arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sorprugl

Þetta sorpbrall borgarinnar er mjög sérkennilegt.

Ber þess vott að eitthvað kerfislið sé alveg búið að missa sjálfstjórnina.

Um daginn sá ég menn með málbönd á ferðinni í Vesturbænum, þeir voru að reikna út fjarlægð frá götu að öskutunnum við hvert hús.

Jú, fólk getur flutt tunnurnar sínar á annan stað, semsagt þannig að þær verði ekki fjær leið öskubílsins en 15 metrar. En til þess að gera það þarf það að fá leyfi frá byggingafulltrúa.

Það getur líka ýtt öskutunnunum sjálft í átt að öskubílnum þá daga sem sorpið er hirt.

Móðir mín fékk um daginn bréf þar sem henni er gerð grein fyrir þessu. Henni var sagt að hún gæti ýtt tunnunum í átt að sorpbílnum.

Mamma er 81 árs.

Hún þarf að aka tunnunum sirka þrjátíu metra til að komast nær sorpbílnum. Ef aðrir íbúar í bakgarðinum þar sem sorptunnurnar eru gera hið sama er öruggt að umferð um svæðið teppist.
Hallgrímur: Britsave

Hallgrímur Helgason skrifar grein þar sem hann snýr Icesave við.

Kallar það Britsave og ímyndar sér að Íslendingar hefðu átt peninga í breskum banka sem sem hefði farið á hausinn.
Háhýsi sveiflast

Þetta er merkilegt myndband og sýnir hvernig háhýsi í Japan sveiflast í hinum feikiöfluga jarðskjálfta í gær.

Eins og einn vinur minn orðaði það á Facebook, það er kannski stærsta fréttin í þessu öllu að þess hefur verið gætt að byggja hús sem standast þessar hamfarir.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=JhJzdtzl6KY&feature=player_embedded#at=34]
Viðtalið við Darling

Það er talsvert rætt um viðtal Sigrúnar Davíðsdóttur við Alistair Darling.

Sigrún var vel undirbúin fyrir viðtalið og spurði spurninganna sem þurfti að spyrja.

Það er heldur ómerkilegt þegar maður les hér á Eyjunni að einhver kurr sé á Ríkisútvarpinu vegna þessa viðtals. Sú staðhæfing er alveg út í hött.

Sigrún er fréttaritari í Lundúnum, þekkir stjórnmálin þar betur en nokkur fréttamaður RÚV – og hefur verið feikilega ötul við að upplýsa mál tengd bankahruninu. Í fyrra fékk hún viðurkenningu sem fréttamaður ársins á RÚV.

En vandinn við viðtalið var sá Alistair Darling virtist ekkert sérlega vel inni í málinu. Hann endurtók í sífellu möntruna um að íslenskir stjórnmálamenn hefðu gefið loðin og léleg svör, en hann þekkti greinilega ekki hin fínni blæbrigði málsins – sem stór hluti íslensku þjóðarinnar þekkir núorðið.

Því virkaði Darling yfirborðslegur og ekkert sérlega traustvekjandi.

Og eins og bent hefur verið á er kannski engin ástæða til að hefja menn eins og hann á stall sem ímynd ráðvendni í alþjóðlegum fjármálum. Það er City í London er einhver stærsta fjármagnsparadís í heimi, hún þrífst undir verndarvæng breskra stjórnmála – eða er það kannski öfugt – að stjórnmál í Bretlandi séu í eigu fjármálamiðstöðvarinnar?
Nokkur orð um Thor

Það var mikið fjölmenni við útför Thors Vilhjálmssonar í dag. Thor var vinmargur maður og vinsæll. Hann fór víða og talaði við margt fólk.

Við ræddum það í Kiljunni um daginn að það þyrfti að gera eldri bækur Thors aðgengilegri. Í dag sá ég í bókabúð að búið er að gefa út Fljótt fljótt sagði fuglinn í röðinni Íslensk klassík. Bókin kom fyrst út 1968 og er stór varða í módernismanum íslenska.

Thor var mikill eldhugi og hraustmenni, mér kom í hug vísa Þóris jökuls úr Sturlungu þegar ég frétti andlát hans og að hann hefði, sjálfum sér líkur séð kvikmynd eftir Einsenstein kvöldið sem hann dó og farið í likamsrækt.

Upp skaltu á kjöl klífa,

köld er sjávar drífa.

