arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sílíkat

Sílíkat er efnasamband kísils (Si) og annars frumefnis, oftast súrefnis. Sílíkatsteindir mynda mikinn meirihluta jarðskorpunnar sem og berg annara jarðreikistjarna, tungla og smástirna í sólkerfinu.
Kiefer Sutherland

Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland (f. 21. desember 1966) er kanadískur leikari.
Christopher Showerman

Christopher Showerman (f. 1971) er bandarískur leikari.
Jane Krakowski

Jane Krajkowski (fædd 1968) er bandarískur gamanleikari.
Sean Mullen

Sean P. Mullen er bandarískur gamanleikari.
Albert Mol

Albert Mol (1. janúar 1917 – 9. mars 2004) var frægur hollenskur rithöfundur, leikari og sjónvarpsstjarna, sem kom fram í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum í gegnum feril sinn, sem entist í næstum 60 ár.
Zizi Possi

Maria Izildinha Possi (fædd 28. mars 1956) er brasilísk söngkona og lagasmiður og gítarleikari.
Venstre

Venstre (Venstre, Danmarks Liberale Parti) er danskur stjórnmálaflokkur.

Nafn flokksins tengist því að hann var vinstra megin í stjórnmálalandslaginu á upphafsárum sínum á síðustu áratugum 19. aldar en þá voru íhaldsmenn helstu andstæðingar Venstre. Nú er Venstre hins vegar hægri flokkur sem kennir sig við frjálslyndisstefnu.

Venstre er næststærsti flokkurinn á Þjóðþingi Danmerkur og situr í stjórnarandstöðu.
Hindu Kush-fjallgarðurinn

Hindu Kush (pastúnska/persneska/úrdú: ھندوکُش) einnig þekktur sem "Pāriyātra Parvata" (sanskrít: पारियात्र पर्वत) eða "Paropamisadaí" (gríska: Παροπαμισάδαι) er 800 km langur fjallgarður sem nær frá miðju Afganistan að norðurhluta Pakistan. Hæsti tindur fjallgarðsins er Tirich Mir, 7.708 metra hár, í héraðinu Khyber Pakhtunkhwa í Pakistan.
Rannsóknarsetur um nýsköpun og hagvöxt

Rannsóknarsetur um nýsköpun og hagvöxt er íslenskt rannsóknarsetur, sem stofnað var 2012. Tilgangur RNH er að rannsaka, hvað örvi og hindri nýsköpun og hagvöxt. Í rannsóknum stofnunarinnar er sérstaklega beint sjónum að því, hvernig menn geti með sjálfsprottinni samvinnu, viðskiptum í stað valdboðs, fullnægt þörfum sínum og bætt kjörin.

Fjögur helstu rannsóknarsvið stofnunarinnar eru: 1) skattar og tekjudreifing, 2) auðlindanýting og umhverfisvernd, 3) nýsköpun og framkvæmdamenn, 4) minningin um fórnarlömbin.

Rannsóknarráð RNH skipa dr. Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði, formaður, dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði, og dr. Birgir Þór Runólfsson, dósent í hagfræði. Stjórn RNH skipa Gísli Hauksson, formaður, Jónas Sigurgeirsson og Jónmundur Guðmarsson.

RNH hefur haldið marga fundi og ráðstefnur, þar á meðal um „Evrópu fórnarlambanna“ 22. september og „Fiskveiðar: sjálfbærar og arðbærar“ 6. október 2012.
Forsætisráðherra Kúbu

Forsætisráðherra Kúbu er staða í ríkisstjórn Kúbu. Staðan var til frá því stjórnarskrá Kúbu var tekin upp 1940 þar til ný stjórnarskrá var tekin upp 1976. Þá voru embætti forseta og forsætisráðherra sameinuð í eitt. Forsætisráðherraembættið var tekið upp á ný með stjórnskipunarbreytingum árið 2019.

