arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Radon

Radon er frumefni með skammstöfunina Rn og sætistöluna 86 í lotukerfinu. Það er geislavirkt eðalgas sem myndast við niðurbrot radíns, radon er eitt þyngsta gasið og talinn mikill heilsuskaði. Stöðugasta samsætan er Rn-222 sem hefur helmingunartíma upp á 3,8 daga og er notað við geislameðferðir. Radon getur safnast fyrir í húsum fólks og valdið lungnakrabbameini , sem talið er valda um 20.000 dauðföllum í Evrópusambandinu árlega.
Mapuche-frumbyggjar

Mapuche-menn eru innfæddir íbúar í mið- og suður-Chile auk suður-Argentínu. Mapuche-menn töluðu upphaflega mapudungun en nú tala flestir spænsku.
Leyndarskjalasafnið

Leyndarskjalasafnið í Kaupmannahöfn – (danska: Gehejmearkivet) – var á einveldistímanum skjalasafn konungs og danska ríkisins.

Upphaf Leyndarskjalasafnsins má rekja til ársins 1582, en þá voru gömul skjalasöfn flutt frá aðsetrum Danakonunga í Vordingborg og Kalundborg, og sameinuð skjalasafninu í Slotinu í Kaupmannahöfn, sem stóð þar sem Kristjánsborgarhöll er nú. Þessi söfn urðu kjarninn í Leyndarskjalasafninu. Vegna endurbyggingar Slotsins var Leyndarskjalasafnið flutt í Rósenborgarhöll um 1700, en fékk svo eigin byggingu á Slotshólmanum (Hallarhólmanum) árið 1720.

Einveldistímanum í Danmörku lauk 1848. Nokkru síðar, eða 1861, var stofnað annað skjalasafn fyrir nýju stjórnardeildirnar í Kaupmannahöfn, "Skjalasafn konungsríkisins". Þessi tvö skjalasöfn fengu sameiginlega yfirstjórn 1883, og voru svo formlega sameinuð árið 1889, þegar Ríkisskjalasafnið var stofnað. Varð Leyndarskjalasafnið þá að sérstakri deild þar, 1. deild og Skjalasafn konungsríkisins að 2. deild þess.

Nafnið vísar til þeirrar leyndar, eða trúnaðar, sem átti að ríkja um æðstu stjórn ríkisins. Sjá einnig um Leyndarskjalasafn Páfans.

Yfirmaður Leyndarskjalasafnsins hafði embættisheitið leyndarskjalavörður – "gehejmearkivar".
Tregur málmur

Tregir málmar eru í lotukerfinu málmar á milli málmunganna og hliðarmálmanna, bræðslumark þeirra er almennt lægra en hliðarmálmanna, þeir eru einnig mýkri. °°°°
Tregu málmarnir eru: ál, gallín, indín, tin, þallín, blý og bismút. Efni 113 til 116 eru einnig tímabundið í þessum flokki en þau eru ununtrín, ununquadín, ununpentín og ununhexín.
Tangveldið

Tangveldið (kínverska: 唐朝; pinyin: Táng Cháo; mið-kínverska: dhɑng) var ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 618 til 907 á eftir Suiveldinu og á undan tímabili fimm konungsætta og tíu konungsríkja. Það var stofnað af Li-ættinni (李) sem hrifsaði til sín völdin eftir að Suiveldinu hafði hnignað. Höfuðborg ríkisins var í Chang'an (nú Xi'an).

Hin mannskæða An Shi-uppreisn 755 til 763 veikti miðstjórnarvaldið mikið og Huang Chao-uppreisnin 875 til 884 greiddi miðstjórninni högg sem henni tókst ekki að ná sér eftir. Ríkið leystist upp og í norðrinu tók við tímabil þar sem fimm konungsættir ríktu næstu 50 árinu en í suðrinu urðu til tíu sjálfstæð konungsríki.
Deilireglur

Deilireglur eru flýti- eða hjálparaðgerðir t.a. kanna hvort tala sé deilanleg með annarri tölu, þannig að leifin verði núll, án þess að framkvæma deilinguna sjálfa. Hér verður einungis tekið fyrir tugakerfi fyrir tölur frá 1 til 15, en allar tölur ganga upp í tölunni núll.

