arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Gamli gosbrunnurinn í Hallargarðinum

Þetta er falleg gömul sumarmynd frá Reykjavík, líklega á fyrri hluta sjöunda áratugarins. Í forgrunni er gosbrunnurinn í Hallargarðinum við Fríkirkjuveg sem margir af minni kynslóð muna eftir. Þarna fékk maður að busla léttklæddur á sumardögum – það er ljómi yfir þessum gosbrunni í huga manns.

Maður sér líka á myndinni hvað hann var fallegur og sómdi sér vel í garðinum. Hallargarðurinn opnaður 1954. Gosbrunnurinn var steyptur en með innfelldum fjörusteinum. Í miðjum gosbrunninum var líkneski af dreng sem sat á svani og spýttist vatn þar upp.

Í skemmtilegu viðtali um Hallargarðinn í Morgunblaðinu 2008 sagði Samson B. Harðarson landslagsarkitekt að hann hafði verið gerður að fyrirmynd bandarískra módernista. Það var Gunnar Thoroddsen borgarstjóri sem átti frumkvæði að gerð garðsins, en hönnuðurinn var Jón H. Björnsson sem var nýkominn frá námi í Cornell háskólanum í Bandaríkjunum. Undir garðinn voru lagðar fjórar lóðir.

Þegar nútíminn heldur svo innreið sína á Íslandi um og eftir seinni heimsstyrjöld eignast Reykvíkingar sinn fyrsta og eina Hallargarð. Þrátt fyrir nafnið er hér um garð að ræða garð sem hannaður er eftir nýjustu straumum og hugmyndum í garðlist frá Ameríku þá. Hallargarðurinn í Reykjavík er eini almenningsgarður Reykvíkinga í óformbundnum stíl amerísku módernistanna.

Á áttunda áratugnum var gosbrunnurinn orðinn lélegur og hætt að veita í hann vatni, hann var svo endanlega fjarlægður 1979. En það er viss sökuður að honum. Það er eiginlega furðulegt hversu lítið við Íslendingar – sem eigum gnægð vatns – notum það til að gera umhverfi okkar fegurra, yndislegra og mannvænna.

Hér er svo önnur ljósmynd, talsvert eldri. Hún er af vaðlaug sem var í Mæðragarðinum í Lækjargötu. Þetta mun vera frá því um 1935. Mæðragarðurinn hvarf að mestu þegar Lækjargatan var breikkuð, nú eru ekki eftir nema smá leifar af honum – og höggmyndin Móðurást eftir Nínu Sæmundsson sem sést þarna á myndinni. Þetta var fyrsta myndastyttan sem var sett upp í Reykjavík sem sjálfstætt listaverk, ekki mynd af kóngi, fornaldarkappa eða sjálfstæðishetju. Um þetta má fræðast í gríðarlega forvitnilegu riti um almenningsgarða í Reykjavík eftir Braga Bergsson sem finna má á vef Borgarsögusafns.
Okrað á okkur í langan tíma

Costco kemur á markað á Íslandi, tekur til sín mikið af veltu í matvöruverslun og bensínsölu. Stóru íslensku aðilarnir á þessum markaði bregðast við með því að þjappa sér saman. Hagar kaupa Olís og N1 kaupir Festi sem rekur meðal annars Krónuna og Elko.

Costco áhrifin eru slík að maður sér ekki annað en að þessi fyrirtæki verði að lækka verð hjá sér. Samkeppni hér hefur verið í algjöru skötulíki. Einkenni hennar hefur verið að ein búð fær að hafa lægsta verðið, sú næsta er ögn dýrari, svo koll af kolli þar sem komið er upp í rándýrustu búðir. Bónus er aðeins ódýrari en Krónan sem er ódýrari en Hagkaup. Menn hafa gætt þess að hrófla ekki við þessu.

Á olíumarkaðnum hefur samkeppnin falist í því að hreyfa verðið ögn á litlu bili sem er stranglega afmarkað. Frá því hefur ekki verið brugðið.

