arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Skrítin umræða um morð og skopmyndir

Þegar ég var ungur maður og bjó í París keypti ég nokkur hefti sem voru samin af teiknurum sem tengdust Charlie Hebdo.

Þau voru fjarskalega ósmekkleg. Margt í því var meinfyndið, en persónurnar voru mjög fljótar að stökkva í alls kyns kynlífsstellingar og þá við hina og þessa. Fjölskyldumeðlimi, presta ef því var til að dreifa.

Ég er viss um að margir hefðu hneykslast óskaplega ef þeir hefðu skoðað þetta prentefni.

Nú les maður alls konar skilyrðingar af vinstri væng stjórnmálanna vegna morðárásanna á Charlie Hebdo. Mikið er reyndar frá fólki sem hvorki þekkir blaðið né hina frönsku sekúlarísku hefð. Þetta fólk hefði til dæmis gott af því að skoða kvikmyndina Gullöldina eftir Bunuel frá 1930. Þar var kaþólska kirkjan tekin fyrir í grimmu háði.

En lógíkin er sú að svona efni særi trúað fólk (stundum er bætt við að þetta sé viðkvæmur minnihlutahópur) og jafnvel að þarna séu hvítir karlar að gera sig breiða á kostnað minnihlutahópa.

En hina heittrúðuðu – svo maður segi ekki hina öfgatrúuðu – er auðvelt að særa. Þeir verða brjálaðir yfir skopmyndum – mótmæla jafnvel í Pakistan vegna skopmynda sem birtast á Jótlandi. Sumir þola ekki að þróunarkenningin sé kennd í skólum.

Aðrir eru ofboðslega mikið á móti samkynhneigð, fóstureyðingum og kvenfrelsi. Því að konur mennti sig eða keyri bíla. Og það er langt í frá að svonalagað eigi bara við um öfgasinnaða múslima.

Við reynum að taka helst ekkert tillit til þessa, viljum víst flest halda í okkar frjálslynda og veraldlega samfélag. En við megum vita að í draumaríki ofsatrúarfólksins eru engar skopmyndir, engir frjálsir fjölmiðlar, og þar eru heldur ekki fóstureyðingar né kennsla í vísindum, konur eru ófrjálsar og samkynhneigðir eru ósýnilegir.

Í framhaldi af þessu má svo benda á ágætt viðtal á Vísi við Gérard Lemarquis, Frakka sem hefur búið á Íslandi í marga áratugi. Hann útskýrir ágætlega fyrirbærið Charlie Hebdo, segir meðal annars frá því þegar forveri blaðsins var bannaður vegna skops um látinn Charles de Gaulle.
Vinkona Ólafs Ragnars gegn orkustefnu Obamas

Ari Trausti Guðmundsson skrifar sérlega tímabæra grein á vefinn Umhverfisfréttir – og er efni hennar rakið hér á Eyjunni.

Í greininni reynir Ari Trausti að slá aðeins á órana sem hafa einkennt umræðuna um norðurslóðir. Þar ræður því miður græðgin förinni. Ari Trausti varar við „of hástemmdum orðum um þýðingu norðursins“ og „ofleik einstaklinga“.

Forseti Íslands er einn af þeim sem hafa haft uppi hvað hástemmdastar lýsingar á norðrinu, framtíð þess og þýðingu fyrir heiminn. Semsagt því sem Ari geldur varhug við.

Forsetinn situr í stjórn félagsskapar sem nefnist Arctic Circle. Hann heldur reglulega ráðstefnur á Íslandi. Þar sitja með honum Artur Chillingarov, sérstakur vinur Pútíns, mikill áhugamaður um rússneska útþenslu. Hans hefur áður verið getið á þessum vettvangi og einnig stjórnarmannsins Lisu Murkowski, öldungadeildarþingmanns frá Alaska.

Lisa Murkowski er orðin forseti orkunefndar Öldungadeildarinnar og nú er hennar sérstaklega getið vegna þess að hún ætli að brjóta á bak aftur umhverfisstefnu Obamas forseta með því að þvinga í gegn lagningu svokallaðrar Keystone XL olíuleiðslu.

