arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ójöfnuður heldur aftur af hagvexti

OECD, Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, birtir í dag merkilega skýrslu. Þar er sýnt fram á að ójöfnuður hafi mjög neikvæð áhrif á hagvöxt.

Í skýrslunni er lagt til að skattar á ríkt fólk verði hækkaðir og að gripið verði til ráðstafana til að rétta hlut þeirra sem lakari hafa kjörin.

OECD birtir sláandi tölur um aukinn ójöfnuð sem hefur stóraukist síðan 1980. Ein afleiðingin er minni hagvöxtur. Til dæmis er staðhæft að breska hagkerfið væri mun stærra ef bilið milli ríkra og fátækra hefði ekki aukist svona mikið – svipuð dæmi eru tekin um fleiri hagkerfi.

Brauðmolahagfræði er algjörlega hafnað í skýrslunni, þeirri hugmynd sem varð ríkjandi á tíma Thatchers og Reagans að með því að létta álögum af ríku fólki myndi auður seytla í neðri lög samfélagsins. Það hefur reynst vera mesta vitleysa.
Einkennileg og úrelt samræmd próf

Kemur í ljós að hafa verið gerð alls konar mistök í samræmdum prófum. Spurningar voru vitlausar, eitt samræmda prófið var svo þungt að nemendur höfðu á tilfinninguna að væri verið að brjóta sig niður.

Samræmd próf eru tekin í fjórða bekk, sjöunda bekk og tíunda bekk.

Sonur minn sem er í sjöunda bekk hefur tvívegis tekið þessi próf. Síðast var það í september, í upphafi skólaárs. Þegar strákurinn var í fjórða bekk voru sumir nemendur í skólanum teknir til hliðar og látir baka kökur.

Við höfum upplifað algjört tilgangsleysi samræmdu prófanna. Börnin hafa ekkert nema ama að þeim. Einkunnirnar komu núna í nóvember og við nenntum varla að kíkja á þær.

Því það er alveg ljóst að þessi próf eru ekki fyrir börnin, ef svo væri hefðu menn ekki þennan hátt á, heldur fyrir byrókrata til að geta reiknað í kúrfur.

Þetta er kerfi sem hlýtur að mega endurskoða. Og nú tek ég fram að drengurinn er í skóla þar sem er heilmikið af prófum. Þau eru hins vegar í takt við skólaárið og námsframvinduna.
Lækkandi olíuverð, ástæður þess og afleiðingar

Í nýjasta hefti Economist er í forsíðugrein fjallað um hvernig olíuiðnaðurinn hefur á stuttum tíma tekið stórfelldum breytingum.

Ekki aðeins hefur olíuverð snarlækkað, úr 115 dollurum á tunnuna í 75 dollara síðan í sumar, heldur er virðast litlar horfur á að verðið hækki aftur í bráð.

Þetta hefur afar slæm áhrif á ríki sem eru ofurháð olíuframleiðslu eins og Rússland, Venesúela og Nígería. Annars staðar geta áhrifin verið góð, að minnsta kosti efnhagslega. Lækkað olíuverð þýðir minni kostnað fyrir einstaklinga, heimili og fyrirtæki. Þessum peningum er eytt, en ekki troðið inn í olíusjóði. Verðbólga lækkar og þar með vextir. Seðlabankar heimsins verða kannski örlátari á fé. Þetta getur ekki síst haft þýðingu á svæðum þar sem mikið er flutt inn af olíu, eins og á Evrusvæðinu, í Japan, Indlandi og Tyrklandi.

Í heild sinni hefur þetta jákvæðar afleiðingar, segir Economist.

Skýringin á þessu er annars vegar minni spurn eftir olíu en vænst var, en ekki síður nýjar framleiðsluaðferðir í oíuiðnaði. Nú flæðir olía í Norður-Dakóta og Texas þar sem hún er unnin með því að bora grunnt – eins og gert er eftir jarðgasi. Á ensku nefnist þetta shale.

Þessi aðferð tíðkast aðallega Bandaríkjunum, en hana er hægt að nota miklu víðar í heiminum, frá Kína til Tékklands, eins og Economist orðar það.

