arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ragnheiður og gildi listarinnar á Íslandi

Í þessum pistli er lagt út frá óperunni Ragnheiði og hún sett í samhengi við þýðingu lista og menningar meðal smáþjóðarinnar Íslendinganna – við að halda þjóðinni saman, þroska tilfinningalíf hennar og búa til heilbrigt samfélag. Pistillinn er á ensku, hann birtist á vef sem Alda Sigmundsdóttir heldur úti og kallast The Iceland Weather Report. Margt er þarna afar vel orðað og hugsað, og andmenningarsinnar fá á baukinn.

Last night we went to see a new Icelandic opera called Ragnheiður, which has been getting rave reviews. Critics have literally been falling all over themselves with rapture. So I confess I was more than a little curious to see it, though not without apprehension, since Im not a big opera fan and find few things worse than sitting through a lengthy theatrical performance when Im bored out of my wits.

But the production totally lived up to the hype. And sitting there in the dark I had some thoughts.

1. Not for the first time I was filled with awe that this tiny nation – 320,000 people – are able to put on a production of such remarkable quality. We went to a Broadway show last summer that was substantially inferior to this. And this is not a one-off. Pretty much every theatrical production you see here in the professional theatres is of such a standard. It completely defies all logic.

2. It was brought home to me how essential the arts are to a nations identity. This opera is about a very dramatic event in Icelands history, and it is performed in Icelandic. Sitting in the audience you could FEEL the concentrated attention of all the people watching who connected on a very profound level with all that was going on. It spoke to them – to us. Granted, it would have spoken to anyone – the emotions, occurrences etc. were common to all humanity – but the context, clothing, setting, language, etc. were OURS. And people were crying all around me. Practically sobbing. I have never experienced that at the theatre before. In tear-jerk movies, yes, but never at the theatre.

3. I marvelled at the fact that certain political forces believe that the arts are a luxury, and pretty unimportant in the grand scheme of things. They are not. Performances like the one I saw last night are the glue that hold a nation together. They nourish the finer sensibilities, like compassion, empathy and love, and they foster a sense of unity. They promote a healthy society, and any politician who does not see the value of that is seriously stupid.
Spilavíti – helvíti

Lesandi síðunnar benti á hversu snjallt orðið spilavíti væri.

Þetta segir eiginlega allt. Minnir helst á helvíti.

Það var glöggur maður sem bjó til þetta orð. Það er verulega gildishlaðið, eins og kallast í dag.

Annað gott orð er vínstúka. Það er íslenskt orð yfir bar, heyrist núorðið alltof sjaldan.

Lesandinn telur að Halldór Halldórsson prófessor hafi búið til þetta orð – beinlínis til að stríða stúkumönnum sem hann þekkti.
Á að leyfa fjárhættuspil í meira mæli en nú er?

Það er alveg rétt að mikill tvískinnungur ríkir gagnvart fjárhættuspili á Íslandi.

Það eru rekin spilavíti sem heita Gullnáman og þar fara í gegn býsna stórar fjárhæðir. En þetta er í þágu Háskólans – og það má. Heldur eru staðirnir þar sem þessi starfsemi er stunduð ótútlegir.

Fjárhættuspil er stundað í spilaklúbbum út um borg og bý – og svo eru fjárhættuspil og veðmál á internetinu. Fyrir það er væntanlega ekki hægt að loka.

En eru þetta rök fyrir því að opna alveg fyrir fjárhættuspili, leyfa starfsemi spilavíta?

Það vill Willum Þór Þórsson, þingmaður Framsóknarflokksins meina, og leggur fram frumvarp á Alþingi um lögleiðingu fjárhættuspila.

Það er reyndar spurning hvernig þetta yrði. Erum við að tala um glæsileg spilavíti – segjum til dæmis að Perlunni yrði breytt í casino? Eða erum við að tala um spilavíti eins og eru víða í Bandaríkjunum, til dæmis á verndarsvæðum indíána?

Það er ekki allt jafn glæsilegt í kringum svona spilastarfsemi – maður getur ekki alltaf búist við því að James Bond gangi inn og panti sér martinikokkteil. Þau eru ekki öll í einhverjum háklassa – en það er Gullnáman svosem ekki heldur.