En Murkowski er ekki sérlega trúuð á að loftslagsbreytingar af mannavöldum séu yfirleitt vandamál – þótt hún sé ein aðalsprautan á bak við Arctic Circle sem einmitt fjallar um heimshluta þar sem áhrif þeirra eru mest áberandi.
Til varnar tjáningarfrelsinu

Ég held að sé alveg rétt sem sums staðar er fullyrt, nefnilega að ofstækismönnum eins og þeim sem frömdu morðin á skrifstofu Charlie Hebdo í París sé skítsama um hvort hæðst sé að spámanninum Múhammeð eða birtar af honum teikningar.

Þeir eru einfaldlega að leita að tilefni til að fremja morð og ódæðisverk, magna upp hatur og sá glundroða.

Fyrst og fremst eru þeir ofbeldisdýrkendur – nihilistar.

En trúin er yfirvarp þeirra. Og hlutir sem við teljum sjálfsagða, í vestrænum samfélögum – eins og skopmyndir – verða þeim átylla til að drepa fólk.

Það versta sem við getum gert andspænis þessu er að ritskoða okkur sjálf, eins og á tíma Jótlandspóststeikninganna. Viðbrögðin eiga þvert á móti að vera þau að ganga fram af stolti og einurð og verja tjáningarfrelsið, einn mikilvægasta arf okkar Vesturlandabúa.

Þess vegna er mikilvægt að þingheimur sameinist fljótt og vel um tillögu Pírata sem kveður á um afnám laga gegn guðlasti. Þetta er 125. grein almennra hegningalaga. Hún hefur alltaf verið vond og óþörf, en sjaldan sem nú.

Í greinargerð með frumvarpinu segir:

„Það er hinsvegar ábyrgðarhluti lýðræðissamfélaga að svara slíkum árásum með þeim skýru skilaboðum að tjáningarfrelsið muni aldrei lúta fyrir manndrápum, ofbeldi eða hótunum. Meðal annars af þeirri ástæðu leggja flutningsmenn frumvarpsins til að Ísland leggi sitt af mörkum við að koma þeim skilaboðum á framfæri með því að gera frumvarp þetta að lögum.“
Stór yfirlýsing um heilbrigðismál

Ekki verður betur séð en að yfirlýsingin sem ráðherrar undirrituðu ásamt fulltrúum lækna í tengslum við gerð nýs kjarasamnings sé býsna merkileg.

Þarna er beinlínis kveðið á um byggingu nýs Landspítala.

Sambærilegt heilbrigðiskerfi og það besta á hinum Norðurlöndunum (í þessu felst viðurkenning á því að svo sé ekki lengur).

Aukið fjármagn til heilbrigðismála.

Aukna „samtvinnun“ Landspítala og heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni.

Launakjör lækna sem eru „samkeppnisfær“ við það sem er á Norðurlöndunum.

Opnun á möguleika á fjölbreyttari rekstrarformum. Þó er tekið fram að þar verði byggt á „jafnræði í greiðslum“. Þýðir þá hugsanlega meiri einkarekstur en ekki einkavæðingu.

Þetta eru stór fyrirheit og það verður ærið að starfa í heilbrigðismálunum eigi þau að ganga eftir. En líklega eru flestir sammála um að átaks sé þörf.
Stafrænt glerþak

Sala á rafbókum virðist hafa rekist upp undir þak í Bretlandi og Bandaríkjunum þar sem sala þeirra hefur verið mest.

Salan á rafbókum hefur margfaldast ár hvert, en nú ber svo við að hún hefur stöðvast.

Bókabúðir hafa verið að loka í stórum stíl á hinu enskumælandi svæði. Menn hafa nánast beðið eftir því að síðustu raunverulegu bókabúðirnar myndu deyja drottni sínum. Amazon og Kindle hafa virst óstöðvandi.

