arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sofi Oksanen og örlög Eistlands

Magnað er að lesa skáldsögu eftir Sofi Oksanen sem er nýkomin út undir íslenska heitinu Þegar dúfurnar hurfu.

Sofi Oksanen er höfundur hinnar víðlesnu bókar Hreinsun, hún er hálf eistnesk – líkt og Hreinsun fjallar nýja bóki um fólk frá Eistlandi.

Þarna er sagt frá atburðum sem ekki mega gleymast – en hafa þó lengi marað í hálfu kafi gleymskunnar.

Fjandsamlegur her réðst þrívegis inn í Eistland í heimsstyrjöldinni.

Fyrst voru það Sovétmenn sem hertóku landið 1940, fóru um með morðum, ofbeldi og handtökum – sendu mikinn fjölda manns til Síberíu.

Svo voru það Þjóðverjar sem hertóku landið 1941, ráku Sovétmenn burt, og fóru um með morðum, ofbeldi og handtökum. Fyrst fögnuðu þó margir Eistar Þjóðverjum sem frelsurum, frá Rauða hernum og lögreglusveitum NKVD.

1944 kom önnur innrás, þá voru það Sovétmenn sem ráku Þjóðverja á brott. Eistum fannst það ekkert sérstakt fagnaðarefni, þeir voru milli steins og sleggju. Enda fóru Sovétmenn um með morðum, ofbeldi og handtöku, og aftur var fjöldi manns sendur til Síberíu.

Um þetta fjallar Sofi Oksanen í skáldsögu sinni. Aðalpersónan er maður sem nær að fljóta alltaf ofan á, hann starfar fyrir Rússa, svo Þjóðverja og svo aftur Rússa – ekki síst við að svíkja gamla félaga sína og vopnabræður.

Í bókinni eru Rússarnir og þýsku nasistarnir lagðir fullkomlega að jöfnu. Báðum fylgir skelfilegt ofbeldi og spilling hugarfarsins.
Með Fjallkonum í kaffiboði hjá Jóhönnu Wilson

Í sjötta þætti Vesturfara förum við til borgarinnar Winnipeg. Þar var blómlegt samfélag Íslendinga með blaða- og bókaútgáfu, alls kyns verslunum, félögum og trúarhópum – en líka miklum og þrálátum deilum um ýmsa hluti.

Við segjum frá lífi Íslendinganna í svokölluðum Hreysabæ og í hverfinu Point Douglas. Meðal annars eru nefnd til sögunnar rithöfundurinn Laura Goodman Salversen sem náði miklum vinsældum og meistaranjósnarinn William Stevenson, en hann getur gert tilkall til að vera áhrifamesti Íslendingur allra tíma.

Við njótum leiðsagnar Stefáns Jónassonar, sem er prestur í söfnuði Únítara, og förum í kaffiboð til Jóhönnu Wilson, en segja má að hún sé eins konar doyenne í samfélagi Íslendinga í Winnipeg – hún hefur semsagt náð háum aldri og nýtur mikillar virðingar. Afi hennar var í fyrsta hópnum sem kom til nýja Íslands, en faðir hennar barðist í fyrri heimstyrjöld.

Í kaffiboðinu fáum við íslenskar veitingar og hittum margar Fjallkonur.
Hvernig náum við í upplýsingar um skattsvik?

Þýska ríkið keypti upplýsingar um eignir þýskra borgara í skattaskjólum og þær uppljóstranir höfðu feikileg áhrif og urðu tilefni mikilla umræðna í þarlendum fjölmiðlum. Í þessu fólst ekki síst ákveðin viðvörun, ekki bara um að skattsvikarar yrðu sóttir til saka, heldur líka að þeir gætu misst æruna ef upp um þá kemst.

Því skattsvik eru alvarlegur glæpur. Sá sem svíkur undan skatti er að láta aðra borga fyrir sig heilbrigðis- og velferðarþjónust, vegi, lögggæslu og margt margt fleira.

