arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Miklar breytingar í náttúrunni

Maður hefur skynjað síðustu ár hversu miklar breytingar eru að verða á náttúru landsins – hvað gróður eykst mikið og hratt. Og það eru að verða breytingar í lífi dýra og fiska. Lundi er að mestu horfinn sunnanlands, bleikja er á hröðu undanhaldi í ám og vötnum – en makríll gengur í stórum torfum upp að landinu.

Nýjar skordýrategundir gera vart við sig og fuglategundir sem hér voru tæplega áður – svartþrestir og uglur.

Þóra Ellen Þórhallsdóttir, prófessor í grasafræði, var innt eftir þessu í viðtali í Ríkisútvarpinu fyrir skemmstu. Hún sagði að þetta væru miklu hraðari breytingar en kynslóðir Íslendinga sem komu á undan okkur hefðu upplifað – kannski að undanskildum þeim sem voru mikilvirkastar við að eyða skóginum í landinu.

Gott eða slæmt?

Við sjáum auðvitað ekki fyrir hvað þessar breytingar þýða. Nú hafa menn til dæmis áhyggjur af því að lax skili sér ekki í ár – getur það verið vegna breytinga í hafinu?

Sandar sem voru auðn hafa verið græddir upp. Sandarnir höfðu sína fegurð – en gróðurinn bætir lífsgæðin og sandrok minnkar. Skógar veita skjól og í þeim er fólgin fegurð – náttúrlega öðruvísi fegurð en í eyðimörkinni sem er hálendi Íslands. En það er deilt um jurtir eins og lúpínu og kerfil – og ekki er heldur sátt um grenitré eða aspir.

Líkast til tengjast þessar breytingar í náttúrunni hnattrænni hlýnun – með stórauknum gróðri og bráðnun jökla – og þá er þetta skeið væntanlega rétt að hefjast.
„Múlattinn“ Obama

Morgunblaðið heldur áfram að toppa sig.

Í Reykjavíkurbréfi dagsins í dag er talað um „Barack Hussein Obama II“. (Hljómar svolítið eins og Jón Gunnar Kristinsson.)

Bandaríkjaforseti er sagður vera „múlatti“.

Um orðið múlatti segir á Wikipedia.

Múlatti er aflagt og niðurlægjandi hugtak yfir afkvæmi hvíts karlmanns og svartrar konu eða öfugt.

Svipað má lesa á mörgum erlendum vefsíðum.

Orðið er ekki notað lengur. En getur hugsast að ristjórinn sé ennþá með gömlu orðabókina sína.
Forstjóralaunin og lífeyrissjóðirnir

Forstjórar eru ákveðin stétt og hafa ákveðna stéttarhagsmuni. Í stórum fyrirtækjum sitja yfirleitt stjórnir – eitt þeirra aðalhluverk á undanförnum áratugum hefur verið að hækka laun forstjóra langt umfram það sem tíðkast með almenna launþega.

Stjórnarmenn í fyrirtækum hafa einatt sömu stéttarhagsmuni og forstjórarnir. Þeir geta jafnvel sjálfir verið forstjórar í öðrum fyrirtækjum – og haft beinan hag af því að forstjóraveldið lyftist í tekjum.

Sjaldgæfara hefur virst að stjórnarmenn hafi hag hluthafa í hávegum. Það er yfirleitt heldur rýr rök fyrir því að forstjórar hafi margföld laun á við almenna starfsmenn. Til dæmis sér maður ekki að lífeyrirssjóðir – sem eiga stóra hluti fyrirtækjum á Íslandi – græði eitthvað á því að forstjórar séu á ofurlaunum.

Nema þá kannski fulltrúar lífeyrissjóðanna í fyrirtækjunum – kann að vera að þeir séu á sama báti og forstjórarnir?

En ef marka má forstjóralaunin hlýtur stórkostlegt launaskrið að vera í vændum hjá almenningi á Íslandi. Þar munu verkalýðsfélögin varla liggja á liði sínu – ekki fremur en í lífeyrissjóðunum.
Nimby-ismi af mikilli stærðargráðu

Ekki get ég ímyndað mér að verði ónæði í götu í Breiðholti vegna þess að Barnahús flytur þangað.