Bond fer í spilavíti í næstum hverri einustu mynd.
Skammvinn frægð og lítil hamingja

Nú skilst mér að sé í sjónvarpi úrslitakeppni í því sem kallast Ísland got talent.

Það er sjálfsagt skemmtilegt að fylgjast með þessu, en einhvers staðar hljóta að blikka viðvörunarljós og ekki bara vegna heitisins á þáttaröðinni.

Því fjölmiðlar eru fullir af viðtölum við fólk sem hefur farið í svona keppnir, sigrað, en lent í veseni eftir það og varla borið sitt barr síðan.

Svona keppnir eru ekki ávísun á nema mjög skamma frægð, og skilst manni, ekki á hamingjuna heldur.

Ef maður ætlar að skara framúr í einhverju, er yfirleitt ekki góð hugmynd að stytta sér leiðina þangað.
Lífeyrissjóðakerfi á brauðfótum

Stundum þarf ekki langt mál til að segja hlutina. Benedikt Sigurðarson á bregður upp þessari sterku mynd af stöðu íslenska lífeyrissjóðakerfisins í viðtali sem birtist í Akureyri vikublaði.

Lífeyrissjóðakerfi landsmanna stendur að mínu mati á algerum brauðfótum, er orðið alltof stórt til að hægt sé að ávaxta það og er alltof fyrirferðarmikið, áhættusækið og ólýðræðislegt til að það fái staðist óbreytt. Með því að hafa fengið nánast sjálfdæmi um örugga ávöxtun gegnum verðtryggingu og okurvexti þá sogar það nú til sín fjármagn og er nú 2800 milljarðar langt umfram sjálfbæra ávöxtunargetu efnahagskerfisins og stefnir því í óhjákvæmilegt hrun. Stóru mistök ríkisstjórnar og Alþingis í gegn um Hrunið í október-nóvember 2008 var að láta Gylfa Arnbjörnsson og hjálparkokka hans ráða því að ekki var gripið til frystingar á vísitölum og verðtrygging tekin úr sambandi. Það er enn ekki búið að bíta úr nálinni með það þrátt fyrir loforð og mjög veikburða tilraunir núverandi ríkisstjórnar til að leiðrétta stökkbreyttu lánin.
Skrítinn hrærigrautur

Kvikmyndin Noah er furðuleg samsuða og eiginlega hálf afkáraleg.

Þetta er ekki einu sinni Biblíusagan – fremur eins og hrærigrautur af sögunni um syndaflóðið, nýaldarspeki, þyngslalegri umhverfishyggju og skvettu af Hollywood hamfaramyndum eins og Transformers eða Pacific Rim.

Því er líkast að mannkyninu sem þarna er á braut tortímingar sé refsað fyrir það í syndaflóðinu að borða kjöt – vera ekki grænmetisætur.

Allt þetta er sett fram með miklum látum – átakanlegum nærmyndum af fólki sem engist af innri spennu en tjáir hana með furðulega vondum leik. Þarna eru risar úr grjóti sem byggja örkina fyrir Nóa og berjast fyrir hann, eiga skilst manni að vera fallnir englar. Og svo er laumufarþegi um borð í örkinni. Það er vondi karlinn í myndinni – sem þó er kannski ekki sekur um annað en að vilja helst ekki drukkna – og borða kjöt. Verst er þegar hann étur eitt dýrið í örkinni.

Það er sagt að sumar myndir séu svo vondar að þær verði næstum góðar. Sennilega þá vegna þess að það er sérstæð upplifun að horfa á þær.

Noah fer næstum í þann flokk. Sumt í myndinni er svo skrítið að það er hérumbil gaman að horfa á það. En svo ná ómenguð leiðindin yfirhöndinni. Líklega hefur höfundur myndarinnar talið sig vera að gera eitthvað stórt, meiningarfullt og listrænt, en áhorfendur í salnum í Laugarásbíói í kvöld voru farið að flissa vandræðalega þegar leið á myndina. Það heyrðust feginsandvörp þegar myndinni lauk með eins konar ásatrúarbrúðkaupi úti í íslenskri náttúru.

