Svokallaðir sparisjóðir

Byr tapaði 35,8 milljörðum á síðasta ári – og vill fá framlag frá ríkinu. Reyndar virðist vera í gangi býsna viðamikið áætlun um að bjarga sparisjóðunum – afsakið – maður ætti eiginlega að segja hinum svokölluðu sparisjóðum.

Því Byr, SPRON og Sparisjóðabankinn eru engir sparisjóðir lengur heldur einkafyrirtæki.

Gunnar Axel skrifar á vef sinn:

„Fréttir gærdagsins af tugmilljarða tapi Byrs á árinu 2008 komu líklega engum á óvart.

Það er áhugavert að setja þær fréttir í samhengi við fréttir af tug milljarða arðgreiðslu úr sama sjóði sem einmitt var ákveðin og greidd út á síðasta ári, árið 2008.

Og nú ætlast þessir ágætu menn til þess að skattborgarar þessa lands hlaupi undir bagga með þeim og leggi þeim til nýja spilapeninga. Samt ætla þeir sjálfir að halda öllu sínu, eins og það var í árslok 2007. Þannig voru reglurnar sem vinur þeirra og viðskiptafélagi í ráðuneytinu samdi áður en hann ákvað að segja skilið við leiksvið stjórnmálanna.

Fréttaflutningurinn af málinu var líka í samræmi við það sem höfum vanist hingað til. Engum fjölmiðli virðist enn hafa tekist að lesa sig í gegnum ársreikninginn sem fréttinn byggir á. Allavega hefur engin spurt réttra spurninga ennþá, bara látið sömu gömlu aðferðirnar duga. Þær byggja á því að endursegja það sem kemur frá fjölmiðlafulltrúa viðkomandi fjármálafyrirtækis. Það eru fréttir af íslensku fjármálalífi í hnotskurn. Það var allavega þannig síðustu árin og því miður virðist það vera eitt af því sem hefur alls ekkert breyst. Ástæðan er svo sem ekkert flókin. Íslenskir blaðamenn hafa fæstir nægilega þekkingu til að skilja hvað snýr upp og niður í einföldum ársreikningi og fullyrði ég að það eigi við alla stóru fjölmiðlana, dagblöðin og fréttastofur ljósvaka- og netmiðlana, að þar er hreinilega ekki til staðar fólk sem hefur nægjanlega þekkingu til að geta með góðu móti flutt raunverulegar fréttir af viðskiptalífinu.“

Í framhaldi af þessu birti ég þetta bréf frá Atla Gíslasyni alþingismanni.

Byr sparisjóður

b.t. Ragnars Z. Guðjónssonar, sparisjóðsstjóra

Borgartúni 18

105 Reykjavík.

Reykjavík, 7. mars 2009.

Með bréfi dags. 2. mars 2009 skorar Byr sparisjóður á mig „að draga opinberlega til baka og innan hóflegra tímamarka þau skaðlegu ummæli“ sem sjóðurinn telur mig hafa viðhaft í þættinum Silfri Egils 22. febrúar 2009. Orðrétt sagði ég um Byr sparisjóð:

„Annað dæmi úttekt úr Byr upp á 13 og hálfan milljarð í ágúst þegar stjórnendur vissu og máttu vita og það er aðalatriði í efnahagsbrotum hvað stjórnvöld mega vita um stöðuna. Þarna eru þeir að taka fé út úr fyrirtæki sem hafði ekki efni á þessu og ég held að ríkissjóður hafi komið inn í október með svipaða fjárhæð til Byr, inn í Byr. Sömu fjárhæð.“

Í beinu framhaldi svara ég aðspurður:

„Taka út 13 milljarða og koma svo annað.“

Ummæli mín um að hagnaður hafi verið greiddur út í ágúst (2008) eru röng, byggð á röngum upplýsingum frá heimildarmanni. Sama gildir um ummæli um að ríkissjóður hafi að ég héldi komið inn með sömu fjárhæð í október (2008). Hér hafði ég í huga þá staðreynd að með lögum nr. 125/2008 var fjármálaráðherra veitt heimild fyrir hönd ríkissjóðs að leggja sparisjóði til fjárhæð sem nemur allt að 20% af bókfærðu eigin fé hans. Við útreikning á því hámarki skal miðað við samþykktan ársreikning viðkomandi sjóðs 31. desember 2007. Í tilviki Byrs sparisjóðs telst mér til að slíkt framlag gæti numið um 10.5 milljörðum. Framanrituð ummæli dreg ég hér með til baka.