Fram kemur í fréttum að Barnahús geti ekki flutt vegna andstöðu íbúa.

Þetta er dæmi um það sem heitir Nimby-ismi. Þarna er starfsemi sem allir eru sammála um að sé nauðsynleg – en sumir vilja samt ekki hafa í nágrenni við sig. Nimby útleggst – not in my backyard.

Ég bý efst í Kvosinni í Reykjavík. Í sömu götu er heimili þar sem unglingar sem hafa átt í erfðleikum fá aðstoð, rétt þar fyrir eru Teresusystur með sína starfsemi, þar fær fátækt fólk og útigangsfólk að borða og gott atlæti.

Á horni skammt þar frá er svo Farsótt – það er gistiskýli fyrir útigangsmenn.

Þetta er allt hér í grendinni, ég hef búið í tólf ár í þessu hverfi, og man ekki eftir því að ég hafi nokkurn tíma orðið fyrir ónæði vegna þessarar starfsemi.

Og ekki fæst ég til að trúa því að Barnahús muni valda truflun í Breiðholtinu.
Matvöruverslun – aftur í íbúðahverfin

Hilmar Þór Björnsson arkitekt heldur úti frábæru bloggi um skipulagsmál og arkitektúr hér á Eyjunni.

Hilmar fjallar um nýtt aðalskipulag Reykjavíkur í síðustu færslu sinni – það markmið að auka þjónustu í íbúðahverfum.

Í því samhengi rifjar Hilmar upp þegar matvöruverslun var enn í íbúðahverfunum. Hann tekur sem dæmi Hagana þar sem var fjöldi verslana.

En í tímans rás misstu menn einhvern vegin tök á skipulagi verslunar í hverfinu og dagvöruverslanirnar lokuðu hver af annarri eftir að verslunarstarfssemin var flutt að mestu út á hafnarsvæðin við Granda. En eins og allir vita er matvöruverslu ekki hafnsækin starfssemi.

Eins og Hilmar bendir á í greininni var það ekki endlilega viðskiptavinunum í hag að flytja verslunina úr hverfunum.

Með því að leyfa verslanir utan íbúðahverfa í skemmum á hafnar- og iðnaðrvæðum misstu menn tök á skipulaginu. Sáu sennilega afleiðngarnar ekki fyrir . Upphaflegt þaulhugsað skipulag t.a.m. á Melum og Högum brast. Það virtist sem forkólfar skipulagsmála hafi farið að skipuleggja fyrir og með hagsmuni stórmarkaðanna í stað þess að skipuleggja fyrir fólkið og neytandann og bæta hverfið sem var fyrir. Þetta gerðist þrátt fyrir að samkvæmt tölfræðinni var umframframboð á verslunarhúsnæði í borginni.

Í aðalskipulaginu nýja er gert ráð fyrir að tekin verði skref til að snúa við þessari þróun.

Nú er í aðalskipulagi Reykjavíkur AR2010-2030 gerð tilraun til þess að snúa þessu við. Góðu heilli. Styrkja hverfisheildir og færa þjónustuna nær neytandanum og auka þar með gæði og mannlíf hverfanna. Hverfaskipulag sem unnið var að í vetur er stór liður í þessu ferli.

Þótt ótrúlegt kunni að virðast heyri ég á kollegum mínum að þeir trúi ekki á þessa þróun. Þeir trúa ekki á meginmarkmið aðalskipulagsins.

Þeir halda að ekki sé hægt að snúa þessu óheillaferli við. Hafa gefist upp eða skilja þetta ekki. Þarna er jafnvel um að ræða arkitekta sem eru stórtækir í ráðgjöf í skipulagsmálum borgarinnar.

