arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Feluleikur utanríkisráðherrans

Það er eitt mál sem maður getur verið nokkurn veginn öruggur um að Össur Skarphéðinsson tali ekki um.

Það er reyndar langstærsta málið sem ráðuneyti hans fer með – aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Það er hægt að fá hann til að tala um Kína og Indland og Norðurheimskautið – jafnvel Osama bin Laden.

En ekki Evrópusambandið. Það er eiginlega sama hvað fjölmiðlar reyna.

Líklega er þetta einhver taktík sem hefur verið lögð upp á skrifstofu ráðherrans – þar er líklega álitið að það sé betra að veðja á þögnina í þessu stóra máli en að hann geri allt vitlaust með einhverjum yfirlýsingum.

En í raun sýnir þetta á hvílíkum bláþræði málið hangir.
Í minjagripabúðunum

Í túristabúðunum í Reykjavík er allt fullt af litlum ísbjarnarböngsum og alls konar varningi sem er skreyttur ísbjörnum.

Fyrir utan tvær búðir á Laugaveginum eru eftirmyndir af ísbjörnum í næstum fullri stærð.

Ísbirnir eru semsagt partur af minjagripaiðnaðnum á Íslandi.

Því er mjög líklegt að ferðamenn spyrji: Eru margir ísbirnir á Íslandi?

Og þá er hægt fara undan í flæmingi – eða svara eins og satt er: Nei, þeir eru allir drepnir undireins og til þeirra sést.
Enn einn drepinn ísbjörn

Fjórði hvítabjörninn sem er felldur á þremur árum! Og þetta eru dýr sem eru talin í útrýmingarhættu.

Það er lítill sómi að þessu. Komur hvítabjarna eru orðnar árviss viðburður en samt hafa menn ekki neina viðbúnaðaráætlun vegna þeirra, heldur eru þeir bara drepnir undireins, að því er virðist að geðþótta.

Umhverfisráðherra þarf að svara fyrir þetta. Það verður aldeilis gaman að segja útlendingum frá því að Íslendingar drepi ísbirni hvenær sem til þeirra sést.
Osama has left the building

Bandaríkjamenn dömpa líkinu af Osama bin Laden út í sjó með hraði. Það er sagt að líkið hafi verið meðhöndlað að íslömskum sið.

En þetta mun ábyggilega gefa samsæriskenningum byr undir báða vængi – um að Osama hafi ekki drepinn, að hann sé raunverulega á lífi.

Það öruggt að Bandaríkjamenn hafa myndað atburðina í bak og fyrir – en þetta er næsta óhjákvæmilegt.
Lærdómar af Icesave

Hagfræðingarnir Gylfi Zoëga og Jón Daníelsson skrifa um lærdóma sem hægt sé að draga af Icesavemálinu á vefinn Voxeu. Í greininni segir meðal annars:

„The population of Iceland has refused – for the second time – to pay the minimum guaranteed deposits of UK and Dutch depositors in its failed Icesave high-interest accounts. This would have reimbursed the governments of the UK and Netherlands for unilaterally compensating savers in Icesave, the failed Icelandic bank operating accounts in these two countries.

The terms of the deal negotiated between the governments of Iceland, the UK, and the Netherlands were fair and reasonable, offering much better terms than those offered to Eurozone states needing bailouts. In spite of this, the deal has been rejected by Icelands voters.

The refusal does not seem to be based on cold and rational economic calculations. After all, the amounts of money are small, even for a country the size of Iceland.

The reasons for the refusal were essentially emotive. The population, by 60% to 40% with a high turnout, rejected the agreement because they refused to have ordinary people meet the obligations created by a failed private bank. Other reasons include nationalism, worries about future taxes, a rejection of future EU membership and a desire for legal clarity. If a court rules against Iceland, we expect Iceland to pay the amount mandated by the court, likely to be much higher than stipulated in the negotiated settlement.

The outcome is inconvenient to European governments since if the UK and the Netherlands prevail in a court case, it might eliminate the constructive ambiguity the EU prefers on deposit insurance and integrated financial markets.

Similarly, a loss in court, or alternatively not taking this to court would help establish the principle that a European country does not have to honour some obligations expected of them by the EU. It also might encourage those seeking to default on sovereign debt in Europe.

