arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Posi

Posi er tæki sem notað er til að taka á móti greiðslum í rafrænu formi. Yfirleitt finnast posar við kassa í verslunum, á veitingahúsum og á skemmtistöðum. Helsta tegund posa tekur á móti greiðslum með debet- og kreditkorti, en nýrri posakerfi geta líka tekið á móti símgreiðslum. Í upphafi var segulrandarkortum rennt í gegnum posa og upplýsingarnar af þeim lesnar inn í tölvu. Við innleiðslu PIN-númera lesa margir posar upplýsingar af flís á snjallkortinu. Nýjung í posakerfum er snertilaus greiðsla, þar sem viðskiptavinur getur greitt með því að snerta kortinu sínu eða farsímann á lesarann. Oftast er þessi þjónusta takmörkuð lágum upphæðum vegna öryggis.

Orðið posakerfi á ekki bara við kortalesara en líka kassakerfi, það er að segja forrit og annan búnað sem notast við meðhöndlun færslna. Dæmi um annan búnað sem notast ásamt posakerfum eru strikamerkjalesarar og peningaskúffur. Yfirleitt eru venjulegar borðtölvur notaðar sem posar, en þeim má vera breytt til að mæta þörfum rekstraraðilans. Í dag er posakerfi byggð á spjaldtölvum eða lófatölvum líka að finna.
1506

Árið 1506 (MDVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Proterra (fyrirtæki)

Proterra er bandarískt fyrirtæki sem framleiðir rafmagnsstrætisvagna. Höfuðstöðvar Proterra eru í Greenville í Suður-Karólínu
Flókaklöpp

Flókaklöpp er klöpp á Hvaleyri þar sem finna má bergristur. Risturnar hafa verið gerðar í fjórar afmarkaðar klappir eða steina. Bergristurnar eru friðaðar forminjar á fornminjaskrá. Jónas Hallgrímsson rannsakaði risturnar og kallaði Flókastein því hann setur fram þá hugmynd að Hrafna-Flóki og skipsmenn hans hafi þarna ristað nöfn. Sú hugmynd er af mörgum talin fjarstæðukennd, ekki síst vegna þess að ártöl sem lesa má úr rúnunum benda til að þær sé ristar mörgum öldum seinna. Jónas skrifar þessa hugmynd í skýrslu sinni til Finns Magnússonar og mun Finnur hafa tendrast af henni. Sennilegra þykir þó að risturnar séu búmerki, merki um landareign.
Smite

Smite er tölvuleikur sem er þriðju persónu MOBA leikur. Spilarar velja sér goð eða yfirnáttúrulega veru til að spila og leikurinn fer fram í orustum á leikvelli þar sem fimm spilarar spila á móti öðrum fimm spilurum. Hver persóna hefur sína sérstöku eiginleika og orku og markmið leiksins er að drepa óvininn Titan. Smite kom út 25. mars 2014.
Oskíska

Oskíska er útdautt indóevrópskt tungumál á ítalísku greininni. Oskíska var töluð um mestan hluta Suður-Ítalíu síðustu fjórar aldirnar f.Kr. fyrir innrás latínunnar og Rómverja. Fyrir norðan oskískuna var töluð úmbríska sem líka var á sömu grein. Oskíska og úmbríska voru þó fjarlægari latínunni en falíska sem enn var töluð norðar. Mállýskumun þann sem þróaðist í latínu og ítölsku má að nokkru rekja til þessara umkomnu mála. Oskískan tórði einna lengst í Pompeii þar sem hún var enn töluð 80 árum e.Kr.
Ivan Zaytsev

Ivan Zaytsev (f. 2. Október 1988) er þýskur leikmaður í blaki af Rússneskum uppruna. Hann spilar með rússneska liðinu VC Dynamo Moscow og þýska landsliðinu í blaki.
Alfreð Finnbogason

Alfreð Finnbogason er íslenskur knattspyrnumaður sem spilaði síðast fyrir FC Augsburg í Þýskalandi. Hann spilar sem framherji. Alfreð hefur skorað 15 mörk fyrir íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu.

