arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Salek, korporatismi og skurðpunktar hagsmuna

Samkomulagið sem tilkynnt var í dag milli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda um nýja aðferð við gerð kjarasamninga, svonefnt Salek er í anda þess sem heitir á erlendum málum korporatismi. Hugmyndin er sú að hagsmunahópar í samfélaginu komi saman í friði og leysi sín mál með misjafnlega mikilli aðkomu ríkisvaldsins. Í Þýskalandi og á Norðurlöndunum hefur þetta verið stundað lengi, korporatismi í ákveðinni mynd var reyndar iðkaður á tíma fasista, en var þá fremur beitt til að halda verkalýðnum niðri, honum fylgdi þá ákveðin nauðung.

Sósíaldemókratar og kristilegir demókrataflokkar Norður-Evrópu tóku upp korporatisma á árunum eftir stríð – sífellt samningaferli á vinnumarkaði skyldi koma í staðinn fyrir stéttabaráttu. Vissulega færði þetta almenningi miklar kjarabætur á löngu hagvaxtarskeiði, kerfið virkaði vel og er að nokkru leyti enn við lýði. Þessu fylgdi líka ákveðin krafa um sanngirni – og náttúrlega greining á efnahagsástandi sem hægt var að sameinast um. Slíkt getur kannski verið erfitt að finna á Íslandi.

Sjálfstæðisflokkurinn á Íslandi hafði lengi kjörorðið stétt með stétt, en í nýrri landsfundarsamþykkt flokksins er lokið lofsorði á það sem kallað er „norræna vinnumarkaðsmódelið“. Þetta er náttúrlega dálítið önnur hugmyndafræði en frjálshyggja í anda Reagans í Bandaríkjunum og Thatcher í Bretlandi þar sem beinlínis var stefnt að því að brjóta niður verkalýðshreyfinguna – og heppnaðist reyndar svo vel að réttleysi verkafólks er með ólíkindum.

Einhverjir verða kannski smeykir þegar þeir sjá Þorstein Víglundsson og Gylfa Arnbjörnsson taka saman höndum með þessum hætti og orðið þjóðarsátt vekur vissan ugg – eins gríðarlega ofnotað og það er. Vilhjálmur Birgisson, hinn skeleggi verkalýðsforingi á Akranesi, skrifar á Facebook:

Það verður ekki dónalegt fyrir Björgólf Jóhannsson forstjóra Icelandair Group og formann Samtaka atvinnulífsins þegar Samtök atvinnulífsins, stjórnvöld og æðsta forysta Alþýðusambands Íslands verða búin að koma á nýju vinnumarkaðslíkani sem byggir á samræmdri láglaunastefnu.

Láglaunastefnu sem byggist á því að ekki megi semja um meira en einhver fámennur elítuhópur ákvarðar á hverjum tíma fyrir sig. Samningsfrelsi og réttur stéttarfélaganna verða skert gríðarlega ef þessar hugmyndir um norrænt vinnumarkaðslíkan verða að veruleika því stéttarfélögunum verður væntanlega ekki heimilt að byggja sínar kröfur upp út frá góðri afkomu einstaka atvinnugreina eins og t.d. hjá Icelandair Group.

Mun launafólk t.d. sætta sig við ef þessi elítuhópur segir að svigrúm til launahækkana sé einungis 2,5% og ekki megi semja um meira? Ætlar launafólk sem er að starfa hjá atvinnugreinum sem skila milljarða hagnaði ár hvert að láta slíkt ofbeldi yfir sig ganga? Þessir menn eru að reyna þessa dagana að meitla í stein samræmda láglaunastefnu í svokölluðum Salekhóp. Launafólk fylgist vel með því sem er að gerast inni í reykfylltum bakherbergjum!

Svo mörg voru orð Vilhjálms. Við þetta má auðvitað bæta að aðilarnir sem mynda Salekhópinn hafa verið í nánu og dálítið kósí sambandi – hvar annars staðar en í lífeyrissjóðunum? Þar er einkennilegur skurðpunktur hagsmuna.
Íslenska krónan

Gjaldmiðill sem er ekki hægt að skipta nokkurs staðar – er ekki gjaldgengur eins og það heitir og örugglega ekki í alþjóðaviðskiptum.

Gjaldmiðill sem er stöðug uppsprettta óstöðugleika og hefur verið um langt árabil.

