arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kristnin í Ríkisútvarpinu

Það er vinsælt að stilla því þannig upp að Ríkisútvarpið sé sérstakur óvinur kristninnar í landinu.

Ef betur er að gáð er þetta eiginlega á hinn veginn, það má spyrja hvort sé of mikil kristni á Rúv – víst er að einhverjum kann að finnast það.

Hér eru nokkrir dagskrárliðir frá því um jólin, frá aðfangadegi til annars í jólum – og tengjast kristninni sterkum böndum.

Jólamessa í Dómkirkjunni, Jólaóratóría Bachs, þáttur um vitringana þrjá úr austri, morgunbænir, klukkutíma þáttur með helgitónlist, klukknahringing, jólakaflinn úr Messíasi eftir Handel, þáttur um kvæðabók séra Ólafs á Ströndum, jólatónleikar Kammersveitar Reykjavíkur, þáttur um trúarskáld, guðsþjónusta í Grafarvogskirkju, Jesús og Jósefína, aftansöngur með biskupnum úr Langholtskirkju og svo margendursýndur þáttur með sálminum Nóttin var sú ágæt ein.

Það er hægt að tína til fleira. Þetta er allnokkuð.
Jólakort Ayn Rand

Þetta er dásamlega skemmtileg síða. Þarna hafa verið búin til jólakort með fleygum orðum úr ritum Ayn Rand.

Boðskapur hennar var nöturlegur og ljótur, gengur út á að eigingirni sé dyggð. Rand er einhvers konar and-andi jólanna. Ebenezer Scrooge ef hann hefði ritað bækur um heimspeki sína og haft um sig söfnuð.

Hérna afhjúpast þetta líkt og skopstæling.
Varla vill Sjálfstæðisflokkurinn hjálpa Pútín?

Íslendingar eru aðilar að Nató, hafa verið þar frá stofnun, við höfum aukaaðild að Evrópusambandinu í gegnum EES, við erum með varnarsamning við Bandaríkin.

Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir þessu öll – var í ríkisstjórn þegar við gengum öll þessi bandalög. Þetta eru hornsteinarnir í utanríkisstefnunni.

En það er þingmaður úr Sjálfstæðisflokkinn sem leggur til að Íslendingar skeri sig úr öðrum Evrópuþjóðum

Ástæðan er sú að Rússar hafi sýnt okkur drenglyndi og vinskap eftir hrunið. Þess vegna eigi “lítil þjóð með stórt hjarta” að hjálpa Rússum.

Þetta drenglyndi felst reyndar aðallega í stóru láni sem þáverandi seðlabankastjóri sagði að Rússar hefðu boðið – svo spurðist ekki meira til þess láns, sem betur fer. Það hefði þýtt algjöra umbyltingu í íslenskri utanríkisstefnu.

Í Rússlandi er stjórn sem stendur fyrir innrás í nágrannaríkið Úkraínu, ógnar þjóðum eins og Eistlandi, Lettlandi, Litháen og Póllandi. Áhyggjur eru einnig miklar í Finnlandi vegna framgöngu Rússa. Mannréttindi eru fótum troðin og lýðræði er til sýndar. Óvíða í heiminum viðgengst önnur eins spilling – stjórnarfarið hefur verið kallað þjófræði. Samkynhneigðir sæta ofsóknum.

Að auki er stjórn Pútíns farin að fjármagna starfsemi hægri öfgaflokka í Evrópu – og þeir horfa á móti með hrifningu til Kremlar.

Það er furðulegt að þingmaður úr Sjálfstæðisflokknum – flokknum sem taldi sig alltaf vera fjarska ábyrgan í utanríkismálum – skuli stinga upp á þessu.

Kenna þeir ekki lengur sögu í stjórnmálaskóla Sjálfstæðisflokksins?
Smækkunaráhrif

Orðustand er nokkuð óskiljanlegt.