Nú stendur íslenskum yfirvöldum til boða að kaupa upplýsingar um skattaundanskot – og ef til vill skattsvik – fjölmargra Íslendinga. Skattrannsóknarstjóri telur að gögnin séu mikilvæg, það er fjármálaráðuneytisins að ákveða hvort þau verða keypt.

Lesandi síðunnar vildi koma eftirfarandi hugmynd á framfæri:

Ég er með hugmynd sem ég veit ekki hvernig ég á að koma á framfæri svo gagn sé í. Vonandi getur þú hjálpað mér í þessu.

Hugmyndin er (það má útfæra hana á ýmsa vegu):

Við kaupum upplýsingarnar sem eru í boði. Ef fjármálaráðherra hleypur undan ábyrgð þá á að stofna til landssöfnunar. Við megum ekki við að láta svona tækifæri ónotað.

Tilkynnt verður að þeir sem eigi peninga erlendis geti, að þýskri fyrirmynd, innan ákveðins tíma að eigin frumkvæði skilað þeim heim og sleppi þá við tugthús og kannski fleira. Brotin eru mismunandi og misalvarleg. Allir hafa þeir brotið gjaldeyrislög, sumir skattalög og sumir eitthvað enn alvarlegra. Þeir sem ekki skila inn verða sóttir til saka af fullri hörku.

Jafnvel þó ekki sé vitað fyrirfram hvort þessar aðkeyptu upplýsingar nægi til að sakfella, þá má gera ráð fyrir því að ógnin ein skili árangri.

Peningana sem koma út úr þessu mætti síðan nota til að fjármagna spítalana okkar.
Hverfisbúðum vex fiskur um hrygg

Víða má lesa að verslun í Evrópu að færast frá stórum súpermörkuðum á útjöðrum og yfir í minni búðir í hverfum. Þetta er þróun sem hefur verið í gangi í nokkurn tíma og nú er mestur vöxtur í búðum sem líkjast til dæmis Melabúðinni – sem eru hæfilega stórar en hafa nokkuð fjölbreytt úrval.

Hlutdeild súpermarkaðanna er að minnka – fólk er ekki jafn gjarnt á að aka á bifreiðum út á jaðra borga og kaupa í matinn í miklu magni, fyrir heila viku eða meira. Fæstir skipuleggja líf sitt svo langt fram í tímann, auk þess að sparnaðurinn við slík magninnkaup er vafasamur. Þeim fylgir til dæmis að miklum mat er hent.

Eins og segir er þetta alþjóðleg þróun. Hennar sér ekki enn stað hér að marki, en þar verða ábyggilega breytingar á. Og þá erum við að tala um hverfisbúðir sem bjóða líka upp á ferskan fisk, kjöt, nýtt grænmeti og ávexti – semsagt þar sem er hægt að kaupa í matinn í alvörunni.
Hin tvöfalda vernd Mjólkursamsölunnar

Vinstri græn voru á móti því þegar þau voru í ríkisstjórn að breyta lögum um Mjólkursamsöluna. Flokkurinn er enn við sama heygarðshornið – Steingrímur J. Sigfússon sagði í útvarpsviðtali í morgun að ekki væri einfalt að breyta lagaumhverfi mjólkuriðnaðarins.

Það hljómar frekar eins og fyrirsláttur. Eins og hefur verið bent á undanþága Mjólkursamsölunnar keyrð í gegnum Alþingi á skömmum tíma árið 2004.

Mjólkursamsalan hefur einokunarstöðu í skjóli ríkisins – án þess þó að vera ríkisfyrirtæki. Hún er undanþegin samkeppnislögum. Það er pólitísk ákvörðun. Bent hefur verið á að stór mjólkursamsala starfi líka í Danmörku – en þess er að gæta að hún starfar í miklu samkeppnisumhverfi innan Evrópusambandsins.

Mjólkursamsalan nýtur líka verndar frá þeirri samkeppni – verndin er semsagt tvöföld.

