Skyldulesning fyrir ráðamenn

Þetta bréf um verðtryggðu húsnæðislánin barst mér í gærkvöldi, þetta er mjög tímabær ádrepa og ætti að vera skyldulesning fyrir ráðamenn.

- - -

Hvað á að gera þeim fjölda ungs fólks til aðstoðar sem hefur reynt að stíga varlega til jarðar í peningamálum undanfarin 10 ár meðan það er að ljúka námi og koma sér upp þaki yfir höfuðið og börnin? Fótunum er nú samkvæmt nýjustu fréttum kippt undan þeim á næstu 12 mánuðum.

Tökum dæmi af minni fjölskyldu og okkar vinahópi. Við erum 10 fjölskyldur sem settumst saman um helgina og fórum að reikna. Öll skuldum við nánast eingöngu húsnæðislán í íslenskum krónum hjá Íbúðarlánasjóði eða bankastofnun auk þess að skulda í lánasjóði íslenskra námsmanna. Könnumst ekki við þessa “orðræðu” um að Íslendingar hafi verið að slá lán fyrir lúxus í mörg ár; það er afar takmarkaður hópur og illa gert að halda því að þjóðinni. Við fórum varfærnu leiðina, að við héldum, forðuðumst gengisáhættu enda var vinnutilskipun Seðlabankans að halda verðbólgu við 2,5% (þóttumst samt vita að raunin yrði eitthvað hærri en vorum tilbúin í það).

Við erum öll launþegar, mörg hjá ríkinu eða sveitarfélagi. Keyptum okkur íbúðir frá 27-38 milljónir á síðustu 5 árum, verðtryggð á 4,15-4,65% vöxtum. Heildarupphæð húsnæðislána og LÍN er frá 18-22 miljónir á fjölskyldu. Nú höfum við þegar búið við töluverða verðbólgu, sem dæmi hefur húsnæðislán upp á 19 milljónir tekið fyrir 3 árum hækkað í 21 milljón þrátt fyrir að afborganir hafi verið 3,6 milljónir á þessum tíma.

Samkvæmt nýjustu fréttum af IMF og fleiri lántökum er komið plan sem gengur út á viðsnúning íslensk efnahagslífs. Hvað þýðir það fyrir þessar 10 fjölskyldur? (sem eru auðvitað eins og fjölmargt ungt fólk í dag)

Eignir okkar standa í stað í verði, í besta falli. Á blaðamannafundi IMF í gær kom fram að verðbólga verði komin í 4,5% að ári. Við settum upp spákúrfu fyrir lánin okkar á næstu 12 mánuðum með 4,5% endapunkt og þróun verðbólgu samkvæmt spá ASÍ um 20% verðbólgu á næstu mánuðum. Þetta þýðir að höfuðstóll húsnæðislánanna hækkar það mikið á þessu ári að hann fer fast að (og stundum yfir) eignaverð íbúðanna. Lækkar ekki aftur. Við sem áttum frá 20-45% í eignunum áður. Áhættufælni vinahópurinn stendur nú frammi fyrir því að skulda 90-110% í íbúðunum – sem er staða í fjármálum sem við hefðum aldrei stofnað til sjálf. Þurfum að standa undir afborgunum af 30-38 milljóna króna lánum – upphæðir sem við hefðum aldrei tekið að láni sjálf, stöndum ekki undir afborgunum af þeim. Þessi staða verður til með ógnarhraða – ég endurtek: á næstu 12 mánuðum.

Samkvæmt blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar í gær er ekkert sem gefur okkur von, ekkert sem lætur okkur sjá ljós í myrkrinu. Það á ekki að ganga í ESB, það á ekki skipta um gjaldmiðil, ekkert sem bendir til annars en að á næstu 20 árum geti þetta gerst aftur. Hver vill þá reyna að eignast eitthvað í þessu landi? Ekki við. Við viljum lifa í landi þar sem maður þarf ekki stöðugt að vera að hugsa um stjórnmál og hvaða rugl er þar í gangi. Fá að lifa lífinu með fjölskyldum sínum.

Niðurstaða okkar vinahóps er dapurleg. 5 fjölskyldur ætla að skilja, skrá eign á annan aðilann sem svo hættir að greiða af lánum og verður gjaldþrota. Ekki er möguleiki að selja fasteignir eins og staðan er nú. Hinn getur þá farið að leigja og byrjað aftur á núllinu eftir 10 ára basl við að ná sér eftir námsárin. Flest þeirra huga alvarlega að því að næsta uppbygging verði ekki hér á landi enda hafa þau tengsl við önnur lönd eftir nám. Þrjár fjölskyldur ætla að borga þangað til þær geta ekki meira og sjá hvort bankinn vill ekki náðarsamlegast leigja þeim húsnæðið sem þau einu sinni áttu 40% eignarhlut í. Tvær ætla að reyna selja sitt húsnæði á brunaútsölu strax, áður en höfuðstóllinn fer af stað og byrja á núllinu einu sinni enn. Niðurlæging og sorg lýsir tilfinningum okkar best.

Okkur skilst að hópur á vegum félagsmálaráðuneytis sé að skoða verðtryggðu húsnæðislánin og þá helst að koma til móts við skuldara með auknum vaxtabótum. Hingað til hafa vaxtabætur ekki verið að skila sér til fjölskyldna eins og okkar. Tekjutenging þeirra hefur verið svo mikil að hún hefur sama og engu skilað. Við erum fólk með 3-4 börn og til að standa undir þeim þarf töluvert miklar tekjur sem fara jafnharðan út í mat og nauðsynjar og kannski eitt og eitt áhugamál/tómstundir barnanna. Gerir það að verkum að barnabætur og vaxtabætur eru nafnið eitt, brandari í okkar augum. Vaxtabótaleiðin heldur ekki höfuðstóli lánanna niðri, við munum áfram horfast í augu við að skulda yfir 30 milljónir sem fyrir flesta er of stór biti.

Við höfum skilning á því að þeir sem eiga peningana sem við skuldum (lífeyrissjóðir t.d.) tapa ef verðtrygging verður aftengd, tímabundið eða með öllu, eða fryst við ákveðna prósentu. En eru fjöldagjaldþrot og fólksflótti betri staða?