Mestu orðumenn allra tíma voru kommmúnistaleiðtogar í Rússlandi. Þeir hengdu orður hver á aðra þangað til þeir urðu eins og jólatré, gátu varla staðið fyrir pjátrinu.

Stundum hengdu þeir jafnvel orður á sjálfa sig.

Ef einhverjir verðskulda orður þá það helst fólk sem vinnur óvænt afrek. Bjargar mannslífum. Fær stórkostlegar hugmyndir. Vinnur af fórnfýsi.

En almennt er ástæðulaust að láta fólk fá orður fyrir að vinna vinnuna sína.

Það hefur tíðkast hér að orður eru hengdar á ráðherra. Ástæðan er fyrst og fremst sú að þá er auðveldara að skipa í sæti veislum. Þetta er semsagt einhvers konar prótólkoll.

En orðuhafinn stækkar ekkert vegna þessa – heiðursmerkið sjálft gerir það yfirleitt ekki heldur. Það er jafnvel hugsanlegt að af þessu séu smækkunaráhrif.

Enda er þetta helst til marks um fánýti, tildur og hégóma.

Gáfaður vinur minn orðar þetta svo á Facebook:

Orðuveitingar hafa alltaf verið gamanefni á Íslandi því orður njóta engrar virðingar, enda óþjóðlegar.
Mesta ógnin

Hættulegasta fólk í Evrópu um þessar mundir eru ekki múslimar og ekki trúleysingjar.

Nei, það er fólk sem safnast úti á götum í Þýskalandi til að mótmæla múslimum – og skoðanasystkin þess víða um álfuna.

Það var svona sem kynþáttaofsóknirnar sem náðu hápunkti á tíma nasismans byrjuðu.

Með því að jaðarhópur, sem skar sig úr meginstraumi samfélagsins, var útnefndur sem stórkostleg ógn.

Eftir það var leiðin mörkuð – smátt og smátt voru gyðingar afmennskaðir. Þeir urðu óværa sem mátti reka burt eða útrýma.

Við þurfum að vara okkur. Það er nauðsynlegt að lýðræðis- og mannréttindasinnað fólk, hvort sem það er til hægri eða vinstri, taki höndum saman gegn þessu – áður en það fer úr böndunum.
Gleðileg jól!

Hér er jólakveðjan í ár. Þetta er úr síðustu Kiljunni fyrir jól.

Þarna er talað um bókmenntaverk sem fjalla með einum og öðrum hætti um Reykjavík á jólum.

Meðal höfunda sem koma við sögu eru Steinar Bragi, Auður Jónsdóttir, Arnaldur Indriðason, Þórarinn Eldjárn og Jónas og Jón Múli Árnasynir.

Lagið sem hljómar fyrst er Hin fyrstu jól með Ingibjörgu Þorbergs.

Gleðileg jól!
Þorláksmessa í Miðbænum

Það er dásamleg veðurblíða suðvestanlands á Þorláksmessu. Himininn er heiður og litfagur, sést til sólar nú um hádegisbil. Þetta er kærkomið eftir umhleypinga desembermánaðar.

Miðbærinn skartar sínu fegursta með jólaljósum sínum og þar er ekki hálka á stéttum, enda eru þær upphitaðar. Annars eru Íslendingar lélegir í að moka snjó frá húsum sínum og vinna bug á hálku. Ég gekk framhjá rússneska sendiráðinu þar var allur ís á bak og burt af stéttinni.

Fór sjálfur í Byko og keypti 25 kíló af svokölluðum hálkubana, dreifði hér umhverfis húsið.

Ævintýri gerast enn á jólum. Það er rífandi gangur í ritun skáldskapar á Íslandi og nú eru helstu tíðindin að bók eftir tiltölulega óþekktan höfund, Ófeig Sigurðsson, tyllir sér í efsta sæti metsölulista. Fyrir ofan spennubækurnar.