Í frétt í Financial Times segir að sala á bókum hjá keðjunni Waterstone hafi aukist um 5 prósent fyrir jólin, raunar eftir talsverða endurskipulagningu í búðunum. Í Foyles jókst bóksalan um 11 prósent. Um leið er fullyrt að sala á lestölvum sé langt undir væntingum, það hefur gerst bæði austan hafs og vesta.

Ýmis teikn eru um að fólki sé farið að leiðast að kaupa bækur og tónlist á rafrænu formi – svona eftir að mesta nýjabrumið er farið af. Vínýlplötur njóta nú mikilla vinsælda meðal ungs fólks – og hvarvetna er hægt að sjá plötuspilara til sölu, marga mjög skemmtilega hannaða.

Bókaútgefandinn Kristján B. Jónasson talar um „stafrænt glerþak“ á Facebook. Það er vel orðað.
Tilræði við hið opna samfélag

Ég hef stundum lesið teiknimyndaritið Charlie Hebdo. Það hefur þann ágæta eiginleika að það gerir grín að öllu – ekkert er því sérstaklega heilagt.

Nú er starfsmönnum blaðsins refsað grimmilega fyrir það. Tólf liggja í valnum, tugir eru særðir eftir fólskulega morðárás með vélbyssum. Glæpurinn er einfaldlega sá að hafa gert grín og birt eitthvað sem gætu verið myndir af spámanninum Múhammeð.

Þetta eru einhver verstu tíðindi sem maður hefur heyrt lengi – manni er illa brugðið.

Árásinni er stefnt gegn sjálfu tjáningarfrelsinu. Og hún minnir okkur á hversu verðmætt það er. Það var til dæmis óskiljanlegt þegar vel meinandi fólk á Vesturlöndum var fullt skilnings gagnvart þeim sem höfðu í hótunum við skopmyndateiknara Jyllandsposten á sínum tíma. Eðlilegu viðbrögðin þá hefðu í raun verið að þekja öll blöð með myndum af Múhammeð – semsé stórfelld afhelgun.

Hætt er líka við að árásin muni virka eins og olía á elda haturs og óþols sem eru farnir að krauma í Evrópu. Þetta er tilræði við hið opna samfélag. Við færumst eitt fet nær fasisma. Það reynir verulega á lýðræðið í Frakklandi, á tíma þegar forseti lýðveldisins er veikur og óvinsæll og nýfasísk öfl eru í miklum uppgangi. Og það er hætt við að þeir sem þurfa að gjalda þetta einna dýrustu verði séu einmitt múslimar.

Fyrstu viðbrögðin við árásinni í París ættu að vera þau að birta myndir úr Charlie Hebdo út um allt.
Fylkingar sem þola ekki hvor aðra

Stundum finnst manni að Ísland sé að þróast í sömu átt og Bandaríkin, að hér séu tvær fylkingar sem þola ekki hvor aðra, eru ófærar um að eiga siðað samtal, hrópast bara á með ókvæðisorðum. Líklega er langt síðan að pólitíkin hefur verið svo pólaríseruð.

Maður furðaði sig oft á hinu ofboðslega hatri sem margir á hægri vængnum lögðu á Jóhönnu og Steingrím á tíma ríkisstjórnar þeirra. Og eins er það nú með Sigmund Davíð og Bjarna, það er furðulegt að sjá hvernig margt fólk á vinstri væng umhverfist beinlínis við tilhugsunina um þá.

Ríkisstjórn Jóhönnu og Steingríms kom íslensku efnahagslífi aftur á kjöl eftir hrunið. Þetta var að sumu leyti ágæt stjórn. En margt mistókst henni, eins og Icesave, stjórnarskrá, ESB-umsókn og breytingar á kvótakerfi. Hún hefði líka getað gengið lengra í að ráða bót á skuldavanda almennings. Í raun tók hún á fjármagnsöflunum með alltof miklum silkihönskum.

