arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Silfur gærdagsins

Í Silfri Egils í gær ræddum við um deilurnar milli forseta ASÍ og ríkisstjórnarinnar, rammaáætlun og stjórnarskrármál. Þáttakendur í pallborði voru Andrea Jóhanna Ólafsdóttir, Þórhildur Þorleifsdóttir, Ingimar Karl Helgason og Eyþór Arnalds.

María Heimisdóttir, læknir og framkvæmdastjóri fjármálasviðs LSH, og Helgi Már Halldórsson arkitekt komu í þáttinn og færðu rök fyrir því að rétt sé að reisa Landspítala-Háskólasjúkrahús við Hringbraut. Þau bentu meðal annars á að þjóðin eldist mjög hratt, það verður mikil breyting á næstu tíu árum – þau töluðu um öldrunarvegg í því sambandi.

Sverrir Agnarsson, formaður Félags múslima á Íslandi, þekkir afar vel til í Egyptalandi og sagði álit sitt á stjórnmálahræringunum þar í landi.

Og loks var rætt við Gunnar Þór Bjarnason sagnfræðing um bókina Upp með fánann, en þar er lýst einhverjum harðvítugustu stjórnmálaátökum á Íslandi fyrr og síðar, deilunum um uppkastið svokallað árið 1908. Margir litríkir karakterar voru þar fremst í flokki, menn eins og Hannes Hafstein og Skúli Thoroddsen. Gunnar segir að stjórnmálin nú séu að sumu leyti líkari og þá var en á tíma kalda stríðsins.

Þáttinn má sjá á vef RÚV.
Jóladýrð í Miðbænum

Yfirleitt bregst það ekki að í desember fara fjölmiðlar að flytja fréttir um hversu hræðilega vont veðrið sé utandyra, ekki síst í miðborg Reykjavíkur, og að nánast sé óðs manns æði að vera þar á ferðinni.

Svo er talað um að allt sé fullt út að dyrum í Kringlunni og Smáralind.

Í gær bar þó svo við að veðrið var einstaklega fallegt. Sönn vetrarblíða, milt frost, stilla, bjartur himinn – sérlega ágætt að vera úti ef maður á góða úlpu eða frakka, húfu og vettlinga.

Miðbærinn var líka fullur af fólki – þar voru miklu fleiri en nokkurn tíma myndu rúmast í verslunarmiðstöðvum. Líklega hefur bærinn aldrei verið jafn fagurlega skreyttur og fyrir þessi jól – búðirnar voru opnar fram á kvöld.

Það er spáð sama ágæta veðrinu í dag og næstu daga.

Á þessu gamla jólakorti gengur jólasveinn upp Bankastræti. Viðskiptahættir þar hafa breyst svo sumir eru farnir að kalla götuna Flísstræti. Það er gaman að labba alla leið frá Aðalstræti upp að Hlemmi. Á Ingólfstorgi er jólamarkaður en í stórhýsinu þar sem eitt sinn var Domus og síðar Gallerí 17, hefur opnað glæsilegt vöruhús með íslenskri hönnun.
Kristur dreginn inn í eitt og annað

Varaþingmaður kvartan undan því að Jesús Kristur hafi verið dreginn inn í baráttu fyrir nýrri stjórnarskrá – af presti sem flutti útvarpsmessu. Til að fá þessa niðurstöðu þurfti að safna saman upplýsingar um útvarpsmessur í mörg ár.

En Jesú hefur verið dreginn inn í ýmislegt. Hann varð á sínum tíma partur af valdastrúktúr Rómarveldis – því var síðan fram haldið bæði í Róm og Konstantínópel. Hann var dreginn inn í krossferðir sem sumar voru býsna blóðugar. Líkneskjur af honum voru dregnar út um allan heim á tíma landvinninga Evrópumanna í Afríku og Ameríku. Hann hefur verið notaður til að blessa heri í styrjöldum – blóðbaðið í fyrri heimstyrjöld var til dæmis margblessað í nafni kristindómsins.

