta vatn landsins, um 160 m djúpt. Við botn dalsins er móbergsfjallið Hvalfell er hlóðst upp í gosi undir jökli á ísöld og stíflaði dalinn sem áður var mun lengri svo að þar varð til djúp kvos og þar er Hvalvatn. Glymur var lengi hæsti foss landsins en það breyttist árið 2007 þegar Morsárfossar komu undan Vatnajökli.

Fara þarf með gát þegar gengið er að fossinum, en að honum liggja þrjár gönguleiðir. Erfitt er að sjá allan fossinn frá gilbörmunum. Mun betra útsýni fæst ef gengið er upp með ánni að suðaustan og má þar sjá allan fossinn af tveimur bergsnösum, en leiðin er ekki fyrir lofthrædda. Sjálf gangan tekur um 2 klst.

Sögur og sagnir.

Nafn fossins kemur af þjóðsögu er segir að álfkona hafi breytt manni sem sveik hana í tryggðum í hvalinn "Rauðhöfða". Þá hafi Rauðhöfði tekið að granda bátum í Faxaflóa. Í Hvalfirði fórust með einum bátnum tveir synir prestsins í Saurbæ. Þá hafi presturinn, sem orðinn var gamall og blindur, gengið niður að sjávarmáli og tyllt staf sínum í hafið. Rauðhöfði kom syndandi og teymdi presturinn hann upp eftir Botnsá. Þegar komið var í gljúfrið þar sem fossinn dettur á að hafa verið svo þröngt að jörðin hafi hrist og drunur hljómað, og af því dregur Glymur nafn sitt. Rauðhöfði endaði í Hvalvatni og er sagt að hann hafi sprungið af áreynslunni.
Konungur

Konungur er þjóðhöfðingi í konungsríki, sem hlotið hefur tign sína í arf eða verið tekinn til konungs af þjóðinni eða þingi hennar. Konungur þjónar (eða ríkir yfir) þjóð sinni ævilangt, nema því aðeins að hann segi af sér eða sé settur af með einhverjum hætti. Konungstign gengur að jafnaði í arf til elsta sonar, en allnokkur ríki hafa samþykkt breytingu þess efnis að elsta barn konungsins hljóti tignina, hvors kynsins sem það kann að vera.
Hulda

Hulda getur átt við:
Skyrgámur

Skyrgámur (eldra heiti: Skyrjarmur) er áttundi jólasveinninn kallaður sem kemur til manna, þann 19. desember, samkvæmt þeirri röð sem birt er í Þjóðsögum Jóns Árnasonar frá 1862.

Skyrgámi þótti skyr afskaplega gott og stalst gjarnan í skyrtunnuna og hámaði í sig þangað til hann stóð á blístri.

Um hann kvað Jóhannes úr Kötlum:
5. öldin

5. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 401 til enda ársins 500.
1552

Árið 1552 (MDLII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1587

Árið 1587 (MDLXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Piet Hein

Piet Hein (16. desember 1905 - 17. apríl 1996) var danskt skáld, uppfinningamaður og stærfræðingur. Hein notaði leyninafnið "Kumbel" (sem er forndanskt orð sem merkir "legsteinn").

Ljóð Heins, sem hann kallaði "Gruk", eru heimsfræg. Flest þeirra eru skrifuð á dönsku en mörg hafa verið þýdd á önnur tungumál. Gruk eru stutt sposk ljóð, oft ásamt teikningum, sem sameina gleði og sorg, myrkur og ljós. Samanlagt urðu þau milli 7- og 9.000. Eitt það fyrsta og þekktasta er:

Hein er einnig þekktur fyrir flatarmálsmyndir, m.a. súperellipsuna. Hann skapaði einnig súpereggið, sem sjá má hjá Egeskov-kastala á Fjóni.

Sem stærðfræðingur hafði Hein mikinn áhuga á spilum. Hann bjó m.a. til spilið Hex árið 1942, upphaflega kallað Polygon.

Bækur.

Hein gaf út yfir 60 bækur, Hér eru nokkrar þeirra fyrstu:
Kanchō

Kanchō er nokkurskonar leikur eða bragð sem notað er í Japan af skólakrökkum. Bragðið felst í því að taka saman höndum en láta vísifingurnar standa úti og reyna að pota þeim upp á milli rasskinnana á einhverju óaðvitandi. Þetta háttalag líkist því sem stundum er kallað að bróka (þekkist allavega í Norður-Ameríku og á Íslandi).
Þorláksmessa

Þorláksmessa, sem er þann 23. desember, er haldin til minningar um Þorlák hinn helga Þórhallsson biskup í Skálholti. Hann lést 23. desember 1193 og var þessi messudagur tekinn upp honum til heiðurs og lögleiddur 1199.

Þorláksmessa á sumri.

Þorláksmessa á sumri er 20. júlí og var lögleidd 1237 til að minnast þess að þann dag 1198 voru bein Þorláks tekin upp til að nýtast til áheita. Var sumarmessa þessi ein mesta hátíð ársins á Íslandi fyrir siðaskipti.

