arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sérstakur saksóknari og markaðsmisnotkunin

Kastljósið er að hefja umfjöllun um markaðsmisnotkun bankanna á árunum fyrir hrun.

Af afbrotunum sem eru til rannsóknar er þetta líklega hið stærsta. Bankarnir beittu fjármunum sínum og afli til að hækka gengi sitt skipulega á hlutabréfamarkaði.

Úr varð stærsta hlutabréfabóla sögunnar.

Margir létu blekkjast af þessu, sumir stukku á vagninn og högnuðust, að minnsta kosti um tíma, aðrir töpuðu stórt.

Umfjöllun Kastljóssins byrjaði í gærkvöldi með viðtali við Ólaf Þór Hauksson. Eftir það fór ég inn á Facebook – já, ég er þar enn.

Ég sá að einn fyrrverandi bankamaður skrifaði þar og kallaði hann Óla SS – jú, hann er sérstakur saksóknari, en það leyndi sér ekki hvað er vísað í.

En þessi rannsókn er fjarskalega mikilvæg. Ekki vegna refsigleði eða vegna þess að nauðsynlegt sé hneppa menn í fangelsi, heldur vegna þess að íslenska réttarkerfið hefur hingað til virst ófært um að fjalla um hvítflibbaglæpi. Það er býsna stór gloppa.

Því var áriðandi að koma embættinu á fót.

Það eru hræðilega vond skilaboð í réttarríki að það sé glæpur að stela kjötlæri eða farsíma en allt í lagi að beita svikum til að hagnast um milljónir eða milljarða.

Og svo má bæta því við að meðan þessi meintu svik eru óuppgerð eru það eins og hverjir aðrir órar að ætla að hafa hlutabréfamarkað á Íslandi. Þannig að það er ekki síst í hag þeirra sem ætla að starfa þar að botn fáist í þessi mál.
Ríkisstjórnin á bandi Nei-sinna?

Það eru miklir umbrotatímar í Evrópusambandinu – við vitum ekki hvaða Evrópusamband kemur út úr þessum átökum.

Hryggilegasta niðurstaðan væri sú að Evrópusambandið liðaðist í sundur – á tíma þess hefur verið fordæmalaus friður og velmegun í Evrópu. Því gæti verið teflt í tvísýnu ef ríkin fara hvert í sína áttina.

Við vitum hvernig stjórnmálin í Evrópu þróuðust í kreppunni sem hófst 1929. Við gætum verið að horfa á ris þjóðernisstefnu og öfgaafla sem hefur ekki sést síðan þá. Paul Krugman fjallar um þetta í nýjum pistli í New York Times.

Við hliðina á þessu er það ótrúlega smávægilegt mál hvort Ísland gengur í ESB – í hinu hnattræna samhengi skiptir það litlu. Umræðan á Íslandi er með ólíkindum þröng og einkennist af stanslausum upphópunum.

En maður veltir samt fyrir sér hvort þetta sé rétti tíminn fyrir viðræður.. Staðan í Evrópu er ansi mikið öðruvísi en hún var þegar sótt var um aðild sumarið 2009. ESB leikur á reiðiskjálfi, það eru haldnir stöðugir neyðarfundir sem slá þó ekki á kreppuna.

En íslenska ríkisstjórnin virðist staðráðin í að halda aðildarviðræðum til þrautar – og helst semja nógu hratt – við bandalag sem við vitum ekki hvert er að fara.

Maður veltir því næstum fyrir sér hvort Nei-sinnar eigi sinn besta bandamann í ríkisstjórninni – það er samið á tíma þegar er nær útilokað að íslenska þjóðin samþykki aðild. Verði hún felld er ljóst að málið verður ekki á dagskránni í að minnsta kosti áratug – og líklega lengur.
Innihald?

Þau eru nokkuð á einn veginn viðbrögðin sem framboð Guðmundar Steingrímssonar og Heiðu Kristínar Helgadóttur fær.

Bæði í leiðara Morgunblaðsins og á vefnum Smugunni – sem er málgagn VG – er þeim borið á brýn innihaldsleysi.

En þá má kannski velta fyrir sér hvort stjórnmálin séu svo innihaldsrík annars staðar.

Á hægri vængnum aðhylltust menn óhefta markaðshyggju fram að hruni, það mátti helst ekkert trufla hana, nú eftir hrun vita þeir ekki í hvorn fótinn þeir eiga að stíga. Málflutningurinn einkennist ekki beinlínis af „markaðslausnum“.