Kostaðu hug að herða,

hér muntu lífið verða.

Skafl beygjattu, skalli

þó skúr á þig falli.

Ást hafðir þú meyja,

eitt sinn skal hver deyja.

Kvæðið var flutt við útförina í dag.

En jafnframt því að vera hraustur og stór í sniðum hafði hann viðkvæma og kvika lund. Hann gat snöggreiðst, ég man að eitt sinn var hann ósáttur við mig – þá var eins og ég fyndi einhvern þunga yfir bænum. Svo sættumst við fljótt og það var alltaf glatt á hjalla þegar við hittumst. Eitt sinn vann ég hjá Listahátíð. Þá fluttum við inn hið fræga leikhús Thadeusz Kantors frá Kraká í Póllandi. Það hafði sýnt í sextíu og fimm löndum. Það var dræm aðsókn á fyrstu sýninguna í Reykjavík. En Thor var hrifinn. Hann tók málin í sínar hendur, skrifaði í blöð, talaði í útvarp – ég lýg því ekki að það var hann sem troðfyllti Borgarleikhúsið þrjú kvöld í röð með þessu áhlaupi sínu.

Síðast tók ég við hann viðtal í stuttu fyrir jól vegna heimildarmyndar Erlendar Sveinssonar um göngu hans til Santiago de Compostela. Þá skynjaði ég að aðeins var dregið af Thor; það var í fyrsta skipti að mér fannst hann vera gamall.

Einn er sá þáttur í höfundarstarfi hans sem má ekki gleymast. Það eru þýðingarnar. Hin mikilverðasta er þýðing hans á La Condition Humaine, Hlutskipti manns, eftir André Malraux – einu höfuðverki heimsbókmenntanna á 20. öld, bók sem fjallar um hrausta og hugaða menn á byltingartímum í Kína. Þetta er frábær þýðing á stórbrotinni skáldsögu. Hann þýddi líka dásamlegt safn eftir Marguerite Yourcenar sem nefnist Austurlenskar sögur. Þetta eru þýðingar úr frönsku, og fyrir þær – og skáldverk eftir hann sem hafa verið þýdd á frönsku – hlaut Thor heiðursorðu frá franska ríkinu í fyrra.

Úr ítölsku þýddi hann Nafn rósarinnar eftir Umberto Eco og úr spænsku Hús andanna eftir Isabel Alliende.

Hann var ærinn starfi þessa jöfurs. Það hefur verið gott og lærdómsríkt að kynnast honum og verkum hans. Hann skrifaði ekki bara skáldskap og þýddi, heldur var hann líka bókmenntalegur uppalandi í greinum sínum og þá gleymir maður ekki kvikmyndunum, það var Thor sem stóð fyrir stofnun kvikmyndahátíðar í Reykjavík á sínum tíma og var eins og andlegur faðir hennar. Kvikmyndin og ritlistin eru samsíða í verkum Thors, hann er að sumu leyti kvikmyndaskáld í texta – rétt eins og erlendir höfundar sem voru samtíðarmenn hans, Alain Robbe-Grillet og Marguerite Duras.
Skjálftinn í Japan

Þegar ég var í flugstöðinni í Keflavík um daginn hitti ég Gunna Sig, leikara og stórmótmælenda.

Ég var bara að fara til Köben, hann sagðist vera að fara til Tokýó. Ég sagðist öfunda hann – mig hefur alltaf langað til Japan.

Gunni var að fara til Japan með heimildarmyndina sína Maybe I should have.

Ég er ekki viss um að ég öfundi hann núna. Hann er varla í lífshættu, en ástandið í Japan hlýtur að vera þrungið spennu og ótta.

Maður les um þennan feiknarlega jarðskjálfta, á einum stað sá ég að orkan sem hefði verið leyst úr læðingi væri álíka mikil og orkunotkun Bandaríkjanna á heilum mánuði.
Una Margrét fær verðlaun

Una Margrét Jónsdóttir fékk verðlaun Hagþenkis fyrir tveggja binda verk sitt sem nefnist Allir í leik.

Það er viðamikil rannsókn á söngvaleikjum barna.

Una Margrét var í viðtali um bókina í Kiljunni fyrir tveimur vikum eins og sjá má með því að smella hérna.
Robert Cook 1932-2011

Í dag verður haldin minningarathöfn í Dómkirkjunni um gamlan vin minn, Robert Cook prófessor.