Fyrsti forsætisráðherra Kúbu var Carlos Saladrigas Zayas, frændi fyrrum forseta Alfredo Zayas. Fulgencio Batista var bæði forseti og forsætisráðherra í einn mánuð 1952 í kjölfar valdaráns en ríkti síðan sem einræðisherra til 1959 þegar honum var steypt af stóli í byltingunni. Skömmu eftir byltinguna tók Fidel Castro við embættinu en Osvaldo Dorticós Torrado varð forseti.

Árið 2019 var embætti forsætisráðherra tekið upp að nýju og Manuel Marrero Cruz var útnefndur fyrsti forsætisráðherra landsins frá árinu 1976.
Kalle Stropp, Grodan Boll och deras Vänner

Kalle Stropp, Grodan Boll och deras vänner er sænsk kvikmynd sem kom út árið 1956, byggð á útvarpsþáttaröðinni "Kalle Stropp och Grodan Boll". Handritið var skrifað af Thomas Funck en leikstjórinn var bróðir hans Hasse Funck.
Ferdinand 2. stórhertogi

Ferdinand 2. de' Medici (14. júlí 1610 – 23. maí 1670) var stórhertogi af Toskana frá 1621 til dauðadags. Hann var elsta barn Kosimós 2. stórhertoga og Maríu Magdalenu af Austurríki. Hann hafði mikinn áhuga á nýrri tækni og lét setja upp alls kyns mælitæki og sjónauka í Pitti-höll. Hann tók líka þátt í Castro-stríðunum gegn Úrbanusi 8. páfa. Stríðsreksturinn veikti efnahag ríkisins verulega. Valdatíð hans er talin marka upphaf efnahagslegrar hnignunar stórhertogadæmisins Toskana.
Úgrísk tungumál

Úgrísk tungumál eru önnur grein finnsk-úgrískra mála. Úgríska greinin hefur enn tvær greinar, ob-úgrísk tungumál og á hinni greinini er aðeins ungverska. Ob-úgrísku málin eru kantí, mansí, ostjak og vógúl. „Ob“ vísar til fljóts með því nafni.
Singalíska

Singalíska eða sinhala ("සිංහල", "siṁhala") er indóarískt mál talað af 16 milljón manns á Sri Lanka. Á Sri Lanka hafa 3 mál opinbera stöðu: singalíska, enska og tamílska.

Singalíska er rituð með bramískri samstöfuskrift en elstu textar á tungumálinu eru frá 3. öld f.Kr. Talið er að málið hafi borist til eyjarinnar svo snemma sem á 5. öld f.Kr. Þegar hinir fornu singalir komu til Sri Lanka fundu þeir fyrir svonefnt Vedda-fólk og gætir áhrifa frá máli þeirra á singalísku. Vedda-fólkið er talið hafa verið hvorki indóevrópskt né dravidískt. Vegna einangrunar frá meginlandinu þar sem dravidísk mál eru ríkjandi á suðurhlutanum hefur singalíska þróast með nokkuð öðrum hætti en önnur indóárísk mál. Sérstaklega hafa áhrif frá tamílsku verið mikil. Mikill munur er á ritmáli og talmáli. Sem dæmi um það beygjast sagnorð eftir tölu, persónu og kyni í ritmálinu en ekki í talmálinu.

Óákveðni greinirinn er "-ak" eða "-ek" og er aðeins notaður í eintölu og hefur vafalítið þróast úr töluorðinu fyrir "einn" líkt og í germönskum málum utan íslensku. Enginn ákveðinn greinir er en ef óákveðni greinirinn er ekki notaður verður orðið ákveðið fyrir vikið.
1594

Árið 1594 (MDXCIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Terpentína

Orðið terpentína er notað um við tvær tegundir vökva, sem annaðhvort eru framleiddar úr kvoðu lifandi trjáa (jurtaterpentína) eða úr jarðolíu ("steinefnaterpentína" eða "white spirit"). Terpentína er notuð sem leysiefni í olíumálun og lökkun og sem hráefni í efnaframleiðslu. Terpentína er líka notuð í bón til að leysa upp vax, í vatnshelt sement, hreinsiefni, sótthreinsiefni, gúmmívörur, í vefnaði o.s.frv.