Á vinstri vængnum voru menn svona heldur krítískir gagnvart markaðnum, en eftir hrun fara þeir að vinna eftir plani frá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum – háborg kapítalismans í heiminum – og keppast við að endurreisa bankakerfið í sem svipaðastri mynd og áður var.
Stórum spurningum ósvarað

Líkt og oft hefur verið sagt á þessari síðu – þegar við erum annars vegar með land sem hefur lent í djúpri efnahagskreppu, þar sem kaupmáttur hefur skroppið saman, og hins vegar með ríkasta land í heimi og engin höft á flutningi milli landa, þá er óhjákvæmilegt að Íslendingar flytji til Noregs.

Það var stundum talað um það fyrir kreppu að línan varðandi fólksflutninga væri dregin á vitlausum stað – hún lægi ekki milli landsbyggðar og höfuðborgar, heldur væri hætta á að hún yrði milli Íslands og nágrannalandanna.

Nú er það orðin raunin.

Flestir virðast geta sótt sér hærri tekjur í nágrannalöndunum, læknar, tæknifólk, iðnaðarmenn, verkafólk. Og þegar þessir útflytjendur koma heim með harðan gjaldeyri – já, þá eru þeir eins og milljónamæringar á Íslandi.

Það er eitt stærsta verkefni stjórnmálanna hér að sjá til þess að þessi þróun verði ekki varanleg. Við höfum til dæmis ekki efni á því Íslendingar að mennta lækna fyrir Noreg.

Jónas Kristjánsson skrifar að það ríki friður í stjórnmálunum – og það er satt, það er friður um stundarsakir. Fram yfir jól, og kannski eitthvað lengur, nema ríkisstjórnin eða einstakir ráðherrar geri einhver stórkostleg glappaskot.

En þetta varir ekki lengi, því risastórum spurningum er ósvarað í íslenskum stjórnmálum – eins og til dæmis hvernig við ætlum að hátta atvinnuvegum okkar og hver staða okkar eigi að vera í veröldinni?
Skúli fógeti í stórum skóm

Í gær voru liðin 300 ár frá fæðingu Skúla Magnússonar fógeta – hann fæddist 11. desember 1711.

Þorsteinn Pálsson skrifaði um það í grein í Fréttablaðið að Skúli væri flestum gleymdur.

Fólk þekkir hann líklega helst sem styttuna sem stendur þar sem stendur í garðinum á horni Aðalstrætis og Kirkjustrætis.

Það er þó ekki mjög fjölfarinn staður – maður tekur helst eftir því að Skúli er í mjög stórum skóm.

En Skúli var merkismaður – framfaramaður, upplýsingamaður, maður af því tagi sem Ísland sárlega vantaði á mesta niðurlægingartíma sínum.

Áform Skúla um að koma á fót öðrum atvinnuvegum á Íslandi en búandhokri og smávegis fiskveiðum mistókust reyndar, en Innréttingar hans – félagið sem var stofnað um iðnreksturinn – voru stórmerkilegt fyrirtæki á sinni tíð og báru vott um áður óþekktan stórhug.

Skúli hefur líka verið nefndur „faðir Reykjavíkur“, það er í tíð hans að Reykjavík verður bær sem skiptir máli, en það er svosem fátt sem minnir á þetta – borgarskrifstofur stóðu áður við svonefnt Skúlatún og svo er það gamla húsið, elsta hús Reykjavíkur, Aðalstræti 10. sem var reist 1762 og var hluti af Innréttingunum.
Silfur gærdagsins

Hér eru viðtöl úr Silfri Egils í gær – fyrst eru Guðmundur Steingrímsson og Heiða Kristín Helgadóttir um nýtt framboð til Alþingis:

Eiríkur Bergmann Einarsson um breytingar á Evrópusambandinu:

Sif Traustadóttir dýralæknir um verksmiðjubúskap:

Og loks Tim Jackson um velferð á án vaxtar:

Þökk sé Láru Hönnu.
ESB í mörgum lögum

Það er merkileg staða sem er uppi í Evrópusambandinu eins og við Eiríkur Bergmann ræddum í Silfrinu í dag.

Við horfum jafnvel fram á Evrópusamband í fjórum lögum:

Evruríkin.

Ríkin sem nota eigin gjaldmiðla en beygja sig undir nýjar samþykktir ESB.

