arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Dead Can Dance

Dead Can Dance er áströlsk/ensk hljómsveit stofnuð í Melbourne árið 1981 af tvíeykinu Lisa Gerrard og Brendan Perry.

Þau hafa verið undir áhrifum frá stefnum frá ýmsum heimshornum, meðal annars: Afrískum trommum, gregórískum söng, miðausturlandatónlist og gelískri þjóðlagatónlist. Hljómsveitin starfaði til 1998 en kom saman á tónleikum árið 2005 og ákváð að halda áfram frá árinu 2011. Gerrard er þekkt fyrir vítt raddsvið og að syngja á tilbúnu tungumáli og Perry syngur með barítón-röddu. Bæði spila þau á ýmis hljóðfæri.

Tónlist Dead Can dance hefur verið notuð í þáttaröðum og kvikmyndum, t.d. í "Terminator 3: The rise of the machines" (2003).
Lotus 1-2-3

Lotus 1-2-3 var töflureiknir frá Lotus Software, sem síðar varð hluti af IBM. Lotus 1-2-3 var fyrsta lykilforrit IBM PC-tölvunnar og náði miklum vinsældum á 9. áratug 20. aldar rétt eins og VisiCalc hafði aukið vinsældir Apple II áður. Forritið var sett á markað 26. janúar 1983. Lotus 1-2-3 var markaðssett sem þrjár lausnir í einu forriti; töflur, gagnagrunnur og gröf, og þaðan dregið nafnið 1-2-3.

Lotus 1-2-3 var staðalbúnaður á skrifstofuvélum fram á 10. áratuginn, ásamt gagnagrunninum dBase frá Ashton-Tate og ritvinnsluforritinu WordPerfect. Lotus Software tókst ekki að bregðast við ört vaxandi vinsældum Windows-stýrikerfisins á einkatölvum með töflureikninum Microsoft Excel. Árið 1995 eignaðist IBM Lotus og Lotus 1-2-3 varð hluti af Lotus SmartSuite.
Olnbogavöðvi

Olnbogavöðvi (l. "Musculus Anconeus") er vöðvi aftan til á olnboga sem liggur yfir liðinn og er talinn hluti af þríhöfðavöðva. Vöðvinn aðstoðar við að rétta úr olnboga og ranghverfir (l. "pronation)" um úlnlið.

Lega.

Upptök vöðvans er að finna aftan á "lateral epicondyl" á fjærhluta upphandleggsbeins (l. "os humerus") og festist hann á nærhluta ölnar (l. "os ulna") hliðlægt.

Ítaugun.

Ítaugun er um taugina "nervus radialis", frá rótum hálsliða C5-C6.
Búsáhaldabyltingin – sjálfsprottin eða skipulögð?

Búsáhaldabyltingin – sjálfsprottin eða skipulögð? er sagnfræðirit eftir Stefán Gunnar Sveinsson sem fjallar um Mótmælin á Íslandi í kjölfar efnahagskreppunnar 2008. Bókin er gefin út af Almenna Bókfélaginu og kom út árið 2013.
Engjaskófarætt

Engjaskófarætt (fræðiheiti: "Peltigeraceae") er ætt fléttna. Ættkvíslir engjaskófarættar eru engjaskófir og grýtur.

Á Íslandi vaxa 26 tegundir af engjaskófarætt, til dæmis dílaskóf, himnuskóf og skútagrýta.
Kortaspil

Kortaspil er borðspil sem spilað er með spilum, annað hvort spilum úr hefðbundnum spilastokk eða spilum sem eru sérstaklega gerð fyrir viðkomandi spil.
Boðsund

Boðsund er keppnisgrein i sundi. Þá er í flestum tilfellum fjórir sundmenn af sama aldri og kyni sem mynda boðsundssveit sem keppir. Í boðsundi er oftast keppt í skriðsundi eða fjórsundi. Þegar keppt er í fjórsundi í boðsundi er ekki byrjað á flugsundi heldur baksundi. Röðin er þá baksund, bringusund, flugsund og skriðsund. Boðsund er vanalega haldið í lok móts.
Hermann von Helmholtz

Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz (31. ágúst 1821 - 8. september 1894) var þýskur læknir og eðlisfræðingur sem lagt mikið af mörkum í nokkrum fræðasviðum. Stærstu þýsku samtök rannsóknastofnana, Helmholtz Association, er nefnd eftir honum.