Gjaldmiðill sem veldur því að vextir eru óbærilega háir – miklu hærri en í samanburðarlöndum.

Gjaldmiðill sem útheimtir verðtryggingu fjárskuldbindinga – þetta einkennilega skítamix.

Gjaldmiðill sem er aðallega fyrir sauðsvartan almúgann og smáfyrirtæki, því stærri fyrirtæki nota erlendar myntir.

Gjaldmiðill sem er svo vandmeðfarin að sjö árum eftir hrun örlar ekki á peningastefnu til frambúðar.

Gjaldmiðill sem útheimtir efnahagsaðgerðir eins og „leiðréttinguna“.

Gjaldmiðill sem er í höftum og verður svo líklega áfram.

Gjaldmiðill sem er vondur fyrir landsbyggðina, eins og má lesa hér, en samt er líklega einna mestur stuðningur við hann þar.
Sjálfstæðisflokkurinn opnar frjálslyndisarminn, íhaldsmenn púaðir niður

Landsfundur Sjálfstæðisflokksins var ívið fjörugri en búist var við. Stefnan í atvinnu- eða efnahagsmálum breyttist ekki að ráði, það er ekki hægt að segja að flokkurinn hafi heigst til vinstri á fundinum, alls ekki, flokkurinn stendur áfram með kvótahöfum og vill einkavæða sem mest. En það sem gerðist var að þeir sem aðhyllast frjálslyndi í félagslegum efnum létu mikið fyrir sér fara. Aftur á móti heyrðist minna í kristilegum íhaldsmönnum, ólíkt því sem var á síðasta landsfundi.

Þessu frjálslyndi skal ekki ruglað við vinstri stefnu – það má allt eins segja að það eigi rót í frjálshyggju. Margir frjálshyggjumenn eru til dæmis þeirrar skoðunar að afnema eigi landamæri. Fáir fjölmiðlar í Evrópu boða meiri opnun í innflytjendamálum en hægra blaðið The Economist.

En hvað Sjálfstæðisflokkinn í heild varðar er þetta nokkur viðsnúningur, inn í landsfundarsamþykkt er boðað að taka eigi vel á móti innflytjendum og að hælisleitendum skuli sýnd mannúð (fyrir utan boðskap um aðskilnað ríkis og kirkju, mildi í fíkniefnamálum, og eindregna afstöðu í réttindabaráttu samkynhneigðra). Það má finna að sýður á íhaldsmönnum, til dæmis á Moggablogginu.

Þetta er náttúrlega aðeins líklegra til að höfða til ungs fólks en harðar íhaldsáherslur, en þá má líka geta þess að innan Sjálfstæðisflokksins hefur frjálslyndi og íhald alltaf togast á. Flokkurinn var beinlínis stofnaður með samruna Íhaldsflokksins og Frjálslynda flokksins 1929.

Haukur Ingvarsson, rithöfundur og útvarpsmaður, skrifar á Facebook:

Mér hefur þótt það huggun harmi gegn að vissar skoðanir tilheyri mjög litlum minnihluta í stórum flokkum. Það er a.m.k. illskárri tilhugsun en að skoðanasystkinin hópi sig saman og stofni eigin flokk.

Það er nokkuð til í þessu. Flokkakerfinu íslenska hefur að að vissu leyti tekist að halda í skefjum skoðunum sem eru farnar að óma hátt í stjórnmálum í Skandinavíu. Þær mara undir yfirborðinu en fá ekki vera lengi uppi.

Í þetta sinn voru hörðustu íhaldskurfarnir voru beinlínis púaðir niður á landsfundinum.

Auðvitað er spurning hvernig þeir una því – og þá líka fjöldi fólks sem kýs Sjálfstæðisflokkinn og er sama sinnis? Munu þeir haldast áfram í Sjálfstæðisflokknum, taka skrefið yfir í Framsókn eða kannski stofna sinn eigin flokk – hvað ætli flokkur sem gerir út á andúð á innflytjendum gæti fengið mikið fylgi á Íslandi? Jafnmikið og í Skandinavíu?
Steingrímur þarf ekki að biðjast afsökunar vegna Drekasvæðisins

Vinstri græn samþykkja á landsfundi sínum að vera á móti olíuvinnslu á Drekasvæðinu. Það er ágæt afstaða – og gott að þau sjónarmið heyrist. Margt bendir reyndar til þess að langt sé í að olíuvinnsla þarna verði raunhæf, ef það verður þá nokkurn tíma. Stór olíufélög eru víða að gefast upp á olíuævintýrum í norðurhöfum, síðast Shell norður við Alaska.

