arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Jarðsögutímabil mannsins

Forsíðugrein nýjasta heftis The Economist nefnist Welcome to the Anthropocene. Þar er fjallað um þær kenningar að við séum komin inn í nýtt tímabil í jarðsögunni, tímabil mannsins. Gjörðir mannanna hafi semsagt svo mikil áhrif á jörðina – jafnvel þótt þessi tegund hafi í raun ekki verið uppi í langan tíma ef mælt er í jarðsögunni.

Þessu til stuðnings eru nefndir ýmsir hlutir. Meðal annars loftslagsbreytingar, mannkynið gefur frá sér svo mikið af kolttvísýringi að jörðin nær ekki að vinna úr því, sú staðreynd að minna set rennur út í heimshöfin vegna þess að stórar ár hafa verið virkjaðar, það að lífkerfi jarðarinnar þjóna manninum í síauknum mæli – dýra- og plöntutegundunum sem fjölgar eru þær sem eru notaðar í hinum stórtæka landbúnaði sem setur mark sitt á jörðina. Þar er mestur lífmassinn. Aðrar dýrategundir og jurtategundir eru á undanhaldi. Uppskerurnar verða stöðugt einsleitari.

Þessi landbúnaður byggir á brennslu lífræns eldsneytis, á vísindalegum aðferðum við ræktun dýra og plantna og á geysilegri notkun tilbúins áburðar. Áburðurinn sem er úr nitri flæðir út um náttúruna og veldur því meðal annars að við strandlengjur myndast dauð svæði þar sem þörungagróður sem nærist á nitri tekur völdin.
Gerspillt FIFA

Í Der Spiegel er fjallað um hið gerspillta Alþjóða knattspyrnusamband, FIFA, þar sem Sepp Blatter verður væntanlega endurkjörinn formaður á morgun. Það vita allir af spillingunni og af stjórnarmönnum sem nota stöðu sína til að auðgast. En samt heldur sirkusinn áfram. Þarna er vitnað í Financial Times Deutschland sem segir að FIFA sé álíka líklegt til að hreinsa sig innanfrá og mafían.

„FIFA is so contaminated by corruption and scandals that it can no longer be fixed without outside intervention. Too many officials … have abused the wealthy sports body for their personal benefit for too long.When the indications and evidence of favoritism and corruption can no longer be suppressed, then FIFA examines itself using the complacent self-administered justice of its ethics commission. Its procedures end, at best, with the sacrifice of a few pawns. Joseph Blatter does not need to fear the commission - he appointed most of its members himself. … FIFA is about as likely to purge itself as the Mafia.“
Ásmundur Einar í Framsókn

Ég hef talið nokkuð víst að Vinstri grænir muni klofna fyrir næstu kosningar. Að Lilja Mósesdóttir muni standa fyrir framboði á vinstri vængnum sem myndi taka mikið fylgi frá Vinstri grænum.

Lilja hefur sýnt að hún hefur burði til þess – og hún nýtur mikilla vinsælda.

Einhvern veginn hefði ég haldið að Ásmundur Einar Daðason myndi fara með henni, en svo er ekki. Hann er genginn í Framsóknarflokkinn.

Kannski á hann ágætlega heima þar, Ásmundur er maður sem fyrst og fremst horfir til nokkuð þröngra hagsmuna bænda. Og líklega er hann ekkert sérlega vinstri sinnaður, þótt afi hans, Einar á Lambeyrum í Laxárdal, hafi verið þekktur sósíalisti.

Halldór Ásgrímsson ætlaði að gera Framsókn að frjálslyndum miðjuflokki sem nyti fylgis í þéttbýlinu. Það mistókst – og það verður að segjast eins og er að Halldór var ekki gifturíkur formaður.

Nú er flokkurinn kominn á allt aðrar slóðir. það virðist einsýnt að hann muni hneigjast meira til þjóðernishyggju og dreyfbýlis.
Ljótir stúdentagarðar

Það er líkast að þegar reisa á stúdentagarða telji menn sig hafa leyfi til að reisa sérlega ljót hús. Því stúdentagarðar eiga líklega ekki að vera íburðarmiklir.

Mörg ljótustu hús í bænum eru stúdentagarðar, ekki bara þeir sem standa út við Háskóla, heldur líka stúdentagarðar sem hafa verið reistir við Kennaraháskólann og í Skuggahvefinu – af þeim byggingum eru slík lýti að það getur bara verið tímaspursmál hvenær þær verða rifnar.

