arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kiljan í kvöld

Í Kiljunni í kvöld fjöllum við um upp landnáms á Íslandi. Lengstum var talið að dagsetningin væri 874 og menn hafa haldið sig við árin í kringum það. Eðlisfræðingurinn Páll Theodórsson er þó á öðru máli og álítur að landnámið sé allt að tvö hundruð árum eldra.

Björn G. Björnsson leikmyndahönnuður sýnir okkur fjórar bækur sem hann var að gefa út. Þær fjalla um menningararf okkar og koma bæði út á íslensku og ensku. Í bókunum segir frá skáldahúsum á Íslandi, torfkirkjum, stóru torfbæjunum og steinhúsum frá 18. öld.

Í þáttinn kemur Sólveig Pálsdóttir sem í fyrrasumar vakti mikla athygli fyrir spennusöguna Leikarann. Nú er hún með nýja bók sem nefnist Hinir réttlátu.

Deon Meyer er einn þekktasti rithöfundur Suður-Afríku – og er farið að gefa út bækur hans út um allan heim. Hann segir frá bók eftir sig sem er nýútkomin á íslensku og nefnist Djöflatindur.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær bækur: Svarta sauðinn og aðrar fabúlur eftir Augusto Monterroso, sú bók fékk Íslensku þýðingarverðlaunin um daginn, og Eldhafið yfir okkur, en sú bók kemur einungis út í rafrænu formi.

Einnig kemur við sögu í þættinum nýtt bókmenntatímarit sem nefnist 1005.

Bragi er auðvitað á sínum stað.
Þarf 16-18 ráðherra

Til að Brynjar Níelsson verði ráðherra, líkt og hann sækist eftir, þarf að fjölga ráðherrum verulega.

Þeir þurfa líklega að verða 16 talsins.

Á undan Brynjari í röðinni eru Bjarni Benediktsson, Hanna Birna Kristjánsdóttir, Illugi Gunnarsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Einar Kr. Guðfinnsson og Kristján Þór Júlíusson, jafnvel Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Og hvers á Birgir Ármannsson að gjalda fyrir alla sína trúmennsku í þinginu?

Þetta er nokkurn veginn röðin að ráðherrasætum Sjálfstæðisflokksins.

Sambærileg röð hjá Framsókn er svona:

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Eygló Harðardóttir, Vigdís Hauksdóttir, Frosti Sigurjónsson, Höskuldur Þórhallsson.
Dagar vinnu og vona

Hér getur að líta innslag úr Kiljunni frá því síðasta miðvikudag, 1. maí. Hér er rætt við Þorleif Friðriksson sagnfræðing um kjör alþýðu á fyrri hluta tuttugustu aldar, verkamannabústaði og hafnarvinnu. Þorleifur er höfundur sögu verkamannafélagsins Dagsbrúnar, seinna bindi bókarinnar kom nýskeð út og nefnist Dagar vinnu og vona.

Sumir misstu af innslaginu vegna þess hversu seint um kvöld það var sýnt. Hér er semsagt reynt að bæta úr því.
Væntanlegur stjórnarsáttmáli – og veruleikinn

Menn spyrja sig auðvitað hvað Sigmundur Davíð og Bjarni eru að semja um í sumarbústaðnum við Þingvallavatn.

Líklega hefur niðurstöðu stjórnarmyndunarviðræðna sjaldan verið beðið með meiri óþreyju.

Bæði er það að talsvert misræmi var milli stefnu flokka þeirra fyrir kosningar – og eins hitt að staða þjóðarbúsins virðist afar viðkvæm.

En samkvæmt Bjarna er lítið mál að koma þessu saman.

Það er þó ekki víst.

Líklegast er að út úr dæminu komi einhvers konar blanda skattalækkana og skuldaniðurfærslu, að þannig verði kosningastefnuskrár flokkanna samþættar.

En staðan í þjóðarbúskapnum er þannig að krafan er um bættan viðskiptajöfnuð – til að geta greitt skuldir í erlendum gjaldeyri sem við höfum tæplega ráð á að borga.

