Bréf um Kafka, stuttbuxnadrengi, jafnræði og verðtryggingu

Kafka og íslenskur veruleiki

Ég hef stundum notað orðið „súrrealismi“ yfir ástand mála hér á landi síðustu vikur, en það er í raun ekki rétt orð. Ég fattaði það að ástandið líkist mun meir söguþráð eftir Franz Kafka, þó sérstaklega sögurnar Réttarhöldin, og Umbreytingin.

Þennan örlagaríka laugardag í upphaf október þá vaknaði íslenskur almenningur upp við hrunið bankakerfi, neyðarlög og hvaðeina. Og líkt og Jósef K úr Réttarhöldunum þá blasti við þjóðinni að henni var grunuð um alvarlegan glæp, en það mátti ekki segja í hverju glæpurinn fólst, hverjar afleiðingarnar yrðu eða hvað hægt væri að gera í stöðuna. Jósef biður um aðstoð frá frænda sínum (IMF) en sú aðstoð gufar upp og verður að litlu. Vinir og samstafsfélagar viðrðast vera í liði með yfirvöldum um að knésetja hann fyrir þennan glæp sem hann framdi ekki, veit ekki hver er og veit ekki hver refsingin verður. Íslenskur almenningur er eins og Jósef K, veit ekki neitt nema það á að taka hann af lífi fyrir glæp sem hann framdi ekki og, í raun, veit ekki einusinni hvaða glæpur var framinn.

Svo er það Umbreytingin, en þar er sagan sögð af ungum sölumanni, Gregor Samsa (stuttbuxnadrengirnir), sem gengur ágætlega en býr þó enn hjá foreldrum og yngri systir. Dag einn vaknar hann upp umbreyttur í kvikindi, og getur ekki lengur farið úr húsi. Hann missir vinnuna og þar með missir fjölskyldan tekjustofn sinn og verður að lifa af á sparifénu sínu (varagjaldeyrissjóð). Fyrir vikið ríkir nokkurskonar ást-hatur samband milli Samsa og fjölskydlunar, sem þó einkennist meira af skömm en nokkru öðru. En ljósu punktarnir eru þær að gamli faðirinn (gömlu íslensku stoðfyrirtækin, eins og sjávarútvegurinn) fer aftur út á vinnumarkaðurinn og fær í krafti þess aukið sjálfstraust og lífsfyllingu. Systirinn (íslenska þjóðin) sem bróðirinn dekraði við og gerði því lítið við sitt líf þarf nú að hugsa um sig sjálf og fer að blómstra. Sorgarpunkturinn er, er að Gregor Samsa deyr að lokum, án þess að uppgötva það að (eins og sumir túlka söguna) hann er líkt og bjalla, hann hefur vængi undir skelinni og getur flogið ef hann vill. Íslenskur atvinnuvegur getur flogið á vængjum sprotafyrirtækjanna, svo lengi sem að einhver bendir þeim á vængina og styður aðeins við bakið á þeim.

Já, ég held að Franz Kafka hljóti að hafa verið Íslendingur úr framtíðinni!

- - -

Tap í lífeyrissjóðum

Mér finnst merkilega lítið talað um tap almennings í lífeyrissjóðunum.

Getur hugsast að fólk hafi ekki áttað sig á rýrnun innistæðna í sjóðunum?

Við hjónin töpuðum 4.5 milljón út af séreignar- og almennum sparnaði hjá

Almenna lífeyrissjóðnum um síðastliðin mánaðamót….!!