Lesandi síðunnar sem þekkir vel til í verslun sendi eftirfarandi línur:

Það er komin forsenda fyrir byltingu í verðlagsmálum á Íslandi. Nú geta dagvörukaupmenn á horninu keypt margar vörur á miklu lægra verði en heildsalar og framleiðendur bjóða þeim í dag og einnig lægra en verðið er þar sem margir þeirra gera sín innkaup, semsagt í Bónus.

Nú lenda heildsalar og sumir framleiendur í vanda. Hingað til hafa þeir verið neyddir með alls konar hótunum að veita einokunarfélögunum (fákeppni) ósanngjarna risaafslætti sem hafa svo, til að skila hagnaði, leitt af sér óeðlilega hátt verði til allra annara.

Sem stendur geta bara kaupmenn á Stór-Reykjavíkursvæðinu nýtt sér þennan kost með góðu móti. Það ber að hvetja fyrirtækið Costco að bjóða uppá netverslun eða heimsendingaþónustu svo sem flestir geti tekið þátt í veislunni.

Tveir aðal fjölmiðlarnir, Fréttablaðið og Morgunblaðið, hafa lítið farið út í greiningar á stöðunni enda báðir aðilar hagsmundatengdir, annars vegar Jón Ásgeir og hins vegar kvótakonan í Vestmannaeyjum sem hefur gert stórinnkaup á heildsölum og framleiðslufyrirtækjum í dagvöru. En þar sem menn hafa gert sínar greiningar, t.d. hjá FÍB, er útkoman sú sama, nefnilega að það hefur verið okrað á okkur í langan tíma. Þetta getur leitt til enn minni verðbólgu og þar með betri kjara á verðtryggðu lánunum.
Sjómannadagurinn undir kolakrana

Sjómannadagurinn – sem núorðið er stundum nefndur Hátíð hafsins – er núna um helgina. Sjómannadagurinn var fyrst haldinn hátíðlegur 6. júní 1938 í Reykjavík og á Ísafirði.

Þessi ljósmynd er líklega frá sjómannadeginum á fyrstu árum hátíðarhaldanna. Ég giska á að hún sé tekin af efri hæðum húss Eimskipafélagsins. Myndin sýnir mannfjölda við Austurhöfnina í Reykjavík, við sjáum að fjöldi báta er í höfninni, stórir og smáir, og þeir eru skreyttir fánum.

Mest áberandi á myndinni er gamli kolakraninn sem stóð nokkurn veginn þar sem Harpa er nú. Undir honum er risastór kolabingur. Kolakraninn var reistur 1927 en rifinn 1968. Ég man eftir þeim atburði en kranann sjálfan hef ég ekki í minni mínu.

Bak við kranann sést stórhýsi Sænska frystihússins sem er þar sem Seðlabankinn er nú og þar fyrir aftan hús Sambands íslenskra samvinnufélaga. Timburhúsið lengst til hægri þekki ég ekki, en það er athyglisvert að sjá að mikið hefur verið fyllt upp í höfnina framan við það. Hafnarkanturinn er nú miklu framar.
Gæti VG eignast borgarstjóra?

Skoðanakönnun sem Viðskiptablaðið birtir um fylgi flokkanna í borgarstjórn í Reykjavík er nokkuð áhugaverð. Meirihluti Samfylkingar, Bjartrar framtíðar, Vinstri grænna og Pírata virðist býsna öruggur. Líklegast þykir manni að þessir flokkar myndu vinna áfram saman á næsta kjörtímabili ef þeir fá fylgi til. Samstarfið hefur gengið nokkuð snurðulaust fyrir sig.

En innan hópsins eru breytingar. Samfylkingin tapar miklu frá síðustu kosningum en heldur þó 22,3 prósentum. Þetta er væntanlega persónufylgi Dags B. Eggertssonar, því Samfylkingin missti alla þingmenn sína í Reykjavík í þingkosningunum í október. Björt framtíð tapar líka miklu fylgi – það vekur upp spurningar hvort hægt verði að koma á einhvers konar framboði BF og Viðreisnar í borginni.