Já, einmitt, íslenska landslagið sem þarna er áberandi – það bjargar ekki neinu. Þetta er mjög vond mynd.

Nói og vondi karlinn sem tekst að svindla sér um borð í örkina. Hann er kjötæta. Vondi karlinn nær að mynda bandalag við Kam, son Nóa, sem fer burt í lokin, en þó ekki vegna þess að hann sér föður sinn nakinn og fullan eins og í bókinni.
Ekki nýtt að norrænir kratar séu Natósinnar – þeir voru stofnfélagar

Hrannar Björn Arnarson, aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur í forsætisráðherratíð hennar, varpar eftirfarandi spurningu fram hér á Eyjunni:

Friðarhöfðinginn Jens Stoltenberg að verða framkvæmdastjóri NATO – Er það ekki rétti tíminn til að grafa „Ísland úr NATO“ borðana og þar með ryðja síðustu málefnalegu hindruninni úr vegi sameiningar VG og SF? Það finnst mér!

Þetta gefur tilefni til að fara í smá upprifjun. Hrannar kemur upprunalega úr Alþýðubandandalaginu. Sá flokkur rakti sögu sína til Sósíalistaflokksins sem aftur rakti sögu sína til Kommúnistaflokks Íslands. Alþýðubandalagið var mjög eindregið í andstöðunni gegn hernum og Nató, en átti það reyndar til í seinni tíð að fórna þessu málefni fyrir ríkisstjórnarsetu.

Vinstri grænir eru fólkið í Alþýðubandalaginu sem vildi ekki fara í samstarf með sósíaldemókrötum úr Alþýðuflokknum undir nafni Samfylkingarinnar. Í hópinn bættust umhverfisverndarsinnar og flokkurinn varð rauðgrænn. Í Samfylkinguna fóru Alþýðubandalagsmenn sem voru búnir að missa trúna á sósíalismann, þangað runnu líka inn konur úr Kvennalistanum – jú og kratarnir.

Samfylkingin vildi verða krataflokkur eins og norrænu krataflokkarnir. Í áratugi hafði það verið Alþýðuflokkurinn sem var systurflokkur norrænu kratanna og þáði meira að segja styrki og ýmiss konar aðstoð þaðan – enda var hreyfingin talin alþjóðleg.

Ef það er eitthvað sem kratarnir tortryggðu sérstaklega mikið, já, höfðu hreina óbeit á, þá var það kommúnisminn sem kom úr austri. Þannig voru kratarnir mjög hlynntir Nató. Þegar Ísland gekk í Nató var alþýðuflokksmaðurinn Stefán Jóhann Stefánsson forsætisráðherra.

Hið sama gilti um krata í nágrannalöndunum. Frá upphafi voru þeir ekki bara stuðningsmenn Nató og varnarsamvinnunnar við Bandaríkin, heldur voru þeir beinlínis hvatamenn hennar. Svíar pössuðu reyndar upp á hlutleysi sitt, en öðru gegndi um Norðmenn og Dani. Einn aðalhvatamaðurinn að inngöngu Noregs í Nató var hinn frægi jafnaðarmannaforingi Einar Gerhardsen – áhrifamesti stjórnmálamaður landsins eftir stríð.

Í Danmörku var forsætisráðherrann við tíma inngöngunnar í Nató sósíaldemókratinn Hans Hedtoft.

Þetta á reyndar við um fleiri nágrannaríki okkar. Forsætisráðherra Bretlands þegar Atlantshafsbandalagið var stofnað var Clement Attlee, sósíaldemókrati úr Verkamannaflokknum.

Þannig kemur nákvæmlega ekkert á óvart þótt norskur jafnaðarmaður verði framkvæmdastjóri Nató. Hann fylgir einfaldlega gamalli stefnu krata í Vestur-Evrópu. Hrannar segir að Stoltenberg sé „friðarhöfðingi“, en voru kratarnir á tíma Kalda stríðsins það ekki líka?