Öræfi er líka bráðskemmtileg bók, skrifuð af kátínu og undarlegum fróðleik – þetta eru alvöru bókmenntir.

Sjálfur er ég að kynnast hlutskipti verslunarfólks fyrir þessi jól. Verslun Sigurveigar, konu minnar, er eins og aðrar búðir í miðbænum opin fram á kvöld í desember – og til ellefu í kvöld. Ég er ekki sérlega flinkur að afgreiða, en er í staðinn notaður í sendiferðir og snatt.

Þetta er bara skemmtilegt – en það er ekki mikill tími aflögu til að gera jólalegt heima. En maður nýtur jólanna samt og búðin hennar Sigurveigar neðst í Bergstaðastrætinu er fjarskalega jólaleg og Kári sest stundum við píanóið þar og leikur af fingrum fram.
Stjórnmálasamband

Þetta er snjallt.

Che: Fidel, heldurðu að við tökum nokkurn tíma upp stjórnmálasamband við Bandaríkin.

Fidel: Það verður ekki fyrr en sá dagur rennur upp að forseti Bandaríkjanna er svartur og páfinn er Argentínumaður eins og þú.
Skrítin skrif um kirkjuferðir

Dálítið er hún skrítin grein eftir Jón Sigurðsson þar sem hann fer mikinn um að við lifum í samfélagi þar sem „kristnin er grundvöllurinn“. Greinin fjallar reyndar að litlu leyti um kristna trú sem slíka – hætt er við að Kierkegaard hefði fussað og sveiað yfir slíkri yfirborðsmennsku – heldur meira um hana sem algjöra forsendu þess að vera með í „þjóðmenningunni“.

Hin kristna hefð er náttúrlega einn þátturinn í menningu okkar, en það er svo margt annað sem kemur til: Hugmyndir endurreisnarinnar, upplýsingin sem hafði feikileg áhrif, vísindi, bandaríska stjórnarskráin, hugsjónir frönsku byltingarinnar, hugmyndir um einstaklingsfrelsi og markaðsfrelsi og sósíalískar hugmyndir um samneyslu og velferð – að ógleymdum þeim hugmyndum sem mótuðust í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar þegar kynþáttahyggja beið skipbrot.

Frá þeim tíma eru ýmsir mannréttindasáttmálar.

Og svo eru hugmyndir um jafnræði kynjanna og kynfrelsi – jú, og réttindi fatlaðra. Allt er það tiltölulega nýtilkomið.

Þetta mætist allt í hinu plúralíska samfélagi sem við lifum í – og þar sem trúarbrögð hafa ekki einkarétt á siðferði.

Jón vill líka halda því fram að kirkjuferðir séu mikilvægar fyrir alla – líka þá sem ekki tilheyra kirkjunni. Nú mun það vera um fimmtungur barna sem ekki er í þjóðkirkjunni. Semsagt fjórir í hverjum tuttugu manna bekk. Það er nær öruggt að þessi hópur mun fara stækkandi.

Samkvæmt Jóni þurfa foreldrar þessara barna að útskýra sérstaklega fyrir þeim hvers vegna þau eru ekki í hinum hópnum – þjóðkirkjuliðinu. Það er býsna frekt, satt að segja.

Skrif Jóns eða umræða síðustu dag breyta því hins vegar ekki að flest börn kynnast kirkjustarfi. Það gera þau í gegnum fermingar – þau fermast mjög ung að árum, þrettán ára. Dómgreindin er kannski ekki orðin sérlega sterk á þeim aldri – og félagslegur þrýstingur um að fermast er mikill. En þarna hefur kirkjan mjög greiðan aðgang að huga barna.
Simmasjoppa, rithöfundarnir og sjoppu(ó)menningin

Hér er innslag úr Kiljunni frá því fyrr í mánuðinum. Þetta er úr dagskrárliðnum Bækur & staðir. Í þetta sinn förum við ekki langt að heiman, á Suðurgötuna í Reykjavík. Þar stóð Simmasjoppa sem var fræg en er nú stekkur. Nokkrir rithöfundar sem ólust upp í Vesturbænum hafa skrifað um Simmasjoppu. Um leið rifjum við upp ýmis atriði úr sjoppumenningu áranna eftir stríð.