Í lífeðlisfræði og sálfræði, er hann þekktur fyrir hugmyndir um sjónræna skynjun á rými, litasjónsrannsóknir, tónskynjun, hljóðskynjun og raunhyggju.

Í eðlisfræði er hann þekktur fyrir kenningar sínar um varðveislu orku, rafsegulfræði, efni varmafræðinnar og vélrænan grunn varmafræðinnar.

Sem heimspekingur, er hann þekktur fyrir heimspeki vísinda, hugmyndir um tengsl milli skynjun og náttúrulögmála, vísindi fagurfræði og hugmyndir um siðfræði vísinda.
Populus guzmanantlensis

Populus guzmanantlensis er trjátegund af Víðiætt. Hún er einlend í Mexíkó. Þar vex hún í Sierra de Manantlán í Jalisco.
Populus fremontii

Populus fremontii, er lauftré í svartaspa geira, ættuð frá suðvestur Bandaríkjunum og norður í gegnum mið Mexíkó.

Útbreiðsla.

Útbreiðslan er frá suðvestur Bandaríkjunum og norður í gegnum mið Mexíkó. Í Bandaríkjunum er tegundin í Kaliforníu, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico, Texas, og Colorado. Í Mexíkó, finnst hún í Baja California, Baja California Sur, Sonora , Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, Mexíkó héraði, og Puebla.

Þetta er votlendistegund sem vex við læki, ár og vötn neðan við 2000 metra hæð yfir sjávarmáli.

Lýsing.

"P. fremontii" er stórt tré frá 12 til 35 metra hátt með breiða krónu, og stofninn að 1.5 metrum í in þvermál. Börkurinn er sléttur á ungum trjám, og fær djúpar sprungur með hvítum sárum með aldri.

Blöðin eru 3 til 7 sm löng, hjartalaga með ílöngum enda, hvítum æðum og gróftenntur á jaðri, hárlaus til hærð. Autumn colors occur from October–November, mainly a bright yellow, also orange, rarely red.

Stærsta tré "P. fremontii" í Bandaríkjunum vex í Skull Valley, Arizona. Árið 2012, mældist það með ummál á 1,41 metra, og hæðin var 31 meter, og umfangið var 45.6 metrar.

Undirtegundir eða afbrigði.

Tvær undirtegundir eru viðurkenndar. Nokkur ruglingur vegna blöndunar við Rio Grande undirtegund "Populus deltoides" subsp. "wislizeni" hafði upphaflega sett Populus deltoides undirtegund sem "P. fremontii" undirtegund, en það var leiðrétt 1977.
Fermetri

Fermetri er SI-mælieingin flatarmáls, táknuð með m². (Stundum er skammstöfunin "fm" notuð, sem er einnig tákn femtometra.) Einn fermetri jafngildir tvívíðum fleti sem er einn metri á lengd og einn metri á breidd með 90° horn. Einn fermetri samsvarar:
Hestsannáll

Hestsannáll er annáll eftir Benedikt Pétursson prest á Hestþingi í Borgarfirði. Annállinn nær yfir árin frá 1665-1718.

dæmi;

1697 Hestsannáll: Var vetur góður öndverður, frostasamur og harður ofanverður. Sami ís var þá á Hvítá hér í Borgarfirði frá Marteinsmessu til sumars hið neðra; lagði þá Hvítá nær undir bæinn Refsstaði, en var riðin á ís í Háafellsnes. Þessi vetur var af mörgum kallaður Vatnsleysuvetur, því að vatn þraut fyrir frostum víða um sveitir; höfðu margir þar af þungar þrautir. ... Skiptapi varð í Mýrdal austur með 15 mönnum, annar undir Eyjafjöllum, þriðji á Eyrarbakka með 4 mönnum. ... Árferði var gott til lands og sjóar fyrir austan. ... Manndauði af hungri og vesöld um norðursveitir og vestur um Steingrímsfjörð og Trékyllisvík; lágu ísar á ám og vötnum, einkum vestanlands, allt til fardaga. Um vorið skiptapi á Akranesi, týndust 5 menn, fóru úr kaupstað... . ... Sumarið var gott, en grasvöxtur lítill. Árferði gott fyrir austan. Skiptapi varð á Seltjarnarnesi, týndust menn þrír... . ... Haustið gerðist kalt og snjóasamt. Voru ár á ísi gengnar fyrir Mikalesmessu. ... Skiptapi varð undir Jökli að Keflavík, með 8 mönnum, á Völlum [Brimilsvöllum] annar með 6 mönnum.
Ibidorhyncha struthersii