Þetta þýðir væntanlega að gengi krónunnar er nú of hátt – það nálgast 150 krónur á móti evrunni, þarf sennilega að vera nær 200. Þetta þýðir áframhaldandi gjaldeyrishöft og þetta þýðir að varla má gera neitt sem veldur því að viðskiptajöfnuðurinn versnar eða að einhver hluti þjóðarinnar auki neyslu sína.

Það er semsagt úr vöndu að ráða – loforð um skattalækkanir og skuldaniðurfellingar ganga nefnilega í þveröfuga átt, það er hætt við að þau örvi neysluna.

Vandinn er orðaður svona af Má Guðmundssyni í nýrri skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika:

„Í sem stystu máli felst vandinn í því að miðað við óbreytt gengi nægir fyrirsjáanlegur undirliggjandi viðskiptaafgangur næstu ára ekki til að fjármagna samningsbundnar afborganir erlendra lána. Því mun íslenska þjóðarbúið ekki skapa nægan gjaldeyri að óbreyttu gengi krónunnar til að losa út krónueignir búa gömlu bankanna til erlendra kröfuhafa og það jafnvel þótt þær yrðu verðlagðar mjög lágt í erlendum gjaldmiðlum.“

Gjaldeyrissköpunin er semsagt ekki næg, ekki einu sinni þótt næðust afar hagstæðir samningar við erlenda kröfuhafa.

Þetta þrengir náttúrlega stöðu nýrrar ríkisstjórnar verulega, hætta er á að skuldir verði aðalviðfangsefni hennar þrátt fyrir önnur fyrirheit í kosningastefnuskránum.

Til langframa þarf svo vitaskuld að örva hagkerfið hérna þannig að það standi undir þessu fargi. Það þarf meiri framleiðni, meiri útflutning. Það er nánast öruggt að stjórnarflokkarnir munu horfa til stóriðju í því sambandi. En efnahagsástandið er víðar slæmt en á Íslandi, svo það er spurning hversu auðvelt verður að laða hingað erlend stórfyrirtæki – og þá á hvaða kjörum?
Andreotti

Giulio Andreotti, sem er látinn í hárri elli, var margsinnis forsætisráðherra á Ítalíu. Hann varð tákn um hið spillta samfélag sem byggðist upp á valdaskeiði Kristilega demókrataflokksins sem varð mesti valdaflokkur Ítalíu eftir stríðið.

Kerfið byggði á víðfemri klíkustarfsemi. Opinberum embættum var úthlutað eftir reglum klíkusamfélagsins, gríðarleg spilling tíðkaðist í kringum opinberar framkvæmdir, kommúnistar voru sterkir og alls kyns leynifélög á hægri væng börðust gegn áhrifum þeirra. Og svo var það mafían – þetta var blómaskeið hennar.

En Ítalia skrölti samt áfram og í það heila tekið bötnuðu lífskjörin. Ítali dreymdi samt alltaf um að land þeirra yrði laust við spillinguna og óstöðugleikann – eins og ríkin norðar í álfunni.

Andreotti varð forsætisráðherra sjö sinnum á árunum 1972-1992.

Þessu tímabili í sögu Ítalíu lauk með hruni gamla ítalska flokkakerfisins sem hófst árið 1992. Kristilegi demókrataflokkurinn beinlínis lognaðist út af á tíma mani pulite eins og það var kallað, Hreinna handa. Andreotti var sakaður um aðild að ýmsum hneykslismálum, hann hafði reyndar löngum verið orðaður við mafíutengsl – hann var ákærður fyrir að hafa fyrirskipað morð á blaðamanni sem var að rannsaka þessi tengsl. Hann slapp þó að lokum vegna þess hve málið dróst lengi.

Og það var svo kaldhæðnislegt við hinar Hreinu hendur á Ítalíu að helsta afsprengið var Berlusconi, sem að sumu leyti var eins og skrípaútgáfa af gömlu spillingaröflunum. Bara lélegri.

Andreotti var undarlegur maður, en í hinu einkennilega ítalska stjórnmálaumhverfi var hann eins og fiskur í vatni. Andstæðingar hans uppnefndu hann Belzebúb eða Svarta prinsinn. Honum hefði ábyggilega vegnað vel á tíma Machiavellis.

Margaret Thatcher sagði um hann að hann hefði haft fullkomna andúð á prinsíppum, það hafi verið því líkast að Andreotti þættu prinsíppmenn vera hlægilegir.

