arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Djöflast í álinu

Það vekur athygli hversu fast það sótt að reist verði álver bæði syðra og nyrðra – eins og þetta sé það eina sem komi til greina í atvinnumálum á Íslandi.

Í því sambandi má minna á að svona létu menn líka fyrir hrun; þá var lífsnauðsynlegt að reisa álver – til að ekki myndaðist slaki í þjóðarbúskapnum.

Reyndar hefur aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins gengið svo langt að segja að þetta sé það eina sem geti bjargað þjóðinni úr ógöngunum.

Í Silfrinu um daginn var rætt um að þetta væri ekki ósvipað kvikmyndinni Groundhog Day. Hún fjallar um mann sem er fastur í sama deginum, hann vaknar að morgni og það er alltaf sami dagur.

Lesandi síðunnar sendi þetta bréf:

„Ég heyrði í einum framámanni í hátæknigeiranum. Þar hafa menn miklar áhyggjur af framgangi Samtaka iðnaðarins í þágu verktaka og framkvæmdamafíunnar sem þrýstir af öllu afli á virkjanir og framkvæmdir til að halda verktakageiranum á floti.

Staðreyndin er hins vegar sú að verktakabransinn þandist óeðlilega mikið út á bólutímanum og var líklega orðinn tvöfallt stærri en gott þætti í eðlilegu árferði. Og nú er djöflast og kallað á aðgerðir ríkisstjórnar og orkufyrirtækja í almannaeigu um að taka viðbótarlán upp á 25 milljarða til að halda atvinnugrein á lofti sem þarf að aðlagast nýjum veruleika hratt. Á meðan er verið að skera niður við stuðning við sprotafyrirtæki og útfutningsfyrirtæki framtíðar og á margan hátt að gera þeim lífið erfiðara með nýjum sköttum og álagningum.

Og ofaní kaupið á að hella sparnaði almennings í lífeyrissjóðunum ofaní þessa hít í gegnum einhvern orkuframkvæmdasjóð.“
Átök í stjórn Moggans

Í stjórn Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, eru mikil átök um hver verði ritstjóri Moggans.

Það var nokkurn veginn frágengið að Davíð Oddsson tæki við, en þá fékk Þorsteinn Már Baldvinsson Samherjamaður bakþanka.

Nýjasta útfærslan er að Davíð verði ritstjóri og hafi sér við hlið gamalreyndan blaðamann, Harald Johannessen, sem fyrrum starfaði á Mogganum en er nú ritstjóri Viðskiptablaðsins.

Vandinn er bara sá að lestur Morgunblaðsins minnkar stöðugt og áskrifendum fækkar.

Það er hermt að í stigaganga fjölbýlishúsa þar sem áður kom Moggi í hverja íbúð berist nú bara eitt og eitt blað.

Spurningin er hvort ekki þurfi að „poppa“ blaðið upp fyrir yngra fólk sem hefur almennt lítinn áhuga á því að gerast áskrifendur að dagblöðum.

Eru Davíð og Haraldur menn til þess?

Það er vandséð að Davíð nái til mikils fjölda nýrra áskrifenda – eiginlega er líklegara að fjöldi fólks segi upp blaðinu ef hann tekur við.

Og Haraldur, ja, það verður að segjast eins og er að Viðskiptablaðið er um það bil hrútleiðinlegasti fjölmiðill á Íslandi.

Svo er spurning hvort þetta er þróun sem er yfirleitt hægt að snúa við – hvort í framtíðinni verður yfirleitt grunnur undir stórt áskriftarblað á Íslandi.
Gríðarleg fjársvik

Ég hef tjáð þá skoðun margoft á þessari síðu að hlutabréfamarkaðurinn hér hafi verið ein allsherjar svikamylla.

Nú virðist Fjármáleftirlitið vera að komast á þá skoðun líka.

Morgunblaðið skýrir frá því á forsíðu í dag að FME sé að rannsaka hvort bankarnir, Kaupþing, Glitnir og Landsbankinn, hafi allir stundað markaðsmisnotkun; þeir hafi kerfisbundið haft áhrif á verð hlutabréfa.

Ef satt er – og flest bendir til þess – eru þetta gríðarlega stór fjársvik.

