arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Styrmir, kommúnisminn og nasisminn

Styrmir Gunnarsson sagði frá því í minningargrein um Eyjólf Konráð Jónsson á sínum tíma að einhvern tíma þyrfti að skýra frá því hvernig sjálfstæðismenn njósnuðu um kommúnista í kalda stríðinu.

Það þarf ábyggilega að skýra þetta út fyrir sumum lesendum.

Eyjólfur Konráð, eða Eykon, var ristjóri Morgunblaðsins, einn af stofnendum Almenna bókafélagsins, einn helsti hugmyndafræðingur hægri manna á Íslandi – hann var mjög virkur í baráttunni í kalda stríðinu. Styrmir var ungur hægri maður, blaðamaður á Morgunblaðinu og ritstjóri þess frá ungum aldri.

Njósnir Styrmis virðast aðallega hafa verið fólgnar í því að fá upplýsingar frá manni sem sótti fundi hjá sósíalistum – þeir voru kallaðir kommúnistar í Mogganum og sumir þeirra voru það vissulega þótt átrúnaðurinn á Sovétríkin færi dvínandi.

Þessum upplýsingum var síðan miðlað í Morgunblaðið sem greindi furðu nákvæmlega frá innri málefnum sósíalista.

Það er spurning hvort eigi að kalla þetta njósnir hjá Styrmi – kannski mætti frekar nota hið vinsæla orð „leka“. Það er frekar að maður staldri við hlut Eykons, sem var í tengslum við bandaríska sendiráðið.

Þetta skýrist nánar í bók Styrmis sem kemur út að manni skilst í næstu viku. Hálf öld er liðin frá þessum atburðum og það er kannski spurning hvað áhuginn er mikill hjá öðrum en sagnfræðingum, en þettta fyllir vissulega upp í ákveðna mynd. Og það verður forvitnilegt að heyra hver verða viðbrögð forystumanna sósíalista sem enn eru á lífi – grunaði þá að væri uppljóstrari í þeirra röðum?

Í bókinni mun Styrmir líka gera upp við sjálfan sig og þá stjórnmálahreyfingu sem hann ólst upp við. Faðir hans hallaðist til nasisma sem og fleiri fjölskyldumeðlimir. Það eru þungar klyfjar en Styrmir skoðar hvaða áhrif þjóðernissósíalisminn hafði á hann sjálfan og framgöngu hans í kalda stríðinu.
Austurstræti í rigningu 1933

Þessi skemmtilega ljósmynd birtist á Facebooksíðu sem kallast Svipmyndir úr fortíðinni.

Þarna er horft eftir Austurstræti í átt að Aðalstræti. Sagt er að myndin sé tekin 1933, en ljósmyndarinn sé óþekktur.

Það er rigning, en við sjáum að þarna er talsvert borgarlíf. Fólk á göngu, verkamaður í smekkbuxum, kona á miðri götunni sem horfir í átt til ljósmyndarans, maður á hjóli, þjár ungar stúlkur sem ganga saman.

Við sjáum á klukku að hana vantar tíu mínútur í ellefu.

Yfir götuna er strengdur borði frá Torvaldsens Bazar – hann er enn til húsa þarna í götunni.

Hótel Ísland stendur enn þar sem nú er Ingólfstorg og eins hús hinum megin við götuna – eina ástæðan fyrir því að þarna er torg er sú að hús brunnu og eyðilögðust.

Við enda götunnar eru timburhús sem viku fyrir Morgunblaðshöllinni, þau eru það lágreist að sést upp í Grjótaþorp.
Sérkennilega siðlaust

Það verður að segjast eins og er að mál Gísla Freys Valdórssonar afhjúpar sérkennilega siðblindu.

Ekki bara það að hafa logið í heilt ár framan í alþjóð og játað loks af furðulegri auðmýkt í sjónvarpi þegar koma loks fram gögn sem sanna sekt mannsins, heldur hafa líka verið í gangi tilraunir til að koma sök á aðra.

