arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sjáland

Sjáland (danska "Sjælland") er stærsta eyja Danmerkur, með meira en tvær milljónir íbúa sem flestir búa í höfuðborginni, Kaupmannahöfn og nágrannabyggðum. Sjáland er 7.031 km² að stærð.

Eyrarsund skilur milli Sjálands og Svíþjóðar austan megin en Eyrarsundsbrúin liggur þar yfir. Vestan megin skilur Stórabelti milli Sjálands og Fjóns, en Stórabeltisbrúin liggur þar yfir. Heiti eyjarinnar merkir ekki 'sjáfarland' eins og ætla mætti. Sjáland er einungis afbökun á Selund, og er helst giskað að það merki selaeyja.

Tilurð Sjálands í Gylfaginningu.

Í upphafskafla Gylfaginningar stendur:
Jóhannes Páll 2.

Jóhannes Páll 2. (opinber útgáfa á latínu "Ioannes Paulus PP. II") (18. maí 1920 – 2. apríl 2005) var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 16. október 1978 til dauðadags.

Jóhannes Páll fæddist undir nafninu Karol Józef Wojtyła í Póllandi. Sem ungur mannfræðinemandi tók hann þátt í andspyrnu gegn nasismanum á árum seinni heimsstyrjaldarinnar. Hann hóf guðfræðinám árið 1942. Hann varð prestur árið 1946 eftir nám í Róm og Frakklandi og hóf preststörf í Póllandi, sem þá var komið undir járnhæl kommúnismans, árið 1948. Hann varð yngsti biskup Póllands árið 1958. Wojtyła var á þessum tíma mjög gagnrýninn á efnishyggju og barðist fyrir byggingu nýrrar kirkju í Nowa Huta í Kraká.

Á síðara Vatíkanþinginu á sjöunda áratugnum vakti Wojtyła athygli kardínálans Giovanni Battista Montini, sem síðar varð Páll 6. páfi, með tungumálahæfni sinni og guðfræðiþekkingu. Wojtyła varð erkibiskup og síðan kardínáli árið 1968. Hann varði starfsmenn kirkjunnar gegn ofríki pólsku kommúnistastjórnarinnar og talaði fyrir mannréttindum í Póllandi. Þegar Jóhannes Páll 1. páfi lést eftir aðeins einn mánuð í embætti árið 1978 var Wojtyła kjörinn til að setjast á páfastól eftir meðmæli kardínálans König. Hann tók sér nafnið Jóhannes Páll 2. til að heiðra forvera sinn. Jóhannes Páll 2. var fyrsti páfinn frá árinu 1522 sem ekki var ítalskur.

Sem páfi gagnrýndi Jóhannes Páll 2. kommúnisma í orði og verki, sérstaklega í Póllandi, og ýtti undir fall austurblokkarinnar með stuðningi sínum við mannréttindi. Hann bætti samskipti kaþólsku kirkjunnar við gyðinga, rétttrúnaðarkirkjuna, ensku biskupakirkjuna og múslima. Hann átti frumkvæði að trúarþingi mismunandi trúarbragða í Assísi árið 1986, en þar komu saman um 194 trúarleiðtogar.

Páfatíð Jóhannesar Páls (26 ár, 5 mánuðir og 18 dagar) var sú næstlengsta í sögu kaþólsku kirkjunnar. Hann heimsótti 129 lönd á páfatíð sinni og rúmlega fimmhundruð milljónir manns komu til að sjá hann í miklum fjöldasamkomum á þessum tíma. Oft er litið á Jóhannes Pál 2. sem einn áhrifamesta trúar- og stjórnmálaleiðtoga 20. aldarinnar. Jóhannes Páll páfi II. lést í Róm á 85. aldursári eftir erfið veikindi, meðal annars hjarta- og nýrnabilun. Frans páfi lýsti Jóhannes Pál 2. dýrling kaþólsku kirkjunnar þann 24. apríl árið 2014.
1418

Árið 1418 (MCDXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Fredrikstad

Fredrikstad er borg í Austfold-fylki í Noregi. Stendur hún við ósa stærstu ár Noregs, Glommu. Íbúar borgarinnar voru um 82.000 2019 og eru nágrannasveitarfélögin Råde, Sarpsborg og Hvaler.

Saga.