Annars eru margir sérkennilegir fletir á málinu eins og til dæmis að Kaupfélag Skagfirðinga fékk í raun kaupverðið á Mjólku greitt frá Mjólkursamsölunni – í formi endurgreiðslu á álagningu sem hafði verið á verðinu til Mjólku áður en hún komst í „réttar hendur“.
Fávitalegt Isis

Það er mikið áhyggjuefni ef ungt fólk frá Evrópu fer til Íraks og Sýrlands til að ganga til liðs við Isis-hreyfinguna svokölluðu.

Uppi eru miklar vangaveltur um hvað eigi að gera við þetta fólk þegar það snýr heim. Á Vesturlöndum er réttarríki – það er ekki hægt að stinga því beint í steininn og fleygja lyklinum. Sé það dregið fyrir dómstóla, getur verið erfitt að sanna á það morð og ofbeldisverk. En það er í raun ekki hægt að hleypa því út í samfélagið aftur.

Isis er hreyfing sem beinlínis gengur út á þjóðarmorð – útrýmingu á shía múslimum og kristnu fólki.

Í aðra röndina eru þetta í raun níhilistar sem eru utan við allt siðferði – ofbeldi og eyðilegging er tilgangur í sjálfu sér.

En svo hefur þetta líka sína afkáralegu hlið – mitt í öllum hryllingnum. Sjáið til dæmis búningana – þeir eru ótrúlega asnalegir. Greinilega fengnir úr amerískum b-myndum og tölvuleikjum sem fjalla um það sem heitir ninja.

Þannig að ofan á allt er þetta líka fávitalegt.

Isis-liðar marséra í ninja-búningum.

Bandarísk ungmenni klædd ninja-búningum á hrekkjavöku.
Við höfum ekki mikinn tíma

Í síðasta pistli skrifaði ég að Íslendingar væru fráleitt búnir að jafna sig á hruninu. Það gæti tekið mörg ár enn.

En við höfum ekkert sérlega mikinn tíma.

Við getum nefnilega lent í vítahring. Ungt fólk flytur burt eða kemur ekki heim aftur þegar það lýkur námi erlendis. Við það minnka líkurnar á því að Ísland nái sér á strik. Þjónustu hrakar – ekki síst heilbrigðisþjónustunni – og það hefur aftur áhrif á hvort fólk vill búa hérna.

Það er til dæmis ekki freistandi að búa í landi þar sem eru engir krabbameinslæknar, eins og segir í þessari grein.

Verði það altalað að heilbrigðiskerfið hérna nái ekki máli er ekki nokkur leið að við getum byggt upp samfélag sem byggir á vel menntuðu fólki og hugviti. Fólkið sem þarf til þess verður annars staðar.
Aukin verðmætasköpun

Ísland er láglaunaland og heilsu- og velferðarþjónusta er að molna niður.

Þetta er staðreynd sem blasir við öllum, hvar í flokki sem þeir eru.

Við stöndumst ekki samanburð við nágrannaþjóðir. Við verðum lengi að bíta úr nálinni með efnahagshrunið 2008, það er svo langt í frá að við séum búin að jafna okkur á því.

Við þurfum að greiða vexti af himinháum erlendum lánum, örmyntin okkar er umkringd gjaldeyrishöftum, fjárfestingar eru í lágmarki.

Og launin eru allt of lág. Við horfum enn upp á landflótta, það sem nefnt er spekileki, stjórnmálahreyfing sem vill að við göngum í Noreg fær mikinn hljómgrunn. Á vefsíðu hennar er að finna eilífan samanburð milli Íslands og Noregs – Íslandi verulega í óhag.

Við þessu er ekki annað ráð en að skjóta fleiri stoðum undir íslenskt efnahagslíf. Það er vissulega kostnaðarsamt að vera smáþjóð í stóru landi – haldandi uppi kerfum sem eru dýr og mörg reyndar óhagkvæm. Við munum ekki ná miklum framförum í lífskjörum með þrasi um skattþrep. Það er öruggt að við skattleggjum okkur ekki út úr þessu. Auðlegðarskattur til að fjármagna nýjan Landspítala er vond hugmynd hjá Vinstri grænum.

