Hættulegar fullyrðingar hagfræðinga

Guðfinna Kristinsdóttir (dulnefni) sendi mér þetta bréf.

- - -

Sæll Egill

Hér smá texti:

Til er máltæki sem segir: “Sá sem hefur ekki vit á neinu nema efnafræði, hefur ekki vit á henni heldur” … mér hefur alltaf fundist þetta ríma vel hugtakið fagidiot.

Þetta kom mér í hug þegar ég las greinina “Áttatíu daga efnahagsáætlun: Brýnustu verkin” í Mogganum í dag, eftir hagfræðingana Ragnar Árnason og Jón Daníelsson. Margt er reyndar gott og gagnlegt í þessari grein og á erindi til okkar. Við verðum samt að passa okkur á að gleypa ekki allt sem þeir segja. Dæmi, þeir segja: “Samfélagslega skiljanlegt, en efnahagslega skaðlegt”

Ég tek ekki undir öll skilaboð að baka þessarar fullyrðingar. Þeir halda áfram og segja:

“Bankarnir verða að fá að starfa á sjálfstæðari óháðari hátt með hagnað að markmiði og sem fyrst þarf að koma þeim í einkaeigu á nýjan leik.”

Það eru fullyrðingar hagfræðinga af þessu tagi sem eru svo hættulegar. Þeir slá föstum einhverjum forsendum sem alls ekki er sátt um og reikna svo út frá því.

Þetta er fullyrðing sem ekki má gleypa athugasemdalaust. Hér er bara horft á einn mælikvarða, þ.e. arðsemina og hagfræðilega mælistiku. Þetta er ekki bara hagfræðilegt verkefni. Brýnast verkefnið er fólkið í landinu, þjóðin. Hér eru dæmi um BRÝN LYKILMÁLEFNI sem ekki eru beint efnahagslegs eðlis:

Stjórnskipulags- og stjórnsýsluvandi þar sem grunnstofnanir þjóðfélagsins brugðust. Þá sérstaklega eftirlitsstofnanirnar.

Lagalegur vandi þar sem ekki var farið að settum lögum og reglum . Einnig vantaði mikið upp á lagalegan ramma um að fjármálastarfsemin tæki tillit til sameiginlegra þjóðfélagslegra hagsmuna .

Siðferðis og pólitísk vandamál skipta einnig miklu máli. Hagfræðingarnir geta ekki bara ýtt þessu út af borðinu sem einhverjum truflandi þætti í hagfræðilegum stúdíum. Það þarf að fjalla um þjófélagsmálin í heild sinni, ekki of einangrað við efnahagsleg atriði.

Lýðræðislegur vandi sem ekki má gleyma, en um hann fer fram mikil umræða í þjóðfélaginu í dag. Hér er kallað eftir nýjum lausnum.

Hér er ég að hnykkja á því sem ég hef áður sagt, að efnahagsmálin eru einungis 20% af vandanum og 80% eru önnur þjóðfélagsleg atriði. Efnahagsvandinn eru afleiðing af því þjóðfélagslega skipulagi sem við búum við. Ætlum við að fóðra óbreytt fjármálakerfi og stjórnsýslu? Ef svo, þá höfum við ekki lært mikið!!

Það verður að vega og meta alla lykilþætti þess vanda sem við erum að takast á við, þar eru efnahagsmálin vissulega fyrirferðamikill þáttur á líðandi stund, en látum ekki “rófuna vagga hundinum”.

Sagt hefur verið um hagfræðinga: “Economists are people that know the prices of every thing, but the value of nothing”

Aðeins meira um hagfræðina sem fræðigrein. Hagfræðin flokkast undir félagsvísindi sem ekki eru óbrigðul. Hér eru nokkrir punktar sem gott gæti verið að hafa í huga þegar maður les boðskap hagfræðinganna:

Grunnvandi hagfræðilegra kenninga byggir á því að fræðigreininni hefur enn ekki tekist að greina hvað er frumorsök og hvað er frumafleiðing. Ef svo væri stæðustu kenningarnar betur tímans tönn.

Margar stefnur hafa verið í hagfræðinni, sem allar byggja á rannsóknum og líkindareikningum, því orsakir og afleiðingar eru ekki þekktar.

Í nokkra áratugi hefur “stofnanahagfræðin” verið að þróast. Þessi grein hagfræðinnar sækir meira efni til almennrar félagsfræði en áður hefur þekkst. Þetta er mjög góð viðbót við hreina stærðfræðilega hagfærði sem oft á tíðum lifir einangruðu lífi og klikkar gjarnan þegar mest á reynir. Það erum við að upplifa núna.

Við skulum hlusta vel á það sem hagfræðingarnir segja, en spyrjum spurninga og veru gagnrýnin. Sagt hefur verið að hagfræðin sé ónákvæm vísindi (e. Inexact science).