Kristur er notaður af hægri mönnum í Bandaríkjunum, í Norður-Evrópu virkar hann eilítið vinstri sinnaðri. Kirkjan í Skandinavíu virkar nokkuð félagslega sinnuð – en í gamla daga var hún rakið íhald. En svo eru til söfnuðir sem hafa aðra sýn – eins og til dæmis predíkarinn sem skrifaði að Kristur væri ekki fylgjandi því að Íslendingar gengju inn í ríki „Evrópusocialisma“.

Svona er Kristur dreginn inn í ýmislegt. Og það er spurning hvort hann hefur nokkuð velþóknun á stjórnarskránni eins og varaþingmaðurinn telur að presturinn hafi sagt?
Bandaríkin og byssueignin

Bandaríkin eru land sem er fullt af mótsögnum.

Það er til dæmis merkilegt að Bandaríkin verja ógurlegum fjárhæðum í varnir gegn hryðjuverkum – öryggiseftirlit ríkisins er beinlínis undirlagt af hryðjuverkaógninni.

Samt deyja afar fáir Bandaríkjamenn eða meiðast af völdum hryðjuverka.

Hins vegar má rekja meira en 32 þúsund dauðsföll á ári til byssueignar eins og kemur fram í töflum sem fylgja þessari grein í The Atlantic.

Það eru meira en tíu sinnum fleiri en fórust í árásinni á Tvíburaturnana.

Og ef við berum þetta saman við Ísland, þá eru Bandaríkjamenn þúsund sinnum fleiri en Íslendingar: Þetta þýðir þá að ef svipað ástandi ríkti á Íslandi væru meira en 30 dauðsföll hér á ári af völdum skotsára.

Í annarri grein í The Atlantic kemur fram að Japanir hafi gert átak í að banna skotvopn. Þar segir að í Japan sé morðtíðnin með skotvopnum svo lág að 2006 hafi aðeins 2 dáið í skotárásum, árið eftir voru það 22 og það var þjóðarhneyksli.

En í Bandaríkjunum hljóta menn að spyrja: Hvernig getur tvítugur strákur, ekki heill á geði, náð sér í byssur til að fremja ódæði eins og í Connecticut í gær?
Jólalegt þorp

Einhvers staðar í norðrinu?

Nei, þessi fallega vetrarmynd er tekin í þorpinu Milia í fjallahéraðinu Epirus í Grikklandi.

Það er eitthvað við myndina sem hlýjar manni að innan, þótt snjór liggi yfir öllu.

Kannski er hún bara svona jólaleg?
Fréttatími í Norður Kóreu

Svona hefðu þeir átt að lesa fréttirnar af íslensku útrásinni árið 2007.
Skuggavarp

Mér finnst afskaplega gaman að horfa á myndir frá arkitektum með tilliti til skuggavarps.

Ég man eftir myndum sem birtust fyrir nokkrum árum af uppbyggingu á Laugavegi 4-6. Samkvæmt skuggunum á þeim var sól hátt á lofti – í hánorðri.

Nú hafa verið birtar myndir af svokölluðum Hljómalindarreit og uppbyggingu þar. Sumir segja að byggingarnar séu svo háar að þar muni lítt sjást til sólar.

En ef tölvumyndir arkitektanna eru skoðar má sjá að svo er ekki – eða hvað?

Það sést ekki betur en að sólin skíni úr austri á húsin við Klapparstíginn, skuggarnir bak við þau eru þó svo stuttir að ætla má að hún sé mjög hátt á lofti á austurhiminum. Gæti hugsanlega gerst á lengsta degi ársins – eða hvað?

Skuggarnir af húsunum við Laugaveginn eru hins vegar aðeins öðruvísi. Þar sýnist manni nefnilega að sólin skíni úr suðri – og að aftur sé hún nokkuð hátt á lofti. Það er ekki óeðlilegt á sumardegi.