En lengra verður heldur ekki gengið í niðurskurði á Íslandi, þvert á móti – það þarf að bæta í á flestum sviðum.

Það er ljóst að verðmætasköpunin þarf að verða meiri í íslensku hagkerfi. Annars lagast þetta ástand varla.

Er kannski kominn tími til að hugsa aðeins betur um rafmangssölu með sæstreng til Bretlands?
Ísland er ekkert að fara að springa í tætlur

„Ísland er ekkert að fara að springa í tætlur…“

Þetta sagði Ármann Höskuldsson jarðfræðingur í Morgunútgáfunni nú áðan.

Það er gott að vita það. Ármann hefur verið frekar yfirlýsingaglaður varðandi eldsumbrotin eystra meðan Magnús Tumi Guðmundsson hefur verið varkárari í orðum.

Ég verð að viðurkenna að það hafa komið dagar sem ég hef verið með gjörsamlega í maganum yfir þessum atburðum.

Séð fyrir mér að þurfi að flytja fjölda Íslendinga burt af heimilum sínum, jafnvel okkur öll – kannski alla leið til Skotlands nema strókinn leggi líka þar yfir?

Ég hef hrætt vinnufélaga mína með því að Nató muni senda hingað freigátur og flugvélamóðurskip í þessu skyni – því við höfum varla nema eitt varðskip til taks.

Ég ef reyndar þeirrar gerðar að ég þarf alltaf að hafa áhyggjur af einhverju – ef ekki þessu, þá einhverju öðru. Ebólan er reyndar of langt í burtu til valda alvöru kvíða.

En þetta eru svosem býsna hrollvekjandi lýsingar, að frá eldgosinu í Holuhrauni komi meira af gasi og brennisteini en úr öllum gosum á 20. öld.

Og enn á stóra eldstöðin, Bárðarbunga sjálf, eftir að gjósa. Manni skilst á jarðfræðingunum að meiri líkur en minni séu á því að það gerist. Þetta gæti orðið ógurlegur hvellur – og úr þessu gæti komið skelfileg eimyrja.

Er furða þótt maður hafi áhyggjur. En – „Ísland er ekkert að fara að springa í tætlur“.
Fangar kerfanna

Ég hef oft nefnt það að við Íslendingar erum gjarnir á að búa okkur til kerfi sem vaxa okkur yfir höfuð – og við eigum svo í mestu vandræðum með að hnika.

Það getur verið vegna hagsmuna, tregðulögmála – og jafnvel stjórnmála sem einkennast fremur af skammsýnu þrasi en heilbrigðri skynsemi.

Svona virðist þetta vera með mjólkurframleiðslu. Hvaða vit er í því að afhenta einu risafyrirtæki völd yfir öllum mjólkurvörum í landinu? En eru einhverjar líkur á að verði samstaða um að vinda ofan af þessu kerfi?

Og svona er það líka með heilbrigðiskerfið þar sem allt hefur í langan tíma stefnt í átt til miðstýringar. En árangurinn hefur ekki verið sérlega góður. Nei, heilbrigðisþjónustan er í molum, allt frá heilsugæslustöðvum upp í skurðstofur. Það er brostinn stórkostlegur landflótti í lækna- og hjúkrunarlið og húsakynni eru allsendis ófullægjandi.

En samt virðist ekki vera hægt að ná samstöðu meðal stjórnmálamanna um aðgerðir. Menn segja eitt þegar þeir eru í ríkisstjórn og allt annað þegar þeir eru stjórnarandstöðu.

Þessari mynd er deilt víða á Facebook. Það verður að segjast eins og er, hún er bráðsnjöll. Höfundurinn er Páll Ivan frá Eiðum.
Haust í Vesturbænum

Ég gef mig ekki út fyrir að vera mikinn ljósmyndara. Og ég nota bara símann til að taka myndir. En birtan þegar fór að rökkva í gær var einstaklega falleg. Hér eru þrjár myndir úr gönguferð í Vesturbænum.