Ég átti leið um Bifröst í vikunni og þar er sama sagan, stúdentagarðar sem eru eins og ómerkilegir pappakassar sem er snúið á hvolf. Til mikilla lýta í hinu fagra umhverfi Norðurárdals.

Í fréttunum í gærkvöldi birtist talsmaður háskólastúdenta og furðaði sig á þvi að háskóalayfirvöld vildu ekki umsvifalaust leyfa byggingu stórra stúdentagarða við Oddagötu. Þetta er svæði suðvestarlega í Vatnsmýri – þarna er hið fornfræga prófesorahverfi og Norræna húsið er ekki langt undan.

Og það má teljast öruggt, ef marka má reynsluna, að stúdentagarðar með 340 íbúðum yrðu ekki beinlínis til að fegra þetta svæði.
Leiðin vestur

Það er eiginlega fáránlegt að segja að maður eins og ég, sem hef ekki lifað nema hálfa öld, hafi séð tímana tvenna.

En stundum finnst manni það samt. Mér var hugsað til þess í dag að þegar ég var drengur var varla til malbikaður vegarspotti utan Reykjavíkur.

Ég var í sveit vestur í Dölum. Það var keyrt í rútu fyrir Hvalfjörðinn. Vegurinn var skrykkjóttur og holóttur. Svo var stoppað í Botnsskála og þar fengu börnin eitthvað í gogginn, en fullorðna fólkið birgði sig upp af tóbaki og harðfiski.

Lyktirnar af þessu blönduðust svo saman í rútunni uns börnin voru orðin græn í framan af bílveiki.

Ég man að systir mín gubbaði einu sinni á rútubílstjóra á leiðinni vestur – það var þegar við vorum rétt komin niður Bröttubrekku. Leiðin þar yfir var alltaf skelfileg. Hún var ekki nógu fljót út úr bílnum.

Á þessum tíma tók ferðalagið meira en fimm tíma. Nú er hægt að bruna í Dalina frá Reykjavík á rétt rúmlega tveimur tímum og allt á malbiki. Ég fór þessa leið í gær, í fyrsta skipti í langan tíma. Það sem manni fannst áður langt og stórt virkar núna stutt og fremur smátt.
Fáránlegt?

Ragnheiður Elín Árnadóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokks, segir að sú tillaga Vinstri grænna og Lilju, Ásmundar og Atla að ganga úr Nató sé fullkomlega fáránleg.

En hvað er fáránlegt við að vilja ekki vera í hernaðarbandalagi sem fer með hernaði víða um heim, var aldrei samþykkt af Íslendingum í almennri atkvæðagreiðslu og er sífellt að breyta markmiðum sínum.

Er eitthvað fáránlegra að vera á móti veru í þessu bandalagi en til dæmis því að vera í Evrópusambandinu?

Menn þurfa ekki að vera sammála þessari tillögu, en hún er ekki fáránleg. Þvert á móti er þetta mjög lýðræðislegt. Það er ekkert sjálfgefið við að Ísland – friðsælasta land í heimi – sé í Nató um aldur og ævi þótt þjóðinni hafi verið komið þangað inn á sínum tíma.
Of fá

Ég get ekki beðið eftir þeim degi að Íslendingar verða hálf milljón.

En líklega verð ég ekki lifandi þá.

Við erum alltof fá.
Innantómt tal

27 þjóðir Evrópu eru aðilar að Evrópusambandinu og nokkrar þjóðir bíða inngöngu.

Þarna eru lýðræðisríki eins og Danmörk, Svíþjóð, Finnland, Frakkland, Bretland, Þýskaland, Holland, Belgía – og svo má lengi telja.

Það að vilja ganga í Evrópusambandið er ekki trúarbrögð hvað sem formaður Framsóknarflokksins segir, slíkt er bara innantómur frasi.

Og það er heldur ekki trúarbrögð að vera á móti því. Það er nefnilega hægt að finna góð rök fyrir því að ganga í ESB en það er líka hægt að finna góð rök fyrir því að vera á móti. Þetta byggir á mati á því hvar Íslendingar telja hagsmunum sínum best borgið og hvar við teljum okkur eiga heima í veröldinni.