Ég ég ætla að taka fram að ég hef ekkert vit á þessu – tel mig ekki vera sérfræðing í skuggum umfram aðra íbúa Reykjavíkur, þessarar borgar þar sem sól er yfirleitt fremur lágt á lofti – og sem þolir ekki mjög háar byggingar vegna þess.
Formannsefnin í Samfylkingu og fylgið sem leitar til Bjartrar framtíðar

Það er athyglisverð niðurstaða úr skoðanakönnun Viðskiptablaðsins að Árni Páll Árnason njóti meira fylgis en Guðbjartur Hannesson meðal kjósenda Samfylkingarinnar.

Guðbjartur virðist vera vinsælli en Árni Páll innan þingflokksins, hann nýtur stuðnings Jóhönnu, og einnig hafa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Oddný Harðardóttir lýst yfir stuðningi við hann.

En Guðbjartur virkar oft hikandi, hann er gegnir líka einu erfiðasta ráðherraembættinu – um þessar mundir er hann stöðugt í fjölmiðlum vegna vandræðamála. Það getur reynst honum mjög erfitt þegar kemur að kosningabaráttunni. Í stað þess að tefla fram einhverri pólitískri sýn, gæti hann þurft að standa í erfiðri umræðu um heilbrigðiskerfið.

Árni Páll er hins vegar frjáls. Honum var vikið úr ríkisstjórn – kannski var það honum til gæfu þegar öllu er á botninn hvolft. Þetta gerir honum kleift að tala frjálslega um stjórnmálaástandið og efnahagsmálin, hann þarf ekki að verja gjörðir ríkisstjórnarinnar fremur en honum sýnist.

Staða Árna er því vænlegri en á horfðist – ég held að flestir hafi talið að Guðbjartur yrði ofan á slíkri skoðanakönnun.

Á sama tíma og þessu vindur fram er verið að ganga frá framboðsmálum Bjartrar framtíðar. Jón Gnarr er að melda sig þar um borð, þó ekki endilega í sæti sem er vænlegt til þingmennsku.

En eins og staðan er virðist Björt framtíð líkleg til að taka einkum fylgi frá Samfylkingunni – maður sér hana varla taka mörg atkvæði frá Sjálfstæðisflokknum. Hún getur líka höfðað til kjósenda sem eru algjörlega óráðnir og hugsanlegt er líka að hún gæti höggvið í fylgi Framsóknar á suðvesturhorninu. Innan raða Bjartrar framtíðar starfar jú hópur Framsóknarmanna sem létu sig hverfa vegna Evrópustefnu gamla flokksins.

Árni Páll gæti hugsanlega breytt einhverju um flótta Samfylkingarkjósenda yfir til Bjartrar framtíðar, en Guðbjartur myndi ekki gera það. Það er eftirtektarvert að Guðbjartur nýtur mun meira fylgis meðal kjósenda VG en Árni Páll, en kemur kannski ekki á óvart.
Allsnægtir og örbirgð í Bandaríkjunum

Sjónvarpið sýndi í gær stórmerkilega og hrollvekjandi mynd um fátækt í Bandaríkjunum.

Myndin sýndi hvernig moldrík yfirstétt tekur til sín stöðugt meira af þjóðartekjum Bandaríkjanna. Hún á stjórnmálin með húð og hári. Það stjórnarfyrirkomulag kallast plútókratí – eða auðræði. Auðstéttin stendur á móti öllum tilraunum til að leggja á hana meiri skatta – og henni finnst hún eiga forréttindi sín skilin.

Á móti þessu býr mikill fjöldi fólks á fátæktarmörkum. Lágstéttarfólk hefur litla möguleika á að komast í skóla sem gætu tryggt því betri atvinnu og betri kjör. Láglaunastörf eru svo illa borguð að fólk sem sinnir þeim þarf að reiða sig á matargjafir í gegnum kerfi matarmiða. Félagslegur hreyfanleiki er þannig mjög lítill í Bandaríkjunum – sem gengur algjörlega í berhögg við það sem átti að felast í ameríska draumnum svokölluðum. Stjórnmálamenn sem lúta boðum auðstéttarinnar vilja helst gera út af við það litla velferðarkerfi sem þó er – í myndinni voru sýnd ansi sérstæð brot úr viðtali við einn helsta gúrú þeirra, Ayn Rand.