Indeed we suspect that the UK and the Netherlands along with the EU will find both winning and losing the court case almost equally unpalatable. The failure to find a negotiated settlement is therefore surprising, especially given the small amounts involved.“
Bin Laden var úreltur

Það verður ábyggilega reynt að hefna fyrir dauða Osama Bin Ladens. Það má búast við því að viðbúnaðarstig vegna hryðjuverka verði hátt næstu vikurnar eða misserið.

En það hafa verið að gerast stórviðburðir í hinum íslamska heimi sem gera hugmyndir Bin Landens úreltar.

Arabíska byltingin stefnir í aðra átt en hann vildi. Hún byggir ekki á wahabbisma eða ofsatrú, heldur er hún ákall um lýðræði, mannréttindi, frelsi og velferð.

Facebook og Twitter hafa verið áhrifaríkari en al-Qaida eins og Ian Black skrifar í Guardian.
Dauði Bin Ladens

Það er stórfrétt að Osama Bin Laden skuli hafa verið drepinn. Þetta virðist vera ótvírætt, Obama forseti sagði að þeir hefðu lík hans undir höndun,

Fyrst og fremst er þetta táknrænt, einhvers konar réttlæti er fullnægt eftir árásinni á tvíburaturnana í New York, næstum tíu árum eftir að hún var gerð.

Osama bin Laden hafði verið horfinn í þennan áratug – áhrif hans voru tæplega mikil, fyrir utan að hann var tákn um hatur á Vesturlöndum og hina ofsafengnu pólitísku íslamstrú sem hann var fulltrúi fyrir.

Það verður forvitnilegt að vita hvernig þessum atburðum verður tekið í múslimaheiminum. Á einhverjum stöðum verður ábyggilega litið á hann sem píslarvott.

En hryðjuverk hafa ekki reynst vera sama vandamál og menn óttuðust eftir árásina 11. september 2001. Að einhverju leyti kann það að vera vegna harðra viðbragða á Vesturlöndum, en það skiptir líka máli að hugmyndafræði Bin Ladens og hans nóta er ekki jafn vinsæl og sumir héldu. Það var ógeðfelldur tími þegar menn voru hálfpartinn farnir að líta á alla múslima sem mögulega hryðjuverkamenn. En svo má ekki heldur gleyma því að tvær blóðugar styrjaldir eiga að miklu leyti upptök sín í þessum atburðum – önnur þeirra stendur enn.

Bin Laden blandaði saman glæpum, trú, pólitík og hálf fasískri hugmyndafræði. Hinar skelfilegu hugmyndir lifa sjálfsagt áfram, en það er í sjálfu sér fagnaðarefni að þessi illvirki skuli vera fyrir bí.
Jafnvægi Ögmundar

Ögmundur talar um að hæstu laun eigi aldrei að vera meira en þrisvar sinnum hærri en lægstu laun.

Í núverandi efnahagsástandi á Íslandi mundi þetta þýða að laun væru almennt mjög lág. Það væri útlokað að halda í stéttir eins og lækna við þær aðstæður. Þeir færu einfaldlega burt.

Ögmundur talar um jafnvægi, jafnvægi í kjörum – en hann svarar því ekki almennilega hvort það leiti niður eða upp. Hann talar um að fátækt samfélag geti líka verið réttlátt samfélag – það er raunar spurning hvað er mikið hæft í því. Maður þekkir varla mörg dæmi þess. Á Íslandi er varla hægt að tala um samfélagslegt réttlæti fyrr en í velferðarkerfinu sem varð til eftir stríðið, með stórvaxandi ríkidæmi.

Það er verðugt og sjálfsagt markmið að hækka lægstu laun. En ef hugmyndin er að ná jafnvægi með því að lækka háu launin – þá er ekki víst að það væri að öllu leyti til heilla. Það gæti verið uppskrift fyrir mikla stöðnun.
Tillögur lýðræðisfélagsins

Í Silfrinu í dag ræddi ég við Írisi Ellenberger og Kristin Má Ársælsson sem starfa í Lýðræðisfélaginu Öldu.

Félagið hefur tekið saman tillögur til stjórnlagaráðs sem eru mjög athyglisverðar. Þær fela í sér opnara og virkara lýðræði.

Tillögurnar má lesa hérna, á vef félagsins.
Hringsól

Annan páskadag var ég gestur Magnúsar Einarssonar í þættinum Hringsól á Rás eitt. Við ræddum um Grikkland.