Auðvitað kanna að vera að menn vilji ekki snúa þessu við og vilja halda áfram að aka 2-6 km til þess að sækja sér mjólk út í kaffið. Vera lausir við að mæta nágrönnum sínum á gangstéttinni o.s.frv.

En vilji maður snúa þessu við þá er það kannski ekki auðvelt en vel hægt.

Ég nefni eitt atriði sem tengist umræðunni um að leyfa sölu léttvíns í matvörubúðum. Ef krafan yrði að léttvín yrði ekki selt í verslunum yfir einhverri lágmarksstærð, segjum 200-300 m2, og alls ekki í stórmörkuðum utan íbúðahverfa mun hagur kaupmannsins á horninu vænkast. Hann mun fá nýtt tækifæri.

En það mikilvægasta er að átta sig á að skipulag hefur áhrif og afleiðingar og það þarf að, stjórna skipulaginu með almannahagsmuni í huga. Sennilega sáu þeir sem um þetta verslunarskipulag véluðu á sínum tíma ekki fyrir afleiðingarnar af því að flytja matvöruverslun út úr íbúðahverfunum og þess vegna má segja að þeir misstu tökin á matvöruverlunarskipulaginu í borginni.

Hilmar Þór Björnsson birtir þessa mynd með grein sinni. Þarna sést verslunarkjarni vestur á Högum. Þarna keypti fólkið í hverfinu í matinn. Nú er þarna lítil sem engin starfsemi.
Fyrirgefið okkur, Holland

Novaya Gazeta er gagnrýnasti fjölmiðill í Rússlandi. Blaðið hefur fengið að gjalda þess, því blaðamenn þess hafa týnt lífinu vegna starfs síns. Fjórir hafa verið myrtir á síðustu tíu árum, þeirra frægust er Anna Politkovskaja.

Ég hef orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að kynnast blaðamönnum af Novaya Gazeta, þar á meðal ritstjóranum, Dmitry Muratov. Maður hneigir sig fyrir blaðamönnum sem starfa við slík skilyrði – og tekst að halda reisn sinni.

Forsíða blaðsins í dag, 25. júní, er mögnuð. Hún lítur svona út – þarna er vísað í flug MH17. Textinn útleggst: Fyrirgefið okkur, Holland.
Efasemdir um höfn við Finnafjörð

Haukur R. Hauksson, kennari við Tækniskólann, skrifar athyglisverða hugvekju um risahöfn við Finnafjörð á Norð-Austurlandi í Fréttablaðið. Margt er á huldu um þessar framkvæmdir, nema hvað stjórnmálamen nefna þær í hátíðarræðum og erlent fyrirtæki virðist hafa áhuga. Samkvæmt heimildum er þetta ekkert smáræði, heldur viðlegukantur sem gæti orðið allt að 5 kílómetrar.

Sagt er að þarna verði gámahöfn, olíuhöfn, umskipunarhöfn og efnisgeymsluhöfn vegna námavinnslu á Grænlandi.

Haukur R. Hauksson skrifar:

Gríðarleg tækifæri fyrir Íslendinga er upphrópunin. Í hverju felst þetta tækifæri? Ef hið erlenda fyrirtæki á landsvæðið sem um ræðir er ekki um nein hafnargjöld að ræða og engin fasteignagjöld því gámar eru ekki geymdir inni í húsi. Menn verða ráðnir á verkamannalaunum á lyftara, taka rusl frá skipunum o.s.frv. Höfnin hlýtur að vera á frítollasvæði. Ekki opna tollarar og tolla hvern gám sem settur er á land, eða hvað? Varla byggja menn sér hús á lúsarlaunum á Bakkafirði eða Þórshöfn? Er þá ekki nærtækast að starfsmenn búi inni á frísvæðinu í gámum? Skipafélögin og eigendur hafnarinnar greiða skatta og skyldur í heimalandi sínu, svo allt nema verkamannalaunin situr eftir hér, ef um innlendan starfskraft er að ræða. En aðalgulrótin er sú, að hinir erlendu sérfræðingar gera ráð fyrir að verðlag lækki hér á landi við umskipunina. Hvernig það má vera er mér hulin ráðgáta.