Myndina má sjá hér á vef Ríkisútvarpsins – það eru þó einungis notendur á Íslandi sem geta séð hana.
Stjórnarskrárbreytingar og tregðan

Gamla aðferðin við að breyta stjórnarskránni var sú að skipa nefnd þingmanna sem ráðslagaði um hvað væri hægt að gera við þetta plagg.

Yfirleitt fóru þessar endurskoðanir út um þúfur, vegna þess að stjórnmálaflokkarnir gátu ekki komið sér saman um breytingar. Þannig fór fyrir síðustu stjórnarskrárnefnd sem var skipuð 2005 – í kjölfar synjunar Ólafs Ragnars Grímssonar á fjölmiðlalögunum. Þá var vilji til að breyta stjórnarskráinni, en nefndin gat ekki komið sér saman um þær.

Til halds og trausts var svo sérfræðinganefnd – yfirleitt skipuð lögfræðingum. Þó var einn stjórnmálafræðingur í sérfræðinganefndinni 2005, Gunnar Helgi Kristinsson prófessor. Þar var líka Björg Thorarensen prófessor í lögfræði. Þau tvö hafa harðast gagnrýnt stjórnarskrárferlið sem nú stendur yfir; það er greinilegt að gamla aðferðin var þeim meira að skapi.

Stjórnarskrárferlið sem hófst 2009 er nokkuð margþætt. Það byggði á stórum þjóðfundi, síðan kosningu stjórnlagaráðs, internetið var mikið notað og svo var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögurnar.

Það er ýmislegt sem fór miður í þessu ferli. Hæstiréttur dæmdi stjórnlagaráðskosningarnar ógildar – tillögur stjórnlagaráðsins koma seint til Alþingis sem lögum samkvæmt þarf að fjalla um þær, það er óljóst hvað það fól í sér að kjosendur skyldu greiða atkvæði um tillögurnar í heild sinni – og svo aðeins fimm efnisatriði sem voru tekin út úr.

Á móti má benda á það er engin gullin formúla um hvernig skuli búa til stjórnarskrá. Gamla aðferðin þar sem þingmenn eru að ráðslaga um þetta sín á milli er vond. Það er stór spurning hvort þingmenn eigi yfirleitt að semja stjórnarskrár. Sú aðferð að láta þjóðina um málið hefur vakið mikla athygli út fyrir landsteinana, ég hef þurft að svara spurningum fjölda blaðamanna um ferlið – í þessari viku hef ég til dæmis talað við blaðamenn frá Póllandi og Japan. Margir eru að velta fyrir sér hvort þarna gæti verið einhvers konar fyrirmynd um samningu stjórnarskráa.

Að þessu sögðu verð ég að segja að mér sýnist ferlið vera komið langleiðina út í móa. Ég gef því minna en helmingslíkur að stjórnarskráin fari í gegnum þingið. Andstaðan er hreinlega of mikil – að sumu leyti byggir hún á réttmætri gagnrýni en að sumu leyti sýnist manni að hún snúist meira um hagsmunagæslu og tregðulögmál. Sumir af háskólamönnunum sem tala um stjórnarskrána eru orðnir eins og inngrónir í gamla kerfið – þeir virka nánast eins og varðmenn.