Einar Gerhardsen hefur ímynd landsföður í Noregi. Hann var forsætisráðherra þrívegis á árunum 1945-1965. Hann var sósíaldemókrati og leiddi Norðmenn inn í Nató.
Sjóðheit siglingaleið hvalflutningaskips

Það er merkilegt að fylgjast með ferðum flutningaskipsins Alma sem er að flytja hvalkjöt til Japan. Málið er afar viðkvæmt, eins og lesa má í pistli Önnu Kristjánsdóttur vélstýru sem sjálf vann í tuttugu ár á sjó. Anna segir að skipið sé að sigla suður með ströndum Afríku og fyrir Góðravonahöfða. Það sé afar sjaldgæft með skip sem sigli til Asíu, slíkt gerist helst ef skip flytja varning eins og vopn og kjarnorkuúrgang.

Anna telur að þetta sé til marks um að áróðursstríðið um hvalveiðar sé tapað – ef menn þurfi að fara að þessu eins og þjófar á nóttu.

Fyrir tæpri viku síðan lagði frystiskipið Alma sem skráð er á Kýpur úr höfn í Hafnarfirði áleiðis til Japan. Þeir þorðu ekki að fara í gegnum Suez og alls ekki í gegnum Panama. Yfirvöld í Egyptalandi og Panama eru sennilega talin vera á móti flutningum á hvalkjöti um þeirra yfirráðasvæði. Ákvörðunarhöfnin er ekki gefin upp, en skipið siglir suður með ströndum Afríku og var á fimmtudagskvöldið á siglingu vestan Kanaríeyja. Þess var vandlega gætt að breyta stefnunni svo skipið færi ekki inn fyrir 12 mílna landhelgina, en um leið komið var framhjá eyjunum var stefnunni breytt örlítið og farið nær ströndum Afríku á leiðinni í hitabeltið. Það lítur út fyrir að farmurinn sé stórhættulegur, geislavirkur eða eitthvað enn verra. Það er þó ekki svo. Farmurinn er hvalkjöt. Þarf virkilega að flytja hvalkjöt fleiri þúsund aukalega kílómetra til að koma því á markað í Japan? Skipið er látið sigla í gegnum hitabeltið, yfir miðbaug og suður fyrir Góðrarvonarhöfða og síðan aftur yfir miðbaug á leiðinni yfir Indlandshafið. Það er engum að treysta og þar eru spönsk og egypsk yfirvöld meðtalin. Eins gott að ekkert bili í frystikerfum skipsins á þessari sjóðheitu siglingaleið.
Ekki mikils að vænta af verkföllunum

Framhaldsskólakennarar hafa brátt verið í verkfalli í tvær vikur. Háskólakennarar hafa boðað verkföll sem hefjast 25. apríl. Verkfall er í uppsiglingu hjá Isavia, en þar eiga mun færri einstaklingar í hlut.

Á sama tíma boðar ríkisstórnin skuldaleiðréttingu. Stórum fjárhæðum verður ráðstafað til að greiða niður skuldir einstaklinga.

En til þess að slík aðgerð hafi einhverja þýðingu verður að halda niðri verðbólgunni. Annars fer vél verðtryggingarinnar í gang og eyðir áhrifum skuldalækkunarinnar á skömmum tíma.

Því er haldið fram að launahækkanir verði eins og olía á bál verðbólgunnar. Sökum þess er lítilla launahækkana að vænta þótt efnt sé til verkfalla. Þau munu varla skila miklu.

Ríkisstjórnin og atvinnurekendur munu standa saman gegn því að kaupið hækki. Þótt verkalýðsforystan sé kannski til í slíkt þá er lítil stemming fyrir „þjóðarsátt“ meðal almennra launþega. Hún var gerð afturreka með síðustu tilraun til slíkra samninga.

En Ísland mun þróast lengra í þá átt að vera láglaunaland – hvað sem síðar verður.
Styttur af skáldum

Hér eru styttur af skáldum í Reykjavík í umfjöllun Kiljunnar frá því í gær.