Robert var held ég fyrsti Bandaríkjamaðurinn sem ég kynntist. Hann fór að koma til Íslands á sjöunda áratugnum og varð vinur foreldra minna.

Sumir erlendra vina þeirra voru þungbúnir og nokkuð einsýnir fræðimenn, en það átti ekki við um Robert. Hann var glaður og skemmtilegur og mér þótti strax gaman að þekkja hann.

Ég var strákur og sýndi honum bækur og blöð sem ég var að lesa á ensku, fyrst tímaritið Mad og seinna man ég eftir að hafa borið undir hann Slaughterhouse 5 eftir Kurt Vonnegut.

Robert tók því öllu með þeirri glaðværð og góðvild sem honum var eðlislæg.

Ég man að mér þótti líka merkilegt að hann skyldi vera frá Betlehem – jú, það var hann, hann var frá hinum fræga stáliðjubæ Betlehem í Pennsylvaníu. Mér skilst að faðir hans hafi verið stjórnandi við eitt stáliðjuverið.

Seinna vorum við samtíða í Kaupmannahöfn um nokkra hríð. Þar fórum við stundum saman á tónleika í Jazzhus Montmartre – það skipti ekki máli þótt milli okkar væru þrír áratugir. Ég man ekki betur en að við höfum séð Dizzy Gillespie saman.

Robert var mikill tónlistarunnandi, lék sjálfur á píanó og var fastagestur á tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands.

Hann var prófessor við Tulaneháskóla í New Orleans, í þessari gróðursælu menningarborg við ósa Mississippifljóts. En svo ákvað hann að flytja til Íslands og varð prófessor í ensku við Háskólann hér. Hann valdi kuldann hér og fámennið, það lýsir ást hans á landi og þjóð og bókmenntum okkar.

Blessuð sé minning Roberts Cook, það var sérstök ánægja að þekkja hann.
Krónan veikist

Við búum við gjaldeyrishöft. Það þýðir að gengi krónunnar er í raun handstýrt í Seðlabankanum.

Það er passað upp á að krónan sé veik til að halda viðskiptajöfnuðinum í lagi. Það gengur vel núna, þegar gengið er svona veikt malar sjávarútvegurinn gull.

Ég hef oft rætt um að áður að krónunni verði ekki leyft að styrkjast neitt að ráði á næstunni. Það er opinbert leyndarmál.

Og nú hefur hún þvert á móti veikst nokkuð mikið. Um tíma voru 153 krónur í evrunni en nú jafngildir evra 161 krónu.

Þeir sem mæla gegn Icesave geta notað þetta sem rök fyrir því að áhættusamt sé að samþykkja samninginn, gengisáhættan er vissulega fyrir hendi.

Seðlabankanum ætti þó að vera í lófa lagið á tíma gjaldeyrishafta að grípa í taumana og styrkja gengið. Það gerir hann þó ekki.

En eins og stendur virðist það vera fjarlægur draumur að gjaldeyrishöftin verði afnumin.
Einkennilegt starf

Ég sé að í skoðanakönnun er Jón Gnarr talinn heiðarlegastur stjórnmálamanna.

Það þarf ekki að koma á óvart, hann er nýgræðingur í bransanum. Kom heldur ekki úr gamla flokkakerfinu.

Annars þarf ekki mikið meira til að líta út eins og heiðarlegur stjórnmálamaður en að játa einstöku sinnum að maður viti ekki allt, viðurkenna jafnvel mistök, skipta aðeins um skoðun, þykjast ekki hafa alveg öll svörin.

En það er merkilegt hvað þetta reynist mörgum stjórnmálamönnum erfitt. Þeir geta jafnvel farið í gegnum heilan feril sem er varðaður mistökum – án þess að viðurkenna nokkurn tíma að þeim hafi orðið á í messunni.

Einkennilegt starf – já, og mannskemmandi að sumu leyti.
Beint samband við rússneska tónsnillinga

Sinfóníuhljómsveitin býður okkur að komast í snertingu við merka sögu.

Gestastjórnandinn Gennadíj Rostedsvenskíj stjórnar í kvöld stórum verkum eftir Shostakovitsj og Schnittke – tvö af höfuðtónskáldum Rússlands á síðustu öld.

Stjórnandinn þekkti báða þessa menn, hann stjórnaði frumflutningi á verkum eftir þá og hefur hljóðritað mörg þeirra. Ég á stóran kassa einhvers staðar þar sem eru hljómplötur frá tíma Sovétríkjana, meðal annars sinfóníur eftir Shostakovitsj í stjórn Rhostedsvenskíjs, ég keypti þetta fyrir austan tjald í gamla daga.

