arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
15 ára pistlaskrif á internetið

Nú um helgina eru fimmtán ár síðan ég hóf að skrifa reglulega pistla á internetið, fyrst á vefsvæðið Strik, síðan á Vísi og loks á Eyjuna – mér telst til hér hafi ég verið síðan 2007.

Þessi skrif hafa ætíð verið undir merkinu Silfur Egils – það er heiti sem ég hef notað allar götur síðan ég skrifaði greinar í Alþýðublaðið 1994.

Ég hef ekki hugmynd um hvað pistlarnir eru orðnir margir. Þeir skipta þúsundum og aftur þúsundum. Mest af því er aðgengilegt, þó ekki efnið frá árunum á Stikinu.

Hér hefur verið fjallað um ýmislegt, pólitík náttúrlega, alþjóðamál, en líka um bækur, kvikmyndir, tónlist, menningu og ferðalög. Talsvert um skipulagsmál og eitthvað um byggðasögu Reykjavíkur.

Að sumu leyti er þetta eins og dagbók. Maður skrifar á hverjum degi – leggur mismikla vinnu í pistlana. Stundum eru þeir bara ein hugdetta, stundum er þetta ítarlegra.

Það er ég viss um að skoðanafestan er ekki mikil ef menn horfa yfir öll þessi fimmtán ár. Það er ekkert að því að skipta um skoðun eða breyta skoðunum sínum – oft er það bara merki um heilbrigða forvitni.

Þessi litla mynd sýnir hvernig Strikið leit út á sínum tíma – Silfur Egils er efst í horninu til hægri.
Að mennta sig burt frá Íslandi

Þingmaður úr Framsóknarflokknum setti fram þá hugmynd að ríkið beitti sér fyrir því að reisa stóra áburðarverksmiðju til að fá Íslendinga aftur heim frá útlöndum – gera landið meira aðlaðandi fyrir þá.

Það braust út ógurlegur hlátur vegna þessa. Skiljanlega.

Þetta er þó ekki alveg út í hött – að því leyti að þingmaðurinn virðist átta sig á að línan í byggðamálum er ekki dregin milli höfuðborgar og dreifbýlis, heldur milli Íslands og umheimsins. Svarið er þó varla áburðarverksmiðja eða starfsemi af því tagi.

Eins og stundum hefur verið sagt liggur línan um Keflavíkurflugvöll.

Ólafur Haukur Símonarson rithöfundur kom inn á þetta í greinarkorni sem var vitnað í hér um daginn:

Fyrir áratugum, tveimur eða þremur, sagði skynsamur maður, að víglínan lægi alls ekki um Elliðaárbrekkur milli dreifbýlis og þéttbýlis, heldur um Keflavíkurflugvöll, og þá á milli Íslands og meginlandanna handan hafsins. Þessi greining er hárrétt. Börnin okkar sem eru að ljúka skólagöngu innan lands og utan skoða hug sinn vandlega, þau bera lífmáta og kjör á Íslandi saman við það sem gerist í öðrum löndum, og því miður hefur Ísland ekki alltaf vinninginn. Málið snýst ekki alltaf um launaumslagið heldur og ekki síður um andþrengsli fámennisins, einokunartilburði í atvinnulífi, okur á peninga- og lánamarkaði og úrræðaleysi stjórnvalda varðandi það að skapa eðlilega ramma um fjölskyldulíf.

Á forsíðu Morgunblaðsins í dag er frétt sem hnígur í sömu átt. Þar er vitnað í tölur frá Hagstofunni og rætt við hagfræðinginn Ásgeir Jónsson sem segir að ungt fólk sé að „mennta sig burt“ frá Íslandi.

Í fréttinni segir:

Straumur íslenskra ríkisborgara úr landi á öldinni er vísbending um skort á störfum fyrir háskólamenntað fólk á íslenskum vinnumarkaði.

Þetta er mat Ásgeirs Jónssonar, dósents í hagfræði við Háskóla Íslands, en tilefnið er nýjar tölur Hagstofunnar sem sýna að innflytjendur eru að baki nærri helmingi íbúafjölgunar á Íslandi frá aldamótum.

Telur Ásgeir að byggðavandi Íslands hafi breyst úr því að vera brottflutningur úr dreifbýli til höfuðborgarsvæðisins í að vera brottflutningur ungs fólks úr landi. Unga fólkið »sé að mennta sig burt«. Hár húsnæðiskostnaður hafi líka áhrif.

