Einkavæðing og ósjálfbjarga bankar

Það eru enn til framsóknarmenn sem reyna að verja eitt mesta spillingarmál síðustu ára þegar vildarvinum stjórnmálaflokkanna – mönnum sem kunnu lítið fyrir sér í bankarekstri – voru afhentir ríkisbankarnir á sérkjörum og með frábærri lánafyrirgreiðslu. Og urðu milljarðamæringar fyrir vikið.

Og halda því svo fram að aðferðin við að einkavæða bankana tengist því ekki hvernig þeir urðu alveg stjórnlausir? Ríkið hleypti í bönkunum mönnum sem höfðu einungis áhuga á skjótfengnum og auðveldum gróða, en var hjartanlega sama um alvöru bankarekstur í þágu viðskiptavina, lands og þjóðar.

Og knýja nú dyra hjá ríkinu til að láta bjarga sér.

ps. hér er tengill úr Viðskiptablaðinu þar sem kemur fram að hinn virti banki Hauch & Aufhauser tengist einhverju víðtækasta fjármálahneyksli í þýskri sögu.

pps. Og svo læt ég fylgja með grein eftir Ragnar Önundarson sem birtist í Morgunblaðinu í morgun og nefnist Ósjálfbjarga bankar.

„EFNAHAGSREIKNINGAR banka nema áttfaldri landsframleiðslunni. Þetta er tvisvar til þrisvar sinnum meira en viðskiptalífið kallar á. Óvíst er um gæði þessa eignasafns ef til harðinda kemur. Nýjar reglur um reikningsskil hafa dregið úr svigrúmi banka til að undirbúa sig undir áföll með því að byggja upp afskriftasjóði. Tapist 6% í efnahagslægð mundi það samsvara hálfri landsframleiðslunni. Aðstoð við banka getur verið með ýmsu móti og þarf ekki að fela í sér gjöf eða styrk. Ekki er líklegt að stjórnvöld vilji vernda hluthafa banka, en á hinn bóginn þarf að huga að hagsmunum innlánaeigenda og jafnvel annarra sem lánað hafa þeim fé. Yfirgnæfandi meirihluti þessara umsvifa tengist Íslandi lítið. Þeir erlendu stórbankar sem lánuðu féð vissu það. Einnig að ríkisábyrgðir eru liðin tíð. Lán þeirra leiddu til vandræða. Þeir eru ótryggðir kröfuhafar og þurfa að bera sinn hluta byrðanna. Engar léttar lausnir eru til. Valin lausn á að halda þessum erlendu lánveitendum til ábyrgðar. Það væru röng skilaboð til hins alþjóðlega fjármálaheims og slæmt fordæmi gagnvart öðrum löndum sem á eftir kunna að fylgja að halda glannafengnum bankamönnum ekki við sína ábyrgð. Samhliða þurfa stjórnvöld að líta til með þeim hluta umsvifanna sem eru í þágu lands og þjóðar.Gengi krónunnar hefur fallið og lánaþjónusta við heimili og fyrirtæki er skert. Hætta á harðri lendingu hefur aukist. Sem betur fer er vilji enn til staðar hjá þeim erlendu aðilum sem hafa stefnt að frekari fjárfestingum í stóriðju. Það mun reynast ómetanlegt í harðindum, ekki síst ef tímasetja má þær þannig að sem best mæti lægðinni. Bankarnir hafa færst of mikið í fang. Fjárstreymi þeirra er hætt að vera frjálst til útborgunar til hluthafa. Hlutabréf falla jafnan í verði við slík skilyrði sem mun gera þá berskjaldaða fyrir yfirtöku.

Örmagna og ráðþrota

Maklegt er að eigendur og stjórnendur banka glími við sjálfskaparvíti sín. Stjórnvöld þurfa að gæta íslenskra hagsmuna í því ferli. Hvorki má aðstoða þannig að í því felist gjöf né hagnaður. Bankarnir, sem ætluðu sér að leggja ríkisvaldið að velli í stríði við Íbúðalánasjóð, hafa nú verðlagt sig út úr þeim viðskiptum. Eftir miklar og óraunhæfar hækkanir íbúðaverðs er lækkun spáð. Hún kann að verða á næsta ári, vegna endurskoðunar vaxta. Hátt lánshlutfall eykur hættu á töpum banka og eins lán til óseldra nýbygginga. Bankarnir eru nú eins og hver önnur óregluheimili. Veislan er búin. Sjálfræðissvipting vofir yfir. Örmagna og ráðþrota, með skottið á milli lappanna, rétta þeir nú fram lófann.

Ábendingar um aðgerðir

Aðgreina ber sem fyrst innlenda bankastarfsemi frá annarri og flytja í sérstök ný dótturfélög. Ríkissjóður láni bönkunum fyrir hlutafjárframlagi til hinna nýju félaga, gegn handveði í hlutabréfunum. Kröfur á og skuldbindingar við þá sem búsettir eru á Íslandi eiga heima í hinum nýju félögum. Erlend lán sem tekin hafa verið vegna endurlána til aðila sem búsettir eru á Íslandi fylgi með. Gæta þarf samsvörunar þar á milli í samráði við lánveitendur. Líklegt er að meðal lánveitenda þessara séu bankar sem lengi hafa tekið þátt í fjármögnun íslensks atvinnulífs og vilji gera það áfram. Unnið verði að viðskiptalegum aðskilnaði nýju bankanna frá móðurbönkunum strax í framhaldinu, svo skilja megi þá frá þeim án fyrirvara. Flutningur viðskiptanna í ný félög yrði ekki riftanlegur af því að gerningurinn yrði kröfuhöfum móðurbankanna í hag. Ástæðan er sú að eigið fé þeirra stæði þá eftir til stuðnings þeim eingöngu. Að auki verður ekki séð að mismunur sé á gæðum erlendra og innlendra eigna. Veðtakan í hlutabréfunum yrði ekki heldur riftanleg, af því að nýtt lán fylgdi. Ríkið þarf að fá rétt til að skipa menn í stjórnir dótturbankanna og leysa bréfin til sín án uppboðs síðar, að uppfylltum skilyrðum. Þá þyrfti að takmarka úttektir bankanna úr dótturfélögunum á meðan skuldin varir.

Sjálfs er höndin hollust

Eigendur og stjórnendur viðskiptabanka og dótturfélaga þeirra fái að þessu gerðu ráðrúm til að vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu félaganna. Þeir þekkja eignir og skuldir bankanna best og eiga sjálfir mikilla hagsmuna að gæta. Hér eiga við gamlar og góðar reglur: Sjálfs er höndin hollust, sá veit best hvar skórinn kreppir sem ber hann á fætinum og hver er sinnar gæfu smiður. Gert verði alveg ljóst að íslensk stjórnvöld muni ekki koma frekar að fjárhaglegri endurskipulagningu banka, að öðru leyti en því að leysa áðurnefnd ný dótturfélög um innlenda bankastarfsemi til sín, ef á þarf að halda. En komi til þess felst sem fyrr sagði kjarabót í því fyrir hina ótryggðu kröfuhafa því þá minnkar efnahagsreikningur bankanna og hlutfall eigin fjár hækkar að sama skapi. Unnið er þessa dagana að lausn bankavandans. Ekki er líklegt að sá sem stendur utan við það starf geti slegið fram bestu lausn. Betur sjá augu en auga. Með þessari grein er hins vegar vakin athygli á að leiðir finnast til að takmarka það högg sem almenningur verður fyrir. Huga ber að þeim áður en ákvarðanir eru teknar.“