Það má hlusta á þáttinn með því að smella hérna.
Að kannast ekki við krógann

Það heyrist stundum í umræðum að menn þykjast ekki kannast við hvað nýfrjálshyggja eða neoliberalismi er.

Síðastur er Friðrik Sophusson, fyrrverandi fjármálaráðherra og forstjóri Landsvirkunar og núverandi stjórnarformaður Glitnis.

Ef hugtakið neoliberalism er gúglað koma 3,160,000 færslur. Meira en þrjár milljónir. Þannig að það er varla erfitt að fræðast um fyrirbærið.

Þetta er hugtak sem er notað um stjórnmálastefnu sem varð ríkjandi á síðustu áratugum tuttugustu aldar. Hún fólst í því að gefa fjármagninu forgang á flestum sviðum – taka í sundur allt sem gæti staðið í vegi þess með því að breyta lögum, leggja niður eða veikja eftirlit, einkavæða – og hafa almennt horn í síðu ríkisvaldsins.

Þessi hugmyndafræði varð allsráðandi hér eins og víðar – líklega var hún meira áberandi hér en í flestum löndum Evrópu að Bretlandi og Írlandi undanskildum.
Að uppnefna fólk

Hannes Hólmsteinn skrifaði um daginn að Íslendingar hefðu gaman af því að uppnefna fólk.

Ég held reyndar að hann hljóti að vera að fjalla um löngu liðna tíð, því almennt er ekki mikið verið að uppnefna fólk í umræðu á Íslandi.

Og yfirleitt eru uppnefnin sem maður heyrir ekki sérlega sniðug eða fyndin.

Þó er einn hópur manna sem fær mikið kikk út úr því að uppnefna andstæðinga sína og meinta andstæðinga, en það er einmitt flokkurinn í kringum Hannes og vini hans. Þeir eru alltaf að reyna að klína uppnefnum á fólk.

Mér svona rétt kom þetta í hug þegar ég las þennan leiðara eftir Jón Trausta Reynisson í DV.
Deilt um landsfund

Það er deilt um hvenær skuli halda landsfund Sjálfstæðisflokksins. Stafar meðal annars af ágreiningi um hvort skilgreina eigi landsfund sem var haldinn í fyrra sem alvöru landsfund eða auka landsfund.

En það er ekki nýtt að hringlað sé með landsfundi. Á hápunkti Davíðstímans frestuðu þeir Davíð Oddsson og Kjartan Gunnarsson landsfundum eftir hentugleikum og það gat liðið ansi langur tími milli funda.

Lýðræðið var þá heldur ekki upp á marga fiska í flokknum, það ríkti hálfgerð ógnarstjórn eins og þegar Ólafur F. Magnússon var baulaður út úr flokknum þar sem hann stóð í pontu á landsfundi og mælti fyrir umhverfismálum.

En landsfundirnir síðustu hafa reyndar verið nokkuð ankanalegir. Á þeim síðasta var kjör varaformanns aðalmálið eftir að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði af sér. Og þarsíðasta fundinn má segja að Davíð Oddsson hafi eyðilagt með ræðu sinni þar sem hann fann sök á hruninu hjá öllum nema sjálfum sér – það var ræða full af heift, sjálfsvorkunn og ásökunum í allar áttir. Við hana má í raun segja að landsfundurinn hafi dottið í sundur – og þar glataðist skýrsla framtíðarnefndarinnar sem átti að vera aðalmál fundarins.
Eins og í Austur-Evrópu?

Áhrif efnahagshrunsins eru enn að koma fram.

Íslenska krónan hrundi gagnvart öðrum gjaldmiðlum. Hún hefur ekki rétt úr kútnum ennþá, og reyndar byggir efnahagsstefnan sem er rekin á því að halda henni lágri svo arðurinn af útflutningsgreinum sé nægur til að greiða skuldir.

Framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu segir að ástandið sé að verða eins og í Austur-Evrópu. Lífskjörin séu svipuð og í Póllandi. Hann segir að hlutur lágvöruverslana sé að lækka og vöruúrval fari minnkandi.

Það er varla von á öðru. Við töldum okkur vera komin með lífskjör eins og þau eru best í Skandinavíu. Það reyndist vera blekking. Við sólunduðum tækifærunum sem hér buðust í rugl – og það mun taka langan tíma að borga brúsann. Almenningur er stórskuldugur og launin hafa lækkað mikið.