Píratar bæta við sig næstum tíu prósentustigum frá kosningunum og Vinstri græn fara úr 8.3 prósentum í 20.3 prósent. Flokkurinn er ívið fylgisminni en Samfylkingin, en þetta vekur samt upp spurningar um hvort Vinstri græn gætu stefnt á að ná borgarstjórasætinu. Það er ekki fjarlægt. Hins vegar eru framboðsmálin hjá VG enn býsna óljós – það vantar sterk nöfn á lista, en mikið gæti verið í húfi – semsagt sjálft borgarstjóraembættið.

Fylgi Sjálfstæðisflokksins er á sama róli og áður, í kringum 25 prósent. Sjálfstæðismenn hafa verið í miklum ham vegna borgarmálanna undanfarið, þeir hafa beint sjónum sínum að skipulagi, umferð og húsnæðismálum, en það virðist ekki hafa skilað þeim miklu. Nú er talað um að skipta enn einu sinni um oddvita hjá Sjálfstæðisflokknum, að Halldóri Halldórssyni verði ekki treyst fyrir því. Sá sem er helst nefndur í því sambandi er Borgar Þór Einarsson, aðstoðarmaður Guðlaugs Þórs Þórðarsonar utanríkisráðherra. Áhrif Guðlaugs innan Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík eru mjög sterk – og honum er áfram um að fá Borgar í framboð. Foringjaskipti á síðustu stundu hafa hins vegar ekki gefist vel í flokknum.

Það eru svo ákveðnar breytur í könnuninni sem eru eftirtektarverðar, eins og til dæmis að fylgi VG er miklu meira meðal kvenna en karla og að fylgishópur Sjálfstæðisflokksins er kominn nokkuð á aldur, hann nýtur minna fylgis meðal þeirra sem yngri eru. Þannig er spurning hvað það borgar sig fyrir flokkinn að keyra hart á viðhorf í skipulagsmálum sem mega teljast gamaldags.
Breska sorpressan fer hamförum á kjördag

Hún er ekki sérlega uppbyggileg gula pressan í Bretlandi, en hún hefur óneitanlega áhrif. Upplag The Sun er reyndar loks komið niður fyrir 2 milljónir á dag, en þessi blöð þrauka furðu vel þrátt fyrir framrás internetsins. Það er ekki vegna þess að þau séu svo góð, það eru þau ekki. Þau höfða einatt til fordóma lesenda og lægstu hvata þeirra. Það er ekki út í hött að kalla þetta sorppressu. En á móti kemur að sorpið er líka út um allt á internetinu og að sumu leyti erfiðara að varast það. Sjónarmið sem varla komu fyrir augu almennings hér áður fyrr þykja nánast orðin góð og gild. Það er sorgleg þróun.

En svona taka götublöðin The Sun og Daily Mirror á málunum þegar rennur upp kjördagur í Bretlandi. The Sun sýnir Jeremy Corbyn ofan í ruslatunnu og segir að hann sé vinur hryðjuverkamanna, óvinur viðskipta, leikbrúða verkalýðsfélaga, gagnslaus í Brexit, marxískur öfgamaður og vilji opna allar gáttir fyrir innflytjendum.

Daily Mirror birtir hroðalega ljóta mynd af Theresu May – þar sem er sérstaklega passað upp á að sýna munnsvipinn hennar. Fyrirsögnin er Lygar, bölvaðar lygar og Theresa May. Og svo stendur: Ásjóna óttans, í dag er dagurinn þegar gefst tækifæri til að losna við Frú May.