Alfreð ólst upp hjá Breiðablik og fór svo til Lokeren eftir að hafað unnið Pepsi deildina með Breiðablik. Árið 2012 fór Alfreð á lán til Helsingborg IF og var síðan seldur til SC Heerenveen á Hollandi. Á seinasta tímabili sínu hjá Heerenveen var Alfreð markahæstur í hollensku úrvalsdeildinni Eredivisie með 24 mörk í 50 leikjum. Eftir það tímabil voru mörg stórlið á borð við AS Roma og Liverpool sem vildu fá Alfreð en það var Real Sociedad sem náði að krækja í hann fyrir rúmlega 7.5 milljónir evra.

Frá 2016 hefur hann verið með Augsburg. Alfreð skoraði tvær þrennur tímabilið 2017-2018 fyrir liðið. Hann meiddist seinni hluta tímabils en endaði með 12 mörk alls.

Alfreð skoraði fyrsta mark Íslands í Heimsmeistarakeppninni í knattspyrnu árið 2018.

Verðlaun.

Félagslið.

Breiðablik

Helsingborg

Tölfræði.

Félagslið.

"Tölfræði uppfærð 29. mars 2016"

Landslið.

"Tölfræði uppfærð 9. október 2016"
Shahab Hosseini

Shahab Hosseini (; f 4. febrúar 1974 í Teheran) er íranskur útvarpsmaður og leikari.
Arsenal L.F.C.

Arsenal L.F.C. er kvennalið knattspyrnufélagsins Arsenal.
Vestur-Svalbarðastraumurinn

Vestur-Svalbarðastraumurinn er hlýr, saltur hafstraumur sem streymir norður með vesturströnd Svalbarða, austan til í Framsundi. Vestan við hann rennur Austur-Grænlandsstraumurinn til suðurs. Vestur-Svalbarðastraumurinn ber hlýjan Atlantssjó inn í Norður-Íshafið og gerir Framsund að nyrsta hafsvæði heims sem ekki leggur allt árið um kring.
1531

Árið 1531 (MDXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Ángel Di María

Ángel Di María (f. 14. febrúar 1988) er argentískur knattspyrnumaður sem spilar fyrir argentíska landsliðið og Juventus. Þar áður spilaði hann í 7 ár með Paris Saint-Germain.

Di María skoraði sigurmarkið í Copa America 2021 gegn Brasilíu.
Willian

Willian Borges da Silva (fæddur 8. ágúst 1988) er brasilískur knattspyrnumaður sem síðast spilaði fyrir Arsenal FC og brasilíska landsliðið sem miðju- eða vængmaður. Willian var valinn í hóp Brasilíu í heimsmeistaramóti landsliða í knattspyrnu karla 2014 og HM 2018. Hann hóf ferilinn í heimalandinu en hélt svo til Úkraínu og Rússlands. Eftir 7 ár hjá Chelsea í London hélt hann til Arsenal.
1536

Árið 1536 (MDXXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Svipa (Bandaríkjaþing)

Svipa er starfsstaða innan beggja flokkanna á Bandaríska þinginu. Hlutverk svipunnar er að halda uppi og greiða úr samskiptum á milli þingmanna flokkanna og leiðtoga þeirra. Stöðu þessari gegna tveir menn úr hvorum flokki, einn í neðri deildinni, fulltrúadeildinni og einn í efrideildinni, öldungadeildinni. Svipan sér til þess að halda uppi flokksaga þegar að kjósa á um frumvörp og annað þar sem að útlit er fyrir að mjótt verði á munum. Þá á svipan að sjá til þess að vita hvað hver og einn þingmaður er að sækjast eftir í frumvarpinu og hvað hann er tilbúinn að þola (fórna), allt til þess að koma frumvarpinu í gegn. Sá sem gegnir stöðu svipunnar í meirihlutaflokkunum í fulltrúadeildinni or oftar sagður vera valdamestur af svipunum fjórum því að mikið veltur á útkomu frumvarpsins í kosningum í fulltrúadeildinni. Svipan „telur“ atkvæðin fyrirfram og þarf oft að reyna að sjá fyrir hvernig kosning um frumvörp geta farið og þarf að sjá til þess að þingmenn kjósi eftir sínum flokkslínum. Svipan er því næst valdamesta staðan innan löggjafarvaldsins, á eftir leiðtoga meirihlutaflokksins og veltur það oft á hæfileikum svipunnar í málamiðlunum hvernig kosningar fara.
1537