Það er talað um íslenska leið út úr kreppunni – en hún er bæði löng og ströng og kannski leiðir hún ekki til annars en að við höldum áfram að dragast aftur úr.
Sjónvarpsbrúðkaup

Kannski er Englendingum vorkunn að fylgjast með konunglega brúðkaupinu í dag. Efnahagsástandið er lélegt, mikill niðurskurður, stjórnmálamennirnir eru lélegir og leiðinlegir – á móti því virkar brúðkaup kóngafólks næstum ævintýralegt. Jafnvel þótt brúðurinn og brúðguminn séu heldur litlaust fólk , jú og prinsinn komi úr fjölskyldu sem er orðlögð fyrir hvað hún er laus við sjarma.

En að þessu skuli svo sjónvarpað út um heimsbyggðina, á ótal sjónvarpstöðvum og líka á lýðveldinu Íslandi – það er eiginlega ráðgáta.
Gegn kvíða og kvillum

Það er mjög einkennileg hugmyndafræði sem Lýður læknir lýsir í þessum pistli sínum. Læknavaktin er lögð niður en í staðinn skal fólk reyna að dröslast veikt að næturþeli á sjúkrahús.

En eins og Lýður bendir á getur lítil næturheimsókn læknis leyst ýmis vandamál, slegið á kvilla og kvíða.

Miðstýringaráráttan í kerfinu hjá okkur Íslendingum er skelfileg. Það á við um heilbrigðiskerfið og það á líka við um skólakerfið. Þar erum við föst í fyrirkomulagi hinna blönduðu bekkja sem ég vík ábyggilega seinna að.

En hvað varðar læknisþjónustuna þá rifjast upp fyrir mér að við í fjölskyldunni höfum tvívegis þurft á lækni að halda að næturlagi á ferðalögum í Frakklandi. Við höfum hringt í tilskilið númer og fengið lækni til okkar fljótt og örugglega, í bæði skiptin á hótelherbergi. Þjónustan var ekki dýr og í bæði skiptin var vandinn leystur – í annað skiptið reyndist lungnabólga ekki vera lungnabólga heldur öndunarfærasýking sem var ekki erfitt að lækna.

Mér var sagt að í Frakklandi giltu strangar reglur um svona sjúkravitjanir, þær þykja nauðsynlegur þáttur í heilbrigðisþjónustunni og í gildi eru ákvæði sem segja að læknir verði að vera kominn á staðinn innan ákveðins tíma eftir að hringt er.
Útrétt hönd til almúgans

Það eru ýmsar túlkanir á brúðkaupi Vilhjálms Bretaprins og Kate Middleton.

Í gamla daga giftust prinsar prinsessum frá öðrum löndum, þannig styrktu konungsættir völd sín og áhrif og þannig voru gerðir sáttmálar milli ríkja.

Þetta fyrirkomulag er liðið undir lok.

Í Bretlandi er nú meiri stéttaskipting en hefur verið um langt skeið, ójöfnuður í tekjum er mikill og hreyfanleiki milli stétta er mjög lítill. Það bendir flest til þess að þessi þróun haldi áfram undir stjórn Íhaldsflokksins.

En þá kemur prinsinn og giftist stúlku af almúgaættum.

Hann tekur ansi langt niður fyrir sig ef marka má fjölmiðla í Bretlandi.

En um leið sýnir hann almúganum að það er allt mögulegt – þrátt fyrir stéttaskiptinguna. Þetta er nánast eins og sáttmáli við alþýðuna.

Og svo mun fólk stara á þetta í sjónvarpinu á föstudaginn.
Lítið úrval á matvörumarkaði

Ég hef stundum bent á það að þrátt fyrir tal um annað er matvælaframleiðsla á Íslandi býsna stöðnuð. Það virðist lítið rúm fyrir nýja strauma og nýja hugsun í þessum geira. Það er einstaka sinnum nefnt að íslenskur matur sér framúrskarandi, en allir sem ferðast til útlanda vita að sú er ekki endilega raunin – vöruþróun hér virðist vera býsna takmörkuð. Það er samt engin ástæða til að vera með barlóm, það er full af tækifærum á þessu sviði og um að gera að sækja fram.

