arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ofurspenntur manngrúi á handboltaleik í Qatar

Furðulegur er hann, og dálítið hrollvekjandi, þessi áhugi milljarðamæringanna sem stjórna Qutar á að halda stór íþróttamót.

Heimsmeistaramótið í fótbolta sem halda á þar 2022 er alþjóðlegt hneyksli. Mikill fjöldi aðfluttra verkamanna sem vinnur við að byggja leikvanga býr við hörmulegan aðbúnað. Margir hafa dáið, vegna slysa og vegna hita og örmögnunar.

Hið gerspillta og mútuþæga alþjóðaknattspyrnusamband hefur ákveðið að keppnin fari fram þarna (keppnin 2018 verður í Rússlandi!). En verði keppnin haldin um sumar er hitinn oft meiri 40 gráður. Hugsanlegt er að keppnin verði um vetur þegar hitinn er minni, en fyrir því er engin hefð – þá yrði að stöðva deildarkeppnir sem eru haldnar á þeim tíma.

Það er eiginlega ómögulegt.

Nú er heimsmeistaramót í handbolta haldið í Qatar, þrátt fyrir að þar í landi sé enginn áhugi á þeirri íþrótt. Stjórnendur ríkissins hafa reyndar klastrað saman landsliði með fáránlegum tilkostnaði og byggt íþróttahallir.

Þær standa hins vegar galtómar eins og sjá má á þessari mynd, með henni fylgir háðskur texti þar sem stendur „Ofurspenntur manngrúi á leik Spánar og Hvíta-Rússlands“.
Trú og grín

Fáar stofnanir hafa átt í meira stríði við þá sem hafa gagnrýnt hana, sett fram öðruvísi hugmyndir eða gert grín að henni og kaþólska kirkjan.

Hún hefur bannfært menn, bannað bækur, myndverk, kvikmyndir, heimspekikenningar og vísindi, ritskoðað – líklega er kaþólska kirkjan mesti ritskoðari allra tíma.

Það hefur því ansi holan hljóm þegar páfinn segir að ekki megi gera grín að trúarbrögðum. Og eiginlega verður það enn skuggalegra þegar leiðtogar ýmissa trúarbragða ná saman um slíka þöggun. Samhljómur þeirra er ískyggilegur.

Því hví skyldi trú vera undanþegin gríni en ekki stjórnmál? Og eru það bara stór trúarbrögð sem eiga að vera laus undan gríninu? Hvað með vísindakirkjuna, mormóna, ásatrúarmenn?

Annars ætti að vera óþarfi að hafa áhyggjur af þessu. Frans páfi sagði orðaði það svo að ef menn hæddust að móður sinni, gætu þeir búist við að fá högg.

Hver er móðirin í þessari dæmisögu? Kirkjan?

En er það ekki þannig að algjör óþarfi er að hafa áhyggjur af þessu? Ef menn treysta guði og trúa að hann sé almáttugur, þá ættu þeir að geta verið vissir um að guðlastarar og þeir sem hæðast að trú fá makleg málagjöld um síðir.
Prestar gegn guðlastslögum

Þrír klerkar innan Þjóðkirkjunnar hafa tekið til máls síðustu daga og sagt að lög um guðlast megi vel hverfa. Þetta gengur í sömu átt og þingfrumvarp Pírata.

Sigríður Guðmarsdóttir, prestur í Guðríðarkirkju, skrifar í pistli sem birtist í gær:

Rétturinn til trúfrelsis er óendanlega mikilvægur réttur til tjáningar og lífssýnar. Ég vil geta farið í kirkju og tjáð mig opinberlega um trú mína og lífssýn án þess að sæta fjársektum, fangelsisvist eða ógnunum. En ég virði líka rétt annarra til að finnast lífsskoðanir mínar fáránlegar og að tjá þá skoðun með myndasögu og texta án þess að sæta fjársekt, fangelsisvist eða ógnunum. Eins og norski músliminn Yousef Bartho Assidiq bendir á í góðri grein eftir Charlie Hebdo árásina, eiga engir meira undir tjáningarfrelsinu en einmitt minnihlutahóparnir.

