arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hið misráðna landsdómsmál

Eins og oft hefur verið sagt hér á þessari síðu var landsdómsmálið gegn Geir Haarde afar misráðið.

Það varð enn hæpnara þegar ljóst var að samráðherrar hans myndu ekki koma fyrir landsdóm. Þá var orðin svo stæk pólitísk lykt af ferlinu að sveið í augu.

Með þessu er ekki verið að afsaka Geir eða framgöngu hans sérstaklega. Hann og ríkisstjórn hans – og reyndar ríkisstjórnin þar á undan – bera ábyrgð á stórfelldum mistökum í hagstjórn sem leiddu til efnahagshruns. Í raun missti stjórn hans algjörlega tökin á ríkinu.

Á síðustu metrunum náði Geir þó að klóra aðeins í bakkann með neyðarlögunum, þótt lengi verði sjálfsagt hægt að deila um afleiðingar þeirra.

En í vestrænum lýðræðisríkjum er á ekki að vera hægt að dæma stjórnmálamenn fyrir vondar ákvarðanir eða vitlausa stefnu, ekki nema glæpsamlegur ásetningur hafi búið að baki, og svo var ekki hjá Geir.

Honum og Ingibjörgu Sólrúnu hefur raunar verið refsað á sinn hátt. Þau hurfu bæði úr stjórnmálum við lítinn orðstír – og nöfn þeirra verða alltaf tengd við hrunið.

En það þarf ekki að koma á óvart ef nefnd á vegum Evrópuráðsins kæmist að þeirri niðurstöðu að landsdómsmálið gegn Geir hafi verið afar misráðið.
Uppljóstrari vonast eftir hæli á Íslandi

Edward Snowden, uppjóstrarinn sem hefur flett ofan af hinu gríðarlega eftirliti sem Bandaríkjastjórn hefur með borgurum, vonast eftir að fá hæli á Íslandi.

Þetta kemur fram í viðtali við hann í Guardian, hann segir að Ísland hafi orð á sér fyrir frelsi í málefnum internetsins.

„He views his best hope as the possibility of asylum, with Iceland – with its reputation of a champion of internet freedom – at the top of his list. He knows that may prove a wish unfulfilled.“

Það væri kannski athugandi að bjóða honum hæli hérna. Varla getur neinn réttlætt þessar svakalegu njósnir um almenna borgara sem eru farnar að tíðkast leynilega og undir yfirskyni öryggis.

Þannig virðist Snowden hafa unnið þjóðþrifaverk með því að ljóstra upp um þetta athæfi.

Hann segist ekki ætla að fela sig, enda hafi hann ekki gert neitt rangt.
Á að leggja niður umhverfisráðuneytið?

Það kveður nýrra við ef menn fara að komast að því að umhverfisráðuneyti sé óþarft – og gera það að deild í atvinnuvegaráðuneytunum, eins og Sigurður Ingi Jóhannsson varaformaður Framsóknarflokksins talar um.

Hann talar um að umhverfismálin megi ekki vera andstæða atvinnumálanna, en það er að vissu leyti hlutverk ráðuneytisins – að vera mótvægi við þá sem vilja af miklu ofurkappi byggja upp atvinnulíf sem gengur á náttúruna.

Umhverfisráðuneytið var stofnað í tíð síðustu ríkisstjórnarinnar sem framsóknarmaðurinn Steingrímur Hermannsson veitti forystu, síðan hefur maður varla heyrt talað um að það sé óþarft.

Það hefur líka verið alþjóðleg þróun að umhverfisráðuneytum vex fiskur um hrygg.

Til dæmis var það svo þegar hægrimaðurinn Nicolas Sarkozy varð forseti í Frakklandi að umhverfisráðuneytið var eflt og kallaðist þá ráðuneyti umhverfis, sjálfbærrar þróunar og orku – þá var litið svo á að umhverfisráðuneytið væri jafn mikilvægt og fjármála- og utanríkisráðuneytin.

Allavega hljómar það eins og skrítin latína að gera umhverfisráðuneyti að deild í ráðuneytum sem fjalla um afmarkaða atvinnuvegi eins og landbúnað og sjávarútveg. Manni finnst nánast að þetta ætti að vera öfugt.
Hvað eru fullveldismál?

Það er merkilegt að heyra þau orð forsætisráðherra að forseti Íslands fari með fullveldismál.

