arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Léonin

Léonin (1135 - 1190 eða 1201) var tónskáld, talinn Frakki, sem bjó í París á 12. öld. Hann er eitt fyrsta þekkta tónskáld fjölraddaðs Organum. Léonin telst til Notre Dame skólans í fjölröddun og er fyrsti meðlimur þess skóla sem þekktur er með nafni. Talið er að hann hafi átt stóran (ef ekki allann) þátt í að setja saman bókina sem í daglegu tali er kölluð Magnus Liber (latína: Mikla bókin) og er eitt mikilvægasta safn organum tónlistar sem nokkurntíman hefur verið sett saman. Allt sem vitað er um Léonin er komið úr skrifum Anonymous IV, sem var nemi sem vann við Notre Dame nokkrum áratugum eftir Léonin.
5. nóvember

5. nóvember er 309. dagur ársins (310. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 56 dagar eru eftir af árinu.

Helstu atburðir.
17. nóvember

17. nóvember er 321. dagur ársins (322. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 44 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Sígaretta

Sígaretta eða vindlingur er skorið tóbak sem er vafið inn í pappír og reykt. Nú til dags er mjög algengt að sígarettur hafi síu í munnstykkinu. Sígarettur innihalda nikótín sem er ávanabindandi auk tjöru og fjölda annarra skaðlegra efna. Talið er að árlega megi rekja dauða fjölda fólks beint til sígarettureykinga.

Talið er að spænskir fátæklingar hafi fundið sígarettuna upp á 18. öld þar eð þeir muldu niður stubbana af vindlum sem efnaðra fólk henti á götuna, vöfðu mylsnunni inn í pappír og reyktu.

Á 19. öld var farið að bæta örlítilli tjöru í pappírinn sem sígarettur eru vafðar úr. Það var gert til þess að bruninn yrði hægari og jafnari, en eykur óhollustu sígarettunnar til muna.
Johann Strauss II

Johann Strauss II (25. október 1825 – 3. júní 1899) var austurrískt tónskáld á rómantíska tímabilinu. Hann var þekktastur fyrir valsana sína, stundum nefndur konungur þeirra. Faðir hans, Johann Strauss I, var líka tónskáld og einnig bræður hans Josef Strauss og Eduard Strauss. Johann Strauss II varð þó þekktasta tónskáld ættarinnar og átti mikinn þátt í að gera valsa jafn vinsæla í Vínarborg og raun bar vitni.
29. nóvember

29. nóvember er 333. dagur ársins (334. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 32 dagar eru eftir af árinu.

Atburðir.
Stöðuvatn

Stöðuvatn eða einfaldlega vatn (oft notað í fleirtöluforminu "vötn") er samansafn vatns í landslagi sem algjörlega er umkringt af landi. Flest stöðuvötn í heiminum innihalda ósalt vatn (ferskvatn). Jafnan er jafnvægi milli inn- og úrrennslis þó svo hæð yfirborðs geti sveiflast til t.d. eftir árferði. Inn- og úrrennsli er oftast í formi lækja eða áa. Stundum getur þó runnið í og úr vötnum neðanjarðar.

Ef vatn nær mikilli stærð er talað um innhaf.

Vötn á Íslandi.

Stærri vötn á Íslandi eru til dæmis;
Sonic Youth

Sonic Youth er rokk-hljómsveit frá New York-borg í New York-fylki í Bandaríkjunum. Sonic Youth byrjaði að spila árið 1981.
Tilleiðsla

Tilleiðsla eða aðleiðsla er röksemdafærsla þar sem alhæft er út frá takmörkuðum vitnisburði. Í tilleiðslu styðja forsendurnar niðurstöðuna en tryggja hana ekki.

Dæmi um tilleiðslu.