Hann gat verið orðheppinn sjálfur, sagði til dæmis eitt sinn, hann var sjálfur frekar lágvaxinn:

„Ég þekki takmarkanir mínar, en þegar ég lít í kringum mig sé ég að ég lifi ekki meðal risa.“

Stjórnmálamaðurinn Licio Lucchesi í kvikmyndinni Guðfaðirinn 3 er byggður á Andreotti, það fer ekki á milli mála. Lucchesi er reyndar myrtur í myndinni og morðinginn hvíslar í eyra hans frægri setningu sem var höfð eftir Andreotti. Andstæðingur hans, kommúnistinn Giancarlo Pajetta (sem ég tók eitt sinn viðtal við í Róm) sagði í umræðum með Andreotti:

Il potere logora.

Þetta er ekki auðvelt að þýða, en meiningin er að valdið taki burt krafta manns.

En Andreotti svaraði og þetta varð frægt

Il potere logora chi non ce lha.

Valdið tekur kraft þeirra sem ekki hafa það.

Og það er þessi setning sem morðinginn hvíslar í áðurnefndri kvikmynd.
Ekki svo slæmt að búa í Evrópu

Simon Kuper skrifar umhugsunarverða og nokkuð gamansama grein sem birtist á vef Financial Times. Hún fjallar um ástandið í Evrópu. Kuper segir að það sé skelfilegt – nema ef við förum að miða við önnur lönd og önnur tímabil.

Þetta sé nefnilega býsna góður tími til að vera uppi í Evrópu.

Þrátt fyrir mikla kreppu á Spáni, segir Kuper, eru lífslíkur fólks á Spáni 82 ár, 7 árum hærri en 1980. Meðaltekjur spænskra borgara séu tvöfaldar á við það sem var þá.

Daglegt líf fari yfirleitt batnandi. Langflest lönd þar sem fólk getur búist við að ná svo háum aldri séu í Evrópu. Glæpatíðni hafi farið mjög lækkandi í flestum evrópskum borgum – götur í Bretlandi hafi ekki verið svo öruggar í 30 ár.

Kuper bendir líka á að lífsgæðum sé dreift nokkuð jafnt í Evrópu. Þannig hafi nýtt lyf við krabbameini kannski meiri áhrif á líf fólks en nýr forsætisráðherra. 7 af 10 löndum þar sem misrétti milli kynja er minnst séu í Evrópu. 6 af 10 löndum þar sem er minns spilling séu í álfunni. Og 17 efstu löndin hvað varðar jöfnuð eru í Evrópu.

Vissulega horfum við upp á lönd eins og Kína, Indland og Brasilía sækja fram. Lífskjörin þar eru náttúrlega langt í frá að jafnast við það sem er í Evrópu. Þessu fylgir ákveðin vænisýki, eins og nýju efnahagsveldin séu að taka eitthvað frá okkur. En er það endilega svo. Eru þarna ekki að verða til efnaðar millistéttir sem hafa efni á að kaupa evrópskan varning og gista á evrópskum hótelum?

Kuiper nefnir einnig að lýðræði í Evrópu hafi staðist raun kreppu sem hefur verið í næstum fimm ár. Fyrir þrjátíu árum var enn möguleiki á að fasísk öfl næðu völdum í Evrópuríkjum. En það virðist harla ólíklegt nú – og við höfum í raun ekki séð öfgahreyfingar rísa eins og mætti ætla í slíku ástandi.

Hryðjuverkaógnin í Evrópu er líka nánast horfin – stórt hryðjuverk hefur ekki verið framið í Evrópu síðan 2005, segir Kuiper.

Stríð eru líka víðs fjarri. Evrópuríki hafa skorið mikið niður í hermálum. Þau eru ekki í stakk búin til að heyja stór stríð. Það er ágætt, segir Kuiper, þá er ólíklegra að þau leiðist út í stríðsrekstur. Íbúar Vestur-Evrópu eru ekki nema sex prósent af íbúatölu heimsins – þeir eru búinir að gefa upp á bátinn hugmyndina um að þeir geti stjórnað veröldinni og langar ekkert sérstaklega til þess.