Til dæmis á ræstingafólk í ráðuneytinu!

Og á ráðuneytisstjórann.

Það hefði varla verið hægt að skálda þetta upp.
Hægt að fækka leiðréttum til muna

Orð Tryggva Þórs Herbertssonar frá því í gær vekja athygli, þess efnis að sér sé misboðið vegna manns sem hafði nýskeð grætt mikla peninga, var á móti leiðréttingunni, en tók samt við peningunum

Þarna gæti tvennt komið til álita.

Þeir sem ekki þurfa á leiðréttingunni að halda eiga ekki þiggja hana.

Og hins vegar – þeir sem eru ekki sammála leiðréttingunni eiga ekki að þiggja hana.

Hvort tveggja gæti verið áhugavert. Þá er líka víst að myndi fækka mikið í röðum þeirra sem fá leiðréttingu. Líklega um tugi prósenta. Og hinir sem þurfa mikið á þessu að halda væru að fá miklu meira.

En þá værum við náttúrlega að tala um allt öðruvísi leiðréttingu.

Það er svo merkilegt að Tryggvi ræddi í þessu sambandi um að „þiggja skattfé“ – almennt hafa helstu talsmenn leiðréttingarinnar ekki talað þannig.
Skálmöld, Yaya Hassan, skriftamál Ólafar

Við förum að Sauðafelli í Dölum í Kiljunni í kvöld. Þar er eitt sögusvið Skálmaldar, nýrrar skáldsögu eftir Einar Kárason. Hún er í raun fremsta bókin í Sturlungabálki hans, fjallar aðallega um Sturlu Sighvatsson

Í þáttinn kemur danska skáldið Yaya Hassan, nítján ára piltur sem skrifaði ljóðabók. Hún gerði allt vitlaust í Danmörku, hefur selst í 100 þúsund eintökum og stundum hefur Hassan þurft lífverði.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um Táningabók eftir Sigurð Pálsson og Gæðakonur eftir Steinunni Sigurðardóttur, en í dagskrárliðnum Bækur og staðir förum við að Skarði á Skarðsströnd og tölum meðal annars um skriftamál Ólafar ríku.
Óvænt játning Gísla Freys

Þetta er dramatísk vending í lekamálinu.

Daginn fyrir aðalmeðferð í málinu – þar sem Hanna Birna Kristjánsdóttir átti að bera vitni – stígur sakborningurinn fram og játar allt.

Gísli Freyr Valdórsson hefur hingað til þráfaldlega neitað, í fjölmiðlum, fyrir dómi, innan Sjálfstæðisflokksins – alls staðar. Það var meira að segja reynt að koma sök á annað fólk. Hann reyndi að fá frávísun á ákærunni og þar voru ekki spöruð stóru orðin.

Ef marka má það sem Gísli segir nú hefur hann logið upp í opið geðið á ráðherranum.

Fékk hann snöggt samviskubit eða var það búið að naga hann lengi?

Það er ekki furða þótt maðurinn hafi borið sig aumlega í Kastljósinu. Hann var reyndar svo aumur að maður skynjar samúð með honum hér og þar á samskiptamiðlum.

Þetta er samt alveg stórfurðulegt. Af hverju var maðurinn ekki búinn að játa fyrir löngu? Hann hefði getað sparað sjálfum sér og ráðherranum ómælda hugraun. Eitthvað sem hefði ekki þurft að vera annað en smámál varð að stórpólitísku hneyksli – Hanna Birna þurfti að segja sig frá dómsmálaráðuneytinu vegna þess.

Og hvers vegna velur hann akkúrat þennan tímapunkt?

Gísli Freyr hefur lengi verið í stuðningsmannaliði Hönnu Birnu. Þetta er sérlega óþægilegt fyrir hana. Eftir öll þessi ár hlýtur hún að þekkja manninn vel. Hún hlýtur að hafa spurt hann aftur og aftur hvort hann átti sök á lekanum. En nú losnar hún væntanlega við að fara í dómssal og bera vitni í málinu.