En það hefur ekki gengið þrautalaust fyrir VG að komast á þennan stað – og má reyndar í ljósi reynslunnar spyrja hvort þessi afstaða haldi til lengdar.

Rétt fyrir kosningarnar 2009 lýsti Kolbrún Halldórsdóttir, sem þá var umhverfisráðherra í minnihlutastjórn VG og Samfylkingar, því yfir að við þyrftum ekki endilega að rjúka til að dæla upp olíu á Drekasvæðinu þótt hana væri ef til vill að finna þar. Uppi varð fótur og fit í flokki Vinstri grænna, Kolbrún hefur lýst því sjálf að Steingrímur J. Sigfússon flokks hafi hringt í sig og verið „bálreiður“. Í viðtali fyrr á þessu ári sagði hún að flokksmenn hefðu ekkert verið spurðir um þessi mál:

Þegar ég fór í þetta dramatíska viðtal stóð ég frammi fyrir því að verja stefnu flokksins. Ég taldi mig auðvitað hafa stefnuyfirlýsingu flokksins og hugmyndafræði á bak við mig. En það var greinilegt að mín viðbrögð voru ekki í samræmi við vilja og hugmyndafræði allra í forystu flokksins. Það er mitt mat að þarna hafi ég komið óþægilega við fámennan hóp úr Norðausturkjördæmi, kjördæmi Steingríms J. Sigfússonar, og verið ofurliði borin.

Það var svo 2013 að það kom í hlut Steingríms J. Sigfússonar, í hlutverki atvinnumálaráðherra, að gefa út leyfi fyrir olíuleit á Drekasvæðinu. Má segja að þá hafi græni parturinn af VG verið farinn að dofna allverulega.

En nú snýr flokkurinn semsagt við blaðinu. Þó mun ekki hafa náð í gegn tillaga um að Vinstri græn – og þá væntanlega Steingrímur – biðji afsökunar vegna olíuleitarinnar.
Sjálfstæðisflokkurinn og aðskilnaður ríkis og kirkju

Hér á árum áður var kirkjan Sjálfstæðisflokksins og Sjálfstæðisflokkurinn kirkjunnar. Ég man að í hinum kristilega hluta fjölskyldu minnar datt engum í hug að kjósa annað en Sjálfstæðisflokkinn – fulltrúar hans voru mættir á bílum á kjördag til að aka fólkinu á kjörstað.

Einu sinni mun afi minn hafa nefnt að kannski mætti kjósa Alþýðuflokkinn, en því var ekki vel tekið.

Í ljósi þessarar sögu er merkilegt að heyra að uppi séu í alvörunni á landsfundi Sjálfstæðisflokksins tillögur um að skilja á milli ríkis og kirkju. Löngum var reyndar á landsfundum nokkur fjöldi presta – er enginn klerkur á fundinum til að stoppa þetta?

Raunar er ekki sennilegt að þessi tillaga verði samþykkt – slíkt myndi eiginlega vera algjört rof í sögu flokksins.

Af þessu hefur svo spunnist dálítil umræða um stöðu kirkjunnar, en um helgina hefur líka birst skoðanakönnun sem sýnir að meirihluti Íslendinga vill aðskilnað. Agnes biskup segir að fyrir löngu sé búið að skilja milli ríkis og kirkju. Helgi pírati segist finna lykt af vitleysu, en Sigmundur forsætisráðherra er allt í einu farinn að taka mark á þjóðaratkvæðagreiðslunni um stjórnarskrána 2012 og vitnar í hana.