Þeir þurftu allir að búa við hið hroðalega stjórnarfar í Sovétríkjunum – en list þeirra er meðal þess sem hæst rís á tuttugustu öld, mitt í kúguninni og hinu hryllilega andleysi stjórnarfarsins sem þoldi ekki sjálfstæða hugsun eða sjáfstæða sköpun.

Í næstu viku stjórnar Rostedsvenskíj svo verkum eftir annan höfuðsnilling, Sergei Prokofíev.

Sögurnar af þessum mönnum eru margar og heillandi. Shostakovitsj var taugahrúga, hann átti í eilífri glímu við hinn stóra skugga Stalíns. Stundum var honum hampað eins og þjóðhetju, en stundum var list hans líka fordæmd. Sinfónía númer 8, sem Rostedsvenskíj stjórnar í Háskólabíói í kvöld, var bönnuð eftir að Zhadanov, menningarkommisar Stalíns, skar upp herör gegn „formalisma“ eftir stríðið. Ólíkt henni hafði 7. sinfóníunni, sem kennd er við Leníngrad, verið hampað sem miklum hetjuóði.

Prokofíev komst undan bolsévíkastjórninni og bjó í París. Stalín tókst að telja hann á að snúa aftur til Sovétríkjanna og þar bjó hann til dauðadags. Hann var sakaður um formalisma rétt eins og Shostakovitsj og það var þrengt að honum á ýmsan hátt. Prokofíev andaðist 5. mars 1953, sama dag og andlát Stalíns var tilkynnt. Í dagblaðinu Prövdu var sagt frá dauða Stalín á fyrstu 23 blaðsíðunum, á blaðsíðu 24 er sagt að hafi verið lítil frétt um lát Prokofíevs.

Alfred Schnittke var yngri maður en hinir tveir, fæddur 1934, dáinn 1998. Uppruni hans er blandaður, í föðurætt var hann af gyðingaættum, en í móðurættina var hann af kyni svokallaðra Volgu-Þjóðverja. Schnittke átti erfitt uppdráttar innan Sovétríkjanna, verk hans voru bönnuð og hann fékk ekki að ferðast til útlanda. Hann lifði aðallega af því að semja tónlist fyrir mikinn fjölda kvikmynda, en meðfram stundaði hann list sína og var afkastamikill miðað við að hann átti við sífellda vanheilsu að stríða.
Bankapistill

Bankar eru fjarska óvinsælir – og það er ekki séríslenskt fyrirbæri. Í Bandaríkjunum er spurt hvers vegna ekki sé búið að loka Wall Street inni. Sjálfur Mervyn King, seðlabankastjóri Bretlands, er kominn í stríð við bankana í landinu og segir að þeir misnoti viðskiptavini sína í leit að skjótfengnum gróða. Í Danmörku fellur Amagerbankinn, einn stærsti banki landsins – þar eins og annars staðar þarf ríkið að dæla peningum í bankana.

Hér á Íslandi beinist athyglin að ofboðslegum hagnaði banka, aðeins tveimur og hálfu ári eftir fall þeirra – á sama tíma og skuldsettur almenningur lepur dauðann úr skel. Og svo eru það ofurlaunin, ég skrifaði um það í gær að það væri svona sem menn legðu aftur af stað niður heljarslóðina, fyrst þarf að borga einum ofurlaun, svo hinum næsta og þannig koll af kolli – ruglið er innbyggt í kerfið. Það eru einfaldlega stéttarhagsmunir sem ráða og margir sem hafa hag af því að þetta sé svona.

En almenningur hefur auðvitað engan hag af því, enda er engin forsenda fyrir því að bankastjórnendur séu með miklu hærra kaup en gjaldkerinn sem situr á neðstu hæð bankans eða leikskólakennarinn sem passar börnin þeirra.

Ég var að velta þessu fyrir mér í gær, rifja upp tímann þegar bankarnir voru ekki svona voldugir, ekki svona hátt yfir allt hafnir í samfélaginu. Þeir voru svosem engar fyrirmyndarstofnanir, nei alls ekki. Þeir voru í höndunum á stjórnmálaflokkunum, stjornendur bankanna voru kommisarar úr flokkunum – þetta var gamalt spillingarkerfi. En bankarnir voru ekki svona alltumlykjandi.