Dagskrárgerðin var í höndum Ragnheiðar Thorsteinsson.
Jólaöl í gömlu ölgerðinni

Hér er skemmtileg jólafrétt og jólaauglýsing – brot úr gömlu Reykjavík.

Þarna er fólk samankomið að morgni, rétt fyrir jól, til að fá hvítöl á brúsa í Ölgerð Egils Skallagrímssonar sem þá var við Rauðarárstíg.

Fólk kom með stór ílát til að ná í ölið sem freyddi af krana. Það var einstaklega bragðgott – altént er það betra í minningunni en hvítölið sem er selt í plastflöskum í búðum. Eða kannski var það athöfnin sem gerði þetta skemmtilegt.

Nú er líka farið að selja hvítöl í dósum blandað saman við appelsín – mér varð óvart á að kaupa það um daginn – það er dísætur andskoti og bragðvondur eftir því.

Þarna mynduðust oft langar biðraðir og best var að koma snemma morguns.

Ég náði í þessar myndir af Facebook síðu Eggerts Þór Bernharðssonar sagnfræðings. Hann vann við hvítölssöluna og þaðan man ég fyrst eftir honum.
Framsókn í krísu – og allmjög öðruvísi en gamla Framsókn

Fylgi Sjálfstæðisflokksins nálgast þrjátíu prósentin, samkvæmt nýrri skoðanakönnun MMR, en Framsókn liggur í ellefu prósentum. Það gæti svo farið innan skamms að Sjálfstæðisflokkurinn væri orðinn þrefalt fylgismeiri en samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn.

Enn virðist Framsóknarflokkurinn ekki njóta á neinn hátt skuldaleiðréttingarinnar sem var helsta baráttumál hans. Er það vegna þess að hún stóðst ekki væntingar? Það er sagður vera sæmilegur gangur í hagkerfinu – þótt tölur frá Hagstofunni – bendi til annars. Framsókn nýtur þess ekki heldur.

Það er reyndar gömul saga og ný að flokkar sem eru í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn veikjast. Árið 2006 gafst Halldór Ásgrímsson beinlínis upp á að vera forsætisráðherra í stjórn með Sjálfstæðisflokknum. Líf hans í stjórnarráðinu var orðið óbærilegt.

Ég hitti um daginn gamlan forystumann úr Framsóknarflokknum sem sagðist vera að hugsa um að ganga út honum. Hann sagðist ekki þekkja flokkinn sinn lengur. Framsókn var á árum áður félagshyggjuflokkur með ívafi samvinnustefnu. Sumir þingmenn hans hafa nú tileinkað sér yfirbragð hægri pópúlisma – sem er órafjarri gamla Framsóknarflokknum. Hann var flokkur sem vildi gera málamiðlanir, lægja öldur, halda friðinn. Nú er málflutningurinn harður, stríður og útilokandi.

Kannski er þetta til marks um ákveðna tilvistarkreppu – og Framsókn væri þá ekki eini stjórnmálaflokkurinn sem á í slíku. Hin snögga fylgisaukning í síðstu kosningum er farin, Sjálfstæðisflokkurinn er smátt og smátt að endurheimta fylgið sem fór þá yfir til Framsóknar. Eftir stendur Framsóknarflokkur sem er afar taugaveiklaður og í svo úfnum ham að hætta er á að hann skaði sig og aðra, eins og gerðist í síðustu borgarstjórnarkosningum í Reykjavík.