Oddny Anna Björnsdóttir frá Samtökum lífrænna neytenda flutti erindi um þessi mál í gær. Þar sagði hún að verksmiðjubúskapur væri alltof algengur í mætvælaframleiðslu á Íslandi, þeir sem vildu lífrænar afurðir hefðu nánast ekkert val. Samkvæmt frétt sem birtist á Vísi nefndi Oddný eftirfarandi valkosti fyrir þá sem vilja lífrænar búvörur:

VALKOSTIR NEYTENDA – LÍFRÆNAR AFURÐIR:

Lambakjöt

Mælifellsá í Skagafirði, Árdal í Kelduhverfi, Brekkulæk í Miðfirði, Miðhrauni II á Snæfellsnesi og Skaftholti í Gnúpverjahreppi.

Sauðfjárbýlið Selvogsgata er í lífrænni aðlögun.

Mjög takmarkað magn sem eingöngu fæst í lífrænum sérverslunum og á bændamörkuðum / „beint frá bónda“

Þess er að vænta að minnst þrjú önnur býli hefji lífræna aðlögun sauðfjár í sumar.

Nautakjöt

Finnastaðir í Eyjafjarðasveit, Búland í Rangárvallasýslu, Skaftholt og Neðri-Háls

Mjög takmarkað magn sem eingöngu fæst í lífrænum sérverslunum og á bændamörkuðum / „beint frá bónda“

Svínakjöt

Neytendur verða að kaupa „beint frá bónda“ ef þeir vilja ekki verksmiðjuframleitt svínakjöt

Um 90% svínakjöts hér á landi kemur frá þremur verksmiðjubúum.

Kjúklingakjöt

Nánast allt kjúklingakjöt á Íslandi kemur frá verksmiðjubúum.

Hægt er að fá svokallaðan vistvænan kjúkling frá Brúneggjum sem býr við betri skilyrði en verksmiðjualinn kjúklingur, en uppfyllir þó ekki skilyrði um lífræna ræktun

Egg

Sáralítið framboð er af lífrænum eggjum. Þau bú sem þau framleiða eru Sólheimar í Grímsnesi og Skaftholt í Gnjúpverjahreppi

Örlítið magn kemur frá svokölluðum landnámshænum sem búa við mjög góðan aðbúnað

Tæp 15 prósent koma frá „frjálsum“ hænum en aðferðafræðin tilheyrir verksmiðjubúskap.

Þau egg sem þar um ræðir eru Brúnegg, Hamingjuegg (Nesbú), Omega 3 egg (Stjörnuegg) og egg frá Gerði ehf.

Mjólk og mjólkurafurðir

Hægt er að kaupa lífræna gerilsneydda, ófitusprengda mjólk í lítra umbúðum frá MS í sérverslunum og flestum stórmörkuðum. Mjólkin kemur frá Neðri-Hálsi í Kjós.

BioBú framleiðir lífræna jógúrt, skyr, rjóma, smjör og ís úr mjólk frá Neðri-Hálsi, Búlandi í Austur Landeyjum og Finnastöðum í Eyjafjarðasveit.
Grímur: Að míga í sauðskinnsskó

Grímur Atlason skrifar pistil á Eyjuna um íslensku leiðina, segir meðal annars:

„Hvað er síðan svona frábært við hina íslensku leið? Um mitt ár 2007 var gengisvísitalan um 110 en er í dag 215. Evran hefur styrkst gagnvart krónu um tæp 100% á þessu tímabili. Við búum við gjaldeyrishöft sem koma í veg fyrir algjört hrun þessa gjaldmiðils sem fólk er að fagna. Þrátt fyrir það hefur krónan verið að síga síðustu vikurnar. Verðmæti bankanna felast m.a. kröfum sem ættu með réttu að vera afskrifaðar en eru það ekki svo plúsinn batni í bókhaldinu. Sjávarútvegurinn nær ekki að standa í skilum við lánadrottna sína þrátt fyrir 100% forgjöf í gengisfellingunni. Lánsfé til handa greininni er ekkert og það hefur ekkert með ríkisstjórnina að gera – það er bara ekki hægt að lána gjaldþrota grein peninga. Atvinnuleysið margfaldaðist á einni nóttu – þrátt fyrir að nær allt erlent vinnuafl, sem var hér við störf fyrir hrun, hafi yfirgefið landið. Þetta eru afleiðingar vitleysunnar – mikilmennskubrjálæðisins.