Kuiper segir að lokum að einhvern tíma líði kreppan hjá og menn hætti að tala um hvað evrópska módelið sé kolómögulegt. Evrópa verði varla miðdepill alheimsins, en það sé hægt að ímynda sér verri staði til að búa á.
Samið um Krónustjórn

Það er náttúrlega ekki vitað hvað Sigmundur Davíð og Bjarni Ben eru að semja um fyrir það sem er farið að nefna Krónustjórnina. Þannig að það er mikið um vangaveltur.

Þau orð Bjarna að hann sækist ekki endilega eftir forsætisráðuneytinu hafa vakið athygli. Hvaða ráðuneyti ætti formaður Sjálfstæðisflokksins þá að taka að sér?

Samkvæmt hefð er utanríkisráðuneytið næst virðingarmest, en það hefur þó verið að breytast. Ef hætt verður við ESB-umsóknina verða verkefni utanríkisráðuneytisins varla þess eðlis að þau hæfi formanni stærsta flokksins. Utanríkisráðuneytið hefur líka þann galla að sá sem gegnir embættinu er mikið í burtu – ráðherrann er ekki sérlega vel í stakk búinn til að vera virkur í stjórnmálunum heima og í flokki sínum.

Fjármálaráðuneytið kæmi líka til greina. Raunar gæti verið möguleiki að efnahagsráðuneytið yrði aftur fært úr fjármálaráðuneytinu eins og það var fyrir tíma síðustu breytinga. Árni Páll Árnason missti þá ráðherraembætti sitt – hann færði ágætis rök fyrir því að þetta ættu að vera tvö aðskilin ráðuneyti.

En á fjármálaráðuneytinu mun sjálfsagt mest mæða varðandi skuldaafskriftir og samninga við erlenda kröfuhafa. Þetta er aðalmál Framsóknarflokksins og kannski eðlilegt að einhver úr röðum hans gangi í þau verk.

Þá er eftir atvinnuvegaráðuneytið þar sem Steingrímur J. hefur verið ráðherra. Undir það falla nú sjávarútvegur, landbúnaður og iðnaður – jú, og fjármálastarfsemi. Þetta er ansi stórt ráðuneyti og kannski gæti það verið við hæfi formanns Sjálfstæðisflokksins.

Reyndar er spurt hvort Sjálfstæðisflokkurinn ætli að vera svo meðfærilegur að gefa eftir bæði forsætisráðuneytið og andstöðuna við skuldaleiðréttingaleið Framsóknar. Ýmsum kann að virðast það heldur mikið. Össur Skarphéðinsson skrifar grein í þá veru hér á Eyjuna í dag, hann segir að Sjálfstæðisflokkurinn minni helst á „borðtusku“ í höndum Sigmundar Davíðs.

Össur er náttúrlega virkur leikandi í stjórmálum, þannig að hann er kannski að fiska í gruggugu vatni. En það virkar samt þannig að Framsóknarflokkurinn sé skipulagður, viti hvað hann vill, lúti einum vilja, en Sjálfstæðisflokkurinn sé býsna mikið út og suður.
McKibben og olían

Bill McKibben, helsti leiðtogi 350.org, einnar stærstu umhverfisverndarhreyfingar í heiminum, var í viðtali í Silfrinu í dag.

McKibben segir að Íslendingar eigi að sleppa því að leita að olíu á Drekasvæðinu.

Rökin eru frekar einföld, ef menn ætla að vinna alla olíu hægt er að finna magnast loftslagsbreytingar þannig upp að þær munu valda skelfingum breytingum á náttúrunni og ógna mannkyninu.

Nú er alveg öruggt að við hlítum ekki ráðum McKibbens. Hvar sem hægt er að finnna olíu hegða menn sér eins og loftslagsbreytingar séu ekkert vandamál. Í hinu háþróaða ríki Kanada er olíuiðnaðurinn orðinn gríðarlega stór, hann snýst um vinnslu á olíu úr sendnum jarðvegi. Umhverfisspjöllin eru svakaleg.

Ein þekktasta barátta McKibbens er gegn olíuleiðslu sem liggur frá Alberta í Kanada til Texas, svokallaðri Keystone XL leiðslu.

Fyrir vikið hefur McKibben verið kallaður óvinur the American way of life – jú, hugmyndir hans ógna hinum hefðbundna olíudrifna vexti og stóru olíufyrirtækin líta á hann sem einn höfuðandstæðing sinn.