Nota má deilatöflu til að finna "deila" talna.

Rök fyrir deilanleika með 2 til 6.

2 Hugsum okkur tveggja sæta tölu TE (E fyrir tölustafinn í einingasæti og T fyrir tölustafinn í tugasæti). Þá gildir 10*T + E = 2*5*T + E. Nú er ljóst að 2 gengur upp í fyrri liðinn og því er talan TE aðeins deilanleg með 2 ef 2 gengur upp í E, síðasta tölustafinn.

3 Hugsum okkur tveggja sæta tölu TE. Þá gildir 10*T + E = 9*T + (T + E). Hér er ljóst að 3 gengur upp í fyrri liðinn þ.e. 9*T og því er talan aðeins deilanleg með 3 ef 3 gengur upp í (T +E), sem er þversumma tölunnar TE.

Þetta er hægt að útvíkka fyrir stærri tölur. t.d. fjagra tölustafa tölur ÞHTE (Þ = tölustafur í þúsundasæti, H = tölustafur í hundraðasæti, og T = tölustafur í tugasæti, E = einingasæti). Við fáum þá: 1000*Þ + 100*H + 10*T + E = (999*Þ + 99*H + 9*T) + (Þ + H + T + E).

Talan 3 gengur upp í fyrri svigann þ.e. (999*Þ + 99*H + 9*T) og þar sem (Þ + H + T + E) er þversumman þá gengur talan 3 aðeins upp í töluna ef hún gengur upp í þversummuna.

4 Hugsum okkur fjagrastafa töluna ÞHTE. Þá gildir:

1000*Þ + 100*H + 10*T + E = (4*250*Þ + 4*25*H) + (10*T + E).

Nú gengur 4 upp í fyrri svigann, þ.e. (4*250*Þ + 4*25*H), því þarf 4 að ganga upp í seinni svigann, þ.e. (10*T + E) sem er talan TE til að ganga upp í töluna ÞHTE.

5 Hugsum okkur tveggja stafa tölu TE, þá gildir 10*T + E = 5*2*T + E. Þar sem 5 gengur upp í fyrri liðinn, þá þarf 5 að ganga upp í seinni liðinn, E, sem þýðir að E verður að vera annað hvort 0 eða 5 til að talan 5 gangi upp í töluna TE.

6 Þar sem 2 og 3 eru frumþættir tölunnar 6, þá eru allar tölur sem hafa þessa frumþætti deilanlegar með 6.
Sigfús Daðason

Sigfús Daðason (20. maí 1928 – 12. desember 1996) var íslenskt ljóðskáld.

Sigfús lauk námi við Menntaskólann í Reykjavík árið 1951, sama ár og fyrsta ljóðabók hans kom út, "Ljóð". Hann hélt til Parísar, þar sem hann lagði stund á latínu og bókmenntafræði og lauk þar námi árið 1959. Hann var meðritstjóri Tímarits Máls og menningar frá árinu 1962-76 og framkvæmdastjóri bókaútgáfu Máls og menningar frá 1971-76. Þá starfrækti hann eigið forlag, Ljóðhús. Hann kenndi við Háskóla Íslands. Sigfús lést á Landspítalanum 12. desember árið 1996.
Rafsvörunarstuðull

Rafsvörunarstuðull er stuðull táknaður með ε, sem er hlutfallið milli rafsviðanna E og D, þ.e. D = ε E. Rafsvörunarstuðull fyrir lofttæmi er táknaður með ε0. Kemur við sögu í jöfnum Maxwells.

Skilgreining.