Fredrikstad var stofnað árið 1567 og fékk nafn sitt árið 1569, þá í höfuðið á Friðriki II Danakonungi. Í raun var verið að endurreisa Sarpsborg, sem er 15 km ofar, eftir að Svíar höfðu brennt hana til grunna í stríði Dansk-norska ríkisins og Svíþjóðar.

Í Norðurlandaófriðnum mikla (1700 - 1721) var floti Dansk-norska ríkisins með heimahöfn í Fredrikstad.

Atvinnulíf.

Fredrikstad hefur alltaf verið mikil verslunarborg, vegna þess hve vel hún liggur til, ekki langt frá landamærum Svíþjóðar. Þar í borg voru stórar sögunarmyllur sem tóku við trjábolum sem flutu niður ánna.
Richard Rorty

Richard McKay Rorty (4. október 1931 í New York – 8. júní 2007) var bandarískur heimspekingur. Rorty kenndi heimspeki við Wellesley College, Princeton University og University of Virginia en síðast almenna bókmenntafræði við Stanford University.

Rorty var í upphafi rökgreiningarheimspekingur en komst síðar í kynni gagnhyggjuna, einkum í gegnum rit Johns Dewey, sem hafði veruleg áhrif á viðhorf hans. Hann varð auk þess fyrir áhrifum frá W.V.O. Quine og Wilfrid Sellars. Síðar varð Rorty æ meira fyrir áhrifum frá meginlandsheimspeki, t.d. höfundum á borð við Søren Kierkegaard, Martin Heidegger, Michel Foucault og Jacques Derrida.
1462

Árið 1462 (MCDLXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
George Harrison

George Harrison (25. febrúar 1943 – 29. nóvember 2001) var gítar- og sítarleikari, söngvari, laga- og textahöfundur, upptökustjóri og plötu- og kvikmyndaframleiðandi. Hann var einn af fjórum meðlimum Bítlanna og síðar einn af fimm meðlimum súperhljómsveitarinnar Traveling Wilburys. Hann aðhylltist Hindúisma á 7. áratug 20. aldar og mátti greina það í ýmsum verka hans síðar.

Harrison var tvígiftur. Fyrri kona hans var fyrirsætan Pattie Boyd og voru þau gift frá 1966 til 1974. Seinni kona hans var Olivia Trinidad Arias. Þau eignuðust einn son: Dhani Harrison.

Harrison var náinn vinur Erics Claptons. Hann er sá eini af Bítlunum sem gaf út sjálfsævisögu. Hún kom út 1980 og heitir Ég um mig frá mér til mín (I Me Mine).

Hann lést úr hálskrabbameini þann 29. nóvember árið 2001.
1474

Árið 1474 (MCDLXXIV í rómverskum tölum)
19. júlí

19. júlí er 200. dagur ársins (201. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 165 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Krabbadýr

Krabbadýr (fræðiheiti: "Crustacea") eru stór undirfylking liðdýra sem telur um 55.000 tegundir; þar á meðal krabba, humra, rækjur, marflær og hrúðurkarla. Krabbadýr finnast ýmist í vatni eða sjó en nokkrar tegundir lifa eingöngu á þurru landi.
Húnaflói

Húnaflói er breiður flói á milli Stranda (Krossaness) og Skagastrandar í Húnaþingi. Hann er um 50 km breiður og 100 km langur.

Sunnan og austan úr Húnaflóa ganga firðirnir Hrútafjörður, Miðfjörður og Húnafjörður og vestan megin Bjarnarfjörður, Steingrímsfjörður, Kollafjörður og Bitrufjörður. Austan megin eru bæirnir Blönduós og Skagaströnd.
1421

Árið 1421 (MCDXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Valdimar sigursæli

Valdimar sigursæli eða Valdimar 2. (28. júní 1170 – 28. mars 1241) var sonur Valdimars Knútssonar og konu hans, Soffíu af Minsk. Hann tók við konungdómi í Danmörku árið 1202 af bróður sínum, Knúti 6. sem lést barnlaus.

1188 varð hann hertogi í Slésvík og 1202 konungur Danmerkur eftir lát bróður síns. Hann hélt áfram því starfi föður síns og bróður að vinna lönd undir dönsku krúnuna. Fyrst lagði hann Holtsetaland undir sig og síðan Þéttmerski, Lýbiku og Hamborg, norðurströnd Pommern og eyjuna Rügen.