Jurtaterpentína er yfirleitt framleidd úr furukvoðu. Skurðir eru gerðir í stofninn sem valda því að kvoðan rennur úr trénu. Síðan er kvoðan hreinsuð og eimuð.
World Class

World Class er íslensk heilsuræktarstöð í Laugardalnum í Reykjavík sem er skráð í eigu Lauga ehf. Fyrirtækið var stofnað í júlí árið 1985. Stofnendur voru Björn Kr. Leifsson og fjölskylda hans. Starfsemin hófst í Skeifunni 3c en þremur árum síðar fluttist stöðin í Skeifuna 19. Nú er hún víða um Reykjavík, eðá á tíu stöðvum á höfuðborgarsvæðinu en aðalstöðvarnar eru í Laugardalnum.
Frædreifing

Frædreifing er hvernig fræ flyst frá móðurplöntu. Plöntur geta dreift fræjum sínum á tvennan hátt: í rúmi og í tíma. Margar tegundir bera fræ sem eru vel aðlöguð til að dreifast með vatni, vindi, dýrum eða mönnum. Frædvali er hins vegar aðferð til að dreifast í tíma þar sem vaxtarskilyrði eru óstöðug. Flestar plöntur á norðlægum slóðum nota báðar aðferðir til að dreifa fræum, til dæmis þegar fræ berst með vindi og fer síðan í dvala fram til næsta vor þegar það spírar við ákveðnar umhverfisaðstæður.
Sara Riel

Sara Riel (f. 19. maí 1980) er íslensk myndlistarkona úr Reykjavík, Hún gekk í Listaháskóla Íslands og árið 2001 gekk hún Weißensee listaháskólanum í Berlín og útskrifaðist þaðan 2006. Sara hefur unnið að fjölbreyttum verkum í gegnum árin en hún er líklegast þekktust fyrir strætislist/graffiti verk sín.

Hægt er að tengja stíl Söru við grafíska hönnun, myndskreytingar, teiknimyndir og hefðbundna graffiti list en hún vinnur með ýmsa miðla svosem vidjó, málverk, ljósmyndun og teikningu. Sara segist sjálf dansa á ósýnilegri línu á milli myndlistar og hönnun.

Sara er í félagi í alþjóðlegu graffitilistagengi sem nefnist Big Geezers og í Myndhögvara félagi Reykjavíkur. Sara hefur tekið þátt í ótal samsýningum og þó nokkrum einkasýninngum víðsvegar um heiminn Evrópu, Kína, Japan, Canada, Íran, Bandaríkjunum og hérlendis hefur hún haldið sýningar í Listasafni Akureyrar, Kling Bang, Listasafni Árnesinga, Safnasafninu og Listasafni Reykjavíkur.-&gt;

Sara Riel hefur hlotið nokkrar viðurkenningar meðal annars Guðmunduverðlaunin, heiðursverðlaun Baileys og Listastyrk Svavars Guðnasonar og Ástu Eiriksdóttur.-&gt;

Vegglistaverk Söru hafa fengið góðar viðtökur og nú vinnur hún að röð vegglistaverka sem hvert á að tákna eitt af sex ríkidæmum náttúrunnar. Á sýningunni Slangur á Listasafni Árnesinga eru ljósmyndir af verkum sem Sara gerði árið 2006 en verkin eru hús víðsvegar um landið þar sem Sara hefur graffað slanguryrði og prufar með liti og letur.-&gt;

Markmiðið hennar er að endurspegla, endursegja og endurraða þáttum úr nátturunni og sögusögnum. Útkomuna úr rannsóknum sínum færir hún í stílinn. Stíllinn á uppruna sinn í grafískri hönnun, teiknimyndum/myndskreytingum og strætislist/graffiti. Hún reynir að dansa á ósýnilegri línu á milli myndlistar og hönnunar.-&gt;
Blautjörð