Það eru líka fjarskalega erfið verkefni sem bíða ríkisstjórnarinnar. Enn er ósamið í læknadeilunni og fleiri kjarasamningar eru lausir eða að losna. Fyrirheitin um að ná einhverjum stórkostlegum fjárhæðum af erlendum kröfuhöfum virðast ekki ætla að rætast. Svo eru í uppsiglingu tvö mál sem gætu valdið stórkostlegum deilum – svo nánast allt annað bliknar – og leikið Framsóknarflokkinn sérlega grátt. Það er annars vegar kvótasetning makríls og hins vegar frumvarp sem myndi tryggja útgerðinni nýtingarrétt á kvóta í hálfan aldarfjórðung við afar vægu gjaldi.
Þýski jóladiskurinn

Í bílnum er ég að hlusta á þýska jóladiskinn sem ég keypti fyrir nokkrum árum. Eins og segir um hann, þetta er fyrir tíma crossover – þarna voru jólalög háklassísk eða komin úr sálmabókinni. Upptökurnar eru frá 6. og 7. áratugnum, þarna eru drengjakórar og dísætir sópranar.

Þetta er ekki góð tónlist til að hafa undir stýri. Maður hverfur inn í hálfgerða leiðslu, gleymir sér á ljósum – það er flautað á mann.

Hugurinn leitar aftur í mið-evrópskar borgir, þar sem eru gömul hús og upplýstir gluggar, brakar í snjó, fólk er vel en fallega klætt, ilmur af brenndum kastaníuhnetum og glühwein.

Dálítið annað en íslensk jólalög þar sem er svo oft verið að öskra á mann: JÓOOLLL og JÓOOOLAAA.

Það er tónlist sem er hönnuð til að spila í Kringlunni og Smáralind.

Á jóladisknum góða frá Deutsche Grammophone syngja meðal annarra Maria Stader, Fritz Wunderlich, Herman Prey, Gundula Janowitz, Irmgard Seefried og Dietrich Fischer-Dieskau. Þetta er mjög þýskt og sætt – svo maður gleymir sér í jólaumferðinni. En það er kannski ekki gott?
Umræða um tittlingaskít

Facebook vinur minn, Þórður Magg úr Grundarfirði, birtir þennan texta. Er hugsanlegt að hann hafi eitthvað til síns máls um það hvað við tölum mikið um hluti sem skipta engu máli:

Ég var að spögulera.

Umræðan undanfarin misseri er um algeran titlingaskít. Gott dæmi er kirkjusókn barna, skiptir þetta venjulegt fólk miklu máli? Annað dæmi; múslima umræðan. Þekkir einhver múslim? Flugvallarmálið; er einhver sem þið þekkið sem notar þennan flugvöll? Áfengisfrumvarpið; er einhver í öngum sínum útaf skorti á víni?

Ég get alveg haft (og hef) skoðanir á þessu öllu saman. En ég hef það á tilfinningunni að það sé verið að beina umræðunni frá málum sem skipta raunverulegu máli yfir í þrautleiðilegan tittlingaskít sem litlu/engu máli skiptir. Er ég paranoid eða getur verið að umræðunni sé stýrt? Vá, hvað ég veit um mörg mál sem skipta mig meira máli en þessi smáatriði.

Er kannski eitthvað til í þessu? Getum við tekið okkur til og hætt að elta svona mýrarljós?
Frosti er varla að fatta þetta fyrst nú?

Frosti Sigurjónsson alþingismaður hefur um árabil verið einn harðasti andstæðingur inngöngu Íslands í ESB.

Maður skyldi ætla að hann skilji hvernig EES samningurinn virkar.

En Frosti er óánægður með að hafa ekki neitt að segja um lög sem koma inn á Alþingi í gegnum EES samninginn – embættismenn segja honum að þá sé það alltof seint.

Við þingmenn hljótum að vilja hafa eitthvað að segja um það hvernig lög eru sett, við erum lýðræðislega kjörnir og það er ekki ásættanlegt að einhverjir embættismenn segi okkur að það sé of seint.