Ríkisstjórn Sigmundar og Bjarna ríkir á tíma þegar hér er sama og engin verðbólga. Hún hefur það markmið að reyna að ná eins miklum peningum og hægt er úr þrotabúum bankanna og nota til almannaþarfa. Það er óvíst hvernig til tekst, en markmiðið er verðugt. Stjórnin fór í mikla skuldaleiðréttingu, eins og lofað hafði verið, ýmislegt er gagnrýnivert við hana, en fyrir margt fólk var hún veruleg kjarabót. Ekkert af þessu ber vott um harða hægristefnu. Vegna þess hvernig er ástatt í efnahagslífinu hefur ríkisstjórnin tækifæri til ýmissa góðra verka, ef áhugi er fyrir hendi.

Veikleikar stjórnarinnar felast hins vegar í nálægðinni við hagsmunaaðila. Fær stórútgerðin allan sinn óskalista uppfylltan? Bíða vildarvinir, tengdir flokkunum, þess að taka yfir bankana? Og er virkilega ætlunin að halda áfram að tuddast á ríkisstofnunum, rétt eins og þær sé einhvers konar óvinur fólksins í landinu?

Svo má spyrja. Stjórnarliðar þurfa að tileinka sér hófsamari málflutning, suma þarf beinlínis að setja út í horn. En þó er ekki víst að það breyti neinu. Við erum að horfa upp á samhverfu þess sem var á tíma síðustu ríkisstjórnarinnar, vinstri stjórnarinnar, þegar talað var um Jóhönnu og Steingrím eins og þau væru algjörlega ömurlegt fólk. Fylkingarnar æpa og hía hvor á aðra, en geta ekki talað saman.
Dilkadráttur

Ef einhverjir eru duglegir við að klína á mann flokksstimplum, þá er það ákveðinn hópur innan Sjálfstæðisflokksins.

Menn mega varla hreyfa sig í fjölmiðlum án þess að sé farið að stimpla þá sem liðsmenn einhverra flokka. Sjálfur hef ég aldeilis fengið minn skammt af því.

Þetta er náttúrlega aðferð til að gera lítið úr fólki – draga úr trúverðugleika þess.

Brynjar Níelsson skrifar til dæmis pistil á Pressuna í dag þar sem hann vill ólmur vita hvar einhverjir ónefndir fjölmiðlamenn standi í pólitík. Þetta er skot út í loftið – Brynjar vonar líklega að það hitti einhvern.

Á sama tíma er uppi mikil umræða á vinstri væng – þar sem dilkadrátturinn er varla minni – um það hvort Eggert Skúlason, nýr ritstjóri DV, sé framsóknarmaður.

Eggert segir að það sé hann ekki. Kannski er það óþarfi hjá honum að vera yfirleitt að svara þessu, enda eru viðbrögðin í samskiptamiðlum heiftarleg.

Almennt er best að leyfa fólki að skilgreina sjálft hvar í flokki það stendur, ef þá einhvers staðar. Blaðamenn sem ég hef kynnst eru upp til hópa pólitísk flökkudýr. En ef Eggert reynist mjög hallur undir Framsóknarflokkinn, þá á það væntalega eftir að koma í ljós á næstunni.

Útgáfa DV hefur verið stöggl í langan tíma. Það er í raun mesta furða að enn skuli lifa blað undir þessu nafni. En ef farið verður að breyta því í þröngt flokksblað, verða lífdagarnir varla langir.
Eggert

Mér hefur alltaf þótt Eggert Þór Bernharðsson afskaplega merkilegur maður.

Við erum á svipuðu reki, hann var ári eldri en ég, ég man eftir honum frá því ég var strákur þótt við byggjum ekki í sama hverfi. Hann var úr Austurbænum, ég úr Vesturbænum, en borgin var minni þá.

Hann fór í sagnfræði í Háskólanum og allt einu hljóp mikill kraftur í starf stúdentanna þar. Þeir gáfu út flott tímarit sem nefndist Sagnir, ég las það upp til agna.

Svo fór Eggert að helga sig Reykjavíkursögu. Hann skrifaði tvö frábær bindi í hinum mikla bókaflokki, Saga Reykjavíkur, um borgina frá 1940-1990. Þar lagði hann að vissu leyti grundvöll að rannsóknum á síðari tíma sögu borgarinnar – sem hann svo nýtti sér í seinni verkum sínum.