Blautjörð (fræðiheiti "hydric andosol") er jarðvegsgerð sem einkennir votlendi þar sem áfok er hlutfallslega mikið eins og til dæmis á Hálendinu. Þessi jarðvegsgerð er mjög algeng.
Bas van Fraassen

Bastiaan Cornelis van Fraassen (fæddur 5. apríl 1941 í Goes Hollandi) er prófessor við San Francisco-háskóla þar sem hann kennir áfanga í vísindaheimspeki, rökgreiningarheimspeki og í notkun módela í vísindalegri nálgun. Hann hefur áður kennt við meðal annars Yale og Princeton-háskóla. Bas van Frassen er upphafsmaður hugtaksins „uppbyggileg raunhyggja“ sem hann kynnti í bók sinni frá 1980 "The Scientific Image," þar sem hann færir rök fyrir efasemdahyggju gagnvart raunveruleika eininga sem ekki er hægt að sjá. Van Fraassen er með BA-gráðu frá Alberta-háskóla ásamt MA- og doktors gráðum frá Pittsburgh-háskóla.
Orkneyjar

Orkneyjar eru eyjaklasi 16 km norðan við Katanes, sem er hérað á norðurodda Skotlands. Orkneyjar eru um 70 talsins, en aðeins 20 þeirra eru í byggð. Stærsta eyjan er Meginland ("Mainland"), einnig nefnd Hrossey og höfuðstaðurinn þar og stærsti bær eyjanna er Kirkjuvogur ("Kirkwall"). Þar búa 7000 manns. Í Kirkjuvogi er dómkirkja Magnúsar helga. Auk Kirkjuvogs er eini eiginlegi bærinn Straumnes við vesturenda Meginlands, en þar búa 2000 manns.
Karlovac

Karlovac er borg í Króatíu. Í henni búa 46.827 manns. Hún var stofnuð árið 1579.
Ásta (Ástríður) Ólafsdóttir

Sauðasalan til Bretlands eru viðskipti með sauðfé á fæti sem stóðu yfir frá síðustu áratugum 19. aldar og til ársins 1896. Sauðfé á Íslandi var rekið til skips sem sigldu til Bretlands og þaðan til slátrunar. Bændur fengu miklu betra verð fyrir sauðfé í þessum viðskiptum en áður hafði tíðkast og þeir fengu greitt í peningum en áður höfðu bændur eingöngu haft val um að leggja inn vörur hjá kaupmönnum og taka þar út í staðinn. Sauðasalan var á tímabili mjög umfangsmikil, eitt árið voru sent úr landi 80 þúsund fjár. Sauðasalan hafði mikil áhrif á íslenskt samfélag og er stofnun kaupfélaga rakin til hennar. Lög sem sett voru í Bretlandi árið 1896 bundu endi á þessa sölu og olli það kreppu í landbúnaði á Íslandi. Einn af umsvifameiri kaupmönnum með íslenskt sauðfé var Daninn Louis Zöllner.
Ayurveda

Ayurveda eru óhefðbundnar lækningar sem eiga rætur sínar að rekja til Indlands.

Samkvæmt Ayurvedakenningunum eru fimm kraftar að verki í einstaklingnum „prakriti“ sem séu þeir sömu og í náttúrunni: ljósvakinn, loft, vatn, eldur og jörð. Vissir kraftar eigi að geta komið á jafnvægi í einstaklingnum og það sé jafnvægi þeirra sem stuðli að góðri heilsu. Síðan séu þættir sem hafi lífeðlisfræðileg áhrif á þessa frumkrafta.

Nafnið er komið úr sanskrít og er samsett af orðunum „ayur“ sem þýðir „líf“ og „veda“ sem þýðir „vísindi eða þekking“. Til eru sögulegar heimildir um kerfið í fornum ritum sem kölluð eru einu nafni Veda-ritin.