Árið 1537 (MDXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Neðansjávarhver

Neðansjávarhver er hver á sjávarbotni sem heitt vatn rennur úr. Á miðjum neðansjávarhryggum eru margir sprungóttir neðansjávardalir og oft mjög stutt niður á mikinn hita. Sjór leitar niður sprungurnar og hitnar undir jarðskorpunni og leysir þar upp ýmis efni sem síðan losna út þegar sjórinn leitar aftur upp. Þegar hann síðan kólnar aftur myndast neðansjávarhverastrýtur.

Neðansjávarhveri er oftast að finna við hryggi í sjávarbotninum þar sem tveir jarðskorpuflekar skiljast og ný jarðskorpa myndast.

Neðansjávarhverir og strýtur.

Neðansjávarhverastrýtur fundust fyrst árið 1977 nærri Galapagoseyjum á um 2500 metra dýpi. Verið var að kanna botngerð á svæðinu með fjarstýrðum kafbát og kom það mjög á óvart þegar auðugt vistkefi fannst tengt jarðhitavirkninni. En hverirnir mynda miklar útfellingar þannig að strýtur eða storpmar verða til. Hverina er að finna mjög víða og með mismunandi lífkerfi. Hitastig þeirra er mismunandi og getur verið aðeins hærri en sjórinn í kring og upp í 350 °C.

Framleiðni þessara svæða byggir á því að hverirnir gefi frá sér vetnissúlfíð (H2S), sem er eitur fyrir flestar lífverur en er hinsvegar mjög orkuríkt.

Vistkerfi.

Lífverurnar sem fundust voru gjörólíkar öðrum lífverum og jafnframt var að finna margar tegundir sem ekki höfðu fundist áður. Vistkerfið í djúpsjónum er einstakt að því leyti það er óháð sólarljósi um orku og byggja í staðinn á örverum sem efnatillífa orkurík efnasambönd úr hverunum.

Nokkar tegundir gerla geta brotið vetnissúlfíðið niður og nýtt sér orkuna til að binda koltvísýring í lífræn efnasambönd en gerlar þessir eru í miklu magni í kringum neðansjávarhverina í sjónum og sem skán á botninum. Ýmsar stærri lífverur svo sem ormar, samlokur og rækjur lifa þarna í miklu magni og éta þá annaðhvort gerlaskánir eða eru í sambýli við örverurnar. Flestar þessara stærri lífvera eru háðar þessu vistkerfi og hafa því ekki fundist annars staðar.

Einnig er að finna svokallaða kalda neðansjávarhveri þar sem sjávarhiti er svipaður og ýmis efni berast frá þeim sem gerlar geta nýtt sér. Kaldir neðasjávarhverir eru skammlífir.

Neðansjávarhverir við Ísland.

Við Ísland er jarðhita víða að finna í fjörum og hverasvæði er einnig að finna á dýpri sjó við landið. Fyrsti þekkti neðansjávarhver við Ísland var á um 100 metra dýpi við Kolbeinsey. Nú eru einnig þekkt svæði á um 350 metra dýpi á Steinhól við Reykjaneshrygg og á um 400 metra dýpi rétt austan Grímseyjar. Tilvist hverastrýta í Eyjafirði var svo fyrst staðfest árið 1990 á dýptarmælum rannsóknarskipsins Bjarna Sæmundssonar og var það í fyrsta skipti í heiminum sem hverastrýtur fundust á grunnslóð. Af þessum svæðum eru hverastrýturnar í Eyjafirði einstakar vegna þess hve aðgengilegar þær eru, en í dag eru þær kallaðar Ystuvíkustrýturnar. Stríturnar eru þrjár og milli Hjalteyrar og víkurskarðs. Botndýpi við strýturnar er í kringum 65 metra og stæðsta strýtan nær upp um 50 metra frá botni. Í dag eru strýturnar friðaðar sem náttúruvætti og eru þær fyrst friðland við sjó hér á landi.
Tölvuleikjaverðlaun BAFTA