Allt mun það væntanlega skýrast betur þegar aðildarsamningur liggur fyrir – sem nú er sagt að geti orðið seinnipartinn á næsta ári. Eins og ég hef sagt áður mun sá dagur renna upp, því aðildarviðræðum verður varla slitið úr þessu – ekki einu sinni þótt tæki við ný ríkisstjórn.

Pressan hefur þetta eftir Sigmundi Davíð:

„að Samfylkingin væri tilbúin til að skipta út krónunni eða gera hvað sem er annað til að ganga í sambandið“.

Ja, það væri skelfileg vá.
Eðlileg tillaga

Vinstri græn ásamt Lilju, Ásmundi og Atla leggja fram tillögu um úrsögn Íslands úr Nató.

Ég hef áður sagt að það sé ekkert óeðlilegt að látið sé á þetta reyna. Íslendingum var troðið inn í Nató á sínum tíma með afskaplega ólýðræðislegum hætti. Líklega var þá ekki meirihluti þjóðarinnar fyrir inngöngunni.

Nató var í Kalda stríðinu hernaðarbandalag vestrænna þjóða. Hafði vissulega sína þýðingu. Síðarmeir skapaðist meirihluti hér fyrir verunni í bandalaginu, en deilurnar við inngönguna sviðu alltaf. Margir upplifðu hana sem svik.

Nú hefur Nató söðlað um. Bandalagið hefur lengi verið í leit að tilgangi sem hvarf við fall kommúnismans. Í staðinn er bandalagið farið að stunda hernað í Afganistan og Líbýu. Íslendingar hafa aldrei verið spurðir um hvort þeir vilji taka þátt í slíku.

Það er ólíklegt að þessi tillaga fái mikið fylgi á þingi, og kannski kemst hún seint á dagskrá, en hún er í hæsta máta eðlileg.
Myndin sem vantaði

Lesandi síðunnar brást skjótt við og sendi mér myndina áhrifamiklu af vatnsberunum sem ég nefndi í síðasta pistli. Það er horft niður Bóklöðustiginn í átt að Lækjargötu. Takið eftir skólprennunni sem er vinstra megin á myndinni. Þið getið smellt á myndina til að stækka hana, og þá sjást betur tötrar þessa fólks.
Vatnsberar

Ég finn ekki áhrifamestu ljósmyndina sem til er af vatnsberum í Reykjavík. Hún er tekin við Íþöku, bókhlöðu Menntaskólans, og sýnir gama konu og karl í tötrum silast upp Bókhlöðustiginn með vatn í ílátum. Þetta er ein áhrifamesta ljósmynd sem til er á Íslandi. Og ég fór að hugsa um hana þegar sá að deilt er um staðsetningu á styttu Ásmundar Sveinssonar, Vatnsberanum. Þetta er ágætis stytta, um að gera að flytja hana niður í bæ, en hún lýsir viðfangsefninu samt ekkert sérlega vel – eða það finnst mér ekki.

Vatnsberar voru eitthvert snauðasta fólk í bænum, það var litið niður á þá og þeir voru uppnefndir. Í sögu Reykjavíkur eftir Guðjón Friðriksson segir:

,,Neysluvatn Reykvíkinga var sótt til brunna allt fram til ársins 1909. Sérstök stétt manna, vatnsberarnir, höfðu atvinnu af því að sækja vatn, en víða var það einnig siður að vinnustúlkur eða börn og unglingar voru látin byrja daginn með því að fylla vatnstunnu heimilisins… Vatnsberarnir voru oftast útslitin gamalmenni eða vanheilt fólk, sem gekk í lörfum, og mun útgangurinn á því ekki hafa bætt heilnæmi vatnsins. Flest hafði það viðurnefni svo sen Sæfinnur með sextán skó, Gunna grallari, Jón smali, Gvendur vísir, Sigga blaðra, Jón boli, Kristján krummi, Jón skánki, Þórður malakoff eða Lauga með loddana.“

Gestur Pálsson, sem talinn er upphafsmaður raunsæisbókmennta á Íslandi, skrifaði smásögu um vatnskarl sem hann nefnir Hans Vögg. Þetta er fyrsta sagan sem birtist eftir Gest, árið var 1882, og segir þar meðal annars:

„Vinnukonurnar í húsum þeim, sem Hans bar vatn til, skoðuðu Hans eins og nokkurs konar lægri veru, sem ekki væri orðum eyðandi við; þær köstuðu til hans matarbita eftir skipun húsmóðurinnar. Hans tók við, þakkaði fyrir og borðaði þegjandi. Húsbændurnir borguðu honum vatnsburðinn á vissum tímum. Svo var öllum hans viðskiptum við heiminn lokið – að undanteknum hestum og götustrákum.