Og ekki í samræmi við það sem Bloomberg fréttastofan hafði eftir forseta Íslands í gær – að íslensku bankarnir hafi ekki brotið neinar reglur.
Pípudraumar um olíu

Umræðan um olíulindirnar á Drekasvæðinu eru á dálitlum villigötum. Staðreyndin er nefnilega sú að áhuginn á þessu hefur verið sáralítill. Athygli stórra olíufélaga hefur beinst annað.

Staðreyndin er sú að það eru ýmis olíusvæði í heiminum þar sem er ódýrara og auðveldara að leita að svarta gullinu.

Það voru aðeins tvö fyrirtæki sem sóttu um að fá leyfi til að leita að olíu þarna, annað þeirra Aker, sem er í eigu norska auðmannsins Kjell Inge Rökke, datt svo úr skaftinu.

Eftir var Sagex, en í gær var tilkynnt að það hefði hætt við.

Eins og Ketill Sigurjónsson segir á Orkubloggi sínu er Sagex í hópi minni spámanna í olíubransanum – hann fullyrðir raunar að hvorugur umsækjendanna, Aker og Sagex, hafi verið „áhugaverður“.

Fimmtungshlutur í Sagex er í eigu Íslendinga, þar er stærsti eigandinn Jón Helgi Guðmundsson í Byko.

Ketill skrifar – það er óhætt að mæla með grein hans í heild sinni:

„Svo fór að einungis tvær umsóknir um leitarleyfi á Drekasvæðinu bárust áður en umsóknarfresturinn rann út í maí. Báðar frá minni spámönnum úr bransanum. Þegar það lá fyrir benti Orkubloggið á að hvorugur umsækjendanna gæti talist áhugaverður. Og óneitanlega fylltist bloggarinn talsverðri kjánatilfinningu þegar iðnaðarráðherra lýsti yfir ánægju sinni með niðurstöðuna og talaði um „stóran dag í íslenskri orkusögu“. Þegar öllum sem til þekktu mátti vera ljóst að niðurstaða útboðsins var einfaldlega gríðarleg vonbrigði. En kannski var henni Katrínu Júlíusdóttur vorkunn; svona eiga pólitíkusar líklega að tala og fylla fólk bjartsýni á erfiðum tímum. Sannleikurinn er oft óttalega leiðinlegur.

Í sumar dró annar umsækjandinn umsókn sína til baka. Það var því miður áhugaverðari umsækjandinn; Aker Exploration. Og nú hefur hinn umsækjandinn sömuleiðis dregið sína umsókn til baka. Það var reyndar alltaf augljóst að Sagex hefði vart nokkra burði til að fara í raunverulega olíuleit á Drekasvæðinu nema með aðkomu öflugra samstarfsaðila. Umsókn þeirra hjá Sagex var því frá upphafi afar veik og hefði væntanlega verið hafnað.“
Ólaf Ragnar vantar túlk

„ Icelands banks, which collapsed a year ago after racking up $80 billion of debt, didnt violate any regulations, President Olafur R. Grimsson said, even as the countrys financial regulator investigates the industry.“

Þetta hefur hin alþjóðlega Bloomberg fréttastofa eftir Ólafi Ragnari Grímssyni.

Svo er eitthvað verið að draga í land, að hann hafi ekki sagt þetta, að það sé ekki rétt eftir honum haft.

Þá ekki í fyrsta sinn.

Við þetta verður ekki búið lengur.

Næst þarf utanríkisráðuneytið að senda túlk með Ólafi. Hann fær þá ekki að tjá sig nema á íslensku, en túlkurinn – sá besti sem völ er á – þýðir.
Fáránleg skuldsetning

Mogginn vitnar í Andrés Magnússon, formann Samtaka verslunar- og þjónustu, sem segir:

„ Andrés segist hafa þær upplýsingar frá bankakerfinu að á milli 70-80% fyrirtækja hérlendis séu með erlend lán, sem séu bundin við svissneska franka og japönsk jen. Hann segir að staðan sé góð hjá um þriðjungi fyrirtækjanna, sem hafi ekki tekið slík lán.“

Ekki mun ég hvetja til þess að fyrirtæki séu látin fara á hausinn umfram það sem eðlilegt má teljast.