Ísland hrundi en við höfum enn efni á óbreyttri stjórnsýslu – 77 sveitarfélögum og 24 sýslumönnum. Það verður alltaf betri og betri hugmynd að virkja okkur út úr vandanum – klassísk leið við vondum timburmönnum er að fá sér eins og eitt kardóglas. Við setjum okkur enn á háan hest og segjum aðra heimska. Þetta er leiðin sem við fórum – hún er hættulega nálægt því að vera klassísk íslensk lausn: Míga í sauðskinsskóinn til að halda á sér hita!“
Sívaliturninn á Sólvangi

Sívaliturninn í Kaupmannahöfn?

Nei, í bænum Solvang í Kaliforníu.

Þar settust Danir að snemma á síðustu öld og bærin ber allur danskt yfirbragð.

Það er mikið af bakaríum, og þar sér maður hvað Danir hafa haft mikil áhrif á Íslandi.

Bakkelsið er það sama og í bakaríum á Íslandi – sérbökuð vínarbrauð, svokallaðar franskar vöfflur, napóleonshattar, rúllutertur.

Þetta er afar huggulegur lítill bær –maður gæti eiginlega verið á Jótlandi eða Fjóni nema hvað umhverfið er nokkuð hæðótt – og bærinn nýtur sögu sinnar. Það er hún sem dregur gesti að.

Í nútímasamfélagi getur sagan verið mikil verðmæti – eins og sjá má til dæmis á Siglufirði. Um daginn komum við til Monterey sem er eins konar spegilmynd Siglufjarðar. Þetta þarna voru miklar fiskveiðar á árum áður og verksmiðjur þar sem sardínur voru soðnar niður í dósir. Því er lýst í bókum Johns Steinbeck. Nú er þessi iðnaður fyrir bí, en til Monterey streyma ferðamenn í stórum stíl í söfn og búðir sem eru kenndar við Cannery Row – en það var einmitt titillinn á einni bók Steinbecks.

Monterey minnir talsvert á Siglufjörð. Í báðum bæjunum lifa minningar um miklar fiskveiðar og fiskvinnslu sem draga ferðamenn að.
Síðasta Kilja vetrarins

Síðasta Kilja vetrarins er á dagskrá á miðvikudagskvöld.

Ljóðskáldið Kristín Svava Tómasdóttir kemur í þáttinn, segir frá nýrri bók sinni sem nefnist Skrælingjasýningin og les úr henni. Fyrsta ljóðabók Kristínar, Blótgælur, vakti mikla athygli þegar hún kom út fyrir nokkrum árum.

Í þessu myndskeiði á YouTube mjá sjá upplestur Kristínar Svövu úr Blótgælum á fyrsta ári þáttarins, 2007.

Guðjón Friðriksson rekur söguna af því þegar Þórbergur Þórðarson var jarðsettur árið 1974. Það gerðist ekki átakalaust, Þórbergur var með ýmiss konar fyrirmæli um hvernig útförinni skyldi háttað og var ekki farið eftir þeim öllum, en félagar úr Fylkinguni mættu með rauða fána í athöfnina.

Við sýnum brot af því besta úr þáttum vetrarins en þar koma meðal annars við sögu Sofi Oksanen, Guðbergur Bergsson, Vilborg Dagbjartsdóttir, Sigurður Guðmundsson, Kristín Jónsdóttir í Hlíð, Gerður Kristný og Gyrðir Elíasson.

Kolbrún og Páll fjalla um bókina Engan þarf að öfunda eftir Barböru Demick, en hún fjallar um hina skelfilegu harðstjórn sem ríkir í Norður-Kóreu, og nýútkominn reyfara eftir einn vinsælasta höfund Danmerkur, Jussi Adler Olsen. Bókin nefnist Konan í búrinu. Við ræðum einnig stuttlega um nýútkomna þýðingu Einars Thoroddsen læknis á ljóðabálknum Þýskaland – Vetrarævintýri eftir Heinrich Heine, en á sínum tíma las Einar út þýðingu sinni í Kiljunni.

Bragi Kristjónsson er á sínum stað í lok þáttarins.

Kristín Svava Tómasdóttir.
Orkubloggið: Vatnið í Kína og franskur vatnsrisi

Ketill Sigurjónsson orkubloggari skrifar um einkavæðingu orkuveitna í Kína og franska fyrirtækið Veolia sem er risi á þessu sviði, með álíka marga starfsmenn og íbúa Íslands.