Í raun er engin hefð fyrir þessu, enda spurning hvað séu fullveldismál og hvernig sé hægt að skilja þau frá öðrum málum?

Er átt við alþjóðasamninga eða utanríkismál almennt?

Sveinn Björnsson skipti sér ekki af því þótt þjóðin gengi í Nató og hér settist að erlendur her, Ásgeir Ásgeirsson, Kristján Eldjárn og Vigdís Finnbogadóttir héldu sig fyrir utan deilur um þetta – sem svo sannarlega hlýtur að teljast fullveldismál.

Á tíma Kristjáns Eldjárns var samið um inngöngu í EFTA en á tíma Vigdísar um aðild að EES. Hvorugur forsetinn beitti sér í þessum málum.

Eins og segir er afar óljóst hvað sé fullveldismál?

Er íslenska krónan það kannski?

Hún er þess eðlis að hún er hvergi gjaldgeng nema á Íslandi, og þá reyndar bara í ákveðnum viðskiptum.

Benedikt Jóhannesson stærðfræðingur skrifar grein í síðasta hefti Vísbendingar og reiknar út að krónan kosti þjóðina 80-110 milljarða á ári – og það er miðað við „eðlilegt ástand“.

Er það fullveldismál að halda í þennan gjaldmiðil og þá fyrir hvern?
Milljón tonn af þorski veidd í Barentshafi

Það er athyglisverð spurning fyrir okkur Íslendinga hvers vegna slík gnægð af þorski er í Barentshafinu.

Fram hefur komið að þorskkvótinn í Barentshafinu fyrir árið 2014 verði 993.000 tonn, eða það leggja fiskifræðingar til. Hafrannsóknastofnun leggur til að 215 þúsund tonn verði veidd af þorski á Íslandsmiðum.

Þorskgengd í Barentshafi hefur verið að aukast mjög mikið. Felast skýringarnar í veiðiháttum eða vistkerfinu í sjónum? Hvað með æti? Það væri gott ef fróðir lesendur síðunnar tjáðu sig um þetta.

Þetta getur líka haft áhrif hér vegna vaxandi framboðs á þorski og lækkandi verðs. Þorskverð hefur farið lækkandi síðustu misseri vegna þessa mikla framboðs og vegna efnahagsástandsins í Evrópu.
Hvað er svona sérstakt við kjúklinga og svín?

Nýr landbúnaðarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, aftekur að leyfa innflutning á kjúklingum- og svínakjöti.

Sigurður er dýralæknir, þingmaður mikils landbúnaðarhéraðs; það er reyndar hefð fyrir því að menn úr sveit séu landbúnaðarráðherrar, þannig var til dæmis um bæði Jón Bjarnason og Steingrím J. Sigfússon.

Reyndar er ekki víst að þetta bann standist EES saminginn. Við erum ennþá bundin af honum þrátt fyrir að til stand að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Við þurfum áfram að taka við tilskipunum frá Evrópu og höfum ekkert um það að segja hvort þær verði að lögum hér.

Landbúnaðarráðherrarnir hafa staðið dyggan vörð um kjúklinga- og svínaræktina, þótt miklar efasemdir séu um að þetta sé eiginlegur landbúnaður. Fyrir fáum árum bannaði Jón Bjarnason innflutning á kjúklingum þótt skortur væri á þessari vöru í landinu. Fólk skyldi gera sér að góðu að hafa eitthvað annað í matinn.

Oft er gripið til sjúkdómaraka í þessu máli, en þau halda ekki alveg. Salmonella hefur til dæmis margsinnis komið upp á íslenskum kjúklingabúum – og sjúkdómar geta líka hæglega borist með ferðamönnum eða farfuglum. Auk þess hefur verið flutt inn nokkurt magn af fugla- og svínakjöti.

Þannig að þetta snýst aðallega um að vernda íslenskan iðnað/landbúnað, enda segir landbúnaðarráðherrann að innflutningur „myndi að hluta kippa rekstrargrundvellinum undan þessum geira þar sem starfa þúsundir manns“.

Þetta kemur fram í viðtali við Bændablaðið. Takið eftir því að ráðherrann segir „að hluta“ – hvað sem það á að merkja?

Landbúnaðurinn á Íslandi nýtur gríðarmikillar verndar. En hvað vilja menn ganga langt í að vernda grein sem trauðla telst vera landbúnaður – verksmiðjubú með hænsnum og svínum eru það tæplega.