Það er líka svolítið merkilegt að þrátt fyrir allt tal um að hlutir þyrftu að breytast hér eftir hrunið, þá virðast breytingarnar ekki ætla að verða sérstaklega miklar þegar upp er staðið. Annað hvort var gamla sýstemið svona gott – eða þá að hagsmunirnir eru svona sterkir, tregðan og íhaldssemin.
Yfirlýsing lattelepjara

Ég er lattelepjandi miðborgarbúi í Reykjavík. Ein helsta nautn mín er kaffibolli sem ég drekk tvisvar á dag, að morgni og eftir hádegið en helst ekki oftar, það er ekki gott fyrir taugakerfið. Ég vil ítalskt kaffi úr þartilgerðri vél – ég sóa ekki kaffiskammtinum mínum í uppáhelling.

Reyndar vil ég ekki hafa mikla mjólk í latteinu mínu – ólíkt því sem tíðkast til dæmis á Starbucks kaffihúsum. Þar eru kaffidrykkir sem minnna helst á mjólkurblandið í sveitinni í gamla daga.

Smá kaffidreitill – og mjólk upp að glasbarmi.

Eða barmi pappamálsins – Starbucks kemur yfirleitt í pappa og það er pappabragð af því.

Í fréttum Stöðvar 2 í kvöld sagði að von væri á Starbucks til Íslands.

Það eru vond tíðindi. Við þurfum voða lítið á Starbucks að halda.

Málið er nefnilega að óvíða er að hægt að fá betra kaffi en á Íslandi – þetta á ekki bara við um Reykjavík, heldur líka nokkra aðra þéttbýlisstaði.

Á Akureyri eru fín kaffihús, líka á Ísafirði og á Kaffi Valný á Egilsstöðum fékk ég fyrirtaks kaffi um daginn. Allt lagað að ítölskum sið.

Hér á höfðuðborgarsvæðinu höfum við Te & kaffi, Kaffitár, Kaffifélagið, Súfistann, Mokka, Kaffismiðjuna, Café Haiti og fleiri staði sem bjóða upp á mjög gott kaffi. Keðjan Te & kaffi gefur Starbucks ekkert eftir – hún er smartari ef eitthvað er. Nýja kaffihús keðjunnar í Aðalstræti er sérlega glæsilegt, maður horfir út í Fógetagarðinn og uppgötvar sjónarhorn í Reykjavík sem maður þekkti eiginlega ekki.

Nei, við þurfum ekki Starbucks. Í Bretlandi er því spáð að viðskipti við Starbucks minnki um fjórðung á næstunni – ástæðan er sú að Starbucks hefur orðið uppvíst að skattaundanskotum sem mikið hefur verið fjallað um í fjölmiðlum. Fjöldi fólks hefur mótmælt utan við Starbucks-kaffihúsin vegna þessa, enda ljóst að þegar fyrirtæki af þessu tagi borga ekki skatt lenda álögurnar á almenningi.

Kaffifélagið á Skólavörðustíg er einn þeirra staða í Reykjavík sem bjóða upp á afar gott kaffi.
Almenningur borgar brúsann

Undanfarið hef ég skrifað nokkrar greinar um skattaundanskot stórfyrirtækja – það er mál sem til dæmis hefur verið mjög umtalað í Bretlandi.

Eyjan birtir í dag grein um skattaundanskot tölvurisans Google.

Jóhannes Björn, sem hefur nokkrum sinnum verið gestur hjá mér í Silfri Egils, skrifar þessi ummæli um greinina:

„Yfir helmingur alls sem er keypt í heiminum hefur gengið í gegnum það sem kallað er „transfer pricing“ þar sem vara og þjónusta ferðast á pappírum í gegnum skattaparadís. Þetta þýðir auðvitað að almenningur (en ekki ofurríkt fólk sem notar sömu aðferðir) situr eftir með óeðlilega hátt hlutfall skatta. Það er hið minnsta mál að loka þessari leið, en fjölþjóðafyrirtæki og aðrir þrýstihópar eru búnir að kaupa nógu marga pólitíkusa til þess að tryggja að ekkert verður gert.“

Það er nefnilega lóðið. Almenningur þarf að bera auknar byrðar vegna þessa framferðis fyrirtækjanna. Og það sem þarf að taka fram – það er engin ástæða til að ætla að þetta sé ekki líka stundað hjá fyrirtækjum sem starfa á Íslandi.
Myndir af upplýsingarmönnunum Eggerti og Skúla

Snilldarmálarinn Þrándur Þórarinsson málar þessa mynd af Eggerti Ólafssyni og Bjarna Pálssyni þegar þeir klifu Heklutind 1750, að því er sagt fyrstir manna. Það þótti mikil dirfska, þarna var sjálft fordyri helvítis. Skálholtsbiskup var andsnúinn tiltækinu – þá eins og löngum var það kirkjunni í hag að halda fólki í fáfræði.