Maður hlýtur að nefna hlut DV. Blaðið hefur orðið fyrir margvíslegum skömmum vegna fréttanna af lekamálinu. Lengi vel stóð það eitt. Raunar fengu blaðamennirnir Jóhann Páll Jóhannsson og Jón Bjarki Magnússon verðlaun frá Blaðamannafélaginu vegna skrifa sinna um málið. Það var vel til fundið á sínum tíma. En nú mættu margir sem hafa verið stóryrtir í garð þeirra og DV skammast sín.

Gísli Freyr Valdórsson í Kastljósinu í kvöld.
Skuldaleiðrétting – Tryggvi vs. Hjálmar

Það er deilt um leiðréttinguna. Einna athyglisverðustu orðaskiptin eru á Facebook milli hagfræðingsins Tryggva Þórs Herbertssonar sem hafði umsjón með framkvæmdinni – og frumkvöðulsins Hjálmars Gíslasonar sem nýskeð seldi fyrirtæki sitt DataMarket.

Tryggvi skrifar:

Mér er misboðið. Hér keppast m.a. efnamenn um að lýsa fyrirlitningunni á skuldalækkunarleiðinni. Segjast ætla að þyggja með „óbragð í munni“ en gefa það síðan frá sér. Þannig lýsir t.d. einn þeirra, sá sem græddi 500.000.000,- á dögunum, yfir því að hann ætli að gefa tæplega 4 milljóna leiðréttingu til SOS barnaþorpa. Hvað ætli þeim sem lítið eða ekkert fá skuli finnast um slíkt? Þetta er vanvirðing við fólk á hæsta stigi. Að þiggja skattfé, og lækka þannig það sem aðrir fá og bera ekki meiri virðingu fyrir gjörningnum en svo að gefa hann frá sér, hemff. Við þetta fólk vill ég segja: sýnið manndóm og samþykkið ekki. Það er manndómur!

En Hjálmar svarar:

Tryggvi Þór beinir þessu augljóslega til mín. Ég notaði reyndar aldrei orðin „óbragð í munni“, það var fyrirsögn sem Vísir bjó til.

Ég hef hins vegar alveg frá upphafi verið harður gagnrýnismaður á þessar aðgerðir. Finnst þetta vitlaus forgangsröðun og illa farið með skattfé. Það liggur algerlega í augum uppi að stór hluti af þessu fé hefði verið betur notaður í annað. Alltof stór hluti af þessari millifærslu fer til mín og annarra sem höfum það drullugott. Ég hefði viljað sjá peninginn notaðan í annað, og var búinn að lýsa því yfir löngu áður en salan á fyrirtækinu varð einu sinni hugmynd (ekki að ég skilji hvernig hún tengist þessu). Á sama tíma er skorið niður og talað um að það „vanti pening“ í mikilvæg mál, t.d. þróunaraðstoð. Ég tek þessvegna hér með að mér að ráðstafa þessum peningum með hætti sem mér finnst gáfulegari en það sem ríkissjóður virðist ráða við.

Ef Tryggvi hefur áhyggjur af þeim sem „lítið eða ekkert fá“ úr þessum aðgerðum, þá erum við tveir um það. Ég get á stuttum fundi farið yfir það hvernig ég held að hægt væri að ráðstafa þessu fé þannig að það nýtist þeim hópum betur.
Að fá eitthvað eða ekki neitt

Sjálfur er ég ekki að fá neitt út úr skuldaleiðréttingunni. Við hjónin stóðum í íbúðarkaupum á vondum tíma, árið 2007, og við vorum gjaldgeng í hina svonefndu 110 prósenta leið. Fórum hana í gegnum viðskiptabanka okkar – þann sama og lánaði okkur fyrir húsnæðinu.