Hún hefur í för með sér miklum meiri hreyfanleika í olíuvinnslu, það er hægt að bora ótal holur, allt eftir eftirspurn, í misjafnlega stórum stíl, tæknin er ekki dýr. Sérstaklega ekki sé miðað við hinn ógurlega kostnað sem felst í því að vinna olíu úti á hafi eða upp undir Norðurskautinu. Í núverandi ástandi svarar slík vinnsla ekki kostnaði.

Economist nefnir að fátt geti snúið þessari þróun við nema kannski algjört hrun þjófræðis Pútíns í Rússlandi eða stórstyrjöld í Miðausturlöndum. Menn hafa líka spurt hvort Saudi-Arabar sjái sér ekki hag í að reyna að hækka olíuverðið? En svo virðist ekki vera. Olíukreppan 1973 leiddi til gríðarlegra fjárfestinga sem aftur hafði þau áhrif að framleiðslan stórjókst og verðið lækkaði. Saudar geta framleitt ódýra olíu, og segir Economist, að stefna þeirra sé frekar sú að láta verðið falla með þeim afleiðingum að þeir sem dæla upp olíu með miklum tilkostnaði gefist upp.
Móderníska Reykjavík

Hér er dásamlega falleg ljósmynd frá því í kringum 1970. Þarna höfum við módernisma þess tíma eins og hann er tærastur.

Í bakgrunni er alþjóðahótelið Hótel Saga – mjög glæsilegt.

Í forgrunni er bensínstöð Shell á Birkimel, glerhýsi í nútímalegum stíl. Afgreiðslumaðurinn er í einkennisbúningi.

Á þessum tíma var Hagatorg sérlega flott, með Hótel Sögu, Háskólabíói , Neskirkju og Melaskóla í kring – síðan hafa þar verið byggð ljótari hús og viðbygging Hótel Sögu er misheppnuð.

Takið eftir leigubílnum fremst á myndinni. Leigubílar á þessum árum voru merktir með bókstafnum L á skilti við hliðina á númeraplötunni.
Þjóðviljinn 1961

Þetta er árið 1961. Stefnuskrá Kommúnistaflokks Sovétríkjanna er slegið upp með miklum fögnuði á forsíðu Þjóðviljans. Segir að grundvöllur verði nú lagður að hinu „kommúníska skipulagi“ og blasi við þjóðum Sovétrikjanna „björt framtíð velmegunar og stöðugra framfara“.

Fáum dögum síðar var hafist handa við að reisa Berlínarmúrinn, múr mannfyrirlitningarinnar eins og hann hefur verið kallaður. Manni hefur helst skilist á umræðu undanfarna daga að á þessum tíma hafi íslenskir kommúnistar alveg verið búnir að gleyma draumum sínum um „Sovét-Ísland“ og Sovéttrúboðið hafi heyrt sögunni til. Því fer fjarri, eins og hér má sjá.
Múslimaógnin

Hér er hræðilegt myndband og má þar glöggt sjá hvílík hætta stafar af múslimum í Danmörku og Norðurlöndunum. Það fer um mann hrollur.
Launahækkanir eru skynsamlegar

Hagfræðingurinn Ólafur Margeirsson bloggar hér á Eyjuna. Hann hugsar skemmtilega öðruvísi en flestir hagfræðingar og á auðvelt með að skýra út hluti sem kunna að virðast flóknir.

Ólafur skrifar grein í dag um samband launa, verðbólgu og velmegunar. Hann nefnir verðbólguna sem geisaði á seinni helmingi 20. aldar og stafaði af víxlverkun hækkandi launa og verðhækkana. Síðan þá hafa foringjar í verkalýðshreyfingunni lært að halda aftur af kröfum um nafnhækkanir launa. „Þjóðarsáttin“ 1989 er skýrasta dæmið um það hér á Íslandi – en þróunin er alþjóðleg.

En svo fór annað að gerast. Stjórnendur fyrirtækja fengu miklu meira en hinir.

Frá 8. áratugnum hefur hins vegar almenn þróun verið svo að þótt verkalýðsfélög hafi samþykkt að halda aftur af kröfum sínum varðandi launahækkanir hefur toppurinn á ísjakanum – stjórnendur fyrirtækja – fengið góða launahækkun á sama tíma, langt umfram það sem aðrir hafa fengið. Þessar launahækkanir hafa e.t.v. ekki verið í formi reglulegra útborgaðra launa heldur bónusa og viðlíka. Þetta hefur leitt til þess að hlutfallið milli launa stjórnenda og almenns vinnufólks hefur hækkað mjög og er víða langt umfram það sem fólki „finnst“ að það ætti að vera. Þetta ósamræmi, þessi ójöfnuður, leiðir til samfélagslegs ófriðar.