Bretland.

EES-ríkin.

Eins og Eiríkur sagði er einn dýpra á evrunni fyrir Íslendinga verði þessar breytingar að raunveruleika. Því er dálítið grátbroslegt að byrjað sé á stórum áföngum í ESB viðræðunum á morgun.

En Eiríkur benti á að þessar reglur myndu hafa áhrif á Íslandi, ekki í gegnum EES-samninginn beint, heldur vegna þeirra miklu viðskipta sem við eigum við ESB-ríki.

Og við erum líklega að horfa á Evrópu sem þróast nær því að vera sambandsríki – sem væntanlega mun hafa nokkur áhrif á afstöðu Íslenddinga til inngöngu.
Silfrið í dag

Meðal gesta í Silfri Egils í dag verða Guðmundur Steingrímsson og Heiða Kristín Helgadóttir. Þau segja frá hugmyndum á bak við nýjan stjórnmálaflokk sem þau hyggjast stofna – skoðanakannanir benda til þess að það sé stórt tómarúm fyrir ný stjórnmálaöfl.

Við fjöllum nokkuð ítarlega um stöðuna innan Evrópusambandsins eftir leiðtogafundinn í Brussel.

Heimildarmyndin Food Inc. vakti mikla athygli þegar hún var sýnd á Rúv nú í vikunni – í þáttinn kemur Sif Traustadóttir dýralæknir en hún hefur kynnt sér vel hvernig verksmiðubúskap er háttað á Íslandi.

Loks sýnum við viðtal við Tim Jackson sem er einn helsti hugsuður í heiminum á sviði efnahags- og umhverfismála. Hann hefur ritað fræga bók sem nefnist Prosperity Without Growth eða Velmegun án vaxtar.
Í dag

Hreyfimynd um mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna með tónlist eftir Hjaltalín – í dag er dagur mannréttindayfirlýsingarinnar, alþjóðlegur dagur mannréttinda.
Hugað fólk í Rússlandi

Sá sem kemur til Rússlands furðar sig á því hvað þjóðin er seinþreytt til vandræða. Manni koma í hug orð eins og sinnuleysi og doði.

Já – og vodka.

Það tekur langan tíma að laga sárin eftir kommúnistatímann – þegar hugarfarsspilling og lygar urðu norm í samfélaginu.

En nú gengu Vladimír Pútín og klíkan sem fylgir honum að málum aðeins of langt. Upppvíst hefur orðið um stórfelld kosningasvik – Mikhail Gorbatsjov segir að réttast væri að endurtaka kosningarnar í heild sinni. Allir vita að kosningarnar voru ekki frjálsar né réttlátar.

Það er bara spurning hvað Rússar sætta sig við.

Maður dáist að kjarki þeirra sem þora að fara út á göturnar að mótmæla. Það má búast við því að þeir verði ofsóttir á ýmsan hátt í því samblandi lögreglu- og mafíu- og auðræðis sem ríkir í landinu.

Það er búið að handtaka þúsund manns, þar á meðal andspyrnuforingjann Andrei Navalnij.

Það er spurning hvaða áhrif þetta kann að hafa á Pútín og lepp hans Medjedev – svo fjölmenn mótmæli hafa ekki verið í Rússlandi síðan kommúnisminn féll 1990.
Að stilla geðið

Ég setti inn litla færslu á Facebook í dag um að maður væri í sálarháska í hvert sinn sem maður fer þangað inn.

Vegna reiðinnar, upphrópananna og móðursýkinnar sem oft ræður ríkjum þar inni. Þetta er eins og að stíga inn í svart skammdegi.

Upphaflega var Facebook eins og samkvæmisleikur, maður náði sambandi við gamla vini, flestir voru að skrifa eitthvað þokkalega jákvætt – núna er þetta allt uppfullt af sjáfvirkri hneykslan.

Það sagði við mig góð kona að Útvarp Saga væri að fara með sálarlíf gamla fólksins, en Facebook þeirra sem yngri eru,

Ég viðurkenni að ég er einkum að hugsa um þetta Gilzeneggermál sem kom upp í liðinni viku – og tröllreið fljótt allri umræðu á netinu.

En málin eru miklu fleiri, þau ganga bara svo hratt yfir.

Varðandi Gilzeneggermálið þá hefur reiðin aðallega beinst að vefmiðlinum Pressunni vegna umdeildrar myndbirtingar. Það voru ljót mistök og sem eiga eftir að fylgja þessum fjölmiðli langa hríð.

