Að hella í hripleka tunnu

Vildarvinur síðunnar, búsettur erlendis, sendi þetta bréf.

- - -

Það er þannig með hagfræðina að í henni njóta línuritin sín sérstaklega vel og margar myndir segja meira en þúsund orð. Þannig er um veðlána súluritið sem þú birtir frá SÍ. Þar kemur glögglega fram að Seðlabankinn var rekinn í gjaldþrot á fullu stími, rétt eins og viðskiptabankarnir (í raun var það bara fjárfestingabankastarfsemi þeirra sem fór á hausinn – það hefur ekki þurft yfirgripsmikla þekkingu til að reka viðskiptabanka á Íslandi þar sem bankinn er varinn með verðtryggingu og okurvöxtum gagnvart viðskiptavinum sínum).

Þú talar um ókind og það er óhugnanlegast að rétt er að hún gerðist algjörlega óseðjanleg. Og það skilur enginn hvers vegna og í hvað peningarnir fóru. Líklegasta skýringin er sú að menn voru búnir að lána Jóni Ásgeiri og hinum útrásargosunum svo rosalega mikið að bankarnir voru komnir í gífurleg fjármögnunarvandræði frá miðju ári 2007 þegar EMTN markaðurinn lokaðist svo gott sem á íslensku bankana. Allavega virðist fjármögnunarþörfin hafa verið gegndarlaus. Manni sýnist þetta eins og að hella vatni í hripleka tunnu, eitthvert streymir vatnið, það er fjármagnið – en hvert?

Þá vaknaði spurningin; Where does the money come from? Um þetta var reyndar spurt mikið, sérstaklega í Danmörku (þar sem upplýst ágiskun var; Rússagull hvítvaskað í gegnum íslenska banka). Áður hefur verið bent á spaugilegan bækling sem Kaupthing lét helsta spunamann sinn skrifa og byggir á bulli og vitleysu. (Þessi sá sami situr enn í Kaupthingi að því er ég best veit, þrátt fyrir að hafa hlegið í viðtali við frægan fjármálasérfræðing sem spurði hann álits hvort bankarnir væru ekki hlaðnir of mikilli áhættu).

Sjá hér:

icelandeconomicmiracle.pdf

En svarið er auðvitað miklu einfaldara, auk peningana úr SÍ sem skammtað var á vakt DO (þótt ekki sé allt honum að kenna), þá leit þetta svona út:

Annars var það rétt sem Guðmundur Ólafsson minntist á í framhjáhlaupi um daginn; sennilega þarf að endurskrifa nokkra kafla í undirstöðukenningum hagfræðinnar eftir ruglið á Íslandi.

Til dæmis hefur ríkt nokkur sátt um það á undanförnum tuttugu árum að almennt gilti að einkarekstur væri hagkvæmari en ríkisrekstur, jafnt á fjármálamarkaði, sem tryggingistarfsemi sem í viðskiptum almennt.

Bjöggarnir, Sigurjón digri, Siggi Einars og Hreiðar Már og kó virðast hafa afsannað þetta.

Hlutverk eftirlitsstofnana hlýtur að verða endurskoðað frá grunni, til dæmis hlutverk stjórnmálamanna í eftirliti með frjálsum markaði og skipun í eftirlitsstofnanir svo sem FME og SÍ.

En í þessu sambandi rifjaðist upp fyrir mér dálítið skondið finnst mér allavega og lýtur sú athugasemd að grunnatriði frjálshyggjunar eða frelsis til athafna á markaði. (Ég er hlynntur sjálfur sem mestu frelsi á markaði – með skilvirku eftirliti).

Fyrir nokkrum árum gekk Ragnar Árnason prófessor í björg útvegsmanna og hefur síðan verið tilbúinn með ýmis álit sem hentað hafa LÍÚ sérstaklega vel. Hann gekk kannski lengst í ýmiss konar gagnrýni sinni á andstæðinga kvótakerfisins og Hafró, þegar hann sagði að í raun væri málið einfalt, það ættu engir aðrir að koma að málefnum sjávarútvegsins en útgerðirnar sjálfar!

Þetta þótti nýstárlegt og dálítið svona Chicago, HHGissurar stíll á þessu hjá gamla vinstri prófessornum. En rökin voru afar einföld og þótti mörgum góð.

Það væri útgerðarmönnum algjört frumskilyrði að ganga svo um auðlind sína að hún væri sjálfbær. Það myndi aldrei hvarfla að þeim að vega að undirstöðum hennar fyrir skyndigróða, það væri eins og að éta útsæðið sitt. Þess vegna væru allar utanaðkomandi reglur um skyndilokanir og önnur leiðindi frá Hafró út í hött og sömu sögu væri að segja um ákvörðunarrétt sjávarútvegsráðherra um aflamark. Frumhagur útgerðarmanna af því að rækta fiskistofnana af alúð og nýta þá með sem sjálfbærustum hætti myndi að sjálfu sér leiða til skynsamlegustu leiða og skynsamlegasta reksturs íslensks sjávarútvegs.

Þessar pælingar voru ágætar til diskúsjónar frá fræðilegu sjónarhorni hagfræðinnar þar til fyrir skemmstu.

Ég held að nú þegar búið er að veðsetja afla næstu tuttugu til þrjátíu ára á Íslandsmiðum og veðhafar eru orðnir þýskir bankar, þurfi ekki að hafa mörg orð fleiri um skynsemi sjálfstjórnunar í þessum geira.

Það sama má segja upp á fjármálakerfið á Íslandi – samanber ýmsar spaugilegar tilvitnanir úr plöggum Viðskiptaráðs.