En hvað gengur að stjórnendum fyrirtækja sem skuldsetja sig svona rosalega í erlendri mynt?

Má kannski efast um hæfni þeirra?
Okrið lætur ekki að sér hæða

Þetta hafa neytendur einmitt haft á tilfinningunni – að vöruverð hérna sé að hækka langt umfram það sem eðlilegt er.

Að verslunareigendur séu að skáka í skjóli verðbólgu og kreppu til að taka sér stærri sneið af þjóðarkökunni. Það er ekki erfitt þegar verðskynið ruglast alveg.

Enda hefur komið í ljós að afkoma verslunarrisans Haga er góð.

Eða það segja altént forráðamenn hans.

Sem þurfa auðvitað að hafa verðið hátt – af því þeir eru svo skelfilega skuldugir.

Stundum spyr maður um samfélagslega ábyrgð.

Það væri ábyrgt á tímum eins og þessum að reyna að stilla verðhækkunum í hóf – en þess er kannski ekki að vænta frá mönnum sem hafa alltaf lifað samkvæmt því að græðgi sé góð.
Olíulindirnar fara ekki neitt

Aðalástæðan fyrir því að olíufélög eru ekki að missa sig af áhuga yfir Drekasvæðinu er sú að þetta er lengst úti í hafi og erfitt að dæla upp olíu þarna.

Það tæki langan tíma að koma þessu í kring og skilyrðin gætu reynst erfið og mjög kostnaðarsöm.

Meðan olíuverð er ekki hærra en það er núna er þetta einfaldlega of áhættusamt.

Það er kvartað undan íþyngjandi sköttum á þessu – en er nokkur ástæða til að fara í olíuvinnslu þarna nema tryggt sé að sem mest af arðinum renni til íslensks almennings?

Varla ætlum við að fara að gefa þetta frá okkur?

Því olíulindirnar verða þarna áfram. En olíubirgðir heimsins fara minnkandi.
Heiðursborgarinn Gulli

Sumir menn eru heiðursborgarar án þess að fá slíkum titili úthlutað opinberlega.

Svo var um Gulla, Guðlaug Jónsson hárgreiðslumeistara, sem er látinn.

Hann var einn af þeim mönnum sem settu svip á bæinn, sérlega flottur maður, vingjarnlegur, kurteis og glaðvær. Það var ekki annað hægt en að láta sér þykja vænt um Gulla.

Þegar ég var strákur var farið með mig á rakarastofu Hauks Óskarssonar við Kirkjutorg þar sem Gulli starfaði.

Oftar en ekki var það hann sem klippti mig. Það var sett fjöl upp á rakarastólinn og svo var strákurinn settur þar upp á.

Haukur var gamall knattspyrnumaður úr Víkingi; þarna var alltaf mikið rennerí af körlum sem þurftu mikið að spjalla. Stundum velti ég því fyrir mér hvort Gulli, sem var einn fyrsti maðurinn á Íslandi sem fór ekki í felur með samkynhneigð sína, hafi ekki verið undarlega í sveit settur þarna.

Ég held samt ekki.

Gulli tók svo yfir rakarastofuna þegar Haukur féll frá; hann hélt þar áfram í tvo áratugi í þessu gamla fallega húsi.

Hann lést í fyrradag eftir baráttu við krabbamein. Hann var orðinn næstum sjötíu og átta ára. Það er nokkuð síðan ég sá hann síðast, en ekki hefði mér dottið í hug að hann væri orðinn svona gamall síðast þegar ég sá hann ganga hnarreistan inn á Jómfrúna í Lækjargötunni.
Sigurður A, Salander og Sindri F í Kiljunni

Í Kiljunni í kvöld fjöllum við um bókina Undir kalstjörnu sem Sigurður A. Magnússon skrifaði árið 1979. Bókin var endurútgefin fyrir stuttu í bókaflokknum Íslensk klassík.

Undir kalstjörnu lýsir æsku Sigurðar í Laugarnesinu og í Pólunum, fátækrahverfi sem stóð við rætur Öskjuhlíðar. Hann var alinn upp við mjög kröpp kjör af föður sem var í aðra röndina stórbokki en í hina „bláfátækur barnakarl“ eins og Sigurður segir sjálfur. Móður sína missti hann ungur – og þurfti að heyja harða baráttu til að ganga menntaveginn.

