Auður seðill gegn einræði flokkanna

Friðrik Erlingsson rithöfundur sendi mér þessa grein:

- - -

Það gera sér fáir grein fyrir því að auður atkvæðaseðill er eina lýðræðislega NEI-ið sem við eigum (áttum) kost á. Og það NEI er mjög sterk sögn. Að sjálfsögðu hefur kjósendum aldrei verið kynntur máttur auða seðilsins, enda eru það stjórnvöld sjálf sem skipuleggja og ákvarða kosningar ásamt lögum og reglum þar að lútandi. Og það væri þeim ekki í hag að útlista fyrir fólki hvaða gríðarlega sterku sögn auði seðillinn hefur. Við síðustu breytingar á kosningalögum varð samtrygging flokka-einræðisins endanlega innsigluð, m.a. með því að gera auða seðilinn m.a. að lögbroti. Meira um það hér á eftir.

Sögn auða seðilsins er í stuttu máli þessi: “Engin sem er í framboði hefur traust mitt til að fara með völd. Ég gef ekki atkvæði mitt heilum flokki, þó svo að einn eða fleiri einstaklingar þar innanborðs geti komið til greina. Ég vil fá auð sæti á Alþingi, í samræmi við hlutfall auðra seðla, sem borgaralega áminningu til þingmanna og ríkisstjórnar um að sinna starfi sínu af fagmennsku og heilindum.”

Ef þú, lesandi góður, telur þig vera sammála þessum orðum, þá ber þér að skila auðu í næstu alþingiskosningum, berir þú ekki traust til neinna sem bjóða sig fram.

Fram að þessu hafa auðir kjörseðlar verið taldir upp um leið og ógildir seðlar. Þetta hefur gert það að verkum að fólki finnst almennt að auður seðill sé næsti bær við ógildan seðil, eða sé nánast ógildur í sjálfu sér. Þetta er auðvitað alrangt, en hins vegar hentar það stjórnvöldum að almenningur sé ekki upplýstur um slagkraft auða seðilsins.

Í lögum um kosningar til Alþingis, frá árinu 2000, með breytingum frá 2003 og 2006, segir orðrétt:

100. gr. Atkvæði skal meta ógilt:

a. ef kjörseðill er auður,

Með þessari lagagrein hefur NEI-inu verið svipt burt úr lýðræðislegum kosningum á Íslandi. Við sem skilum auðu krefjumst þess að fá okkar NEI aftur í hendur.

Í sömu lögum segir:

125. gr. Það varðar sektum:

c. ef kjósandi ónýtir af ásettu ráði atkvæðaseðil sinn við kosningu á kjörfundi eða við kosningu hjá utankjörfundarkjörstjóra,

Semsagt, ef ég skila auðu hef ég ónýtt atkvæðaseðil minn sbr. 100 gr. a) og þarf að þola sekt.

Og enn segir:

128. gr. Það varðar fangelsi allt að fjórum árum:

a. ef maður beitir þvingunarráðstöfunum eða ofbeldi eða hótunum um ofbeldi til að raska kosningafrelsi manns, annaðhvort á þann hátt að meina honum að greiða atkvæði eða neyða hann til að greiða atkvæði á annan veg en hann vill,

Í þessari síðustu lagagrein er ríkisvaldið í raun búið að úthluta sjálfu sér fjögurra ára fangelsi, því sannarlega er 100 gr. a) ásamt 125 gr. c) ekkert annað en þvingunarráðstöfun, eða í það minnsta er verið að meina t.d. mér að greiða atkvæði á þann veg sem ég vil, sem er að skila auðu, sem er að segja NEI, og fá jafnmörg auð sæti á Alþingi og hlutfall auðra seðla segir til um.

Í síðustu kosningum vildi ég láta reyna á þessi lög. Ég gerði kjörstjórn á mínum kjörstað ljóst að ég væri að skila auðu, óskaði eftir að það yrði fært til bókar svo ég fengið á mig kæru. Kæran kom aldrei, og það er miður, því hér hefði athyglisvert dómsmál geta farið af stað.

