Hví borgar ferðaþjónustan ekki?

Hugsanlega er frumvarp um náttúrupassa dautt dæmi. Það eru alltaf að koma í ljós fleiri og fleiri annmarkar á þessari hugmynd. Hvers vegna er ferðaþjónustan ekki látin borga eitthvað af þessum kostnaði? Það var meira en 30 prósenta aukning á ferðamannastraumi til landsins í janúar. Bendir til þess að árið í ár sprengi öll met í túrisma.

Sem getur verið gott – en hefur auðvitað sínar neikvæðu hliðar. Það verður einfaldlega að fara að huga betur að skipulagi ferðaþjónustunnar, bæði í þéttbýli og dreifbýli.

Einar Ágúst Sæmundsen er landslagsarkitekt sem hefur starfað við þjóðgarðinn á Þingvöllum. Hann birti mjög tímabæra ádrepu á Facebook-síðu sinni fyrir fáum dögum og birti með myndina sem má sjá hér að neðan:

Ég hélt fyrirlestur hjá Rotary í Rangárvallasýslu í kvöld. Þar voru fyrrverandi þingmenn, héraðshöfðingar og aðrir góðir spakir Rotary félagar sem hlustuðu á mig. Fyrirlesturinn hafði titillinn Þjóðgarðar, ferðaþjónusta og almannaréttur.

Ég rakti mína reynslu af stjórnun þjóðgarða, þróunina á Þingvöllum og hvernig ferðaþjónustu er stjórnað og greiðir fyrir sig í þjóðgörðum á Nýja Sjálandi og í Bandaríkjunum. Ég bar það saman við ástandið hér heima og hvernig í raun ferðaþjónustan lýtur í raun lítilli sem engri stjórn hér heima.

Tengdi það svo við hina furðulegu afbökun á almannarétti sem viðgengst hér heima og enginn vill tala um. Þar sem ferðaþjónustan/atvinnuvegurinn/iðnaðurinn fer um alla staði í opinberri og einkaeigu án þess að greiða nokkur gjöld beint til svæðanna.

Til að gera langa sögu stutta fékk ég ótrúlega góð viðbrögð og hvatningu til að láta þessi rök heyrast áfram og halda þennan fyrirlestur fyrir atvinnuveganefnd. Heyrði ekki nokkurn mann í þessum fróma hópi segja jákvætt orð um frumvarpið. Um síðustu helgi heyrðust aðilar úr röðum landeigenda tala efnislega á sama hátt og ég hef verið að nefna. Það var vel.

Í dag ræddi ég við bandaríska ferðamenn á Hakinu á Þingvöllum. Þeir voru mjög forvitnir um ýmis mál og voru eitthvað að velta fyrir sér salernisgjaldinu. Þegar ég skýrði fyrir þeim að það borgaði enginn neitt fyrir að koma í þjóðgarðinn og síst af öllu ferðaþjónustan klóruðu þeir sér í hausnum. Ég hitti svo seinnipartinn fyrir leiðsögumann sem reykti undir húsvegg og kvartaði undan að það væri hált í Almannagjá og einhver farþegi hennar hefði runnið á hausinn. Ég horfði á hana stundarkorn og langaði að nefna við hana að það væri nú kannski sanngjarnt að ferðaþjónustan greiddi einhver gjöld fyrir þjónustu sem þjóðgarðurinn veitti. En ég sleppti því. Við reyndar stöndum okkur vel í að sanda og moka og höfum góðan traustan verktaka. Við gerum okkar besta en það kemur alltaf fyrir að hálka skapist. En það er alltaf jafn furðulegt að vera undrandi að það snjói og það sé hætta á hálku að vetri á Íslandi.

Þeir eiga að borga gjöld sem eru að nýta og það á að nálgast þetta gjaldtöku mál í gegnum endurskilgreiningu á almannaréttinum. Almannarétturinn á að gilda fyrir almenning, einstaklinga, fjölskyldur, afa og ömmur og alla aðra sem eru ekki að selja aðgengi. Það var að heyra á talsmönnun landeigenda um síðustu helgi að þeir væru sömu skoðunar. Aðrir sem eru að selja þjónustu eiga að borga. Það mætti skoða aðra möguleika einsog stöðumælagjöld fyrir einstaklinga.

Ég set hér að lokum inn eina mynd af skipi sem ég tók í sumar. Þarna er skemmtiferðaskip sem leggst að bryggju við Hakið í boði almannaréttar. Ferðamennirnir streyma frá borði og niður Almannagjá. Einsog glöggir lesendur sjá er þetta bara táknrænt og bjó ég þessa mynd til. Skemmtiferðaskipin leggjast að bryggju í höfnum landsins og borga þar hafnargjöld. Farþegarnir streyma úr skipunum í rútu og er ekið á helstu ferðamannastaði landsins. Þar eru ekki greidd hafnargjöld. Ég velti fyrir mér hversvegna skipin fari ekki fram á að sigla í hafnir landsins í boði almannaréttar og sleppa hafnargjöldunum. Mætti í raun halda því fram. Hversvegna borga þar en ekki í þjóðgörðum/náttúruverndasvæðum/ferðamannastöðum landsins þar sem ákveðin aðstöðusköpun hefur átt sér stað, bílastæði, salerni, landverðir, göngustígar og önnur þjónusta sem fylgir einsog í höfnum landsins. Spyr sá sem ekki veit.

Umfjöllunin í þessu náttúrupassa máli er fyrir utan meginatriðin sem skipta máli. Ýmis gagnrýni á náttúrupassann finnst mér vera einnig nokkuð bitlaus, skrúðmælgar greinar um landgreifa og kvótavæðingu með ljóðaívafi sem eiga að höfða til tilfinninga eru ekki að ná til mín. Finnst það vera jafn mikið út í móa einsog frumvarpið sjálft meðan þeir sjá ekki þessi rök sem ég hef nefnt hér að ofan.

Ég er ekki vanur að vera að skakast í málum sem eru inni á Alþingi en í þessu máli hef ég mjög sterkar skoðanir byggðar á reynslu og þekkingu á þessum málaflokki.

Fararstjórinn Kristófer Már Kristinsson gerir þessa athugasemd við grein Einars:

Ég hef sagt/skrifað þetta áður en ætla að endurtaka. Það er deginum ljósara að ferðaþjónustan selur nú þegar aðgang að Þingvöllum, Geysi og Gullfossi. Þeir kalla þetta Gullhringinn og auglýsa hann í bæklingum með myndum og stóryrtum lýsingum á sögu, jarðfræði og fegurð þessara staða. Það kostar einhvern 9 til 10 þúsund kall á mann að fara Gullhring, hann veltir þess vegna milljörðum á hverju ári. Samt er ætlast til þess að skattgreiðendur borgi klósettpappírinn og hálkuvarnirnar. Ferðaþjónustufyrirtækin segjast borga þennan kostnað í sköttum, en sleppa því að þessar ferðir eru undanþegnar vaski, skráðar sem fólksflutningar líkt og hvalaskoðunin. Ef ferðaþjónustan vill teljast alvöru atvinnuvegur ætti hún að borga alvöru skatta og mannsæmandi kaup.