Tölvuleikjaverðlaun BAFTA eru verðlaun Bresku kvikmynda og sjóvarpsþátta akademíunar fyrir bestu tölvuleikina. Verðlaunin voru fyrst haldin 2003 þegar að tölvuleikjaverðlaun BAFTA voru aðskild verðlaunum BAFTA í skemmtanaiðnaðinum.
Hellamálverk

Hellamálverk eru málverk sem er að finna á veggjum og loftum í hellum. Mörg þeirra eru frá forsögulegum tíma eða fyrir um það bil 40.000 árum í Evrópu og Asíu. Ekki er vitað nákvæmlega hver tilgangur þeirra er en vísbendingar benda til þess að þau hafi ekki verið bara bústaðaskreytingar því ekki eru til leifar um stöðuga íveru í hellunum þar sem þau hafa fundist. Oft eru þau í þeim hlutum hella sem erfitt er að komast að.

Nokkrar kenningar halda fram að þau hafi verið leið til að hafa samskipti við aðra, en aðrar kenningar eigna þeim trúarlegan eða viðhafnarlegan tilgang. Hellamálverk eru furðulega svipuð um allan heiminn og gjarnan einblína þau á dýr. Táknið um mannfólk var oft skuggamynd af höndinni sem gerð var með því að blása litarefnum á hönd sem borin var að veggnum.

Elstu hellamálverkin sem vitað er um eru af dýrum og eru að minnsta kosti 35.000 ára gömul. Þau er að finna í Maros á eyjunni Súlavesí í Indónesíu. Áður var haldið að elstu hellamálverkin hefðu verið í Chauvet-hellinum í Frakklandi, en þau eru um 30.000 til 32.000 ára gömul.
1540

Árið 1540 (MDXL í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin
Alanar

Alanar voru hópur sarmatískra ættbálka sem töluðu austuríranskt mál, dregið af skýþósarmatísku og er forveri nútímaossetísku. Alanar koma fyrst fyrir í rómverskum heimildum frá 1. öld f.Kr. og eru þá sagðir ráðast bæði á Parþa og rómversku skattlöndin í Kákasus. Alönum er lýst sem hirðingjum sem berjast á hestbaki. Um 370 réðust húnar á lönd alana og hluti þeirra hraktist þá vestur á bóginn þar sem þeir gengu í lið með svefum og vandölum í herförum þeirra í Gallíu, Íberíu og Norður-Afríku. Hluti þeirra varð eftir og urðu forfeður osseta nútímans.
Upphringitenging

Upphringitenging er stafræn nettenging sem fer um almenna símnetið og tengist nettengingarveitu með því að hringja upp númer í gegnum símalínu. Stafræn gögn eru send sem hliðrænt hljóðmerki sem er kóðað og afkóðað af mótaldi tengdu tölvu eða beini (e. "router") notandans. Breiðbandstengingar hafa víða leyst upphringitengingar af hólmi en slíkar tengingar eru enn notaðar sums staðar þar sem engin breiðbandsþjónusta er í boði.

Upphringitengingu þarf nokkrar sekúndur eða mínútur að setja upp áður en gögn geta verið flutt um símalínuna. Oft er rukkað fyrir uppsetningu og þá fyrir hverja mínútu af notkun. Oft slitna upphringitengingar sjálfkrafa eftir ákveðið tímabil. Þetta er gert til að takmarka notkun notandans.

Gagnaflutningshraði upphringitengingar er lítill miðað við breiðbandstengingu, en hámarkshraðinn er 56 kbit/s. Í flestum tilfellum er meðaltalshraðinn aðeins lægri, eða um 40–50 kbit/s. Þar sem símalína er deild milli margra notenda, til dæmis á hóteli, getur flutningshraðinn verið töluvert lægri (um 20 kbit/s) vegna mikils suðs.
Bændaánauð

Bændaánauð nefndist staða bænda og vinnumanna undir lénsskipulagi á hámiðöldum í Evrópu sem entist allt fram á seinni hluta 19. aldar í sumum Evrópulöndum. Á tímabili bændaánauðar áttu bændur ekki eigið land heldur voru skuldbundnir til þess að vinna fyrir landeigandann til þess að tryggja eigin framfærslu. Bændum var ekki frjálst að yfirgefa land landeigendanna og höfðu afar fá mannréttindi miðað við í dag.