Frændi minn góður, Hrafn Sveinbjarnarson, bendir á að Þrándur nái höndum Eggerts nokkuð vel – jæja, hann er að grínast, því enginn veit hvernig Eggert leit út. Það er ekki til nein mynd af honum – Íslendingar voru algjörlega snauðir af myndlist. Þeir voru hins vegar býsna lagnir í að lýsa fólki með orðum – myndlistarmaðurinn Birgir Andrésson lagði út af því í verkum sínum.

Hér að neðan er eina myndin sem til er af Eggerti. Þarna er hann að drukkna í Breiðafirði. Líkt og sjá má sést ekki í neitt nema hendurnar þar sem hann sekkur í djúpið.

Þetta er myndskreyting úr í riti Ólafs Ólafssonar (Olavius) sem nefnist Drauma diktur um søknud og sorglegan missir þess Havitra, Gøfuga og Goda Manns Herra Eggerts Olafssonar, Vice-Løgmanns sunnan og austan a Islande a samt Hans dygdum pryddar Konu Frur Ingibjargar Gudmunds Dottur.

Það er ekki heldur vitað hvernig Skúli Magnússon, svonefndur faðir Reykjavíkur og samtímamaður Eggerts, leit út. Þó eru ekki liðin nema 218 ár frá andláti hans. Í Evrópu hefði verið til urmull mynda af slíkum merkismanni.

Í Fógetagarðinum stendur stytta af Skúla. Hann er býsna karlmannlegur að líta – og það vekur sérstaka athygli hvað hann er í stórum skóm. Styttan er gerð af Guðmundi Einarssyni frá Miðdal – mér er tjáð að hann hafi skoðað nokkra afkomendur Skúla og síðan ákveðið hvernig karlinn ætti að líta út á myndinni.
Kiljan í kvöld

Í kvöld er á dagskrá næstsíðasta Kiljan fyrir jól.

Í þættinum verður tvöfaldur skammtur af gagnrýni. Það eru sex bækur sem gagnrýnendur þáttarins taka fyrir: Endimörk heimsins eftir Sigurjón Magnússon, Ár kattarins eftir Árna Þórarinsson, Fyrir Lísu eftir Steinunni Sigurðardóttur, Strandir eftir Gerði Kristnýju, Hér liggur skáld eftir Þórarin Eldjárn og Nonni – það er ævisaga Jóns Sveinssonar eftir Gunnar F. Guðmundsson.

Við förum austur á Eyrarbakka í fylgd Eyrúnar Ingadóttur. Hún hefur skrifað sögulega skáldsögu um mikla hörkukonu, Þórdísi Símonardóttur ljósmóður, sem skilaði ótalmörgum börnum í heiminn eh missti sjálf sitt eina barn. Þórdís átti í miklum deilum á sínum tíma, núorðið myndu margir segja að hún hafi átt í höggi við karlaveldi.

Við heimsækjum Ólaf Gunnarsson að Stóru-Klöpp – það er spölkorn frá bænum. Þar býr Ólafur, en hann hefur nýskeð sent frá sér skáldsöguna Málarann.

Á kaffihúsi í miðbænum hittum við svo Sigurbjörgu Þrastardóttur, en ný skáldsaga hennar nefnist Stekk.

Við kynnum bækurnar sem hreppa verðlaun bóksala þetta árið. Bækurnar eru í ýmsum flokkum, en þær eru valdar með atkvæðagreiðslu meðal fólks sem starfar við bóksölu.