þar sem

í lofttæmi.
Framtíðarsýn

Framtíðarsýn er það þegar maðurinn reynir að ímynda sér á vissum tímapunkti hvernig framtíðin muni verða, hvernig umhorfs verði þá í efnahagslegu tilliti, pólitísku eða tæknilegu. Framtíðasýn er mikilvægur hluti af vísindaskáldsögum, sbr. t.d. Karel Čapek og H. G. Wells.

Framtíðarsýn er sérlega vinsælt hugtak í munni stjórnmálamanna, enda er það verkefni þeirra að framtíðin verði betri en hún er núna, hvernig sem staðan er. Einnig lýsir það þeirri braut sem flokkur hans hefur markað sér.
Joseph Smith

Joseph Smith (fæddur 23. desember 1805 í Sharon í Vermont-fylki í Bandaríkjunum, dáinn 27. júní 1844 í Carthafe í Illinois-fylki) er meginspámaður og stofnandi mormónasafnaðarins - Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu.

Joseph Smith fæddist inn í mjög fátæka fjölskyldu, fimmta barnið af ellefu. Vegna fátæktar fékk Joseph litla skólagöngu, nánast eingöngu að lesa og skrifa og einfaldan reikning. Hann og fjölskyldan lögðu hins vegar mikla áherslu á lestur Biblíunnar.

Fjölskyldan flutti fáum árum eftir fæðingu Josephs til borgarinnar Palmyra í New York-fylki. Þar gekk yfir mikil kristin vakningaralda og fjölmargir söfnuðir tókust á um hina réttu kenningu. Jospeh varð fyrir miklum áhrifum af þessu en gat ekki valið á milli kenninganna. Samkvæmt sögu mormóna birtust þeir Guð og Jesús Joseph Smith árið 1820, en þá var hann 14 ára.

Jesús sagði Joseph að hann ætti ekki að ganga í neinn þá starfandi söfnuð heldur ætti að axla það verkefni að endurreisa hina raunverulegu kirkju Jesús Krists. Joseph sagði fjölskyldu sinn frá tíðindunum og fékk stuðning hennar. Söfnuðirnir í nágrenninu tóku boðskapnum hins vegar mjög fjandsamlega eins og gefur að skilja.

Þremur árum seinna, segir sagan, var Joseph Smith heimsóttur af englinum Moroni sem sagð honum meðal annars að hann mundi finna og þýða heilaga bók ritaða á gullplötur. Bókin væri ritsafn fornra spámanna í Ameríku. Smith vildi þegar finna plöturnar en Moroni ráðlagi honum að bíða um stund.

Árið 1827 náði Smith í plöturnar sem hann hafði fundið í Cumorah hæðinni í Manchester, New York-fylki. Joseph Smith þýddi plöturnar á þremur mánuðum og nefndi bókina sem þar var að finna "Book of Mormon" eða Mormónsbók eftir Mormón, einum aðalspámanni bókarinnar. Að lokinni þýðingu afhenti Smith englinum Moroni plöturnar aftur. Bókin var fyrst gefin út 1830. Sama ár stofnaði Smith "Kirkju Krists" sem hefur verið nefnd "Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu" frá árinu 1836. Joseph Smith fékk fjölmargar vitranir og opinberanir á æfinni og skrifaði um þær, hann gerði einnig ýmsar þýðingar meðal annars hluta af Biblíunni. Ritverk hans hafa verið gefin út sem Kenning og sáttmálar og Hin dýrmæta perla.

Framámönnum annarra safnaða var mjög uppsigað við Joseph Smith og hann var handtekinn meir en þrjátíu sinnum og ásakaður fyrir ýmis afbrot en aldrei sakfelldur. Hann var að lokum myrtur 38 ára gamall. Joseph og bróðir hans Hyrum voru skotnir 27. júní 1844 af 150 manna lýð sem réðist inn í fangelsi í Illinois þar sem þeir sátu ákærðir fyrir uppþot og siðleysi.