Stöndum vörð um trúfrelsi og tjáningarfrelsi í stjórnarskrá. Það er meginmálið. Og þá má guðlastsákvæðið í hegningarlögunum fara veg allrar veraldar.

Baldur Kristjánsson, prestur í Þorlákshöfn, skrifar hér á Eyjuna:

Hinir almennu múslimar á Vesturlöndum mættu gjarnan losa sig við bókstafstrú og leggja enn meiri áherslu á friðarboðskap sinn. En vissulega ættum við öll að hugsa okkar gang. Meðal okkar eru margir, trúmenn og aðrir sem skilja ekki rökhugsun þróunakenningarinnar, viðurkenna ekki læknavísindi,er illa við þà, í nafni trúar, sem hafa öðruvísi kynhvöt en þeir og andskotast með einum eða öðrum hætti út í minnihlutahópa.

Við eigum, eins og einn Pírati (Helgi Hrafn) hefur stungið upp á, að afnema í hvelli sprenghægileg og löngu úrelt lög um guðlast og vinda okkur svo í það að endurhugsa samband ríkis og kirkju.

Og Svavar Alfreð Jónsson, prestur í Akureyrarkirkju, sagði í prédíkun:

Í kjölfar voðaverkanna í París hefur einkum ein takmörkun á tjáningarfrelsi verið til umræðu hér á landi, lög gegn guðlasti, 125. grein almennra hegningarlaga. Samkvæmt henni telst refsivert að smána trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegra trúfélaga á Íslandi.

Margir hafa bent á að þessi takmörkun á frelsinu til tjáningar sé barn síns tíma og löngu úrelt enda sjaldgæft að þessum lögum sé beitt, þótt ein skýringin á því kunni að vera sú, að mál þar að lútandi er ekki hægt að höfða nema að fyrirlagi ríkissaksóknara.

Ef til vill eru sterkustu rökin gegn þessum guðlastsákvæðum þau, að þessi takmörkun á tjáningarfrelsi sé ekki í þágu manna heldur birtist í þeim þörf fólks fyrir að verja Guð. Þegar maðurinn sér sig knúinn til að semja sérstaka löggjöf til verja Guð fyrir orðum manna, teikningum eða athæfi, getur það lýst vantrú á mætti Guðs.

Guði hlýtur að vera treystandi til að verja sig sjálfur sýnist honum þörf á.
Sterkar Óskarstilnefningar

Óskarsverðlaunin bera vitni um feiklega sterkt ár í kvikmyndum, þrátt fyrir kenningar um að mestur kraftur í sköpun myndmáls sé kominn í sjónvarp.

Myndir sem eru tilnefndar eru hver annarri sterkari. Boyhood sem er tekin á þrettán ára tímabili og segir frá uppvexti drengs frá því hann er sex ára og þar til hann verður átján. Einstakt verk sem setur ný viðmið.

Grand Budapest Hotel er eftir hinn stórsnjalla Wes Anderson, léttgeggjuð kómedía sem endurskapar heim Mið-Evrópu frá því milli stríða – í myndinni er þess beinlínis getið að hún sé undir áhrifum frá Stephan Zweig.

Whiplash er einhver besta tónlistarmynd síðari ára, segir frá dreng sem vill skara framúr í djasstrommuleik og kennara hans sem beitir býsna óhefðbundnum aðferðum. Sjaldan hefur maður séð tónlist gerð jafngóð skil með myndmáli og þarna.

Sjálfur er ég ekki jafn hrifinn af Birdman. Fannst orðavaðallinn í henni nær óbærilegur. Yfirbragð hennar er dökkt og dálítið þrúgandi, saga um gamlan kvikmyndaleikara sem ætlar að skapa sér nafn leiksviði á Broadway en lendir í óbærilega hrokafullum meðleikara sem yfirskyggir hann. Allt er þetta vel gert – en pínu tilgerðarlegt.