Ég man að ég fékk dálítið vonda tilfinningu á sínum tíma þegar maður hætti að geta fengið útborguð laun án þess að það færi í gegnum banka. Á einhverjum tímapunkti varð það líkt og nauðsyn að vera alltaf í bankanum, án þess að neinn hefði í raun ákveðið það.

Þegar ég byrjaði fyrst að vinna fyrir mér fékk maður launin bara í umslagi, peningaseðla. Svo var það ávísun, en loks gat enginn fengið greidd laun nema að hafa reikning í banka.

Jú, kannski er það þægilegast, en þegar ég hugsa til baka þá finnst mér eins og þetta hafi verið ákveðið upphaf. Við vorum öll skylduð til að vera sífellt í bankaviðskiptum – án þess að við værum spurð.
Smávegis um fæðuöryggi og hollustu

Í ályktunum frá Bændaþingi er mikið talað um fæðuöryggi.

En við búum ekki við fæðuöryggi nema að takmörkuðu leyti. Við erum háð aðflutningum á olíu, vélum, fóðurbæti – og við erum ekki sjálfum okkur nóg um kornmeti, grænmeti og fjölmargar aðrar vörutegundir.

Hér hefur orðið sú þróun eins og annars staðar að bændum hefur fækkað, laun þeirra eru oft lág, margir eru stórskuldugir vegna fjárfestinga í vélum, kvótum og nýbyggingum.

Það er reynt að villa um fyrir fólki með því að láta eins og svínarækt og kjúklingarækt sé landbúnaður. Það er ekki satt, í nútímanum er þetta heldur ógeðfelldur iðnaður.

Það er líka talað um hollustu afurðanna.

Staðreyndin er samt sú að hollusta matar er ekkert meiri á Íslandi en í löndum Evrópu. Úrvalið af hollum mat í verslunum hér er ekki meira en þar nema síður sé. Við höfum enga ástæðu til að hreykja okkur hátt hvað það varðar. Það er eiginlega sérstakt rannsóknarefni hvernig þetta hefur komist á kreik.
Lánin til einkavina

Ég hjó eftir litlum hlut í fréttatíma Stöðvar 2 í kvöld. Þetta hljómar svo í fréttinni eins og hún birtist á Vísi.

„Robert Tchenguiz var langstærsti lántakandi Kaupþings banka. Við hrun bankans námu útlán til hans tveimur milljörðum evra, jafnvirði 320 milljarða króna. Bresk refsilöggjöf er nokkuð ólík hegningarlögunum íslensku, en samkvæmt heimildum fréttastofu eru stjórnendur Kaupþings grunaðir um brot á ákvæðum sem eru skyld umboðssvikum í almennum hegningarlögum, þ.e þeir eru taldir hafa misnotað aðstöðu sína til lánveitinga til Tchenguiz með tilheyrandi tjóni fyrir hluthafa og kröfuhafa bankans.“

Hvernig er það – eru þá engin lög á Íslandi sem banna að allir peningarnir í banka séu lánaðir einkavinum?
Ninja-prestur

Kári fór sem prestur á Öskudagsskemmtunina í skólanum í dag.

Í svörtum jakkafötum, með kraga, kross og yfirvaraskegg sem var límt á efri vörina.

Á leiðinni í skólann fór þetta að breytast aðeins, þá var hann orðinn særingamaður.

Og eftir að hann var búinn að leika sér með vinum sínum í dag, í snjónum í prestbúningnum tilkynnti hann að hann væri ninja-prestur.
Kveðjur í tölvupóstum

Núorðið senda margir nokkurn fjölda tölvupósta á hverjum degi, en það er stundum erfitt að vita hvað maður á að skrifa undir tölvupósta.

Í gamla daga meðan enn voru skrifuð sendibréf var þetta ekki mikið vandamál – maður skrifaði oftast með kærri kveðju.

Nú er eins og það þyki svolítið væmið – ég fæ sjaldan tölvupósta með þessari undirskrift, en nota hana reyndar stundum sjálfur.

Algengara er að skrifa með bestu kveðju, en svo fór maður sem ég kannast við að skrifa með góðri kveðju.

Í því felst ákveðin meining – það er ekki jafn innilegt að skrifa með góðri kveðju og með bestu kveðju. Getur meira að segja verið dálítið kuldalegt.