Ayurveda telst til gervivísinda. Nokkurt magn Ayurveda-náttúrulyfja inniheldur þungmálma.
Eyrarsund

Eyrarsund er mjótt sund sem skilur Danmörku og Svíþjóð, á milli Sjálands og Skánar. Sundið er einungis 4,5 km breitt þar sem það er þrengst, milli borganna Helsingjaborgar og Helsingjaeyrar. Eyrarsund tengir Eystrasalt við Norðursjó (um Kattegat og Skagerrak) og er ein af fjölförnustu skipaleiðum heims.

Frá 1429 til 1857 innheimtu Danir Eyrarsundstoll af öllum skipum sem sigldu um sundið. Ef skipin voru ekki stöðvuð var skotið á þau úr fallbyssum frá Helsingjaeyri og Helsingjaborg. Tollur var líka innheimtur við hin sundin milli Eystrasalts og Norðursjávar; Litla-Belti og Stóra-Belti.

Eyrarsundsbrúin yfir sundið milli Kaupmannahafnar og Málmeyjar var opnuð 1. júlí árið 2000.
Heimssýningin í París 1878

Heimssýningin í París 1878 (franska: "Exposition Universelle") var þriðja heimssýningin sem haldin var í París, Frakklandi. Hún stóð frá 1. maí til 10. nóvember 1878. Sýningin var fjármögnuð af frönsku ríkisstjórninni og var ætlað að sýna fram á endurheimtan styrk Frakklands eftir Fransk-prússneska stríðið 1870. Aðalsýningarsvæðið náði yfir 220.000m² á Champ de Mars. Yfir 13 milljón aðgöngumiðar seldust svo sýningin kom fjárhagslega vel út.

Meðal nýrra uppfinninga sem sýndar voru var sími Alexanders Grahams Bell og grafófónn Edisons. Gatan og torgið við óperuhúsið Garnier-höll voru lýst upp með rafknúnum kolbogalömpum.

Á sýningunni var líka sýnt „negraþorp“, eins konar mannagarður sem naut mikilla vinsælda.

Fjöldi ráðstefna var haldinn í tengslum við sýninguna í Trocadéro-höll sem var reist fyrir hana. Þessar ráðstefnur leiddu til gerðar Parísarsamþykktarinnar 1883 sem var fyrsti alþjóðasamningurinn um hugverkarétt og Bernarsáttmálans um höfundarétt 1886.
Sandhverfa

Sandhverfa (fræðiheiti: "Scophthalmus maximus") er flatfiskur af Hverfuætt sem á heimkynni sín í ísöltum sjávarhöfum Norður-Atlantshafsins og eins í Miðjarðarhafi.

Sandhverfan hefur fundist við Ísland og er ein af fjórum tegundum af hverfuætt sem þar hafa fundist.
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Efni af tónleikum 1984 og 1988

Pólýfónkórinn - 50 years Celebration of life with Music er tvöfaldur geisladiskur gefinn út af

Pólýfónkórnum árið 2008. Um er að ræða upptökur frá afmælistónleikum Pólýfónkórsins 10. nóvember 1988 og frá vortónleikum kórsins 10. maí 1984. Tónleikarnir 1988 voru síðustu tónleikar Pólýfónkórsins.

Með kórnum leikur Sinfóníuhljómsveit Íslands en stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Kórfélagar voru 101 á tónleikunum 1988 og hljómsveitarmeðlimir 82.

Einsöngvarar voru ítölsku söngvararnir Denia Mazzola, Claudia Clarich, Paolo Barbacini og Carlo de Bortoli (1984) og íslensku söngvararnir Elísabet F. Eiríksdóttir, Elísabet Erlingsdóttir, Sigríður Ella Magnúsdóttir, Gunnar Guðbjörnsson og Kristinn Sigmundsson (1988).