Skoðanakannanir eru nokkuð misvísandi eins og hér má sjá, allt frá 1 prósentustigs forskoti Íhaldsflokksins upp í 12 prósentustig. En hér á þessari síðu er því spáð að Íhaldið vinni þægilegan sigur, auki meirihluta sinn á þingi – munurinn verði á bilinu 7-10 prósentustig.
Galli á skipan dómara í Landsrétt

Mikið hefur verið fjallað um skipan dómara í Landsrétt – og er erfitt að verjast þeirri tilhugsun að pólitísk sjónarmið hafi meðal annars ráðið ferð. Ástráður Haraldsson og Eiríkur Jónsson sem var rutt af lista tillögunefndar eiga báðir fortíð á vinstri væng stjórnmálanna. En minna hefur verið rætt um nokkuð stóran formgalla sem virðist vera á meðferð málsins sem felst í því að Alþingi ber að fjalla um hvern og einn dómara, en ekki um fjölmennan lista. Og þannig á að leggja málið fyrir þingið.

Þetta sýnist manni vera býsna skýrt í lögum um dómstóla sem þarna á að fara eftir.

Ákvæði til bráðabirgða.

IV. Skipun dómara við Landsrétt skal lokið eigi síðar en 1. [júní] 1) 2017 og skulu dómarar skipaðir í embættið frá og með 1. janúar 2018. Þegar ráðherra gerir tillögu um skipun í embætti dómara við Landsrétt í fyrsta sinn skal hann leggja tillögu sína um hverja skipun fyrir Alþingi til samþykktar. Samþykki Alþingi tillögur ráðherra skal hann senda þær forseta Íslands sem skipar í embættin, sbr. 21. gr. Samþykki Alþingi ekki tillögu ráðherra um tiltekna skipun skal ráðherra leggja nýja tillögu fyrir Alþingi til samþykktar.

Þarna sér maður ekki betur en sé býsna stór veikleiki á skipun dómaranna við Landsrétt – ofan á allt hitt. Dómaranna ber að skipa hvern fyrir sig, ekki í hóp eða kollektíft. Spurning hvort þetta sé ekki eitthvað sem muni koma til kasta dómstóla ef kemur til kasta þeirra að fjalla um þennan embættisgjörning?
Tímanna tákn, samkynhneigður forsætisráðherra gamla afturhaldsbælisins Írlands

Það eru í raun ótrúleg tíðindi að samkynhneigður sonur innflytjanda skuli verða forsætisráðherra á Írlandi. En Leo Varadkar sigraði í leiðtogakjöri í Fine Gail stjórnmálaflokknum og tekur á næstunni við sem forsætisráðherra.

Þetta er til marks um stórkostlegar breytingar sem hafa orðið á írsku samfélagi. Ég ferðaðist mikið um Írland þegar ég var ungur maður. Þá var þetta eitthvert afturhaldssamasta þjóðfélag í Evrópu, kirkjan var í raun æðri ríkisvaldinu og beitti sér af hörku. Írar voru innhverfir, fjarska þjóðernissinnaðir og sannfærðir um sérstöðu sína í heiminum – það var heldur vond blanda.

Þegar ég bjó svo í París kynntist ég Írum sem voru eiginlega landflótta undan afturhaldinu. Þarna voru konur sem höfðu átt börn í lausum leik og samkynhneigt fólk sem þreifst ekki á Írlandi. Sérstaklega er mér minnistæður Johnny sem kom frá Dingle á vesturströnd Írlands. Hann var hommi. Um aldamótin 2000 treysti hann sér loks til að fara aftur heim.

Kirkjan á Írlandi hefur misst tökin, ekki síst vegna skelfilegra hneykslismála sem hafa skekið hana. Írar hafa orðið ríkir á alþjóðaviðskiptum og í raun ætti ekki að vera svo mikið því til fyrirstöðu lengur að Norður-Írland sameinist Írska lýðveldinu nema þá gamall þvergirðingur. Efnahagslega væri Norður-Írum líklega betur borgið með frændum sínum sunnan landamæranna en Englendingum.
Nú eru það Saudar sem eru helstu bandamenn Bandaríkjanna

Sú stóreinkennilega staða er komin upp í heimsmálunum að nánasta bandalagsríki Bandaríkjanna er Saudi-Arabía. Heimsóknin þangað er líklega það sögulegasta sem hefur gerst í valdatíð Donalds Trump. Hann gekk svo fram af leiðtogum Evrópuríkja að þeir eru farnir að þétta raðirnar og tala um að nýr tími sé runninn upp í alþjóðastjórnmálum, Evrópa geti ekki lengur treyst á Bandaríkin.