Tölur Hagstofunnar leiða í ljós að 790 fleiri íslenskir ríkisborgarar fluttu frá landinu í fyrra en til þess. Það sem af er öldinni hafa um 10.500 fleiri íslenskir ríkisborgarar flutt frá landinu en til þess, þar af tæplega 7.800 í kjölfar hrunsins.

Ásgeir segir margt ungt fólk hafa alþjóðlega menntun og því geta leitað betri lífskjara erlendis.
Hví opnar ritstjórinn ekki bloggsíðu?

Það er sætir undrum að eigendur Morgunblaðsins – aðaleigandinn var að fá sérstaka viðurkenningu – skuli umbera það að blaðið skuli lagt undir persónulega hagsmuni eins manns.

Þetta á að talsverðu leyti við um fréttaskrifin, en að öllu leyti um ritstjórnarefnið. Hin forðum virðulegu Reykjavíkurbréf – þar sem var fjallað vítt og breitt um landsins gagn og nauðsynjar – eru undirlögð af persónulegum harmatölum og karpi annars ritstjórans og tilraunum hans til að endurskrifa stjórnmálaferil sinn.

Þetta er einstakt í seinni tíma fjölmiðlasögu Íslands. Í árdaga blaðamennskunnar voru til blöð sem snerust meira og minna um einn einstakling, en þau yrðu ekki langlíf. Ritstjórinn hefur vissulega verið fyrirferðarmikill í íslensku þjóðlífi lengi, en sæjum við fyrir okkur DV sem snerist mestanpart um persónu Kolbrúnar Berþórsdóttur eða Fréttablað þar sem Sigurjón Magnús Egilsson væri sífellt að rifja upp gamlar ávirðingar á hendur sér?

Mogginn bar sig einu sinni saman við heimsblöð. Myndi svona eiga sér stað á Daily Telegraph, Washington Post eða Berlingske Tidende?

Þetta er furðuleg tegund af blaðamennsu og sem leiðaraefni – takið eftir orðinu „leiðari“ – er það ónothæft. Eitt af því sem er ankanalegt er að þarna er ritstjórinn sífellt að skrifa um sjálfan sig í þriðju persónu. Það hlýtur að vera óþægilegt til lengdar.

Eiginlega er furða að stjórn blaðsins skuli ekki stinga upp á því að hann opni bloggsíðu, skili inn aðsendum greinum eða gerist virkur í athugasemdum – og svo kemur náttúrlega til greina að nota bókarformið.
Hin óþjóðholla kvikmynd Leviathan

Ég horfði í annað sinn á hina stórkostlegu mynd Leviathan í gær. Myndin er rússnesk, tilefnd til Óskarsverðlauna. En hún fæst varla sýnd í Rússlandi. Þykir óþjóðholl og bera vott um hugarfarsspillingu. Hún hefur orðið tilefni til umræðu um að banna óþjóðlegar myndir. Og það rifjar upp langa hefð ritskoðunar í Rússlandi – allt frá Púshkín til Tarkovskí.

Á sama tíma berast ýmislegar fréttir um rússnesk málefni. Um að Pútín ætli að láta einkavin sinn byggja risastóra brú til Krímskaga. Um rannsóknina á Litvinenko morðinu í London þar sem útsendarar rússnesku leyniþjónustunnar eltu fórnarlamb sitt með ofurgeislavirku poloniumi út um allan bæ.

Þetta er eins og að lesa njósnasögu sem manni finnst ótrúverðug, lögfræðingur ekkju Litvinenkos segir að Pútín sé eins og „ótíndur glæpamaður í gervi þjóðarleiðtoga“.

Leviathan gerist í magnaðri náttúru norður við Barentshaf. Minnir sumpart á Ísland, en húsin eru hrörlegri. Myndin segir frá baráttu vanmáttugs einstaklings við héraðsstjóra sem vill komast yfir húsið hans – til þess eins að rífa það.

Héraðsstjórinn hefur á sínu bandi allt kerfið, lögregluna, dómstólana – og kirkjuna. Þetta er samtvinnuð spilling og húseigandinn og fjölskylda hans eiga aldrei séns. Ádeila myndarinnar er undirstrikuð með myndinni af Pútín á vegg héraðsstjórans – og með myndum úr kirkjulegum athöfnum.