Allt frá Jónasi til Sveinbjörns Beinteinssonar. Og svo er líka rætt um styttur sem hafa ekki verið reistar. Og skort af styttum af konum.
Skuldaleiðréttingin og áhrif komandi sveitarstjórnakosninga

Menn velta því fyrir sér hvort skuldaútspil ríkisstjórnarinnar í dag tengist lélegu fylgi stjórnarflokkanna í skoðanakönnunum vegna sveitastjórnakosninga.

Það þarf svosem ekki að vera.

Skuldafrumvörpin eru komin inn í þingið og sagt er að í maí renni upp dagurinn þegar fólk getur farið að sækja um skuldaniðurfellingu – og að það verði eins auðvelt og að hringja eftir pítsu.

Það er deginum ljósara að skuldaniðurfellingin er ekki af þeirri stærðargráðu sem var lofað fyrir kosningar. Þegar allt kemur til alls er þetta ekki miklu meira en síðasta ríkisstjórn gerði. Ýmislegt sem hefur verið gert áður kemur til frádráttar. Það er sagt að aðgerðirnar snerti 100 þúsund heimili, en þá er gert ráð fyrir því að allir fari að taka séreignasparnað og nota hann til að greiða húsnæði.

Það getur verið skynsamlegt, sérstaklega ef skattaafsláttur fylgir, en auðvitað er fólk þarna einungis að breyta um sparnaðarform, setja sparnað í húsnæði í staðinn fyrir að geyma hann á reikningi. Ekki er víst að það hugnist öllum.

Margir eiga þó sjálfsagt eftir að fagna því að eigna- og skuldastaðan batnar. En það er spurning hvaða áhrif það hefur á hvernig Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki reiðir af í kosningunum í lok maí. Eins og stendur eru horfurnar ekki góðar. Styrmir Gunnarsson spyr hvort Reykjavík sé orðin „rauð“.

Það er reyndar nokkuð vanalegt að flokkar sem eru í ríkisstjórn fái að finna til tevatnsins í sveitarstjórnakosningum. Slíkt veldur ókyrrð meðal almennra flokksmanna sem standa nærri sveitarstjórnum. Og refsingin getur sviðið í efri lögum flokkanna.

Halldór Ásgrímsson, sem var forsætisráðherra frá 2004 til 2006, sagði af sér embætti stuttu eftir að Framsóknarflokkurinn hafði fengið mikla útreið í sveitarstjórnakosningum 27. maí 2006. Halldór gaf þá forsætisráðuneytið eftir til Sjálfstæðisflokksins og Geirs Haarde.

Halldór Ásgrímsson sagði af sér sem forsætisráðherra eftir sveitarstjórnarkosningarnar 2006.
Frábær frönsk tónlist

Ég er kynnir á þessum tónleikum á morgun – nei, óttist ekki, ég ætla ekki að syngja sjálfur.

Þarna flytja frábærir íslenskir flytjendur eins og Hansa, Lay Low, Védís Hervör og Sverrir Guðjónsson franska tónlist.

Lögin eru þekkt af flutningi tónlistarmanna eins og Serge Gainsbourg, Camille, Jacques Brel og Francoise Hardy – með smá viðkomu á miðöldum.

Klukkan 17 á fimmtudag á Háskólatorgi. Eins og kemur fram á auglýsingunni eru frönsk vín í boði og aðgangur ókeypis en framlög til Landsbjargar eru vel þegin.
Lítil athugun

Ég hef aðeins verið að hugleiða pólitíkina eins og hún birtist þessa dagana, afstöðunni til ýmissa mála og viðtökunum við þeim.

Niðurstaðan er þessi:

Ef stjórnmálamenn gera rangt, ja, þá gera þeir bara rangt, en ef þeir gera rétt, þá gera þeir það yfirleitt af röngum ástæðum.
Hið stranga útlitsyfirvald

Við lifum í heimi þar sem blekkingar virka eins og veruleikinn og það er ekki alltaf hollt.

Til dæmis ganga um internetið með reglulegu millibili myndasyrpur af frægum konum sem er ekki búið að fótósjoppa í drep. Yfir þessu hneykslast fólk og gýs þá upp talsverð Þórðargleði.

En ef maður skoðar nánar eru konurnar yfirleitt fallegri, manneskjulegri og viðkunnanlegri á ófótósjoppuðu myndunum.