Í mormónakirkjunni voru 26 000 safnaðarmeðlimir við andlát Joseph Smiths.
Frisbígolf

Frisbígolf eða folf er íþrótt sem fer fram á svipaðan hátt og venjulegt golf, en í stað golfkylfa og golfbolta nota leikmenn svifdiska (frisbídiska). Þessi íþrótt varð til á áttunda áratug 20. aldar og á það sameiginlegt með venjulegu golfi að reynt er að ljúka hverri braut í sem fæstum köstum.

Frisbídisknum er kastað frá teigsvæði í átt að skotmarki. Markið getur verið mismunandi en oftast er um að ræða sérsmíðaðar körfur sem grípa diskinn. Leikmenn taka hvert kast frá þeim stað þar sem síðasti diskur lenti. Lendingarstaðurinn er merktur með sérstöku merki (litlum diski eða öðrum golfdiski) og ekki má stíga fram fyrir merkið þegar kastað er að nýju. Hæðir, hólar, tré og fleira sem finna má út um allan völlinn eru leikmönnum áskorun og hindrun í tilraunum þeirra við að koma disknum í körfuna. Loks endar „púttið“ í körfunni og þeirri holu er þá lokið.

Leikhlutar.

Diskar.

Golfdiskar eru að jafnaði minni og þyngri en hefðbundnir svifdiskar sem ætlunin er að grípa. Diskarnir eru venjulega milli 150 og 180 grömm að þyngd og 8-9 tommur (20-23cm) í þvermál. Þeir skiptast í "drævera", "púttera" og "miðlungsdiska". Dræverar eru þyngstir og drífa lengst, miðlungsdiskar eru nákvæmari en dræverar en drífa styttra og pútterar eru léttastir og nákvæmastir en jafnframt hægastir. Diskarnir eru líka ólíkir hvað varðar form, grip, sveigjanleika og endingu.

Mörk.

Upphaflega voru mörkin í frisbígolfi svert járnrör yfir öðru járnröri sem glumdi í þegar diskurinn lenti á þeim. Árið 1975 hannaði Ed Headrick körfuna sem er algengasta markið í dag. Hún er með keðjum og körfu fyrir neðan til að grípa diskinn. Flötin er allt svæðið innan 10 metra frá marki. Þar er bannað að stökkva til að fylgja eftir skoti.

Teigar.

Teigar eru afmörkuð svæði, yfirleitt 6x8fet (2x2,5m) að stærð, sem marka upphaf hverrar brautar. Þeir þurfa að gefa stöðugt undirlag fyrir fyrsta kastið. Teigar eru gerðir úr þjappaðri mold eða möl, timbri, steypu eða gúmmímottum.

Á Íslandi.

Íþróttin hefur notið sívaxandi vinsælda á Íslandi. Árið 2019 voru 53 vellir á landinu sem þýddi flesta velli miðað við höfðatölu.

Íslenska frisbígolfsamband er íþróttasamband sem skipuleggur velli og mót.
Saga Sovétríkjanna 1985-1991

Saga Sovétríkjanna 1985-1991 er saga upplausnar og hruns Sovétríkjanna og endaloka Kalda stríðsins. Hún hófst með því að Mikhaíl Gorbatsjev varð aðalritari sovéska kommúnistaflokksins 11. mars 1985 og lauk með stofnun Rússneska sambandsríkisins í desember árið 1991 eftir misheppnað valdarán harðlínumanna í Kreml sem stefnt var gegn umbótum stjórnar Gorbatsjevs ("Perestrojka") og opnunar landsins út á við ("Glasnost").
Harðstjórn