- - -

Forseti ASÍ og verðtryggingin

Ég var á fundi hjá Samfylkingarfélaginu í Reykjavík í gærkvöldi. Þar var rætt um verðtryggingu lána og aðgerðir félagsmálaráðuneytisins til að aðstoða þá sem skulda húsnæði sitt í vertryggðum krónum. Sigrún Elsa Smáradóttir velti upp ýmsum hugmyndum, m.a. hvort hægt væri að frysta verðbætur í stuttan tíma á meðan mesta óvissan um framvindu efnahagsmála skýrist. Annars er hætt við að margir lendi í erfiðleikum við að borga af lánum sínum sem kemur lífeyrissjóðunum ekki vel heldur. Gylfi formaður ASÍ kom svo fyrir hönd starfshóps um vanda lántakenda vegna verðtrygginga, þar sem hann er formaður. Gylfi kynnti niðurstöðu starfshópsins, sem felst í raun bara í því að lengja í snörunni: Fólki mun standa til boða að lækka greiðslubyrðina um allt að 20% en mismunurinn leggst auðvitað á höfuðstólinn þar sem hann safnar verðbótum auk vaxta um ókomna tíð. Gylfi var ekkert sérstaklega málefnalegur, fannst mér að minnsta kosti. Hann byrjaði fundinn á að segja: „Þetta er svona núna og ef við breytum því (afnemum verðtrygginguna) þá fer Íbúðalánsjóður og bankarnir á hausinn í nóvember, við þurfum að skera niður velferðarkerfið, borga 200 milljarða í skatta og ræna foreldra okkar og börn sparnaðinum. Viljið þið það!?“ Einhver veginn fannst mér að fyrst formaður starfhópsins hugsar svona, hafi fundirnir þar ekki verið mjög lausnamiðaðir.

Ég held nefnilega (og þetta liggur sennilega í augum uppi, en ef svo er þá er kannski allt í lagi að minna á það) að verðtryggingin valdi verðbólgu og að verðbólga mun ekki minnka fyrr en verðtryggingin er farin. Ég sem einstaklingur get ekki gert neitt til að stöðva verðbólguna. Þeir einu sem geta haft áhrif á hana eru fjármálastofnanir og hið opinbera. Hvorugur þessara aðila hefur í raun nokkurn hag af því að halda verðbólgunni niðri, þeir tapa að minnsta kosti engu á henni. Einstaklingurinn sem getur enga björg sér veitt og engin áhrif haft, ber alla byrðina. Fyrst fjármálastofnanir og hið opinbera hafa lítinn hag af því að halda verðlagi stöðugu lána bankarnir fólki hiklaust til að kaupa flatskjá til 36 mánaða og leggja það að menntaskólanemum að kaupa nýjan bíl o.fl. á meðan hið opinbera hvetur til þenslu með auknum útgjöldum eins og hér var.

Ef bankarnir og íbúðalánasjóður væru með útistandandi íbúðalán á 5% óverðtryggðum vöxtum hefðu þeir verið hoppandi og skoppandi í hinu opinbera að slá á þenslu og ekki lánað almenningi krónu í neyslulán á meðan til að halda verðlagi niðri. Og ef að verðbólga kæmist upp í 7-8% og aðeins væri hægt að fá húsnæðislán á 10-12% vöxtum myndu færri kaupa sér íbúð sem myndi slá á þenslu. Vertryggingin setur þannig jafnvægi á framboði og eftirpurn á peningum úr sambandi.

Ástæðan fyrir því að verðtrygging þekkist ekki í útlöndum er sú að þar leggjast allir á eitt að halda verðbólgu niðri, sérstaklega fjármálastofnanir því þær tapa svo miklu á henni. Hér vantar þeim þennan hvata. Verðtryggingin er vond hugmynd, allir í heiminum nema við hafa komist að þeirri niðurstöðu og nú stefnir í að hún geri margan fullfrískan vinnandi manninn að bótaþega.

Kannski er það rétt hjá Gylfa og fleirum, við losnum ekki við verðtrygginguna fyrr en við tökum upp evruna og ég er svo sannarlega hlynntur því. Hins vegar finnst mér það svo mikil aumingjaskapur og uppgjöf. Verðtryggingin var fundin upp af mönnunum og mennirnir hljóta því að geta afnumið hana. Hún er ekki náttúrulögmál eins og sumir virðast halda.

- - -

Maður trúir hinu versta

Detta mér nú allar dauðar lýs……

þær eru nú löngu dottnar og hárið grátt………

hvað er eiginlega að í þessu landi.

Skrum….. lygi….. feluleikur…..

EF ekki væri Eyjan til að varpa ljósi á málin…

ég vorkenni fréttamönnum…. enn halda þeir að ráðamenn þjóðarinnar segi satt og rétt frá…. skrifa um það litla sem þeir fá að vita og svo nokkrum dögum síðar er eitthvað allt annað.