En í heimsókninni til Saudi-Arabíu var ekkert nema vinaþel og skilningur. Sátt er um að Íran sé skilgreint sem höfuðóvinur og höfuðuppspretta hryðjuverka og annars ófögnuðar. Staðreyndirnar þvælast ekki fyrir. Það er frá Saudi-Arabíu að wahabbisminn kemur sem er undirrót hins ofstækisfulla íslamisma. Það er lítt hægt að sýna fram á tengsl Írana við hryðjuverk. En málið er svo viðkvæmt að ekki einu sinni Theresa May vill láta birta skýrslu um alþjóðlega uppsprettu hryðjuverka – Bretar eru líka að selja Saudum vopn

Í skjóli hinnar nánu vináttu við Bandaríki Trumps færast Saudi-Arabar í aukana og nú hafa þeir sett saman hóp ríkja sem ætlar að einangra smáríkið Qatar. Það sem Qatarar hafa helst gert af sér er að hafa átt í samskiptum við Íran og halda úti sjónvarpsstöðinni al-Jazeera.
Drykkir fortíðar

Þessa flösku (og eldspýtustokkinn) rakst ég á hjá vinum mínum á Síldarminjasafninu á Siglufirði. Flaskan er nokkuð komin til ára sinna, en ég man eftir þessum drykk þótt ég hafi aldrei bragðað hann. Kokkteill var einhvers konar blanda úr gini og vermóð eftir því sem ég kemst næst, en á þessum árum voru líka til drykkir eins og Bolla og Nökkvakokkteill.

Ekki veit ég hvað var í síðarnefndu drykkjunum, stundum var sagt að svona drykkir hefðu verið blandaðir úr ýmsum víntegundum sem voru gerðar upptækar í smygli. Þetta voru engin eðalvín. Í blaðagrein frá 1979 segir að Áfengisverslunin hafi framleitt eftirtalda drykki: Brennivín, Ákavíti, Hvannarótarbrennivín, Bitterbrennivín, Gamalt brennivín, Gamalt ákavíti, Kláravín, Tindavodka, Ginn (Gin), Genever (blár og grænn), Brómberjabrandí, Krækiberjalíkjör, Bollu, Kokkteil (sætur & þurr), Nökkvakokkteill og Messuvín.

Yfirleitt var þetta sett í flöskur eins og eru á myndinni, ekki með neinu skrauti eða fallegum litum, heldur voru flöskurnar líkt og hannaðar til að taka upp úr buxnastreng eða súpa á ofan í lúkar.
Enginn pólitískur ávinningur en talsverður skaði

Það sem er einna skrítnast við Landsréttarmálið er hinn óljósi ávinningur. Hvað er það sem dómsmálaráðherra og ríkisstjórnin fá út úr því að breyta röð dómaranna eins og gert var? Útskýringarnar hafa satt að segja ekki staðist sérlega vel, þar rekst hvað í annars horn, og þá hlýtur maður að spyrja – hvað liggur að baki?

Það hefur í raun ekki verið skýrt út svo maður sé nokkru nær. Snýst þetta þá um að koma ákveðnum einstaklingum að fremur en öðrum? Og þá kannski losna við aðra? Á hitt er að líta að þeir sem eru í hópnum sem var tekinn fram fyrir virðast ágætlega hæfir – en hið sama gildir um þá sem var hafnað. Ekki verður séð að þetta fólk sé yfirmáta pólitískt. Eða varla var allt þetta tilstand til að koma eiginkonu þingmanns (dómara með ágætt orðspor) í réttinn, því verður einfaldlega ekki trúað.