Einhver tenging er þarna við Jobsbók, húseigandinn missir að lokum allt, líka frelsið, og að lokum er lítil huggun í kirkjunni sem er full af hræsni né vodkanu sem fólkið þambar í myndinni til að komast burt frá veruleikanum.

Leviathan verður sýnd á Óskarsviku í Bíó Paradís 6.-12. febrúar.
Má nota Skype?

Svandís Svavarsdóttir spyr í framhaldi af fyrirspurn um ferðir forseta Íslands hvort forsetaembættið sé óþarft – og nóg sé að láta handhafa forsetavalds um það?

Fékk í gær þessi fróðlegu svör við fyrirspurn minni um ferðir forseta Íslands. Forsetinn reynist hafa verið 200 daga í burtu frá síðustu forsetakosningum og handhafar forsetavalds á þeim tíma hafa fengið 22 milljónir króna í laun. Spurningin er hvort embættið sé ekki óþarft og nóg að handhafarnir sinni því? Eða bara forseti þingsins.

En eru utanferðir forsetans svo mikið vandamál? Má ekki snúa þessu við og spyrja hvort það séu handhafar forsetavaldsins sem eru óþarfir. Samgöngur hafa jú batnað allmikið síðan þessi lög voru sett – símasamband hefur batnað líka og síðan þá hafa orðið til fyrirbæri eins og internet, tölvupóstur, jú, og jafnvel Skype.
Guðný á Mokka

Það er vel til fundið hjá Félagi kvenna í atvinnurekstri að veita Guðnýju Guðjónsdóttur á Mokka viðurkenniningu. Mokka hefur nú starfað í 56 ár – þau Guðný og Guðmundur Baldvinsson, eiginmaður hennar, voru frumkvöðlar í veitingahúsarekstri á Íslandi.

Mokka er náttúrlega menningarstofnun – sígildur staður. Innréttingarnar þar eru í dásamlegum módernískum stíl frá því á sjötta áratugnum og hefur aldrei verið breytt; ég veit ekki hvort þær eru komnar á minjaskrá. Og þögnin þar inni er svo einstaklega þægileg – Guðný og Guðmundur settu víst upp hátalara þegar þau opnaði staðinn og ætluðu að spila klassíska músík en þeir voru aldrei notaðir.

Þegar ég var í menntaskóla var Mokka ennþá eini staðurinn á Íslandi þar sem var hægt að fá alvöru ítalskt kaffi, espresso og capuccino. Nú hafa tímarnir breyst, út um allan bæ eru kaffihús sem selja prýðilegt kaffi. Flest eru þau samt karakterlaus miðað við hið sögufræga Mokka. Og þau verða ábyggilega ekki jafn langlíf.

Ég var fastagestur á Mokka árum saman og mannlífsflóran var stórbrotin. Minnisstæðir eru Thor Vilhjálmsson, Sigfús Daðason, Karl Kvaran, Jón Gunnar Árnason, Dagur Sigurðarson, Gylfi Gíslason, Guðrún Pétursdóttir, Þorsteinn frá Hamri, Inga Bjarnason, Andrés Kolbeinsson óbóleikari og Jörundur Hilmarsson málfræðingur. Svo voru líka minni spámenn, ekki síður eftirminnilegir. Bundu kannski ekki allir bagga sína sömu hnútum og samferðamennirnir.

Aldrei varð ég var við að Guðný og Guðmundur á Mokka færu í manngreinarálit. Þau voru einstaklega umburðarlynd gagnvart mislitum gestahóp. Líka gagnvart mér og vinum mínum sem stundum vorum svo miklir bjánar að móðir eins okkar kallaði okkur tortímingarsveitina.

En eftir árin á Mokka er ég svo snobbaður að ég drekk aldrei annað kaffi en ítalskt.
Stöðvum jihadismann

Hér er franskt plakat, gefið út af hinu opinbera, til að vara við jihadisma svokölluðum. Stöðvum jihadismann, bregðumst við hryðjuverkaógninni, stendur þarna.

Fyrstu merkin vekja grun, segir á plakatinu.

Þau eru til dæmis að hafna gömlum vinum – vegna þess að þeir eru óhreinir. Hafna fjölskyldu sinni. Snöggar breytingar á mataræði.