Hér er grein eftir Bill McKibben sem birtist í fyrra í tímaritinu Rolling Stone. Kibben nefndi hana í viðtalinu, en hún nefnist Global Warming's Terrifying New Math. Hún fjallar um olíuna sem ríki heims og olíufélög ætla að pumpa upp og afleiðingar þess.
Loforð, efndir og hagvaxtarhorfur

Gunnar Axel Axelsson, bæjarfulltrúi í Hafnarfirði, skrifar grein hér á Eyjuna og minnir á loforð sem flugu fyrir kosningar.

Gunnar Axel nefnir, auk skuldalækkana…

„….loforð Framsóknarflokksins um að hækka bætur almannatrygginga um tugi prósenta strax, um mögulega eingreiðslu til að greiða til baka þær skerðingar sem stjórnvöld neyddust til að grípa til í almannatryggingakerfinu í kjölfar hrunsins, skattalækkanir, stóraukin útgjöld til heilbrigðismála, launahækkanir.“

Öll þessi loforð byggja á því að meira verði hér til skiptanna næstu árin. Sjálfstæðismenn hafa reyndar haldið þvi fram að skattalækkanir myndu örva hagvöxt, en það verður varla upp á mörg prósent. Varaformaður Framsóknarflokksins talaði um það í fyrir kosningarnar að til að fjármagna loforð þyrfti að ná hagvexti upp í fimm prósent.

Það verður varla gert nema með miklum stóriðjuframkvæmdum – og þess vegna er vera Vinstri grænna í ríkisstjórn næsta kjörtímabil afar ólíkleg.

Svo er spurning hvort yfirleitt sé hægt að ná slíkum hagvexti, þesss má þá líka geta að álverð í heiminum er lágt. Í Evrópu er efnahagssamdráttur, í Bretlandi vart mælanlegur hagvöxtur, það er útlit fyrir að hagvöxtur í Bandaríkjunum verði innan við 2 prósent, eða minni en gert var ráð fyrir. Í Kína verður líka minni hagvöxtur en gert var ráð fyrir.

En eins og staðan er virðist manni að fjárfestinga sé helst að vænta frá Kína. Við höfum nýverið undirritað fríverslunarsamning við risann í austri. Kannski ræðst hagvöxturinn hér af því hvort kínversk risafyrirtæki fá áhuga á Íslandi?

Hitt er svo annað mál hvernig efndir samræmast stöðu þjóðarbúsins. Samkvæmt þessari frétt RÚV verður mesta vandamál þjóðarinnar á næstu tveimur árum að eiga nægan gjaldeyri til að greiða af stórum erlendum lánum. Það virðist deginum ljósara að lengja þarf í sumum þeirra, með tilheyrandi vaxtakostnaði.
Stórættað fólk í stjórnmálum

Þegar David Cameron tók við völdum í Bretlandi var sagt að nú væri aftur runnin upp tíma manna sem hefðu fengið menntun sína í dýrum einkaskólum. Þetta þótti nokkuð óvænt – en um þetta skrifaði hin eiturskarpi blaðamaður Nick Cohen bók sem nefnist Waiting for the Etonians; Reports from the Sickbed of Liberal England.

Við Íslendingar höfum ekki dýra einkaskóla, en hins vegar gerðist það í kosningunum nú að nokkuð ættstórt fólk er í forsvari fyrir stjórnmálaflokkana.

Það þarf ekki að fjölyrða um Bjarna Benediktsson, hann er af þeirri miklu valdaætt sem er kennd við Engey. Af henni koma fjölmargir nafntogaðir stjórnmála- og kaupsýslumenn, þeirra frægastur nafni Bjarna sem var forsætisráðherra frá 1963 til 1970. Það gerist eiginlega aldrei að Engeyjarættin eigi ekki fólk á þingi – stundum jafnvel tvo eða þrjá þingmenn.

Guðmundur Steingrímsson er í þeirri merkilegu stöðu að bæði faðir hans og afi voru forsætisráðherrar. Honum þarf eiginlega að takast það sjálfum til að fullkomna þrennuna.