Þar er fyrst að telja Undir bárujárnsboga, bók sem lauk upp augum manns um braggatímann í sögu borgarinnar, frábærlega myndskreytt eins og önnur verk Eggerts. Hann lagði mikið upp úr því að safna góðum myndum, skoðaði þær í hundraða þúsunda tali.

Í sama anda er bókin eftir hann sem kom út fyrir jól, Sveitin í sálinni. Bók sem er hægt að fletta aftur og aftur og skoða. Geymir nýrri sögu sem flestir eru þó búnir að gleyma.

Eggert sagði mér fyrir jól að hann væri byrjaður að vinna að þriðja bindinu. Það átti að vera með sama sniði og fjalla um heim barna eftirstríðsáranna, svokallaðrar baby boom-kynslóðar. Ég er þegar farinn að sakna þess að sú bók komi ekki út.

Eggert vann svo einstakt starf við Háskólann þar sem hann var maðurinn á bak við kennslu í menningarmiðlun sem hefur haft mikil áhrif. Þar var snertiflötur milli okkar, ég hef gert sjónvarpsþætti sem tengjast sögu og menningu. Það er líka svo skrítið að um daginn var ég að leita að þætti sem ég gerði fyrir sjónvarp árið 1989 og fjallaði um sjoppumenningu.

Þátturinn fannst hvergi, en kom svo í leitirnar í spólu hjá Eggerti, hann hafði tekið hann upp og geymt.

Eggert var líka maðurinn hennar Þórunnar vinkonu minnar. Hann hefur verið hennar stoð og stytta, veit ég. Einstakt andrúmsloft hefur ríkt á fræði- og rithöfundaheimili þeirra. Þórunni sendi ég mínar dýpstu samúðarkveðjur.
Ójöfnuður og lýðræði á tuttugustu og fyrstu öld

Nóbelsverðlaunahafann Joseph Stiglitz greinir á við franska hagfræðinginn Thomas Piketty um ójöfnuðinn sem hrjáir hinn kapítalíska heim. Pitketty heldur því fram í frægri bók sinni, Auðmagnið á tuttugustu og fyrstu öld, að vaxandi ójöfnuður sé líkt og byggður inn í kerfið, en því er Stiglitz ekki sammála.

Stiglitz heldur því fram að það sem höfum séð síðustu ár, staðnandi laun og vaxandi ójöfnuður, sé gervikapítalismi, ersatz er orðið sem hann notar, komið úr þýsku.

Regluverkið hafi verið beygt þannig að það þjóni ríkasta fólkinu. Að baki því liggi stjórnmálalegar ákvarðanir, allt frá tíma Reagans og Thatcher.

Stiglitz segir að hægt sé að endurheimta hagvöxtinn og almenna velmegun sem einkenndi miðbik síðustu aldar. Stiglitz telur að þetta þurfi ekki að vera flókið, það þurfi að hækka skatta á fjármagnstekjur og skatta á erfðafé. Það þurfi að eyða meira og almennar í menntun, setja hörð lög gegn hringamyndun, takmarka launagreiðslur og bónusa til forstjóra og setja lög um banka sem aftri þeim frá því að liggja eins og sníkjudýr á samfélaginu.

Með þessu fengist meiri jöfnuður og aukið markaðsfrelsi.

Þannig sé spurningin ekki um auðmagnið á tuttugustu og fyrstu öld, svo vitnað sé í titil bókar Pikettys, heldur um lýðræði á tuttugustu og fyrstu öld.
Albanía – ljósárum á undan

Einkarekstur hefur alltaf verið stundaður í heilbrigðisþjónustu á Íslandi og einatt gefist ágætlega. Í þeim tilvikum er hið opinbera greiðandi þjónustunnar þannig að ekki er misskipting hvað varðar aðgang.

En það er afskaplega lítill áhugi fyrir einkavæðingu heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Fullyrða má að þorri þjóðarinnar sé þvert á móti slíku.