Sindri Freysson kemur í þáttinn og segir frá nýrri bók eftir sig sem nefnist Ljóðveldið Ísland. Bókin inniheldur stóran ljóðabálk þar sem er rakin saga íslenska lýðveldisins frá 1944, hvert ár er tekið fyrir, og um leið leitað orsakanna að því einstæða hruni sem varð hér í október á síðasta ári.

Kolbrún og Páll fjalla um Stúlkuna sem lék sér með eldinn, annað bindið í Millenium trílógíu Stiegs Larsson, nýtt smásagnasafn eftir Birgi Sigurðsson og mikið safn mynd- og konkretljóðlistar sem nefnist Af steypu.

Bragi segir frá nokkrum núlifandi uppáhaldsrithöfundum sínum.
Ekki ábyrgur

Málin eru tekin að skýrast – eða þannig.

Jón Ásgeir segist aldrei hafa átt hlutabréf í Baugi Group.

Nei, það var fjárfestingarfélagið Gaumur.

Bréfin áttu sig eiginlega sjálf.

Og enginn er ábyrgur – a.m.k. ekki persónulega.
Svona var þetta

“Skítlegt eðli komst í tísku á Íslandi. Yfirgangur, hótfyndni, ógnanir, græðgi, rógburður, dylgjur, spilltar mannaráðningar, sleikjugangur, sjúkleg persónudýrkun, ritstuldur, menningarlegur náriðilsháttur svo eitthvað sé nefnt. Öllu var hent á hvolf og lestir urðu að dyggðum og heimskan að viti.”

Ofanritað er hárnákvæm skilgreining á því ástandi sem ríkti á Íslandi megnið af þessum áratug.

Vonandi dettum við ekki aftur í sama pytt.
Af hverju…

„Vískiprestur“ skrifar þetta bréf:

- - -

Það er einföld ástæða fyrir því af hverju þjóðin stendur ekki upp gegn kjaftæði þegar hún heyrir það…

…af hverju hún laðast að slaðurdrósum, umlestrarmönnum og flennikjöftum, af hverju hún ann geðríkum mönnum – með stálminni á andstæðinga sína en með gloppótt minni á eigin þvælu – af hverju hún stekkur á hverja kaupdillu og eltir bjánagrillur út á heimsenda, af hverju við skipum okkur STRAX í flokka með og móti hlutum – venjulega án nokkurs umhugsunartíma (og látum oftast stærsta kjaftinn í hópnum ráða) – af hverju Íslendingar eru sturluð útsöluraðaþjóð, af hverju næstum sérhver íslensk kona hugsar eins og sú næsta, af hverju næstum sérhver íslenskur karlmaður er einsog snýttur út úr nösunum á þeim sem stendur við hlið hans, af hverju ættartengslin skipta alltaf meira máli en skynsemin, af hverju launin eru alltaf aðaltakmarkið, af hverju sérhver maður sem lætur ekki blekkjast er álitinn bilaður, af hverju Ómar Ragnarsson var talinn hafa klikkast þegar hann fór að berjast fyrir náttúrunni, af hverju vinnan er stærsti felustaður þjóðarinnar, af hverju mannamót eru logandi af kjaftæði og einskisverðu og smáborgarlegu rugli… og af hverju andlit Íslendinga virðast alltaf vera skyggð af Z-tum sem fara einsog loftbólur upp af munni þeirra, og alveg sérstaklega þegar þeir tjá sig…

Það er af því þetta er sofandi þjóð og hefur aldrei verið vakin eftir sjöstjörnunni…en einstaklingarnir eru samt sem áður þæg vinnudýr sem nudda sár sín með prófgráðum og diplómum, en hafa í raun aldrei hugsað ærlega hugsun.

Hugsun, menningarleg víðsýni, rökhyggja og viska – og ég á við visku sem nær út fyrir sérþekkingu og ættfræði – er ekki til á meðal okkur. Eða varla. Við erum þess vegna andlega heft og látum aldrei það sem við skiljum ekki verða okkur hvöt til að vilja opna hugann upp yfir hvunndaginn, upp yfir stöðu ÍSLENDINGSINS í heiminum. Algjör kyrrstaða í eigin afneitun, djúprættar sjálfsblekkingar og holgrafin aðdáun á klækismönnum er helsti aðall þjóðarinnar. Svona einsog meðal frumstæðra þjóða.