Katrín Jakobsdóttir er af ætt Thoroddsena. Sá merki stjórnmálamaður Skúli Thoroddsen var langafi hennar, en í ættinni er líka Katrín Thoroddsen sem var þriðja konan til að setjast á Alþingi og sú fyrsta þeirra sem getur talist róttæk í stjórnmálum. Afi hennar í föðurætt var Ármann Jakobsson, bankastjóri í Útvegsbankanum.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er eins og alþjóð veit sonur alþingis- og athafnamannsins Gunnlaugs Sigmundssonar.

En Árni Páll Árnason er af merkri ætt, langafi hans er séra Árni Þórarinsson, sem Þórbergur skrifaði um. Faðir Árna, séra Árni Pálsson, var vinsæll prestur í Kópavogi, hann hlaut dóm fyrir að taka þátt í mótmælum við Alþingishúsið 1949. Bróðir Árna er svo Þórólfur Árnason sem um tíma var borgarstjóri í Reykjavík. Ekki kemur það stjórnmálum við, en hinir stórmerku myndlistarmenn Sigurður og Kristján Guðmundssynir eru náfrændur Árna.

Í þessu sambandi virkar Píratinn Birgitta Jónsdóttir heldur ættlaus, en móðir hennar var reyndar þekkt vísnasöngkona, Bergþóra Árnadóttir.
Bið Sigmundar Davíðs

Það er lykilatriði fyrir Sigmund Davíð að fá aðra flokka til að samþykkja skuldaniðurfellingar – gleymum því heldur ekki að Framsókn hefur lofað að afnema verðtrygginguna.

Enn sem komið er virðist hann hafa fengið svo dræmar viðtökur hjá öðrum flokkum að hann sér ekki ástæðu til stjórnarmyndunarviðræðna.

Það gæti verið klókt hjá honum að bíða aðeins – meðan Ólafur Ragnar ekki ýtir á eftir honum. Forsetanum hefur tekist að verða einn aðalleikarinn í þessum stjórnarmyndunarviðræðum – maður hlýtur að spá í því hvaða vegarnesti hann hefur gefið Sigmundi.

Sjálfstæðisflokkurinn er orðinn mjög ókyrr. Forystumenn þar telja sig eiga að hafa umboðið. Innan flokksins er mikil andstaða gegn skuldaniðurfellingum Framsóknar, en á móti kemur að flokkurinn vill ólmur komast í ríkisstjórn.

Og fyrir formann flokksins er eiginlega nauðsyn að verða forsætisráðherra – það flækir stöðu Sjálfstæðisflokksins.

Þannig að kannski hefur Sigmundur Davíð efni á því að bíða um sinn. Í stjórnarmyndunarviðræðum skipta þó tímasetningar miklu máli og þá eins að missa ekki sjónar á mögulegum mótleikjum hinna. Eins og staðan er virðist þó Sjálfstæðisflokkurinn ekki hafa sérstök spil á hendi – hugmyndin um samstjórn hans, Samfylkingar, Bjartrar framtíðar og eða Vinstri grænna er nokkuð fjarlægur möguleiki miðað við stöðuna í flokknum.

Þá yrði Evrópuvaktin líklega að hætta við að hætta og Morgunblaðið færi aftur að skammast – leiðarar blaðsins hafa verið óvenju lítið skömmóttir þessa vikuna.
Kulnaðar vonir Evrópusinna

Björn Bjarnason hrósar sigri í pistli á Evrópuvaktinni. Segir að markmið þeirra Styrmis Gunnarssonar hafi náðst, að koma frá völdum þeim sem vilja aðild að Evrópusambandinu. Björn veltir fyrir sér hvort ástæða sé til að halda Evrópuvaktinni áfram.

Björn getur fagnað – aðild Íslands að Evrópusambandinu er ekki í sjónmáli. Sjálfur hef ég reyndar haldið því fram lengi að Ísland færi ekki inn í ESB í þessari umferð. Andstaðan hefur verið of mikil, málflutningur þeirra sem vilja inn of veikur. Icesave hafði mikil áhrif og þá ekki síður kreppan í Evrópu.

Það voru svo líka mikil mistök hjá Samfylkingunni að fallast ekki á þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja ætti um. Það hefði líklega verið samþykkt og þá væri varla neinn grundvöllur til að krefjast þess að viðræðum verði slitið.