En myndin var fjarlægð eftir stutta hríð – reyndar hafði andlit brotaþolans verið skyggt og sett úr fókus – og það hefur tvívegis verið beðist afsökunar.

Samt er í gangi ofstækisfull herferð sem beinist að því að koma þessum fjölmiðli – og öllum fjölmiðlum sem tiheyra þessu fyrirtæki (þar á meðal Eyjunni) á kné. Markmiðið er einfaldlega að ganga af þeim dauðum.

Til þess er notaðar tvær aðferðir, fólk er hvatt til að sniðganga þessa miðla – og hins vegar er haft samband við auglýsendur og þeim uppálagt að hætta að auglýsa á þeim. Það getur verið erfitt fyrir þá sem auglýsa að standast svona þvingunaraðgerðir.

Fyrirtækið hefur brugðist við með því að hóta málssókn á hendur þeim sem standa fyrir þessu – meðal annars gegn ritara Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Það er misráðið, slík málsókn hefur ekkert upp á sig og í því fjölmiðlaumhverfi sem við búum ber hún einungis vott um veikleika og óðagot. Ég hef heldur ekki mikla trú á að af þessari málsókn verði.

En á móti álít ég að þeim sem standa fyrir þessari herferð sé sæmst að taka afsökunarbeiðnir til greina og stilla aðeins geð sitt.

Það eru fáir sem hafa sóma af því hvernig þeir hafa látið í þessu sorgarmáli. Fyrstu og stærstu mistökin voru að fara að ætla að útkjá það á vefsíðum, bloggi og Facebook.
Hugsjónin um að evran hrynji?

Það er hægt að færa mörg góð rök fyrir því að Ísland gangi ekki í Evrópusambandið.

Og á þeim tímum sem við lifum er nánast öruggt að aðildarumsókn verður ekki samþykkt. Eins og ég hef áður sagt eru aðildarviðræðurnar nánast orðin akademísk æfing.

En sums staðar brýst andúðin á Evrópusambandinu á nokkuð ofsafenginn hátt.

Eins og til dæmis þegar Styrmir Gunnarsson ávítar Árna Þór Sigurðsson, þingmann VG, fyrir að segjast vona að evran komist „í gegnum þennan brimskafl“. Styrmir spyr hvort það sé hugsjón VG að evran bjargist?

En Árni vonar semsagt að evran hrynji ekki.

Það er nokkuð skiljanlegt. Hrun evrunnar gæti leitt mjög alvarlega kreppu yfir Evrópu og jafnvel heimsbyggðina. Við Íslendingar færum ekki varhluta af því. Markaður fyrir útflutningsvörur okkar myndi skreppa saman.

Er það þá hugsjón Styrmis og samherja hans að evran hrynji?
Sweet Baby James

Það var tilkynnt í dag að söngvarinn og lagahöfundurinn James Taylor myndi spila í Hörpunni á næsta ári.

James Taylor var einna fremstur í flokki þeirra sem kölluðust singers/songwriters á árunum upp úr 1970.

Á íslensku eigum við hið ágæta orð söngvaskáld.

Taylor hefur samið mörg framúrskarandi lög. Það sem hér fylgir hefur lengi verið eitt af uppáhaldslögunum mínum – Sweet Baby James.

Í þessari upptöku útskýrir Taylor tilurð lagsins, þessa skrýtnu blöndu af kúrekasöng sem síðar umhverfist í fagra vetrarmynd af Nýja Englandi.

Hann segist hafa samið lagið um lítinn frænda sinn sem var líka skírður James – hann taldi að kúrekavögguvísa myndi henta best – þegar hann var á leiðinni frá Massachusetts til Norður-Karólínu.

Textann má finna hérna – hann er sérlega fallegur.
FF

Kári hefur mikið verið að hugsa um enska nafnið sem er notað á íslensku jólasveinana.

Víðast sýnist manni vera notað orðið Yule Lads, eða Yule Tide Lads.

Kára finnst þetta frámunalega hallærislegt. Hann rekur við og við upp hlátursroku út af þessu. Og jú, þetta er eins og það hafi verið búið til á auglýsingastofum.

En það dugir auðvitað ekki að kenna þá við neitt kristilegt og kalla þá Christmas Guys – þótt kannski mætti segja X-mas Guys. Í Bandaríkjunum er stundum talað um The Festive Season þegar ekki má blanda hinu trúarlega inn í.