Það sem mér finnst ég eiga heimtingu á er að fá að vita….hvað varð um peningana sem fólkið lagði inn í Icesave……. þegar ég veit hvað varð um þessa peninga……. þá veit ég líka hvaða afstöðu ég get tekið til málanna,

ég á heimtingu á að vita hver ráðstafaði þessum peningum ..

áður en ég er krafin um að borga þá…..

Það er hægðarleikur að finna út … innborganir ….. útborganir…

sumt af þessu fólki var nýlega búið að stofna reikninga sína….

ERU ekki ólögmætir viðskiptahættir að loka starfseminni , netsíðunni og skilja fólk eftir með engin svör…. þetta er rán.

Ég (sem banki) tek við peningunum þínum , lofa að ávaxta þá, loka svo bara sjoppunni og sting af……

Hverjir voru það sem ákváðu þetta, bera þeir enga ábyrgð, það eru þeir sem stóðu fyrir svona framkvæmdum sem eiga að koma í sjónvarpið og svara, afhverju þeir lokuðu svona á fólk?

Var svona auðvelt að loka bara sjoppunni,, áttu þeir ekki von á að fólk leitaði réttar síns, og elti peningana uppi, hingað til Íslands, eða hvert fóru peningarnir, eru þeir kannski hjá einhverjum hinna stóru banka í Evrópu……

Nú er svo komið að maður trúir hinu versta upp á bankamenn, forstjórana allavegana..

EF farið hefði verið svona með peninga sem ég hefði lagt inn, þá liti ég á þetta sem rán,

sjóræningjar og ekkert annað…..

Stjórnmálamenn, trúi þeim til alls líka….. segja eitt… annað kemur í ljós.

Hef heyrt mikið meira sagt af viti hjá því fólki sem hefur komið til þín Egill í

Silfrið. Þar er fólk sem hefur hugmyndir , þorir að viðra þær.

En þeir sem sitja á þingi, þeir segja lítið og lygið, hræddir um að segja eitthvað sem þeir þurfa að svara fyrir, hræddir um að missa sætið sitt. Hræddir við að opna umræðuna upp á gátt og þurfa að svara fyrir raunveruleikann.

Okkur kemur þetta allt saman við, og eigum rétt á að fá allan sannleikann strax.

Við erum engin ungabörn sem má ekki segja allt, því við gætum kannski ekki sofið.

Við getum ekki sofið, enda trúðum við því lengi að allt væri ljómandi og okkur var ruggað og sungið að við lifðum í góðæri og hefðum það svo gott.

Hér eftir skiptumst við á vöktum, fylgjumst grannt með málum,

og krefjumst svara.

Nú er tími fyrir okkur til að hafa áhrif á svokallaða lýðræðis kjörnu fulltrúa okkar á þingi.

Fyrir mitt leyti eru afskaplega fáir þarna á alþingi sem ég get sagt að tali mínu máli.

SVo ef ég mæti með kassa niður á Austurvöll, þá hlustar almenningur örugglega meira á mig

og trúa því að ég segi það sem ég veit að er rétt og mér býr í brjósti.

Annað en … ráðamenn.

- - -

Breyttir tímar

Markaðurinn á Stöð 2 föstudaginn 14. mars 2008.

Sindri Sindrason: „Allir bankastjórar íslensku bankanna lögðu áherslu á

hóflegan vöxt í framtíðinni á ráðstefnu um íslenskt efnahagslíf í New York í

gær. Sigurjón Þ. Árnason, bankastjóri Landsbankans, sagði að bankinn hefði

farið varlega og ekki fjárfest í undirmálslánum sem margir væru nú að súpa

seyðið af. Lausafjárstaða bankans væri 13 milljarðar bandaríkjadala og á árinu

væri um 1 milljarður dala á gjalddaga. Staða bankans væri því sterk.“

Síðar segir Sindri: „Bankarnir eru vel varðir til þess að takast á við hættuna

sem steðjar að þeim og er lítil hætta á samdrætti í íslensku efnahagslífi.

Þetta sagði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, í viðtali við Bloomberg

fréttastofuna í gær.“

Skjótt skipast veður í lofti!