Engum datt í hug, að vert væri að reyna til að kynnast honum, þekkja hann eða þíða burtu klakann, sem frosinn var utan um þessa vatnskarlssál, eins og föturnar hans á vetrardegi. Nei, það datt engum í hug, síst af öllum Hans sjálfum; vaninn var orðinn eðli hans. En hefði nokkur mátt líta inn í sál hans, mundi hann að líkindum hafa komist að raun um, að hún fyrir innan klakann var orðin eins kreppt af vatnsburðinum og hendurnar hans.

En hestarnir í Reykjavík vissu það betur en allir menn, að þrátt fyrir allan vanans klaka var sálin hans Hans Vöggs ekki orðin eins köld og hendurnar. Það er sorgleg sjón að sjá útigangshestana í Reykjavík á veturna; þeir hrekjast um fjöruna eða göturnar skinhoraðir, þyrstir og athvarfslausir; enginn skiptir sér hið minnsta af þeim, og enginn veit jafnvel, hver á þá; í stormunum og byljunum híma þeir nötrandi undir húsveggjunum eða láta fyrir berast á bersvæði, hálfdauðir úr sulti og kulda.
Ólöglegur ávinningur verndaður

Arnar Jensson, sem hefur starfað sem lögreglumaður á ýmsum vettvangi, sendir stjórnlagaráði merkilegt erindi.

Hann bendir á að eignarréttarvernd á Íslandi séu sterkari en annars staðar og því njóti ólöglegur ávinningur meiri verndar.

Arnar skrifar í bréfi sínu:

„Að mínu áliti, svo og ýmissa annarra sem ég hef rætt þetta við (bæði Íslendinga og erlendra sérfræðinga) er bráðnauðsynlegt að skoða þetta gaumgæfilega til að stjórnarskráin standi ekki í vegi fyrir að hægt sé að setja í lög á Íslandi alþjóðlega viðurkennd úrræði sem auðveldi yfirvöldum að ná til baka ólögmætum ávinningi af brotastarfsemi. Sé ofangreind skoðun Róberts Spanó rétt, mætti halda því fram með sterkum rökum að stjórnarskráin verndi þá sem ná til sín ávinningi og eignum með ólögmætum hætti og standi jafnframt í vegi fyrir því að yfirvöld geti náð ólögmætum ávinningi til baka og skilað honum til réttra eigenda.

Hvers vegna ætti íslenskur eignaréttur að njóta meiri verndar en annars staðar?

Hvers vegna ætti ólögmætur ávinningur að njóta verndar stjórnarskrárinnar?“
Rollingarnir og Dressmann

Ég sá skemmtilega umræðu á Facebook um hvort Rolling Stones hefðu hætt að vera töff þegar norska verslunarkeðjan Dressman fór að nota þá í auglýsingar.

Einn sagði, nei, þá hefði Dressmann loks orðið pínulítið kúl.

En svo benti Þorgeir Tryggvason á að Rolling Stones hefðu kannski opinberlega hætt að vera töff þegar lagið Start Me Up var notað í auglýsingu fyrir Windows 95, en bætti við að það hefði átt vel við sökum viðlagsins sem hjómar svo:

„You make a grown man cry.“
Flokkarnir og Evrópumálin

Það er náttúrlega langsótt hjá Jóhönnu að öfl úr Sjálfstæðisflokki og Framsókn fari að stofna nýjan flokk með Samfylkingunni.

Hins vegar er vel hugsanlegt að hér gæti orðið til flokkur aðeins hægra megin við miðju sem væri Evrópusinnaður – flokkur sem væri áþekkur Venstre í Danmörku.

Þar er stóra eyðan í íslenskum stjórnmálum. Þangað gæti líka farið fólk úr Samfylkingunni og fólk sem hefur ekki fundið sér flokka – það er engin ástæða til að hringja alltaf í Þorstein Pálsson þegar rætt er um slíkan flokk.