Stóru álitamálin tengjast ekki síst mengun sem af þessu getur stafað, eins og Haukur bendir á:

Að hleypa hundruðum skipa frá Asíu upp að landi gæti fært okkur ógrynni af hér áður óþekktum land- og sjávardýrum, s.s. kröbbum, rottum, skordýrum o.fl. Einnig gæti landbúnaðinum stafað hætta af smitsjúkdómum í skepnur, myglusveppi og jarðvegspöddum. Hér er fólk tekið með pylsupakka í tollinum, en nú á að hleypa þúsundum óskoðaðra gáma á land sem enginn veit hvað innihalda eða geta borið með sér við uppskipun á land. Og hvað með slys, olíumengun, árekstra, eld og allt það er getur komið upp á? Hvar verður allt rusl er til fellur frá skipunum urðað? Er ekki einnig mál að halda einum gjöfulustu fiskimiðum heims hreinum? Hér um árið tók fleiri mánuði að fá niðurstöður um áhrif byggingu brúar yfir Gilsfjörð, þar sem brúarstólparnir gætu raskað ró nokkurra varpfugla við brúarendana, en nú er í lagi að steypa heilan fjörð, sem er óafturkræf aðgerð og skaðar allt og alla nema erlenda hafnareigendur. Í þjóðarbúið myndi þetta engu skila, það eitt er alveg á hreinu. Engin Evrópuþjóð myndi í dag fórna slíkri náttúruperlu og þarna um ræðir undir svona framkvæmd og það fyrir enga arðsemi.
Hægri menn og hægri öfgar

Hvernig tekst Brynjari Níelssyni að komast að þeirri niðurstöðu að hægri menn séu almennt úthrópaðir sem öfgamenn í umræðunni – hvað er það sem hann er að taka til sín?

Ekki veit ég til þess að Angela Merkel sé kölluð öfgamaður eða David Cameron. Ekki Fredrik Reinfeld í Svíþjóð, Erna Solberg í Noregi eða Alexander Stubb í Finnlandi. Ekki Jean Claude-Juncker, formaður framkvæmdastjórnar ESB, eða Stephen Harper, forsætisráðherra Kanada, Mariano Rajoy á Spáni, Antonis Samaras í Grikklandi, Mark Rutte í Hollandi eða Christine Lagarde, forstjóri AGS.

Ekki heldur Bjarni Benediktsson, Illugi Gunnarsson eða Hanna Birna Kristjánsdóttir. Nú eða Sjálfstæðisflokkurinn.

Þarna er hægra fólk og hægri flokkar sem enginn kennir við öfga.

En það eru hins vegar stjórnmálamenn eins og Geert Wilders, Marine Le Pen, Pia Kjærsgaard, Nick Griffith, Umberto Bossi, meðlimir Gylltrar dögunar í Grikklandi og Jobbik í Ungverjalandi sem kallast öfgahægri. Brynjar á varla neina samleið með þessu liði – eða hvað?

Eins og staðan er stafar lýðræðinu meiri ógn af þessum stjórnmálaöflum en ysta vinstrinu sem víðast hvar er mjög veiklað. Að sumu leyti er það vegna þess að vinstrið gleymdi sér í félagsmálapólitík, en athyglisvert er líka að talsverður straumur virðist hafa verið frá fylginu utarlega á vinstrivængnum til ysta hægrisins.

Ysta hægrið hefur fundið sér nýtt átrúnaðargoð í Vladímir Pútín. Það er mikill misskilningur hjá Styrmi Gunnarssyni að vinstrið eigi í sérstökum vandræðum með Pútín, heldur er staðreyndin sú að ákveðinn hluti ysta vinstrisins hefur náð saman við ysta hægrið í aðdáuninni á Pútín.
Samningaleið – eða hvað?

Næsti vetur gæti orðið forvitnilegur í pólitíkinni, samkvæmt frétt í Morgunblaðinu mun hann skipta sköpum varðandi uppgjör þrotabúa gömlu bankanna og gjaldeyrishöftin.