Harðstjórn er stjórnarfyrirkomulag sem felur í sér þéttriðið net einstaklinga sem ræður ríkjum með algerum pólitískum yfirráðum. Hin forna skilgreining á harðstjórn er yfirráð eins manns, sem nefndur er "harðstjóri", og hefur alla valdatauma í hendi sér og allir aðrir lúta valdi hans en hann gætir sinna eigin hagsmuna fremur en hagsmuna heildarinnar. Harðstjórn er í raun hið fyrsta stjórnarform þegar einhvers konar ríkisvald og siðmenning kemst á. Faróar eru ágætt dæmi um fyrri tíma harðstjóra.
Samskipti

Samskipti eru ferli sem gera lífverum kleift að skiptast á upplýsingum með ýmsum aðferðum. Samskipti fela venjulega í sér endurgjöf (eru samhverf) en orðið er líka notað um fjölmiðlun eins og útvarpsútsendingar þar sem endurgjöfin er í besta falli óbein, og líka kerfi þar sem töf er á endurgjöf eða þar sem sendandi og viðtakandi nota ólík samskiptakerfi, tækni, tíma og aðferðir (ósamhverf samskipti).

Sumir höfundar vilja meina að samskipti feli í sér vilja, þ.e. endurgjöfin þarf að byggja á íbyggni, og útiloki þannig samskipti annarra en manna. Annars konar skipti á upplýsingum er réttara að kalla boðskipti samkvæmt þessu. Aðrir höfundar vilja meina að samskipti meðal manna og samskipti annarra lífvera séu stigsmunur en ekki eðlismunur og hægt sé að skoða hvort tveggja með sömu aðferðum.

Samskiptum er gjarnan lýst út frá þessum þáttum:
Tin

Tin er frumefni með efnatáknið Sn (af latnesku heiti tins, "Stannum") og er númer 50 í lotukerfinu. Þessi silfurkenndi, þjáli tregi málmur, sem hvorki oxast í lofti né tærist auðveldlega, er notaður í margs kyns málmblöndur og einnig til að þekja önnur efni til varnar tæringu. Tin er fyrst og fremst unnið úr steintegundinni kassíteríti en þar er það í formi oxíðs.
Norðurland (fylki í Noregi)

Norðurland (norska: "Nordland", norðursamíska: " Nordlándda fylkkasuohkan") er fylki í norður Noregi, 38.456 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 242.000 (2016). Nordland er næststærsta fylkið í ferkílómetrum á landinu, eftir Finnmörku. Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Bodø, með um 50.000 íbúa. Næst kemur Mo i Rana með um 19.000 íbúa.

Næststærsti jökull meginlands Noregs, Svartisen, næststærsta vatn Noregs, Røssvatnet, og næstdýpsti fjörður Noregs, Tysfjord, eru öll í fylkinu. Fjallið Stetind hefur verið kosið þjóðarfjall Noregs. Fylkið er í landshlutanum Norður-Noregur.

Norðurheimskautsbaugurinn liggur í gegnum fylkið.
Pop

Pop getur átt við eftirfarandi:
Pottbrauð

Pottbrauð (pottkaka eða drymbi) er (seytt) rúgbrauð bakað í eða undir potti, oft í hlóðum við glóð. Áður en eldavélar komu, voru rúgbrauðin bökuð undir pottinum. Það krafðist mikillar kunnáttu og nákvæmni ef vel átti að takast, þ.e. að hafa glóðina jafna um pottinn og byrgja hann síðan á þann veg, að ekki gæti dregið úr hitanum á einum stað frekar en öðrum. Ekkert súrdeig var haft í pottbrauðin, en oft bleytt í þeim með mysu eða sýrublöndu í stað vatns, og bökuð svo rauðseydd, og voru þá lin og ilmandi.