Það er hins vegar merkilegt að sjá hvað sagnfræðiprófessorinn Gísli Gunnarsson hefur að segja um forsöguna. Gísli skrifar á Facebook og byggir á fræðilegum rannsóknum sínum:

Frá hámiðöldum til 1907 fékk allur þorri presta mestallar tekjur sínar af prestsetrum, sem þeir greiddu engin leigugjöld af, voru þar bændur, yfirleitt á góðum jörðum, og af leigutekjum jarða í eigu einstakra kirkna, Þær tekjur voru misháar eftir prestaköllum og mismunurinn í leigutekjum skildi einkum góð prestaköll frá þeim tekjurýrari. Margumrædd tíund var aðeins lítill hluti presttekna nema í Vestmannaeyjum og einnig í Reykjavík frá 1830. Með Ameríkuferðum og þéttbýlismyndun frá 1880 fóru leigutekjur af jörðum minnkandi ár frá ári og prestar kveinuðu mikið. Prestum til bjargar yfirtók ríkissjóður leigujarðir kirkna og greiddi þeim í staðinn föst laun, kjör presta bötnuðu þá almennt mikið. Þessar leigujarðir námu þá um 8% verðmætis allra jarða í landinu. Annað eins, 8%, voru öll prestsetur landsins, sem voru, og eru, áfram í kirkjueign. En fyrst 1997 var formlega gengið frá þessum gjörningi. ÞETTA ER HINN FRÆGI AÐSKILNAÐUR RÍKIS OG KIRKJU! Reikningslegar forsendur yfirtöku ríkisins hafa hins vegar aldrei verið birtar og heyrt hef ég að þær séu ekki til.

Skoðanakönnun Gallups um aðskilnað ríkis og kirkju frá því um helgina. En það er líka rétt hjá Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að í þjóðaratkvæðagreiðslunni um stjórnarskrána var aðskilnaðurinn felldur með talsverðum meirihluta. Þá hafði kirkjan líka talsverðan viðbúnað.
Djarfar tillögur ungliða komast áfram

Sjálfstæðisflokkurinn veit sumpart ekki í hvern fótinn hann á að stíga – hann fylgislítill og eins ríkisstjórnin sem hann tekur þátt í. Það er náttúrlega með ólíkindum að ríkisstjórnarflokkarnir hafi samanlagt minna fylgi í skoðanakönnunum en Píratar.

Þetta speglast á landsfundi flokksins sem er allt í einu orðinn dálítið áhugaverður, þar birtist ákveðin leit að tilverugrunni fyrir flokkinn. Fréttir herma að breytingatillögur sem voru lagðar fram af ungu fólki í flokknum streymi upp úr málefnanefndum, þar hafa þær verið samþykktar og verður semsagt tekin afstaða til þeirra á sjálfum stóra fundinum.

Þarna eru tillögur um að skilja á milli ríkis og kirkju, hætta fjárstuðningi við landbúnaðarkerfið, um að létta af refsistefnu í fíkniefnamálum, um jöfn réttindi samkynhneigðra foreldra, gegn því að almannafé sé lagt í stóriðju og um endurskoðun á meðferð kynferðisbrotamála.

Það verður forvitnilegt að sjá hvernig þessum – en getur maður velt fyrir sér hvort sú tíð ekki liðin að Sjálfstæðisflokkurinn rúmi skoðanir af þessu tagi og kannski líka þveröfugar skoðanir, eins og hann gerði í eina tíð þegar hann var óskoraður valdaflokkur landsins?
Magnaður göngutúr – með djúpa merkingu

The Walk, myndin um Frakkann Philippe Petit, sem steig frægan línudans í New York 6. ágúst 1974 er magnaðri en maður hefði búist við. Ekki bara vegna þess að þar er spilað miskunnarlaust á lofthræðsluna í manni með miklum tæknibrellum – þetta er sérlega vel uppbyggð og útfærð kvikmynd – heldur vegna þess að hún hefur ákveðna dýpt sem maður átti ekki sérstaklega von á að finna.

Það eru sjálfir Tvíburaturnarnir sem Petit gengur á milli, árið er 1974, þeir eru nýbyggðir. New York-búar eru ekki vissir um hvernig þeir eiga að taka þessum stórhýsum, en með göngu sinni má segja að Petit gæði þau lífi.

Þær fá meiningu sem er stærri en stálið og glerið – eins og þær hafi verið snertar með sprota. Petit gengur átta sinnum milli húsanna á línunni, að verkamönnum, lögregluþjónum og vegfarendum ásjáandi.

En allan tímann, í atriðum sem fara upp niður bygginguna nóttina og morgun þessa fræga gjörnings, man maður hver urðu örlög þessara bygginga og fólksins sem var í þeim þegar á þær var ráðist. Eftir hinn magnaða gjörning Petits, sem óneitanlega hefur mikið listrænt gildi, skynjar maður hvernig hatrið drepur sköpunargáfuna – listina og lífið sjálft.