Það hefur orðið framleiðniaukning, en þeir sem eru á toppnum hafa notið hennar langt umfram aðra. Háværar kröfur eru um að leiðrétta þessa þróun, en fyrirstaðan er mikil. En það myndi ekki bara leiða til meiri ánægju í samfélaginu, heldur líka aukinnar eftirspurnar og aukins hagvaxtar.

Almennar launahækkanir geta semsagt verið skynsamleg efnahagsleg aðgerð. Mikill ójöfnuður er vondur fyrir þjóðarhag.

Út frá efnahagslegu tilliti yrði það líka jákvætt ef þessari þróun yrði snúið við. Ekki aðeins yrði stuðlað að samfélagslegum friði, sem einn og sér getur ýtt undir væntingar og þar með fjárfestingar, heldur yrði kaupmáttur almennra launa hærri. Slíkt leiðir til aukinnar eftirspurnar sem aftur keyrir hagkerfið áfram. Og það eru til ótal rannsóknir þess efnis að launadrifinn hagvöxtur sé betri og heilbrigðari en t.d. lánadrifinn hagvöxtur eða hagnaðar-drifinn hagvöxtur (þ.e. hagnaður fyrirtækja, sem augljóslega verður lægri eftir því sem vöxtur launa er hærri: fyrir inngang, sjá t.d. Hein, 2012.). Þá hefur ennig verið mikið rannsakað hver áhrif ójafnaðar eru á hagvöxt og almenna hagsæld (sjá t.d. Palley, 2012, og Keen, 2012, einnig IMF og OECD). Og í örskömmu máli: minni ójöfnuður og meiri hagvöxtur fara hönd í hönd – og nú má rífast um hvort komi á undan.

Þessi grein Ólafs er afskaplega tímabær nú þegar er að koma í ljós að hagvöxtur á árinu er miklu minni en spáð hafði verið og sömuleiðis einkaneyslan – en hagnaður sumra fyrirtækja nánast stjarnfræðilegur.
Tveir dómar um Styrmi

Tveir ungir vinstri menn skrifa ritdóma um bók Styrmis Gunnarssonar. Þeir eru um margt athyglisverðir – og vissulega er rétt að eftirlitsstarfsemi og Eyjólfs Konráðs Jónssonar tengdist valdakerfi Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma.

En það voru auðvitað fleiri sem töldu að lýðræðinu stafaði hætta af kommúnistum – jafnaðarmenn alls staðar á Norðurlöndunum voru þeirrar skoðunar og hegðuðu sér í samræmi við það, voru meðal stofnenda Nató og störfuðu náið með Bandaríkjunum og ríkjum Vestur-Evrópu.

Þá leið völdu Íslendingar líka.

Það er líkt og þessir ungu menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að í raun hafi kommúnistar barasta ekki verið neitt hættulegir – það er nánast eins og útgangspunkturinn. Jú, maður les í grein Hauks Más Helgasonar að Sósíalistafélagið hafi mótmælt þegar Rússland réðst inn í Tékkóslóvakíu 1968!

Þá var Kalda stríðið búið að standa í næstum aldarfjórðung.

Í grein Hauks er talað um ofsóknir „á hendur félagshyggjufólki“ – og að þar hafi ráðið stéttarhagsmunir. En félagshyggjufólk var í Alþýðuflokknum, Framsóknarflokknum og í Alþýðubandalaginu eftir að það var stofnað. Kjör alþýðu stórbötnuðu á þessum tíma, sagt er að á Vesturlöndum hafi aldrei verið meiri jöfnuður en einmitt á tíma Kalda stríðins. Hugmyndir um félagslegt réttlæti áttu mjög upp á pallborðið eftir heimsstyrjöldina. Það er eftir að Kalda stríðinu lauk að var tekin skörp beygja í átt til hatrammrar einstaklingshyggju.

Vestrænum lýðræðisþjóðum þessa tíma stafaði ekki ógn af félagshyggju – hún var þvert á móti mjög útbreidd – heldur kommúnisma sem sótti fyrirmyndir sínar, fé, stuðning og hugmyndafræði til Sovétríkjanna og annarra alræðisríkja.