Svo er þetta stundum stytt og notuð skammstöfunin mbk – sem þýðir auðvitað með bestu kveðju. Það er samt ekki sérlega innilegt. Ég hef aldrei séð kveðjuna mgk.

Kuldalegra er að segja bk sem þýðir bestu kveðjur og núorðið sér maður íshrönglið í tölvubréfinu ef einungis er skrifað kv – sem þýðir einfaldlega kveðja.

Getur verið vandasamt, því með þessum litlu orðum má senda meiningarfull skilaboð.
Íslenski vinkillinn

Íslendingar mega eiga eitt, og það nefna erlendir blaðamenn sem ég ræði við oft við mig. Síðast reyndar í gær.

Við höfum gengið rösklegar til verks en aðrar þjóðir við að rannsaka ófarir fjármálakerfisins.

Víða hefur reyndar ekki verið gert neitt. Í Bandaríkjunum er talað um að Bernie Maddoff hafi verið eins konar syndaselur, fall guy, fyrir all sýstemið.

Það var spurt á Óskarsverðlaunahátíðinni hvers vegna ekki væri búið að loka Wall Street inni.

Í Bretlandi hefur lítið verið gert – enda er fjármálahverfið City einhver stærsta fjármagnsparadís í heimi.

Nema þar sem Íslendingar koma að máli.

Í morgun voru fjármálamenn handteknir í London, Tscenguiz-bræður, Sigurður Einarsson, Ármann Þorvaldsson – það er liður í rannsókn á íslenskum banka.

Það er athyglisvert.
Dómaranum að kenna

Ég hef ekki legið á þeirri skoðun minni að fótbolti eins og hann stundaður á alþjóðavísu sé býsna úrkynjaður.

Örfá stórlið stjórna öllu og geta keypt hvaða leikmenn sem þau vilja.

Þegar lið sem alltaf tróna á toppi deildanna mæta liðum sem alltaf sitja á botninum er munurinnn býsna stór:

Allur leikmannahópur botnliðsins kostar álíka mikið og ein tá á leikmönnum toppliðsins.

Það kemur þó einstöku sinnum fyrir að toppliðin tapa. Þá gleðst maður yfirleitt, því það er varla hægt að halda með toppliðunum í fótboltanum.

Þau eru vörumerki eins og Kók og Pepsi, Nike og Adidas.

En í hvert skipti sem topplið tapar heyrist mikið ramakvein í fjölmiðlunum og oft stendur það í marga daga. Þessar fréttir eru samviskusamlega fluttar hingað upp á Frón.

Það var allt dómaranum að kenna!
Morgunblað helgað Símanum

Morgunblaðinu er dreift í hús í Reykjavík í morgun – og greinilega til fleiri en áskrifenda.

Þetta er eitthvert sérkennilegasta eintak af dagblaði sem hefur sést á Íslandi, því þar sem venjulega væru fréttaljósmyndir eru auglýsingar frá Símanum.

Auglýsingarnar eru semsagt inni í miðjum fréttunum og meira að segja á forsíðu blaðsins.

Svona er þetta út allt blaðið – og eiginlega alveg furðulegt á að líta.

Jú, svo er líka auglýsing inni í leiðaranum! En þó ekki inni í minningargreinunum…
Öskudagshandtökur

Hér er frétt á vef Financial Times. Segir að Robert Tschenguiz hafi verið handtekinn í tengslum við rannsókn á Kaupþingi.

Sigurður Einarsson er ekki nefndur í fréttinni, en sagt að 135 lögreglumenn hafi tekið þátt í aðgerðum í London og Reykjavík í morgun.
Merkur vísindamaður, Nietzsche, Thor og mannlíf í Laugarnesi

Merkilegur öldungur verður gestur í Kiljunni annað kvöld. Það er Pétur M. Jónasson, vatnalíffræðingur og prófessor í Kaupmannahöfn. Pétur er níræður að aldri en ótrúlega hress. Hann er einn virtasti vísindamaður þjóðarinnar, vísindagreinar hans eru hundrað talsins og hann hefur gefið út merkilegar bækur, meðal annars grundvallarrit um Þingvallavatn sem er að koma út i nýrri útgáfu hjá bókafélaginu Opnu.

Í viðtalinu ræðir Pétur um hið einstæða náttúrufar í Þingvallavatni en líka um Mývatn sem hann rannsakaði á árum áður. Hann segir meðal annars frá því hvernig tókst naumlega að bjarga Mývatni frá því að vera eyðilagt með virkjunum.