Þegar páfi bað hann um að leggja í krossferð til Palestínu ákvað hann heldur að ráðast inn í Eistland (sem þá var enn ekki kristið land) til aðstoðar sverðriddurum. Í orrustunni við Lyndanise 15. júní 1219 lagði hann Eistland undir sig.

Hann var tekinn til fanga árið 1223 í veiðiferð ásamt syni sínum af Hinriki af Schwerin sem var undirsáti hans. Honum var sleppt 1226 gegn því að hann gæfi upp tilkall til þeirra norðurþýsku héraða sem hann hafði lagt undir sig. Ári síðar réðst hann inn í Þýskaland til að ná þeim aftur, en beið ósigur í orrustunni við Bornhöved 22. júlí og varð að sætta sig við að landamærin milli Danmerkur og Þýskalands yrðu aftur færð frá Saxelfi að Egðu.

Ólafur hvítaskáld dvaldist við hirð Valdimars konungs, síðasta árið sem hann lifði, 1240–1241. Í Knýtlinga sögu segir að Ólafur hafi numið af honum marga fræði. ("Íslensk fornrit" 35, 315).
Skjaldabjarnarvík

Skjaldabjarnarvík er nyrsta víkin á Ströndum sunnan Geirólfsgnúps og var áður nyrsta býli í Strandasýslu. Landamerki voru við Geirólfsgnúp að norðan, en um Bjarnarfjarðará í botni Bjarnarfjarðar nyrðri að sunnan. Bæjarhúsin stóðu norðarlega í víkinni sem kölluð var Skjaldarvík í daglegu tali. Víkin fór í eyði árið 1947.

Sunnan til í Skjaldarvík er Sunndalur ásamt samnefndu eyðibýli og á milli hans og Bjarnarfjarðar er fjallið Rönd. Fram af því gengur nes sem á er holtaröð sem heita Þúfur. Sagt er að í einu holtinu sé landnámsmaðurinn Skjalda-Björn Herfinnsson heygður, hundurinn hans í öðru og skip hans skjöldum prýtt í þeirri þriðju.

Á leiðinni frá Þúfum inn í Bjarnarfjörð er lítið nes á miðri hlíðinni sem heitir Skaufasel. Hinu megin við fjörðinn er síðan Meyjarsel í landi Dranga. Líklegt er að þarna hafi verið býli til forna, en síðar selstaða og beitarhús.

Einn þekktasti bóndi í Skjaldabjarnarvík er Hallvarður Hallsson (um 1723-1799). Hann var sonur Halls Erlendssonar frá Horni, þótti forn í skapi og einrænn. Hallvarður er grafinn í túninu í Skjaldarbjarnavík og er vel hugsað um leiði hans. Það hefur tíðkast allt fram á okkar daga að heita á Hallvarð.
Dario Fo

Dario Fo (f. 24. mars 1926 í Sangiano, d. 13. október 2016 í Mílanó) er ítalskt leikskáld, leikstjóri og tónskáld. Hann fékk bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1997. Hann er einkum frægur fyrir gamanleiki sem ganga út á háðsádeilu (satíru) og hefur oftsinnis verið harðlega gagnrýndur fyrir verk sín af hægri öflunum á Ítalíu og kaþólsku kirkjunni.
Frumbjarga

Lífverur eru sagðar frumbjarga búi þær til lífræn efni úr koltvíoxíð með því að nota ljós eða ólífræn efni, eins og vetnissúlfíð, sem orkugjafa. Allar grænar plöntur eru frumbjarga þar sem þær fá orku sína frá sólinni, af þessum sökum eru þær oftast undirstaða næringar í vistkerfum. Einstaka aðrar lífverur eru þó frumbjarga, til dæmis vinna nokkrar bakteríur orku úr ólífrænum efnum og eru undirstaða næringar í vistkerfum á stöðum eins og djúpt í hafi eða hellum þar sem sólarljós nær ekki til lífveranna.
Kristófer af Bæjaralandi

Kristófer af Bæjaralandi (26. febrúar 1416 – 6. janúar 1448) var kjörinn konungur Kalmarsambandsins eftir að Eiríkur af Pommern var settur af 1440 og samþykktur af þingum Svíþjóðar 1441 og Noregs 1442. Hann var sonur Jóhanns af Pfalz-Neumarkt og Katrínar, systur Eiríks. Hann var valinn sem ríkisstjóri af danska aðlinum 1439 og gerður að konungi árið eftir. Aðallinn í ríkisráðinu vildi konung sem væri þeim leiðitamur.