Á Íslandi tíðkaðist bændaánauð að evrópskum hætti ekki en á tímabilinu 1490-1894 var í gildi vistarbandið svonefnda.
Heiðinnamannahellir

Heiðinamannahellir í Skíðadal er ekki eiginlegur hellir heldur steinbogi mikill sem sýnist til að sjá sem víður hellismunni. Steinboginn er ofarlega í Heiðinnamannafjalli nálægt mynni Gljúfurárdals. Hann er hluti af berggangi miklum úr fagurlega stuðluðu basalti sem skerst upp í gegn um berglögin. Ganginn má rekja nokkur hundruð metra leið efst í fjallshlíðinni með stefnu til suðsuðvesturs. Boginn er óvenjuleg og fögur náttúrusmíð sem sorfinn er til af vatni og vindum. Hugsanlegt er að þarna hafi verið hellir en að þak hans hafi fallið að hluta einhvern tíma á síðari öldum en steinboginn staðið eftir. Vinsæl en allerfið gönguleið liggur að Heiðinnamannahelli. Hin kunna þjóðsaga Krosshólshlátur tengist hellinum.

Krosshólshlátur.

„Heiðinnamannahellir heitir hellir nokkur innarlega í Skíðadal. Þar lá á sú trú að jötunn einn byggi. Krosshóll heitir bær innarlega í Skíðadal. Eitt haust er sagt að þangað kæmi kýr sem enginn þekkti. Bóndinn tekur kúna, elur hana um veturinn og skoðar sem sína eigin. Eina nótt um vorið vaknar bóndi við það að hann heyrir hlátur mikinn og stórkarlalegan. Hann rís upp og lítur út um glugga og sér hvar jötunn einn mikill fer og hefur kú þá á baki sér sem bóndi hafði alið um veturinn. Hlær jötuninn gríðarlega og

heyrir bóndi að hann er hróðugur yfir því að bóndinn skyldi hafa alið fyrir hann kúnna heilan vetur, og haft ekki neitt fyrir. Síðar er sagt, þegar einhver hlær mjög hátt, að hann hlæi Krosshólshlátur.“ (Gríma hin nýja V, bls. 165).
Mutapa

Mutapa (sjónamál: "Wene we Mutapa"; portúgalska: "Monomotapa") var ríki í sunnanverðri Afríku frá fyrri helmingi 15. aldar til 1760. Ríkið náði frá Sambesí að Limpopo þar sem nú eru ríkin Simbabve og Mósambík. Stofnendur ríkisins voru líklega afkomendur þeirra sem byggðu borgina Simbabve miklu. Höfuðborgin var Zvongombe við Sambesí. Titill konungsins var "mwenemutapa". Þegar Portúgalir komu til þessa svæðis um aldamótin 1500 var Mutapa öflugasta ríki sjóna í sunnanverðri Afríku. Áhrif Portúgala og svahílímælandi kaupmanna voru mikil við ströndina og konungar Mutapa nutu góðs af verslun þeirra við Indland. Portúgalir tóku upp formleg samskipti við konungana um 1560. Árið 1629 reyndi konungur Mutapa að reka Portúgali af höndum sér en mistókst og neyddist til að gerast undirkonungur Portúgals að nafninu til. Þótt það hafi engin áhrif haft í reynd jukust völd Portúgala í suðausturhluta Afríku í kjölfarið, líka innanlands. Ástæðan fyrir áhuga Portúgala á landinu voru einkum gullnámur, en margir Portúgalir töldu að þar væri að finna landið Ófír og námur Salómons konungs sem talað er um í Biblíunni. Eftir miðja 17. öld stofnaði Changamire Dombo Rozwi-veldið með Danamombe sem höfuðborg. Konungur Mutapa varð nú ýmist undirkonungur Portúgala eða Rozwi næstu áratugina, eftir því hvor náði meiri áhrifum á svæðinu. Þegar síðasti konungurinn dó 1759 varð borgarastyrjöld vegna ríkiserfða. Sigurvegararnir ríktu eftir það frá Chidima og notuðust við titilinn "mambo a Chidima". Þannig ríktu þeir til 1917 þegar síðasti konungur Chidima lést í orrustu gegn Portúgölum.
Andlitságræðsla

Andlitságræðsla er lækningaaðferð þar sem skipt er um andlitsvef einstaklings. Fyrsta andlitságræðslan á lifandi manneskju var framkvæmd í Frakklandi árið 2005, en aðeins hluti andlitsins var græður á. Fyrsta ágræðsla heils andlits var gerð á Spáni árið 2010. Aðferðin er ætluð þeim sem hafa orðið fyrir meiðsli, brunasárum, sjúkdómum, fæðingargöllum eða öðrum þáttum sem valda lýti.