Mosavaxinn veggur við Ásvallagötu 6. Hvað ætli taki langan tíma fyrir svo mikinn mosa að vaxa?

Dulúðug stemming í gamla kirkjugarðinum við Suðurgötu.

Horft úr kirkjugarðinum yfir til Hörpu og Esjunnar.
Kiljan á nýjan leik

Fyrsta Kilja haustsins verður á dagskrá í sjónvarpinu annað kvöld.

Við fáum til okkar Hannah Kent, höfund Náðarstundar, eða Burial Rites, sem en þar er aðalpersónan Agnes Magnúsdóttir sem líflátin var fyrir morð 1830.

Við fjöllum um þá stóru bók Lífríki Íslands eftir Snorra Baldursson – þetta er fræðandi rit með fjölda mynda þar sem reynt er að gefa heildaryfirlit yfir náttúrufar á Íslandi.

Eyþór Árnason, skáld og sviðsstjóri, segir frá uppáhaldsbókum sínum, en einnig kynnum við nýjan dagskrárlið í Kiljunni sem við nefnum Bækur og staði.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær bækur, Afdalabarn eftir Guðrúnu frá Lundi og Lífsmörk eftir Ara Jóhannesson.

Hannah Kent segir frá því í Kiljunni að hún hafi byggt einn dramatískasta kaflann í bókinni um Agnesi á draumi sem hana dreymdi.
Útgáfubækurnar 1972

Hún er skemmtileg þessi ljósmynd sem má sjá í glugga bókabúðar Máls & menningar við Laugaveg.

Sú Mál & menning sem þar er nú er ekki alveg sama og var þá, því á árunum sem myndin var tekin starfaði bókabúðin í tengslum við samnefnt bókaforlag.

Þarna sjást afgreiðslukonurnar Anna Einarsdóttir og Ester Benediktsdóttir, sem lengi störfuðu í Máli & menningu – líklega eru þær með útgáfubækur ársins 1972. Þarna má sjá skáldsöguna Gunnar og Kjartan eftir Véstein Lúðvíksson, síðara bindi þeirrar bókar kom einmitt út það ár.

Gunnar og Kjartan var held ég fyrsta íslenska nútímaskáldsagan sem ég las. Ég var ekki nema ellefu ára þegar fyrra bindið kom út, en bókin var talsvert auglýst í sjónvarpi og mér fannst eitthvað heillandi við hana. Ég hef ekki lesið hana síðan, en mig rámar enn í lýsingarnar á afar menningarlega sinnuðum menntaskólanemum – Kjartan var að reyna að halda í við þá í bókinni.

Annars eru bækurnar ekkert slor. Við sjáum Hreiðrið eftir Ólaf Jóhann Sigurðsson, Veðrahjálm eftir Þorstein frá Hamri, Ljóðasafn Jóhannesar úr Kötlum, bók eftir Þórberg Þórðarson og Lazarus frá Tormes sem var þýdd af Guðbergi Bergssyni.
Hálf vanþróað Ísland – litlar fjárfestingar, lág laun

Andri Geir Arinbjarnarson, sem skrifar hér á Eyjuna, er einn skarpandi greinandi íslensks hagkerfis. Ekki er hann aðeins vel menntaður og fróður, heldur er hann líka óháður – hann býr mestanpart og starfar erlendis og hin þröngsýna íslenska flokkapólitík hefur ekki áhrif á hann.

Við þurfum fleira svoleiðis fólk – það er nánast eins og andrúmsloftið í pólitíkinni sé fjandsamlegt því að fólk reyni að hugsa heila hugsun, hafi einhvern hugmyndalegan metnað. Það er miklu frekar eins og við hrekjumst úr einu víginu í annað, eins og fangar kerfa og siða sem hafa vaxið okkur algjörlega yfir höfuð.