Eftirfarandi er dæmi um tilleiðslu:

Dæmið sýnir glögglega eðli tilleiðslu: dregin er almenn ályktun út frá hinu einstaka. En þar sem ályktað er út fyrir forsendurnar er niðurstaðan ekki örugg. Ef við erum ekki viss um að hafa séð hverja einustu kráku í heiminum – sem er ómögulegt í framkvæmd – þá er alltaf mögulegt að til sé ein sem er öðruvísi á litinn. (Það mætti bæta því við skilgreiningu á kráku að hún sé svört; en ef tveir „krákulegir“ fuglar væru nákvæmlega eins fyrir utan litinn, þá myndum við segja að önnur krákan væri svört en hin væri nýtt og sjaldgæft afbrigði t.d. blárrar kráku – við myndum samt sem áður segja að hvort tveggja væri afbrigði kráku.)
Heklugos árið 1693

Heklugos árið 1693 var kísilríkt blandgos. Engar heimildir eru til um gjóskufall utan Íslands. Gosið stóð yfir í 7 eða 10,5 mánuði. Upphafsfasinn, sem stóð yfir í u.þ.b. 1 klst. framleiddi mest af gjóskunni (90%) sem myndaðist í gosinu. Gjóskan barst að mestu leyti í VNV. Gjóskufallið olli víða tjóni á fiski, búfénaði og fuglum, sem drápust í kjölfar flúoreitrunar.
Ljósár

Ljósár er lengdareining (stjarnfræðieining) sem notuð er í stjörnufræði og heimsfræði. Það er sú fjarlægð sem ljós fer á einu ári í tómarúmi, þ.e. 9,461 × 1012 kílómetrar eða 63.240 stjarnfræðieiningar.
Heklugos árið 1206

Heklugos árið 1206 var kísilríkt blandgos. Ekki eru til neinar heimildir um gjóskufall utan Íslands. Gjóskan barst í norðaustur yfir óbyggð svæði.
Masónít

Masónít (eftir vörumerkinu "Masonite") er unninn viður sem framleiddur er með aðferð Masons, sem er aðferð til að tæta við með gufu þannig að úr verði langar viðartrefjar. Aðferðina fann William H. Mason, yfirverkfræðingur hjá Thomas Alva Edison, upp þegar hann var að leita leiða til að framleiða pappír úr viðarkurli. Viðartrefjarnar eru pressaðar saman í plötur við hita. Ekkert lím er notað þar sem plöturnar límast saman með náttúrulegu tréni úr viðnum. Vegna þess hversu langar trefjarnar eru þola masónítplötur vel að svigna og þola einnig vel tog. Masónít er mjög stöðugt („dautt“) efni og verpist hvorki né rýrnar með tímanum.

Masónít var fundið upp árið 1924 og fjöldaframleiðsla hófst 1929. Framan af 20. öldinni var það mikið notað í klæðningar á veggi og loft innanhúss, í báta o.s.frv. en vinsældir þess hafa dvínað mjög á síðustu áratugum um leið og önnur efni, eins og t.d. MDF hafa rutt sér til rúms. Masónít er þó enn notað til að smíða líkön og einnig notar myndlistarfólk það, svo eitthvað sé nefnt.
Þórarinn Tyrfingsson

Þórarinn Tyrfingsson (fæddur 1947) var formaður "Samtaka áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann" (SÁÁ) frá 1988 til 2011 og var yfirlæknir allra meðferðarstofnanna sem samtökin ráku frá 1984 til 2017, á Vogi.
21. desember

21. desember er 355. dagur ársins (356. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 10 dagar eru eftir af árinu. Vetrarsólstöður eru þennan dag og er þetta því sá dagur ársins sem nóttin er lengst og birtu nýtur skemmst, um það bil 4 klst. og 10 mínútur.

Atburðir.
John Darnielle

John Darnielle (fæddur 16. mars 1967 í Bloomington, Indiana) er bandarískur tónlistarmaður og meðlimur The Mountain Goats.

Tónlist.