Það hefur ekki mátt nota orðið „samningar“ við kröfuhafa, en þetta er samt grunsamlega líkt samningum. Erlendir lögfræðingar eru komnir í málið fyrir Íslendinga. Það segir í fréttinni að kynna eigi fyrir kröfuhöfunum „þjóðhagsleg skilyrði“. Síðan eigi þeir að koma með tillögur að lausn vandans.

Í bakhöndinni hefur íslenska ríkisstjórnin svo hótunina um að taka búin til gjaldþrotaskipta – ef ekki semst. Gjaldþrotaleiðin svonefnd er semsagt ekki úr sögunni, en henni fylgir áhætta. AGS hefur til dæmis varað við henni.

Þeir mega eiga að nafn þessarar áætlunar er sniðugt, Project Irminger – eftir hafstraumnum sem vermir Íslandsstrendur. Maður þarf eiginlega að vita hverjum datt þetta í hug.

Þarna er kominn tímarammi í málið, virðist vera, eftir býsna langt hik ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið ósamlyndi um hvernig eigi að taka á höftunum, en nú virðist Bjarni Benediktsson hafa náð forræði yfir málinu, að minnsta kosti í bili – meðan verður reynt að semja.
Norskur þingmaður: Ólafur helgi var sadisti og fjöldamorðingi

Norski þingmaðurinn Torgeir Fylkesnes er mjög harðorður í garð Ólafs konungs Haraldssonar, Ólafs helga, verndardýrlings Noregs. Í ár eru 1000 ár síðan Ólafur tók kristni hann féll síðar í orrustu á Stiklastöðum, ekki löngu seinna gerði kirkjan hann að dýrlingi.

Fylkesnes, sem er í Sosialistisk venstreparti, segir að kirkjan hafi spunnið lygavef um Ólaf konung, hann hafi í raun verið, fjöldamorðingi, sadisti og harðstjóri. En kirkjan hafi tekið ímynd hans og unnið úr henni með hætti sem bestu auglýsingastofur gætu verið stoltar af.

Fylkesnes vitnar í Snorra Sturluson máli sínu til stuðnings, en svo er náttúrlega annar íslenskur höfundur sem hefur skrifað um Ólafi helga sem algjört fól – það er Halldór Laxness í Gerplu, þeirri bráðskemmtilegu bók og mögnuðustu stríðsádeilu sem til er á íslensku.
Hvar er hættan?

Ísraelar segja að engin hætta fylgi því að fljúga til landsins.

En á sama tíma eru þeir að sprengja Gaza aftur á steinöld – með tilheyrandi mannfalli – vegna flugskeyta Hamas.

Hræsni?
Pútín þarf að fá að bjarga andlitinu

Angus Roxburgh skrifar í Guardian um vandann sem Pútín Rússlandsforseti er kominn í. Hann telur að Pútín hjóti að leita leiða til að bjarga andlitinu gagnvart alþjóðasamfélaginu.

Roxburgh segist hafa horft á síðasta sjónvarpsávarp Pútíns, hann hafi virkað þreyttur, sveittur, pirraður og með bauga undir augum. Reiðin telur Roxburgh að beinist ekki gegn Úkraínumönnum heldur fremur gegn aðskilnaðarsinnunum í Austur-Úkraínu.

Hann segir líka að Pútín sitji í skítahaug sem hann hefur sjálfur skapað. Með framferði Rússa á Krímskaga hafi uppreisnarmennirnir í Úkraínu fengið grænt ljós – og þeir hafi notið velþóknunar Pútíns. Þeir hafi fengið ýmis konar aðstoð – þar á meðal eldflaugarnar sem grönduðu MH17.

Kreml afhenti semsagt drukknum og hálfærðum lýð vopn sem þeir kunna lítið sem ekkert á – en geta verið stórhættuleg.