Ibidorhyncha struthersii er fugl skyldur jaðrökum og óðinshönum og fl., en nægilega frábrugðinn til að vera í eigin ætt Ibidorhynchidae. Hann er grár með hvítan kvið, rauða fætur og langan niðursveigðan gogg, svart andlit og svarta rönd á bringu. Kjörlendið er á grýttum árbökkum (shingle riverbanks) á hálendi mið Asíu og Himalaja.

Taxonomy.

Hann tilheyrir ættbálki strandfugla (Charadriiformes) ásamt jaðröku, óðinshana, máfum, Svartfugli, tjaldi og fleiri. hann er nægilega frábrugðinn til að vera í eigin ættkvísl, Ibidorhynchidae.

Tegundinni var lýst 1831 af Vigors, byggr á málverki eftir John Gould þó Brian Hodgson hafi sent handrit til "Asiatic Society of Bengal" tvemur árum áður og lýst honum sem "Red-billed Erolia" en það var útgefið fyrst 1835 með afsökun frá ritstjóra. Hodgson lagði seinna til nýtt ættkvíslarnafn; "Clorhynchus" fyrir tegundina með þeirri umsögn að Goulds lýsing af "Ibidorhyncha" væri ónákvæm, en á meðan var Vieillot's "Erolia" hafnað. Tegundin var nefnd til heiðurs Dr. Struthers sem safnaði eintökum af fuglinum frá Himalaja.
Picea torano

Picea torano, er grenitegund upprunnin frá Japan.
Wuchang-Leirslabbi

Wuchang-Leirslabbi (Megalobrama amblycephala) er tegund af ferskvatnsfisk af Karpaætt innfædd í Wuhcang-héraði í ánni Yangtze sem rennur í gegnum meginland Kína.

Fiskinn er að finna í Yuli-vatni og Newshan-vatni sem er aðeins 256 km2 stórt og er tangi út af Liangzi-vatni.

Tegundin lifir í ferskvatni á 5-20 m dýpi og vatnið er 10°C - 20°C. Tegundin er mikilvægur eldisfiskur og árið 2012 var heildarafli Wuchang-Leirslabba í 12.sæti yfir lista yfir mikilvægustu fisktegundir í fiskeldi, með heildarafla upp á 710 þúsund tonn og verðmæti upp á rúmlega 1,16 milljarð dollara.

Wuchang-Leirslabbastofninn hefur farið minnkandi vegna ofveiða og minni eldisframleiðslugetu vegna stíflna til vatnsaflsvirkjunnar. Eins og staðan er nú er talið að tegundin sé flokkuð í ,Lítið áhyggjuefni” vegna þess að tegundin er strjálbýl, miðað við rannsóknir gerðar árið 2011 sem eru á rauðum lista IUCN yfir lífverur í útrýmingarhættu. Fylgjast þarf með stofninum og rannsaka aftur ef þekktar ógnir hafa meiri áhrif en talið er. Engar staðfestar upplýsingar eru um stærð stofnsins.

Útlit.

Höfuðið er lítið og stutt en búkur hár og grannur. Munnur er skásettur og tennurnar tálknboga.  Grár á bakinu, með svartar lóðréttar strípur og silfurhvítur á maganum, allir uggarnir eru grængráir.

Stærstu Wuchang-Leirslabbar sem vitað er um hafa verið um 2 metrar á lengd og vigta um 3 kg.

Fæða.