John Darnielle er best þekktur sem leiðtogi hljómsveitarinnar The Mountain Goats og er hann oft á tíðum eini meðlimur þeirrar hljómsveitar. Hann spilar á gítar, syngur og semur öll lög og texta hljómsveitarinnar. Hann er vel þekktur fyrir lágstemmdar upptökuaðferðir (sem heyrist vel á plötunni "Full Force Galesburg") sem felast í því að hann kýs helst að taka upp lögin á hljóðsnælduupptökutæki, þó hefur hann færst nær upptökuveri síðustu ár. Nýjasta platan hans, "The Sunset Tree", var tekin upp algjörlega í upptökuveri.
Buckminster Fuller

Richard Buckminster Fuller (12. júlí 1895 – 1. júlí 1983) var bandarískur arkitekt og uppfinningamaður sem er meðal annars þekktur fyrir kúluhúsið, eina mannvirkið sem eykur styrk sinn eftir því sem það er stærra.
Pokémon

, á íslensku oft skrifað Pókemon, er fyrirbæri skapað af Satoshi Tajiri árið 1995 sem tölvuleikjarisinn Nintendo hefur einkaumboð á. Frá því að það var upphaflega gefið út á Game Boy hefur Pokémon-fyrirbærið orðið næst velgengnasta tölvuleikjasería í heimi á eftir Maríó-seríunni. Síðar hafa verið búnir til anime-þættir, manga-bækur, safnspil, leikföng, bækur og margt annað úpp úr Pokémon-seríunni.

Um Pokémona.

Pokémonarnir sjálfir eru verur sem líkjast ýmsum raunverulegum dýrum. Upprunalegu Pokémonarnir voru 151 talsins en eru þeir núna 809. Í Pokémon-heiminum eru til pokéboltar sem eru holar kúlur sem hægt er að opna og kalla Pokémoninn þangað inn. Þeir eru síðan látnir berjast af mennskum pokémon-þjálfurum. Flestir Pokémonar geta þróast milli stiga líkt og mörg dýr (eins og lirfa verður að púpu sem verður svo að fiðrildi), en flestir þeirra geta þróast af einu stigi yfir á annað (t.d. Caterpie - Metapod - Butterfree) og breytast í útliti og fá nýja krafta á hverju stigi.
Mangaka

Mangaka (japanska: 漫画家) er japanskt heiti á höfundum teiknimynda. Utan Japans er orðið fyrst og fremst notað yfir höfundum manga. Viðskeytið "-ka" þýðir "sérfræðingur".
1323

Árið 1323 (MCCCXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Saltpéturssýra

Saltpéturssýra (kallað "aqua fortis" eða „sterkt vatn“ í gullgerðarlist) er eitruð sýra sem er afar ætandi. Fræðiheitið er vetnisnítrat og efnafræðiformúlan HNO3.

Hrein saltpéturssýra er litlaus vökvi með þéttleikann 1,522 g/cm³. Hún verður að föstu efni við -42 °C og myndar þá hvíta kristalla en sýður við 83 °C. Niturdíoxíð (NO2) losnar úr saltpéturssýru við suðu og jafnvel við herbergishita samkvæmt þessari efnaformúlu:

Því ætti að geyma saltpéturssýru við hitastig undir 0 °C til að hindra slíkt efnahvarf. (NO2) sem er leyst upp í saltpéturssýru litar sýruna gula eða rauða við hærra hitastig. Hrein saltpéturssýra verður hvít þegar hún kemst í snertingu við loft en sýra blönduð niturdíoxíði myndar rauðbrúna gufu.

Notkun.

Saltpéturssýra er fyrst og fremst notuð til áburðarframleiðslu. Er hún þá blönduð með ammóníaki en þá verður til ammoníumnítrat sem er hættuminna efni. Þessi áburðarblanda er um 75-80% af um 26M tonna árlegri framleiðslu (1987). Einnig er sýran notuð við gerð sprengiefna, svo sem nítróglýseríns, trínítrótólúens (TNT) og sýklótrímetýltrínítramíns, og til að hreinsa og leysa upp málma. Auk þess er hún notuð í hreinsivörur til hreinsunar á verkfærum í matvæla-og mjólkurframleiðslu og er þá algengt að blanda 5-30% saltpéturssýru saman við 14-40% fosfórsýru.