Þarna fer ástandið úr böndunum. Þetta er orðið verulega pínlegt fyrir Pútín – og hann þarf að sitja undir stanslausum skömmum frá öðrum þjóðarleiðtogum. Nú stendur til að herða viðskiptaþvinganirnar gegn Rússlandi – og sérstaklega klíkunni í kringum Pútín – það er óhugsandi að ríki á Vesturlöndum geti haft eðlileg samskipti við Rússland á þessum tíma.

Roxburgh segir að nú verði Vesturlönd að nota tækifærið og fá Pútin til að ganga til samninga um Úkraínudeiluna – bjóða honum leið til að bjarga andlitinu og tryggja þannig frið. Lausnin gæti verið falin í einhvers konar sambandsríki. Á móti verði Pútín að hverfa frá öllum stuðningi við uppreisnarmennina – sem eru orðnir að vandræðamáli fyrir hann.
Merkisstaðurinn Hornið – 35 ára

Þegar veitingastaðurinn Hornið var stofnaður 1979 var dálítið öðruvísi um að litast í Reykjavík. Hornið hefur alla tíð verið í húsnæði þar sem áður var verslun Ellingsen, á horni Hafnarstrætis og Pósthússtrætis.

Á þeim tíma var nánast óþekkt að fólk færi út að borða nema þá annað hvort á matsölur eins og Múlakaffi eða á restauranta eins og Hótel Holt eða Grillið.

Það var sagt að Íslendingar drykkju helst ekki léttvín nema í húsum þar sem væri hægt að gista yfir nótt.

Hornið kom með nýja strauma inn í veitingahúsaflóruna. Þarna var framreiddur ítalskur matur eins og fólk sem fór til erlendra borga hafði kynnst, pitsur, pasta, lasagna. Og svo var drukkið með ítalskt chianti rauðvín, úr flöskum sem voru innan í þartilgerðum bastkörfum.

Ég les að Hornið er 35 ára í dag, veitingastaðir á Íslandi ná yfirleitt ekki svo háum aldri. Fáir gera sér núorðið grein fyrir því hvílíkir frumkvöðlar þau Jakob H. Magnússon og Valgerður Jóhannsdóttir voru þegar þau opnuðu staðinn. Hornið varð strax ótrúlega vinsælt og það breytti viðhorfunum í veitingahúsarekstri.

Það er líka sérstakt fagnaðarefni að Hornið starfar enn þá í sinni upprunalegu mynd, á sömu kennitölu – og maturinn er ennþá jafn ágætur þar og verðlagningin hófleg.
Ísland sem 20. fylki Noregs

Gunnar Smári Egilsson hefur stofnað Facebook síðu þar sem er fjallað um hvað myndi gerast ef Ísland gerðist 20. fylki Noregs – og hvort möguleiki sé á því. Þarna hefur meira að segja komið upp nafnið Fylkisflokkurinn og er þetta markmið hans, samkvæmt Gunnari Smára:

Fylkisflokkurinn vinnur að endursameiningu Íslands og Noregs með því að Ísland verði 20. fylki Noregs, íslenska verði eitt af ríkismálum Noregs, norska ríkinu beri samkvæmt stjórnarskrá að vernda og efla íslenska menningu og að Íslendingar njóti allra réttinda norskra borgara.

Á síðunni koma fram ýmsar vangaveltur um þetta, eins og til dæmis um það hvernig íslenska pólitíkin myndi samlagast hinni norsku.

Áhrifin á pólitíska landslagið yrði líklega sú að meginhluti Sjálfstæðisflokksins gengi inn í Høyre en kristilegasti hluti flokksins færi inn í Kristeleg Folkeparti. Samfylkingin félli inn í Arbeiderpartiet, nýja Framsókn ætti heima í Fremskrittspartiet en gamla Framsókn fyndi aftur hjarta sitt í Senterpartiet. Björt framtíð færi líklega inn í Venstre en VG mynda skiptist á milli Sosialistisk Venstreparti og Miljøpartiet de grønne (eða vinna að sameiningu þessara flokka).