Þetta reyndist okkur ágætlega. Eiginfjárstaðan í íbúðinni er aðeins jákvæð, sýnist mér – reyndar miðað við algjörlega fjarstæðukennt íbúðaverð sem er auglýst hér 101 Reykjavík. Ég á eftir að sjá að okkur tækist að selja íbúðina á því verði.

Við áttum semsagt ekki von á að fá neitt – og kvörtum ekki. Margir eru að fá skuldalækkun sem eru verr staddir en við – en reyndar líka sumir sem talsvert betur staddir en við. Verði þeim að góðu.

Maður heyrir í dag umræðu um að fólk sem er á móti þessum aðgerðum hefði ekki átt að þiggja leiðréttinguna.

Það er skrítin lógík. Fólk getur verið á móti þessu af ýmsum ástæðum – það telur væri betra að nota peningana í annað, til að mynda til að greiða skuldir ríkissins eða til þess að efla heilbrigðiskerfið. Það getur verið í þessu felist óréttlæti gagnvart hópum sem eiga ekkert – eins og til dæmis þeim sem þurfa leigja húsnæði. Það getur talið þetta vitlausa aðgerð efnahaglega.

En svo er til dæmis þingmaður Framsóknarflokksins sem telur þetta vera alveg frábært:

Þetta er mikilvægur dagur – enda sanngirnisrök, réttlætisrök, jafnræðisrök og efnahagsleg rök fyrir skuldaleiðréttingunni.

Rök þeirra sem eru andsnúnir skuldaleiðréttingunni urðu ekki ofan á. Nú er talað um að þetta sé „einskiptisaðgerð“ – það er tískuorðið í dag – og leiðréttingin er líka „almenn“ eins og sagt er. Það er ósköp kjánalegur „hí á þig“-málflutningur að segja að þeir sem kunna að vera á móti ættu helst ekki að fá neitt.
Stendur borgin í vegi fyrir samningum við tónlistarkennara?

Maður er í alvörunni farinn að óttast að verkfall tónlistarkennara standi fram að jólum. Nú eru þetta orðnir tuttugu dagar.

Hér er grein úr Morgunblaðinu eftir Hólmfríði Sigurðardóttur píanóleikara. Það eru þungar ásakanir sem þarna koma fram. Er það borgarstjórnin í Reykjavík sem stendur í vegi fyrir því að hægt sé að semja við tónlistarkennara? Þarna segir beinlínis að ráðamenn í Reykjavík hafi tekið samningana í gíslingu.
Leiðrétt vegna krónunnar

Nú er fólk að skoða leiðréttinguna miklu, manni heyrist að sumir séu ánægðir, fá jafnvel 4 milljónir með skattfrjálsum lífeyrissparnaði, taka ríkisstjórnina í sátt, en svo eru aðrir sem pósta á Facebook og segjast fá núll.

Líklegt verður að teljast að fylgi Framsóknarflokks fari upp við þetta, enda var kynningin á málinu mjög hraustleg í gær, þótt ekki fengjust svör við áleitnum spurningum – eins og til dæmis hvernig dæmið verður fjármagnað ef bankaskatturinn verður dæmdur ólöglegur?

Manni heyrðist helst á Bjarna Benediktssyni að ríkið stæði svo vel að þetta yrði ekki vandamál. Já, en hvað er þá vandamálið með læknana og spítalann og lágu launin?

Við lifum í umhverfi gjaldeyrishafta og það verður alltaf betur og betur ljóst að þau eru ekki á förum. Innan haftanna getur Seðlabankinn haldið krónunni nokkuð stöðugri – við fáum semsagt ekki í bráð nýtt verðbólguskot sem hækkar húsnæðislánin aftur. Bankarnir beina fólki nú aftur í verðtryggð lán. Þar komum við líka aftur að laununum – launahækkanir gætu komið verðbólgu af stað og það aftur hækkað lánin á nýjan leik.

Svo er náttúrlega hugsanlegt höfti að yrðu afnumin. Þá færi verðbólgan aftur á kreik – nú er það kallað forsendubrestur – og þá þyrfti hugsanlega að leiðrétta aftur.