Villtur Wuchang-Leirslabbi á lirfustigi fæðist aðallega á dýrasvifi eins og flóm t.d. krabbaflóm. Á fullorðinsstigi borðar hann nokkrar tegundir vatnagrasa. Munnur þeirra er lítill og vegna þess er geta þeirra til fæðuöflunar mikið minni en hjá t.d. vatnakarpa. Tegundin nær sér í fæði á litlu dýpi eða miðsvæðis í vötnum, nálægt árbökkum, eða í skurðum.

Fæði eldisfiska er misjöfn eftir eldi en er aðalega fóður úr hrísgrjónum og hveitikornum, á því fæði getur Wuchang-Leirslabbi þyngst frá lirfustigi í allt að 500 g á 10 mánuðum.

Fiskarnir hafa einnig verið aldnir á soya-baunum, það hefur sýnt góð viðbrögð til stækkunar.

Eldi á Íslandi.

Wuchang-Leirslabbi myndi líklega ekki henta sérstaklega vel til eldis á Íslandi vegna þess að hann byrjar að deyja þegar hitastig vatnsins fer niður fyrir 0,5°C eða yfir 40°C, á Íslandi fer hitastig vatna oft undir 0,5°C að vetrarlagi.
Hornsílaætt

Hornsílaætt (fræðiheiti "Gasterosteidae") er ætt fremur smávaxinna fiska sem hafa gadda fyrir framan bakugga sem þeir reisa upp við áreiti.

Ein tegund, hornsíli er algeng á Íslandi.
Kvískerjabræður

Kvískerjabræður voru bræður úr fjölmennum systkinahópi úr Kvískerjum í Öræfasveit sem fæddust á fyrri hluta 20. aldar. Þeir voru þekktir fyrir þekkingu sína, uppfinningar og fræðastörf:

Helgi var góður teiknari, uppfinningamaður og frumkvöðull. Hann fann til dæmis upp verkfæri sem gerir rúning fjár léttari.

Hálfdán (fæddur 14. mars 1927, dáinn 13. febrúar 2017 ) var sjálfmenntaður náttúrufræðingur og þjóðkunnur fyrir fjölbreytt náttúrugripasafn og yfirgripsmikla þekkingu á jurta- og dýralífi.

Sigurður skráði sögu Öræfasveitar og ýmsar merkar frásagnir úr sveitinni. Hann var í ritnefnd Skaftfellings og ritaði fjölmargar greinar í blaðið.

Flosi lagði mikla stund á jökla- og náttúrufræði og var sjálflærður í ýmsum erlendum tungumálum með aðstoð orðabóka og málakennslu útvarpsins. Öll menntun hann byggðist á heimanámi. Flosi ræddi helst við erlenda fræðimenn sem komu að Kvískerjum vegna málakunnáttu sinnar.

Tengill.

Systkinin á Kvískerjum
Burstagreni

Burstagreni er sjaldgæf grenitegund, einlend í Japan. Þar er það í Nagano og Yamanashi héruðum á miðri Honshū-eyju.

Lýsing.

Þetta er sígrænt tré, allt að 25 metra hátt, og með stofnþvermál allt að einum metra. Sprotarnir eru appelsínubrúnir, gishærðir. Barrnálarnar eru 8 til 16 mm langar, tígullaga í þversniði, dökkblágrænar með áberandi loftaugnarákum. Könglarnir eru sívalir til keilulaga, 4 til 9 cm langir og 2 cm í þvermál, verða fölbrúnir við þroska 5 til 7 mánuðum eftir frjóvgun, og eru með stífar ávalar köngulskeljar, 6 til 18 mm langar og 6 til 12 mm breiðar. Frjóvgun er síðla vors.

Útbreiðsla.

Burstagreni finnst í Akaishi-fjöllum og Yatsugatake-fjöllum á miðri Honshū-eyju í Japan. Þar vex það í 1500 til 2000 metra hæð. . Það vex í litlum, einöngruðum lundum á takmörkuðu svæði og heildarútbreiðslusvæðið er minna en 100 km2. Trjám sem falla vegna fellibylja er oft skipt út fyrir hraðvaxnari tegundir.

