arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Matarskattur og popúlismi

Ég verð að viðurkenna að mér er lífsins ómögulegt að hafa skoðun á því sem er kallað „matarskattur“. Ég man fyrst eftir þessu hugtaki í fjármálaráðherratíð Jóns Baldvins Hannibalssonar. Þá tókst að búa til slíkt fjaðrafok kringum „matarskatt“ að enn loðir við nafn Jóns Baldvins. En „matarskattur“ er auðvitað ekki annað en virðisaukaskattur á matvæli.

Yfirleitt er það svo að teknókratar – og starfsmenn í ráðuneytum – eru hrifnir af því sem kallað er „einföldun á skattkerfi“. Samt ætti auðvitað ekki að vera neitt yfirmáta flókið á upplýsinga- og tölvuöld að hafa mismunandi skattþrep. En það virðist vera afskaplega erfitt að fá botn í hvað séu skattahækkanir og hvað séu skattalækkanir. Slík umræða er reyndar ekki ný á nálinni á Íslandi.

Ólafur Þ. Harðarson, prófessor í stjórnmálafræði, orðar þetta vel í færslu á Facebook:

Hlusta með athygli á deilur um matarskatt. Þær byrjuðu uppúr 1960. Flestir hagfræðingar segja lægra matar-skattsþrep kléna aðferð til að koma þeim verst settu til góða. Á þetta hafa ríkisstjórnarmenn úr öllum flokkum fallist hvað eftir annað. En svo verða þeir popúlistar í stjórnarandstöðu og vilja bara ódýran mat!! Og sama þegar menn fara úr stjórnarandstöðu í stjórn. Eitt mesta ólán íslenskra stjórmála er stefnuflökt flokka eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Stundum halda sumir stjórnarfokkar reyndar áfram popúlisma eftir að þeir komast að kjötkötlum. Glöggur vinur sagði í hádeginu: „Nú hefur Bjarni Ben tekið við af Steingrími J sem kjölfestan í íslenskum stjórnmálum“. Umhugsunarvert …
Dagur reiðinnar

John Martin var enskur málari á rómantíska tímanum, hann var uppi frá 1789 til 1854. Í verkum hans birtast ógurlegar sýnir og hamfarir – heimsslit eru þar yfirvofandi.

Líklega hefur John Martin aldrei séð eldgos – en mér verður hugsað til þessarar myndar eftir hann nú þegar maður óttast eldsumbrot í Bárðarbungu. Sumar ljósmyndirnar frá eldgosinu fyrir austan minna á myndir eftir Martin. Að sumu leyti eru myndirnar hans fjarska nútímalegar, eins framandlegar og þær kunna að virðast. Þessi heitir Dagur reiðinnar og er í Tate safninu í London.

Svo verður að segjast eins og er að pólitískar deilur dagsins virka eins og hjóm miðað við ógnina sem stafar af þessum hamförum. Satt að segja er manni ekki rótt – og í raun frekar erfitt að fylgjast með deilum um skattprósentur þegar svona stendur á.
Fjórði þáttur Vesturfara – skáldskapurinn

Í fjórða þætti Vesturfara fjöllum við um skáldskapinn sem lifði góðu lífi á Nýja Íslandi – og á enn sína fulltrúa. Við segjum frá rithöfundunum Jóhanni Magnúsi Bjarnasyni og Guttormi J. Guttormssyni og bændum eins og Gunnari Sæmundssyni sem lifðu í skáldskap. Dóttir hans Erla er ein þeirra sem kemur fram í þættinum, en sjálf er hún alin upp í þessari bókmenntahefð.

Annar fulltrúi hennar er David Gislason, bændahöfðingi sem bæði yrkir ljóð og þýðir – og segir að kvæðin fæðist við bústörfin.