Þegar Kristófer tók við völdum virtist framtíðin ekki björt fyrir Kalmarsambandið, því bæði Noregur og Svíþjóð höfðu sagt sig úr því og árið 1441 gerðu jóskir bændur uppreisn. Bændahernum varð vel ágengt í fyrstu en síðar tókst Kristófer að vinna sigur á þeim og foringjar bændanna voru líflátnir. Kristófers hefur einna helst verið minnst fyrir hörkuna sem hann beitti bændurna eftir að hann barði uppreisnina niður. Seinna sama ár tókst Hans Laxmand erkibiskupi að komast að samkomulagi við Svía um að Kristófer yrði tekinn til konungs í Svíþjóð en Karl Knútsson Bonde fékk þó Gotland og Eyland að léni. Kristófer var hylltur sem konungur Svíþjóðar 13. nóvember. Árið eftir tókst Hans Laxmand einnig að semja um að Kristófer skyldi erfa norsku krúnuna. Hann var krýndur konungur Danmerkur 1. janúar 1443.

Kristófer veitti Kaupmannahöfn kaupstaðarréttindi 1443 og staðfesti hana sem höfuðborg. Um leið var verslun við útlendinga bönnuð í ríkjum Danakonungs og Eyrarsundstollurinn settur á að nýju. Þetta líkaði Hansasambandinu vitaskuld illa og hótuðu Hansaborgirnar að ganga í bandalag við Eirík af Pommern gegn Kristófer. Kristófer neyddist því til að veita Hansakaupmönnum að nýju réttindi til að versla milliliðalaust í ríkjum sínum.

Líklega var það líka vegna þrýstings frá Hansasambandinu sem Kristófer giftist í september 1445 Dórótheu af Brandenburg, dóttur Jóhanns markgreifa þar. Þau eignuðust engin börn og þegar Kristófer lést þremur árum síðar lauk setu afkomenda Valdimars atterdags á konungsstóli. Dóróthea drottning var aðeins 17-18 ára þegar hún varð ekkja. Hún giftist Kristjáni 1. 1449 og varð ættmóðir Aldinborgarættar.
Ottawa

Ottawa er sjötta stærsta borg og höfuðborg Kanada og er í Ontario-ríki. Í Ottawa situr löggjafarþing landsins og þar búa líka yfirlandstjóri Kanada, sem er fulltrúi Elísabetar Bretadrottningar, formlegs þjóðarleiðtoga Kanada, og forsætisráðherrann. Í Ottawa búa um 960.000 manns og rúmlega 1200.000 á stórborgarsvæðinu (2015). Ottawa stendur við Ottawa-fljót og á landamæri að borginni Gatineau, Quebec. Listasafnið National Gallery of Canada og háskólarnir The University of Ottawa og Carleton University eru þar. Aðalskrifstofa Kanadíska ríkissjónvarpsins, CBC, er í Ottawa.

Söguágrip.

Frakkinn Étienne Brûlé var fyrsti Evrópubúinn til að fara um svæðið árið 1610. Árið 1826 var þéttbýlisstaður búinn að myndast og var kallaður Bytown en það breyttist árið 1855 í Ottawa sem kemur úr algonkinsku tungumáli. Borgin var valin sem höfuðstaður Kanada árið 1857 vegna legu hennar miðsvæðis milli stærri borga og svo var klettabelti þar sem talið var geta verið mikilvægt í varnartilgangi. Þinghúsið og tengdar byggingar voru byggðar stuttu síðar á hæð og var það stærsta byggingarframkvæmd síns tíma í álfunni. Árið 1885 var götulýsing með rafmagni í borginni sú fyrsta í borg í landinu. Fimmtungur borgarinnar brann árið 1900. Borgin stækkaði mjög milli 1960 og 1980 og undir aldamót var hún helsta borg hátækniðnaðar Kanada.
23. júlí

23. júlí er 204. dagur ársins (205. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 161 dagur er eftir af árinu.

Atburðir.
Edmund Hillary

Edmund Hillary (fæddur 20. júlí 1919 - 11. janúar 2008) var nýsjálenskur fjallamaður og landkönnuður sem er þekktastur fyrir að hafa verið fyrstur til að ná tindi Everestfjalls, ásamt Tenzing Norgay, 29. maí 1953. Hann náði einnig á Suðurpólinn 4. janúar 1958.
4. ágúst

4. ágúst er 216. dagur ársins (217. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 149 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Explosions in the Sky

Explosion in the Sky er bandarísk post-rock hljómsveit sem var stofnuð í Austin, Texas árið 1999.