Hinn pólitíski ávinningur virðist í rauninni enginn – en málið hefur skaðað bæði ráðherrann og ríkisstjórnina. Ráðherrann magnar upp tortryggni gagnvart sér í stétt lögmanna. Sjálfstæðisflokkurinn þolir ýmislegt en samstarfsflokkarnir mega illa við svona uppákomum – fyrir Bjarta framtíð og Viðreisn er þetta heldur ógæfulegur endir á fyrsta þinginu í ríkisstjórn.
Sveit sem fór undir vatn

Þessi ljósmynd er tekin í kvöld í Stíflu í Fljótum. Þar rann Stífluá sem ákveðið var að virkja á árunum í kringum stríð, aðallega til að sjá síldariðnaðinum á Siglufirði fyrir rafmagn. Þar störfuðu þá stórar verksmiðjur og mikil uppgrip.

Á þeirra tíma mælikvarða var þetta nokkuð stór virkjun og afleiðing hennar var að stór hluti dalsins fór undir vatn. Í efni frá Héraðsskjalasafni Skagfirðinga segir að fjórar jarðir hafi eyðst alveg og sex í viðbót orðið óbyggilegar. Af þessu hlutust sárindi og enn er talað um að fagurri sveit hafi verið drekkt, eins og síðar stóð til að gera í Laxárdal.

Virkjunin sem þarna stendur og framleiðir enn rafmagn nefnist Skeiðfossvirkjun og náði rafmagn frá henni til Siglufjarðar 1945. Þess má geta að þarna í dalnum eru mikil snjóþyngsli og hefur þar mælst mesta snjódýpt á Íslandi, 279 sentímetrar 19. mars 1995.

Rithöfundurinn Guðrún frá Lundi fæddist að Lundi í Stíflu, ólst þar upp til ellefu ára aldurs og kenndi sig við bæinn.

Stífluvatn sem er uppistöðulón.
Mislukkuð kosningabarátta Theresu May

Ef fólkið undir þrítugu mætti á kjörstað myndi Corbyn vinna, er nú sagt. Eða þá – ef Verkamannaflokkurinn hefði betri formann væri hann öruggur um sigur.

Svo afleitlega þykir Theresa May hafa staðið sig í kosningabaráttunni í Bretlandi. Fyrst átti baráttan að snúast eingöngu um hana og hennar persónu – það virkaði illa. May hefur í raun ekki mikinn pólitískan þokka þótt henni hafi skotið upp í forsætisráðherrastólinn. Hún neitar að mæta í sjónvarpskappræður og kemur ekki fram nema í vernduðu umhverfi innan um stuðningsmenn. Þetta hefur mælst illa fyrir.

Þvínæst fór kosningabaráttan að snúast um vanhæfni Corbyns og það náði hámarki eftir hryðjuverkaárásina í Manchester. En þetta fékk ekki hljómgrunn – þjóðernisderringur May náði ekki í gegn. Og nú er baráttan hjá Íhaldinu farin að snúast mikið til um flokkinn sjálfan – að það sé flokkurinn sem sé í kjöri og honum sé treystandi, ekki bara May. En flokkurinn hefur lent í efiðum flækjum út af velferðarmálunum, í þeim málaflokki er traustið á honum ekki yfirmáta mikið.

Það hefur dregið verulega saman milli fylkinganna. Vangaveltur eru uppi um að Íhaldsflokkurinn nái ekki einu sinni hreinum meirihluta í þinginu. Það gerist varla – líklega sigrar hann í kosningunum en þó alls ekki með jafn miklum yfirburðum og var spáð í upphafi. May ætlaði að styrkja stöðu sína með því að boða til kosninga snögglega, sýna að hún væri óskoraður leiðtogi – en hún gæti þvert á móti veikt sig sem stjórnmálamann. Kannski var hún aldrei raunverulegt efni í forsætisráðherra þótt röð tilviljana hafi ráðið því að hún komst þarna – og það hefur líka orðið ljóst að hópurinn í kringum hana er ekki upp á marga fiska.

