Viðskiptasvik í bananalýðveldi

Þetta er merkileg hugvekja eftir Gauta B. Eggertsson, hagfræðing í New York.

- - -

Hér er lítil saga sem lýsir spilltu viðskiptalífi í bananalýðveldi.

Setjum sem svo að ég taki lán til að stofna fyrirtæki sem er bananatré sem skili af sér einni uppskeru og drepst svo. Köllum fyrirtækið Banani. Ég tek lánið frá A og B uppá fjórar krónur, tvær krónur frá A og tvær frá B til að kaupa bananatréið. Fyrirtækið á að skila banönum uppá fimm krónur.

Setjum svo að allt í einu komi í ljós að tréð sé hrein ekkert sérstaklega gott þannig að það eigi bara eftir að skila banöum uppá 3 krónur (við getum líka ímyndað okkur að skuldirnar hækki af einhverjum óvæntum ástæðum).

Hvað á að gera? Í vestrænum lýðræðisríkjum sem búa við lagaumgjörð frjáls markaðs og við vestrænan eignarétt þurrkast hlutafé lántakans út og kröfuhafar eignast fyrirtækið. Skuldirnar breytast því í nýtt hlutafé. Nú líður að uppskeru. Þá fær A og B bananana í sína vörslu og fá eina og hálfa krónu hver. Það eru því 25 prósent afföll af kröfum þeirra.

En nú skulum við ímynda okkur að við búum ekki í lýðræðisríki. Við búum í bananalýðveldi.

Sá sem tók lánið og stofnaði fyrirtækið Banani gerir lántaka A tilboð. Ef þú lánar mér 2 krónur þá kaupi ég banantréð frá Banana inní nýtt fyriræki sem heitir Epli á tvær krónur. Þetta get ég gert því ég stjórna ennþá fyrirtækinu. Það fyrsta sem ég geri eftir að ég er búinn að selja banantréð úr fyrirtækinu Banani, er að nota söluandvirðið til að borga upp lánið til þín. Þá færð þú 2 krónur greiddar til baka af fyrsta láninu og átt nú nýtt lán uppá tvær krónur með fullu veði í Epli. Epli á eftir að fá uppskeru uppá 3 krónur, og þess vegna færð þú tvær krónur greiddar til baka þegar þa gerist. Nú græðir þú, kröfuhafi A , 50 aurum meira en áður, því nú eru engin afföll af lánasafni þínu. Og ég græði líka, því nú fæ ég að halda fyrirtækinu mínu þótt það hafi farið á hausinn. Og gott betur. Ég á eftir að borga sjálfum mér 1 krónu í arð.

Hver tapar? Kröfuhafi B. Hann fær ekkert uppí sínar kröfur, því það eina sem er eftir af fyrirtækinu Banani, eru skuldir. Það eru 100 afföll af lánum kröfuhafa B en engin afföll af lánum kröfuhafa A.

Er þetta nú ekki skrítin saga, þessi litla saga úr bananlýðveldi, þar sem lög og reglur gjalþrotaskipta eru ekki virt?

Jú, þessi saga er mjög skrítin, hún lýsir ráni um hábjartan dag. En prufiði nú að kalla kröfuhafa A Kaupþing, og kröfuhafa B, íslenska lífeyrisjóði og aðra smærri kröfuhaga. Og ímyndið ykkur að ég sé Jón Ásgeir. Ég sé ekki betur en að þetta dæmi lýsi því þegar Jóns Ásgeirs seldi sjálfum sér Bónus og Hagkaup. Ef það er rétt, þá reyndu Jón Ásgeir og Kaupþing bókstaflega að stela fyrirtækinu frá öðrum kröfuhöfum. Nú hefur skiptastjóri reynt að ógilda þennan gerning. En eftir því sem ég sé best, gildir ógildingin eingöngu um að Banani borgi kröfuhafa A fyrir söluna til Eplis. Að því að ég best get séð hefur hann ekki ógilt söluna sjálfa, og því á Jón Ásgeir ennþá þessar eignir, þótt Baugur sé kominn í þrot.

Mér sýnist líka að salan á 354 hafa verið með svipuðum hætti. Svínuðu Jón Ásgeir og Landsbankinn á öðrum kröfuhöfum með svipaðri leikfimi? Þeirri spurningu verður að svara.

Margt bendir til að svipaða sögu sé að segja úr mörgum öðrum fyrirtækjum á Íslandi.

Vel kann að vera að ég sé að misskilja eitthvað. Ekki er ég sérfræðingur í gjalþrotarétti eða íslenskum lögum. En eftir stendur þá þessi spurning: Baugur fór í gjaldþrot uppá 300 milljarða eða svo. Fjölmiðlabatterí Jóns Ásgeirs fór svipaða leið. Mér sýnist Bakkavör vera annað dæmi. Hvernig í ósköpunum stendur á því – eftir tröllaukin gjaldþrot – að fyrirtækin eru nú ekki í eigu kröfuhafa? Af hverju eru þau ennþá í eigu sömu manna?

Lögfræðigengi íslenskra viðskiptamógúla verða að skýra það út á skiljanlegri íslensku án útúrsnúninga og þvælu.