Hvernig myndi okkur verða við ef til dæmis væru settar svipaðar takmarkanir til að vernda íslenska sælgætisframleiðslu, húsgagnasmíði, nú eða kvikmyndir og tónlist?

Eða hvað er svona sérstakt við framleiðslu á kjúklingum og svínakjöti?
Hvað er langt í næstu stóriðjuframkvæmdir?

Í frétt Ríkisútvarpsins frá því í gær segir að álver í Helguvík sé ekki fjármagnað. Norðurál hefur þurft að greiða HS Orku og OR stórfé vegna vanefnda á orkukaupum.

Það er ekki ljóst hvaðan orkan á að koma í álverið, Landsvirkjun lýsir því yfir í dag að ekki sé þýstingur frá stjórnvöldum á Landsvirkjun að hún útvegi orku í álverið, Landsvirkjun starfi algjörlega á viðskiptalegum forsendum.

Er þá kannski eitthvað lengra í að þessi stóriðja rísi með tilheyrandi innspýtingu í hagkerfið en látið var í veðri vaka fyrir kosningar?

Landsvirkjun var búin að gera samninga við Rio Tinto um að útvega orku vegna stækkunar álversins í Straumsvík. Nú verður bið á þeirri stækkun, enda eru horfur í áliðnaði ekki góðar. Líklega er Rio Tinto skaðabótaskylt gagnvart Landsvirkjun – og auðvitað er hugsanlegt að nota orkuna sem þar nýtist ekki annars staðar.

Kannski í Helguvík?
Þokukennt tal um norðurslóðir

Merkilegt er þetta tal um að framtíð Íslands liggi í einhverju norðurslóðadæmi. Nú síðast var Ólafur Ragnar að tala um þetta í ræðu við setningu Alþingis.

Allt er þetta frekar óljóst.

Íslendingar eiga ekki land að Norðurheimskautinu, við erum langt fyrir sunnan, rétt höngum í heimsautsbaugnum. Við eigum ekki tilkall til orku-eða námavinnslu sem kann að verða á svæðinu þegar ísa leysir. Þó er hugsanlegt að við gætum eignast einhverja hlutdeild í fiskveiðum, en það verður alltaf erfitt að sækja fisk á þetta hafsvæði.

Það er talað um að í framtíðinni verði siglingar yfir Norðurheimskautið og hugsanlega með viðkomu í höfn á Íslandi. Þetta er þó enn sem komið er hreinar vangaveltur.

Íslend er eitt átta ríkja sem á sæti í Norðurheimskautsráðinu. Það gefur okkur ákveðna stöðu, en hana þarf þó ekki að ofmeta. Kínverjar hafa vingast við okkur síðustu ár vegna þess að þeir vildu komast að sem áheyrnarfulltrúar í ráðinu. Þeir náðu því markmiði í síðasta mánuði. Norðurheimskautsráðið hittist næst 2015.

Hagsmunir Íslendinga á norðurslóðum felast aðallega í því að mótmæla öllu sem spillir náttúrunni. Olíu- og námavinnsla á svæðinu getur haft skelfileg umhverfisáhrif, þarna er risastórt autt haf með miklum ís, vondum veðrum og fáum höfnum. Ef siglingar aukast er mikil hætta á sjóslysum.

Atvinnuvegir Íslendinga eru aðallega fiskveiðar, ferðamennska og iðnaður sem byggir á orku.

Við munum aldrei selja fisk til norðurslóða – hann fer eftir sem áður mestanpart til Evrópu.

Við munum ekki fá ferðamenn frá norðurslóðum. Þar er afar fátt fólk. Ferðamennirnir munu eftir sem áður fyrst og fremst koma frá Evrópu.

Við munum ekki selja afurðir stóriðjunnar til norðurslóða og þaðan munu ekki koma fjárfestingar til iðnaðaruppbyggingar.

Verði til, eins og margir óska, miklu virkari hátæknigeiri hér, mun hann heldur ekki byggja á norðurslóðum.

Og ekki heldur efling Íslands sem matvælaframleiðslulands sem boðuð er í stjórnarsáttmálanum.

Jú, við getum átt góð samskipti við þjóðirnar sem eru næst okkur í norðrinu. En út- og innflutningsverslun okkar mun áfram beinast aðrar áttir og það er það sem skiptir mestu máli.