Móðir Kára stakk í framhaldi af því upp á heitinu Festive Fellows fyrir jólasveinana íslensku, mætti jafnvel stytta það í FF.
Baugsmálið var forsýning

Í nýrri bók segir Óli Björn Kárason frá því hvernig dómsvaldið var úti að aka í Baugsmálinu. Hann hefur áhyggjur af því að dómar sem þá voru felldir hafi verið eins og grænt ljós á það sem síðar kom í fjármálalífinu.

Nú hrósar Jón Ásgeir Jóhannesson sigri vegna þess að hann var sakfelldur en refsingu frestað í ár í skattamáli Baugs. Hann segir að nú sé Baugsmálinu lokið.

En allt fjármálamisferlið sem nú er verið að rannsaka er að nokkru leyti beint framhald Baugsmála. Það má segja að Baugsmálið hafi verið eins konar forsýning. Um daginn voru til dæmis hnepptir í gæsluvarðhald nokkrir stjórnendur Glitnis – bankans þar sem Jón Ásgeir réð lögum og lofum.

Ef marka má Óla Björn þarf að hafa áhyggjur af dómsstólunum – það er spurning hvað þeir hafa lært á tíma Baugsmálsins.
Fjármálavaldið ræður í Bretlandi

Fundir gærdagsins og næturinnar hafa í för með sér breytingar á Evrópusambandinu.

Bretar eru á móti – en það er af vafasömum ástæðum.

Þeir vilja ekki neinar hömlur á fjármálalífið í City – svonefndur Tobinskattur er þyrnir í þeirra augum sem og yfirþjóðlegt fjármálaeftirlit.

Í hinum alþjóðavædda heimi er fjármálaeftirlit sem starfar á grundvelli þjóðríkis ekki mikils virði, eins og reynslan hefur sýnt.

Bresk stjórnvöld eru ofurseld fjármálavaldinu. Þaðan koma peningar í sjóði flokkanna. Stjórnmálamennirnir þar hafa uppi heitstrengingar um að minnka umfang fjármálakerfisins og auka á móti vægi framleiðslu.

En þegar á hólminn er komið eru það orðin tóm.
Unaðsreitur

Við fjölskyldan förum stundum í Öskjuhlíð – ætli megi ekki segja að þetta sé uppáhalds útivistarsvæði okkar innan borgarmarkanna. Við förum þarna bæði gangandi og hjólandi.

Það er frábært að sjá hvernig trjágróðurinn þarna dafnar – þegar ég var smástrákur og fór þarna var það ekki nema kjarr.

Nú er þetta þéttur og fallegur skógur – jú, minnir dálítið á útlönd. Þarna var einstaklega fallegt núna í haust, ekki bara haustskógurinn – heldur líka þessi sérstaka skógarlykt.

Mér þykir reyndar sorglegt að stórbyggingar Háskólans í Reykjavík skuli hafa risið þarna með ógurlegu flæmi bílastæða. Það er sannkallað umhverfisslys. En þegar maður er kominn inn í skóginn sér maður ekki þessi mannvirki.

En hugmyndir um að fella tré þarna í stórum stíl vegna flugvallarins – æ, það er ekki skemmtilegt og getur ekki annað en valdið spjöllum á þessum skjólsæla unaðsreit.
Að útkljá málin á netinu

Hvernig dettur fólki í hug, í þessu fámenna landi, í þessu mikla nábýli, að ætla að fara gera út um alvarlegt sakamál á bloggi og spjallsíðum internetsins?

Þetta hefur maður mátt horfa upp á síðustu daga – í ýmsum miður skemmtilegum myndum.

Að þetta skuli vera orðið aðalhitamál desembermánaðar segir sitt um hversu erfitt við eigum með að umgangast nýmiðlana svokallaða – hversu stutt við erum komin áleiðis í að þróa heilbrigðar samskiptavenjur á þeim.

Það má reyndar nefna fleiri upphlaup sem eru lýsandi fyrir þetta – þau eru bara ekki jafn alvarleg – eins og til dæmis hið óskiljanlega mál guðfræðikennarans sem móðgaði trúleysingjana, og svo má í raun lengi telja. Nýr dagur, nýtt upphlaup, ný geðshræring.

Hraðinn er svo mikill að menn virðast ekki geta haldið heilli hugsun nema mesta lagi einn dag. Þá kemur eitthvað nýtt til að býsnast yfir.