Upptaka: Ríkisútvarpið. Upptökumenn: Bjarni Rúnar Bjarnason, Hreinn Valdimarsson og Þórir Steingrímsson. Endurvinnsla af hálfu Ríkisútvarpsins: Georg Magnússon.

Lagalisti.

Diskur 1 - hljóðritun af hljómleikum í Háskólabíói 10. nóvember 1988:

Diskur 2 - hljóðritun af hljómleikum í Háskólabíói 10. maí 1984 og í nóvember 1988 (Carmina Burana):
Bjarnarflag

Bjarnarflag er jarðhitasvæði skammt austan Reykjahlíðar við Mývatn. Þar reis 3 MW jarðgufuvirkjun á vegum rekstrarfélags Laxárvirkjunar árið 1969 sem var sú fyrsta á Íslandi og með þeim fyrstu í heiminum. Bjarnarflagsvirkjun er nú rekin af Landsvirkjun.

Áform hafa verið uppi um nýja og mun stærri virkjun við Bjarnarflag sem hefði uppsett afl á bilinu 45 til 90 MW. Orkunni frá þeirri virkjun er ætlað að nýtast við uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Bakka við Húsavík. Mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar hefur þegar farið fram en eftir að Alþingi samþykkti ívilnanir til kísilvers á Bakka í mars 2013 hefur vaknað umræða um að umhverfismatið sé úrelt og taki ekki tillit til nýrrar þekkingar á umhverfisáhrifum jarðvarmavirkjanna. Sérstaklega er óttast um áhrif virkjunarinnar á grunnvatnsstreymi til Mývatns og efnasamsetningu vatnsins sem kunni að raska lífríki vatnsins. Mývatn og Laxá eru eitt þriggja votlendissvæða á Íslandi sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt Ramsar-samningnum.
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Messa í H-moll, tónleikar 1985

Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Messa í H-moll, tónleikar 1985 er tvöfaldur geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2007. Um er að ræða upptöku frá tónleikum

Pólýfónkórsins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands á "H-moll" messu Bachs í Háskólabíói 21. mars 1985. Tónleikarnir voru haldnir á 300 ára afmælisdegi Bachs, á ári tónlistarinnar. Einsöngvarar voru þau Jacquelyn Fugelle, Bernadette Manca di Nissa, Renzo Casellato og Carlo de Bortoli. Kórfélagar voru 109 og hljómsveitarmeðlimir 35. Stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Upptaka: Ríkisútvarpið. Vinnsla fyrir útgáfu: Bjarni Rúnar Bjarnason.

Kaflaheiti.

Hlutar H-moll messu eru 27 og skiptast í 4 yfirkafla:

Um verkið og uppfærsluna.

"H-moll messan" er talin eitt af höfuðverkum klassískrar tónlistar. Bach byrjaði að semja hluta hennar 1724 og lauk henni ekki fyrr en 1949, ári fyrir andlát sitt. Hann mun aldrei hafa heyrt verkið flutt í heild sinni.

Þetta var þriðja uppfærsla Pólýfónkórsins á "H-moll messunni", þær fyrri voru 1968 og 1976. Í gagnrýni Morgunblaðsins segir; „Í heild voru þetta glæsilegir tónleikar og verðugir minningu Bachs og með þeim menningarblæ er ávallt hefur mótað starf Ingólfs Guðbrandssonar og Pólýfónkórsins.“ Rögnvaldur Sigurjónsson segir; „Það má teljast til mikilla afreka að æfa þetta margslungna meistaraverk, með leikmenn eins og söngfólk í kórum hér á landi óneitanlega er. En Ingólfur lætur sér ekki allt fyrir brjósti brenna og tókst flutningurinn ótrúlega vel þegar á allt er litið.“ Í NT kemur fram: „Hljómsveitin var að sjálfsögðu skipuð fremstu hljóðfæraleikurum Sinfóníuhljómsveitarinnar - þarna léku eftirminnilega konsertmeistarinn

Einar Sveinbjörnsson, Kristján Stephensen óbóleikari, Joseph Ognibene hornleikari og

Bernharður Wilkinsson flautisti - auk annarra hljóðfæraleikara. Og yfirleitt var gott

jafnvægi milli kórs og hljómsveitar.“

H-moll messan á Ítalíu.