Hljómsveitina skipa "Munaf Rayani" og "Mark Smith", sem eru gítarleikarar, "Micheal James" sem leikur á bassa og "Chris Hrasky" trommuleikara. Hljómsveitin leikur melódískt instrumental rokk, í anda Mogwai og Sigur Rósar og er á mála hjá útgáfufyrirtækinu Temporary Residence Limited.
Benedikt Sveinsson (yngri)

Benedikt Sveinsson (2. desember 1877 – 16. nóvember 1954) var íslenskur stjórnmálamaður, ritstjóri, bókavörður og bankastjóri.

Benedikt fæddist á Húsavík, sonur Sveins Víkings Magnússonar, veitingamanns, og Kristjönu Guðnýjar Sigurðardóttur, húsmóður og ljósmóður. Hann lauk stúdentsprófi frá Lærða skólanum árið 1901 og tók próf í forspjallsvísindum árið eftir. Hann starfaði við blaðamennsku og ritstjórn til 1915. Árið 1917 varð hann gæslustjóri Landsbankans og bankastjóri 1918-1921. Árið 1922 var hann ráðinn útgáfustjóri að sögu Alþingis. Hann var bókavörður í Landsbókasafninu frá 1931 og síðan skjalavörður í Þjóðskjalasafni frá 1941-1948. Hann annaðist útgáfu á mörgum Íslendingasögum fyrir Sigurð Kristjánsson bóksala og skrifaði fjölda blaða- og tímaritagreina um sögu Íslands, tungu, bókmenntir og ýmis þjóðmál.

Benedikt var alþingismaður Norður-Þingeyinga 1908-1931, lengst af fyrir Sjálfstæðisflokk (eldri) en frá 1927 fyrir Framsóknarflokk. Hann var forseti neðri deildar Alþingis 1920-1930. Hann var mikill baráttumaður fyrir sjálfstæði Íslands en þegar sambandslagafrumvarpið var afgreitt á Alþingi 1918 barðist hann hart gegn samþykkt þess og var eini þingmaður neðri deildar sem greiddi atkvæði gegn því, þar sem hann taldi það ekki ganga nógu langt.

Benedikt kvæntist Guðrúnu Pétursdóttur frá Engey árið 1904 og átti með henni sjö börn, Svein, Pétur, Bjarna, Kristjönu, Ragnhildi, Guðrúnu, Ólöfu.

Í bæjarstjórn Reykjavíkur 1914—1920. Í fullveldisnefnd 1917—1918. Í verðlagsnefnd 1918—1919. Forseti Hins íslenska þjóðvinafélags 1918—1920. Kosinn í Grænlandsnefnd 1924. Sat í mörg ár þing Fiskifélags Íslands. Í milliþinganefnd um bankamál 1925.
17. ágúst

17. ágúst er 229. dagur ársins (230. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 136 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Frumgreinadeild

Frumgreinadeild er námsdeild á framhaldsskólastigi í Tækniháskóla Íslands.
1355

Árið 1355 (MCCCLV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Málmey

Málmey getur átt við um:
Bláæð

Bláæðar eru æðar sem flytja súrefnissnautt blóð frá háræðum um líkamann og til hjartans. Lungnabláæðin er þar undanskilin en hún flytur súrefnisríkt blóð frá lungum til hjartans. Þrýstingur er minni í bláæðum en í slagæðum og eru æðaveggir bláæða því almennt þynnri. Mest munur um vöðvalag í miðhjúp æðanna. Í bláæðum eru lokur, bláæðalokur, sem hindra því að blóðið renni tilbaka í æðunum sökum mismunar á þrýstingi. Bilun í slíkum lokum valda æðahnútum.
Undirofursti

Undirofursti er tignargráða, eða stöðuheiti í hernaði, sem er á milli majórs og ofursta.

Undirofurstar eru foringjar sem hafa skipunarbréf frá æðsta yfirmanni viðkomandi hers og bera meiri ábyrgð en þeir, lægra settu, foringjar er ekki hafa slíkt bréf.
Margliða

Margliða eða heilt rætt fall er summa með endanlegan fjölda liða, þar sem breytur formula_1 koma aðeins fyrir í heiltöluveldi og stuðlarnir formula_2 eru ekki allir núll:

þar sem formula_4 er náttúrleg tala, jafnframt hæsta veldi breytistærðarinnar og kallast "stig" margliðunnar. T.d. er margliðan formula_5 af öðru stigi þar sem annað veldi er hæsta veldið og stuðullinn formula_6, formula_7 og stuðullinn formula_8.