Haukur segir að kannski höfum við á þessum tíma í „ógeðslegu landi“ sem –

…tók afdráttarlausa afstöðu með samfélagsgerð eiginhagsmunanna gegn kommúnistum.

Getur verið að þarna sé á ferðinni skortur á söguþekkingu? Eða er þetta viðhorf að verða almennt meðal þeirra sem eru yst á vinstri vængnum, nú þegar 25 ár eru liðin frá falli Berlínarmúrsins? Er gleymskan svona mikil?

Hinn höfundurinn, Atli Þór Fanndal, setur fram þá kenningu að Styrmir og Morgunblaðið og Sjálfstæðisflokkurinn hafi rústað lífi fjölda fólks.

Það held ég sé frekar hæpið. Það má vera að innan flokksins hafi verið einhverjar tilhneigingar til að stunda McCarthyisma. En býsna margir þurftu líka að gjalda þess að vera í ónáð hjá kommúnistum og vera úthrópaðir í Þjóðviljanum eða í Austragreinum.

Kommúnistar á Íslandi höfðu býsna gott kerfi þar sem þeir hugsuðu um sitt fólk. Í menningarlífinu voru þeir mjög valdamiklir. Og þeir nutu þess að helstu menningarpáfar Íslands voru hliðhollir þeim.

Það var meira að segja svo að Matthías Johannessen, Moggaritstjóri og mesta vonarstjarna hægri manna í menningunni, fór og gerði viðtalsbækur við Þórberg Þórðarsson og Halldór Laxness í Kalda stríðinu.

Ástandið var fremur þannig að þeir urðu útundan sem áttu engan flokk. Þannig hefur það löngum verið á Íslandi.
Minni einkaneysla og minni hagvöxtur en spáð var

Samkvæmt tölum frá Hagstofunni er hagvöxtur á Íslandi miklu minni en spáð hefur verið. Fyrstu níu mánuði ársins er hann ekki nema 0,5 prósent.

Þjóðfélagsumræðan undanfarna mánuði hefur miðað við að hér sé góður hagvöxtur, en sé þetta rétt er annað uppi á teningnum. Spárnar höfðu gert ráð fyrir að hagvöxturinn yrði á bilinu 2,7 til 3,1 prósent.

Þarna virðist ekki síst hafa áhrif að vöxtur í einkaneyslu er minni en gert var ráð fyrir. Það má spyrja hvort laun í landinu séu ekki svo lág að litlar líkur séu til að einkaneyslan vaxi að ráði? Víðast á Vesturlöndum er líka stöðnun í einkaneyslunni og hagvöxtur lítill sem enginn.

Við Íslendingar höfum gengið í gegnum skeið lánadrifinnar einkaneyslu með tilheyrandi hagvexti, en það er tæplega að gerast núna – ekki einu sinni þótt húsnæðisskuldir landsmanna hafi verið færðar niður.

Kannski tekur einkaneyslan kipp þegar líður að jólum. En það er þó frekar ólíklegt. Fæstir upplifa árferðið þannig að ástæða sé til að fara á eyðslufyllerí um jólin.

Hér má benda á merkilegt blogg sem Stefán Ólafsson birtist í fyrra hér á Eyjunni þar sem er sýnt að tímakaup á Íslandi er óeðlilega lágt miðað við ríkidæmi þjóðarinnar, þ.e. landsframleiðsluna.

Eins og Stefán sagði þá:

Kauphækkun eykur einkaneysluna sem skapar fyrirtækjunum meiri sölufæri, fleiri störf verða þá til og skatttekjur hins opinbera hækka, sem gerir aftur mögulega hækkun lífeyris og launa opinberra starfsmanna, í sama takti.
Vesturfarar á DVD

Eins og kemur fram í þessari myndstiklu eru sjónvarpsþættirnir Vesturfarar komnir út á DVD í vandaðri útgáfu – með enskum texta.

Með fylgir ítarefni, þáttaröð sem Ólafur Ragnarsson gerði 1976 og myndin Ísland á sléttum Kanada frá 1941.