Þórdís Símonardóttir (1853-1933) er söguhetja bókar Eyrúnar Ingadóttur sem nefnist Ljósmóðirin. Þórdís var búsett á Eyrarbakka og starfaði meðal annars innan Góðtemplarareglunnar á tíma þegar drykkjuskapur var mikið vandamál
Ríkisstjórn með faxi

David Cameron segir að það megi ekki gerast að Bretland gangi úr Evrópusambandinu. Ef Bretland gangi út en verði áfram aðili að sameiginlega markaðnum, verði staða þess eins og Noregs.

Cameron segir að það sé það sé „ríkisstjórn með faxi“ – Norðmenn taki við lögum frá Evrópusambandinu en hafi ekkert um þau að segja.

Noregur er aðili að Evrópska efnahagssvæðinu – rétt eins og Ísland.
Skattaundanskotin og endurskoðunarrisarnir

Um fátt hefur verið meira rætt á Bretlandi að undanförnu en stórfelld skattaundanskot alþjóðlegra stórfyrirtækja.

Sem betur fer virðist þetta ætla að koma í hausinn á þeim sumum. Það lítur út fyrir að viðskipti kaffihúsakeðjunnar Starbucks þurfi að gjalda fyrir þetta, það hafa verið mótmæli við kaffihús Starbucks og jafnvel er gert ráð fyrir því að salan minnki um allt að fjórðung vegna þessa – á móti hefur sala aukist til muna hjá kaffihúsakeðjunni Costa. Starbucks hefur brugðist við með því að lofa að greiða meira í skatt.

Almenningsálitið getur semsagt virkað í svona málum.

En vandinn ristir náttúrlega mjög djúpt. Þetta eru viðskiptahættir sem eru tíðkaðir víða og þykja nánast sjálfsagðir.

Polly Toynbee skrifar í Guardian og segir að tími sé kominn til að beina sjónum að endurskoðendum sem séu hjartað í skattaundanskotum af þessu tagi. Þar nefnir hún sérstaklega alþjóðlegu endurskoðunarfyrirtækin fjögur: Deloitte, PricewaterhouseCoopers, KPMG og Ernst & Young.

Toynbee vísar ennfremur í umfjöllun Guardian frá því árið 2009. Þar var reynt að útskýra undanskot sem gengu undir nöfnum eins og tvöfaldur Luxemburg og hollensk samloka. Hún nefnir að eitt vandamálið við fréttaflutning af þessu séu að stórfyrirtækin hafi á sínum snærum lögfræðingaher til að lúskra á blaðamönnum sem misstíga sig eitthvað aðeins.

Mótmæli vegna skattaundanskota Starbucks í Bretlandi.
Hreinskilni

„Reglusemi kæmi til greina.“
Dýr bankabjörgun á Íslandi

Sigrún Davíðsdóttir og Þórólfur Matthíasson skrifa um kostnaðinn við að bjarga íslenskum bönkum og fjármálastofnunum á vefinn EconoMonitor.

Þau komast að þeirri niðurstöðu að fráleitt sé að halda því fram að íslenska ríkið hafi ekki dælt peningum í bankakerfið eftir hrun þess – þvert á móti sé umfang björgunarinnar hátt í 25 prósent af þjóðarframleiðslu.

Þetta sé 5 til 7 sinnum meira en í tilviki Bretlands – og hafi útheimt ígildi skatta þjóðarinnar í heilt ár.

Útlendir lánveitendur tekið á sig þyngsta skellinn vegna hruns íslenska bankakerfisins, en þrátt fyrir það sé ekki hægt að nota Ísland sem dæmi um land sem ekki hafi bjargað bönkum – eins og tíðkist oft í umræðu erlendis.
Samfélagið sem Margrét skóp – og thatcherisminn sem frávik

Vernon Bogdanor, prófessor í stjórnsýslufræðum við King's College í London, skrifar ritdóm í New Statesman um tvær bækur sem fjalla um Margaret Thatcher og Íhaldsflokkinn í Bretlandi. Önnur heitir Making Thatcher's Britain og hin The Conservatives Since 1945.