Það vex í lundum með 10 til 20 trjám, en heildarfjöldi þekktra trjáa er aðeins um 250 fullvaxin tré.

Það heitir eftir japanska gresafræðingnum Mitsua Koyama. Nafnið sem var fyrst skráð var "koyamai", en það gæti verið stafsetningarvilla sem er leiðrétt samkvæmt reglum ICBN (60. gr.).

Því er stundum plantað sem prýðistré. Viðurinn er svipaður og hjá öðru greni, en tegundin er of sjaldgæf til að vera efnahagslega mikilvæg.
Jobbik

Jobbik er hægri flokkur í Ungverjalandi.

Í seinustu þingkosningum, 6 apríl 2014, hlaut flokkurinn rúman fimmtung atkvæða, sem aftur gerir hann að þeim þriðja stærsta í þinginu.

Formaður er Péter Jakab. Stofnaður 2003.
Evrópsk nashyrningsbjalla

Evrópska nashyrningsbjallan (Oryctes nasicornis) er tröllvaxin vængjuð bjalla sem tilheyrir ættkvísl nashyrningsbjalla (Dynastinae). Bjöllurnar eru með þeim stærstu sem finnast í Evrópu.

Lýsing.

"Oryctes nasicornis" verður 20 til 40 mm löng, að hámarki 47 mm. Þetta er ein stærsta bjöllutegundin í Evrópu. Þekjuvængirnir eru rauðbrúnir, gljáandi, meðan höfuð og framhlið bakbols eru aðeins dekkri. Neðri hluti skrokksins og fætur eru þakin löngu rauðu hári. Höfuð karldýrsins er með löngu aftursveigðu horni (þaðan sem nafnið kemur), meðan kvendýrið er ekki með nein horn.

Bjallan Dim í Disney og Pixar myndinni, "A Bug's Life", er Evrópsk Nashyrningsbjalla.

Útbreiðsla.

"Oryctes nasicornis" er í Palaearctic svæðinu, nema á Atlantshafs eyjunum. Hún er eina tegund Nashyrningsbjalla (Dynastinae) í Norður Evrópu. Hún er útbreidd á miðjarðarhafssvæðinu til Pakistan, Austurlöndum nær og Norður Afríku.

Búsvæði.

Evrópska nashyrningsbjallan lifir á viði, og hægt er að finna stórar lirfur í fúnandi stofnum og í sagi. Við jaðar útbreiðslusvæðis hans finnst hún helst við sögunarmyllur, hestahlaupabrautir, safnhaugum, kúamykju og í gróðurhúsum.

Lífsferill.

Lirfan nærist á morknum viði og laufhrúgum og sagi (xylophagy), yfirleitt resínlausu. Þær geta náð 20 til 100 mm lengd. Þroskatímabilið getur verið 2, 3 eða 4 ár. Magn og gæði fæðu getur haft áhrif á stærð fullvaxins dýrs.

Sníkjuvespan "Megascolia maculata" er sníkjudýr á lirfum evrópsku nashyrningsbjöllunnar. Kvenkyns vespa verpir stöku eggi í lirfu; þegar eggið klekst út, étur vespulirfan bjöllulirfuna.

Fullorðin bjallan birtist í lok mars, apríl eða maí, og lifir í nokkra mánuði fram á haust. Hún er á ferðinni í júní og júlí og er mjög virk, flýgur í rökkri og nóttu, lokkuð af ljósum. Fullorðnar bjöllurnar nærast ekki, nota upp á fáum vikum birgðir sem þær höfðu safnað á lirfustigum.
Fènghuáng

Fènghuáng (kínversk tákn: 鳳凰, er tegund goðsögulegra kínverskra fugla, sem ríkir yfir öllum öðrum fuglum. Karldýrin eru kölluð fèng (鳳) og kvendýrin huáng (凰). Í nútímanum hefur þessi aðgreining þó að mestu horfið, og fènghuáng orðið að kvenkyns dýri sem gjarnan er parað saman við kínverska drekann, en hann er yfirleitt karlkenndur. Á vesturlöndum er hann oft kallaður kínverskur fönix.