Skáldið Guttormur J. Guttormsson við leiði indíánakonunnar Betsy Ramsey á Sandy Bar. Guttormur orti kvæði sem heitir Sandy Bar og er algjörlega magnað.
Fyrsti skóladagur Ruby Bridges

Þessi stórkostlega ljósmynd er af Ruby Bridges. Árið er 1960, hún var fyrsta svarta stúlkan sem fór í skóla í suðurríkjum Bandaríkjanna sem hafði eingöngu verið ætlaður fyrir hvít börn. Þarna var hún sjö ára, staðurinn var New Orleans.

Það þurfti alríkislögreglumenn til að fylgja henni í og úr skóla. Aðeins einn af kennurum skólans, Barbara Henry, féllst á að kenna henni. Þær voru tvær einar í kennslustundunum. Foreldrar hvítra barna létu þau hætta í skólanum í mótmælaskyni.

Ýmsu lauslegu var hent í hana og ein hótunin var að eitra fyrir henni. Lögreglumennirnir leyfðu Ruby því ekki að borða neitt nema það sem hún kom með að heiman. Einhver setti svarta dúkku í líkkistu fyrir utan skólann.

Ruby var mjög hugrökk þótt hún væri ung að árum og aldrei grét hún.

Ruby Bridges varð sextug fyrir fáeinum dögum. Það er ekki lengra síðan þetta var. Hún er af minni kynslóð. Hún býr ennþá í New Orleans. Þessir atburðir urðu til þess að einn helsti listmálari Bandaríkjanna, Norman Rockwell, málaði mynd af Ruby og fyrsta degi hennar í skólanum.

Sterkari fyrirmynd í mannréttindabaráttu er varla hægt að hugsa sér en þessa litlu huguðu stúlku með skóladótið sitt.
New York – borg frelsis og fjölmenningar

Ef einhver borg er tákn umburðarlyndis og fjöbreyttrar menningar, þá er það New York.

Þarna ægir saman fólki af öllum þjóðum. Líklega er enginn staður á jörðinni þar sem maður getur heyrt jafn mörg og ólík tungumál.

Þegar við kona mín vorum í New York um daginn fórum við í langan göngutúr um Brooklyn. Við fórum meðal annars um Williamsburg-hverfið þar sem er ein stærsta byggð haredi-gyðinga í heiminum.

Þetta er fólk sem lifir eins og nútíminn hafi aldrei komið með sínum vestrænu gildum – haredi-gyðingar hafna þeim, en nota reyndar síma, bíla og nútímatækni. Karlarnir klæðast síðum frökkum, erum með skegg og barðastóra hatta. Litlir strákar eru með hrokkinn lokk sem lafir niður kinnar þeirra. Konurnar klæðast mjög siðsamlegum flíkum, síðum pilsum, ermalöngum blússum, flatbotna skóm. Þær fara um göturnar með mikinn sæg af börnum.

Þetta er risastór byggð – miklu stærri en mig óraði fyrir – og alls staðar sér maður skólabíla sem eru að flytja börnin til og frá talmúd skólunum. Það þarf náttúrlega að leggja nokkuð á sig til að halda hjörðinni saman, en haredi-gyðingum fjölgar fremur en hitt vegna mikilla barneigna. En í helförinni voru þeir myrtir unnvörpum – enda koma þeir frá svæðum í Austur-Evrópu þar sem nasistar frömdu grimmdarverk sín.

Í dag er 11. september. 13 ár eru liðin frá árásinni á turnana tvo í New York. Þegar maður gengur um borgina skynjar maður betur hvílík svívirða þessi árás var, því hún var einmitt gerð á það vígi frjálsræðis og fjölmenningar sem New York er.