Hins vegar er þetta ekki alveg út í bláinn hjá Jóhönnu að því leyti að Evrópumálin eiga eftir að reyna mjög á Sjálfstæðisflokkinn og Framsókn. Þau gætu jafnvel klofið báða flokkana. Evrópusinnum er varla vært þar inni.

Margt bendir til þess að samninganefnd Íslands gæti komið með ágætan samning heim – þar sem væri þokkaleg úrlausn á helstu ágreiningsmálunum, sjávarútvegi, landbúnaði og gjaldmiðli.

Það mun reyna enn meira á þessa flokka – þau rök sem hafa mest verið notuð upp á síðkastið, að ESB sölsi undir sig auðlindir og að aðild myndi eyðileggja fyrir okkur tækifæri á norðurslóðum, standast ekki mikla skoðun.

Þau lönd sem við berum okkur helst saman við í Evrópu eru líka búin að ná góðum efnahagsbata – það þýðir ekki benda endalaust á lönd sem algjörlega klúðruðu efnahag sínum eins og Írar og Grikkir. Á meðan dragast lífskjörin á Íslandi aftur úr.

Það er semsagt ekki ólíklegt að fylgi við aðild aukist á næstunni – og það vita andstæðingar hennar. Þeir náðu hins vegar ekki að rjúfa ferlið með því að koma því til leiðar að aðildarviðræðum yrði hætt – og nú er það um seinan.
Gat rétt hægra megin við miðju

Kannski verður ekki kosið á Íslandi fyrr en í lok þessa kjörtímabils – ríkisstjórnin mun gera allt til að missa ekki völdin.

Draumur Samfylkingarinnar er að kosningar um Evrópusambandsaðild renni upp skömmu fyrir þingkosningar, svo Sjálfstæðisflokkurinn kofni í málinu.

En það er að myndast stórt gat í stjórnmálunum hérna.

Vinstrið er þéttpakkað með Samfylkinguna, Vinstri græna og stjórnmálaafl sem væntanlega verður til í kringum Lilju Mósesdóttur.

Það er sífellt verið að toga Sjálfstæðisflokkinn í átt til hins þjóðernissinnaða hægris og þangað leitar Framsóknarflokkurinn líka.

Gatið er á miðjunni eða svona rétt hægra megin við hana. Heilmikið af kjósendum staðsetja sig þar, en það er enginn stjórnmálaflokkur sem höfðar til þeirra.
Komið til Íslands!

Ég tók eftir því þegar ég fór til útlanda í fyrrasumar að fólk var almennt hætt að tala um efnahagshrun og Ísland í sömu andrá. Í staðinn vissu allir um eldgosið sem hafði truflað flugsamgöngur í heiminum.

Nú eru þau orðin tvö eldgosin sem hafa fengið ógurlega mikið pláss í heimsfréttunum – að sumu leyti meira en efni standa til miðað við hvað þessar náttúruhamfarir hafa þó valdið litlum skaða.

Og nú segir Economist að eldgosin hafi haft góð áhrif á ímynd Íslands. Það sé betra að vera frægur fyrir magnaða (og hættulega) náttúru en fyrir að vera Wall Street á túndrunni.
Júpíters

Hljóðupptakan er ekkert sérstök, en þarna má sjá eina mestu stuðhljómsveit Íslands fyrr og síðar, Júpíters. Hún starfaði á árunum upp úr 1990.

Ég held svei mér þá að böllin með þeim á Borginni hafi verið síðasta skiptið sem ég dansaði.

Lúðrarnir eru tælandi – og hrynsveitin heldur ekkert slor.

Lagið heitir Nótt í Trípolí.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=tQDGY78wbBA&feature=related]
Að þykja vænt um ríkið

„Við erum með velferðarkerfi sem enginn hefur áhuga á að borga inn í en allir eru að reyna að ná einhverju út úr,“ sagði Gunnar Smári Egilsson í útvarpi í morgun. Hann er tekinn við sem formaður SÁÁ.

Og það er rétt hjá honum, Íslendingum hefur aldrei verið gefið að borga skatta með glöðu geði. Það er nefnilega einn lykillinn af velferðarríkjum í Skandinavíu að almenningur borgar sína skatta og telur það ekki sérstaklega eftir sér.