Andri skrifar í grein sem birtist í gær að það sé mikið áhyggjuefni hversu fjárfesting í atvinnulífinu sé lítil. Þetta sé kunnuglegt vandamál á Íslandi, við séum í raun komin aftur til síðustu aldar í fjárfestingarumhverfinu:

Besta fjárfestingin er steinsteypa og ríkisskuldabréf. Þegar ávöxtunarkrafa 10 ára ríkisskuldabréfa er komin upp í 6.8% í 2.2% verðbólgu er lítill hvati fyrir fjármagnseigendur að leita annað. Til að lokka fjárfesta yfir í hlutabréf þarf arðsemi á eigið fé að vera viðunandi sem hún er ekki í mörgum tilfellum, þar sem fyrirtækin eru flest of skuldsett og sligast áfram með dýra skuldabagga sem soga allan hagnað til sín.

Andri segir að hin lágu laun á Íslandi séu líka til vandræða – Ísland sé í raun hálf vanþróað:

Þá eru lág taxtalaun á Íslandi lítill hvati fyrir fyrirtæki að fjárfesta í framlegðaraukandi verkefnum. Það er hreinlega ódýrara að ráða fólk en að fara í fjárfestingar. Þetta er leysir tímabundinn atvinnuleysisvanda en heldur launafólki í gíslingu lágra launa. Ef framlegð er ekki aukin munu launahækkanir hreinlega brenna upp í verðbólgu. Allt er þetta vel þekkt.

Til að hækka raunlaun þurfa vextir á Íslandi að vera samkeppnishæftir við vaxtaumhverfið í nágrannalöndunum. Fjármagn þarf að vera ódýrara en fólk. Þannig virka þróuð hagkerfi. Einkenni vanþróaðra landa er að fólk er ódýrara en fjármagn. Á Íslandi er sjávarútvegurinn eina stóra atvinnugreinin þar sem fjármagn er ódýrara en fólk. Ísland er því í raun hálfvanþróað.

Nú sitjum við umkringd gjaldeyrishöftum með lífeyrissjóði sem eru fullir af krónum, en, segir Andri:

Íslenska leiðin að redda þessu með gjaldeyrishöftum og láta lífeyrisþega “niðurgreiða” fjármagn til atvinnulífsins er engin lausn. Hún færir aðeins fjármagn frá lífeyrissjóðum til þeirra sem eru duglegir að duppa upp fyrirtæki og selja þau á bjöguðu markaðsverði til lífeyrissjóða sem hafa lítið val.

Afnám hafta mun aðeins leysa þennan vanda að hluta til, eftir situr hár fjármagnskostnaður í krónum og lágu launin sem gera framlegðaraukandi fjárfestingar “óarðbærar”. Það er vandamálið sem þarf að leysa.
Raggi Bjarna og platan sem hann gaf mér

Raggi Bjarna og Leonard Cohen eru jafnaldrar. Það er reyndar Sophia Loren líka. Þau eru öll áttræð þessa dagana.

Raggi og Cohen virka dálítið eins og þeir séu hvor af sinni kynslóðinni. En Raggi byrjaði reyndar svo ungur, meðan Cohen var enn að leita að sjálfum sér og reyna fyrir sér sem rithöfundur.

Raggi er meira eins og samtímamaður Sinatra og Dean Martin. Hann var bara tvítugur þegar hann söng fyrst inn á plötu – það var 1954.

Lögin með honum voru alltaf í útvarpinu þegar ég var strákur og ég man að mér fannst þau yfirleitt skemmtileg. Það sama verður ekki sagt um alla músíkina sem þá hljómaði á Gufunni.

Raggi er einstakur ljúflingur og heiðursmaður. Ég hef fengið að syngja með honum á sviði – mér fannst mikið til þess koma.