Hið fótósjoppaða útlit er gelt og staðnað.

Venjulegt fólk er með fitukeppa, ör, hár undir höndum, appelsínuhúð og annað sem fylgir því að vera fullorðin manneskja.

Á sama hátt er þessa dagana send á milli á Facebook mynd af Madonnu þar sem hún er með hár undir höndunum.

Það er afskaplega einkennileg kennisetning að konur þurfi ekki bara að vera rakaðar undir höndum heldur helst á kynfærunum líka. Þetta hófst einhvern tíma á níunda áratugnum – eða hvað? – þegar ég var að komast til þroska voru konur enn með hár undir höndunum og þótti ofureðlilegt.

Og enn eru af svipuðum meiði myndir sem ganga af konum sem eru ómálaðar – til styrktar krabbameinssjúkum. Er það semsagt svo að konur eigi aldrei að sýna sig án farða nema við einhver svoleiðis mjög sérstök tækifæri, þá bara í góðgerðaskyni?

Þarna er við lýði eitthvert útlitsyfirvald – að sumu leyti innbyggt – sem er býsna harðsnúið og ekki gott við að eiga. En sem karl man ég aldrei eftir því að hafa gert þá kröfu til kvenna að þær væru fótósjoppaðar, farðaðar og rakaðar – en ég er líka alinn upp undir lok þess tíma sem var kenndur við hippa og mussur.
Styttur af skáldum, Óskar í Sunnubúðinni, söngbók Ragnheiðar

Við fjöllum um styttur bæjarins í Kiljunni á miðvikudagskvöld, það er að segja styttur af skáldum sem eru á nokkrum stöðum í borgarlandinu. Sumar eru mjög þekktar, aðrar nánast óþekktar. Við veltum líka fyrir okkur hvernig nokkrar styttur sem hafa ekki verið reistar gætu litið út.

Við fjöllum um ævisögu Óskars Jóhannssonar sem lengi var kaupmaður í Sunnubúðinni í Lönguhlíð. Óskar er fæddur í Bolungarvík á kreppuárunum og ólst upp við mikla fátækt og vinnuhörku. Hann flutti svo í bæinn þegar hann var tólf ára og hóf að selja blöð fyrir erlenda hermenn. Bók hans er merk heimild, hann ritar hana sjálfur af listfengi.

Friðrik Erlingsson segir frá librettói eða söngbók óperunnar Ragnheiðar, en hann er annar höfundur hennar ásamt Gunnari Þórðarsyni. Við ræðum um persónur óperunnar og um verk sem hafa áður verið samin um þær, eftir til að mynda Torfhildi Hólm og Guðmund Kamban.

Sigríður Guðmarsdóttir, prestur í Guðríðarkirkju í Grafarholti, segir frá uppáhaldsbókum sínum.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær bækur: Stangveiðar á Íslandi/Íslenska vatnabók eftir Sölva Björn Sigurðsson og Það sem við tölum um þegar við tölum um ást eftir Raymond Carver í þýðingu Óskars Árna Óskarssonar.

Styttan af Jónasi Hallgrímssyni er eftir Einar Jónsson og stendur í Hljómskálagarðinum. Ekki taka allir eftir því að Jónas er með lítinn blómvönd í hendinni.
Byr í vængi?

Boðað er að frumvörp um skuldaniðurfellingar verði kynnt í ríkisstjórninni í dag. Það er stórviðburður.

Vænta má að ríkisstjórnin leggi allt kapp á að koma málinu í gegnum þingið á næstu vikum – varla mun stjórnarandstaðan streitast gegn því.

En á sama tíma virðist þingsályktunin um að slíta aðildarviðræðunum við ESB vera að sofna í nefnd. Utanríkismálanefnd hefur auglýst eftir umsögnum – ef fer sem horfir verður málið ekki aftur á dagskrá fyrr en næsta haust.