Að hætta í skóla eða í vinnu, því það er allt partur af samsærinu, að hætta að hlusta á tónlist, að hætta að horfa á sjónvarp eða kvikmyndir.

Að hætta í íþróttum – því þar er blöndun kynja – að breyta um klæðaburð og að leita á vefsíður öfgamanna.

Í lokin er tekið fram að hvert tilfelli sé einstakt – og birt símanúmer sem hægt er að hringja í.
Christiansen og gjaldmiðlamálin

Danski hagfræðingurinn Lars Christiansen er ekki ýkja þekktur í heimalandi sínu, en hér á Íslandi er hann eins og rokkstjarna. Hann er það sem Danir kalla slagfærdig.

Christiansen spáði fyrir um íslenska bankahrunið, álit hans birtist í íslenskum fjölmiðlum og þá urðu íslenskir banka- og stjórnmálamenn æfir yfir þessari fásinnu.

Christiansen var á athyglisverðum fundi í Reykjavík í gær og eins og endranær er hann óhræddur í greiningum sínum.

Eitt er það sem maður staldrar við. Greinandinn segir að til álita komi fyrir Íslendinga að taka upp gjaldmiðla Noregs eða Kanada, meðal annars vegna þess að íslenska hagkerfið sé líkara því sem þar er.

Vandinn er samt sá að Norðmenn hafa engan áhuga á að leyfa Íslendingum að taka upp norska krónu – þeim finnst það fáránleg hugmynd – en Kanadamenn fara kurteislega undan í flæmingi þegar minnst er á að Íslendingar noti Kanadadollar.

Bæði Noregur og Kanada eru olíuríki sem eiga hag sinn undir því að verð á olíu sé sem hæst. Nú hefur það lækkað og efnahagshorfur eru ekki jafngóðar og áður. Fyrir Íslendinga er hins vegar best að olíuverð sé sem lægst.
Moggahúsið ekki rifið

„Hverfur hann kastalinn, Aðalstræti 6“ – söng Spilverk þjóðanna í lagi sem hét Græna byltingin.

Það var á grænu plötunni, þessari með frábærlega flotta umslaginu sem var hannað af Gylfa Gíslasyni. Pramma sem var eins og Ísland í laginu var fleytt út í Reykjavíkurtjörn. Það var almennilegt.

Aðalstræti 6 er Moggahöllinn, stórhýsið sem stendur fyrir enda Austurstrætis. Þar stóð reyndar eitt sinn til að reisa Þjóðleikhúsið, eins og lesa má um í bókinni Reykjavík sem ekki varð.

En Mogginn dafnaði vel í Aðalstrætinu og þegar ég var ungur blaðamaður öfundaði maður blaðamennina á Mogganum að vinna á svona flottum stað. Alveg miðsvæðis. Svo flutti Mogginn í Kringluna og síðar í Hádegismóa – leiðin lá niður á við og liggur enn.

Þarna var líka eitt sinn lítil verslunarmiðstöð á neðstu hæðunum, kallaðist Vesturver (sbr. Suðurver og Austurver, Norðurver reis aldrei) þar var Hjóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur og seldi hljómplötur, bókabúð og leikfangabúð og um tíma var afar smart tískuvöruverslun sem kallaðist Adam í kjallaranum, með mjög nútímalegum stólum og lýsingu.

Í dag var svo engu líkara en að væri verið að rífa Morgunblaðshúsið. Það er líklega misskilningur. Nú er það líka löngu hætt að vera kastalinn sem Spilverkið söng um, það hefur litla pólitíska merkingu lengur, heldur er búið að innrétta þar hótel líkt og í svo mörgum byggingum í Miðbænum.
„Húsnæðismál á Íslandi eru manngerður hryllingur“

Er það stefnan að okkar kynslóð verði öll á Skypinu í ellinni að tala við börn og barnabörn í útlöndum?

Þessari spurningu varpar rithöfundurinn Ólafur Haukur Símonarson fram í harðorðri ádrepu í lífskjör og lífsgæði á Íslandi – og þó sérstaklega húsnæðismálin.