Ég var feiminn við að taka myndir af íbúunum í gyðingahverfinu í Brooklyn, enda er þeim ekki sérstaklega gefið um ókunnuga. En ég stalst til að taka þessa mynd sem er nokkuð dæmigerð. Konur með höfuðföt og í fötum sem hylja líkama þeirra fara um með fjölda af börnum, fram hjá gengur karl með hatt og lokka sem falla niður með kinnunum.
Taugaveiklun vegna skosku kosninganna

Merkilegt er að sjá stjórnmálaforingja streyma frá Englandi til Skotlands til að reyna að afstýra því að Skotar kjósi sjálfstæði í kosningunum í næstu viku. Mikillar taugaveiklunar verður vart – enda virðast kosningarnar ætla að verða meira spennandi en talið var.

Í sjálfu sér bera þeir hag Skotlands ekki sérstaklega fyrir brjósti, heldur óttast þeir að Bretland í núverandi mynd heyri sögunni til. Það myndi stórkoslega veikja stjórnina í London. Þá væri eiginlega ekki annað eftir af gamla heimsveldinu en England, Norður-Írland og Wales.

Íhaldsflokkurinn er nánast ekki til í Skotlandi hann er almennt fyrirlitinn þar, enda er kjörlendi hans á Suður-Englandi. Verkamannaflokkurinn hefur hins vegar verið sterkur í Skotlandi, sjálfstæðið gæti veikt mjög pólitíska stöðu hans.

En Skoski þjóðernisflokkurinn hefur höggvið mjög í raðir Verkamannaflokksins – og milli þessara flokka er mikil óvild sökum þess.

Nú er jafnvel talað um að kalla á Elísabetu drottningu til að redda málunum – til að tala um fyrir Skotum. Margt bendir þó til að þessi afskipti stjórnmálamanna frá London séu að hafa þveröfug áhrif. Cameron, Miliband og Clegg eru ekki vinsælir í Skotlandi.

Ég ætla samt að spá því að sjálfstæðið verði fellt. En sjálfstætt Skotland væri áhugavert. Skotar eiga ekki samleið með Englandi sem er að miklu leyti stjórnað af fjármagnsöflunum í City, ríki þar sem ójöfnuður fer sífellt vaxandi. Það er ekki skrítið að þeir skuli horfa til Norðurlandanna – og í raun væri gaman að geta fagnað Skotum í þann flokk.
Frábærir fótboltavellir – í New York

Hér er ótrúlega skemmtilegur staður. Pier 40 í New York. Stóreflis bryggja sem gengur út af Brooklyn – með útsýni yfir Manhattan – þar sem er búið að leggja fótboltavelli. Staðurinn iðaði af lífi í fyrrakvöld. Þarna sýndust mér vera heilir þrír vellir. Upprunalega var þarna viðlegukantur fyrir farþegaskip.

Og í Pier 36 er samskonar aðstaða fyrir körfubolta.

Allt er þetta hluti af gönguleið sem kallast Brooklyn Heights Promenade og er einn skemmtilegasti staður í allri New York.

Fótbolti úti á bryggju, með háhýsin neðst á Manhattan í bakgrunni.
Verulega óþægilegt fyrir Sigmund Davíð

Líklega hefur Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ekki komist í hann jafn krappann í forsætisráðherratíð sinni og í dag.

Allir fjölmiðlar rifja upp ummæli hans um hækkun á matarskatti. Þau voru svo afdráttarlaus að ljóst er að fyrir fáum árum fannst Sigmundi þetta algjör fjarstæða:

„Í dag fékk ég staðfest eftir mjög áreiðanlegum heimildum að það sé raunverulega til umræðu í fullri alvöru innan ríkisstjórnarinnar að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Það eru skelfilegar fréttir.

Almennur virðisaukaskattur er nú þegar sá hæsti í heiminum á Íslandi og skattar á almenning eru fyrir löngu komnir yfir þolmörk heimilanna.

Það er löngu sannað að skattahækkanir á matvæli koma verst við þá sem lægst hafa launin og þegar virðisaukaskattur á matvæli var lækkaður á sínum tíma skipti það mjög miklu máli fyrir fjárhag heimilanna.