Í fyrrnendu bókinni kemur fram að hugmyndir Thatchers, sem hún tefldi fram gegn sósíalismanum hafi ekki síst verið siðferðislegar. Hún hafi séð í sósíalismanum afl sem stjórnaði hugmyndum og sálarlífi fólks – hennar svar var einstaklingshyggja.

En það var þversögn að sjálf var hún íhaldssöm, gamaldags og púrítönsk. Samfélagið sem hún skildi eftir einkenndist hins vegar af trylltri neyslu. Eins og segir í greininni breyttist England úr á tíma hennar samfélagi smákaupmannsins Alfred Roberts – hins vinnusama og siðprúða föður Margaret – yfir í samfélag braskarans Mark Thatcher, sonar hennar.

Greinarhöfundur efast ekki um að thatcherisminn hafi leitt af sér hrun í bresku efnahagslífi. Hugmyndin var sú að ríkið ætti hvergi að koma nærri viðskiptalífinu, allir myndu græða á því. Hinir ríku verða ríkari – og um leið hinir fátæku. Staðreyndin er hins vegar sú, segir í greininni, að tekjur fátækasta fimmtungs þjóðarinar jukust um 6-13 prósent milli 1979 og 1992 á meðan tekjur ríkasta fimmtungsins jukust um meira en 60 prósent.

Verkamannaflokkurinn tók þessa stefnu í arf – hann hélt í raun áfram thatcherismanum á tíma Tonys Blair. Fræg eru orð Peters Mandelson sem sagði að sér væri sama þótt menn yrðu skuggalega ríkir – svo fremi sem þeir borguðu skattana sína. Það er ekki fyrr en nú, í formannstíð Eds Milibands, að farið er að tala um ójöfnuð sem vandamál. En meira að segja tímaritið Economist er farið að skrifa á þeim nótum.

Samt segir í greininni að tími thatcherismans sé í raun frávik í sögu breska Íhaldsins. Flokkurinn hafi aldrei verið mikið fyrir hugsjónir eða hugmyndafræði, heldur hafi hann yfirleitt gert út á að sér væri betur treystandi fyrir stjórn landsins en öðrum – hann væri hæfari til að stjórna. Það sé hin raunverulega sjálfsmynd hans. Í raun er Sjálfstæðisflokkurinn íslenski ekki ólíkur að þessu leyti – en hann átti líka sitt tímabil undir áhrifum thatcerismans. Nú sé flokkurinn aftur kominn á þessar gamalkunnu slóðir, eins og hann var á tíma Harolds Macmillan. Það er flokkur sem lofar ekki of miklu – en það er spurning hvað hann höfðar til kjósenda á tíma þegar flokkurinn á í erfiðleikum með að leiða Bretland út úr efnahagskreppu.
Jól í gömlu Reykjavík

Þetta er gamla Reykjavík. Fólk stendur í biðröð rétt fyrir jól í porti Ölgerðar Egils Skallagrímssonar sem þá var við Rauðarárstíg. Það er að kaupa jólaöl í lítratali og hefur meðferðis stór ílát og brúsa til að fylla á.

Þetta var fastur liður í jólahaldi margra borgarbúa. Hann lagðist af fyrir löngu – nú kaupir maður jólaölið í stórmörkuðum eins og aðra vöru.

Ég man að Eggert Þór Berharðsson, síðar sagnfræðingur, var einn þeirra sem afgreiddu jólaölið, maður fór inn á lítinn kontór og borgaði, fékk kvittun – fór svo í lítið skot þar sem jólaölinu var dælt úr slöngu beint í brúsana.

Þessi mynd er frá Ljósmyndasafni Reykjavíkur og birtist í dag á vef Víkurinnar, Sjóminjasafns Reykjavíkur.