Ekki skánaði ástandið á Íslandi við hina miklu frjálshyggjuvæðingu samfélagsins síðustu tvo áratugi. Þá var talað um ríkið eins og það væri af hinu illa – og það gæti ekki verið öðruvísi. Hugmyndin var að ríkið væri óvinur sem helst ætti að kveða í kútinn.

Það er heldur fáfengilegt viðhorf í samfélagi þar sem við leggjum svo mikið til ríkisins og tökum svo mikið frá því til baka. Páll Skúlason heimspekingur gerðist meira að segja svo djarfur að halda því fram fyrir stuttu að við ættum að láta okkur þykja vænt um ríkið.
Hlutlægt eða sjálfmiðað

Orðið hlutlægur er tilraun til að þýða hugtakið objektívt á íslensku.

Það þýðir að horfa á hlutina frá ýmsum hliðum – út frá því sem er hugsað um fremur en þess sem er að hugsa.

Það að vera súbjektívur er andstæða þess að vera objektívur.

Það þýðir að aðalatriðið er sá sem skoðar og áhrifin á hann, en síður hluturinn sem er skoðaður.

Það er auglýst að bók Björns Bjarnasonar um Baugsmálið sé hlutlæg frásögn. Objektív.

En hún er einmitt þveröfugt. Súbjektív. Algjörlega sjálfmiðuð.

Minnir frekar á ógurlega langa bloggfærslu en heimildarit um sögu og samtíð.
Tannskemmdir sem auðlind

Læknisstarfið er dálítið sérstakt. Læknar eiga nefnilega vilja að þeir séu óþarfir. Allir séu heilir heilsu og þurfi helst ekki á neinni læknishjálp að halda.

Það er betra að verða ekki veikur en að þurfa að láta lækna sig.

Læknar hljóta að vera á einu máli um þetta.

Það hafa orðið makalausar framfarir í læknislistinni, ekki bara með tilkomu sýklalyfja, bólusetninga, fullkomnari tækjum og þekkingu, heldur líka með uppgötvunum eins og þeirri að magasárin sem voru alla lifandi að drepa fyrir nokkrum áratugum væru orsökuð af bakteríum, ekki streitu. Þegar ég var ungur var ennþá verið að taka heilu og hálfu magana úr fólki.

Eins er það með hjartaþræðingarnar, nú er hægt að bjarga mannslífum og bæta lífsgæði með tiltölulega einfaldri aðgerð.

En á móti þá lifir fólk lengur og það eru komnir alls kyns lífsstílssjúkdómar – eins og það kallast – sem veldur því að álagið á heilbrigðiskerfið eykst fremur en hitt. En í Afríku er fólk ennþá að deyja úr gömlu sjúkdómunum, malaríu, kóleru, blóðkreppusótt, niðurgangi – og svo auðvitað alnæmi.

Eins og segir, það er gott að geta leitað til góðra lækna, en í hinum allrabesta allra heima eru læknar óþarfir.

Eins er þetta með tannlækna – sem eru auðvitað læknar líka. Best er að allir bursti tennurnar og séu alveg lausir við tannskemmdir. Svoleiðis er það því miður ekki.

En það er ekki þar með sagt að menn þurfi að líta á tannskemmdir í börnum sem einhvers konar auðlind.
Ruglingur

Því er haldið fram í stríðsfyririrsögn í Morgunblaðinu í dag að endurreisn bankanna kosti ríkið 406 milljarða. Þetta er víðs fjarri þeim tölum sem hingað til hefur verið haldið fram.

Fjármálaráðuneytið mótmælir þessu í fréttatilkynningu og segir að frétt Moggans sé vitleysa.

Nú er þetta ekki eitthvað sem maður fer að reikna heima hjá sér, svo – hverjum á maður að trúa? Er kannski vísvitandi verið að rugla í fólki? En hver þá?
Óleysanleg flækja?

Það má segja að tvíburar úr Samfylkingunni séu búnir að blása sjávarútvegsfrumvörpunum nýju út í hafsauga.

Kristján Möller og Sigmundur Ernir.

Þeir eru báðir að norðan, úr kjördæmi þar sem kvótaeigendur eru mjög öflugir.

Sigmundur hefur af mörgum vera býsna hallur undir stefnu Sjálfstæðisflokksins í mörgum málum.