Hin andlegi fjórði heimur heilsar okkur.

Við göngum sofandi til allra verka og æpum bara þegar okkur dreymir illa. En það er nóg að senda einn jakkafataklæddan mann með traustvekjandi andlit í sjónvarpið til að sussumbía okkur í svefn aftur. Ekki hugsa, ekki hugsa, ekki hugsa, er mantra þjóðarinnar Og hin ömurlegu orð sem allt drepa hér:

Ég er búinn að fá leið á þessari umræðu…
Lélegt grín

Ólafur Ragnar Grímsson er að fara til Bandaríkjanna til að halda erindi um lærdómana sem má draga af fjármálakreppunni og hvernig megi byggja upp hagsæld að nýju.

Hann hefur örugglega ýmislegt að segja um þau mál – verst að hann var ekki búinn að segja okkur Íslendingum það fyrir löngu.

Annars er manni næst að halda að þetta sé lélegt grín.

Svo bætist við að það virðist standa til að gera einn höfuðarkitekt hrunsins að ritstjóra helsta dagblaðsins – mann sem í raun ætti að sæta opinberri rannsókn fyrir margháttuð afglöp í starfi.

Ennþá vaða hér uppi Existabræður og Baugsmenn; mörg helstu fyrirtækin sem Íslendingar versla við – eða neyðast til þess – eru enn í höndum þessara mestu skuldakónga sögunnar.

Það fer reynar að flökra að manni að eitthvað mikið sé að Íslendingum, eins og kemur fram í bréfi sem einn lesandi síðunnar sendi:

- - -

„Ég er eiginlega farinn að komast að þeirri niðurstöðu að Íslendingum sé hreinlega ekki við bjargandi. Þetta virðist alveg vera sjálfvalið, kannski einhver genetískur erfðagalli. Væri rannsóknarefni fyrir Kára Stefánsson. Með honum byrjaði þetta reyndar allt saman, hann og Bjarni Ármanns í FBA eru eiginlega frumkvöðlar í að gera þjóðina algjörlega peningasjúka og veruleikafirrta.

Ég hef velt þessu fyrir mér öllu saman frá mörgum hliðum. Það er bjargföst trú mín að svona hefði þetta ekki getað farið á Norðurlöndunum (nú er ég hættur að segja á hinum… tel okkur ekki með lengur). Þar er almenn siðferðis- og sómakennd með þeim hætti að menn hefðu ekki treyst sér til dæmis að vera að plata fíflin sægreifana úti á landi til að taka myntkörfulán með kvótann að veði á sama tíma og fjárstýringar bankana voru að sjorta krónuna í gríðarlegum mæli.

Mér er til efs að sænskir, norskir eða danskir bankamenn hefðu gengið svona nærri þjóðum sínum bara til að fela í örvæntingu þá augljóstu staðreynd að þeir kynnu ekkert til verka á fjármálamarkaði, þrátt fyrir drýgindaleg læti fram að því.“
Í nafni gegnsæis

Þetta er ágætur úrskurður Fjármálaeftirlitsins.

Það er ekkert því til fyrirstöðu að upplýsa um gjaldeyrisskiptasamninga Lífeyrissjóðs verslunarmanna og lán til Exista.

Stjórnendur sjóðsins hafa viljað meina að þetta sé ógurlegt trúnaðarmál.

En ætli þúsundir sjóðsfélaga sem þurfa að leggja fé þarna inn í hverjum mánuði séu sammála?
Alltaf sami dagurinn

Glöggur maður sem var í þættinum hjá mér um daginn óttaðist að ástandið á Íslandi færi að líkjast Groundhog Day.

Það er kvikmynd um mann sem vaknar hvað eftir annað á sama morgninum – það er sama hvað hann gerir, hann er alltaf fastur í sama deginum.

Nú eru uppi kenningar um að stjórnmálamaðurinn sem átti mestan þátt í að skapa samfélagið sem hrundi með brauki og bramli í október í fyrra verði ritstjóri Morgunblaðsins.