American Sniper eftir Clint Eastwood líst mér ekki á, þar er á ferðinni upphafning stríðsreksturs, en The Imitation Game heillar. Hún segir frá vísindamanninum Alan Turing sem öðrum fremur átti þátt í að ráða dulmál nasista í svokallaðri Enigma-áætlun. Turing varð síðar fyrir miklum ofsóknum vegna þess að hann var samkynheigður.

Af erlendu myndunum sem eru tilnefndar hef ég séð tvær, báðar frábærar. Leviathan er stórkostlegt skáldverk sem segir frá valdníðslu og kúgun í Rússlandi Pútíns. Glögg lýsing á þeim skelfilega heimi í hnotskurn. Ida er pólsk mynd, gerist á sjöunda áratugnum, og segir frá ungri konu sem er að fara að taka nunnuheit. Þá kemst hún á snoðir um fjölskylduleyndarmál frá tíma þýska hernámsins.

Rússneska myndin Leviathan er talin líklegust til að hreppa Óskarsverðlaun sem besta erlenda myndin. Hún gerist norður við Barentshaf, byggir lauslega á Jobsbók, og lýsir í hnotskurn spillingunni og geðþóttavaldinu í Rússlandi Pútíns.
Sköpunarsinni settur yfir Nasa – bandarísk hnignun

Ég er nýkominn frá Bandaríkjunum – sem oftar. Það eru margir hlutir sem ég dáist að í því landi, krafturinn, hvað fólkið er ótrúlega fjölbreytilegt, hugmyndaauðgin, menningin.

Svo eru aðrir hlutir sem maður myndi aldrei geta sætt sig við. Heimilislausa fólkið á götunum. Misskipting auðsins. Réttindaleysi vinnandi fólks. Við borgum vissulega hærri skatta í Evrópu, en á móti þurfa Bandaríkjamenn að borga hátt gjald fyrir heilbrigðisþjónustu og til að mennta börnin sín. Ég myndi ekki treysta mér til að búa í Bandaríkjunum nema ég væri sterkefnaður.

Eitt af því sem vekur mesta undrun í Bandaríkjunum er upphafning fáfræði og hleypidóma. Þetta var ekki svona. Bandaríkin á árunum eftir stríð voru byggð á mikilli vísindahyggju og framfaratrú – hún birtist ekki síst í hinum miklu geimferðaáætlunum sem fönguðu hug þjóðarinnar. Börn dreymdi um að verða geimfarar – þau léku sér að geimfaraleikföngum, smásjám og efnafræðidóti.

Tónlistarmaðurinn Donald Fagen túlkar þennan tíma í frábæru lagi sem nefnist IGY, International Geophysical Year. Það var árið 1957.

En svo verður bakslag. Á seinni árum er trú og pólitík komin í graut með hætti sem mann hefði ekki órað fyrir að gæti gerst í nútímanum. Það er varla hægt að ræða alvöru stjórnmál fyrir uppgangi alls kyns rökleysu – and-skynsemishyggju, and-upplýsingahyggju. Drjúgur hluti bandarísku þjóðarinnar hefur látið teyma sig á asnaeyrunum út í að loka augum og eyrum fyrir einföldum staðreyndum, elta hindurvitni og fordóma.

Stjórnmálamenn og prédíkarar slá tóninn – og nú er svo komið að nýr formaður þingnefndar sem hefur umsjón með NASA, hinni frægu geimferðastofnun, er maður sem hafnar því að loftslagsbreytingar séu raunverulegar og vill að sköpunarsaga Biblíunnar sé kennd í skólum líkt og sannleikur.