Í júlí 1985 hélt kórinn með "H-moll messuna" í söngför til Ítalíu, ásamt ríflega 30 manna kammersveit. Sungið var á opnunarhátíð tónlistarhátíðar í Assisi, í kirkju San Ignazio í Róm, í Santa Croce kirkjunni í Flórens og í Markúsarkirkjunni í Feneyjum.
Vilborg Arna Gissurardóttir

Vilborg Arna Gissurardóttir (f. 1980) er íslenskur ævintýramaður og pólfari, ferðamálafræðingur að mennt. Hún hóf göngu um miðjan nóvember 2012, eins síns liðs, á Suðurpólinn og komst þangað 17. janúar 2013 eftir 60 daga göngu.

Árið 2017 komst Vilborg á hátind Everest-fjalls fyrst íslenskra kvenna.
Gullna hordan

Gullna hordan (tatarska: Алтын Урда "Altın Urda"; tyrkneska: "Altın Orda" eða "Altın Ordu", mongólska: Зүчийн улс, "Züchii-in Uls"; rússneska: Золотая Орда, "Solotaja Orda") var mongólskt og síðar tyrkískt undirkanat innan Mongólaveldisins. Það varð til við landvinninga Batú Kans, sonar Djotsji, sonar Gengiss Kan, í vestri þar sem hann lagði undir sig lönd Volgubúlgara, tyrkneskra þjóðflokka, kúmana og kiptsjaka, og að lokum fyrrum furstadæmi Garðaríkis, um miðja 13. öld. Stórfurstadæmið Moskva og Búlgarska keisaradæmið héldu sjálfstæði sínu en greiddu Gullnu hordunni skatt. Batú Kan reisti höfuðborg sína, Sarai Batú, við Volgu þar sem höfuðborg kasara, Atil, stóð áður.

Um miðja 14. öld tók Gullnu hordunni að hnigna. Svarti dauði og stríð milli erfingja kansins veiktu ríkið og Stórhertogadæmið Litháen og Konungsríkið Pólland gengu á lagið, lögðu undir sig lönd Mongóla og hættu að greiða þeim skatt. Eftir 1420 tók hordan að brotna upp í nokkur kanöt, þar á meðal Krímkanatið og Kasakkanatið. Árið 1476 hætti Ívan 3. af Moskvu að greiða Gullnu hordunni skatt og staðan mikla við Úgrafljót sýndi að yfirráðum Tatara og Mongóla í Rússlandi var í raun lokið. Síðasti kan Gullnu hordunnar lést í fangelsi í Kaunas í Litháen einhvern tíma eftir 1504. Krímkanatið var áfram við lýði þar til Katrín mikla lagði það undir sig 1783 og Kasakkanatið ríkti yfir Kasakstan til 1847, en síðustu kanarnir voru leppar Rússa.

Heiti.

Orðið "horda" er dregið af tyrkíska orðinu "ordu", sem merkir „valdastöð“ eða „konungshirð“. Heitið barst úr rússnesku í ensku sem "horde". Á 17. öld fékk enska orðið svo aukamerkinguna „mannfjöldi“ eða „herskari“. Á íslensku hefur heiti Gullnu hordunnar því útlagst á ýmsa vegu, meðal annars sem Gullni skarinn, Gullnu tjaldbúðirnar og Gullna hjörðin.