En þetta er aldrei sagt beint út í myndinni, aldrei sýnt – og hið einstæða lokatriði, eitt það flottasta sem maður hefur séð í kvikmynd lengi, fjallar um árásina án þess að gera það í rauninni, það er á lægstu hugsanlegum nótum – alveg understated – en er þess vegna svo áhrifaríkt.

Lokasena The Walk er ólýsanlega mögnuð.
Grímulaus hulduher

Vigdís Hauksdóttir talar um aðför hulduhers að Framsóknarflokknum. En þetta er samt grímulaust. Þá vaknar spurningin hvort hulduher geti verið grímulaus – eða er eitthvað allt annað á seyði?

Upp rifjast ummæli Stefáns Valgeirssonar, sem eitt sinn var þingmaður Framsóknarflokksins, og var um tíma talinn vera liðsmaður hulduhers, kannski sá eini.

Aðspurður um þetta sagði Stefán í sígildu fréttaviðtali:

„Huldumenn eru ekki huldumenn nema þeir séu huldumenn.“
Húsnæðismálin vefjast rækilega fyrir Framsókn

Húsnæðismálin er mikið að vefjast fyrir Framsóknarflokknum. Það er kannski ekki furða – þau voru aðalmálin hjá honum fyrir kosningar.

Eygló Harðardóttir kemur fram með nýstárlegar hugmyndir um lækkun byggingakostnaðar. Þetta eru reyndar svo róttækar hugmyndir að þar geta leyst allan vanda eins og hendi sé veifað.

Ef til dæmis, samkvæmt þeim, 100 aðilar sem koma að byggingu lækka byggingakostnað hver um 1 prósent, þá er húsið ókeypis.

Eða hvað?

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er svo algjörlega búinn að bíta í sig að hann vilji ekki ræða við þingheim um verðtryggingu. Honum verður ekki haggað í því efni og vill að Bjarni Benediktsson taki umræðuna.

Það er samt alveg ljóst að Bjarni og Sigmundur eru ekki á sama máli um verðtrygginguna – og það sem kemur frá Bjarna í slíkri umræðu er eitthvað allt annað en kæmi frá Sigmundi.

Það var Sigmundur en ekki Bjarni sem lofaði afnámi verðtryggingarinnar. En tregða Sigmundar er líklega til marks um að menn eru algjörlega búnir að gefast upp á því verkefni, líka Framsóknarmenn.
Jón Gnarr, Útlaginn og íslenska harkan

Ég er mjög ánægður með viðtalið við Jón Gnarr sem birtist í Kiljunni í gærkvöldi. Þar ræddi Jón nýjustu bók sína, Útlagann, hann var einlægur, hreinskilinn og sagði margt viturlegt.

Þáttinn má sjá í heild sinni hérna á vef Rúv, en svo er líka hægt að sjá lengri útgáfu af viðtalinu – semsagt óklippta, þar er talsvert um humm og ha, en það er dýpra og ítarlegra.

Mér hafa komið frekar á óvart deilur sem hafa spunnist um bók Jóns vegna lýsinga hans á dvöl í héraðsskólanum að Núpi í Dýrafirði. Þetta eru vissulega nöturlegir kaflar, í viðtalinu líkir Jón lífinu þar við Lord of the Flies, bók Williams Golding. En þetta er afar persónuleg frásögn Jóns, ekki skýrsla um skólalífið.

Þetta var lokaður heimur, þarna komu krakkar úr héraði en líka „vandræðaunglingar“ frá Reykjavík og Akureyri, svona var það á síðustu árum héraðsskólanna. Eins og Jón lýsir því voru mörg þessara aðkomubarna afskipt, þau höfðu verið send burt í einhvers konar einangrunarvist – höfðu sáralítið samband við foreldra og fjölskyldu. Það átti sennilega að innræta börnunum einhvers konar gildi, íslensk gildi, segir Jón. Honum verður tíðrætt um hörkuna sem þá var í íslensku samfélagi og eimir enn eftir af henni.

Kennararnir komu og fóru, höfðu sumir litla getu til að kenna. Jón segir að í þessu umhverfi hafi þrifist mikil vanlíðan, hann segir frá ofbeldi og nefnir líka dæmi um kynferðisofbeldi – þetta er ekki síst ofbeldi milli nemenda. Sjálfur segist Jón hafa lifað af vegna þess að hann þótti skrítinn og skemmtilegur. Og hann hefur drukkið í sig heimspeki pönkhljómsveitarinnar Crass sem satt að segja boðaði bara nokkuð góð lífsgildi.