Stundum voru pottkökur kryddaðar með kúmeni.Algengast var að baka þau með að leggja járnhellu yfir glæður og setja brauðdeigið á það og hvolfa svo potti yfir og skara svo að glóð. Þaðan er komið orðatiltækið "að skara eld að sinni köku". Pottkökur voru oft skreyttar öðru megin með flúri sem konur teiknuðu með spónarskafti eða stíl. Stundum voru þær flattar út á brauðmóti með spegilskrift svo að úr mátti lesa málshætti eða vísuparta. Slíkar kökur voru oft bakaðar til vinargjafa og voru algengar orlofsgjafir á 19. öld.
Mír

Mír getur átt við um:
Staðlaráð Íslands

Staðlaráð Íslands er ráð sem skv. lögum

hefur það hlutverk að staðfesta alþjóðlega staðla og annast gerð íslenskra staðla í samvinnu við hagsmunaaðila, svo sem hlutaðeigandi ráðuneyti, stofnanir, samtök og fyrirtæki.

Staðlaráð er fulltrúi Íslands í alþjóðlegu staðlasamtökunum ISO og IEC og evrópsku staðlasamtökunum CEN, CENELEC og ETSI og þátttakandi í norrænu stöðlunarsamstarfi INSTA.

Þessi eru helstu verkefni Staðlaráðs Íslands:

* "Umsjón með staðlagerð á Íslandi."

* "Að aðhæfa og staðfesta þá staðla sem skylt er vegna aðildar Staðlaráðs að erlendum staðlasamtökum."

* "Að greiða fyrir því að íslenskum stöðlum verði beitt í opinberri stjórnsýslu og hjá einkaaðilum."

* "Að starfrækja miðstöð stöðlunarstarfs á Íslandi sem þjónustar stofnanir, fyrirtæki, einstaklinga og"

"samtök sem vilja nýta sér staðla."

Staðlaráð tekur ekki efnislega afstöðu til staðla og ákveður ekki hvað skuli staðlað. Ákvarðanir um það eru teknar af þeim sem eiga hagsmuna að gæta og þeir greiða fyrir verkefnin.
Daoismi

Daoismi (daóismi eða taóismi, eftir því hvaða umritunarkerfi er notað) eru kínversk heimspeki og trúarbrögð sem byggja á kenningum Laó Tse frá 4. öld f.Kr. og hinu mikla verki hans "Bókinni um veginn" ("Tao Te Ching") sem er ljóðasafn með 81 ljóði sem lýsa heimspeki hans. Daoismi er ein af þremur stærstu trúarbrögðum Kína, ásamt konfúsíusisma og búddisma.
Hvítahaf

Hvítahaf (sem í fornu máli íslensku var nefnt Gandvík) (rússneska: Бе́лое мо́ре, finnska: "Vienanmeri") gengur suður úr Barentshafi inn í norðvesturströnd Rússlands. Hin mikilvæga hafnarborg Erkiengilsborg stendur við Hvítahaf. Löndin í kringum Hvítahaf voru til forna nefnd Bjarmaland.
Jáeind

Jáeind (áður kölluð pósitróna) er öreind, sem flokkast sem létteind og hefur alla sömu eiginleika rafeindar nema jákvæða rafhleðslu í stað neikvæðarar eins og rafeindin hefur. Jáeind er því andeind rafeindarinnar og öfugt.
Neðra Austurríki

Neðra Austurríki (þýska: Niederösterreich) er nyrsta og stærsta sambandsland Austurríkis. Það er að mestu leyti staðsett í dal í Ölpunum. Markverð fljót í Neðra Austurríki eru Dóná, Enns, March og Thaya. Höfuðstaður þess er Sankt Pölten og íbúar eru um 1.636.287 talsins.

Aðrir markverðir bæir eru Wiener Neustadt, Baden, Klosterneuburg, Krems, Amstetten, Mödling, Melk og Lilienfeld.
Leifturstríð

Leifturstríð (þýsku: "Blitzkrieg") er árásarstríð, sem byggir á samhæfðum loft- og landhernaði þar sem vélknúnum brynvörðum ökutækjum er beitt til að ná hraðri framsókn og halda frumkvæðinu þannig að andstæðingurinn nái ekki að skipuleggja varnir með viðunandi hætti. Leifturstríð var þróað á 4. áratug 20. aldar og var beitt á árangursríkan hátt af Þjóðverjum í seinni heimsstyrjöldinni. Hugmyndin varð til eftir fyrri heimsstyrjöldina þegar augljóst var orðið að skotgrafahernaður væri ólíklegur til árangurs. Aðferðum leifturstíðs er enn beitt.