Nema þetta sé einstök aðgerð sem hefur ekkert fordæmisgildi?

Grunnurinn að þessu öllu er íslenska krónan. Það er verið að leiðrétta fyrir henni. Það var hún sem hrundi og það olli verðbólgu. Nú er hún lágt skráð en stöðug innan haftanna – sem eru farin að virka sífellt þægilegri. Stjórnmálamenn tala um afnám haftanna en meina kannski ekki mikið með því. Skuldaniðurfærslan byggir eiginlega á því að þau verði áfram í gildi.
Að bíða og sjá hvað maður fær sjálfur

Það er varla von að fólk taki mikla afstöðu til skuldaleiðréttingarinnar fyrr en það sér sjálft hvað það fær niðurfellt af húsnæðisskuldum sínum.

Líklega mun það móta afstöðu flestra.

Það er náttúrlega hægt að taka almenna afstöðu til þessa, mikil ósköp, um þetta hefur jú verið deilt svo árum skiptir.

Þá munu sumir segja að loks fái langþreyttir skuldarar einhverja lausn sinna mála, þetta sé réttlát aðgerð og en líka táknræn.

En aðrir munu segja að vitlaust sé að útdeila fjármunum með þessum hætti, nær væri að nota þá til greiða skuldir ríkisins eða til að byggja upp innviði samfélagsins sem óneitanlega hefur hrakað.

Eins og segir, fólk bíður eftir því að sjá hvað það hefur sjálft upp úr krafsinu. En þetta er ekki góður dagur til að mótmæla, og þá ekki vegna kuldans – heldur vegna þess að fólk veit ekki alveg hvaðan á sig stendur veðrið.

Skoðanirnar eru auðvitað skiptar. Þetta skrifar Vilhjálmur Þorsteinsson:

Nærri helmingur Stóru Millifærslunnar (45%, 36 milljarðar) fer til fólks sem á meira en 13 mkr. í eigið fé í húsnæði sínu (m.v. hjón). Flestir í þeim hópi keyptu fyrir 2004 og lentu ekki í neinum forsendubresti, miðað við upphaflegar væntingar. Af hverju er þessi hópur að fá 36 milljarða (!!) úr galtómum og skuldugum ríkissjóði? Þetta er vitaskuld galið.

En Marinó Gunnar Njálsson segir:

Jæja, þá er búið að tilkynna skuldaleiðréttinguna og hún er eins og áður hafði verið kynnt 80 ma.kr. í beinni innborgun á höfuðstól, inn á greiðslujöfnunarhöfuðstól eða vanskil. Síðan geta þeir sem eiga góða launagreiðendur notað séreignarsparnað í nokkur ár til að lækka skuldir enn meira. Ég lít fyrst og fremst á þessa aðgerð sem viðurkenningu á því að fólk varð fyrir órétti. Þetta er ekki fullt uppgjör á tjóninu og líklegast verður það aldrei að fullu bætt. En ekki var kynningarfundurinn fyrr búinn, en formenn VG og Samfylkingar komu fram og öskruðu „óréttlæti“. Ég spyr þá, ef þetta er óréttlæti hvaða nafn gefa þau þá aðgerðunum sem þau stóðu fyrir?
Flugvöllurinn

Úr áramótaskaupi 2013 – flugvöllurinn.
Plant kærir sig ekki um milljónir fyrir að syngja með Zeppelin

Einhvern veginn ber maður virðingu fyrir því að Robert Plant vilji ekki koma fram með Led Zeppelin, þrátt fyrir að auðmaðurinn Richard Branson bjóði eftirlifandi hljómsveitarmeðlimum ótrúlegar fjárhæðir.

Plant hefur reyndar sagt að hann geti ekki með góðu móti sungið Led Zeppelin lögin lengur – og láir honum enginn.