Að hækka virðisaukaskatt á matvæli í þeirri stöðu sem nú ríkir er hrein aðför að láglaunafólki. Þetta er rangt og þetta verður að stöðva.“

Þetta eru sterk orð – og maður spyr hvers vegna Sigmundur hefur skipt um skoðun. Er skýringin samningar við Sjálfstæðisflokkinn sem fólu í sér að hann samþykkti skuldaleiðréttingu Framsóknar?

Eða hvað?

Þetta kemur upp sama dag og Sigmundur flytur stefnuræðu sína sem forsætisráðherra – hún verður á RÚV í kvöld. Það er mjög óþægilegt fyrir hann, enda er líklegt að hækkun matarskattsins muni yfirgnæfa önnur mál. Og ekki bætir það stöðuna fyrir hann að innan Framsóknar er líka mikil óánægja með þessa aðgerð.
Smá þversögn

Má vera að ákveðin þversögn sé í síðasta svari Hönnu Birnu Kristjánsdóttur til umboðsmanns Alþingis?

Í bréfinu segir að lögreglustjórinn hafi alls ekki haft neitt með rannsóknina að gera.

Meginatriði þessa máls og það sem mestu skiptir er að L var ekki stjórnandi umræddrar rannsóknar. Hann tók ekki ákvörðun um rannsóknina, stjórnaði henni ekki, tók ekki einstakar ákvarðanir um aðgerðir og hafði ekki afskipti af henni frá degi til dags.

En á sama tíma var ráðherrann að ræða áhyggjur sínar af rannsókninni við lögreglustjórann – sem kom hvergi nálægt þessu, ef maður skilur rétt.

Að auki hefur sú lögfræðilega ráðgjöf sem ég hef fengið innan sem utan ráðuneytis verið á þá lund að samskipti mín við L, líkt og þeim er lýst hér að ofan, væru mikilvæg til að greiða fyrir framkvæmd rannsóknarinnar. Ég sé ekki ástæðu til að nefna nöfn þeirra sérstaklega enda er ábyrgðin mín sem ráðherra.
Helgar-Tíminn – upphaf okkar Illuga

Hér er upphaf mitt í blaðamennsku. Ég var 21 árs og var kippt inn á Tímann til að vera þar með Illuga Jökulssyni að gefa út helgarblað. Illugi var kominn þarna inn á undan og fékk mig með. Við höfðum verið vinir og bekkjarfélagar frá því í Hagaskóla. Ég hafði aldrei hugleitt að gerast blaðamaður – barasta aldrei.

Starfið valdi mig, ég valdi það ekki.

Helgar-Tíminn varð dálítið kúltblað í Reykjavík, en ég hygg að margir gamlir Framsóknarmenn hafi orðið ringlaðir.

En við nutum þess að þarna var ritstjóri mikill öðlingur, Elías Snæland Jónsson, hinn ritstjórinn, Þórarinn Þórarinsson skrifaði sína leiðara með sjálfblekungi en svo voru þeir vélritaðir upp meðan hann fór í bíó. Halldór Ásgrímsson var formaður blaðstjórnarinnar. Útlitshönnuðurinn var okkar góði félagi, Gunnar Trausti Guðbjörnsson.

Við stóðum í þessu 1981-1982. Ég hætti fyrr, Illugi var aðeins lengur.

En hérna má sjá forsíður Helgar-Timans frá þessum árum. Margt af þessu virkar frekar metnaðarfullt. Þarna er til dæmis Kristján Albertsson, það feikimikið viðtal við hann sem birtist í tveimur blöðum. Og svo voru sögurnar um Alfreð Alfreðsson og félaga, það voru frumsamdar gamansögur, framhaldssagnaflokkur úr undirheimum Reykjavíkur.

Og svo er þarna litmynd á einni forsíðunni. Það þótti ekki sjálfsagt í þá daga.