Ég stend hins vegar við aðalatriði og grundvöll gagnrýni minnar á úthlutun hagnaðar og breytir engu fyrir mér þótt ákvörðun hafi verið tekin í apríl 2008 og útborgun farið fram í sama mánuði. Það eru aukaatriði. Hvernig sem á málið er litið tel ég ákvörðun stjórnar óforsvaranlega. Í þessu sambandi minni ég á að úthlutun úr sjóðum sparisjóðsins nam 13.5 milljörðum en hagnaður ársins nam 7.8 milljörðum. Við mér blasir að af eigin fé sjóðsins, þar með talið stofnfé og varasjóður, hafi verið teknar 5.7 milljarðar. Það stenst að mínu mati hvorki ákvæði VIII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki né samþykktir sparisjóðsins og gengur gegn framtíðarhagsmunum sjóðsins. Fleiri lagaákvæði koma hér til skoðunar. Hér er ekki um að ræða ráðstöfun hagnaðar eða arðs í réttum skilningi þess orðs eða laga og ég fæ ekki séð að ákvarða megi arðgreiðslur út frá meintri árs ávöxtun eigin fjár.

Það blasir einnig við og er sýnu alvarlegra að fjármálafyrirtæki stóðu afar illa á þessum tíma og faglegar upplýsingar lágu fyrir um að skuldsetning þeirra var langt umfram það sem eðlilegt gat talist, lánalínur tepptar og miklir erfiðleikar blöstu við jafnt hér heima og erlendis. Þetta mátti stjórn sparisjóðsins vita í apríl 2008. Vanþekking á stöðunni leysir menn ekki undan ábyrgð. Efnahagshrunið var á þeim tímapunkti næsta fyrirsjáanlegt, aðeins spurning hversu dapurlegt það yrði. Þær skýringar sem gefnar eru í bréfi sparisjóðsins dags. 2. mars 2009 tel ég ófullnægjandi, sérstaklega sú réttlæting að stofnfjáreigendur hafi lagt 26.9 milljarðar í auknu stofnfé til sparisjóðsins á árinu 2007. Voru það gerviviðskipti gegn því að sparisjóðurinn greiddi fjárfestinguna? Margoft hefur komið fram að svokallaðir ofurauðmenn lögðu sjaldnast fram eigið fé til viðskipta sinna, heldur tóku allt að láni. Skýringar sparisjóðsins eru sérstakt rannsóknarefni sem og fyrri viðskipti með stofnfé sparisjóðsins og þeirra sjóða sem sameinuðust undir nafninu Byr. Ég vísa jafnframt til meðfylgjandi skjals sem ber fyrirsögnina „Staðreyndir um Byr vegna umfjöllunar nýverið“. Skjal þetta barst mér nafnlaust. Byr sparisjóður, litlir stofnfjáreigendur hans og viðskiptavinir virðast óhjákvæmilega gjalda fyrir óréttlætanlega úttekt af eigin fé sjóðsins. Rétt er að sparisjóðurinn upplýsi nú og til hlítar um fjárhagsstöðu sjóðsins, framtíðarhorfur og áhrif úttektarinnar á þær.

Ég vil halda því til haga að eftir að ríkisbankarnir voru einkavæddir hófust þeir og ýmsir auðmenn fljótlega handa við að ná undir sig sparisjóðum landsins og einkavæða, hlutafélagavæða, þessar byggðatengdu, félagslegu og mikilvægu samfélagsstofnanir. Þar eygðu þeir enn gróðavon, sáu þar „fé án hirðis“. Því miður tókst þessi atlaga að sparisjóðunum í allt of mörgum tilvikum. Hafa hinir gjaldþrota einkabankar og auðmenn tengdir þeim í raun og sann skilið eftir sig sviðna jörð hvað sparisjóði og önnur fjármálafyrirtæki landsins varðar. Það er staðreynd að sparisjóðabankinn, Icebank, og margir sparisjóðir berjast nú fyrir lífi sínu. Og almenningi er gert að borga brúsann af þessari græðgisvæðingu, sbr. meðal annars tilvísun hér að framan 2. gr. laga nr. 125/2008.

Með hliðsjón af öllu framanrituðu hef ég ákveðið að óska eftir því að rannsóknarnefnd samkvæmt lögum nr. 142/2008 og embætti sérstaks saksóknara samkvæmt lögum nr. 135/2008 taki málefni sparisjóða til rannsóknar, þar með talið það rannsóknarefni sem ég gerði að umtalsefni í þættinum Silfri Egils 22. febrúar 2009 og snýr að Byr sparisjóði.

Virðingarfyllst,

Atli Gíslason, hrl.