Pistillinn birtist á Facebook síðu Ólafs Hauks og er svona í heild sinni:

Fyrir áratugum, tveimur eða þremur, sagði skynsamur maður, að víglínan lægi alls ekki um Elliðaárbrekkur milli dreifbýlis og þéttbýlis, heldur um Keflavíkurflugvöll, og þá á milli Íslands og meginlandanna handan hafsins. Þessi greining er hárrétt. Börnin okkar sem eru að ljúka skólagöngu innan lands og utan skoða hug sinn vandlega, þau bera lífmáta og kjör á Íslandi saman við það sem gerist í öðrum löndum, og því miður hefur Ísland ekki alltaf vinninginn. Málið snýst ekki alltaf um launaumslagið heldur og ekki síður um andþrengsli fámennisins, einokunartilburði í atvinnulífi, okur á peninga- og lánamarkaði og úrræðaleysi stjórnvalda varðandi það að skapa eðlilega rama um fjölskyldulíf. Kostir og gallar fylgja því óhjákvæmilega að tilheyra fámennum flokki manna á eyju úti í ballarhafi; þetta vega menn og meta. Eitt virðist ungt fólk þó sammmála um: húsnæðismál á Íslandi er manngerður hryllingur. Af hverju? Það eru til húsnæðiskerfi í nágrannalöndum sem virka vel, þurfum við nokkuð finna upp hjólið? Af hverju leysir Alþingi ekki þetta mál í stað þess að eyða í tíma í rifrildi um óraunhæfa virkjanakosti eða frystingu á umsóknareyðublöðum frá Evrópusambandinu? Er það stefnan að okkar kynslóð verði öll á Skypinu í ellinni að tala við börn og barnabörn í útlöndum?
Tilgangslausar framkvæmdir

Keyrði Grensásveginn áðan, þann hluta sem á að fara að breyta. Á þessum hluta vegarins er fjarska rúmgott fyrir alla, bíla, gangandi vegfarendur, hjól.

Maður sér varla að neinu þurfi að breyta – hvað þá kosta til miklu fé.

Sporin frá Hofsvallagötunni hræða. Í raun var aldrei sérstök þörf á að gera svo miklar breytingar á þeirri götu. Hún var eiginlega alveg ágæt – nú er til dæmis mun óþægilegra að aka af henni inn á Hringbrautina.

Þarna er svolítið eins og farið sé í framkvæmdir bara til að gera eitthvað (jú og þá man maður eftir hinum tilgangslausa reiðhjólastíg sem hefur verið lagður niður Frakkastíginn, en bara frá Skólavörðuholtinu niður að Njálsgötu).

Alveg er ég viss um að það er fullt af verkefnum sem eru brýnni en þessi.

Ég tek fram að hef þá bjargföstu skoðun að bílar, götur og bílastæði taka alltof mikið pláss í borgarlandinu. En í þessu máli hefur Júlíus Vífill Ingvarsson borgarfulltrúi nokkuð til síns máls þegar hann segir:

Fækkun akreina og þrengingar á tveimur götum, Grensásvegi og Háaleitisbraut, mun kosta borgarbúa 205 milljónir króna. Á sama tíma standa margir tónlistarskólar í Reykjavík frammi fyrir gjaldþroti en borgarfulltrúar meirihlutans finna enga peninga í sjóðum borgarinnar til að tryggja framboð á tónlistarnámi svo dæmi sé tekið um verkefni sem ætti frekar að hafa forgang. Önnur lögmál virðast gilda um tilgangslausar þrengingar á gatnakerfinu.
Auschwitz og bókmenntirnar

Í dag eru liðin sjötíu ár síðan dauðabúðirnar í Auschwitz voru frelsaðar. Það er ekki lengra síðan. Fáir atburðir hafa haft meiri áhrif á hugmyndaheim okkar. Við blasti hvað maðurinn er fær um hryllilegar gjörðir – ef hann fær tækifæri til eða er einfaldlega skipað.

Auschwitz var feikilega stór staður með þremur búðum, Auschwiz I, sem voru fyrstu búðirnar, Auschwitz II – Birkenau sem voru að miklu leyti útrýmingarbúðir og Auschwitz III – Monowitz en það voru þrælkunarbúðir fyrir stórfyrirtæki eins og IG Farben sem höfðu verksmiðjur á svæðinu. Fyrirtækin voru tilbúin að nota vinnuafl fólks sem var þrælkað til dauða.