Þarna er semsagt andstæðingur vísindalegrar hugsunar og vísindalegrar aðferðar farinn að stjórna einni rómuðustu vísindastofnun í heimi. Því miður er þetta órækt merki um bandaríska hnignun.
Eindreginn vilji til að móðgast

Forsíða nýjasta heftis Charlie Hebdo, þessa sem selst í milljónaupplagi, er frekar indæl mynd af fígúru sem á væntanlega að vera spámaðurinn Múhammeð.

Maðurinn, með tár í auga, heldur á spjaldi þar sem stendur „Ég er Charlie“.

„Allt er fyrirgefið,“ er yfirskriftin.

Þetta eru afskaplega góð skilaboð í ljósi atburðanna í síðustu viku.

En svo eru alltaf einhverjir sem vilja móðgast. Í þetta sinn eru það klerkarnir í Íran, Talibanar, herforingjastjórnin í Egyptalandi og Erdogan forseti Tyrklands. Kemur svosem ekki á óvart. Fleiri eiga sjálfsagt eftir að bætast í þetta ófélega kompaní.

Það liggur við að maður segi, eins og vini mínum Degi Sigurðarsyni var tamt – gott á pakkið!
Kvóti og kynferðisbrot í Grímsey

Grímsey er einstakur staður, eyja langt í norðri, fjarri annarri byggð. Eyjan hangir á heimskautsbaugnum, en á sér langa og merkilega sögu. Um Grímsey er fjallað í bókum sem komu út fyrir jólin, Skálmöld eftir Einar Kárason og Ástarmeistaranum eftir Oddnýju Eir. Þetta er staður sem heillar. Sjálfur kom ég til Grímseyjar fyrir nokkrum árum – það var ógleymanlegt.

Grímsey er aðalfréttaefni í Akureyri vikublaði sem kemur út í dag. Þar segir í fyrirsögn að byggð í Grímsey sé að blæða út.

Að sumu leyti hjómar fréttin eins og úrdráttur úr skáldsögu sem fjallar um kvóta og fólk. Því eins og segir í blaðinu:

Kaup á veiðiheimildum fyrir lánsfé, kvótaskerðing og kynferðisbrot ógna framtíð byggðar í Grímsey.

Og ennfremur:

Það sem gæti riðið baggamuninn nú hvað varðar framtíð sjávarútvegs er að upp kom kynferðisbrot þar sem gerandi tengist útgerð í eynni. Heimamenn segja að sá maður eigi ekki afturkvæmt til Grímseyjar. Ef heimamenn eða þeir sem vilja áfram útgerð í Grímsey hafa ekki burði til að kaupa kvóta brotamannsins og halda í eynni gæti það haft mikil áhrif.
Gegn fasisma

Ein besta teikning sem ég hef séð þar sem árásin á Charlie Hebdo er túlkuð sýnir tilræðismenn skjóta byssukúlum inn á skrifstofu blaðsins. En að baki er moska og kúlurnar lenda í rauninni á henni.

Uppgangur íslamsks fasisma er að sönnu uggvænlegur. Við sjáum hann víða um heim, í Írak, Sýrlandi – í hryllilegum fjöldamorðum í Nígeríu. Hugmyndafræðin sem er að baki er ill og eyðileggjandi.

Því miður virðist hún höfða til hópa ungmenna í Evrópu. Um leið heyrir maður að fólk, sérstaklega á vinstri væng, vill reyna að vera skilningsríkt. Þarna séu minnihlutahópar sem hafi verið niðurlægðir og jaðarsettir að svara fyrir sig, út af Ísrael, út af Írak, Afganistan, út af fátækrahverfum stórborga þar sem búa innflytjendur. Þetta sé valdalaust fólk og vanmáttugt.

Auðvitað er sitthvað til í þessu, en menn skyldu samt gæta sig á því að kafna ekki í réttlætingu fyrir ofbeldi og fasisma. Hin íslamsfasíska hugmyndafræði gengur einmitt út á að svipta einstaklinginn valdi, gera hann að viljalausum verkfærum í þágu goðmagns sem sífellt er vísað í með innihaldslausum hrópum og slagorðum.