Fènghuáng er sagður saman settur úr goggi hana, andliti svölu, háls snáks, bringu gæsar, bak skjaldböku, afturhluta hjartar, og sporði fisks.

Fènghuáng er tákn dyggða og náðar, en einnig sameiningar yin og yang. Hann birtist á friðar- og góðæristímum, en felur sig þegar ófriður nálgast. Það er því talið góðs viti og mikið fagnaðarefni að koma auga á hann.

Fènghuáng er á myndum oft sýndur með vængi útbreidda í miðjum klíðum við að ráðast á snáka með klónum. Myndir af honum hafa verið til í Kína í meira en 7000 ár, og eru oft skornar í gimsteina og bornar sem lukkugripir. Í Kína til forna voru myndir af fènghuáng notaðar í skreytingar hjá kóngafólki og í brúðkaupum, ásamt drekum, því að drekinn og fönixinn gátu táknað farsælt samband keisara og keisaraynju (eða eiginmanns og eiginkonu). Þegar hús var skreytt myndum af honum táknaði fènghuáng að tryggð og heiðarleiki byggi í íbúum þess.
Pripps

Pripps var sænskur drykkjaframleiðandi sem er nú aðeins til sem vörumerki í eigu Carlsberg Sverige. Brugghúsið var stofnað af Johan Albrecht Pripp í Gautaborg árið 1828. Fyrirtækið varð hlutafélag 1879. Árið 1928 sameinaðist það brugghúsinu J. W. Lyckholm &amp; co. (stofnað 1880) og varð AB Pripp &amp; Lyckholm. Næstu áratugi sameinaðist félagið ýmsum bruggverksmiðjum en hélt alltaf Pripps-nafninu. Á 6. áratugnum hóf Pripps framleiðslu á drykkjum frá The Coca-Cola Company. Á 7. áratugnum flutti það höfuðstöðvar sínar til Stokkhólms. Árið 1993 keypti Volvo fyrirtækið og 1995 var það sameinað Ringnes Bryggeri í eigu norska fyrirtækisins Orkla. Volvo seldi hlut sinn til Orkla árið 1997. Árið 2000 keypti danski drykkjaframleiðandinn Carlsberg fyrirtækið og stofnaði Carlsberg Sverige en hélt Pripps-nafninu sem vörumerki.

Þekktasti drykkur Pripps er lagerbjórinn Pripps Blå sem kom fyrst á markað 1959.
Morsárfoss

Morsárfoss eða Morsárfossar eru kallaðir þeir fossar sem falla undan klettabelti innst hjá Morsárjökli, skriðjökuls Vatnajökluls í Vatnajökulsþjóðgarði.

Morsárfossarnir komu fyrst í ljós um árið 2007 eftir bráðnun samnefnds jökuls Mælingar sýna að einn fossanna er 227 metrar á hæð sem er um 30 metrum hærra en Glymur sem áður taldist hæsti foss landsins

Þrjú nöfn komu til greina þegar valið var nafn á fossinn: Skoðanakönnun sem fór fram á vegum mbl.is gaf að nafnið Morsárfoss væri vinsælast með 119 atkvæði. Morsi og Klettafoss voru jöfn með 56 atkvæði og Jökulfoss var þriðji með 50. Örnefnanefnd Árnastofnunnar lagði til að nafnið Morsi yrði notað en það er þó ekki staðfest. Örnefnanefnd hefur ekki staðfest nafn í ársskýrslum sínum.
Hrynjandi

Hrynjandi er taktur sem þarf að gæta að til þess að ljóð fylgi bragfræðireglum. Hrynjandi er vanalega talin í taktbilum sem kallast kveður sem geta verið „rísandi“ eða „hnígandi“ eftir því hvort áhersluatkvæði er fyrst eða síðast í viðkomandi kveðu. Fyrsta kveða í braglínu er kölluð hákveða, og svo skiptast á hákveður og lágkveður. Stundum kemur áherslulaus forliður á undan fyrstu kveðu. Kveður kallast tvíliður eða þríliður eftir atkvæðafjölda. Bragarháttur kveður á um hvernig hrynjandin á að vera og hvernig stuðlar og höfuðstafir raðast á kveður, en ávallt gildir að ekki má vera of langt á milli ljóðstafa, stuðlarnir mega ekki vera báðir í lágkveðu (í ferskeyttum háttum verður annar þeirra að vera í síðustu hákveðu) og höfuðstafur er alltaf í fyrstu hákveðu.