Þættirnir eru gefnir út í tveimur útgáfum – önnur fyrir Ísland og Evrópu, en hin fyrir Bandaríkin og Kanada.
Borgað af Icesave – verðtryggt aftur vinsælt

Landsbankanum hefur verið leyft að greiða út forgangskröfur upp á 400 milljarða króna í gjaldeyri. Það getur ekki annað þýtt en að gjaldþrotaleiðin, sem sumir hafa talað fyrir varðandi bankana föllnu sé úti. Það hefði verið í litlu samræmi við neyðarlögin frá 2008 ef þessar kröfur hefðu ekki verið greiddar. Nýlegur hæstaréttardómur gerir líka út um þá hugmynd að greiða erlendum kröfuhöfum í krónum.

Og jú. þetta eru Icesave-peningar, og þá hlakkar í mörgum, en því má ekki gleyma að með þjóðaratkvæðagreiðslum var búið svo um hnútana að íslenska ríkið varð ekki ábyrgt. Það var mikilvægt.

Það verður merkilegt að sjá hvaða skref verða tilkynnt í átt til afnáms haft eftir helgina. Verða það hænufet eða stökk? Menn vilja ekki gera neitt sem ógnar stöðugleikanum sem þó ríkir inan haftana.

Við sláumst til Íslendingar. Fyrir stuttu var ekki til verra skammaryrði en „verðtrygging“. En nú erðbólgan mjög lítil. Lántakendur keppast við að taka verðtryggð lán, eins og enginn sé morgundagurinn.

Þá er spurning hvort aftur verði kvarta undan „forsendubresti“ ef verðbólgan fer í gang. Sem hún hlýtur að gera, ef eitthvað er að marka lærdóm íslenskrar hagsögu.
Litlar álögur á hótelgistingu

Á vefnum Túristi.is birtast merkilegar upplýsingar um gistináttagjald á hótelum í erlendum borgum – til dæmis í borgum sem Icelandair flýgur til. Við höfum semsagt mörg lent í því að borga þetta gjald þegar við förum til útlanda.

Þarna eru borgir eins og Amsterdam, Barcelona, Berlín, New York, París, Seattle og Toronto.

Gjaldið er misjafnlega hátt, en það bætist við virðisaukaskatt á gistingu sem víða er hærri en hér á Íslandi. Hérna er hann aðeins 7 prósent, en sums staðar 10-15 prósent.

Samkvæmt þessu eru álögur á hótelgistingu mjög lágar á Íslandi – á tíma þegar manni virðist að hætta sé á að hér verði byggð alltof mörg hótel.

Á Túristi.is má finna mun nákvæmari upplýsingar, meðal annars sundurliðað gistináttagjald og virðisaukaskatt í ýmsum borgum.
Ráðherraembætti eru ekki svona merkileg

Ólöf Nordal er mæt kona. Valið á henni í ráðherraembætti er samt ekki styrkleikamerki fyrir Sjálfstæðisflokkinn, heldur þvert á móti.

Það þurfti að fara Fjallabaksleið til að koma í veg fyrir að Ragnheiður Ríkharðsdóttir yrði ráðherra. Varla finnst nein skýring á því önnur en að Ragnheiður hefur verið höll undir aðild að Evrópusambandinu.

Annars er nauðsynlegt að minna á að ráðherrar eru þjónar almennings – þótt heiti þeirra bendi því miður til annars. Þeir eiga ekki ráðherraembættin, þetta eru ekki tignarstöður og ráðherrar eiga ekki að sitja sekúndu lengur en þeir geta gert gagn.

Ef íslenska lýðveldið virkaði betur væri miklu oftar skipt um ráðherra en raunin er:

Ólafur Arnarson á annars kollgátuna þegar hann skrifar.

Það er hins vegar undarlegt að helgislepjan og leyndin yfir vali á einum ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli þurfa að vera slík að engu líkara er en að allir kardinálar kaþólsku kirkjunnar hafi komið saman í Páfagarði að velja nýjan páfa, sjálfan fulltrúa guðs almáttugs á jarðríki. Með fullri virðingu fyrir öllum hlutaðeigandi er einn íslenskur ráðherrastóll ekki það merkilegur að allt þetta tilstand sé nauðsynlegt. Almennt er Íslendingum nákvæmlega sama hverjir sitja í þessum stólum svo framarlega sem þeir gera eitthvað af viti fyrir fólkið í landinu. Langlundargeði Íslendinga er langt til jafnað.
Vægast sagt umdeildur náttúrupassi

Það verður að segjast eins og er – náttúrupassinn er að fá hrikalega vond viðbrögð.