Ásdís Halla Bragadóttir rekur fyrirtæki sem starfar á sviði heilbrigðisþjónustu. Hún hélt ræðu hjá Samtökum atvinnulífsins og fullyrti þar að Albanía væri „ljósárum á undan í samkeppni í heilbrigðisþjónustu“.

Viðskiptablaðið hefur þetta eftir Ásdísi Höllu:

Ásdís sagði að aðeins væri hægt að velja ríkispakkann þegar kæmi að tiltekinni þjónustu á Íslandi. Í Albaníu væri val milli hefðbundna pakkans, silfurpakkans og gullpakkans þegar ákveðið væri hvaða þjónustu foreldrar vildu fá vegna fæðingar.

Hér má bæta því við að á síðasta ári var smábarnadauði 2 af 1000 fæddum börnum á Íslandi en í Albaníu var talan 13 af 1000.
Guðrækilegir Framsóknarmenn

Hér áður fyrr voru gagnvegir milli kirkjunnar og Sjálfstæðisflokksins. Hann var flokkur kirkjunnar.

Það þótti nánast ókristilegt að kjósa ekki Sjálfstæðisflokkinn.

Á því kristna heimili sem ég kynntist byrjaði Sjálfstæðisflokkurinn að hringja snemma á kjördag. Það var smalað á kjörstað meðal kristilegra.

Margt hefur breyst síðan, prestar eru fjölbreytilegri hópur en áður var, sumir eru konur, þetta er ekki sama, nokkuð forpokaða, karlaveldi og var áður.

En nú virðist Framsóknarflokkurinn stefna í að verða flokkur kirkjunnar. Á árum áður var hann það ekkert sérstaklega. Rætur flokksins liggja hjá bókhneigðum og framfarasinnuðum bændum í Þingeyjarsýslu.

Nú eru forystumenn Framsóknar farnir að tala guðrækilega og maður finnur hvernig flokkurinn hallar sér að kirkjunni og kirkjan hallar sér að flokknum á móti.
Væl undan gríni

Hér áður fyrr voru stjórnmálamenn ábyggilega missáttir við áramótaskaupið og þætti af því taginu.

En þeir pössuðu sig yfirleitt á því að kvarta ekki undan þeim – hvað þá væla.

Það þótti hallærislegt. Og þykir líklega ekki.

Og fara í þokkabót að fjasa um að þetta kosti nú svo og svo mikið og megi ábyggilega spara, ja, það er eitthvað furðu lítilfjörlegt við það.

Stjórnmálamenn verða að kunna að taka gríni og háði, líka þótt það sé nokkuð meinlegt. Í flestum tilvikum er það líka miklu betra fyrir þá en þögnin.
Houellebecq hneykslar með bók um íslam

Franski rithöfundurinn Michel Houellebecq er ólíkindatól. Hann var í viðtali hjá mér í Kiljunni fyrir nokkrum árum, vildi þá helst fara með rauða hárkollu sem hann fann í förðunardeildinni inn í stúdíóið. Hann virkaði frekar timbraður.

Houellebecq hefur margsinnis hneykslað með bókum sínum – og hann er vinsælt umfjöllunarefni fjölmiðla í Frakklandi.

Nú er að koma út eftir hann bókin Soumission eða Undirgefnin.

Bókin gerist 2022. Það ríkir óöld í Frakklandi, en um hana ríkir þögn í fjölmiðlum. Það er komið að kosningum, og nú gerist það að frambjóðandi nýs múslimaflokks, Mohammed Ben Abbes, vinnur stórsigur á Marine Le Pen. Áður hafa reyndar kosningar verið ógiltar vegna víðtækra kosningasvika. Abbes sigrar með stuðningi bæði hægri og vinstri manna.

Daginn eftir hætta konur almennt að klæðast vestrænum fötum. Þær fá styrki frá ríkinu til að hætta að vinna. Glæpum linnir í hættulegum hverfum. Háskólar verða íslamskir, og prófessorar sem streitast á móti því eru sendir á eftirlaun.