Raunar er til hópur manna sem dreymir um að vegna hræringa á norðurslóðum fari Bandaríkjamenn að huga að því að koma hingað aftur. Það er hefð út úr því fáist ákveðinn gróði og hugsanlega pólitískt áhrifavald. Flestir hlæja þó að þessari hugmynd – hún er fásinna. Kaninn er ekki að koma aftur.
Hví var hlíft en ekki skorið?

Vigdís Hauksdóttir fékk ekki sæti í ríkisstjórn, en hún er orðin formaður fjárlaganefndar.

Í fyrra bar hún fram eftirfarandi fyrirspurn á Alþingi vegna fjárlaganna sem þá voru samþykkt.

Hver er ástæða þess að eftirtöldu er hlíft við niðurskurði í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012: Harpan, Vestnorrænt menningarhús í Kaupmannahöfn, Óbyggðanefnd, Atvinnuuppbygging og fjölgun vistvænna starfa, Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, Námsmatsstofnun, Rannsóknarmiðstöð Íslands, Ritlauna- og rannsóknarsjóður prófessora, Markáætlun á sviði vísinda og tækni, Rannsóknasjóður, Tækjasjóður, Rannsóknarnámssjóður, Fræða- og þekkingarsetur út um allt land, Reykjavíkurakademían, Þróunarsjóður fyrir starfsnám, Vinnustaðanámssjóður, Listasafn Einars Jónssonar, Listasafn Íslands, Kvikmyndasafn Íslands, Safnasjóður, Fjölmiðlanefnd, Ríkisútvarpið, Íslenski dansflokkurinn, Þjóðleikhúsið, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Launasjóðir listamanna, Listskreytingasjóður, Kvikmyndamiðstöð Íslands, Bókasafnssjóður höfunda, Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, Bókmenntasjóður, Bandalag íslenskra leikfélaga, Tónlistarsjóður, Tónlist fyrir alla, Íslenska óperan, Samningur við Akureyrarbæ um menningarstarfsemi, Þátttaka í bókakaupstefnu í Frankfurt, Heiðurslaun listamanna, Skriðuklaustur, Snorrastofa, Þórbergssetur, Æskulýðsráð ríkisins, Skátarnir, Útilífsmiðstöð skáta, Æskulýðsrannsóknir, Sérstakur saksóknari, Umferðarstofa, Jöfnunarsjóður alþjónustu, Þjóðkirkjan, Kirkjumálasjóður, Kristnisjóður, Sóknargjöld, Jöfnunarsjóður sókna, Neytendastofa, Talsmaður neytenda, Lýðheilsusjóður, Jafnréttisstofa, Styrkir til fiskvinnslustöðva, Námskeiðahald og átaksverkefni Atvinnuleysistryggingasjóðs, Bankasýsla ríkisins, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Tækniþróunarsjóður, Staðlaráð, Fjárfestingarstofan, Orkustofnun, Orkusjóður, Byggðastofnun, Rannsóknir á botndýrum á Íslandsmiðum, Umhverfisvöktun, Skrifstofa um vernd gróður- og dýraríkis á norðlægum slóðum, Rannsóknastöð að Kvískerjum, Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn, Vatnajökulsþjóðgarður, Landgræðsla ríkisins, Skógrækt ríkisins, Hekluskógar, Úrvinnslusjóður, Endurvinnslan, Landmælingar Íslands, Náttúrustofur út um allt land og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar? Svar óskast sundurliðað.

Í svari kom fram að margar af þessum stofnunun sættu niðurskurði, því þótt framlög hefðu hækkað í krónutölu, væri það í raun lækkun á raunvirði.

En nú getur Vigdís semsagt leitað svara sjálf – og látið verkin tala.
Varla rétt hjá forsetanum

Eitthvað er það málum blandið sem Ólafur Ragnar Grímsson heldur fram að ráðamenn í Evrópu hafi ekki viljað fá Ísland í Evópusambandið – eða óttast sérstaklega mikið af fá nei við aðild héðan.

Sjálfur hef ég á síðustu misserum heyrt í nokkrum áhrifamönnum innan ESB og í þeim var allt annað hjóð.

Ég heyrði Guido Westerwelle, lýsa því yfir í ræðu á bókastefnunni í Frankfurt haustið 2011 að Þjóðverjar vildu ólmir fá Ísland í ESB. Sumum þótti jafnvel að hann hefði verið of ákafur að fá Ísland inn. Í salnum sat meðal annarra Ólafur Ragnar.