Útnefning Þorláks sem dýrlingur.

Jóhannes Páll páfi II útnefndi Þorlák verndardýrling Íslands með tilskipun 14. janúar 1984 og er hann um leið verndari Kristskirkju í Reykjavík. Þorlákur er eini íslenski dýrlingurinn í kaþólskri trú sem hefur hlotið staðfestingu páfa.

Þorláksmessa á okkar tímum.

Á seinni tímum hefur Þorláksmessa orðið hluti af jólaundirbúningnum. Margir ljúka við að skreyta hús og híbýli og aðrir hafa þann sið að skreyta jólatréð á þessum degi. Á Þorláksmessukvöld í Reykjavík hefur skapast sú hefð að ganga friðargöngu niður Laugarveginn.

Á Vestfjörðum er vaninn að borða kæsta skötu á Þorláksmessu en sá siður hefur á síðustu árum orðið algengur um allt land.
1193

Árið 1193 (MCXCIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
1444

Árið 1444 (MCDXLIV í rómverskum tölum)
Humlaætt

Humlaætt eða hampætt (fræðiheiti: "Cannabaceae") er ætt blómplantna sem inniheldur sjö ættkvíslir, þar á meðal hinar þekktu ættkvíslir kannabis og humal.
24 stundir

24 stundir var íslenskt dagblað sem kom fyrst út 6. maí 2005 en hét þá Blaðið. Nafninu var breytt í 24 stundir 9. október 2007 og blaðið kom síðast út 9. október 2008. 24 stundum var dreift á heimili um allt land endurgjaldslaust. Útgefandi "24 stunda" var Árvakur hf.

Ritstjórar 24 stunda voru:

Útgefandi.

Útgáfufélag "24 stunda" var Árvakur hf. 24 stundir hétu áður Blaðið en það var stofnað af Karli Garðarssyni, Sigurði G. Guðjónssyni og Steini Kára Ragnarssyni sem áttu bróðurpart hlutafjár við stofnun. Í desember 2005 keypti Árvakur - útgáfufélag Morgunblaðsins 50% hlutafjár í Ári og Degi og keypti síðan félagið að fullu 2007.
Daníel

Daníel getur átt við:
Ögmundur Jónasson

Ögmundur Jónasson (f. 17. júlí 1948 í Reykjavík) er alþingismaður og fyrrum innanríkisráðherra.

Ögmundur er sagnfræðingur að mennt og sat sem þingmaður Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs. Ögmundur var heilbrigðisráðherra í fyrstu tveim ríkisstjórnum Jóhönnu Sigurðardóttur, frá 1. febrúar 2009 og til 1. október. Hann sagði af sér ráðherradómi vegna ágreinings innan ríkisstjórnarinnar um Icesave-málið. Hann sagði af sér formennsku BSRB fyrir ársfund BSRB haustið 2009. Ögmundur er yfirlýstur andstæðingur inngöngu Íslands í Evrópusambandið eins og margir samflokksmenn hans.

Ögmundur varð ráðherra að nýju 2. september 2010, tæpu ári eftir að hann sagði af sér vegna Icesave-málsins og tók sæti sem dómsmála- og samgönguráðherra í aðdraganda þess að nýtt innanríkisráðuneyti varð til með sameiningu dóms- og mannréttindaráðuneytis og samgönguráðuneytis. Ögmundur lýsti því yfir í aðsendri grein í Morgunblaðið um miðjan janúar 2012 að hann myndi styðja tillögu um að vísa mál Landsdóms gegn Geir Haarde frá sökum þess að ekki væri rétt að einn maður væri látinn sæta ábyrgð fyrir hrunið. Það þótti nokkuð umdeilt að innanríkisráðherra skyldi með þessum hætti hlutast um dómsmál sem að öllu jöfnu teldist fara á svig við þrískiptingu ríkisvaldsins.

Ferill.

Hann útskrifaðist sem stúdent frá menntaskólanum í Reykjavík 1969 og lauk MA-prófi í sagnfræði og stjórnmálafræði frá háskólanum í Edinborg 1974. Hann hefur verið stundakennari við Háskóla Íslands síðan 1979 og var formaður BSRB 1988-2009 (sinnti því starfi ásamt þingmennsku).

Ögmundur var kjörinn á Alþingi sem óháður frambjóðandi á lista Alþýðubandalagsins, sat sem slíkur 1995-1998, var formaður þingflokks Óháðra 1998-1999, en hefur verið þingmaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs síðan 1999. Hann hefur, ásamt flokkssystkinum sínum, mótmælt stríðinu í Írak og virkjanaframkvæmdunum við Kárahnjúka.