Miðað við úrslit síðustu þingkosninga á Íslandi myndu 5 sjálfstæðismenn setjast á Stórþingið, fjórir Framsóknarmenn, tveir frá Samfylkingu og VG og einn frá Bjartri Framtíð og einn Pírati. Íslenska fylkið fengi 15 þingmenn til viðbótar við þá 169 sem sitja þar fyrir. Ísland yrði fjórða stærsta fylkið að þingmannatölu.

Meðal þeirra sem lýsa áhuga á málinu er Bragi Kristjónsson bóksali sem skrifar:

Ert þú með þetta Gunnar minn Smári? Þér líkt og hið bezta mál, vona að þetta fái stuðning, vonandi er líka, að við missum ekki hinn frábæra ráðherra Gunnar utanríkis – hann er alveg lífsnauðsyn.

En Jón Óskar myndlistarmaður veltir fyrir sér fánum þjóðanna sem hann er ekki ánægður með:

20. fylkið er óvitlaus hugmynd en fáninn er vandamál. Noregur og Ísland eru með ljótustu (skrautlegustu) fána Norðurlanda og ekki batna þeir við splæsinguna. Hvernig væri að hafa magenta kross á cyan grunni?

Gunnar Smári bendir svo á að samruninn við Noreg gæti haft áhrif til framþróunar:

Það er alls ekki fordæmalaust að ríki kjósi að ganga inn í annað ríki til að bæta hag borgaranna og rjúfa einangrun sem aftrar framþróun. Það gerðu Skotar til dæmis snemma á átjándu öld þegar þing þeirra samþykkti að ganga inn í United Kingdom. Í kjölfar þess kom langur góðæristími í láglöndum Skotlands og helstu borgum; og af honum spratt upp skoska upplýsingin sem gat af sér bæði öflug fræði og fagrar bókmenntir. Edinborg var á sínum tíma öflugri hugmyndapottur en Lundúnir. Skotar ætla sér síðan að kjósa um það í haust að ganga aftur úr United Kingdom eftir rúm 300 ár. Það er því hvorki fordæmalaust né óafturkræft fyrir Íslendinga að sækja um að verða fylki í öðru ríki.
Pólitík í Ísrael og innflytjendur frá Rússlandi

Þær eru margvíslegar flækjurnar í pólitík í Ísrael.

Við getum nefnt eina milljón innflytjenda sem hafa komið frá Rússlandi og fyrrum Sovétlýðveldum síðustu tuttugu árin.

Þessir innflytjendur eru stór og áhrifamikill partur af ísraelsku samfélagi – ólíkt til dæmis innflytjendum sem komu um svipað leyti frá Eþíópíu. Þeir eiga mjög undir högg að sækja.

Rússarnir – samkvæmt skilgreiningum Ísraelsríkis eru þeir ekki allir gyðingar – komu með sína menningu, sitt mataræði og sín pólitísku viðhorf. Þeir tala heldur ekki endilega hebresku – læra hana seint og illa. Þeir lenda reyndar í vissum vandræðum vegna þessa, því trúin eins og hún er túlkuð af rabbíum í Ísrael meinar sumum Rússunum að giftast. Borgaraleg hjónabönd eru ekki til í Ísrael.

Þeir hallast upp til hópa til hægri, kjósa þjóðernissinnaða hægri flokka sem starfa með Likudflokki Netanyahus. Vinsælasti flokkurinn hjá þeim er Yisrael Beiteinu, flokkur öfgamannsins Avigdor Lieberman, sem er utanríkisráðherra Ísraels, en fæddur í Sovétríkjunum. Það eru í raun rússnesku innflytjendurnir sem skipta sköpum um hverjir hafa völdin. Lieberman og Vladimír Pútín hafa margsinnis lýst yfir aðdáum hvor á öðrum, en hinn yfirlýsingaglaði Liberman hefur margoft hvatt til aðgerða sem geta ekki talist vera annað en stríðsglæpir.