Hinum megin eru fjölmiðlar í eigu útrásarvíkings numero uno – sem ætlar sko ekki að gefa eftir verslunar- og fjölmiðlaveldi sitt á Íslandi.

Þetta mun semsagt allt fara í þekktar skotgrafir; og við Íslendingar vöknum hvað eftir annað og það verður alltaf sami dagurinn.
Mogginn og ritstjórinn

Það er einn hópur manna sem þarf að hafa mestar áhyggjur af því ef Davíð Oddsson verður ritstjóri Moggans.

Forysta Sjálfstæðisflokksins.

Ef hann fer þangað inn getur hann ráðið lögum og lofum í flokknum í krafti stöðu sinnar á ritstjórnarkontórnum.

Það gæti orðið óbærilegt fyrir núverandi forystumenn; fátt er verra en að hafa gamla foringja andandi niður um hálsmálið á sér.

Þetta gæti jafnvel ýtt undir það að flokkurinn klofnaði.

Sá aðili sem gæti grætt mest á þessu er Fréttablaðið. Það hefur yfirburði í lestri, en áhrifavald blaðsins er ekki í samræmi við það.

Ef sjónarhorn Moggans þrengist og það það verður málgagn ákveðins arms Sjálfstæðisflokksins – og kvótaeigenda – gæti Fréttablaðið allt í einu farið að virka eins og það sé fjarskalega opið, víðsýnt og mikilvægt.

Líkt og Matthías vildi gera Moggann – og tókst lengi vel.

Nema þeir í Skaftahlíðinni taki sig einfaldlega til og geri sjálfan Jón Ásgeir að ritstjóra.

Það væri kannski eðlilegt svar.
Nýir mælikvarðar á hamingju þjóða

Nóbelsverðlaunahafarnir Joseph Stiglitz og Amartya Sen eru búnir að skila af sér skýrslu til Sarkozys Frakklandsforseta. Hennar hefur verið beðið með eftirvæntingu.

Í skýrslunni er leitað annarra kvarða til að mæla velgengni þjóða en hagvöxt og þjóðarframleiðslu.

Þar má nefna lífsgæði, menntun, sjálfbærni, gott umhverfi.

Um þetta er fjallað á vefsíðu er nefnist International Political Economy Zone.

Í leið má geta þess að Sarkozy hefur verið að gera merkilega hluti í stjórnsýslu sinni. Hann hefur fært út verksvið umhverfisráðuneytisins og eflt það þannig að það er nú eitt mikilvægasta – ef ekki mikilvægsta ráðuneytið – í stjórnkerfinu, á eftir forsætisráðuneytinu.

Það heitir nú ráðuneyti umhverfis, orkumála og sjálfbærrar þróunar og er stjórnað af einum klárasta og flottasta stjórnmálamanni Frakklands, Jean Louis Borloo.
Óvinveittir aðilar?

Úr frétt á Vísi.is vegna samninga um að íslensk útgerðarfyrirtæki hafi fimm ár til að endurfjármagna kvótaveð upp á 20 milljarða:

„ Árni Tómasson, formaður skilanefndar Glitnis, sagði í samtali við fréttastofu að með samningnum hafi verið komið í veg fyrir að óvinveittir aðilar eignuðust kvótaveðin.“

Hverjir eru hinir óvinveittu aðilar?

Og hvaðan verða þeir upprunnir peningarnir sem fara í að borga þessi lán?
Flóttinn mikli

Sjónvarpið sýnir nú þætti sem nefnast Flóttinn eða Die Flucht. Þeir fjalla um flóttann mikla frá Austur-Prússlandi í lok seinni heimstyrjaldarinnar. Rithöfundurinn mikli Günter Grass skrifar um sama efni í skáldsögu sinni Krabbagangi. Ég skrifaði þessa grein um hana fyrir tveimur árum:

- - -

Í skáldsögunni Krabbagangi segir Günter Grass sögu sem lengi vel mátti ekki segja í Þýskalandi: Um þjáningu fólksins sem bjó í austurhéruðum Þýskalands og flúði í ofboði vestur undan framrás Sovéthersins. Þetta var í stríðslok; kaldur vetur, janúar, febrúar og mars 1945.