Ýmislegt kemur til. Fólk les fréttir um að það megi ekki vera á Þingvöllum án þess að borga. Og svo velta menn fyrir sér stjórnsýslunni í kringum þetta.

Verður hún ekki rándýr? Hvað kostar eftirlitið með því að allir hafi borgað – og innheimta sekta þeirra sem láta það undir höfuð leggjast.

Samt er það víða svo að fólki þykir sjálfsagt að greiða fyrir aðgang að náttúrunni. Í Kanada og Bandaríkjunum er rukkað fyrir aðgang að þjóðgörðum. Yfir því er almennt ekki kvartað. En sjálf greiðslan er innt á hendi við innganginn í þjóðgarðana – við þartilgerð hlið.

Svo er kvartað undan því að Íslendingar, þeir sem eigi heima hérna, þurfi að borga rétt eins og útlendingarnir sem koma kannski bara einu sinni? Eru það jafnræðissjónarmið sem liggja þar að baki? En var ekki fyrst og fremst hugmyndin að fá tekjur af stórauknum fjölda erlendra ferðamanna til að standa að bráðnauðsynlegri uppbyggingu og verndun á ferðamannastöðum?

Spyrja má hvers vegna ekki er hægt að gera þetta með öðrum hætti – til dæmis gistináttagjaldi eða ákveðinni upphæð sem leggst á flugmiða? Það virðist vera einfaldari og skilvirkari leið. Maður þekkir gistináttagjald sjálfur af ferðalögum bæði í Evrópu og Bandaríkjunum.

Steingrímur J. segist frekar vilja sitja af sér sekt fangelsi en að borga sjálfviljugur fyrir að horfa á sinn gamla Dettifoss. Það er mikil dramatík. En á samfélagsmiðlum er maður að sjá fjölda ummæla sem eru á sömu bókina lærð:

Þingvellir hafa verið „friðlýstur helgistaður allra Íslendinga“ frá 1930 en ekki lengur.

Og:

Ég mun ALDREI borga aðgang að náttúru Íslands.
Breytingar á ríkisstjórninni?

Menn velta því fyrir sér hvort verði meiri breytingar á ráðherraskipan í dag en að einfaldlega verði settur sjálfstæðismaður í embætti innanríkisráðherra.

Innanríkisráðuneytið er ekki nema hálft núna frá því sem var – dómsmálaráðuneytið var sett í forsætisráðuneytið þegar vandræði Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fóru að ágerast. Það var heldur vandræðalegur gjörningur og varla ætlunin að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fari lengi með dómsmálin.

Innanríkisráðuneytið nú er því að megninu til samgönguráðuneytið gamla – kannski verður sameinað aftur í dag?

Framsóknarflokkurinn á hugsanlega inni ráðherra miðað við fjölda ráðherra í ríkisstjórn. Þeir eru nú fjórir frá Framsókn og fimm frá Sjálfstæðisflokki. Sigurður Ingi Jónsson gegnir embætti umhverfisráðherra meðfram því að vera landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra.

Kannski væri nú heppilegur tímapunktur að skipa sérstakan umhverfisráðherra – ef á annað borð er áhugi á því? Þar virðist vera næst í röðinni Vigdís Hauksdóttir, líka ef á að gæta að kynjahlutföllum. Vangaveltur hafa verið um að Sigmundur Davíð vilji ekki fá hana inn í ríkisstjórn. En þess er að gæta að Vigdís er í feiki áhrifamikilli stöðu. Hún er formaður valdamestu þingnefndarinnar, sjálfrar fjárlaganefndar, og hefur aldeilis látið taka til sín sem slíkur.

Hugsanlegt er að áhrif Vigdísar myndu beinlínis minnka við að setjast í ráðherrastól.
Nauðsyn að hægriflokkar og kratar nái saman gegn öfgum

Það eru mjög skuggaleg tíðindi að ríkisstjórnin í Svíþjóð hafi fallið fyrir tilstuðlan hægriöfgaflokksins Svíþjóðardemókrata.

Nú hefur verið boðað til kosninga 22. mars – þangað til verður í Svíþjóð veik bráðabirgðastjórn.

Hægri og miðflokkar ætla saman í kosningabandalag, eins og áður. Ef þeir komast til valda verður það Svíþjóðardemókrötum að þakka.