Fyrir nokkrum árum voru haldnir tónleikar í Salnum í Kópavogi með lögum eftir Jón Múla. Raggi var þar og ég nefndi við hann að þegar ég var lítill strákur hefði ég átt plötu með lögum úr söngleiknum Járnhausnum – eftir Jón Múla og Jónas Árnasyni.

Þetta var lítil 45 snúninga plata í fallegu umslagi. Hún var gefin út 1965. Raggi söng á plötunni ásamt Ellý Vilhjálms og Ómari Ragnarssyni. Það eru heil sex lög á plötunni og hann sagði mér að nauðsynlegt hefði verið að skera af lögunum inngangsspil og slíkt til að koma þeim öllum að.

Nokkru síðar sendi Raggi mér eintak af plötunni, ég hafði glatað mínu. Þetta var afskaplega fallegt af honum en mér finnst eins og ég hafi hálfpartinn gleymt að þakka almennilega fyrir mig.

En ég geri það núna, takk Raggi, fyrir plötuna – og sönginn.
Hin bjarta framtíð Íslands – eða er það?

Þarna er áhugaverður fundur undir yfirskriftinni Icelands Bright Future, haldinn í London, og nú vonar maður að enginn fái ofbirtu í augun þegar hann heyrir um framtíð Íslands, full fjármagnað lífeyrissjóðskerfi, best fjármögnuðu banka í Evrópu og nýtt skeið sjálfbærrar þróunar. Reyndar verður að taka fram að á eftir því er bætt litlu: „Eða er það?“

Það er ekkert sérlega merkileg afstaða að telja að sannleikurinn sé alltaf einhvers staðar í miðjunni – eins og sumir virðast halda. En í þessu tilviki gæti það hugsast, að það sem er satt og rétt sé einhvers staðar á milli þess sem fer fram á þessum fundi og þeirra sem halda því fram að Ísland sé ónýtt, en það stendur í grein sem hefur veri deilt rosalega mikið á netinu.
Inngróið einokunarhugarfar

Úrskurður Samkeppnisstofnunar sýnir hvað Mjólkursamsalan er tilbúið að leggja á sig til að drepa allt sem kallast getur samkeppni.

Þó það sé í rauninni engin samkeppni – Kú og Mjólka (áður en hún komst í hendur Kaupfélags Skagfirðinga) voru og eru smáfyrirtæki miðað við veldi Mjólkursamsölunnar.

Sekt Mjólkursamsölunnar er upp á 370 milljónir króna.

Þarna hriktir enn í stoðum landbúnaðarkerfisins íslenska. Upp á síðkastið höfum við séð furðulegar uppákomur varðandi innflutt kjöt og smjör.

Maður skilur reyndar varla hvað vakir fyrir stjórnendum Mjólkursamsölunnar að beita sér með þessum hætti og yfir langt tímabil, eins og kemur fram í úrskurði Samkeppnisstofnunar.

Maður kann eiginlega varla aðra skýringu en þá að einokunarhugarfarið sé svona rosalega inngróið.
Fimmti þátturinn kominn á vefinn

Hér er fimmti þáttur Vesturfara sem var sýndur í gærkvöldi.

Þarna förum við meðal annars til Heklueyju í Winnipegvatni sem var afskekktasti hluti Nýja Íslands. Þar er mikil náttúruparadís, en þó voru kjörin erfið eins og heyra má í kvæði sem er flutt í þættinum en þar eru þessar línur.

Þitt úldna vatn og willow/á vetrin þegar frýs.

Í sjötta þættinum, sem verður sýndur næsta sunnudag, förum við svo til Winnipeg. Þar var um tíma blómleg miðstöð íslenskrar menningar, með bóka- og blaðaútgáfu, alls konar félagsstarfsemi og ýmiss konar deilum að hætti Íslendinga.

Hér er þátturinn.
Að ógilda kosningar

Hér má lesa í frétt á Vísi að níutíu þúsund Skotar hafi skrifað undir plagg þar sem þess er krafist að kosningin um sjálfstæði Skotlands verði endurtekin vegna margvíslegra brota á kosningalögum.