En þetta er einmitt eðli EES samningsins. Íslendingar eru nauðbeygðir til að taka við ESB lögum og lagabálkum vegna hans, en hafa hvergi aðkomu að því hvernig hún er. Við getum ekki samið um þessi lög, ekki breytt þeim, ekki haft áhrif á þau.

Svona hefur þetta verið frá upphafi. Lýðræðislegt er það ekki. Og hefur líklega alltaf brotið í bága við íslensku stjórnarskrána.

Varla er Frosti að fatta þetta fyrst núna?
Hógværi?

Við sem erum hinn hógværi, algjöri meirihluti, við höfum í okkar sofandahætti látið þetta yfir okkur ganga. Það er bara ekki hægt. Samfélagið er á móti því að þetta sé á einn eða annan hátt bannað.

Ásmundur Friðriksson aþingismaður, 17. desember 2014
Saga Rússlands og glæpaklíkurnar

Nú hefur verið tilkynnt að Vladimir Pútin hafi verið valinn maður ársins í Rússlandi – 15 árið í röð.

Þetta er harmskoplegt og gerist þrátt fyrir að Rússar séu nú að gjalda dýru verði óstjórn og spillingu undanfarinna ára.

Saga Rússlands er skelfileg. Á síðustu hundrað árum hafa Rússar upplifað þrjú valdaskeið – í öllum tilvikum áttu í hlut harðsvíraðar glæpaklíkur sem hugsuðu bara um eigin hag.

Fyrst voru það endalok keisaraveldisins og Romanov-ættarinnar, síðar tími hinnar harðsvíruðu bolsévíkaklíku, svo, eftir stuttan valdaferil fylliraftsins Jeltsíns þar sem öllu steini léttara var stolið í ríkinu. náði völdum glæpaklíka sem átti rætur sínar að rekja til KGB.

Nú á hún engin úrræði eftir önnur en að ala á hatri gegn útlendingum og reyna, líkt og á tíma Sovétríkjanna, að láta eins og utan landamæra Rússlands sé allt í rúst. Þess vegna birtast svona myndskeið í rússneskum fjölmiðlum – þeim er treystandi til að vera ekkert að „hirta“ stjórnmálamenn. Myndirnar eru upptaktur fyrir viðtal við Pútín.

En Rússar virðast ófærir um að reka kúgara af höndum sér. Þegar einir hverfa, gjarnan eftir hrun, koma aðrir í staðin. Þetta er hræðileg sorgarsaga. Maður spyr sig svo – hvað kemur eftir Pútín, lifi hann ekki af hrun efnahagslífsins?
Kúba á eftir að breytast hratt

Viðskiptabann á Kúbu hefur náttúrlega verið galið lengi. Það er vonum seinna að Obama stígur skref til að aflétta því.

Kúba getur ekki ógnað neinum. Kommúnistarnir þar hölluðu sér að Sovétríkjunum á sínum tíma, og upp úr sauð rækilega á tíma Kúbudeilunnar sem snerist um kjarnorkuvopn og þegar furðulegur söfnuður gerði innrás í Svínaflóa. Þetta var á þeim tíma að Kalda stríðið var hvað klikkaðast.

Nú er Kúba eins og safn um þjóðfélagstilraun sem misheppnaðist. Þar ríkir enn talsverð kúgun í anda kommúnisma, fólk er bláfátækt og innviðir að hruni komnir – en túristar flæða inn til að skoða eða til að njóta sólar og stranda.

Um tíma átti Kúba bakhjarl í Venesúela. Nú er Chavez dauður og olíugróðinn minni en fyrr. Venesúela á við mikil vandamál að stríða. Þá birtist fréttin um að Bandaríkin og Kúba taki aftur upp stjórnmálasamband. Þetta eru stórfréttir sem munu hafa miklar breytingar í för með sér. Líklegt er að atburðarásin verði hraðari en nokkurn órar fyrir – þannig er það yfirleitt þegar slíkir múrar hrynja.