Og raunar er athyglisvert að margt af þessum hugmyndum, og jafnvel fjármagni sem er á bak við þær, koma frá einu voldugasta ríki heims í dag, Saudi Arabíu. Þar, eins og í heimi íslamsfasista, eru þeir sem efast um trúna eða ganga taldir verðskulda limlestingar eða dauða.

Tilgangur þessara fasista þegar þeir eru við iðju sína í Evrópu er að koma á sem mestu róti, skapa úlfúð og ólgu. Stórkostleg er hætta á að hún beinist gegn múslimum sem heild, að þeir verði demóníseraðir, úthrópaðir sem óvinir vestræns lýðræðis. Það skilja fasistarnir mæta vel. Þeir nærast einmitt á því að ófremdarástandi ríki í samfélagi múslima – ástand sem kallar á meira hatur, meiri hörku, meira stríð, jihad.

Það er af þessum sökum að nauðsynlegt er fyrir leiðtoga múslima að afneita þessari hugmyndafræði. Þeir gera það ekki fyrir okkur vesturlandafólkið, heldur fyrir sitt eigið samfélag, unga fólkið sem þar er að alast upp.

Mesta hættan sem við horfum upp á felst í samspili íslamsfasistanna við ysta hægrið í Evrópu. Þar eru líka fasísk öfl á kreiki. Ódæðisverk eins og árásin á Charlie Hebdo eru vatn má myllu þeirra. Þarna er komin uppskrift að hatri sem stigmagnast. Við sjáum samtök eins og Pegida sem nú eru að ná til Íslands. Lítilsigldir stjórnmálamenn á atkvæðaveiðum ganga á lagið. Óhjákvæmileg afleiðing er meira lögregluríki.

Á svona tíma er algjör nauðsyn að lýðræðisöfl standi saman, hvort sem þau eru til hægri eða vinstri. Það þarf að vera samstaða um að kveða niður íslamska fasismann, um tjáningarfrelsið, um fjölbreytina sem einkennir vestræn samfélög, en líka um að halda niðri hinum ný-fasísku hreyfingum yst á hægri vængnum, um að starfa ekki með þeim, hleypa þeim ekki í ríkisstjórnir, að fordæma málflutning þeirra eins og til dæmis Angela Merkel hefur gert.
Og páfinn biður fyrir ykkur…

Ég sé að þið verðið myrtir af hryðjuverkamönnum… Í minningu ykkar munu klukkur Notre Dame hringja, það verður mikil fjöldaganga með Hollande, Valls, Sarkozy, Copé, Merkel, Cameron og jafnvel Netanyahu. Þríliti fáninn blaktir við hún og Marseillasinn verður sunginn. Lagt verður til að þið verðið settir í Panthéon, Nasdaq og Franska Akademían lýsa því yfir að þeir séu Charlie og páfinn biður fyrir ykkur…
Hvað er það sem ekki má tala um?

Það er kannski ekki alveg nákvæmt hjá forsætisráðherra að fjölgi hlutum sem megi ekki tala um, að „ramminn þrengist“. Það er reyndar frekar óljóst hvað hann á við. Er eitthvað sem við þurfum nauðsynlega að tala um, en megum ekki, vegna innri eða ytri ritskoðunar?

Ég hef þvert á móti á tilfinningunni að talað sé um um miklu fleiri hluti en þegar ég var alast upp. Hömlurnar eru miklu minni.

Á þeim árum sást sjaldnast hörundsdökkur maður á Íslandi, innflytjendur þekktust varla, samkynhneigðir voru kirfilega inni í skápnum, konur voru „bak við eldavélina“, það heyrðist ekki talað um kynlíf, hvað þá kynferðisofbeldi, heimilisofbeldi eða barnaníð – þetta var í fjarska karllægt samfélag.