Sambandssinnar sigruðu í kosningunum með talsverðum mun, 55 prósentum gegn 45 prósentum.

Nú þekki ég ekki hvernig farið yrði með slíkt mál í Skotlandi, en ekki er ólíklegt að einhver réttur myndi kveða upp þann úrskurð að meint brot á kosningalögum hafi ekki haft áhrif á úrslit kosninganna.

Þetta gerði Hæstiréttur Íslands eftir forsetakosningarnar 2012, en þá kom kæra vegna framkvæmdarinnar frá Öryrkjabandalagi Íslands. Sagði í úrskurðinum að ekki beri að ógilda kosningar nema ágallar hafi áhrif á efnislega niðurstöðu kosninganna.

Eftir þetta sagði Ragnar Aðalsteinsson lögfræðingur að hann teldi að Hæstiréttur hefði verið að búa til nýja meginreglu, en hún átti ekki við þegar kosningarnar til Stjórnlagaþings voru dæmdar ógildar ekki löngu áður.

„Í ákvörðuninni þar sem kosningar til stjórnlagaþings voru ógiltar var ekkert minnst á þessa grein.“
Afmælisbarnið Sigurveig

Sigurveig kona mín á afmæli í dag. Hún er afskaplega vinnusöm, mér skilst hún ætli að leggja gjörva hönd á bókhald í í dag.

Hún er betri helmingur minn, enda er hún klárari en ég og hefur meira ímyndunarafl. Og hún er líka skapmeiri en ég. Hún er hrædd við flest skordýr, aðallega köngulær, ég er hræddur við þrumuveður.

Sigurveig er menntuð í matreiðslu, frá Cordon Bleu skólanum. Ég er að mörgu leyti feginn að hafa komið eldamennsku hennar út af heimilinu, því nú rekur hún sælkerabúð í Bergstaðastræti 4, á spottanum sem er á milli Laugavegs og Skólavörðustígs.

Sigurveig er meistarakokkur, ótrúlega snjöll að laða það besta úr úr hráefninu og fundvís á einfaldar lausnir.

Í Sælkerabúð sinni framreiðir hún súpur, brauðmeti, kökur, sultur, frönsku makkarónurnar sem eru á heimsmælikvarða og hafraklattana sem eru seldir út um allt land. Allt er búið til úr bestu og ferskustu hráefnum sem völ er á. Það er aldrei gefinn neinn afsláttur af því.

Þetta er heilmikil vinna – og ég er ennþá með samviskubit yfir því að hafa stungið af í sumar og farið til Grikklands en skilið Sigurveigu eftir heima.

Fyrirtækið hennar Sigurveigar tók annars til starfa í október 2008, þegar allt virtist vera að fara til andskotans. Þetta er smáfyrirtæki sem nýtur þess að hafa nokkra góða starfsmenn sem fá ágæt laun. Ekki hefur verið stofnað til skulda. Almennt er ekkert hlaðið undir smáfyrirtæki á Íslandi – en mér hefur stundum fundist að Sigurveig eigi að fá viðurkenningar fyrir dugnað sinn og elju.
Óralöng biðröð eftir iPhone

There is a sucker born every minute

Þetta á bandarískur kaupsýslumaður að hafa sagt þegar hann var spurður hvers vegna varan hans væri svona vinsæl.

Líklega má heimfæra þetta upp á tölvufyrirtækið Apple.

Fyrir ári kynnti fyrirtækið símana iPhone 5s og 5c og þá varð uppi fótur og fit. Þeir voru aðeins öðruvísi en iPhone 5.

Nú, aðeins ári síðar er kynntur síminn iPhone 6 og þá er biðröðin eftir nýja símanum í London svona.

iPhone 6 er pínulítið öðruvísi en símarnir sem á undan komu. Þeir verða komnir í sölu út um allt eftir stuttan tíma. En markaðssetningin er auðvitað fín – og hluthafarnir græða, út á það gengur þetta.