Dæmi um vísu með hnígandi tvíliðum með einföldum forlið í þrem fyrstu línum (áherslusérhljóði feitletraður):

Þeir eltu hann á átta hófahreinum

og aðra tvenna höfðu þeir til reiðar,

en Skúli gamli sat á Sörla einum

svo að heldur þótti gott til veiðar.
Plóma

Plóma (fræðiheiti "Prunus prunus") eru fremur lítil aldin af ferskjuætt (Prunus). Þær eru upprunnar í Asíu og er talið að þær hafi verið ræktaðar í Hengigörðunum frægu í Babýlon. Þær bárust snemma vestur á bóginn um Sýrland til Grikklands og Rómaveldis. Forngríska nafnið "proumnon" er líklega komið úr einhverju austrænu tungumáli og úr því urðu til heiti eins og sveskja (e. "prune") og önnur skyld en í germönskum málum breyttist pr-hljóðið í pl- (plum, pflaume) og raunar í bl- í dönsku (blomme). Á íslensku hefur ávöxturinn verið nefndur plóma.

Til eru mörg og ólík afbrigði, sum oftast borðuð eins og þau koma fyrir, önnur oftast höfð í grauta og bökur eða til sultugerðar. Damson eru t.d. dökkar, evrópskar plómur, yfirleitt fremur litlar og ílangar, kenndar við borgina Damaskus í Sýrlandi, sem yfirleitt eru ekki borðaðar hráar en henta hins vegar mjög vel í sultu. Annars má borða flest plómuafbrigði fersk. Grænar plómur (greengages) eru sætar og ljúffengar og eru borðaðar ferskar eða hafðar í sultur og bökur. Mirabelle er lítil, gul plóma sem er notuð í grauta og sultur, svo og í líkjör. Quetsche er dökk, ílöng og safarík plóma, ættuð frá Elsass; nafnið er skylt orðinu sveskja. Hún er einkum notuð í bökur, sultur og áfenga drykki. Sloe er lítil og dökk, mjög beisk og aldrei borðuð hrá, heldur notuð til sultugerðar og til að bragðbæta gin. Bullace eru svipaðar damson-plómum en ekki eins súrar. Tvær síðastnefndu tegundirnar eru einkum tíndar villtar.

Fullþroskaðar plómur eru mjúkar viðkomu en þó þéttar og best er að þær hafi á sér gráleita slikju (blóma). Ekki ætti að kaupa plómur sem eru linkulegar eða hrukkaðar. Ef á að sjóða þær þurfa þær ekki að vera alveg fullþroskaðar. Ef steinarnir eru soðnir eða bakaðir með plómunum gefa þeir frá sér möndlubragð. Plómur fást einnig niðursoðnar, svo og þurrkaðar (sveskjur). Austurlenskar, saltaðar plómur (umeboshi, pickled plums) eru í rauninni alls ekki plómur.

Margir undrast að enskur plum pudding (jólabúðingur) og plum cake skuli ekki innihalda neinar plómur, ekki einu sinni sveskjur, en svo var þó áður. Á sextándu og sautjándu öld var farið að nota rúsínur í auknum mæli í staðinn fyrir sveskjur og smám saman hurfu þær úr kökum og búðingum en nöfnin héldu sér.

Plómur innihalda A-vítamín, trefjar og ýmis steinefni en hitaeiningainnihald þeirra er afar misjafnt eftir tegundum.
Viðarkúpa

Viðarkúpa (fræðiheiti: "Micarea lignaria") er tegund fléttna sem vex á Íslandi. Hún er nokkuð algeng á Austfjörðum en hefur ekki fundist annars staðar á landinu.

Útlit.