Þetta er bara einn þráðurinn í þessari afar markverðu bók. Ég velti fyrir mér hvort hún er ekki alveg tilvalin til lestrar fyrir unglinga – þótt margt í henni sé grimmt og ljótt. Þarna er lýst dreng sem er utanveltu í tilverunni, nær ekki sambandi við foreldra sína, gengur illa í skóla, og er haldinn einhvers konar ofurnæmi. Að vissu leyti er hann ofviti – minnir á Þórberg Þórðarson.

Þegar í bæinn kemur eftir Núpsdvölina lendir Jón í alls kyns basli. Honum reynist ómögulegt að tolla í vinnu, störfin eru líka heldur léleg og sum beinlínis fáránleg. Hann notar eiturlyf – verður fíkinn í læknadóp. Gengur í gegnum hræðilega skurðaðgerð. En í þessu öllu sér maður glitta í manninn sem Jón varð síðar, grínistann og svo borgarstjórann sem kom fram eftir hrunið og var svo mikilvægur fyrir íslenska stjórnmálamenningu. Við það er eitthvað ævintýralegt – hvernig þessi ringlaði unglingur bjargast úr háskanum. Hann er útlagi en kemst á endanum til byggða.
Smávegis um landsfundi Sjálfstæðisflokks og Vg

Það er heldur raunalegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn að fara inn á landsfund, sem byrjar í dag, með aðeins 21 prósents fylgi í skoðanakönnun. Öruggt er að það bætir ekki skap fundarmanna – það verður ekki auðvelt að blása þeim sóknaranda í brjóst við þessar aðstæður.

Ekki er þó ólíklegt að eitthvað verði rætt um hin einkennilegu kaup á hlutabréfum í Símanum – og máski einkavæðingu sem gæti orðið í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þá væri ágætt að hafa í huga þennan stutta pistil eftir Ragnar Önundarson, þann sem einna fyrst varaði við íslenska bankahruninu. Ragnar birti þetta á Facebook í gær:

Nú þegar nýtt bóluástand er handan við hornið og nú þegar sala banka í eigu ríkisins er framundan, af því að það á að vera svo „óeðlilegt“ að ríkið reki banka, þá er hollt að rifja upp einkareksturinn. Var það „eðlilegra“ að fyrri kaupendur 1) fengu lán fyrir kaupverðinu, 2) sem var lágt og 3) borguðu lánin aldrei ? Var það „eðlilegra“ að afhenda mönnum sem 4) aldrei höfðu rekið banka þessa 5) innviði samfélagsins, sem eru 6) á fákeppnismarkaði og var það „eðlilegt“ að 7) stjórnvöld horfðu aðgerðalaus á 8) að fjárglæframennirnir tóku sparifé almennings til eigin nota ? Verður það „eðlilegt“ 9) að selja banka á ný án þess að hafa sett nokkrar reglur eða breytt, sem geta hindrað að sagan endurtaki sig ekki ?

En frá flokksþingi Vinstri grænna, sem er líka að hefjast, er það helst að frétta – mitt í miklu tíðindaleysi – að þess verður freistað að fella Björn Val Gíslason úr varaformannssæti. Ungur starfsmaður flokksins, Daníel Arnarson, tekur það hugsanlega að sér.

Það skiptir náttúrlega sáralitlu máli hverjir eru varaformenn stjórnmálaflokka, en hætt er við því að fréttir af þessum fundum muni mikið snúast um það.

Eitt er þó pínu athyglisvert. Katrín Jakobsdóttir er gjarnan orðuð við framboð til forseta Íslands. Mörgum þykir hún álitlegt forsetaefni, líka fólki sem er andsnúið henni í pólitík. Á Sprengisandi um síðustu helgi sagði Katrín að hún væri ekki búin að ákveða hvort hún byði sig fram til forseta.

En ef Katrín verður endurkjörin formaður VG um helgina eru varla miklar líkur á að hún bjóði sig fram til forseta – eða hvað? Þá þyrfti hún að yfirgefa flokk sinn innan tíðar – og þá væri formaður, að minnsta kosti tímabundið, Björn Valur, Daníel eða einhver annar…
Er Netanyahu farinn að hvítþvo Hitler?