Hann hefur hins vegar verið að gefa út plötur og halda tónleika með nýju efni – og er enn að. Margt af því hefur fengið afar góðar viðtökur, eins og til dæmis plata sem hann gerði með söngkonunni Alison Krauss.

Plant er 66 ára, en Jimmy Page, gítarleikarinn úr Led Zeppelin, varð sjötugur á þessu ári. Page mun ólmur vilja fara í hljómleikaferðina.

Maður skilur svosem tónlistarmenn sem vilja halda áfram að leika gömlu lögin – þó ekki sé nema vegna peninganna. Önnur ástæða er auðvitað sú að þegar þeir hverfa yfir móðuna miklu verða engir til að flytja tónlistina eins hún var hugsuð af höfundunum. Það er munurinn á klassískri tónlist og rokki.

Rolling Stones leika aldrei ný lög á tónleikum. Þeirra sjóv virkar stundum dálítið þreytt, þeir voru í Hyde Park í fyrra og þá var bandið langbest þegar gamli gítarleikarinn Mick Taylor steig á sviðið. Taylor hætti í Stones fyrir fjörutíu árum. Þá kom aðeins óvænt vídd inn í músíkina.

Svo eru tónlistarmenn eins og Bob Dylan, Van Morrison og Paul Simon sem halda áfram að leika nýtt efni í bland – eða eiga það til að breyta gömlu lögunum verulega. Einhvern veginn er það áhugaverðara en að sami sirkusinn rúlli alltaf, þótt það sé sjálfsagt miklu arðbærara.

En svona voru Led Zeppelin á Íslandi – ó, það eru liðin 44 ár.
Fylgi flokkanna – fyrir skuldaleiðréttingu

Grétar Þór Eyþórsson, prófessor við Háskólann á Akureyri, hefur dregið saman skoðanakannanir frá því í síðustu kosningum. Þarna getur maður séð fylgisþróun flokkanna frá því snemma árs 2013.

Það er athyglisvert, eins og Grétar bendir á, að Sjálfstæðisflokkurinn er aftur að missa fylgi eftir að hafa sótt á í skoðanakönnunum í sumar. Samfylkingin er aftur að festa sig í sessi sem næst stærsti flokkurinn, en Björt framtíð er með í kringum 15 prósent.

Fylgi VG er nokkuð stöðugt, sem og Pírata, en Framsóknarflokkurinn heldur áfram að dala.Hann hefur samkvæmt þessu misst meira en helming af kjörfylgi sínu.

Sjálfur skrifar Grétar:

Eftir nokkurt hlé kemur hér framhald á samantekt minni á fylgi stjórnmálaflokkanna eins og það mælist í þeim könnunum sem gerðar eru (Capacent, MMR, Stöð2/Fréttablaðið og Félagsvísindastofnun). Tekið er saman vegið meðalfylgi hvers mánaðar.

D virðist vera að nálgast 25 prósentin aftur eftir skammvinnan síðsumarstopp. B heldur áfram að hopa og þróunin er áfram niðurá við. Októbermælingarnar eru þær lægstu frá kosningum. S hefur bætt við sig hægt og bítandi þetta árið og er nú klárlega næst stærsti flokkurinn í mælingum með 20%. BF hefur verið mjög rokkandi síðustu mánuði en virðist vera með traust 15% kannanafylgi. Eftir að hafa risið nokkuð mánuðina eftir kosningarnar 2013 hefur VG meira og minna staðið í stað í 12 – 13 prósentum. Píratar halda áfram að liggja í 8-10 prósentum og virðast hafa stöðugt fylgi á því bili.

Nú er stóra spurningin – opinberun skuldaleiðréttingarinnar miklu á morgun, mun hún hafa einhver áhrif á þessar fylgistölur?
Fall Berlínarmúrsins og afmælið mitt

Berlínarmúrinn féll í þrítugsafmælinu, beinlínis í veislunni. Það var semsagt gott partí.