Innan tíðar verður hægt að fljúga frá Bandaríkjunum til Kúbu. Frá Flórída er örstutt þangað yfir – það er líka hægt að sigla. Bandaríkjamenn flykkjast til Kúbu – þeir byggja hótel og stofna veitingahús. Kúba breytir um svip – Havana verður ekki lengur safn um suðræna útgáfu af kommúnismanum. Þeir sem vilja upplifa það þurfa að drífa sig. Eftir áratug verður Kúba komin nær því að verða 51. ríki Bandaríkjanna.

Götumynd frá Havana.
Ási, nú og fyrir fjörutíu árum

Ég er ekki luddíti – ekki á móti tækni eða framförum.

En hins vegar er ekki víst að öll tækni færi okkur framfarir. Hún getur jafnvel skilað okkur til baka og gert lífið snauðara eða leiðinlegra.

Eitt af því sem meintar framfarir hafa haft í för með sér er að við afhendum stórum fyrirtækjum forræði yfir æ fleiri sviðum lífs okkar.

Ég er ekki bara að hugsa um net- og símafyrirtækin sem vita allt um okkur, heldur líka bankana sem fá launin okkar um hver mánaðarmót. Láta okkur hafa kredit- og debetkort á móti – og rukka okkur jafnvel fyrir að taka út okkar eigin peninga!

Það er ótrúlega sýrt.

Í dag fór ég í plötubúðina Smekkleysu við Laugaveg. Þar hitti ég Ásmund Jónsson. Það rifjaðist upp fyrir mér að fyrir sirka fjörutíu árum var Ásmundur að afgreiða í plötubúðinni Faco í Hafnarstræti.

Þangað kom ég oft og ég man eftir að hafa rætt við Ása um nýútkomnar plötur með Weather Report og Steely Dan.

Í dag vorum við líka að tala um nýútkomnar plötur. Hann benti mér á plötu með ungri tónlistarkonu Cécile McLorin Salvant – sem ég keypti og hef verið að hlusta á síðan.

Þetta er flott stöff.

En menn eins og Ási eru ómetanlegir. Þeir þekkja vöruna sem þeir selja og hafa áhuga á henni. En þessu er fólk reiðubúið til að fórna – það kaupir í staðinn aðgang að lagi og lagi á hljóðfælum. Hleður þessu niður í tölvur.

Maður gefur heldur ekki hljóðfæla í jólagjöf. Og þá skortir alveg þokkann, eftirvæntinguna, mér liggur við að segja dulúðina við að kaupa plötu, heilt verk, og fara með hana út úr búð, spila hana, hlusta. Miðað við þetta er niðurhalið hversdagsleg flatneskja.

Það eru stórfyrirtæki sem reka netveiturnar og þau stefna að því að taka algjörlega yfir markaðinn, rétt eins og bankarnir voma yfir öllum peningum sem við eignumst nokkurn tíma. Þeim er alveg sama hvort þau selja góða tónlist eða One Direction – eða jafnvel One Direction tannbursta líkt og ég sá í Hagkaup í dag. Cynisismi er því miður allsráðandi – afsakið, ég kann ekki íslenskt orð yfir það. Heimurinn verður aðeins leiðinlegri.

Og meðan ég man, hér er lag með Cécile McLorin Salvant. Platan hennar, Woman Child, var valin besta djassplatan 2014 af hinu virta tónlistarblaði Down Beat. Það var eitt af því sem Ási gat frætt mig á.
Morgunstéttin, jól 1963

Í þessari ljósmynd er margháttuð saga. Hún er tekin 1963, fyrir jól, ljósmyndarinn mun vera Jóhann Vilberg, myndin er úr Ljósmyndasafni Reykjavíkur – þeirri merku stofnun.