Slysahætta af saltpéturssýru.

Saltpéturssýra getur verið mjög skaðleg. Sem dæmi má nefna slys sem varð í Tyrklandi árið 1965 þar sem 23 farþegar í rútu biðu bana eftir að hafa stokkið ofan í skurð fullan af saltpéturssýru þegar rútan lenti í árekstri við flutningabíl fullan af sýrunni. Sýran lak ofan í skurðinn sem báðir bílarnir ultu ofan í og héldu farþegarnir að kviknað hefði í bílunum og reyndu að bjarga sér með því að stökkva ofan í skurðinn. Átján manns létust samstundis en fimm á sjúkrahúsi. Sum líkin brunnu svo illa að ekki einu sinni beinin voru eftir.

Kviknað getur í saltpéturssýra þegar hún kemst í samband við ýmis lífræn efni svo sem terpentínu.
Blásýra

Blásýra (sjaldnar vetnissýaníð) er afar rokgjarnt efni með efnaformúluna HCN. Blásýra er litlaus, baneitruð og gufar upp við 26 °C eða rétt fyrir ofan herbergishita.

Um 300 ppm af HCN í andrúmslofti er nóg til að drepa mann á nokkrum mínútum. Það hefur verið notað sem eitur og er meðal annars virka efnið í Zyklon B.

Heitið „blásýra“ er líka notað fyrir önnur skyld efni sem innihalda sýaníð (C≡N) hóp, þá helst kalíumsýaníð (KCN) sem er alþekkt þar sem margir þekktir einstaklingar (þ.m.t. nasistaforingjar) hafa fyrirfarið sér með því efni.
1315

Árið 1315 (MCCCXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Loggorta

Loggorta (úr hollensku: "logger") er lítið, tvímastra seglskip með svonefnd loggortusegl, sem eru uppmjó, skáskorin rásegl og sameina kosti langsegla og þversegla. Skip með þessu lagi voru algengust í Norður-Frakklandi við Ermarsund frá 18. öld til 20. aldar þar sem þau voru notuð sem lítil fiskiskip og flutningaskip.
Steingrímur Thorsteinsson

Steingrímur Thorsteinsson (19. maí 1831-21. ágúst 1913) var rektor (skólastjóri) Lærða skólans 1872-1913.

Steingrímur fæddist á Arnarstapa á Snæfellsnesi. Hann varð stúdent úr Lærða skólanum í Reykjavík 1851 og sigldi síðan til Kaupmannahafnar og settist í Hafnarháskóla. Þar hóf hann nám í lögum en hætti því og lagði stund á fornmálin (grísku og latínu), sögu og norræn fræði. Hann kom til Íslands 1872 og gerðist þá kennari við Lærða skólann í Reykjavík og varð að lokum rektor hans og því embætti hélt hann til dauðadags.

Steingrímur var mikilvirkur þýðandi og sneri meðal annars á íslensku Þúsund og einni nótt og þýddi Ævintýri og sögur eftir H. C. Andersen. Þá þýddi hann fjölda ljóða eftir ýmis frægustu skáld Evrópu og orti sjálfur í anda rómantísku stefnunnar. Var hann eindreginn fylgismaður Jóns Sigurðssonar í þjóðfrelsisbaráttunni og sýnir kvæði hans Vorhvöt vel afstöðu hans í stormum þeirra átaka.