Nú eru 25 ár síðan. Árið 1989 var einstakt, höfugt, maður horfði á einræðisherra og fauta hrynja af valdastólum.

Ég ferðaðist einmitt um Austur-Evrópu þetta ár, sem oftar. Maður fann óróann, en ekki óraði manni fyrir að allt yrði hrunið fáum mánuðum síðar.

Undir lok ársins heyrði kommúnisminn í Evrópu eiginlega sögunni til og í Sovétríkjunum var hann í andaslitrunum.

En viðbrögðin voru dálítið skrítin – hefðu strax átt að vekja illan grun. Það var talað um „endalok sögunnar“, að nú yrði framrás markaðshyggjunnar varla stöðvuð til eilífðar, um nýja heimsskipan.

Austur-Evrópu hefur í sjálfu sér reitt vel af síðasta aldarfjórðunginn. Hún var fljót að koma sér í skjól Evrópusambandsins og Nató. En í Rússlandi stjórna enn arftakar Homo Soveticus – og eru aftur farnir að hampa Stalín, þjóðin sekkur ofan í fen fátæktar og heilsuleysis, meðan einræðisherrann stefnir herliði inn í nágrannaríki.

Í Kína er að nafninu til stundaður kommúnismi, en í raun er það nær einhvers konar herskálakapítalisma – og sannar ólíkt því sem margir héldu fram að lýðræði og markaðsbúskapur þarf ekki alltaf að fara saman.

Hin nýja heimsskipan strandaði svo endanlega í Miðausturlöndum. Í Íraksstríði 2 var þetta búið. Afglapinn George W. Bush og óþurftarmennirnir í kringum hann sólunduðu áhrifavaldinu sem Bandaríkin höfðu eftir „sigurinn“ í Kalda stríðinu og það er vafasamt að Bandaríkin muni nokkurn tíma endurheimta það aftur.

En fall Múrsins var gleðilegur atburður. Það var ekki bara Þýskaland sem náði aftur saman heldur Evrópa. Lönd eins og Pólland og Tékkland dafna vel og – svæði í Mið- og Austur-Evrópu sem virkuðu afskekkt og dulúðug eru aftur í alfaraleið. Evrópa fann aftur hinn helming sinn.

Þetta er óendanlega miklu betra en hinar illa lýstu hálfhrundu borgir og niðurníddu sveitir sem maður upplifði á ferðalögum í Austur-Evrópu fyrir hrun Múrsins. Það var alltaf eins og maður væri kominn í annarlegan heim – fólk þorði varla að tala við mann, en þegar maður náði því í einrúmi stóð upp úr því bunan um kúgun og einræði. Jú, þetta var merkileg upplifun – og hafði mikil áhrif á mig.

Síðan þá hef ég komið til Berlínar í ótal skipti. Borgin er óreiðukennd, en ég hugsa oft þegar ég geng um hana hvað óreiðan er miklu betri en fjöldagöngur nasista og síðar kommúnista sem fóru um þessar sömu götur á 20. öldinni.

En svo eru það merkilegar pælingar að kommúnisminn í austri hafi að nokkru leyti haldið aftur af kapítalismanum í vestri. Því framan af var samkeppni milli þessara kerfa – kommúnistar þurftu að reyna að framleiða neysluvarning og í ríkjum kapítalismans var komið upp heilbrigðis- og velferðarkerfum. Jöfnuður hefur ekki verið meiri á Vesturlöndum en á tíma Kalda stríðsins. Það varla nein tilviljun.

En nú, 25 árum eftir lok þess, er eins og ekkert haldi lengur aftur af fjármálaöflunum, þau hafa eiginlega sagt sig úr lögum við aðra hluta samfélagsins, eiga sína stjórnmálamenn og ríkisstjórnir, og ójöfuður snareykst. Var einhver sem óskaði sér svona kerfis? Eru kannski nýir múrar sem þarf að fella?
Einföld sannindi

Ríkisþingmaður frá Wisconsin í Bandaríkjunum með kjarna málsins.
Benz fremur en strætó

Sumar fréttir eru spaugilegri en aðrar – og ekki síst ef þær afhjúpa furðulegan hugsunarhátt.