Ögmundur ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningunum 2016.
Gásfuglar

Gásfuglar (fræðiheiti: "Anseriformes") eru ættbálkur um 300 tegunda fugla sem skiptast í þrjár ættir: hornagldaætt ("Anhimidae"), skjógæsaætt ("Anseranatidae") og andaætt ("Anatidae"), sem inniheldur meðal annars gæsir, svani og endur.
Sleppitúr

Sleppitúr kallast sú hefð hestamanna að ríða hrossum sínum í sumarhagann og er þeim þar sleppt á gras eftir innistöðu vetrarins. Oft fara margir hestamenn saman, t.d. heilu hestamannafélögin og gera þá stærri ferð úr sleppitúrnum.
Lofthræðsla

Kvikmyndin Lofthræðsla ("Vertigo") í leikstjórn Alfred Hitchcock var framleidd í Bandaríkjunum árið 1958.

Söguþráður.

James Stewart leikur rannsóknarlögreglumanninn John Ferguson sem hefur þurft að láta af störfum vegna mikillar lofthræðslu (e. Vertigo}. Gamall vinur hans, Gavin Elster fær honum það verkefni að fylgjast með eiginkonu sinni Madeleine Elster, sem hefur sýnt undarlega hegðun.

Málið flækist svo þegar Ferguson verður ástfanginn af Madeleine.

Gerð myndarinnar.

Myndin sem tekin var upp í San Francisco er af mörgum talin ein af bestu myndum Hitchcocks. Tónlistina í myndinni samdi Bernard Hermann og á hún stóran þátt í að skapa hið dularfulla andrúmsloft sem einkennir myndina.
Stjörnukisi

Stjörnukisi er hljómsveit sem vann Músíktilraunir árið 1996 sem sex manna sveit, sama ár kemur út 10" vínil platan "Veðurstofan". Nokkrar mannabreytingar áttu sér stað, og stóðu Úlfur Chaka, Bogi Reynisson og Gunnar Óskarsson eftir sem meðlimir sveitarinnar. Þröngskífan (EP) "Geislaveisla" kom út árið 1997, en jafnframt áttu þeir tvö lög á safnplötunni Spírur sem Sproti gaf út. Annað þeirra, Reykeitrun, er ekki að finna á útgefnum skífum sveitarinnar. Árið 1998 kom smáskífan "Flottur Sófi" út (ókeypis) í samvinnu við tónlistartímaritið Undirtóna. Það ár voru þeir einnig með lagið Krómósóm á Sprota-safnplötunni Kvistir. Lítið bar á hljómsveitinni í nokkur ár og á því tímabili fengu þeir trommara til liðs við sig. Árið 2001 kom út fyrsta breiðskífa Stjörnukisa, "Góðar stundir".
Múm

múm er íslensk rafhljómsveit.
Eyjafjallajökull

Eyjafjallajökull er sjötti stærsti jökull Íslands. Undir jöklinum er eldkeila sem hefur gosið fjórum sinnum síðan land byggðist, fyrst árið 920, þá 1612, 1821 og 2010. Öll þessi gos hafa verið frekar lítil. Þegar gaus árið 1821 stóð gosið til ársins 1823. Gos hófst svo á Fimmvörðuhálsi þann 20. mars 2010 austan við Eyjafjallajökul. Þann 14. apríl 2010 hófst gos undir jökulhettunni.

Eyjafjallajökull hefur nokkra tinda í kringum hringlaga gíg sem er 3 - 4 km að þvermáli: Hámundur, Goðasteinn og Guðnasteinn, Hámundur er hæsti tindurinn eða um 1640 metrar. Jökullinn sjálfur var mældur snemma á 20. öld af dönskum landmælingamönnum og var þá 1.666 m hár. Hann var mældur árið 2010 eftir eldgosið og var þá 1640 metrar.

Úr jöklinum renna 2 skriðjöklar sem heita Steinsholtsjökull og Gígjökull en þeir skríða báðir til norðurs í átt að Þórsmörk. Hafa þeir á síðustu árum hörfað mikið og er Gígjökull nánast að hverfa.

Eyjafjallajökull og Mýrdalsjökull eru næst hvor öðrum á Fimmvörðuhálsi. Þar reka Ferðafélag Íslands og Útivist 2 gistiskála sem heita Baldvinsskáli og Fimmvörðuskáli. Eyjafjallajökull er mjög varasamur til ferðalaga vegna jökulsprungna en jökullinn er mjög brattur og sprunginn.

Eldgos í Fimmvörðuhálsi 2010.

Lítið eldgos varð 2010 á Fimmvörðuhálsi, austan Eyjafjallajökuls, og stóð frá 21. mars til 13. apríl það ár. Fyrstu merki um gosið sáust kl. 23:58 20. mars og voru talin vera í Eyjafjallajökli. Síðar kom í ljós að gossprungan var á Fimmvörðuhálsi.

Eldgos í Eyjafjallajökli 2010.

Eldgos hófst í toppgíg Eyjafjallajökuls að morgni 14. apríl 2010 og stóð til 23. maí það ár. Gosið vakti alþjóðlega athygli þar sem flugsamgöngur stöðvuðust marga daga í röð.