Það er talið að tólf milljón Þjóðverjar hafi lagt á flótta; meira en tvær milljónir komust ekki lífs af. En vegna sektar Þjóðverja voru þessir atburðir lítt eða ekki ræddir. Það var ekki fyrr en á síðustu árum að mátti tala um að Þjóðverjar hefðu líka þjáðst.

Þungamiðja þessarar skáldsögu eftir Grass er skipið Wilhelm Gustloff. Það var nefnt eftir einum af píslarvottum nasista, heldur lítilsigldum sveitarforingja sem var myrtur fyrir stríð – hann og morðingi hans eru líka hluti sögunnar. Skipið sigldi með þýskt verkafólk í sumarleyfum undir merkjum átaksins Kraft durch Freude – Kraftur og gleði – það fór um norska firði og suður til Madeira með fólk sem ella hefði kannski ekki á neina möguleika á að ferðast. Er leyfilegt að segja að þetta hafi verið ein af björtum hliðum nasismans?

Hrollkalda nótt, 30. janúar 1945, varð skipið fyrir tundurskeytum rússnesks kafbáts í Eystrasalti. Skipið var á leið frá Danzig í vesturátt – burt frá Rússunum. Það er ekki vitað nákvæmlega hversu margir fórust, hugsanlega tíu þúsund flóttamenn. Aðallega konur og börn – kannski sex þúsund börn. Aðalpersóna bókarinnar er eitt barnanna sem komst lífs af með móður sinni. Hann hefur sjálfur fremur reynt að gleyma þessum atburðum, en getur það ekki vegna þess að móðirin er með þá á heilanum og líka sonur hans – unglingur sem fer að halda úti vefsíðu um Wilhelm Gustloff.

Svona vefur Grass þessa sögu inn í nútíðina af sinni einstöku sagnakynngi. Bókin heitir Krabbagangur – frásögnin hreyfir sig dálítið eins og krabbi. Afturábak og út til hliða. Grass er einn mesti rithöfundur sem er uppi – óhemju mikilvægur maður í menningarsögu tuttugustu aldarinnar, sá höfundur sem hefur mest og best unnið úr skelfilegum örlögum þjóðar sinnar.

Og því er það að sumu leyti eins og eðlilegur lokapunktur á höfundarferli Grass þegar kemur í ljós að sjálfur gekk hann til liðs við bardagasveitir SS og reyndi að leyna því. Margir hafa hneykslast yfir þessu en segir það nokkuð annað en að Grass er er ekki svo ólíkur fólkinu í bókunum með sína flóknu og erfiðu sögu.

(Bókin kemur út hjá Veröld, í þýðingu Bjarna Jónssonar.)
Obama talar við fólkið

Þarna er þjóðarleiðtogi sem skilur að til þess að vinna málum fylgi þarf að eiga samræðu við fólk, skýra málin út, rökræða; það er ekki nóg að loka sig af inni á skrifstofu með embættismönnum og ráðgjöfum og segjast vera að vinna af heilindum.
Hnignun Bandaríkjanna

Á síðasta uppgangsskeiði í heimsbúskapnum – sem síðar kom í ljós að byggði að miklu leyti á óhóflegri lánastarfsemi og einkennilegum fjármálagjörningum – var mikið um það talað að Evrópa væri að dragast aftur úr Bandaríkjunum.

Af því bandaríska hagkerfið væri svo sveigjanlegt.

Á móti var bent á að vinnudagur í Bandaríkjunum lengdist sífellt, vinnandi fólk fengi varla sumarfrí, sveigjanleikinn fæli í sér að fólk gæti misst vinnuna á augabragði og stæði uppi slyppt og snautt, án afkomu og trygginga.

En á sama tíma urðu hinir ríku ríkari og kverkatak þeirra á stjórninni þéttist.

Stefán Snævarr fer til Ameríku og skrifar um hnignun lands.
Yoko talar fallega um Ísland

Yoko Ono er í stuttu viðtali í Guardian. Hún fékk nýlega sérstaka viðurkenningu á Feneyjatvíæringnum fyrir ævistarf sitt í myndlist.

Yoko talar vel um Ísland í viðtalinu, segir:

„The artwork I am most proud of is the Imagine Peace Tower in Iceland. Theres something beautiful about that country. They dont rely on oil for energy and the land is clean; you can feel that cleanness inside you.“