- - -

Afsögn Bjarna, Valgerður og Guðni

Það er dæmigert, að í kjölfar afsagnar Bjarna Harðar hafa fjölmiðlar bara svamlað í yfirborði fréttarinnar. Valgerður kemur sterk út og finnst þetta ómaklegt hjá Bjarna en virðir það við hann að hann axli ábyrgð. Guðni segir að hann sé drengskaparmaður fyrir vikið. Enginn spyr um innihaldið, hvað Valgerði og Guðna finnist um þessar ákúrur samflokksmanna þeirra og ábyrgð þeirra í því samhengi. Því hún er aldeilis mun meiri en glappaskot Bjarna. En á þessu hafa fréttamenn ekki áhuga, eða leyfa skussunum að komast upp með að svara ekki. Þetta er gott dæmi um hvernig fjölmiðlar hafa sofið og sofa enn á verðinum. Ekki skrítið að stjórnmálamenn eigi nú erfitt með að svara fyrir sig. Þeir hafa aldrei þurft þess í þessum besta heimi allra heima.

- - -

Viðbætur

Flott framlag Egill – músík í mínum eyrum.

Vil þó leyfa mér að gera örlitlar breytingar og viðbætur:

1. Viðskiptaráðherra víkur forstjóra og stjórn Fjármálaeftirlitsins frá störfum.

2. Fjármálaráðherra rekur ráðuneytisstjóra vegna innherjaviðskipta.

3. Viðskiptaráðherrann látinn segja af sér fyrir vanrækslu í starfi.

Utanþings fagmanneskja skipuð í starfið tímabundið.

4. Fjármálaráðherrann látinn segja af sér fyrir óeðlileg hagsmunatengsl við bankakerfið og vanrækslu í starfi. Utanþings fagmanneskja skipuð í starfið tímabundið.

5. Menntamálaráðherra látin sæta þingrannsókn fyrir hagsmunatengsl við bankakerfið.

6. Forsætisráðherra víkur stjórn Seðlabankans og bankaráði frá störfum og skipar fagfólk í stöðurnar tímabundið.

7. Ríkisstjórn samþykkir neyðarlög sem frysta allar eignir allra eigenda gömlu bankanna þriggja um leið og samnorræn lögreglurannsókn hefst á aðdraganda og hruni bankanna.

8. Utanríkisráðherra leggur fram frumvarp um afnám allra sérréttinda alþingismanna til samþykktar fyrir yfirvofandi þingrof.

9. Forsætisráðherra rýfur þing og boðar til kosninga eins fljótt og auðið er.

10. Forseti Íslands dregur sig í hlé og gengur á undan með góðu fordæmi og afþakkar eftirlaun.

11. Forsetakosningar, alþingiskosningar og evrópuaðildarkosningar fara fram samhliða.

- - -

Fundur um verðtryggingu

Sæll, var á fundi hjá Samfylkingunni í Reykjavík í gær um verðtryggð lán og þar kom Gylfi formaður ASÍ sem er í forsvari hóps sem Jóhanna skipaði til að skoða málefni fólks með verðtryggð lán. Þar fór sannarlega fulltrúi alþýðunnar – EÐA EKKI! Hann var alveg harður á því að halda óbreyttri verðtryggingu og í raun bara að lengja í snörunni. Þú átt að geta sótt um að lækka greiðslubyrði um 20% frá og með fyrsta des. ef þú vilt en mismunurinn fer bara á höfuðstólinn og safnar þar vöxtum og verðbótum. Síðan sagði hann (lausleg endursögn) að ef verðtryggingunni væri breytt færi Íbúðarlánasjóður og bankarnir á hausinn nokkrum vikum síðar og þá þyrfti að skera niður velferðarkerfið, borga hærri skatta og sparnaður foreldra okkar myndi hverfa. „Viljið þið það?!“.

Síðan var hann svo ósmekklegur (að okkar mati sem finnst það grafalvarlegt mál að sjá höfuðstól lána okkar hækka um fleiri hundruð þúsund í hverjum mánuði) að segja nokkra fimmaurabrandara um að hann vildi að hann væri jólasveinninn sem gæti gert allt fyrir alla og um Davíð Oddson. Frekar lélegt. Hverra hagsmuna er hann að gæta? Ég skil vel að einhver á þessa peninga en gætu ekki báðir hópar þurft að taka á sig eitthvað tap – ekki bara lántakendur. Ég er búin að missa alla von á þessu dæmi öllu.