Sonur Steingríms var Haraldur Hamar rithöfundur.
Kvikmynd

Kvikmynd er röð mynda sem birtar eru með stuttu millibili svo að áhorfandanum virðist sem þær hreyfist, þ.e.a.s. persónur og hlutir á myndinni hreyfast til. Til þess að búa til kvikmyndir eru oftast notaðar myndavélar sem taka margar myndir í tímaröð inn á filmu eða á stafrænu formi. Hljóð er einnig tekið upp samtímis og er síðan spilað í takt við kvikmyndina svo áhorfandinn upplifir hljóðið í samhengi við myndirnar. Kvikmyndir eru einnig teiknaðar eða gerðar í þrívídd, þá er notaður tölvubúnaður og öðruvísi myndavélar og hljóðið er tekið upp í hljóðveri.
1889

Árið 1889 (MDCCCLXXXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Ásatrúarfélagið Bifröst

Åsatrufellesskapet Bifrost (á íslensku: Ásatrúarfélagið Bifröst) norskur trúarsöfnuður sem helgaður er trú á Æsi og önnur norræn goðmögn. Bifröst er bæði sambandsfélag ásatrúfélaga og blóthópa hér og þar í Noregi sem og eigin söfnuður. Söfnuðurinn var stofnaður árið 1996.

Sem opinberlega viðurkenndur trúarsöfnuður nýtur Bifröst opinbers stuðnings og hefur einnig vígslurétt.
High Fidelity

High Fidelity er skáldsaga eftir Nick Hornby. Bókin kom út fyrst út árið 1995 og kvikmynd byggð á sögunni kom út árið 2000, en John Cusack lék aðalhlutverkið. Sagan fjallar um plötbúðareigandann Rob sem eyðir tímanum í að búa til lista yfir topp 5 plötur og hluti í lífinu. Hann rifjar upp verstu 5 sambandsslitin sem hann hefur gengið í gegnum, verst voru sambandslitin við Lauru. Þegar faðir hennar fellur frá rennur það upp fyrir þeim báðum að þau eiga samleið og því hefja þau aftur samvistir.
1877

Árið 1877 (MDCCCLXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Suðurland

Suðurland er suðurhluti Íslands. Til hans hafa venjulega talist Árnessýsla, Rangárvallasýsla og Vestur-Skaftafellssýsla. Í kjölfar þess að Suðurkjördæmi var búið til færist í vöxt að telja einnig Austur-Skaftafellssýslu (sveitarfélagið Hornafjörð) til Suðurlands.

Fjölmennustu sveitarfélög á Suðurlandi eru sveitarfélagið Árborg og Vestmannaeyjabær.
Einar Bragi Sigurðsson

Einar Bragi Sigurðsson (fæddur 7. apríl 1921 á Eskifirði, dáinn 26. mars 2005 í Reykjavík) var íslenskt skáld og þýðandi.

Ævi og störf.

Einar varð stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri 1944. Sumarið 1945 kvæntist hann Kristínu Jónsdóttur frá Ærlækjarseli í Öxarfirði. Hann nam listasögu og leikhússögu við Háskólann í Lundi (1945-1946) og Stokkhólmi (1950-1953). Hann stofnaði tímaritið "Birting" eldra 1953 og gaf það út í tvö ár. Þá var hann ábyrgðarmaður "Birtings" yngra 1955-1968 og ritstjóri ásamt Jóni Óskari, Thor Vilhjálmssyni og Herði Ágústssyni. Birtingur var barátturit fyrir nýjum stefnum í bókmenntum og listum og hafði meðal annars víðtæk áhrif á viðhorf manna til ljóðlistar.