Þegar sakamál eins og þetta eiga í hlut getur fólk ekki farið að skiptast í lið eins og það sé íþróttakappleikur. Rannsókn málsins verður að hafa sinn gang – og maður vonar að lögregla komist til botns í málinu, að réttlætið sigri.

Hér á í hlut maður sem er minni háttar fjölmiðlastjarna, hann hefur látið út úr sér ýmislegt ógeðfellt í gegnum tíðina og það er umdeilanlegt að 365 skyldi púkka svona upp á hann – en maður verður beinlínis var við að hlakkar í mörgum vegna þess hvernig er komið fyrir honum. Sem fjölmiðlamaður á ég ekki von á öðru en að hann sé búinn að vera. Hver vill ráða hann eftir þessa orrahríð?

Svo er hið unga meinta fórnarlamb – það er næsta öruggt að öll þessi umfjöllun er henni ekki hagfelld. Eða hvernig er að standa í svona máli í miðju kastljósi fjölmiðlanna? Ég held að fæstir myndu kæra sig um það. Myndbirting Pressunnar var náttúrlega hrapalleg mistök – myndin var svo fjarlægð og beðið afsökunar – en hvað með alla hina fjölmiðlana og bloggsíðurnar sem hafa verið að velta sér upp úr þessu máli?

Ég er einn af þeim fyrstu sem fór að nota nýmiðlana til að tjá mig um samfélagsmál, hef haldið úti bloggi í næstum þrettán ár. Nú finnst manni næstum eins og reiðin á internetinu sé orðið sjálfstætt samfélagsvandamál. Sjálfur er ég í dálítið ankanalegri stöðu því ég aðhyllist fremur íhaldsöm gildi í fjölmiðlum. Mér til dæmis fannst Morgunblaðið koma best frá þessu máli, það skrifaði einfaldlega að ung kona hefði kært karlmann fyrir nauðgun og að málið væri til rannsóknar hjá lögreglu.

Það var alveg nóg.
Jólabækur

Íslendingar eru mikil bókaþjóð, um það verður ekki deilt. Fjöldi titla sem kemur út hérna er ótrúlega mikill. Þetta breytist varla í bráð – nema að upp séu að vaxa kynslóðir sem kunna ekki að lesa sér til gagns og ánægju.

Ég kannast ekki við að orðið „jólabækur“ sé til í öðru tungumáli. Á íslensku er þetta ekki notað yfir bækur sem fjalla um jólin, heldur bækur sem koma út á tímabilinu frá október og fram í desember.

Semsagt megnið af útgáfunni. Flestar bækur á Íslandi eru eiginlega jólabækur.

Stundum verður maður hálf forviða yfir þessu. Jú, stærstur hluti bóksölunnar er fyrir jólin og þá er ráð að gefa út bækur sem líklegt er að seljist – verði notaðar til gjafa. Sumar bækur eru settar í matvöruverslanir og seljast þar í brettavís.

En svo eru allar bækurnar sem eiga í raun engan séns í flóðinu, sökkva undireins og – eiga á hættu að gleymast. Þetta eru ekki bara bækur sem eru ekki vænlegar til gjafa, heldur stundum líka bækur sem koma of seint út – þegar er orðið um seinan að fanga athygli fjölmiðlanna og lesenda.

Yfir þessu er einhver ógnarbjartsýni sem er heillandi – en stundum skortir líka tenginguna við raunveruleikann. Gallinn er líka að bækur sem er feikimikið fjallað um fyrir jólin vilja hverfa að þeim liðnum – og það er ekki endilega gott fyrir bókmenntaumræðuna.
Á leiðinni í frí

Það er mikið talað um hvað ríkisstjórnin sé sundurlaus. Alls kyns upphlaup setja mark sitt á líf hennar.

En henni verður líka ágengt í sumu. Það má jafnvel telja það nokkuð afrek að koma í gegn fjárlögum á þessum tíma – og það nokkuð átakalaust.

Það hefur verið furðu lítill hiti í umræðunni um fjárlögin þennan fyrripart vetrar.

Þetta segir manni að ríkisstjórnin mun líklega sitja út kjörtímabilið – það er alveg óhætt að spá því.

ESB umsóknin mun malla áfram, en lyktir þess máls verða ekki fyrr en eftir næstu kosningar. Þá gæti hið pólitíska landslag hafa breyst verulega.