Rússarnir vilja ekki heyra minnst á að landi sé skilað aftur til Palestínumanna. Þeir hafa breytt pólítísku landslagi í Ísrael í þá veru að lausn á Palestínumálinu verður enn torsóttari en áður.
Ótrúlegur Ómar

„Det er Omar Ragnarsson, hann er einn af mínum uppáhalds,“ segja Svíarnir sem stjórna sjónvarpsþættinum Natsudd. Þeir eru að grafa í gömlum myndasöfnum og finna frábæran myndbút með Ómari, þar sem hann er að flytja lagið Limbó Rokk Twist niðri við höfn í Reykjavík.

Atriðið er frá sjöunda áratugnum, líklega einhvern tíma um hann miðjan. Þarna sést hvílíkur skemmtikraftur Ómar var á þessum árum – krafturinn er svo mikill og tjáningin fölskvalaus.

1966 gaf SG út stóra hljómplötu með Ómari, gamanvísur og annað skemmtiefni hljóðritað að viðstöddum áhorfendum. Ég átti þessa plötu þegar ég var lítill og fannst hún rosa fyndin. En hún er týnd. Myndirnar á umslaginu gefa til kynna hvernig stuðið var á Ómari á þessum árum.
MH17 og samsærisruglið í rússneskum fjölmiðlum

Rússar fá allt aðra mynd af hrapi MH17 en fréttaneytendur annars staðar í heiminum. Fjölmiðlar í Rússlandi sæta grimmri ritskoðun – og fjölmiðlamenn þurfa ekki að kemba hærurnar ef þeir gagnrýna Pútín forseta og klíku hans.

Afleiðingin er meðal annars sú að fjölmiðlarnir ganga svo langt í að þóknast forsetanum að það verður nánast pínlegt. Þeir eru eiginlega stjórnlausir í hina áttina – þannig að áróðurinn er á köflum nánast súrrealískur.

Julia Ioffe er rússnesk-bandarískur blaðamaður sem skrifar um þetta í grein sem birtist í New Republic. Þar rekur hún samsæriskenningar sem birtast í rússneskum fjölmiðlum um MH17, eins og til dæmis að vélin hafi verið full af líkum þegar hún fór frá Amsterdam, að þarna hafi Úkraínumenn verið á ferðinni og þeir hafi haldið að þetta væri flugvél Pútíns, að flugvélin hafi verið nýlega tryggð og að dularfullar ástæður hafi ráðið því að flugleið hennar var breytt, að þetta sé plott Bandaríkjamanna til að koma af stað stórstyrjöld við Rússa.

Af rússneskum fjölmiðlum má ráða að aðskilnaðarsinnarnir í Austur-Úkraínu hafi alls ekki getað framið þennan verknað – sögurnar ganga svo langt að segja að MH17 hafi í raun verið MH370, flugvélin sem hvarf yfir Indlandshafi. Henni hafi verið flogið til herstöðvar í Diego Garcia og loks til Amsterdam þar sem hún var fyllt af líkum og sprengiefni.

Þessari samsæriskenningu fylgir að vegabréf farþeganna hafi öll verið glæný – að þeim hafi verið dreift yfir svæðið eftir hrapið og að Facebook síður farþeganna hafi verið búnar til einum degi fyrir slysið.

Í rússneskum fjölmiðlum er eiginlega ekkert talað um allt fólkið sem fórst með vélinni, segir Ioffe. Það er ekkert mótvægi að finna í fjölmiðlunum eystra gegn áróðrinum, almenningur fær engar áreiðanlegar upplýsingar hvað gerðist, þannig að það síast inn að Vesturlönd séu að níðast á Rússum. Og fjölmiðlarnir eru ekki komnir lengra frá Sovéttímanum en að enn eru notuð í fréttum orð eins og „svikarar“, „fasistar“ og „fimmta herdeildin“. Það er búið að taka alla vitsmunalega umræðu og pakka henni inn í þjóðernisáróður.

Í þessu stóra leikriti fer Pútín með hlutverk hetjunnar. Og ein hættan er fólgin í því að það er sífellt erfiðara fyrir hann að komast úr þeirri rullu.