Gengisfallið fer verst með okkur

Morgunblaðið birtir í dag merkilegt viðtal við Baldur Pétursson, aðstoðarframkvæmdastjóra Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu.

Í viðtalinu ræðir Baldur um það tjón sem hlýst af falli krónunnar og lágu krónugengi. Hann telur nauðsynlegt að koma á skiptiskyldu í krónur til að styrkja gengið – og segir að það sé um hærri fjárhæðir að tefla en Icesave ef tækist að styrkja krónuna.

Baldur segir:

„Af þessum ástæðum eru erlendar skuldir 30% of háar sem nemur um þúsund milljörðum íslenskra króna, eða um 14 milljónum á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Sá vandi sem við er að glíma myndi minnka verulega ef gengi krónunnar væri leiðrétt og styrktist um 30%, þar sem erlend lán og afborganir þeirra myndu lækka um þúsund milljarða (frá 3.400 milljörðum í um 2.400 milljarða króna), og vísitölubundin lán myndu einnig lækka vegna lækkandi verðlags. Skammtímavanda lántakenda mætti minnka með því að miða afborganir við gengi og vísitölu vorið 2008 (teygjulán), til að kaupa meiri tíma þar til gengið hækkar og eðlilegu jafnvægisgengi er náð.

Jafnframt er mikilvægt að huga að virkari gjaldeyrishömlum, m.a. með skiptiskyldu á erlendum gjaldeyri vegna útflutnings yfir í íslenskar krónur á innlendum gjaldeyrismarkaði, til að styrkja krónuna sem allra fyrst, lækka verðbólgu og erlendar skuldir og gera mögulegt að lækka vexti mun fyrr en ella.

Eini möguleikinn við lausn þessa risavaxna gjaldmiðilsvanda er að auka trúverðugleika krónunnar og styrkja hana að jafnvægisgengi með samstarfi og samningum við Seðlabanka Evrópu og ESB um fjármála- og gjaldmiðilsstöðugleika, sem fyrst, á grunni EES-samningsins og umsóknar um aðild að ESB, eins og stefnt er að, vegna þeirra neyðarstöðu sem hér er. Eftir það mætti minnka eða afnema gjaldeyrishöftin. Í þessu sambandi skiptir afar miklu að Ísland hefur þegar sótt um aðild að ESB. Takist að styrkja krónuna í jafnvægisgengi og koma á gengisstöðugleika, sem er forsenda allra annarra aðgerða, myndu erlendar skuldir einnig lækka um 1.000 milljarða. Í þessari erfiðu stöðu eru því einnig hugsanlega mikil tækifæri til lausnar vandanum – sem mikilvægt er að athuga afar vel. Takist þetta er bjart framundan á Íslandi.“

Ennfremur telur Baldur að gengisfallið valdi mun meira tjóni en hrun bankanna:

„Gengisfallið ógnar hratt stórframkvæmdum og undirstöðufyrirtækjum þar sem þau eru sum hver ekki lengur bankahæf hjá erlendum bönkum þar sem eigið fé hrundi niður fyrir viðmiðunarmörk – vegna hruns krónunnar þar sem erlendar skuldir hækkuðu mikið. Gengisfallið veldur einnig mun meiri samdrætti og minni tekjum og því að skera þarf meira niður í útgjöldum ríkis og sveitarfélaga en ella sem um leið magnar niðursveifluna og gerir hana enn erfiðari. Þrátt fyrir að einstaka útflutningsgreinar njóti ávinnings lágs gengis í meiri tekjum hækka erlendar skuldir þeirra meira og heildartjón þjóðarinnnar verður mun meira af gengisfallinu en ávinningurinn, eins og blasir við, vegna þess hversu miklu meira þjóðin er skuldsett í erlendum gjaldmiðlum en áður var. Þetta er kjarni vandans, og því er lausn gjaldmiðlavandans og styrking krónunnar svo aðkallandi.

Hefði verið evra hér á landi á umliðnum árum, hefði þetta gengis- og verðbólgutjón ekki átt sér stað, enda ekkert slíkt gengistjón gerst almennt hjá fyrirtækjum og einstaklingum í þeim löndum sem búa við stóra og trausta gjaldmiðla eins og evruna svo sem í Finnlandi, Lúxemborg eða Írlandi.“ Þetta á einnig við Danmörku, Færeyjar og Grænland sem eru einnig með evru í raun þar sem danska krónan er tengd evru innan ERM, sem Ísland ætti að athuga sem allra fyrst í komandi samningum við ESB, þar til evra verður tekin upp.“

Og ennfremur:

„„Tjón Íslands í þessari kreppu er margfalt meira en í verst settu löndum innan ESB sökum þess mikla gengisskaða sem varð á Íslandi vegna um 50-60% gengisfalls. Í mörgum löndum Austur-Evrópu, sem einnig eru mikið skuldsett í erlendum gjaldeyri, telja margar bankastofnanir að allar gengisbreytingar umfram 15-20% stefni viðkomandi fjármálakerfi í voða. Því þarf engum að koma á óvart að 50-60% gengisfall á Íslandi hafi verið helsti orsakavaldur að mesta gjaldmiðla- og fjármálaáfalli sem nokkurt land hefur orðið fyrir.“