Karlar voru alþingismenn og prestar, nokkrir slíkir bjuggu í hverfinu hjá mér – engu barni hefði komið til hugar að ávarpa þessa háttsettu menn. Þegar þeir komu opinberlega fram voru þeir þéraðir.

Það hefur farið fram talsverð afhelgun síðan þá, margir hafa verið teknir af stallinum, virðing er ekki eins og forðum var, og það er talað um hlutina opnar og frjálslegar. Það var meira híerarkí. Í seinni tíð hafa hópar sem áður voru þögulir eða undirokaðir fengið mál.

Það að takast á í opinberri umræðu – með góðum eða lélegum rökum – er hins vegar ekki takmörkun á tjáningarfrelsi.
Múslimisti

Í Kastljósi kvöldsins hljómaði orðið „múslimisti“.

Við erum semsagt að horfa upp á djúpa vanþekkingu.
Bara að spyrja

„Það hlýtur að mega ræða þetta“

„Það er nauðsynlegt að taka umræðuna“

„Við hljótum að mega spyrja.“

Þetta eru nokkrir frasar sem maður heyrir þegar fólk dengir einhverju fram sem það þorir ekki alveg að standa við.

En vill samt hræra í drullupytti.

Þetta er margreynd aðferð til að hefja hatursfulla umræðu.

Eins og þegar varð ekki hjá því komist að spyrja hvort Barack Obama væri múslimi? Eða hvort hann væri yfirleitt Bandaríkjamaður?

Ég held því ekki fram að nágranni minn sé hugsanlega hryðjuverkamaður – en ég hlýt að mega að spyrja?

Og þingmaðurinn sem leggur til að allir múslimar á Íslandi verði sérstaklega kannaðir með tilliti til þess hvort þeir hafi uppfóstrast hjá Al Qaeda eða Isis.

Hann er bara að spyrja.
Ofgnóttin í Ameríku

Eitt af því sem einkennir Bandaríkin er hin endalausa ofgnótt, stóru skammtarnir, úrvalið – já, og og öll tilboðin. Það er alveg hægt að týna sér í þessum heimi – og margir gera það auðvitað. Hér eru nokkrar myndir úr ferð í bandarískan súpermarkað í gær.

Svona langar hilluraðir sjást hvergi á Íslandi. Við eigum langt í land í neysluhyggjunni.

Tilboð. 3 x 12 pakkar af gosi á 9,99. Útleggst sem 36 gosdósir á sirka 1200 kall. Og úrvalið af gostegundum, maður.

Hálft gallon af Häagen-Dazs ís á 9,99 dollara.

Kjöt og skinkur.

Avocado, 99 sent.

Lítið brot af úrvali ostanna, héðan og þaðan úr veröldinni.
Kvikmyndin Selma – fáránlegur óhróður um LBJ

Ein af kvikmyndunum sem keppti um Golden Globe verðlaunin í gær var Selma. Hún vann þó engin verðlaun. Sem betur fer liggur manni við að segja.

Myndin fjallar um mannréttindabaráttuna í Bandaríkjunum á sjöunda áratugnum, Martin Luther King og fræga göngu frá Selma til Montgommery í Alabama þar sem krafist var jafns kosningaréttar.

King er aðalpersónan í myndinni en önnur stór persóna er Lyndon B. Johnson, sem þá var forseti Bandaríkjanna.

Þar byrja vandamálin.

Hollywood á mjög erfitt með að fjalla um sögulega atburði án þess að endurskrifa þá á furðulegan hátt. Höfundar myndarinnar virðast ekki hafa treyst því að sagan sjálf sé nógu spennandi og því er hlut Johnsons í atburðunum breytt gjörsamlega. Svo mjög að hlýtur að teljast hrein sögufölsun.

Fáir forsetar Bandaríkjanna lögðu jafnmikið að veði fyrir mannréttindi og einmitt Johnson.