Stæðan formula_9 þar sem formula_1 er breyta, er dæmi um margliðu, en ekki stæðan formula_11 því hún inniheldur deilingu með margliðu og er því rætt fall sem er hlutfall tveggja margliðna (á sama hátt og formula_12 og formula_13 eru heiltölur en formula_14 er ekki heiltala heldur ræð tala).

Undirstöðusetning algebrunnar segir að sérhver margliða hafi jafn margar tvinntölurætur og "stig margliðunnar", þó sumar eða allar ræturnar geti verið "margfaldar".

Ef allir stuðlar margliðu eru núll kallast hún núllmargliða, en er óáhugaverð nema sem sértilvik (hefur óendanlega margar rætur, ekki enga eins og ætla mætti; stig margliðunnar er annað hvort skilið eftir sem óskilgreint eða skilgreint sem neikvætt, venjulega −1 or formula_15 ólíkt öðrum fasta-margliðum sem hafa stig 0 og því enga núllstöð).
28. ágúst

28. ágúst er 240. dagur ársins (241. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 125 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Kljásteinn

Kljásteinn er steinn til að hengja neðan í uppistöðu í vef og halda henni strengdri.

Kljásteinar geta verið náttúrulegir steinar sem gat hefur verið gert í gegnum eða steinar sem gataðir voru frá náttúrunnar hendi. Kljásteinar finnast stundum margir saman í uppgröftum og er það talin vísbending um að þar hafi staðið vefstaður. Kljásteinavefstólar eða kljásteinsvefstaður eru þeir vefstólar nefndir sem notuðust við slíka steina. Slíkur vefstóll hefur einnig verið nefndur "standvefstóll" eða "steinavefstóll". Það var danski vefstóllinn sem leysti kljásteinavefstólinn af hólmi.
1306

Árið 1306 (MCCCVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Jákvæð játunarregla

Aðskilnaðarregla, aðskilnaðarháttur (á latínu modus ponens) eða jákvæð játunarregla er í rökfræði form gildrar rökhendu. Fullt heiti þessarar tegundar röksemdafærslu er raunar "modus ponendo ponens" til aðgreiningar frá neikvæðri játunarreglu, "modus tollendo ponens". Hins vegar er nærri því ætíð átt við jákvæðu játunarregluna þegar talað er um "modus ponens" (játunarreglu) án nánari skilyrðingar.

Form rökhendunnar er eftirfarandi:

Rita má jákvæðu játunarregluna sem leiðilið:

Þar sem ⊢ stendur fyrir rökfræðilega ályktun („Þess vegna er Q sönn“), eða sem regla:

Röksemdafærslan hefur tvær forsendur. Fyrri forsendan er skilyrðissambandið eða „ef-þá“ setningin, nefnilega að P gefi til kynna Q. Önnur forsendan er að P, þ.e. "forliður" skilyrðissambandsins, sé sönn. Af forsendunum tveimur má álykta að Q, "bakliður" skilyrðissambandsins, hljóti að vera einnig sönn.

Eftirfarandi er dæmi um röksemdafærslu á þessu formi:

Þótt röksemdafærslan sé gild er þó ekki víst að nein fullyrðinganna sé sönn; það að röksemdafærslur á þessu formi séu gildar segir okkur einungis að niðurstaðan hljóti að vera sönn ef forsendurnar eru báðar sannar. Það er rétt að hafa í huga að gild röksemdafærsla sem styðst við eina eða fleiri ósanna forsendu er sögð vera "ekki rétt" en ef röksemdafærslan er gild og allar forsendur hennar eru jafnframt sannar, þá er röksemdafærslan sögð vera "rétt".
Neitun forliðar

Neitun forliðar eða neitun ef-setningarinnar er formleg rökvilla.

Gefum okkur að í röksemdafærslu væri forlið skilyrðissambands, þ.e. „ef“ setningarinnar, fyrst neitað og síðan væri ályktað á þeim grundvelli að bakliðurinn, þ.e. „þá-setningin“, sé ósönn:

Rök af þessu tagi heita neitun forliðar vegna þess að annað skrefið í röksemdafærslunni felst í því að neita forlið skilyrðissambandsins. Þetta er formleg rökvilla og röksemdafærslur af þessu tagi eru ógildar, enda leiðir niðurstöðuna ekki af forsendunum.