Einn þeirra sem hefur farið hörðum orðum um kosningabaráttu Mays er George Osborne, fyrrverandi fjármálaráðherra, sem var löngum talinn líklegt leiðtogaefni í Íhaldsflokknum. Osborne er nú ritstjóri Lundúnablaðsins Evening Standard.

Í blaðinu var skrifað fyrr í þessari viku að baráttan hefði farið frá gjörsamlega mislukkaðri tilraun til að magna upp persónudýrkun á Theresu May og alvarlegum sjálfsskaða sem hefði stafað af misheppnuðustu kosningastefnuskrá í síðari tíma sögu.
Ekki brjálaður í Miðbænum

Ali Baba og Mandi á Ingólfstorgi eru með bestu veitingastaða í bænum. Þar fæst matur frá Miðausturlöndum á afar sanngjörnu og viðráðanlegu verði. Það verður að segjast eins og er, þótt maður búi í Miðbænum dettur manni ekki í hug að fara inn á stóran hluta veitingastaðanna þar – verðið er svo yfirgengilegt.

En Ali Baba og Mandi eru veruleg lífskjarabót. Maturinn þar er líka ágætlega hollur – ólíkt því sem er oft um skyndibita.

Veitingahúseigandi kvartar undan því að allir séu orðnir brjálaðir í Miðbænum. Ali Baba svarar með þessari skemmtilegu tilkynningu.
Covfefe

Trump tvítar um nótt og upphefjast miklar vangaveltur um hvað skilaboðin þýða eða hvað hann ætlaði að segja.

En heimildir í Hvíta húsinu herma að þar gangi lífið út á að forða því að Trump nái að horfa á Fox News og komist í símann til að tvíta einhverja vitleysu. Þetta mun hafa verið auðveldara dagana meðan hann dvaldi á erlendri grund.
Meira en fimmtungur þjóðarinnar á Costco vef

Notendur Facebook síðunnar Keypt í Costco Ísl. – Myndir og verð nálgast nú 70 þúsund, eru 69.732 þegar þetta er skrifað. Fyrir fáum dögum, þegar ég skrifaði litla grein um ferð í Costco, voru þeir um 30 þúsund. Það var kona í Skagafirði sem stofnaði þessa síðu og óraði ekki fyrir að hún yrði stórveldi á örskömmum tíma, sjálf hefur hún ekki komið í búðina.

Það er eiginlega ekki um annað talað á Íslandi en Costco, önnur mál vekja varla áhuga eða umræðu, það hef ég upplifað í netskrifum síðustu dag. Og þar er þessi síða orðin miðpunktur. Þarna birtir fólk myndir af vöru sem það finnur í Costco, en líka úr öðrum búðum, af tómum verslunum og vöruverði þar sem yfirleitt stenst ekki samkeppnina nýju. Og það á líka við um gæðin.

Vísast er vefsíðan öflugasta átak í neytendamálum á Íslandi í háa herrans tíð. Það er ljóst að aðrar verslanir og heildsölur þurfa verulega að hugsa sinn gang gagnvart þessari vakningu. Costco áhrifin eru að reynast miklu meiri en nokkurn óraði fyrir og þau beinast meðal annars gegn einokun, fákeppni, samtryggingu og þeim sem hafa talið sig vera í áskrift í veskjum almennings.

En þetta vekur upp spurningar. Eins og til dæmis hvers vegna við höfum ekki fengið erlenda banka til Íslands?
Trump setur Saudi-Arabíu í fyrsta sæti

Saudi-Arabía leikur sér að Bandaríkjastjórn. Þetta skrifar Fareed Zakaria í grein í The Washington Post. Zakaria fjallar um ferð Donalds Trumps til Miðausturlanda þar sem hann seldi Saudum ókjör af vopnum og hafði í hótunum við Írani sem hann sagði að væru uppspretta hryðjuverka.