Við fjöllum um heimspekinginn Friedrich Nietzsche í tilefni af íslenskri þýðingu á bókinni Af sifjafræði siðferðisins sem út er kominn í röð Lærdómsrita bókmenntafélagsins. Nietzsche var sérstæður og merkur heimspekingur, en æviferill hans var líka allur hinn skrítnasti.

Við minnumst Thors Vilhjálmssonar, skoðum meðal annars nokkrar af eldri bókum hans, og svo fjöllum við Kolbrún og Páll Baldvin um bók sem nefnist Mannlíf við Sund eftir Þorgrím Gestsson. Þetta er byggðasaga Laugarness – svæðis í Reykjavík sem byggðist snemma og hafði sérstöðu. Þar var meðal annars Holdsveikraspítalinn og gömlu sundlaugarnar.

Bragi talar um Jökul Jakobsson.
Hart í ári hjá smáfuglunum

Það verður hart í ári hjá mörgum smáfuglinum, sagði Guðni Guðmundsson rektor Menntaskólans í Reykjavík stundum.

Hann var ekki að tala um þresti og starra, heldur um litlu nemendurna sem urðu fyrir skakkaföllum í náminu vegna verkfalla eða annars.

En nú er sannarlega hart í ári hjá litlum fuglum. Það gerir mikinn snjó og svo er von á frosthörkum.

Ég lagði mitt af mörkum áðan og hér er fuglager í garðinum hjá mér.

Það er ráðlegt að gefa ekki bara kornmeti, heldur blanda það aðeins með einhverri fitu – það gefur betri næringu og kraft til að lifa af hretið.
Smá málvöndun

Það er sagt að íslenskan eigi ótal orð um snjó, en grænlenskan þó ennþá fleiri.

En líklega fer þessum orðum fækkandi – enda erum við ekki í jafn náinni snertingu við náttúruna og áður. Við því er lítið að gera.

Í morgun las maður í fjölmiðlum að fallið hefði púðursnjór í Reykjavík.

Þetta er eiginlega ekki íslenska, heldur komið úr ensku, þar er talað um powder snow. Ef menn vildu þýða það beint væri nær að tala um duftsnjó eða sáldurssnjó. Ég tek fram að þau orð eru ekki til.

En við eigum hins vegar ágætt íslenskt orð sem er lausamjöll.

En það er sennilega á leið út úr málinu. Svona rétt eins og þegar menn tala um snjóstorm sem á íslensku hefur heitið bylur, hríðarbylur eða snjóbylur.
Ráðherra skiptir um skoðun

Ögmundur Jónasson er einn af þeim sem hefur talað harðast gegn svonefndum „forvirkum rannsóknarheimildum“ lögreglu.

Þetta orðfæri er náttúrlega samansett til að fegra athæfið – í rauninni þýðir þetta að það er haldið uppi njósnum um fólk sem hefur ekki framið glæpi, eða allavega ekki enn.

Þetta er leiðinda orðaleppur.

En Ögmundur var alveg harður gegn þessu í stjórnarandstöðu og þegar hann tók við embætti dómsmálaráðherra var hann líka mjög efins.

Málið er enda upprunnið hjá Birni Bjarnasyni og svo var því framhaldið af Rögnu Árnadóttur sem einmitt starfaði náið með Birni í dómsmálaráðuneytinu.

En Ögmundur vildi samt ekki. Ekki fyrr en nú að hann er búinn að vera innan um ráðuneytisfólk og lögreglumenn í hálft ár.

Hann vill þó ekki játa að hafa skipt um skoðun, heldur segir sögu af handrukkurum. Sögur af þessu tagi eru varla neitt nýjabrum.

Stuðningsmannakjarni Ögmundar er þó varla sérlega hrifinn af forvirku rannsóknarheimildunum.. Þegar menn eru farnir að stunda svoleiðis er oft erfitt að vita hvenær á að stoppa. Og svo er spurningin hverjum á að fylgjast með?

Varla nokkur vill bera í bætifláka fyrir vélhjólagengi, ofbeldismenn sem merkilegt nokk er sífellt verið að fjalla um í fjölmiðlum eða þá sem stunda mansal. En í Bretlandi gengu þeir skrefinu lengra og fóru að beita forvirkri rannsóknarvinnu á hópa umhverfisverndarsinna.