Framkvæmdastjóri Strætó bbþ lætur fyrirtækið – sem er í opinberri eigu – kaupa fyrir sig Mercedez Benz bifreið sem kostar 10 milljónir króna.

Hann telur að þetta sé hluti af ráðningarkjörum sínum. Þetta sé samningsbundið.

Stjórn Strætó bs. ákveður að láta manninn skila bílnum.

En eina vitið er auðvitað að láta framkvæmdastjóra Strætó bs. ferðast með strætó, eins og fólkið sem hann er að vinna fyrir. Það gefur auga leið.

Alla jafna myndi maður frekar vilja ferðast í svona Benz-bifreið en í strætisvagni. Það vildi Reynir Jónsson, framkvæmdastjóri Strætó bs., líka gera.
Líka beint gegn Hönnu Birnu

Framsóknarflokkurinn er vandræðum vegna fylgisleysis. Sett er fram tillaga um að taka skipulagsvald af Reykjavíkurborg. Þetta er tilkynnt með miklum bægslagangi – þingmennirnir sem mæla fyrir þessu eru mjög herskáir. Það er ekki mikill sáttahugur þar.

Nú hellir Einar Kárason rithöfundur olíu á eld með því að segja að þessi tillaga sé komin frá „hyskinu á landsbyggðinni“.

Þeir sem lögðu fram tillöguna eru líklega himinlifandi. Þetta var einmitt tilgangurinn, að ná fylgi með þeirri gamalkunnu aðferð að efna til ófriðar, reka fleyga milli landsbyggðar og borgar.

En staðreyndin er sú að þessi tillaga beinist ekki síst að Hönnu Birnu Kristjánsdóttur innanríkisráðherra, það er hægt að líta á þetta sem aðför að henni. Það er hún sem fer með þessi mál í ríkisstjórninni og það er hún sem setti á stofn Rögnunefndina sem á að skoða kosti í flugvallarmálinu. Um leið og það samkomulag var gert var því í raun frestað í tíu ár að ákveða framtíð flugvallarins. Fyrr á öldinni var gert ráð fyrir að hann færi 2016.

Hanna Birna segir að ekki komi til greina að taka skipulagsvaldið af Reykjavík. Í sama streng tekur Halldór Halldórsson, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. Halldór vill hafa flugvöllinn áfram á sínum stað – en hann segist vera „algjörlega á móti“ þessu. Halldór er líka formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga.

Flugvöllurinn er dæmigert mál sem er hitað upp aftur og þá fara margir beint á suðupunkt. Nú snýst málið um norðuausturflugbrautina, sem var allt í einu fundið upp á að kalla „neyðarbraut“. Það hefur lengi staðið til að loka þessari flugbraut og um það var sátt – í stórri úttekt sem var gerð 2007 er hún úr sögunni og ekki talin nein vá vegna þess. Hið sama var uppi á teningnum 2004 þegar lögð voru drög að byggingu samgöngumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll. Í bæði skiptin komu flugmálayfirvöld að málinu.

Nú er spurning hvað verður um þetta frumvarp. Halldór Halldórsson segist ekki trúa að meirihluti þingmanna sé fyrir málinu. Það er líka spurning hvað ríkisstjórnin hugsar – hvort vilji sé til að veita málinu framgang gegnum þingið. Því eins og segir beinist þetta líka gegn innanríkisráðherra og varaformanni Sjálfstæðisflokksins, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur.

Á mánudaginn er svo von á fréttum af skuldaleiðréttingunni sem er aðalmál Framsóknarflokksins. Kannski þagnar þessi umræða barasta þá. En í raun er merkilegt að þetta útspil, þar sem eru magnaðar upp gamlar deilur, skuli koma svo fáum dögum á undan leiðréttingunni miklu.