Bókin er þegar farin að valda hneyksli í Frakklandi og menn spyrja hvað vaki fyrir Houellebecq? Er hann að ögra, að stríða, eða er þetta einhvers konar þjóðfélagsádeila?

Hér í Paris Review má lesa nýtt viðtal við Houellebecq þar sem hann ræðir um bókina.
Ekki sérlega hættulegur heimur

Víða má lesa um þessi áramót að heimurinn sé á leið til heljar, það er til dæmis vitnað í Martin Dempsey, formann herráðs Bandaríkjanna, sem sagði fyrir þingnefnd á árinu að heimurinn sé hættulegri staður en nokkru sinni fyrr.

En það er ekki raunin, ef marka má grein sem fræðimennirnir Steven Pinker og Andrew Mack skrifa í vefritið Slate. Heimurinn hefur aldrei verið friðsamlegri, segja þeir.

Heimurinn sé ekki að falla saman þrátt fyrir ISIS, Gaza, Donetsk, Krímskaga, ebólu og hættulegar löggur.

Þeir vara við því að fólk myndi sér skoðun á ástandi heimsmála út frá daglegum fréttum – þær eru settar fram þannig vekur ótta. Ef marka má fréttir er heimurinn alltaf að farast.

Pinker og Mack vísa í tölfræði. Hún sýnir að glæpatíðni er mun lægri í heiminum en áður. Ofbeldi gegn konum hefur minnkað mikið og réttindi kvenna hafa aukist. Hið sama er að segja um ofbeldi gegn börnum.

Það eru fleiri lýðræðisríki í heiminum en áður og færri einræðisríki. Þrátt fyrir framgöngu ISIS eru fjöldamorð mun fágætari en lengstum á tuttugustu öldinni. Mun færra fólk týnir lífi í stríðsátökum. Stríðsátökin eru mjög staðbundin og ekki sérstök hætta á að þau breiðist út, enda eru alþjóðastofnanir sterkari en á fyrri hluta tuttugustu aldar.

Þetta eru semsagt ekki sérlega hættulegir tímar, þvert á móti. Fleiri Bandaríkjamenn deyja til dæmis árlega vegna býflugnastunga en vegna hryðjuverka.

Eitt af línuritunum sem Pinker og Mack birta, fjöldi látinna í stríði frá 1945.
Ríkidæmi og fátækt í Kaliforníu

Við fjölskyldan erum stödd í Bandaríkjunum – í Los Angeles. Höfum komið hérna nokkrum sinnum áður.

Þetta er undarlegur staður – mesta bílaborg veraldar sem nær yfir ótrúlegt flæmi.

Hér er einmuna verðurblíða, hitinn fór reyndar niður undir frostmark á gamlárskvöld. Það er mjög óvenjulegt.

Það eru andstæðurnar sem eru aðaleinkenni Bandaríkjanna. Við fórum á tónleika í hinni glæsilegu Disney-höll á gamlárskvöld. Við búum hjá vinum í hinu sterkefnaða strandhverfi Santa Monica. Hér eru frábærir veitingastaðir af öllum sortum, úrval í búðum er einstakt.

En hin hliðin dylst ekki. Um daginn gengum við að næturlagi inn í hið alræmda hverfi Skid Row. Þarna er stærsta samansafn heimilislauss fólks í Bandaríkjunum. Það er eins og að vera á stað þar sem skuggaverur svífa um – maður er kominn inn í myrkan og óttalegan heim. Það er jafnvel sagt að geðsjúkrahús láti fátæka sjúklinga út á Skid Row.

Skid Row er í gama miðbænum í Los Angeles. Hann hefur lengi verið niðurníddur. Nú eru hins viðhorf að breytast hjá ungu fólki. Það leitar inn í miðbæina og í miðborg Los Angeles er víða hafin endurreisn. Gamlar og glæsilegar byggingar og leikhús eru að ganga í endurnýjun. Það er sagt að hipsterarnir séu að taka yfir Downtown. Þetta er gleðilegt – en Skid Row er enn á sínum stað, spölkorn frá.

Þetta minnir okkur á hinn skelfilega ójöfnuð sem er stærsta mál samtímans.