Heitið sem Gullna hordan notaði yfir sjálfa sig var "Ulug Ulus", sem merkir „ríkið mikla.“
Höfn

Höfn er staður þar sem skip og bátar geta leitað vars fyrir veðri og vindum eða er lagt til geymslu. Höfn getur verið náttúruleg höfn: náttúrulegt var við höfða, víkur, eyjar eða granda; eða mannvirki með öldubrjótum, sjóvarnargörðum og hafnargörðum eða blanda af þessu tvennu. Manngerðar hafnir þarfnast oft reglulegrar dýpkunar þar sem þær eru reistar upp við land þar sem dýpi er lítið. Manngerðar hafnir eru oftast með bryggjukanta, bryggjur, kvíar og aðra aðstöðu til að skip geti lagst að landi, hægt sé að sjósetja þau og taka á land, ferma og afferma o.s.frv.
Petrópolis

Petrópolis er borg í fylkinu Rio de Janeiro í Brasilíu. Petrópolis er um 68 km frá borginni Rio de Janeiro. Borgin er vinsæll sumardvalarstaður og var fyrr á tímum sumardvalarstaður Pedro 2. Brasilíukeisara og dregur af honum nafn sitt. Sumarhöll hans er núna safn.
Upsir

Upsir er bær í Svarfaðardal og stendur í útjaðri Dalvíkur utan við Brimnesá. Ofan við bæinn er Upsafjall. Upsir eru landnámsjörð. Karl Steinröðarson reisti bú sitt þar var en hann nam Upsaströnd frá Upsum til Míganda. Svarfdæla saga greinir öðru vísi frá, þar er sagt að Karl rauði Þorsteinsson hafi búið á Upsum, einnig Karl hinn ungi sonur hans og síðan Þorgrímur sonur Ljótólfs goða á Hofi. Upsir er gamall kirkjustaður og líklega hefur kirkja verið reist þar fljótlega eftir kristnitöku. Fyrstu heimildir um hana eru í Prestssögu Guðmundar Arasonar, en hann var prestur á Upsum skamma hríð 1196. Upsakirkja var lögð af er Dalvíkurkirkja var reist og síðan var hún rifin að mestu. Gamla forkirkjan stendur þó enn í kirkjugarðinum miðjum og kallast Upsakapella.

Bjarni Pálsson (1719-1779) fyrsti landlæknir Íslands, var fæddur að Upsum. Bróðir Bjarna var Gunnar Pálsson (f. 1714) prófastur og síðar skólameistari á Hólum. Hann var ekki síður þekktur sem sálmaskáld. Faðir þeirra bræðra var séra Páll Bjarnason prestur á Upsum, landsþekkt skáld á sinni tíð.

Síðasti prestur á Upsum var sr. Baldvin Þorsteinsson (1781-1858) en hann var bróðir sr. Kristjáns á Tjörn, sr. Stefáns á Völlum og sr. Hallgríms á Hrauni. Í tíð Baldvins varð Guðrún Bjarnadóttir, vinnukona á bænum, fyrir byssuskoti og lést. Hans, sonur sr. Baldvins, var bendlaður við málið og ákærður fyrir manndráp en síknaður því ljóst þótti að um voðaskot hefði verið að ræða. Málið loddi þó við Hans alla æfi. Vinnukonan gekk aftur og fylgdi þeim Upsamönnum lengi og var kölluð Upsa-Gunna. Hans bjó um tíma á Upsum.

Oft var margbýlt á Upsum og þaðan var löngum útræði mikið frá Upsaströnd. Hjáleigur voru margar í landi upsa, t.d. Háagerði, Efstakot, Miðkot og Lækjarbakki. Hús og bæir með þessum nöfnum eru enn til á Dalvík en bærinn á Upsum er horfinn með öllu og eina húsið sem enn stendur þar sem bæjarþorpið var forðum er Upsakapella.

Á öndverðri 20. öld bjuggu Arnór Björnsson og Þóra Sigurðardóttir lengi á Upsum. Sonur þeirra var Víkingur Heiðar Arnórsson, læknir og prófessor í Reykjavík. Dóttursonur hans er Víkingur Heiðar Ólafsson píanóleikari.