Þetta var jólablaðið 1981. Ein greinin var um naívistann Ísleif Konráðsson. Til að ná í myndir eftir hann þurftum við að fara út um allan bæ og hafa upp á frummyndum. Myndirnar sem birtust í blaðinu voru svo gerðar eftir þeim.

Hér má sjá forsíðurnar.
Það sem forsetinn sagði ekki

Merkilegt er að sjá Ólaf Ragnar Grímsson rifja enn einu sinni upp sína útgáfu af hruninu í ræðu við setningu Alþingis, hann talaði aðallega um hvað staða Íslands væri ljómandi góð.

Þótt fjármálakreppan fyrir fáeinum árum, hrun bankanna, ógnaði um tíma þessum árangri, einkum vegna harkalegra tilrauna annarra til að beygja okkur…

Hann minntist hins vegar ekkert á þau mál sem eru efst á baugi og geta haft gríðarleg áhrif á þá utanríkisstefnu sem hann hefur rekið á miklum ákafa.

Stríðsátökin í Úkraínu, framferði Rússa og viðskiptaþvinganir gagnvart þeim eða uppbyggingu rússneskra herstöðva í Norður-Íshafi.

Þá staðreynd að heimskautaísinn í Norður-Íshafinu er hefur ekki verið meiri um langt árabil. Framtíð siglinga yfir Norður-Íshafið er mjög óviss.

Og hann minntist ekki heldur á gjaldeyrishöftin og hið mikla uppgjör sem er framundan gagnvart erlendum kröfuhöfum – en fyrr en því lýkur erum við ekki búin að bíta úr nálinni með hrunið.
Land eilífðarstúdentanna

Þetta er merkileg frétt í Guardian.

Iceland, home of the developed worlds oldest graduates.

Ísland, heimili eilífðarstúdentanna.

Staðurinn þar sem fólk útskrifast ekki endanlega úr skólum fyrr en það er komið yfir þrítugt.

Er þetta gott?

Stundum er sagt að fólk hafi bara gott af því að vera lengi í námi og hugsa sinn gang. En einhvern veginn virðist það viðhorf ekki vera útbreitt annars staðar.
Afspyrnu vont og afspyrnu gott DV

Sigurður G. Guðjónsson er umdeildur maður. Og oft hef ég verið ósammála Sigurði – og hann mér. Stundum höfum við skrifast á um eitt og annað sem við erum ekki sammála um.

En ég vann einu sinni fyrir hann. Það var á Stöð 2. Þá var Sigurður framkvæmdastjóri fyrirtækins.

Það verður að segjast eins og er allir elskuðu Sigga. Hann var skemmtilegur, ljúfur og þægilegur yfirmaður.

Ég hef ekkert nema gott um hann að segja frá þeim árum – og það held ég sé um flesta sem unnu á Stöð 2 og Bylgjunni á þeim tíma, áður en þetta varð að 365. Aldrei reyndi hann að hafa nein áhrif á mín efnistök – og var þetta þó á miklum umbrotatímum.

Sigurður er nú í eldlínunni vegna átakanna í kringum DV.

Þau hafa þróast á þann hátt að blaðamenn eru reiðir út í eigendurna sem hafa náð tökum á blaðinu fyrir að setja út á ritstjórnarstefnuna eins og hún var á tíma Reynis Traustasonar.

En það er varla neitt nýtt þegar tekist er á um eignarhald á fjölmiðlum. Og staðreyndin er sú að DV hefur oftlega ekki kunnað sér hóf. Það hefur margsinnis gengið of langt, stundum að því virðist í persónulegri níðskælni og hefndarhug.

Svo hefur blaðið átt afar góða daga inn á milli, birt skúbbfréttir sem kannski hefðu hvergi annars staðar komið fram. Þannig er – eða fjölmiðill af því tagi – algjörlega nauðsynlegur.

Blaðið hefur átt það til að vera á sama tíma afspyrnu vont og afspyrnu gott.