Viðarkúpa er hrúðurflétta með reitaskipt þal. Þalið er samsett úr örsmáum þalvörtum sem eru ljósgráar, grábrúnar eða grágrænar. Forþalið er dökkgrátt eða svart. Hver askur inniheldur átta glær, aflöng eða oddbaugótt gró. Gróin eru þrí- til sjöhólfa 22-38 x 4-6 μm að stærð.

Útbreiðsla og Búsvæði.

Viðarkúpa er útbreidd um heiminn. Hún vex á Norðurheimskautasvæðinu, í Evrópu, á tempruðum svæðum Asíu, í Norður-, Mið- og Suður-Ameríku. Viðarkúpa vex á Íslandi þar sem hún er nokkuð algeng á Austfjörðum en er ekki þekkt annars staðar á Íslandi.

Viðarkúpa vex helst á lífrænum leifum, t.d. dauðum plöntum, mosa, viði eða á öðrum fléttum.

Efnafræði.

Viðarkúpa inniheldur argopsín sem er þekkt fléttuefni. Þalsvörun viðarkúpu er K-, C-, KC-, P+ rauðgult.

References.

Kúpuætt
Listi yfir þjóðgarða í Finnlandi

Þjóðgarðar í Finnlandi eru 39 talsins. Þeim er öllum stjórnað af stofnuninni Metsähallitus. Svæði sem þeir þekja er 9.892 ferkílómetar sem gerir 2,7% af landsvæði Finnlands.
Þýðingahugbúnaður

Þýðingahugbúnaður er forrit sem þýðendur nota til að styðja við og auðvelda þýðingu texta. Sá þýðingahugbúnaður sem í boði er í dag nær ekki að þýða texta af frummáli yfir á markmál án þess að þýðandi komi þar nálægt heldur þurfa þýðendur í flestum tilfellum að leiðrétta villur, þýða frá grunni og bæta niðurstöðuna. Mikilvægt er að þýðingahugbúnaði sé ekki ruglað saman við vélþýðingar, svo sem Google Translate.

Meðal þýðingahugbúnaðar sem í boði er í dag er memoQ og Trados Studio.
Portland-eyja

Portlandeyja er örfirisey í Ermarsundi 8 km sunnan við Weymouth í Dorset, Suður-Englandi. Eyjan er 6 km á lengd og 2,7 km á breidd. Grandinn sem tengir hana við meginlandið heitir Chesil Beach. Weymouth og Portland mynda saman sveitarstjórnarumdæmið Weymouth og Portland.

Portland er á miðri Júraströndinni sem er á Heimsminjaskrá UNESCO. Þar er unninn kalksteinn, Portlandsteinn, sem hefur verið notaður í byggingar um aldir, þar á meðal í Pálskirkjuna og höfuðstöðvar Sameinuðu þjóðanna í New York.

Lónið á milli Portland og Weymouth er ein af stærstu manngerðu höfnum heims, Portlandhöfn. Höfnin var búin til á 19. öld með því að gera fjóra langa brimgarða sem loka lónið af. Um leið var Portland gerð að flotastöð Konunglega breska sjóhersins. Flotastöðinni var lokað árið 1995. Árið 2000 var siglingaskólinn Weymouth and Portland National Sailing Academy opnaður á Portlandeyju.
Nanga Parbat

Nanga Parbat er 9. hæsta fjall heims og er 8.126 metra hátt. Það er staðsett í Gilgit-Baltistan héraði í Pakistan. Nanga Parbat er illkleift og hefur fengið viðurnefnið ,"Dauðafjall"" þar sem fjöldi fjallgöngumanna hafa látist þar. Það var fyrst klifið af Austurríkismanninum Hermann Buhl einum manna árið 1953 án viðbótarsúrefnis. Reinhold Messner sem var fyrstur til að klífa alla 14 tindana yfir 8000 metrum missti bróður sinn á fjallinu árið 1970 þegar þeir bræður urðu þeir þriðju til að klífa það. Lík hans fannst árið 2005. Árið 2006 lést José Antonio Delgado frá Venezuela en hann hafði einn fárra Suður-Ameríkubúa klifið fimm tinda yfir 8000 metra. Nafn fjallsins þýðir "nakta fjall."