Síðasta vetur heyrði ég Michel Rocard, fyrrverandi forsætisráðherra Frakklands og mikinn áhrifamann þar í landi, segja frá því að það væri mjög æskilegt að Íslendingar gengju í Evrópusambandið.

Hið sama var að heyra frá David Miliband, fyrrverandi utanríkisráðherra Bretlands – hann var þó varfærnari en bæði Westerwelle og Rocard í viðtali í Silfri Egils.

Og loks var það Carl Bildt, sem einnig kom í Silfrið, það var síðla vetrar. Hann sagði að Íslendingar yrðu að ákveða það sjálfir hvort þeir gengju í ESB, þeir væru hjartanlega velkomnir og innganga væri þeim sennilega fyrir bestu.

Annars var þingsetningarræða Ólafs Ragnars athyglisverð fyrir ýmsar sakir, ekki síst þær að hann er að leggja ríkisstjórninni línur í utanríkismálum. Forsetinn er svosem hættur að koma á óvart – en einhvern tíma hefði þetta þótt ólíðandi. Viðhorfið til hans á fyrstu veldisárunum var slíkt að hann mátti ekki einu sinni tjá sig um vegi á Vestfjörðum án þess að það þættu alltof mikil pólitísk afskipti, sérstaklega hjá sjálfstæðismönnum.
Uppnefni

Brynjar Níelsson, nýkjörinn alþingismaður, skrifar grein þar sem honum tekst að gera umhverfisverndarsinna og femínista að einhvers konar afkvæmum sovét-kommúnismans.

Maður hefur svosem heyrt eitthvað svipað áður, meðal annars frá Vaclav Klaus, sem var forseti Tékklands til skamms tíma. En Klaus var reyndar þekktari fyrir trúðslæti en djúpa hugsun.

Kenningin er einhvern veginn á þann veg að þeir sem voru kommúnistar, eða hefðu verið það, hafi unnvörpum gerst annað hvort umhverfisverndarsinnar eða femínistar.

En nú það samt svo að umhverfisvernd átti sjaldnast upp á pallborðið í kommúnistaríkjum. Þar var þvert á móti stunduð óheft iðnvæðing með tilheyrandi umhverfisspjöllum, og er reyndar svo enn austur í Kína. Miðborgir fengu að drabbast niður meðan alþýðan var flutt í blokkahverfi á útjöðrum borga. Allt var að sökkva í skít og reyk.

Þeir sem andæfðu í nafni umhverfis var gjarnan stungið í fangelsi, svo er enn í hinu mikla vinalandi okkar, Kína.

Í raun má segja að nasistar hafi verið miklu meiri umhverfissinnar, þeir höfðu sínar kenningar um blóð og jörð og upphófu landið og náttúruna líkt og það væru goðmögn. Þeir trúðu að sveitalíf væri göfugt en borgarlíf spillt.

Náttúruverndar varð heldur ekki mikið vart á vinstri væng stjórnmálanna á Íslandi fyrr en seint og síðarmeir – sá stjórnmálamanna um miðja síðustu öld sem var mestur umhverfissinni var Birgir Kjaran, einn helsti hugmyndafræðingur Sjálfstæðisflokksins. Annar náttúruverndarsinni var Eysteinn Jónsson, formaður Framsóknarflokksins.

Hvað varðar femínismann, þá lögðu sovét-kommar áherslu á jafnrétti í orði kveðnu. Veruleikinn var samt allt annar. Stalín lét vera að drepa Alexöndru Kollontai, sem var helsta kvenréttindakonan í hópi bolsévíka, en hann tók hana úr umferð með því að gera hana að sendiherra.

Femínisminn er miklu fremur afsprengi borgaralegra kvenréttindahreyfinga, fyrst var barist fyrir atkvæðisrétti kvenna og svo fyrir rétti kvenna til að ráða yfir líkama sínum. Femínisminn hefur komið í nokkrum bylgjum, síðustu áratugina hafa áhrifin frá Bandaríkjunum verið einna sterkust.

Að kenna hreyfingar eins og þessar sem rúmast prýðilega innan borgaralegs lýðræðis – og hafa engin áform um að kollvarpa því – við Sovétið og Austur-Evrópu er afar langsótt, getur varla talist annað en tilraun til að hrópa uppnefni að pólitískum andstæðingum.
Kínverska öldin að renna upp á Íslandi?

Getur verið að brátt renni upp kínverska öldin á Íslandi?