Það getur hins vegar ekki verið heppilegt að ritstjórinn sé sjálfur einn aðaleigandinn og þurfi að beita alls konar bragða til að halda blaðinu á floti. Slíkt býður heim alls kyns hagsmunaárekstrum.

Nú er nýr ritstjóri Hallgrímur Thorsteinsson. Hann er margreyndur blaðamaður, skólaður í Bandaríkjunum þar sem það var, allavega til skamms tíma, mikið metnaðarmál að blaðamenn væru engum háðir. Það verður forvitnilegt að sjá hvað hann gerir við blaðið, með ágætum blaðamönnum sem enn eru á DV – og þá verður líka að vona að nýir eigendur láti hann og ritstjórnina í friði.
Hin örvandi New York

Merkileg borg er New York. Hún er ótrúlega stór, langar götur, há hús, margt fólk.

Og hún er full af sögum.

Alls staðar er maður að sjá fólk sem vekur forvitni manns.

Mann langar að vita um hagi þess, langar að spyrja.

Hvað er til dæmis með manninn sem sat einn í risastóru gráu lobbíi seint á laugardagskvöldi?

Eða ungu konuna í lyfjabúðinni, með loðnar lappir og feimnislegan svip, en fór svo að tala við afgreiðslumanninn og maður hafði á tilfinningunni að greindarvísitalan gæti ekki verið minni en 180. Borgaði svo með platínumkorti.

Þetta var eins og úr einhverri gamanmynd sem maður kann að hafa séð. Þannig virkar New York líka, hlutir sem maður þekkir ekki eru kunnuglegir vegna kvikmynda og sjónvarps.

Eða homminn sem sat með vini sínum á bekk í Washington Square Park við heyrðum segja: „Nú ertu búinn að fá þína skemmtun, geturðu þá farið.“

Eða maðurinn sem var að skýra út fyrir kunningjum í West-Village sem spurðu hvort hann byggi þarna, að nei, það gerði hann í rauninni ekki, hann byggi í Queens, en þetta væri uppáhaldshverfið hans og þarna væri hann alltaf.

Sem þýðir örugglega að hann hefur ekki efni á að búa í Village.

New York örvar ímyndunaraflið stöðugt – maður heyrir slitur úr samræðum, sér alls konar fólk, og reynir að setja sig í spor þess, ímynda sér hvernig það lifir.

Og nú ætla ég að fara út í Brooklyn.

Maðurinn í gráa lobbíinu. New York by night.
3. þáttur Vesturfara – horfið hér

Hér er að finna 3. þátt Vesturfaranna, á vef RÚV.

Í þessum þætti förum við á Eyrarbakka við Winnipegvatn þar sem við hittum sagnfræðinginn- og skjalavörðinn Nelson Gerrard. Hann sýnir okkur ýmislegt úr fórum sínum, málverk, bækur, ljósmyndir, skjöl – skrín sem gert var af Bólu-Hjálmari og fléttur kúrekans Longhaired Joe, en hann var bróðir Vilhjálms Stefánssonar landkönnuðar.

Við hittum líka kántrísöngvarann Roy Gudmundsson og hann syngur fyrir okkur í fullri múnderingu. Roy, sem er bóndi og fiskimaður, býr í Riverton, íslensku byggðarlagi sem er frægt fyrir fjörlegt tónlistarlíf.

Hér er þátturinn.
Miðausturlönd – íslamistarnir og hinir gagnlegu harðstjórar

Íraksævintýri Bush og Blairs hleypti öllu í bál og brand í Mið-Austurlöndum. Það var svosem ekki á það bætandi, Palestínudeilan var búin að vera eins og graftarkýli á heiminum áratugum saman og er enn.