Áhrifa leifturstríðsins varð sérstaklega vart í innrásum Þjóðverja í Vestur-Evrópu, t.d. Frakkland, Holland og Belgíu, og á upphafsstigi innrásarinnar í Rússland.
Vedaritin

Vedaritin eða vedurnar (sanskrít: वेद "véda" „vit“) eru stórt textasafn frá Indlandi hinu forna. Vedaritin eru elstu bókmenntir á sanskrít og elstu helgirit hindúa. Samkvæmt hindúatrúnni eru vedaritin "apauruṣeya" ("ekki af mannavöldum"), en uppruni innihalds þeirra með öllu óþekktur. Önnur trúarbrögð sem eiga rætur sínar að rekja til hindúatrúarinnar, eins og búddismi, jaínismi og síkismi, halda því hins vegar fram að þótt ritin byggi á andlegri visku þá sé uppruni þeirra ekki endilega guðlegur. Vedaritin eru talin hafa orðið til á vedatímabilinu í sögu Indlands. Aldur þessa tímabilsins er óljós, en talið er að því hafi lokið um 500 f.Kr. Talið er að vedaritin hafi varðveist í munnlegri geymd þar til fyrstu textasöfnin voru tekin saman eftir að ritöld hófst á 2. öld f.Kr. Elstu handrit vedaritanna sem varðveist hafa eru frá 11. öld.

Vedaritin skiptast í fjögur textasöfn:
Strontín

Strontín eða strontíum (nefnt eftir skoska þorpinu Strontian) er frumefni með efnatáknið Sr og sætistöluna 38 í lotukerfinu. Strontín er mjúkur, silfurhvítur eða gulleitur jarðalkalímálmur sem er mjög hvarfgjarn. Þessi málmur gulnar við oxun og finnst helst í formi strontínsúlfíðs (selestíns) og strontínkarbónats (strontíaníts). 90Sr-ísótópurinn er fyrir hendi í geislavirku úrfelli og hefur um 28 ára helmingunartíma. Fínn strontínsalli brennur af sjálfu sér ef hann kemst í snertingu við loft við stofuhita.

Strontín er 15. algengasta efni jarðskorpunnar. Breski efnafræðingurinn Adair Crawford tók fyrstur eftir því í málmgrýti úr blýnámum í skosku hálöndunum, nálægt þorpinu Strontian. Thomas Charles Hope gaf efninu nafn sitt eftir þorpinu.

Eiginleikar.

Strontín er mjög hvarfgjarn málmur sem hvarfast við snertingu við loft og vatn og finnst þess vegna einungis í efnasamböndum. Strontín er mýkra en kalsín og jafnvel enn hvarfgjarnara í vatni, en við þau efnahvörf verður til strontínhýdroxíð og vetni. Við bruna í lofti myndar það bæði strontínnítríð og strontínoxíð. Hreint strontín er geymt í steinolíu til að koma í veg fyrir oxun. Rokgjörn strontínsölt brenna með rauðum loga og eru notuð við gerð blysa og í leifturljós.

Notkun.

Strontín er aðallega notað í gler fyrir litasjónvörp til að koma í veg fyrir röntgengeislun frá bakskautslampanum.