Niðurlagsorð pistilsins eru svohljóðandi:

„Vatnsveitusamningar Kínverjanna við Veolia hafa gjarnan verið til 50 ára þ.a. vatnið í milljónaborgum Kína á eftir að mala gull í áratugi fyrir Frakkana. En kínversk stjórnvöld eru útsmogin; sem fyrr segir eiga þau gjarnan stóran hlut í vatnsveitufyrirtækjum Veolia í Kína og njóta því líka góðs af hinum skyndilega arðbæra kínverska vatnsveitubransa.

Já – þarna eystra hefur almenningur og atvinnulífið loks fengið betra vatn. Um leið fær Veolia pening í kassann og sameiginlegir sjóðir á vegum stjórnvalda njóta líka góðs af. Kannski má segja að allir séu sigurvegarar í kínversku vatnseinkavæðingunni. Á endanum er það þó auðvitað almenningur sem borgar brúsann – sama hvort í honum er vatn eða eitthvað annað.

Nú er bara spurningin hvort Orkuveita Reykjavíkur hugleiði að fara í vatnsveituútrás. Vatn Erlendis Invest. Er ekki VEI örugglega miklu flottara en REI?“
Vatn gengur til þurrðar

Eftir olíukreppuna á fyrri hluta sjöunda áratugarins ákváðu Saudi-Arabar að þeir skyldu verða sjálfum sér nægir um korn. Gríðarleg kornræktun hófst, uppskeran náði á endanum um 3 milljónum tonna. Vatnið sem notað var til að að vökva akrana var grunnvatn sem fannst undir eyðimörkinni, það var grafið djúpt eftir vatninu. Nú hefur grunnvatnsstaðan lækkað svo kornræktin er að leggjast af. Uppskeran hefur minnkað um tvo þriðju, það gæti verið að síðasta uppskeran yrði árið 2012. Það bætist ekki við grunnvatnið. Það er of dýrt að nota vatn sem unnið er úr sjó til að veita því á akra.

Til að sporna á móti þessu hafa Saudar keypt eða leigt land í öðrum löndum til að rækta korn, til dæmis í Eþíópíu og Súdan.

Í Jemen, sem er fátækasta Arabalandið, hefur grunnvatnsstaðan líka lækkað. Þar í landi er mikil fólksfjölgun. Uppskeran minnkar stöðugt, en fólkinu fjölgar.

Vandamál vegna vatns eru líka í Sýrlandi, Írak og Jórdaníu – um þetta skrifar Lester R. Brown í Guardian.
Ill meðferð á dýrum

Það virðist hugsanlega vera að hefjast einhver konar vakning varðandi meðferð á dýrum á Íslandi.

Árni Stefán Árnason er höfundur háskólaritgerðar sem nefnist Hin leynda þjáning búfjár á Íslandi. Um hana hefur nokkuð verið fjallað í fjölmiðlum, en ritgerðina má finna í heild sinni á vef Samtaka lífrænna neytenda.

Hér á þessari síðu á Vísi má finna upplýsingar um hugmyndir Árna um að ákvæði um verndun dýra verði sett í stjórnarskrá og hlekki á fréttir sem fjalla um illa meðferð á dýrum á Íslandi.

Þetta eru viðkvæm mál núorðið. Verksmiðjubúskapur leiðir til hræðilegrar meðferðar á dýrum eins og svínum og hæsnum. Og víða annars staðar er pottur brotinn. Ásmundur Einar Daðason er umdeildur stjórnmálamaður, en líklega er ekkert sem hefur farið verr með orðspor hans en geldingatangirnar sem fyrirtæki í eigu hans selur.
Eyðing og ræktun

Landið fýkur ekki lengur burt, segir í frétt Ríkisútvarpsins. Landgræðslan segir að gróðurinn sé orðinn landeyðingunni yfirsterkari í fyrsta skipti frá landnámi.

Jónas Kristjánsson vitnar í Ingva Þorsteinsson náttúrufræðing sem segir að helmingur landsins sé enn ógræddur. En það virðist vera komið á jafnvægi milli eyðingar og ræktunar.

Í einu áhrifamesta riti um umhverfismál sem hefur komið út í heiminum, bókinni Collpse eftir Jared Diamond, skrifar þessi frægi umhverfisfræðingur um það sem gerðist á Íslandi:

„Iceland is ecologically the most heavily damaged country in Europe. Since human settlement began, most of the country's original trees and vegetation have been destroyed, and about half of the original soils have eroded into the ocean.“