Bókmenntastörf Einars Braga eru mikil að vöxtum og margvísleg. Hann skrifaði í fimm bindum "Eskju" (Eskifirði 1971-1986), sögu heimabyggðar sinnar, sem byggir á mjög umfangsmikilli heimildaleit. Önnur þrjú bindi með sögulegum fróðleik heita "Þá var öldin önnur" (Reykjavík 1973-1975), efnið úr Austur-Skaftafellssýslu og Austfjörðum, að mestu leyti heimildarannsókn höfundar. Efnislega dálítið skyld er bókin "Heyrt og munað" (Reykjavík 1978), sem Guðmundur Eyjólfsson frá Þvottá ritaði en Einar Bragi bjó til prentunar. Eitt sögulegt rit enn heitir "Hrakfallabálkurinn - Viðtöl við Plum kaupmann í Ólafsvík" (Reykjavík 1982), og er að vísu ekki ritað í fræðilegum stíl en samt reist á skjalarannsóknum í Kaupmannahöfn, eins og kemur fram í eftirmála. Einnig gaf Einar Bragi út bernskuminningar sínar, "Af mönnum ertu kominn" (Reykjavík 1985). Þá þýddi hann nokkrar skáldsögur og fjölda leikrita. Ber þar hæst "Hús Bernhörðu Alba" eftir Federico Garcia Lorca og leikrit Augusts Strindbergs og leikrit Henriks Ibsens, hvors um sig í tveim bindum. Einna snarastur þáttur í ritmennsku Einars Braga er þó ljóðagerð. Hann var skeleggur baráttumaður fyrir endurnýjun formsins á 20. öld og má segja að hann hafi farið fyrir atómskáldunum svonefndu.

Einar Bragi var stöðugt að fága ljóð sín og eru síðari ljóðabækur hans strangt endurskoðað úrval þeirra fyrri. Í eftirmála við "Í ljósmálinu" segist hann ánægður „ef takast mætti að ljúka einu boðlegu ljóði fyrir hvert ár ævinnar. Segja má, ég hafi alltaf verið að yrkja sömu bókina…“ Og bætir síðan við í lokin: „Ég hlýt því að biðja grandvara lesendur að taka aldrei mark á öðrum ljóðabókum mínum en þeirri seinustu og reyna að týna hinum, séu þeir ekki búnir að því.“ Í ljósi þessa er eftirtektarvert að sjá að í seinustu bók hans með frumsömdum ljóðum, "Ljós í augum dagsins", eru aðeins fjörutíu ljóð. Hún kom út þegar fimmtíu ár voru liðin frá útkomu þeirrar fyrstu.

Einar Bragi fékkst mikið við ljóðaþýðingar, einkum á síðari árum. Er ekki síst fengur að þýðingum hans á ljóðum eftir grænlensk samtímaskáld í bókinni "Sumar í fjörðum" (1978) og þýðingum hans á ljóðum Sama. Hefur hann gefið út sjö bækur með þýðingum samískra bókmennta og kynnt skáldin og samíska menningu fyrir Íslendingum.
Rómanska Ameríka

Rómanska Ameríka er sá hluti Ameríku þar sem rómönsk tungumál eru opinber tungumál. Hugtakið nær þannig yfir öll lönd Suður-, Mið- og Norður-Ameríku sunnan landamæra Bandaríkjanna, fyrir utan löndin Jamaíku, Barbados, Belís, Gvæjana og Súrínam þar sem enska og hollenska eru opinber tungumál.

Tuttugu lönd teljast til Rómönsku Ameríku og þar af er Brasilía langstærst. Þar er töluð portúgalska, ólíkt flestum hinum löndunum þar sem spænska er töluð.
Guillaume François Antoine l'Hôpital

Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hôpital (1661 – 1704) var franskur stærðfræðingur. Hann skrifaði fyrstu kennslubókina um diffrun og örsmæðareikning og var hún ásamt annarri sem hann skrifaði um hnitarúmfræði (analytic geometry) notuð til kennslu í heila öld, eða lungann úr 18. öldinni. Í fyrri bókinni er regla l'Hôpitals, sem vitað er að er komin frá Johann Bernoulli (Jean Bernoulli), en hann sendi greifanum ýmsar uppgötvanir sínar í skiptum fyrir fjárhagslegan stuðning.
Houston