Það er mikið undir hjá Framsóknarflokknum vegna skuldaniðurfellingarinnar. Fylgi flokksins fer mjög lækkandi og traustið á formanninum og forsætisráðherranum er komið niður fyrir fjórðung. Það er erfið staða í ríkisstjórn sem er ekki ársgömul. Innan tveggja mánaða eru sveitarstjórnarkosningar, horfur Framsóknar í kosningunum virðast ansi dökkar og fygistap Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík er fordæmalaust.

Síðustu vikur hafa verið mjög erfiðar fyrir ríkisstjórnina. Það er spurning hvort skuldamálin gefi henni – og Framsóknarflokknum – aftur byr í vængi.
Mynd á klósettvegg

Þessa mynd fékk ég senda – og má segja að mér hafi ekki verið sýndur meiri heiður.

Hún er tekinn á klósetti í skóla á höfuðborgarsvæðinu – ég næ því semsagt að vera mynd á klósettvegg.

Þetta er líka svona ágæt teikning og eiginlega fegrar viðfangsefnið fremur en hitt.
Önnur vika kennaraverkfalls

Laun kennara eru alltof lág – ég held að flestir geti verið sammála um það. Guðmundur Andri Thorsson skrifar um þetta ágætan pistil í Fréttablaðið í dag. Hann tengir kennaralaunin við verðmætamat samfélagsins:

Þau sýna – hvað sem orðagjálfri líður – að menntun nýtur ekki þeirrar virðingar sem er sjálf forsenda framfaranna. Nú eru háskólakennarar einnig teknir að ókyrrast og skyldi engan undra: ekki síst hefur stundakennsla á háskólastigi hér verið nokkurs konar góðgerðastarfsemi eða þegnskylduvinna.

Og ennfremur:

Forsenda þessa alls er ákveðið hugarfar, ákveðin sýn á sjálfan sig og samfélagið sitt, ákveðið verðmætamat. Við eigum að vísu sögur um dásamleg séní sem voru droppát, allt frá Halldóri Laxness til Bjarkar, en til að slíkt fólk njóti sín þarf að vera viss jarðvegur, visst hugarfar, visst menntunarstig, visst verðmætamat þar sem störf kennara eru metin að verðleikum.

Framhaldsskólakennarar hafa nú verið í verkfalli í viku, önnur vikan er að hefjast. Það virðist ekki þokast neitt í samningum. Vandi framhaldsskólakennara er meðal annars sá að verkfall hjá þeim bítur ekki tafarlaust. Tugþúsundir ungmenna eru heima að lufsast, sumir tefjast í námi eða detta jafnvel út úr skóla, en framhaldsskólakennarar geta ekki lamað atvinnulífið. Þeir eru ansi margir sem verða ekkert varir við verkfall þeirra.

Verkföll grunnskólakennara og leikskólakennara hafa meira bit – þá sitja heima ung börn sem ekki geta bjargað sér. En það breytir því ekki að nauðsynlegt er að semja hið fyrsta við framhaldsskólakennara – það er óþolandi tilhugsun ef verkfalll þeirra dregst í margar vikur.
Veisla fyrir augað

Kvikmyndin The Grand Budapest Hotel er frábær skemmtun og algjör veisla fyrir augað.

Þarna er horfið aftur til Mið-Evrópu, þeirrar Mitteleuropa sem leið undir lok með nasismanum, í heiminn sem er lýst í verkum Stefans Zweig. Myndin er sögð byggð lauslega á verkum hans.

Sagan er hæðin og gáskafull, að hætti leikstjórans Wes Anderson. Vendingarnar í henni skipta ekki höfuðmáli, heldur kátlegar og dálítið tragískar persónurnar sem tilheyra þessum hverfandi og hnignandi heimi.

Og svo eru það leiktjöldin og búningarnir – í raun hefur maður varla séð annað eins í kvikmynd. Rammarnir koma hver á eftir öðrum eins og myndlistarverk og það er ekki tölvugrafík af þeirri tegund sem maður er að verða ónæmur fyrir.

Umhverfið er eins og áður segir gamla Mið-Evrópa með höllum sínum og hótelum, þröngu götum, skuggasundum, gamaldags siðvenjum, undirferli og samsærum, fágun og hnignun í senn. Anderson endurvekur þennan heim og leikur sér með hann á sinn undirfurðulega hátt.