Benjamin Netanyahu, forsætisráðherra Ísraels, er hættulegur ofstækismaður, ósvífinn, spilltur, með snert af mikilmennskuæði – en hann er ekki heimskur.

En megalómanían er farin að taka á sig ansi öfgafullar myndir.

Netanyahu er svo viss um stöðu sína að hann sýnir sjálfum Bandaríkjaforseta eintóman hroka, tekur þátt í kosningabaráttu með andstæðingum hans úr Repúblikanaflokknum. Hann mætir í ræðustól hjá Sameinuðu þjóðunum, einblínir þóttafullur út í salinn og þegir – í þeirri fullvissu að hann sé hafinn yfir svona samkomur.

En nú tekur steininn úr þegar Netanyahu segir að Helförin sé í raun ekki Hitler að kenna, heldur Palestínumönnum. Hitler hafi í raun viljað reka gyðinga burt frá Evrópu, en hann hafi farið að ráðum svokallaðs Muftis af Jerúsalem sem lagði til að þeir yrðu drepnir. Muftinn var satt að segja neðanmálsgrein í sögunni.

Í Ísrael ætti þetta að þykja svívirða. Helförin er sjálfur grundvöllur Ísraelsríkis. Þegar litið er á hvernig Ísrael hefur haldið minningunni um Helförina lifandi – til dæmis með hinu áhrifamikla minningasafni Yad Vashem í Jerúsalem – eru ummæli forsætisráðherrans algjörlega galin. Að hvítþvo Hitler til að klína sök á Palestínumenn er ekki bara smekkleysa, heldur móðgun við það sem er heilagast í Ísrael, minninguna um alla gyðingana sem voru myrtir útrýmingarbúðum nasista og þá sem komust undan á flótta en lifðu í þeirri stóru spurn hvers vegna þeir hefðu komist undan meðan aðrir tortímdust.
Ekki það sem var talað um

Eins og ég hef áður sagt er nánast óbærilegt að hlusta á sönglið í greiningardeildum sem eru að spá um íslenskt efnahagslíf. Jú, það er um að gera að rýna í efnahagsmálin – veitir ekki af í okkar óstöðuga hagkerfi þar sem menn treysta sér aldrei til að sjá nema nokkur misseri fram í tímann. En vandinn er sá að það er engin leið að vita hvaða hagsmunir eru að baki, hvað vakir fyrir greinendunum, hverju er verið að reyna að ná fram, hver er óháður – ef þá einhver?

Fjölmiðlarnir birta greiningarnar eins og þær séu stórisannleikur. Maður fyllist alltaf ónotakennd þegar slíkur fréttaflutningur hefst – þá rifjast upp hugtakið kranablaðamennska.

Staðreyndin er sú greiningar frá aðilum eins og samtökum atvinnulífsins, verkalýðshreyfingunni og bönkunum þarf að taka með miklum fyrirvara. Það er ekki bara vegna þess að flestir þessir aðilar hafa frekar lélegan feril í spádómunum – voru slegnir blindu gagnvart hruninu, mestu efnahagshamförum í seinni tíma sögu Íslands, eða vildu ekki sjá þær – heldur vegna þess að greinendurnir eru í þjónustu aðila sem eru að reyna að stýra hagþróuninni og eiga mikið undir því.

Eftir hrun var mikið rætt um að endurvekja þyrfti einhvers konar þjóðhagsstofnun. Í hinni hálfgleymdu eftirhrunsályktun Alþingis segir beinlínis:

Stofnuð verði sjálfstæð ríkisstofnun sem fylgist með þjóðhagsþróun og semji þjóðhagsspá.

Nú er tilkynnt að stofnuð verði sérstök þjóðhagsskrifstofa innan forsætisráðuneytisins, hún á að greina hagkerfið og móta tillögur, segir í greinargerð.

En nei, þetta er ekki það sem var talað um, bætir ekki þörfina á greiningum sem eru utan og ofan við hagsmunakerfið. Hverjar eru líkurnar á því að slík skrifstofa muni birta upplýsingar sem koma sér illa fyrir forsætisráðherrann eða ríkisstjórnina?

Við erum varla búin að gleyma forsætisráðherranum sem lagði niður Þjóðhagsstofnun þegar hún spáði ekki rétt að hans mati?