Houston er stærsta borg Texas í Bandaríkjunum. Hún er fjórða stærsta borg Bandaríkjanna með yfir tvær milljónir íbúa. Borgin er þekkt fyrir olíuiðnað. Höfnin í Houston er sjötta stærsta höfn heims og stærsta útflutningshöfn Bandaríkjanna. Borgin heitir í höfuðið á Sam Houston sem varð tvisvar forseti Texas um það leyti þegar borgin var sett á stofn upp úr 1836.
Húnar

Húnar voru evróasískir hirðingjar sem gerðu með sér ýmis bandalög og réðust inn í Suðaustur-Evrópu um 370 e.Kr. Þeir rændu og rupluðu þar sem þeim sýndist og gerðu bandalög við ýmsar germanskar þjóðir sem voru óvinir Rómaveldis (Austgotar, Vandalar og Langbarðar). Frægastur Húna er Atli Húnakonungur sem sameinaði alla Húna og var síðasti og voldugasti konungur Húnaveldisins. Fall Húnaveldis markaðist við fyrsta ósigur Atla í bardaga við Katalánsvelli árið 451 þar sem Atli mætti rómverska herstjóranum Flaviusi Aëtiusi, Vestgotum og Búrgundum. Tveim árum síðar lést Atli og óljóst var hver af hans óteljandi sonum ætti að taka við veldinu. Á meðan rifist var um hver yrði næsti konungur Húnaveldis nýttu óvinsamlegar germanskar þjóðir tækifærið og risu gegn Húnum. Þar með liðaðist veldi þeirra í sundur og var úr sögunni.

Húnar.

Þeir voru upprunalega hirðingjar frá miðhluta Asíu. Þeir komu frá rússnesku steppunum og héldu inní Austur-Evrópu 400-410 e.kr. Fréttir um landvinninga Húnanna breiddust útum Evrópu eins og eldur í sinu og urðu til þess að margir germanskir ættbálkar sáu sig tilneydda til að hörfa inní Vestrómverska ríkið sem stóð þá á brauðfótum.

Hvað var svona hryllilegt við Húnana?

Þeir voru frábærir hestamenn og bjuggu yfir tveim uppfinningum sem gerðu þá nánast óstöðvandi: Nýrri gerð af boga sem var gerður úr við, dýrabeinum og lími. Þessi gerð boga varð til þess að hermenn áttu mun auðveldara með að miða af hestbaki. Fræg eru orð Gissurs Gotakonungs: „Eigi gera Húnar oss felmtraða né hornbogar yðrir.”

Hin uppfinningin var ístaðið sem gerði þeim kleift að stjórna hestinum án handa.

Evrópubúar, sem höfðu vanist skipulögðum bardögum tveggja stórra fylkinga með fótgöngulið sem kjarna, vissu ekki hvaðan á sig stóð veðrið þegar Húnarnir birtust skyndilega, létu örvum rigna yfir þá og hurfu síðan jafnskjótt og þeir komu. Sumir vildu jafnvel meina að Húnarnir væru kentárar!

Eftir að hafa farið ránshendi kringum Konstantínópel og austurhluta Evrópu komu þeir sér fyrir á sléttum Ungverjalands. Þaðan gátu þeir skipulagt frekari herferðir á leifar Vestrómverska ríkisins.

Árið 434 komst til valda meðal Húnanna maður nokkur að nafni Atli. Þessi maður er þekktur sem einn mesti hershöfðingi og harðstjóri mannkynssögunnar. Hann vissi hversu auðveld bráð Rómverjar voru og árið 447 hélt hann inn á Balkanskagann, rændi og ruplaði borgir Býsans og fór ekki fyrr en að Keisarinn hafði lofað honum reglulegum skatti.