Mannslíkaminn tekur strontín upp eins og kalsín og fellir það inn í beinabygginguna. Vegna þessara eiginleika eru geislavirkir ísótópar strontíns meðal annars notaðir í geislameðferð við beinkrabbameini.
Nástaða

Nástaða er það þegar sömu orðin (eða samskonar orðhlutar) standa þétt saman í texta og virka sem "ofklifun". Endurtekningar í texta geta verið stílbragð, en oftast er nástaða lýti á texta. Hægt er að forðast nástöðuna, t.d. með skipulagðri notkun fornafna og samheita.
Gljúfurárjökull

Gljúfurárjökull er einn af fjölmörgum daljöklum á Tröllaskaga. Hann blasir við frá Dalvík og úr Svarfaðardal og virðist vera fyrir botni Skíðadals. Svo er þó ekki heldur er hann í botni lítils afdals sem Gljúfurárdalur heitir. Eftir honum fellur lítil jökulá, Gljúfurá, í djúpu klettagili til Skíðadalsár. Gljúfurárjökull er um 3 km² að flatarmáli. Fyrir miðjum jöklinum er hár klettahnjúkur sem Blekkill nefnist og er um 1240 m hár. Vestan við hann er Almenningsfjall, sem er upp undir 1400 m hátt, en Heiðinnamannafjall liggur að honum að austan. Skriðjökulstunga gengur frá safnsvæði jökulsins við Blekkilinn og niður í dalbotninn. Þar eru miklar jökulurðir og jökulgarðar sem bera vitni um stærð jökulsins á umliðnum öldum. Um aldamótin 1900 virðist hann hafa náð mörg hundruð metrum lengra niður í dalinn en hann gerir nú. Gljúfurárjökull hefur talsvert verið rannsakaður og hefur verið vinsæll viðkomustaður hjá breskum námsmannaleiðöngrum en þar hafa stúdentar í náttúrufræðum öðlast reynslu í útilífi og rannsóknum.

Á Íslandi hófust jöklamælingar upp úr 1930. Ýmsir jöklar hafa verið mældir reglulega síðan en aðrir óreglulega. Fyrsta mæling á Gljúfurárjökli var gerð 1939. Reglulegar mælingar hófust síðan 1952. Mælingar sýna að frá 1939 til 1977 hopaði Gljúfurárjökull ár frá ári með þeirri einu undantekningu að á hafísárunum 1969 og 1970 gekk hann fram um örfáa metra. Árið 1977 hafði hann hopað rúma 400 m en þá snérist þróunin við og jökullinn tók að ganga fram á ný. Upp úr 1990 hafði jökultungan lengst um 150 m en þá hófst nýtt hörfunarskeið sem hefur staðið óslitið síðan. Þetta er mjög í samræmi við það sem hefur verið að gerast við sambærilega jökla annars staðar á landinu.
Lisbeth Palme

Lisbeth Palme, (fullt nafn: Anna Lisbeth Christina Palme fædd 14. mars, 1931, látin 18. október, 2018.) var sænskur sálfræðingur og kona Olofs Palme, fyrirverandi forsætisráðherra Svíþjóðar, sem var myrtur árið 1986 í Stokkhólmi.

Hún og Olof voru skotin með 357. sexhleypu á leiðinni úr kvikmyndahúsi. Hún fékk skot í öxlina og lifði það af, en hann fékk skot í bakið og dó. Sá grunaði hét Christer Pettersson, Lisbeth sagðist þekkja hann og lét handtaka hann í desember 1988. Hann var dæmdur í ævilangt fangelsi af héraðsdómi en var síðan sýknaður af hæstarétti eftir áfrýjun og dó í september árið 2004 af völdum heilablæðinga.

Lisbeth var barnasálfræðingur og vann meðal annars fyrir UNICEF.
Svartrotta

Svartrotta (fræðiheiti: "Rattus rattus") er tegund rottna með langt skott sem á uppruna sinn í hitabelti Asíu og dreyfðist til Austurlanda nær á tímum Rómverja og til Evrópu á 16. öld og þaðan með Evrópubúum um allan heim.
Emperor

Emperor er norsk svartmálmshljómsveit frá Tromsø og Bergen, hún var stofnuð árið 1991 og hætti árið 2001, en meðlimir hljómsveitarinnar komu saman aftur árið 2005 og hafa spilað saman með hléum.