Hugmynd þeirra félaganna, og Dicks Cheney og Donalds Rumsfeld var að hægt yrði að umbreyta Mið-Austurlöndum með því að steypa Saddam Hussein og koma á lýðræði sem síðan myndi smitast út til annarra ríkja á svæðinu. Og tryggja aðgang að olíulindum í leiðinni.

Það var ekki bara framkvæmdin sem var klúður heldur var hugmyndin líka vitlaus. Bandaríkjamenn byrjuðu á því að leysa upp írakska herinn og írakska embættismannakerfið sem hafði starfað undir Saddam – þá var tryggt að algjör glundroði myndi ríkja í landinu.

Það sem meira var – undir Saddam bjuggu íbúar Íraks við ákveðinn stöðugleika. Kvenfrelsi var þar til dæmis meira en í mörgum ríkjum íslams.

Við getum farið yfir í nágrannaríkið Sýrland. Þar geisar blóðugt og skelfilegt borgarastríð. Bandaríkin byrjuðu á því að styðja uppreisnaröfl gegn harðstjóranum Assad. En aftur ber þetta að sama brunni – Assad tryggði stöðugleika og frelsi upp að vissu marki, eins og Saddam er hann fremur maður veraldlegra gilda en trúarinnar.

Þriðja dæmið er Egyptaland. Þar braust út bylting, meðal annars í gegnum samskiptamiðla, sem felldi harðstjórann Hosni Mubarak. Eftir stutt tímabil þegar Íslamska bræðralagið var völd, tók herinn yfir. Hann stjórnar nú aftur með gamla laginu, í anda Mubaraks. Maður heyrir ekki mikið kvartað yfir því á Vesturlöndum.

Við getum reyndar farið ennþá lengra aftur, til Afganistan. Þar var í eina tíð stjórn sem vildi mennta þegna sína og leyfði konum að ganga í skóla. Hún átti vissulega í vök að verjast – og ekki var þetta lýðræði. Sovétmenn komu þessari stjórn til hjálpar þegar hún var við það að falla 1979. Þá gengu Bandaríkin á lagið og fóru að styðja uppreisnaröfl í Afganistan.

Við vitum hvernig það fór – Al Qaeda er skilgetið afkvæmi þessa stríðs. Það var eins og útungunarbúðir fyrir ofsatrú og ofstæki.

Það yrði kaldhæðni örlaganna ef Bandaríkin og Vesturlönd sæju sig tilneydd til að gera bandalag við hinn veraldlega harðstjóra Assad í Sýrlandi til að kveða niður ógnina sem stafar frá íslamistum. Í nafni þess að stöðugleiki sé betri en glundroði – þótt stefnan byggist ekki á sérstökum heilindum.

Konur í Afganistan áður en stríðið braust út þar. Þær nutu ákveðins frelsis sem þær misstu síðar.
Reynir, Hallgrímur og átökin á DV

Blaðamenn DV eru í klemmu. Ritstjórinn þeirra, Reynir Traustason, er á förum. Þeir eru móðgaðir út í nýja stjórn fyrirtækisins vegna orða sem hafa verið látin falla um Reyni í átökunum um blaðið.

Og kannski kemur DV ekki út á morgun.

Þetta minnir mig mjög á átökin sem urðu þess valdandi að Helgarpósturinn hætti að koma út 1988. Þá náðu nýir eigendur tökum á blaðinu, þeir ætluðu að halda áfram útgáfunni, en blaðamennirnir voru ósáttir. Þeir fóru í setuverkfall og eigendurnir lokuðu sjoppunni.

Þá hékk Helgarpósturinn á horriminni líkt og DV gerir nú. Svona blöð eru ekki gefin út í gróðaskyni.

Ég er ekki viss um að blaðamennirnir séu að gera rétt. Reynir er auðvitað ekki ómissandi, þótt hann hafi gert margt gott í blaðamennsku og sé öflugur. En það er greinilegt að hann hefur stundum þurft að fara fjallabaksleiðir til að halda blaðinu gangandi, og auk þess hefur hann þann stóra galla að blaðamennska hans er full persónuleg. Hann á það til að hamast í fólki sem honum líkar ekki við – og jaðrar þá stundum við einelti.