Árið 451 skipulagði Atli innrás inn í Norður–Frakkland þar sem herir hans fóru með ránshendi. Hann mætti sameinuðum her Rómverja og Vestgota við Katalánsvelli og var það hans fyrsti ósigur. Ári seinna hafði hann komið upp nýjum her og réðst núna á Ítalíuskagann og stoppaði ekki fyrr en við borgahlið Rómar, þar stöðvaðist her hans, aðframkominn af plágum og hungri, og átti Atli fund við páfann.

Páfinn virðist hafa haft mikil áhrif á hann því hann snéri frá Ítalíu eftir þennan fund.

Árið 453 dó Atli á eigin brúðkaupsnótt og tveimur árum eftir það voru Húnar endanlega sigraðir.
Palmyraeyja

Palmyraeyja er óbyggð baugeyja í Norður-Kyrrahafi. Eyjan er bandarískt yfirráðasvæði en er öll í einkaeigu, hún er 12 ferkílómetrar að flatarmáli.
Edna St. Vincent Millay

Edna St. Vincent Millay (22. febrúar 1892 – 19. október 1950) var bandarískt ljóðskáld og leikskáld. Hún vakti snemma athygli fyrir ljóð sín og var annar handhafi Pulitzer-verðlaunanna. Eftir fyrri heimsstyrjöldina bjó hún í Greenwich Village þar sem hún varð þekkt fyrir bóhem líferni, tvíkynhneigð og fjölmörg ástarsambönd.

Ljóð hennar „Þeim vörum sem ég kyssti“ kom út í þýðingu Þorsteins Gylfasonar á geisladisknum "Ef ég sofna ekki í nótt" (2001) í flutningi Páls Óskars Hjálmtýssonar og Moniku Abendroth.
Nathaniel Hawthorne

Nathaniel Hawthorne (4. júlí 1804 – 19. maí 1864) var rómantískur bandarískur rithöfundur og smásagnahöfundur sem er talinn með sígildum höfundum bandarískra bókmennta. Hann fæddist í Salem í Massachusetts og margar af sögum hans gerast í Nýja Englandi á nýlendutímanum. Þekktustu verk hans eru smásögur hans og skáldsögurnar "The Scarlet Letter", "The House of the Seven Gables", "The Blithedale Romance" og "The Marble Faun", sem komu allar út á 6. áratugnum.
Langston Hughes

Langston Hughes (1. febrúar 1902 – 22. maí 1967) var bandarískt skáld, rithöfundur, leikskáld og blaðamaður og einn af forystumönnum Harlem-endurreisnarinnar í New York á 3. áratugnum. Hann var talsmaður þess að þeldökkir Bandaríkjamenn ættu að vera stoltir af kynþætti sínum og fékk því á sig þá ásökun síðar að hann væri fylgjandi kynþáttahyggju og talinn úreltur eftir því sem kynþáttaaðskilnaður lét undan síga í Bandaríkjunum. Hann átti þó áfram sína fylgjendur og var síðar upphafinn aftur í mannréttindabaráttunni á 7. áratugnum.
Skaftártunguhreppur

Skaftártunguhreppur var hreppur í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við sveitina Skaftártungu.

Hreppurinn varð til, ásamt Álftavershreppi, árið 1886 þegar Leiðvallarhreppi var skipt í þrennt.

Hinn 10. júní 1990 sameinaðist Skaftártunguhreppur Álftavershreppi og Leiðvallarhreppi á ný, og Kirkjubæjarhreppi og Hörgslandshreppi að auki, undir nafninu "Skaftárhreppur".
Hálshreppur

Hálshreppur var hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu. Náði hann yfir bæði Fnjóskadal og Flateyjardal, auk Flateyjar á Skjálfanda.

Flatey og Flateyjardalur voru gerð að sérstökum hreppi, "Flateyjarhreppi", árið 1907. Flateyjarhreppur var sameinaður Hálshreppi á ný 1. mars 1972, enda þá kominn í eyði.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Hálshreppur Ljósavatnshreppi, Bárðdælahreppi og Reykdælahreppi undir nafninu "Þingeyjarsveit".