En þetta stenst ekki skoðun, segir Zakaria. Ofstækisfullar trúarkenningarnar sem eru að baki hryðjuverkum og hafa breiðst út um heiminn koma frá Saudi-Arabíu. Saudar hafa veitt gríðarlegu fé í byggingu moska um víða veröld, meðal annars í Evrópu, þar sem er boðuð harðlínuútgáfa af íslam. Og frá Saudi-Arabíu hafa komið hryðjuverkamenn í stríðum straumum, til dæmis 15 af 21 flugræningjum 11. september 2001.

Hið sama verður ekki sagt um Íran þótt þar sé uppspretta alls kyns ófriðar. Zakaria segir að 94 prósent af dauðsföllum vegna hryðjuverka íslamista séu af völdum ISIS, al-Quaeda og jihadista sem eru sunníar. Einatt sé að finna tengingar við Saudi-Arabíu, ekki Íran, en þar eru shítar ráðandi.

Zakaria heldur því fram að Trump hafi kokgleypt línu Sauda varðandi hryðjuverk, en hún gengur út á að kenna Írönum um. Þannig hafi Bandaríkin undirgengist utanríkisstefnu Saudi-Arabíu sem gengur út á stöðuga baráttu gegn shítum. Þetta muni flækja Bandaríkin í endalausan ófrið og flækja samskiptin við ríki eins og Írak sem vill halda friðinn við báða trúarhópana. Og þetta geri ekkert til þess að lægja hryðjuverkaógnina.

Og að lokum segir Zakaria:

Utanríkisstefna Trumps var að setja Bandaríkin í fyrsta sæti, ekki Saudi-Arabíu.
Hvernig líst þér á Huddersfield?

Þá er Huddersfield komið upp í deild hinna bestu á Englandi. Ég hef lengi áformað að halda með þessu liði þegar það kæmi í Úrvalsdeildina. En lengi hefur það virst fjarska ólíklegt. Í gær sigraði Huddersfield í vítaspyrnukeppni i leik gegn Reading sem tryggði liðinu framgang.

Huddersfield er borg í Jórvíkurskíri. Hún er nokkuð stór, þar búa hátt í 170 þúsund íbúar, svo þeir ættu að geta stillt upp þokkalegu fótboltaliði. En frægð Huddersfield í fótbolta er nokkuð forn, liðið vann Englandsmeistaratitilinn þrjú ár í röð, frá 1924 til 1926. Þar til nú hefur liðið leikið í neðri deildum, allt niður í þá fjórðu, í fjörutíu og fimm ár.

Huddersfield komst óvænt inn í þjóðmálaumræðu á Íslandi fyrir nokkru síðan. Þetta var hrunárið 2008. Davíð Oddsson sat fyrir svörum um vaxtastefnu Seðlabankans. Blaðamaðurinn Höskuldur Kári Schram notaði tækifærið til að spyrja þáverandi seðlabankastjóra um vandræði Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, en þá var komið að því að Vilhjálmur Vilhjálmsson segiði af sér. En Davíð svaraði, nokkuð út í hött:

Hvernig líst þér á stöðu Huddersfield í ensku knattspyrnunni?
Við og verslunarfrelsið

Verslunarfrelsi eða skortur á því er eins og rauður þráður gegnum Íslandssöguna. Gamli sáttmáli, enska öldin, Hamborgarkaupmenn, einokunarverslunin í ýmsum birtingarmyndum, innréttingarnar, barátta Jóns Sigurðssonar, kaupfélögin og síðan Sambandið, höftin, heildsölugróðinn, faktúrufalsanir, Kolkrabbinn, EES, Bónus, Costco – og svo má lengi telja.

Þetta er sagan endalausa. Og það er líka spurning um vörugæðin. Maðkaða mjölið er eitt sterkasta minni Íslandssögunnar. Og flest lærðum við söguna um einokunarkaupmanninn sem kallaði til Skúla Magnússonar: „Mældu rétt, strákur!“