Greint er frá því að olíuleitarfyrirtækið Eykon hafi samið við kínverska olíurisann CNOOC um hann sjái um leit að olíu á Dekasvæðinu. Þetta félag er í eigu kínverska ríkisins.

Ef verður af frekari uppbyggingu stóriðju má telja líklegt að Kínverjar komi þar nærri. Það virðast helst vera Kínverjar sem hafa einhverja fjárfestingargetu á þessu sviði í heiminum. Kínverjar spyrja heldur ekki alltaf um beinan hagnað, heldur líka pólitískan ávinning.

Og svo er Huang Nubo kominn á stúfanna aftur. Það er vitað að hann var að bíða af sér síðustu ríkisstjórn. Nú er komin stjórn sem máski gæti verið fúsari til viðræðna við hann – önnur tilraun Nubos til að fá Grímsstaði á Fjöllum lendir nú á borði Ragnheiðar Elínar Árnadóttur iðnaðarráðherra.

Þetta er auðvitað í anda ríkisstjórnar sem segist ætla að efla tengsl við Kína og fleiri Asíulönd – og hefur þannig tekið upp utanríkisstefnu Ólafs Ragnars Grímssonar.
Engin þjóðaratkvæðagreiðsla

Sigurður Ingi Jóhannsson, landbúnaðarráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins, segir að þjóðaraatkvæðagreiðsla um framtíð viðræðna við Evrópusambandið sé ekki á dagskrá, það hafi ekkert upp á sig að leggja út í slíka atkvæðagreiðslu nú.

Þetta er í anda þess sem oft hefur verið sagt hér á síðunni. Ríkisstjórnina langar ekkert í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu, hún mun reyna að forðast í lengstu lög að halda hana.

Fremur reynir hún að láta ESB viðræðurnar gleymast hægt og bítandi – þótt nógir verði sjálfsagt til að reyna að minna á þær.

Skýringin er einfaldlega sú að þjóðaratkvæðagreiðsla af þessu tagi myndi yfirgnæfa önnur mál í marga mánuði. Stjórnarflokkarnir yrðu í vandræðalegri afstöðu – ættu þeir að reka áróður fyrir því að viðræðum verði slitið?

En ef samþykkt yrði að halda viðræðum áfram, eins og vel gæti farið. Þá sætu Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur uppi með samningaviðræður við Brussel, þyrftu væntanlega að reyna að ná eins góðum samningi og hægt er og leggja hann fyrir þjóðina.

Það væri sannarlega engin óskastaða fyrir stjórnarflokkana.
Konan í rauða kjólnum

Þessi kjarkmikla unga kona í rauðum kjól er orðin táknmynd fyrir mótmælin í Tyrklandi.

Hún hvikar ekki þrátt fyrir ofbeldi lögreglunnar.

Ég á vini í Tyrklandi sem eru mjög spenntir vegna þessara atburða og pósta fréttum án afláts á Facebook.

Aðallega snúast mótmælin um að vernda hið veraldlega samfélag í Tyrklandi, að koma í veg fyrir samkrull trúar og stjórnmála.

Þeir sem hafa komið til Tyrklands – og þá á ég ekki við sólarstrendur – vita að hin pólitíska staða þar er flókin. Þar er blómlegt veraldlegt samfélag með bókmenntum og listum, kaffihúsum og krám, ungu fólki sem er frjálslega klætt. Á hinn bógin er stórt samfélag trúaðra þar sem ríkja boð og bönn og þar sem konur hylja höfuð sitt og líkama.

Á síðustu áratugum hafa orðið gríðarlegir fólksflutningar til borga. Fólki með bakgrunn í sveitum hefur fjölgað mjög í Istanbul, það fólk er oft nokkuð afturhaldssamt í stjórnmálum, en á sama tíma hefur verið skeið mikils hagvaxtar. Lífskjör hafa víða batnað og risið hafa verslunarmiðstöðvar að vestrænni fyrirmynd. En um leið hafa trúaröflin verið að sækja í sig veðrið á valdatíma Receps Erdogan. Erdogan er sterkur leiðtogi og óbilgjarn, eftir langan valdaferil hlustar hann helst ekki á skoðanir andstæðinga sinna. Það kann ekki góðri lukku að stýra í jafn flóknu samfélagi og Tyrkland er.