Dæmi um röksemdafærslu þar sem forliðnum er neitað:

Niðurstöðuna leiðir augljóslega ekki af forsendunum enda gæti niðurstaðan hæglega verið ósönn þótt báðar forsendurnar væru sannar. (Ég get verið með augun lokuð þótt ég sé ekki sofandi).

Annað dæmi:

Hér er fyrri forsendan sönn, jafnvel þótt Arnaldur Indriðason sé ekki forseti Íslands, því þar sem Arnaldur Indriðason er Íslendingur, þá gildir eftir sem áður að "ef" hann er forseti Íslands, þá er forseti Íslands Íslendingur. Seinni forsendan er einnig sönn, því Arnaldur Indriðason er ekki forseti Íslands. Af þessu leiðir hins vegar ekki að forseti Íslands (sem er Ólafur Ragnar Grímsson þegar þetta er skrifað) sé ekki Íslendingur.

Þegar um flóknari röksemdafærslur er að ræða geta rökvillur sem þessar verið sannfærandi, t.d. vegna ruglings á "ef" og "ef og aðeins ef". Ef fyrri forsendan segir „ef og aðeins ef“ frekar en „ef“, þá er neitun forliðar ekki ógild rök. Til dæmis: Ef ég loka "alltaf" augunum þegar ég er sofandi og ég loka þeim "einungis" þegar ég er sofandi (en aldrei þegar ég er vakandi), þá gildir að ef ég er ekki sofandi, þá er ég ekki með lokuð augun.
1391

Árið 1391 (MCCCXCI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Sígild eðlisfræði

Sígild eðlisfræði er samheiti yfir nokkrar greinar eðlisfræðinnar. Yfirleitt er talað um þá eðlisfræði sem var til á 19. öld sem sígilda eðlisfræði og þá er átt við sígilda aflfræði, rafsegulfræði, varmafræði og ljósfræði.
Rím

Rím nefnist það þegar orð eða orðhlutur hljóma saman, t.d. góður - rjóður; sveit - leit. Sé rímorð eitt atkvæði kallast það "einrím" eða "karlrím" en séu rímorð tvö atkvæði er það kallað "tvírím" eða "kvenrím". Þriggja atkvæða rím kallast "þrírím" eða "veggjað rím".

Rím getur einnig verið hálfrím, sem einnig er nefnt sniðrím eða skothent rím og þá eru sérhljóð rímorða ekki eins, aðeins samhljóðin. Sem dæmi má nefna land og grund, einnig þvaðra og hnoðri. Þetta er nefnt sérhljóðshálfrím.

Einnir er til samhljóðshálfrím, þá ríma saman sérhljóðin en samhljóðin eru önnur. Dæmi: land - lamb, þvaðra - þvaga. Samhljóðshálfrím er sjaldgæft í rímnaháttum en algengara í danskvæðum, þulum og í nútímanum m.a. í rappi.

Víxlrím er það þegar 1. og 3. lína ríma saman, 2. og 4. lína ríma saman o.s.frv. Runurím er það þegar t.d. 1. og 2. lína ríma saman, 3. og 4. lína ríma saman o.s.frv.
1808

Árið 1808 (MDCCCVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
17. september

17. september er 260. dagur ársins (261. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 105 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir. °°°°
Kurt Cobain

Kurt Donald Cobain (20. febrúar 1967 – 5. apríl 1994) var söngvari, gítarleikari og lagasmiður rokkhljómsveitarinnar Nirvana.

Árið 1991 kom frægasta lag Nirvana út og heitir það „Smells Like Teen Spirit“ og önnur fræg lög eftir hann eru til dæmis „About A Girl“, „Come As You Are“, „Lithium“ og „Rape Me“.

Kurt Cobain var giftur söngkonunni Courtney Love og átti eitt barn með henni sem heitir Frances Bean Cobain.

Þann 5. apríl 1994 stytti Kurt Cobain sér aldur.
29. september

29. september er 272. dagur ársins (273. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 93 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Ætt (flokkunarfræði)

Ætt er flokkunarfræðilegt hugtak sem lýsir hóp dýra sem öll tilheyra sama ættbálki. Innan hverrar ættar geta verið mismunandi ættkvíslar.