Annar valkostur er andlitsendurgerð þar sem vefir frá öðrum líkamshlutum, svo sem bakinu, lærunum, rasskinnunum eða bringunni, eru græðir á andlit sjúklingsins. Þessi aðferð getur tekið allt að 50 skurðaaðgerðir og útkoman er oftast ófullnægjandi. Sjúklingurinn endurheimtir lítið sem ekkert notagildi andlitsvöðvanna og húðin er eins og vattteppi í útliti.
Viljandi

Viljandi (þýska: "Fellin") er bær í Eistlandi með um 17.000 íbúa. Bærinn er höfuðstaður Viljandisýslu.
Fjóli Fífils

Kristjana Friðbjörnsdóttir (fædd 11. janúar 1976 í Reykjavík) er íslenskur barnabókahöfundur. Meðal verka Kristjönu eru þrjár bækur um einkaspæjarann Fjóla Fífils og fjórar um ólátabelginn Ólafíu Arndísi. Kristjana lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1996 og B.Ed.-gráðu frá Kennaraháskóla Íslands árið 1999. Hún hefur starfað sem grunnskólakennari og unnið að námsgagnagerð. Kristjana hlaut Vorvinda IBBY árið 2013 fyrir framlag sitt til barnamenningar.
Skjaldarmerki Tékklands

Skjaldarmerki Tékklands samanstendur af fjórum minni skjöldum. Tveir þeirra eru eins, efst til vinstri og neðst til hægri en það er hvíta ljónið í skildi Bæheims. Efst til hægri er hvíti örn Mæri en neðst til vinstri er svarti örn Slesíu. Skjaldarmerkið var innleitt í Tékklandi 1993.
Spænsku Niðurlönd

Spænsku Niðurlönd voru lönd Spánarkonungs í Niðurlöndum. Þessi lönd voru innan hins Heilaga rómverska ríkis en í konungssambandi við Spán. Þau náðu yfir það land sem nú er Belgía, auk Lúxemborgar og hluta af því sem í dag eru Norður-Frakkland og Þýskaland.

Habsborgarar höfðu erft Búrgúndísku Niðurlönd við lát Maríu af Búrgund árið 1482. Kjarni þeirra voru héruðin sautján sem gengu til spænsku Habsborgara við afsögn Karls 5. árið 1556. Hluti þessara héraða lýsti yfir sjálfstæði 1581 sem markar upphaf Áttatíu ára stríðsins og klofnings héraðanna sautján í Hollenska lýðveldið og Spænsku Niðurlönd. Eftir Spænska erfðastríðið gengu Spænsku Niðurlönd til Austurríkis og hétu eftir það Austurrísku Niðurlönd.
Roberto Ferruzzi

Roberto Ferruzzi (f. 16. desember 1853 í Šibenik, d. 16. febrúar 1934 í Feneyjum) var ítalskur sjálfmenntaður listmálari.

Hann er þekktastur fyrir málverkið "Madonnina" ("litla madonnan") sem vann verðlaun á öðrum Feneyjatvíæringnum árið 1897.
Nyiragongo

Nyiragongo er virk eldkeila í Virungafjöllum í Austur-Kongó um 20 km norðan við bæinn Goma og Kivuvatn. Eldfjallið stendur í 3470 metra hæð. Megingígurinn er um 2 km í þvermál og inniheldur hrauntjörn. Eldfjallið hefur gosið minnst 35 sinnum síðan árið 1882. Árið 2002 létust 147 létust vegna gaseitrunar. Árið 2021 hóf fjallið að gjósa. Hundruð þúsunda íbúa flúðu heimili sín í Goma, á fjórða tug létust og hús urðu undir hraunflæmi.
Ógnarskjalasafnið