Rithöfundar og blaðamenn eru enn fangelsaðir vegna skoðana sinna, það er sótt að konum sem vilja klæða sig á vestrænan hátt – og nú stendur til að setja miklar takmarkanir á áfengisdrykkju. Það myndi hafa mikil áhrif á hina miklu deiglu hugmynda sem er að finna á kránum evrópumegin í Istanbul. Um leið hefur stjórn Erdogans tekist að koma böndum á herinn, sem áður var eins og hemill á trúaröflin. Herinn hefur horft til vesturs allt frá tíma Ataturks, en nú horfir ríkisstjórnin æ meira í átt til hins íslamska heims.

En þó með þeim formerkjum að Tyrkland vill vera neyslusamfélag að vestrænni fyrirmynd. Það úir semsagt og grúir af þversögnum. Tyrkland er afar þýðingarmikið land hvað varðar samskipti austurs og vesturs, enda er það klofið milli Evrópu og Asíu í fleira tilliti en landfræðilegu. Klofningur liggur þvert í gegnum þjóðarsál Tyrkja. Fólkið sem ég þekki í Tyrklandi er vestanmegin og það er konan í rauða kjólnum líka. Það má einfaldlega ráða af klæðaburði hennar.
Tæknin getur líka gert heiminn leiðinlegri

Það má vera að framrás tækninnar sé óstöðvandi, en hún gerir heiminn kannski ekki alltaf skemmtilegri.

Út um allan heim loka bókabúðir eða breytast í minjagripasjoppur. Þessi þróun hefur verið sérlega skæð í Bandaríkjunum. Bókabúðir eru menningarstofnanir, þær eru það ekki síður í Reykjavík og París eða New York.

Það er lítið varið í að rúlla yfir síður á Amazon miðað við þá dýrð að eyða tíma í góðri bókabúð.

Kannski er ég fullur af fortíðarþrá, en eitt sinn voru hljómflutningstæki dýrmætasta eign hvers ungmennis. Það var sérstök ánægja fólgin í því að fara í plötubúð og kaupa nýja hljómplötu, opna hana, setja á fón og skoða umslagið. Plötuumslög voru oft frábær hönnun – og maður las textana með – þetta voru gripir sem maður vildi eignast.

Nú eignast fólk ekki einu sinni tónlist lengur, heldur spilar hana af vefsíðum eins og Spotify. Það er furðulega dapurt og kalt, það vantar einhvern innileika sem er oft svo víðs fjarri í hinum stafræna heimi.

Svo er það tónlistin sjálf. Líklega hefur fátt farið verr með hana en þessi kuldalega stafræna tækni. Lög eru beinlínis búin til í tölvum og allt er hægt að laga eftir á. Dósahljóð einkennir margt af þessu. Það er ekki furða þótt margir tónlistarmenn leiti aftur í hliðræna tækni – það er til dæmis ótrúlegt að heyra muninn á analog hljómborðum sjöunda og áttunda áratugarins og digital hjómborðum sem síðar komu og eyðilögðu mikið af tónlist.
Hemmi, Hemmi, Hemmi

Eitt sinn gekk ég inn á veitingahúsið Greifann á Akureyri með Hemma Gunn og Bubba Morthens. Við vorum þrír saman.

Staðurinn var troðfullur af fólki.

Ég var ekkert frægur, en mér til hvorrar handar voru tveir frægustu menn Íslands.

Bubbi hafði verið að segja Hemma til um hvernig hann ætti að hætta að reykja – það er önnur saga.

En þar sem við gengum inn fann maður að allt snarþagnaði á veitingahúsinu.

Svo upphófst smá kliður sem fór hækkandi, fyrst frá börnunum. Maður heyrði sagt á hverju borði:

„Hemmi, Hemmi, Hemmi.“

Þá fann ég hvað var að vera alvöru frægur.
Fámennt í hjásetunni með Júlíusi

Það byrjar ekki sérlega vel hjá Júlíusi Vífli Ingvarssyni, nýjum oddvita Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn.

Í dag voru greidd atkvæði um nýtt aðalskipulag Reykjavíkur. Það var samþykkt með þrettán samhljóða atkvæðum.

En Júlíus Vífill sat hjá.

Hann mun hafa reynt að fá aðra borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins til að taka sömu afstöðu, en það tókst ekki. Með Júlíusi í hjásetunni var aðeins Kjartan Magnússon.

Gísli Marteinn Baldursson, Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir og Áslaug Friðriksdóttir greiddu atkvæði með aðalskipulaginu og það gerði líka Sóley Tómasdóttir úr VG.