Í þessu húsi við horn Skólavörðustígs og Bergstaðastrætis var leikfangabúð, hét einfaldlega Leikfangahúsið. Fólk í jólahugleiðingum er að virða fyrir sér leikföng í glugganum.

Þetta var tími þegar mestöll verslun var í miðbænum – það var enn mýri þar sem Kringlan er. Fleiri leikfangabúðir voru í bænum, Liverpool við Laugaveginn – það nafn var fornfrægt í verslun í Reykjavík. Svo var leikfangabúð á Smiðjustígnum, nálægt horninu við Laugaveg – þar var „hási karlinn“ eins og hann hét meðal barna, seldi mikið af Matchbox-bílum sem voru afar vinsælir.

En aftur að Skólavörðustígnum. Leikfangabúðin þar var í svokölluðu Bergshúsi þar sem Þórbergur Þórðarson bjó og gerði síðar frægt í Ofvitanum.

Svo var þetta allt rifið, en nú er þarna meðal annars Kaffifélagið – þar drekk ég morgunkaffið mitt. Það er farið að kalla svæðið þarna fyrir utan Morgunstéttina.

Það eru ekki hvít jól þarna, en bifreiðin á myndinni – manni sýnist hún vera af gerðinni Ford Taunus.
Veraldarsaga Péturs, Enginn dans við Ufsaklett, Deleríum Búbónis, Bóksalaverðlaun

Síðasta Kiljan fyrir jól er á miðvikudagskvöld, afar efnismikil.

Pétur Gunnarsson segir frá bókinni Veraldarsaga mín – við sýnum líka kvikmyndir sem Baldur Hrafnkell Jónsson tók af Pétri í Aix-en-Provence 1970.

Elísabet Jökulsdóttir talar um ljóðabókina Enginn dans við Ufsaklett sem hefur vakið mikla athygli.

Við fjöllum um bækur Finnboga Hermannssonar, Guðna Ágústssonar og Stefáns Mána.

Fáum að heyra hvaða bækur bóksalar telja vera bestar á árinu. Þetta eru úrslitin úr vali bóksala um allt land.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um DNA eftir Yrsu Sigurðardóttur, Náttblindu eftir Ragnar Jónasson og Steinaldarveisluna eftir Valgarð Egilsson.

Og í Bókum og stöðum tölum við um bókmenntaverk sem tengjast Reykjavik á jólum. Þar má til dæmis nefna leikritið Deleríum búbónis.
Hí þið eruð elíta!

Eitt versta skammarorð sem maður getur valið andstæðingum sínum, meintum eða raunverulegum, er að þeir séu elíta.

Hí á ykkur – þið eru elíta!

Listamenn og rithöfundar verða gjarnan fyrir barðinu á þessu, breytir þá engu að flestir fólk úr þeirri stétt á Íslandi er skítblankt og hefur mjög ótrygga afkomu.

Það er líka sagt að handhafar kvóta við Íslandstrendur séu elíta. Í tíð núverandi ríkisstjórnar eru þeir kannski enn meiri elíta en áður.

Í nýjum pistli eftir bæjarstjórann í Vestmannaeyjum er talað um elítu í tengslum við Ríkisútvarpið. Þar má líka lesa að ríkisútvarpið eigi ekki að „hirta“ þingmenn.

Nú er nokkuð að huldu hvað orðið „hirta“ þýðir í þessu samhengi, ein einhvern tíma hélt maður að eitt helsta hlutverk fjölmiðla sé að veita stjórnmálamönnum aðhald. Eða svo vitnað sé í hinn mikla stjórnmálaheimspeking Karl Popper – gagnrýnin og andstaðan sem er leyfð í „opnu“ samfélagi er áhrifamesta leiðin til að bæta stefnuna í samfélaginu.

Um leið og stjórnmálamenn sækjast eftir friðhelgi frá gagnrýni þá erum við komin út á lendur fjölmiðla í einræðisríkjum. Og þá er spurning hver sé elítan?