Ógnarskjalasafnið er skjalasafn með upplýsingum um hundruð þúsunda pólitískra fanga sem lögregla og her í Argentínu, Bólivíu, Brasilíu, Chile, Paragvæ og Úrúgvæ höfðu ýmist myrt, látið hverfa eða fangelsað í Kondóráætluninni. Skjalasafnið fannst 22. desember 1992 á lögreglustöð í Asúnsjón í Paragvæ. Mannréttindalögfræðingurinn Martín Almada rakst á skjölin fyrir tilviljun þegar hann var að leita að upplýsingum um fyrrum fanga.

Skjölin lýstu 50.000 morðum, 30.000 mannshvörfum og 400.000 fangelsunum í Suður-Ameríku á 8. og 9. áratug 20. aldar. Þau sýndu líka að ríkisstjórnir annarra landa, eins og Kólumbíu, Perú og Venesúela, höfðu átt í samstarfi við alræðisstjórnirnar með því að veita þeim upplýsingar og heimildir til að starfa innan landamæra sinna.

Krafa Spánverja um að Augusto Pinochet yrði framseldur frá Bretlandi eftir handtöku hans þar var að meira og minna leyti byggð á gögnum úr Ógnarskjalasafninu. Árið 2009 var skjalasafnið sett á lista UNESCO yfir Minni heimsins.
Nornahraun

Sporvagn er lestarvagn sem ekur á spori á götum í þéttbýli sem hann deilir með öðrum farartækjum og vegfarendum. Sporvagnar eru yfirleitt notaðir fyrir almenningssamgöngur innan borga og bæja þótt dæmi séu um sporvagna sem ganga milli bæja og sporvagna sem flytja farm.

Fyrstu sporvagnarnir litu ljós í Bretlandi í upphafi 19. aldar og voru dregnir eftir sporinu af hestum. Á síðari hluta aldarinnar komu gufuknúnir sporvagnar fram og togbrautarvagnar sem dregnir eru áfram með vírkapli og spili. Rafknúnir sporvagnar sem sækja rafmagn í víra yfir götunni komu fram á sjónarsviðið seint á 19. öld og urðu brátt algengasta tegund sporvagna um allan heim. Sum af þessum sporvagnakerfum voru lögð niður á síðari hluta 20. aldar vegna þess hve dýr í rekstri og ósveigjanleg þau voru talin vera.

Nú til dags er algengt að nota víðara hugtakið léttlestarkerfi þegar talað er um sporvagna í almenningssamgöngum innanbæjar.
Reykelsi

Reykelsi er lífrænt efni sem gefur frá sér ilmandi reyk þegar það brennur. Reykelsi er úr ilmríkum plöntuefnum sem oft eru blönduð ilmolíum. Reykelsi er notað í ýmsum tilgangi, meðal annars í trúarathöfnum, til að losna við vonda lykt, hrekja burt skordýr, í ilmmeðferðum, við hugleiðslu eða bara til skemmtunar.
Mike Myers

Michael Jonathan „Mike“ Myers (f. 25. maí 1963) er kanadískur leikari og uppistandari.
Sólaldin

Sólaldin eða papaya er ávöxtur trésins "Carica papaya". Sólaldin er upprunnið í Suður-Ameríku en er nú ræktað víða. Aldinið er perulaga og gulgrænt að lit en aldinkjötið er gulleitt eða rauðgult. Í kjarnanum eru ógrynni af fræjum umlukin slímkenndu efni. Í óþroskuðu sólaldini er hvítleitur vökvi sem inniheldur efnið papain en í því efni er ensím sem leysir upp prótein.
Hjólataxi

Hjólataxi er fótknúið þríhjól til að flytja fólk gegn greiðslu. Slík farartæki eru algeng í Asíu og Afríku og kallast þar pedicabs. Slík farartæki eru einnig oft í boði að hjóla með ferðamenn um miðbæ evrópskra borga.
Mannbroddar

Mannbroddar eru broddar úr stáli sem festir eru neðan á skó eða stígvél til að ná betra gripi í mikilli hálku og snjó.
1544

Árið 1544 (MDXLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis.

Fædd

Dáin