- - -

Jafnræði

Allir hljóta að vera sammála því að innistæðueigendur í bönkum á evrópska efnahagssvæðinu eigi að njóta jafnræðis. Þetta þýðir í raun að ef einn innistæðueigandi fær allt sitt greitt þá fá allir aðrir innistæðueigendur allt sitt greitt.

Ríkisstjórn Íslands hefur ákveðið að allar almennar innistæður í bönkum á Íslandi séu að fullu varðar. Þetta þýðir í raun að íslenska ríkisstjórnin hefur samþykkt að allar almennar innistæður hjá icesave séu að fullu varðar.

Að ofansögðu er það augljóst að ríkisstjórnin getur ekki vænst þess að vinir okkar í ESB samþykki að íslenskir innistæðueigendur fái allt sitt greitt meðan allir aðrir fá einungis greitt að hluta. Það eina sem íslenska ríkisstjórnin getur samið um er hvort ESB eigi að taka þátt í því að borga skaðann.

- - -

Aðild að ESB og sjávarauðlindin

Ég skil fullvel að meirihluti almennings heimti aðild Íslands að ESB

eins og staðan er núna. Þar finnst mér líklegt að stór hluti

þjóðarinnar telji ár Íslendinga virkilega best borgið innan

sambandsins á meðan aðrir vilja hugsanlega bara eitthvað annað en

núverandi ástand, sama hvað það er. Á þessu síðustu og verstu tímum er

ekki hægt að lá fólki það að vilja breytingar, hvaða heiðvirði maður

ætti ekki að vilja þær?

En þegar allt kemur til alls verðum við einfaldlega að hugsa okkar

gang í rólegheitunum og alls ekki ana stefnulaust í ESB. Það ætti í

raun að vera nóg að nefna tvær grundvallarstaðreyndir um efnahag

Íslands og ESB til að fá flesta nema alhörðustu ESB-sinnana til að

efast um aðild Íslands að sambandinu:

1) Stærsti einstaki hluti af útflutningstekjum Íslendinga kemur úr

sjávarútvegi, yfir 100 milljarðar króna.

2) Íslendingar veiða álíka mikið og tvær stærstu veiðiþjóðir ESB,

Danmörk og Spánn, til samans.

Þegar þetta er skoðað skilst þá kannski betur af hverju stórar

ESB-þjóðir eins og Bretland, Frakkland og Spánn vilja endilega fá hið

smáa Ísland inn? Og jafn framt af hverju Íslendingar ættu um fram allt

ekki að þekkjast boðið? Hvað hafa Íslendingar yfir höfuð að bjóða í

ESB-samstarfinu? Á öllu Íslandi búa jafnmargir og í einu af 12 hverfum

Berlínar. Það er augljóst að við höfum ekkert fjárhagslegt bolmagn,

við getum ekki boðið neina fjármuni af viti í sameiginlega sjóði

sambandsins. Hugsanlegt fjárframlag okkar væri eins og smáklink fyrir

stórþjóðir sambandsins, það er greinilega ekki ástæðan fyrir löngun

ESB-þjóðanna til að fá okkur inn. Eina mögulega framlag Íslendinga er

í formi auðlinda, sérstaklega sjávarauðlindanna okkar, sem eru

hlutfallslega gríðarmiklar miðað við þær, sem Evrópusambandið hefur

yfir að ráða núna. Ætli Bretar, Frakkar og Spánverjar hefðu nokkuð á

móti því að geta stóraukið fiskveiðar sínar, þar sem veiði á hafsvæðum

eins og Norðursjó hefur snarminnkað og Miðjarðarhafið er nánast dautt?

Athugum að Norðaustur-Atlantshafið er langgjöfulasta fiskveiðisvæði

Evrópu.

Aðalspurningin, sem ætti í ljósi síðustu viðskipta Íslendinga við

Breta og Hollendinga að fá flesta Íslendinga til að hverfa frá

ESB-aðild, er auðvitað þessi:

Hvað ætla Íslendingar að gera þegar hinar fjölmennu sjávarútvegsþjóðir

ESB fara að renna hýru auga til sjávarauðlindanna við landið?