En hún mun ekki geta unnið mikla sigra í sjávarútvegsmálunum – má teljast góð ef tekst að hækka auðlindarentuna nokkuð. Það stefnumál er nánast fyrir borð.

Alþingi er að fara í jólafrí og það eru engin sérstök hitamál sem blasa við síðustu dagana fyrir fríið. Það er svosem ekki óhugsandi að einhver ráðherrakapall fari í gang um áramótin – það er þá spurning hversu áríðandi er fyrir Jóhönnum og Steingrím að losna við Jón Bjarnason og Árna Pál.

Ég myndi samt ekki veðja miklu á að það gerist – það er varla ástæða til að rugga bátnum þegar blasir við nokkuð lygn sjór.
Pollan – Food Inc. – í Silfrinu

Rithöfundurinn, blaðamaðurinn og háskólaprófessorinn Michael Pollan er í aðalhlutverki í heimildarmyndinni Food Inc. sem sýnd var á Rúv í kvöld.

Pollan var í viðtali í Silfri Egils í fyrra, það má sjá hérna:
Borgað upp í Icesave

Það er engin smá fjárhæð sem var greidd út úr þrotabúi Landsbankans í dag – 432 milljarðar króna. Og það er gert ráð fyrir að heimtur úr þrotabúinu dugi fyrir Icesave skuldinni.

Þá er ljóst hversu fánýtt það væri ef höfðað væri dómsmál vegna þessa. Um hvað á dómsmálið að standa – þá einhliða ákvörðum Breta að greiða þeim sem áttu innistæður á Icesavereikningum stuttu eftir hrun?

Það að Íslendingar hafi ekki staðið við innistæðutryggingar – hvernig er þeim málum annars háttað í Evrópu nú þegar efnahagskerfið þar riðar til falls?

Mismunun – eru ekki erlendu innistæðueigendurnir að fá sitt?

Ef sanngirni réði væri Icesavemálið endanlega úr sögunni þegar þrotabúið er búið að borga – og Íslendingar ættu að leggja ríka áherslu á að það verði lendingin.

Þetta var eitt af því sem við Árni Páll Árnason ræddum í Silfrinu á dögunum. Hann sagði að stefna ráðuneytis síns sem fer með Icesave væri að koma í veg fyrir dómsmál.

Um leið hefur maður heyrt áhyggjur af því að Icesave fari aftur undir forræði Steingríms J. Sigfússonar – sem er illa brenndur af málinu.
Hinir ríku eru öðruvísi

Það er vitnað í orð F. Scotts Fitzgerald sem skrifaði:

„Let me tell you about the very rich. They are different from you and me.“

Fitzgerald skrifaði þetta 1926, þegar mikil auðæfi söfnuðust á fáar hendur. En þá var líka stutt í hrun.

Kannski lifum við ekki ósvipaða tíma. Hinir ríku verða ríkari, ójöfnuður eykst – og það sem er furðulegt, því er í raun ekki svo mikið mótmælt og það er heldur ekki svo mikið gert í því.

Það er þrengt að millistéttinni á Vesturlöndum. Hún reyndi að fleyta sér áfram á lánsfé meðan það var í boði – það endaði ekki vel. Þegar kemur kreppa er millistéttin kreist, það er hún sem þarf að bera byrðina vegna niðurskurðar.. Hinir ofurríku eiga hins vegar litla þjóðhollustu og flytja fé sitt milli landa. Hinir fátæku sitja svo eftir – tennurnar hafa víðast hvar verið dregnar úr verkalýðshreyfingunni.

Borgir eins og London, París, New York og Moskva eru samanstaðir ofurríks fólks víða úr heiminum. Þar eru hótel þar sem herbergi kosta mörg hundruð þúsund krónur nóttin. Þar eru búðir með lúxusvarningi, úrum, skartgripum, handtöskum og fatnaði sem kosta ótrúlegar upphæðir – eftirspurnin eftir rándýrum varningi dregst ekki saman þótt sé kreppa.

Þetta er heimur út af fyrir sig. Hinir ríku eru öðruvísi – eins og Fitzgerald skrifaði.

F. Scott Fitzgerald skrifaði mikið um ríka fólkið á árunum eftir fyrri heimstyrjöldina, þar á meðal The Great Gatsby sem varð eins konar tákn þessa tíma. Hér er hann ásamt eiginkonunni Zeldu og dótturinni sem var kölluð Scottie.