En í myndinni er honum lýst sem óvini Martins Luther King, því er haldið fram að hann hafi látið J. Edgar Hoover, forstjóra FBI safna óhróðri um King og dreifa honum – sem munu vera hrein ósannindi. Og það er látið í veðri vaka að Johnson hafi verið á móti jöfnum atkvæðisrétti, þegar staðreyndin er sú að hann þá King greindi einungis á um leiðir og tímasetningar.

Það er öruggt að Johnson, sem var gagnmerkur forseti, á betra skilið en þetta.

Lyndon B. Johnson og Martin Luther King ræða saman í Hvíta húsinu 1965.
Langaði þá ekkert að fara?

Frekar er nú dapurt að enginn íslenskur ráðamaður skuli hafa farið í samstöðugönguna miklu í París – sérstaklega í ljósi þessa að þar voru til dæmis allir forsætisráðherrar Norðurlandanna, Angela Merkel og David Cameron.

Og ótal aðrir leiðtogar. Einhvern veginn tókst þeim að komast til Parísar.

Maður skyldi halda að einhverjum íslenskum stjórnmálamanni hefði þótt forvitnilegt að fara og vera í þessum hópi og taka þátt í þessari kröftugu samstöðu. Langaði þá ekkert að fara?

Í staðinn var fulltrúi Íslands Nína Björk Jónsdóttir. Hún er sendiráðunautur í París – semsagt ekki einu sinni sendiherra.

Auðvitað voru fleiri Íslendingar í göngunni. Ég veit að vinir mínir Eyþór Gunnarsson og Ellen Kristjánsdóttir voru þar.

Þau eru reyndar afskaplega góðir fulltrúar lands og þjóðar – gerast varla betri.

Francois Hollande og Angela Merkel í París í gær.
Á ritstjórn Charlie Hebdo

Hér er myndband sem sýnir blaðamenn og teiknara Charlie Hebdo að störfum fyrir morðárásina. Þarna má sjá hvernig vinnubrögðin á blaðinu voru, fólkið ræðir saman, andrúmsloftið er afslappað, samræðurnar eru vitrænar, þetta eru ekki vitleysingar eða rasistar, eins og maður er farinn að heyra.

Þvert á móti er tjáningarfrelsið þarna að störfum – eins og á að vera.
La dolce vita – Anita baðar sig í Trevi

La dolce vita eftir Fellini er einhver stórkostlegasta mynd allra tíma, full af gamansömum húmanisma höfundarins.

Myndin er eitt af sterkustu táknum áranna í kringum sextíu. Við höfum hinn ringlaða Marcello Mastroianni, stórkoslega tónlist Nino Rota – og svo Anitu Ekberg, sænsku kynbombuna, larger than life, þar sem hún stígur út í Trevi-gosbrunninn að næturlagi og baðar sig. Flestar kvikmyndastjörnur nútímans virka eins og mjónur miðað við Anitu Ekberg.

Ekberg er nú látin, 83 ára að aldri, en það gæti verið erfitt að komast að Trevi-gosbrunninum til að fara þar í bað – þar úir og grúir af ferðamönnum jafnt dag sem nótt.
Ian McEwan: Að mæta hatri með hlátri

Breski rithöfundurinn Ian McEwan skrifar stutta en gagnorða grein í Guardian um morðárásina á Charlie Hebdo. Hann segir að hið róttæka íslam sé núorðið aðdráttarafl fyrir brjálæðinga víðs vegar í heiminum. Það hafi aldrei falið hatur sitt, hatur á menntun, umburðarlyndi, fjölmenningu, skemmtunum og framar öllu hatur á tjáningarfrelsi.

Frelsinu sem allt hitt byggir á.

Og það eru ekki bara hugmyndir sem íslamistarnir hata, heldur hata þeir líka og hika ekki við að drepa börn, skólastúlkur, samkynhneigða, konur, guðleysingja, þá sem eru ekki múslimar – og líka fjöldamarga múslima.