Lífslíkur þrælanna í þessum verksmiðjubúðum voru um þrír mánuðir, þeir sem gátu ekki unnið voru sendir í gasklefanna. Einn þeirra sem þarna var vistaður var Elie Wiesel sem skrifaði hina frægu bók Nótt um veruna í Auschwitz. Hann var þá unglingur. Wiesel er enn á lífi, 88 ára gamall.

Um Auschwitz hafa veri skrifaðar fjölmargar merkilegar bækur. Hinn hægláti ítalski efmafræðingur Primo Levi var sendur þangað 1944 og var ellefu mánuði í búðunum. Levi var gyðingur, eins og Wiesel. Ef þetta er maður, bók þar sem Levi segir frá lífinu og dauðanum í Auschwitz kom út 1947. Hún telst ein mikilvægasta bók tuttugustu aldarinnar.

Pólverjinn Tadeusz Borowski var ungur blaðamaður þegar hann var sendur í Auschwitz. Hann lifði vistina af og lýsti henni í smásagnasafni sem kom undir nafninu Velkomin í gasið, herrar mínir og frúr. Það er hrikalega nöturlegt að Borowski fyrirfór sér 1951, aðeins 28 ára gamall, með því að anda að sér gasi úr ofni.

Fleiri bækur má telja upp, Sophies Choice eftir Willliam Styron, Örlögleysi eftir Imre Kertész, Þrátt fyrir allt já við lífinu eftir Viktor Frankl og svo má nefna glænýja bók, The Zone of Interest eftir Martin Amis. Hún gerist í Auschwitz, er í aðra röndina ástarsaga með dálítið kómísku ívafi en þróast út í að frásögn af fólki sem fremur hryllileg ódæði.

Ein aðalpersóna bókar Amis er fangabúðastjórinn Paul Doll. Persóna hans er augljóslega byggð á Rudolf Höss, yfirmanni búðanna, sem var hengdur 1947. Minningar hans, sem hann skráði í fangelsi, þykja nokkuð hrollvekjandi – aðallega vegna þeirrar tilfinningalegu flatneskju sem þar blasir við.

Það er endalaust hægt að halda áfram að rekja þræði Helfararinnar í bókmenntum og listum. Hér er ljóð eftir þýskan gyðing frá Rúmeníu, Paul Celan. Hann var settur í fangabúðir þar sem foreldrar hans týndu báðir lífi. Eftir stríðið gat hann sér orð fyrir skáldskap, sérstaklega fyrir Dauðafúgu, en brot úr henni má lesa hér að neðan. Hann velti mikið fyrir sér erfiðleikum þess að skrifa eftir slíkan hrylling – hvaða orð er hægt að nota?

Celan fyrirfór sér með því að stökkva út í ána Signu í París 1970, þá 49 ára gamall.

Svarta mjólk morgunsins við drekkum þig um nætur,

við drekkum þig á daginn við drekkum þig á kvöldin

við drekkum og drekkum

Maðurinn býr í húsinu og leikur sér að snákum hann skrifar

hann skrifar þegar dimmir til Þýskalands gullna hárið þitt Margarete

Öskuhárið þig Shulamit við gröfum gröf í himininn þar þrengir ekki að
Ekki róttækt

Maður hefur heyrt talað um það í dag að Syriza í Grikklandi hafi afskaplega róttæka stefnu.

En svo er varla.

Það er ekki róttækni að sætta sig ekki við 28 prósenta atvinnuleysi og 60 prósent meðal ungs fólks.

Það er ekkert róttækt að vera á móti eilífum niðurskurði á launum og velferðarþjónustu til að borga bankaskuldir sem spilltir stjórnmála- og auðmenn stofnuðu til – árum saman og sér ekki fyrir endann á.

Það er engin sérstök róttækni að hafna hinni misheppnuðu efnahagsáætlun þríeykisins (AGS, ESB, Evrópska seðlabankans) sem hefur leitt til örbirgðar í stað endurreisnar.

Það er ekki róttækt að skera upp herör gegn spillingu í stjórnmálum, embættismannakerfi og meðal auðstéttar, spillingu sem lengi hefur blasað við hverju mannsbarni.

Nei, þetta ekki róttækara en svo að það ætti að geta verið á stefnuskrá hvaða sósíaldemókrataflokks sem er – eða þá verkalýðsfélags.