Það er hins vegar spurning hvernig málin þróast.

Formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks – sem líklegast er að verði í næstu ríkisstjórn – hafa báðir sagt að rétt sé að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda skuli aðildarviðræðum áfram. En hvorugur þeirra hefur viljað segja hvenær slík atkvæðagreiðsla á að fara fram. Þegar þeir eru spurðir af þessu byrja þeir að flækja málin.

Ástæðan er auðvitað sú að í raun langar þá afskaplega lítið að halda þessa þjóðaraatkvæðagreiðslu – og þeir vilja fresta henni í lengstu lög. Úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar gætu náttúrlega verið þau að halda skuli áfram viðræðum – sem yrði frekar pínlegt fyrir báða flokkana. Miklu þægilegara er að láta samningaviðræðurnar einfaldlega fjara út; þær eru hvort sem er á ís síðan í vetur.

En einhvern tíma þarf að taka af skarið, halda þjóðaratkvæðagreiðsluna eða tilkynna Evrópusambandinu viðræðuslit.

Þeir eru til sem láta sig dreyma um að næsta ríkisstjórn verði ekki samstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar – að Samfylkingin og Björt framtíð geti komist í ríkisstjórn með öðrum hvorum flokkanna og tryggt framhald viðræðnanna við Evrópusambandið.

En þá eru menn hugsanlega að vanmeta andstöðuna við ESB innan Sjálfstæðisflokks og Framsóknar. Í þingliði Sjálfstæðisflokks eru menn sem hafa farið hamförum gegn ESB, nýr þingmaður þar er Haraldur Benediktsson, sem til skamms tíma var formaður Bandasamtakanna. Hann er einn harðasti andstæðingur ESB sem um getur. Og svo má ekki gleyma þeim Davíð, Birni og Styrmi, þeir eru enn á vaktinni, hvað sem síðar verður.

Í þingliði Framsóknar eru svo menn eins og Frosti Sigurjónsson og Ásmundur Einar Daðason sem eru báðir í stjórn Heimssýnar – Ásmundur er reyndar formaður. Gleymum ekki Vigdísi Hauksdóttur sem lengi hefur talið sig sjá Evrópu í ljósum logum.
Liggur ekkert á – eða hvað?

Liggur á að mynda ríkisstjórn?

Líklega fer Sigmundur Davíð Gunnlaugsson í stjórnarmyndunarviðræður við einhvern flokk í dag. Væntanlega Sjálfstæðisflokkinn. Hann verður jú að nota umboðið – það eru liðnir fimm dagar frá kosningum.

En samkvæmt Davíð Oddssyni, mesta sérfræðingi Íslands um stjórnarmyndanir, þeim sem hefur myndað fleiri ríkisstjórnir en aðrir, liggur ekki svo mikið á. Meira að segja má lesa í leiðara Morgunblaðsins í fyrradag að efnahagsástandið sé með þeim hætti að enginn þurfi að flýta sér:

„Á árum áður háttaði stundum þannig til að rík nauðsyn þótti á að starfhæf ríkisstjórn yrði mynduð fyrir tiltekinn tíma vegna efnahagslegra þátta sem óhjákvæmilegt þótti að ríkisstjórn með meirihlutastuðning gripi inn í. Ekkert slíkt er uppi nú.“
Mjög fjölmenn græn ganga

Ég fylgdist með fyrsta maí göngunni fara niður Bankastrætið. Það var mikið fjölmenni í bænum.

En sýnu fjölmennust var þó græna gangan sem kom í kjölfarið á göngu verkalýðsfélaganna.

Mannfjöldinn í henni var eiginlega ótrúlegur. Ég taldi ekki. En gangan var lengi lengi að komast niður strætið.

Skilaboðin eru óneitanlega sterk – andstaðan við virkjanir og stóriðju er ekkert að linast.

Nýlegar skoðanakannanir sýna líka að meirihluti þjóðarinnar er á móti frekari byggingu álvera – og virkjun í Bjarnarflagi.

Forysta verkalýðshreyfingarinnar hlýtur að þurfa að taka eitthvert mark á þessu. Andstaða hennar við grænu gönguna virðist hafa eflt hana fremur en hitt.