Nú hefur Hallgrímur Thorsteinsson verið settur sem ritstjóri. Blaðamennirnir geta treyst Hallgrími. Hann hefur starfað í fjölmiðlum í marga áratugi – hjá Ríkisútvarpinu fyrst og síðar, hann var fréttastjóri Bylgjunnar í árdaga og hann var á Helgarpóstinum. Hallgrímur er ærlegur maður, hann er gjörkunnugur siðferðishlið blaðamennskunnar vegna starfa sinna og náms – og er trúandi til að gera góða hluti á DV.
Vesturfarar, 3. þáttur – hinn ótrúlegi Nelson Gerrard

Á sunnudagskvöldið verður sýndur á RÚV þriðji þáttur Vesturfaranna. Í þessum þætti förum við til Riverton á Nýja Íslandi og kynnumst meðal annars sagnfræðingnum og skjalaverðinum Nelson Gerrard.

Nelson hefur samnað saman í húsi sínu á Eyrarbakka við Winnipegvatn ótúlegum heimildum um Íslendingana sem fluttu vestur, skjölum, ljósmyndum, bókum og alls kyns gripum. Safn hans er með öllu ómetanlegt.
Nató og tilverugrundvöllurinn

Nató er klúbbur sem lengi hefur verið að leita að rökum fyrir tilveru sinni. Eitt sinn var þetta stórmikilvægt varnabandalag þjóða í Evrópu plús Bandaríkin. Það var í Kalda stríðinu – þegar kommúnistaógnin vofði yfir. Það voru ekki síst sósíaldemókratar í Norðurálfu sem tóku þátt í stofnun Nató. Svo var það á Norðurlönduum og líka hér á Íslandi – þeir máttu þola harðar kárínur frá kommúnistum og samferðarmönnum.

Svo féll Múrinn og Nató fór að leita sér að tilverugrundvelli. Menn dreymdi jafnvel um að yrði til ný heimur þar sem menn sæju að stríðsátök væru tilgangslaus. Svo reyndist ekki vera. Nató beitti sér á Balkanskaga og síðar í Afganistan og Líbýu. Þá var bandalagið komið langt út fyrir sitt hefbundna áhrifasvið.

Það er merkilegt að ríki Austur-Evrópu, eins og Pólland og Tékkland, voru ekki lengi að kasta sér í faðm Nató eftir að þau fengu frelsi undan Sovétvaldinu. Þau þekktu vel ógnina úr austri – og grunaði að hún væri kannski ekki alveg liðin hjá. Nú hefur það aldeilis komið í ljós.

Partnership for Peace er samstarf milli Nató og Rússlands og fleiri ríkja, það er aðallega sniðið kringum gömlu lýðveldi Sovétríkjanna. Undir merkjum PfP fóru rússneskir herforingjar að koma til Brussel, í höfuðstöðvar Nató, og spígsporuðu þar um ganga. Nú er það liðin tíð. Hugsanleg innganga Úkraínu í Nató eykur enn spennuna.

Eitt vandamál Nató er forystan. Þar er nú framkvæmdastjóri Anders Fogh Rasmussen, fyrrverandi forsætisráðherra Danmerkur. Fogh hefur aldrei verið sterkur á sveillinu, hvorki hvað varða dómgreind eða gáfur, hann var undirlægja Bush og Blair á tíma hins skelfilega misráðna Íraksstríðs, lá algjörlega flatur fyrir þei,.

Í næsta mánuði tekur miklu betri maður við framkvæmdastjórastöðunni hjá Nató, en það er Jens Stoltenberg, fyrrverandi forsætisráðherra Noregs.

Jens Stoltenberg tekur við sem framkvæmdastjóri Nató í næsta mánuði.