En Kristján mun aldrei fyrirgefa að hafa verið settur út úr ríkisstjórn.

Með þessa afstöðu þeirra hefur málið ekki þingmeirihluta, nema einhverjir stjórnarandstæðingar leggi því lið. Það gætu náttúrlega verið Lilja, Ásmundur Daði og Atli Gíslason – eða einhverjir úr Framsóknarflokknum.

Hreyfingin er hins vegar með miklu róttækara frumvarp sem gengur út á innköllun alls kvótans.

Kvótamálin eru semsagt í mikilli flækju, og spurning hvort hún sé ekki einfaldlega óleysanleg.
Þjóðareign

Það er makalaust hvað menn reyna að þvæla með hugtakið þjóðareign.

Nú eru ýmsir hlutir í þjóðareign án þess að við drögum það með nokkrum hætti í efa.

Handritin, þjóðgarðar, Þingvellir, Þjóðminjasafnið.

Því er jafnvel haldið fram að það að hlutir séu í þjóðareign sé einhvers konar sovét-kommúnismi.

En í bók Guðna Th. Jóhannessonar er vitnað í þessi orð íhaldsmannsins Gunnars Thoroddsen sem lagði til að í stjórnarskrá stæði:

„Þá skuli bundið í stjórnarskrá að „náttúruauðlindir landsins“ séu „ævarandi eign Íslendinga“ og „auðlindir hafs og hafsbotns innan íslenskrar lögsögu“ að eilífu „þjóðareign“

Og í lögum um stjórn fiskveiða stendur í fyrstu grein:

„Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“

Þetta eru auðlindir sem enginn getur gert tilkall til að eiga. Einhver einstaklingur í landi getur ekki „átt“ fiskinn í sjónum. Það er þjóðin sem hefur yfirráð yfir landhelginni, það var þjóðin sem einhuga háði þorskastríð til að öðlast þessi réttindi.

Í Noregi hafa þeir það fyrirkomulag að arður af olíuauðlindinni miklu rennur í sérstakan sjóð sem ríkið sér um að ávaxta. Hann er þjóðareign – hann á að koma kynslóðum framtíðarinnar til góða.

Ef Íslendingar færu að dæla upp olíu úti á hafi myndi varla neinn fara að mótmæla því að hún væri þjóðareign þótt einkaaðilar kæmu sjálfsagt nálægt vinnslu hennar.
Lars í grænum sokkum

Lars Christiansen, danskur hagfræðingur, hefur þótt hafa mikla vigt í íslenskri umræðu síðan hann spáði fyrir um efnahagshrunið hér.

Lars birtist í viðtali í Frjálsri verslun í grænum sokkum, með grænt bindi og grænan klút í brjóstvasanum.

Hann segir að einkavæðing íslensku bankanna hafi ekki verið mistök.

Og jú, vissulega má færa rök fyrir því að bankar á Íslandi voru settir í einkahendur furðu seint – líka miðað við það sem gerðist í hinni sósíaldemókratísku Skandinavíu. Þar var reyndar nokkur hefð fyrir stórum einkabönkum, sem minna var af hér.

En þegar bankarnir voru loks einkavæddir á Íslandi var það gert með hefðbundnu klíkusniði þar sem þessum gæðum var útdeilt til manna sem voru handvaldir af valdamönnum þess tíma. Í siðuðu samfélagi myndi slíkt teljast glæpsamlegt.

Og fimm árum síðar voru þessir bankar komnir rækilega á hausinn – og drógu þjóðarbúið með ofan í djúpið.
Óánægjan minnkar ekkert

Skoðanakannanir hafa um langt skeið sýnt að andstaða við kvótakerfið er nokkuð stöðug. Í dag kom enn ein skoðanakönnunin sem sýnir að hún er í kringum 70 prósent.

Harðvítugur áróður hefur ekki hreyft þessa tölu.

Í þeirri margumtöluðu lýðræðisvæðingu sem er á Íslandi – með tveimur nýafstöðnum þjóðaratkvæðgreiðslum – hlýtur sú krafa að vera uppi að fundin sé lausn á þessu máli sem meirihluti þjóðarinnar getur sætt sig við.

Annars má segja að mörg ummæli og heitstrengingar í þingræðum og á opinberum vettvangi undanfarið hafi heldur litla innistæðu.