Svíþjóðardemókratarnir fengu 12,9 í kosningunum í september síðastliðnum – það er spurning hvort þeir halda því fylgi.

Geri þeir það er líklegt að sama staða komi upp í sænskum stjórnmálum, að hvorki hin hefðbundna hægri eða vinstri blokk sé nógu sterk til að mynda stjórn. Þá er annað hvort að vinna með Svíþjóðardemókrötunum eða að starfa þvert yfir línur í stjórnmálunum.

Það gæti nefnilega farið svo víða í Evrópu að nauðsynlegt sé fyrir hægri og miðflokka að vinna með flokkum jafnaðarmanna til að halda hægriöfgaflokkunum frá völdum – eða minnka áhrif þeirra. Eitt af því sem stuðlaði að því hvað fasismi og nasismi áttu greiða leið að völdum á árunum milli stríða var að þessi stjórnmálaöfl gátu ekki unnið saman gegn öfgunum.

Í þessu sambandi horfir maður til Frakklands en þar á sósíalistaflokkur Hollandes forseta í ógurlegu basli, en Þjóðfylking Marine Le Pen í sókn. Teikn eru á lofti um að Le Pen muni komast í aðra umferð forsetakosninga árið 2017. Þá myndu hefðbundna hægrið og sósíalistar hugsanlega sameinast um frambjóðandann sem verður á móti henni, eins og var þegar Jacques Chirac sigraði Jean Marie Le Pen, föður Marine, í kosningunum 2002.

En gömlu flokkarnir eru þreyttir og staðnaðir, og það á ekki bara við í Frakklandi. Hollande er óvinsælasti forseti í sögu fimmta lýðveldisins franska og nú sækist hinn gerspillti Nicolas Sarkozy eftir því að verða aftur forsetaefni hægrimanna.

Það er svo merkilegt að sjá að Vladimir Pútín hefur verið að dæla peningum í Þjóðfylkinguna. Hún er heldur óhugnanleg samkenndin milli KGB-forsetans og ysta hægrisins í Evrópu.
Tvíhöfði: Reykjavíkurflugvöllur er fallegastur

Það verður að segjast eins og er, hér eru fyrrverandi borgarstjóri, Jón Gnarr, og félagi hans, Sigurjón Kjartansson í essinu sínu.

Þetta er Tvíhöfði í Hlaðvarpi Kjarnans.

Spurt er: Hver er fallegasti staður á Íslandi?

Og svar hlustenda sem hringja inn er á einn veg: Reykjavíkurflugvöllur.
Orð að sönnu, Gyrðir, Ástarmeistarinn, 1864, Simmasjoppa

Í Kiljunni á miðvikudagskvöld fjöllum við um stórvirki Jóns Friðjónssonar prófessors sem nefnist Orð að sönnu. Þetta er stórt yfirlitsrit um íslenska málshætti og orðskviði.

Gyrðir Elíasson er í viðtali í þættinum, en hann sendir frá sér tvær bækur með frumsömdu efni nú fyrir jólin, smásagnasafnið Koparakur og Lugnafiska sem er safn af smáprósum.

Oddný Eir Ævarsdóttir segir frá skáldsögu sinni sem nefnist Ástarmeistarinn.

Við fjöllum líka um sjónvarpsþættina dönsku 1864 sem hafa verið sýndir á Rúv undanfarið. Svo vill til að milli stórrar persónu í þeim þáttum og Jónasar Hallgrímssonar eru merkileg tengsl. Una Margrét Jónsdóttir fræðir okkur um þau.

Í dagskrárliðnum Bækur og staðir er fjallað um hina merku Simmasjoppu sem stóð við Suðurgötu. Hún kemur fyrir í verkum ýmissa höfunda.

Gagnrýnendur þáttarins taka til umfjöllunar Drápu eftir Gerði Kristnýju, Þrír sneru aftur eftir Guðberg Bergsson, Vonarlandið eftir Kristínu Steinsdóttur og Ókyrrð eftir Jón Óttar Ólafsson.

Gyrðir Elíasson er tilnefndur til Íslensku bókmenntaverðlaunanna fyrir Koparakur, en hann er líka tilnefndur til þýðingaverðlauna fyrir þýðingar á ljóðum japanska skáldsins Shuntaro Tanikawa