Þangað til eftirfarandi breytingar hafa verið gerðar á kosningalögum mun ég áfram skila auðu:

1) að ráðherrar verði kosnir beinni kosningu, enda leggi frambjóðendur fram málefnaskrá og kostnaðaráætlun til fjögurra ára sem kjósendur geti metið,

2) að almennir þingmenn verði kosnir á sama hátt, þ.e. beinni kosningu eftir málefnaskrá, þannig að ríkisstjórn á aldrei neinn meirihluta á þingi, heldur er annað hvort meiri- eða minnihluti með þeim frumvörpum sem lögð eru fram hverju sinni, af ríkisstjórn annars vegar og þingmönnum hins vegar. Um leið verði þingmönnum fækkað t.d. niður í 40.

3) að forseta- og forsætisráðherraembætti verði sameinað og endurskilgreint frá grunni. Kosið verði í þetta embætti með beinni kosningu.

4) að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um öll stærri mál er varða farsæld þjóðarinnar – og einnig um öll þau mál sem forseti/forsætisráðherra vill vísa til þjóðarinnar.

Breytingar sem þessar gera það að verkum að íslenskur kjörseðill verður með allt öðrum hætti en við höfum hingað til átt að venjast – enda augljóslega kominn tími til. Það verður meiri vinna fyrir kjósendur að meta hvern og einn, ráðherraframbjóðenda og þingframbjóðenda, en það er sú vinna sem kjósendum er engin vorkunn að leggja á sig á fjögurra ára fresti til að viðhalda lýðræði í samfélaginu. Hver kjósandi velur því “sinn mann” í hvert og eitt ráðherrahembætti og síðan einn þingmann. Ekki þarf að taka fram að kosningar af þessu tagi væri hentugast og hagkvæmast að færu fram á netinu.

Þessi breyting á kosningalögum gefur öllum færi á að bjóða sig fram til annars tveggja, þingmennsku eða ráðherra, sem hafa á bakvið sig félag eða hóp sem er reiðubúinn að fjármagna kosningabaráttu viðkomandi. Ekkert er því til fyrirstöðu að gömlu flokkarnir geti ekki boðið sína menn fram, en þá verða þeir líka að bjóða fram “menn með málefni” og þar af leiðandi fær viðkomandi einstaklingur atkvæðið, en ekki flokkurinn. Þótt gömlu flokkarnir nái inn sínum mönnum og noti þá áfram einsog strengjabrúður þá eru flokkarnir sem slíkir ekki lengur inni á þingi og sitja ekki lengur við neina stjórn og þaðan af síður við neina kjötkatla. Stjórnarandstaða, sem hefur ævinlega verið lamað fyrirbæri hér á landi hvort eð er, verður ekki lengur til, heldur er annaðhvort meiri- eða minnihlutastuðningur þingmanna við þau mál sem lögð eru fram, af ríkisstjórn eða ráðherra annars vegar og þingmönnum hins vegar.

Fyrir skömmu sendi ég pistla hér inn á Eyjuna undir yfirskriftinni “Borgaralegt lýðræði”, annars vegar og “Þjóðin er ábyrg fyrir framtíðinni”, hins vegar. Í þeim pistlum lagði ég fram hugmyndir að beinni kosningu ráðherra, en auði seðillinn er órjúfanlegur þáttur í þeirri breytingu sem verður að eiga sér stað á kosningalögum. Hlutfall auðra seðla ætti að fá sitt/sín sæti á Alþingi. Þar ætti að miða við sama hlutfall og þarf fyrir einn þingmann til að komast inn. Regluverkið, eða formúlan, sem þarf til að reikna þetta út getur tæpast orðið flóknari en t.d. útreikningur sá sem hleypir “uppbótarþingmanni” inn á þing í núgildandi kerfi.

Með ofantöldum breytingum yrði komið í veg fyrir flokka-einræði og allt sem því fylgir, en í staðinn hefðum við “menn með málefni”, sem standa eða falla með gjörðum sínum. Ekkert kerfi er fullkomið, en í borgaralegu lýðræði, þar sem ráðherrar og þingmenn eru kosnir beinni kosningu hefur sjálfsskömmtunarvél flokkaeinræðisins verið tekin úr sambandi. Ef við þar að auki endurheimtum rétt okkar til að segja NEI, þ.e. að skila auðu, svo það sé tekið mark á því, þá hefur stærri sigur unnist en hægt er að gera sér grein fyrir í fljótu bragði.

Friðrik Erlingssson