Nú bætist hið hugrakka og glaðværa starfsfólk Charlie Hebdo á þennan lista. Morðin í París eru harmleikur fyrir hið opna samfélag, segir McEwan.

Hann bendir þó á að á dimmri nótt fyrir andlegt frelsi, séu ljóstýrur. Fólk sem fór út á götur í Frakklandi og sýndi rósemi og stillingu, vonin um að þessi hryllilegu morð geti sameinað, sú staðreynd að slíkur haturssöfnuður byggir á veikum grunni og getur ekki enst lengi, jú, og sú staðreynd að brjálæðingarnir eiga við ofurefli að etja.

Ewan segir að þeir sem með myrkur í hjarta aðhyllist Pegida-hreyfinguna eða Front National og langi nú til að brenna moskur, skyldu hugleiða að áhrifaríkasta leiðin til að kúga eða myrða múslima sé að ganga í Isis eða einhver hliðarsamtök þess.

Eftir hið misheppnaða arabíska vor sé múslimaheimurinn í klemmu milli harðstjóra og trúarofstækis. Annars vegar Sisi hershöfðingi, hins vegar Isis. Þó megi greina ákveðna þróun sem vekur von, eins og til dæmis vefsvæði sem hafa sprottið upp meðal annars í Saudi-Arabíu og Egyptalandi – þar birtist andstyggð á jihadistum og ofbeldi þeirra, höfnun á hinu pólitíska íslam eða jafnvel íslamstrú sjálfri.

Þeir sem halda úti slíkum vefsvæðum eru í mikilli hættu. Refsingin við því að hafna trúnni getur verið mjög vægðarlaus. Það sé einn stærsti gallinn við íslamstrú hversu erfitt sé að ganga af henni.

Ewan lýkur greininni með því að segja að eftir árásina á Charlie Hebdo þurfi að hefja á ný umræðu um tjáningarfrelsi. Það eigi að vera hægt að ræða málin á siðaðan hátt.
Til upprifjunar

Hérna eru skopmyndirnar úr Jótlandspóstinum sem ollu svo miklu fjaðrafoki 2006 og ollu því að enn er setið um líf teiknara.

Þessar myndir hefðu þurft að birtast sem víðast á sínum tíma, en flesta fjölmiðla skorti þor.
Rússneskir ökumenn, transfólk og bláu föturnar

Vegir í Rússlandi eru frægir fyrir hvað þeir eru skelfilegir. 28 þúsund manns dóu í umferðarslysum í Rússlandi 2011, samkvæmt opinberum tölum. Það eru 19 dauðsföll á hverja 100.000 íbúa, á Íslandi eru þau 3.

Nú hefur Pútínstjórnin fundið lausn á þessum vanda. Hún felst í að banna transfólki að aka bíl.

Þetta er brilljant hugmynd. Eða þannig.

Þegar ég fór til Moskvu fyrir nokkrum árum var mér sagt að það sem þyrfti helst að varast í umferðinni væri tvennt. Annars vegar lögreglan sem væri á höttunum eftir fólki til að kúga fé út úr. Og hins vegar embættismönnum og fólki af því kalíberi sem ekur um á ofsahraða með bláa sírenu á bílþakinu. Svona bifreiðar mega fara fram úr öllum öðrum, líka þar sem eru umferðarhnútar.

Þessar sírenur eru frægt tákn um forréttindi í Rússlandi. Það eru ekki bara háttsettir embættismenn sem fá þær, heldur er líka hægt að verða sér úti ef maður hefur mikil áhrif eða er nógu duglegur að múta.

Dæmi eru um að fólk á þessum bifreiðum hafi ekið á aðra vegfarendur – og komist upp með það átölulaust.

Ein aðferðin til að mótmæla þessu er sú að setja bláa leikfangafötu upp á bílþak – ádeilan skilst öllum í Rússlandi. En forréttindastéttin með bláu sírenurnar heldur áfram að fara sínu fram. Og nú skal banna transfólki að keyra. Verða það samkynhneigðir næst?