En vegna þess að sósíaldemókratar og verkalýðsfélög í Evrópu hafa færst svo langt frá uppruna sínum – já, alþýðu manna – er þetta túlkað sem ægileg róttækni, og líkega stórhættuleg.
Demis Roussos – Forever and Ever

Demis Roussos – man einhver eftir honum?

Jæja?

Jú, hann var feikivinsæll söngvari á áttunda áratugnum, átti nokkur vinsæl lög og víða voru til hljómplötur með honum. Þær eru sagðar hafa selst í 60 milljón eintökum.

Roussos var grískur, fæddur í Egyptalandi, þar sem voru eitt sinn blómlegar byggðir Grikkja.

Hann gat sér fyrst frægð með grísku prog-rokk hljómsveitinni Aphrodite's Child, þar var annar liðsmaður hljómborðsleikarinn Vangelis. Roussos söng og spilaði á bassa. Platan þeirra 666 þykir ansi merkileg.

En nú er Demis Roussos látinn, 68 ára að aldri. Þetta er vinsælasta lagið hans – kemur mér alltaf í gott skap.
Grikkland kýs gegn ólígörkum

Fá orð hafa heyrst oftar í kosningunum í Grikklandi en óligarki.

Stórsigur Syriza beinist nefnilega ekki bara gegn Evrópusambandinu, Evrópska seðlabankanum og Alþjóða gjaldeyrissjóðnum – þrenningunni svokallaðri – heldur ekki síður gegn auðstéttinni í landinu.

Hinum ofurríku sem eiga skipafélög, stórfyrirtæki, banka, fótboltalið, byggingar, sjónvarpsstöðvar, blöð – allt sem nöfnum tjáir að nefna.

Það er einnig talað um þá sem hina innvígðu, tilvera þeirra er algjörlega samslungin flokkunum tveimur sem hafa stjórnað Grikklandi síðustu fjörutíu árin – Nea Demokratia og Pasok.

Paul Mason, fréttaritari Guardian, skrifar um þetta í blað sitt og hefur eftir ónefndum grískum hagfræðingi:

„Þetta lið hefur komist hjá því að borga skatta í gegnum einræði Metaxas, hernám nasista, borgarastríð og herforingjastjórn.“ Og Mason bætir við – það hafði engin áform um að fara að borga skatta eftir að þrenningin heimtaði að Grikkir tækju til í ríkisfjármálunum árið 2010.

Byrðarnar hafa lent á almennu launafólki – sem hefur reyndar farið mjög fækkandi.

Valdaflokkarnir tveir hafa í raun ekkert getað gert til að hrófla við óligörkunum – og nú þykir Grikkjum, ekki síst ungu fólki, nóg komið. Ólígarkar eiga ekkert inni hjá Syriza og Syriza skuldar þeim ekki neitt.

Þetta er semsagt engin marxistabylting í Grikklandi. Það er af og frá að kjósendur Syriza séu allir lengst til vinstri. Þetta er frekar til marks um að kjósendur, og þá ekki síst unga fólkið, ætli ekki lengur að sætta sig við samkrull spilltar auðstéttar og stjórnmálaflokka.

Skilaboðin eru jákvæð, segir Mason, því á baki kosningasigri Syriza er ung kynslóð sem vill fá að njóta sín á eigin forsendum, vera í tengslum við heiminn, skapa, án þess að þurfa að rogast með byrðar stjórnmála- og efnahagsspillingar.
Sigur Syriza

Það er óvíst hvernig spilast úr málum hjá Syriza í Grikklandi. Flokkurinn er sigurvegari í þingkosningum, en nær hann að mynda nógu sterka ríkisstjórn til að fylgja kröfum sínum eftir? Þessi fjöldahreyfing virðist ætla að fá um 37 prósent atkvæða – miklu meira en gömlu spilltu stjórnarflokkarnir sem leiddu Grikkland inn í kreppu og hafa getað lafað áfram við völd, sumpart vegna þess að valkosti hefur vantað og vegna þess að þeir eru þægir gagnvart peningavaldinu.

Skilaboðin nú eru ótvíræð.

Þau beinast að Alþjóða gjaldeyrissjóðnum, Evrópska seðlabankanum og Evrópusambandinu – og ofurvaldi fjármálastofnana.

Fólk er mikilvægara en peningar.