Er hægt að nota eignir Björgólfa til að borga Icesave?

Eins og staðan er lítur út fyrir að íslenskir skattgreiðendur þurfi að borga skaðann sem hefur hlotist af Icesave reikningum Landsbankans í Bretlandi. Bresk stjórnvöld leggja mikla áherslu á að endurheimta þetta fé – skiljanlega.

Björgólfsfeðgar, eigendur Landsbankans, eiga enn miklar eignir í Bretlandi. Það er spurning hvort íslensk yfirvöld geti beint þeim tilmælum til bresku stjórnarinnar að þessar eignir verði frystar í því augnamiði að nota þær til að bæta skaða sparifjáreigenda sem lögðu fé inn á Icesave reikningana.

Einhverjum kynni að þykja þetta harðar aðgerðir – en þó er miklu harðara að íslenskur almenningur þurfi að borga þetta útrásarævintýri sem kemur honum ekkert við.

Það er alls ekki boðlegt.

Guðni Elísson bókmenntafræðingur kemur inn á þetta í grein sem hann skrifaði í Morgunblaðið í morgun.

„ Í FRÉTT sem birtist á vef Ríkisútvarpsins sunnudaginn 12. október kemur fram að 108 sveitarfélög í Bretlandi eigi „tæpan milljarð punda inni í íslenskum bönkum“, en samkvæmt fréttinni munu fulltrúar þessara sveitarfélaga „eiga viðræður við sendiherra Íslands í vikunni um endurheimt fjárins“. Samkvæmt BBC hafa sveitarstjórnir „krafist þess að skattfé almennings gangi fyrir þegar samið verði við stjórnvöld á Íslandi um endurgreiðslu fjár“, en fall „íslensku bankanna hefur sett þessi sveitarfélög í mikinn vanda“.

Gríðarlega mikilvægt er að íslenska ríkið beri ábyrgð á þeim hluta innlána sem lög mæla fyrir um og standi þannig við lagalegar skuldbindingar sínar. En að sama skapi hlýtur það að vera krafa íslenskra skattgreiðenda að ríkisstjórnin skuldbindi ekki þjóðina til þess að greiða skuldir sem hún stofnaði ekki til og ber hvorki lagalega né siðferðislega ábyrgð á. Þegar Landsbanki Íslands komst í greiðsluþrot var hann banki í einkaeigu og nægar byrðar hafa verið lagðar á þjóðina þótt hún gangist ekki í frekari skuldbindingar fyrir fyrrverandi bankaeigendur sem misnotuðu með svo hrapallegum hætti glufu sem aldrei hefði átt að vera í íslensku (og raunar einnig bresku) fjármálaeftirliti.

Bretar vilja firra sig allri ábyrgð í þessari deilu. Þeir telja sig geta neytt aflsmunar og kúgað þetta fé út úr íslenskum stjórnvöldum sem eiga í vök að verjast. Þeir færu öðruvísi að ef um stórþjóð væri að ræða. Það má heldur ekki firra breska ráðamenn allri ábyrgð á íslensku bönkunum í Bretlandi. Breska blaðið Telegraph sagði frá því laugardaginn 11. október að ríkisstjórn Bretlands hafi verið vöruð við að íslenskir bankar kynnu að hrynja í júlí, en hún hafi ákveðið „að hunsa viðvörunina“. Og á fréttastöðinni Sky News sama dag kemur fram að breskar sveitarstjórnir voru ítrekað varaðar við íslensku bönkunum en létu þau orð sem vind um eyrun þjóta. Í frétt á Eyjunni, sem tekur málið ágætlega saman, kemur fram að breska fyrirtækið Fitch, sem sér um lánshæfismat, „mun hafa varað við hættunni á fjárfestingum í íslensku bönkunum, ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur mörgum sinnum“.

Með þessum orðum vil ég ekki gera lítið úr nauð þeirra sveitarfélaga, spítala og góðgerðarstofnana sem lögðu fé sitt inn á reikning íslenskra banka. Staða þeirra er í sumum tilvikum átakanleg. En þessir innistæðueigendur hafa verið sviknir af þeim sem ábyrgð bera á rekstri Landsbankans, ekki af íslensku þjóðinni.

Íslensk og bresk stjórnvöld eiga að vísa þessum kröfuhöfum rétta leið og hugsanlega eiga þau að vera þeim innan handar þegar kemur að því að innheimta skuldirnar. Það vill svo til að stærstu fyrrverandi eigendur Landsbankans eiga umtalsverðar eignir á Bretlandseyjum og það hlýtur að vera siðferðileg skylda þessara manna að láta af hendi nokkra tugi milljarða og bæta Bretum þannig að einhverju leyti tjónið. Nóg munu þeir eiga samt.

Íslenska þjóðin á ekki að gangast í óþarfa ábyrgðir vegna fáránlegrar fjármálastefnu íslenskra athafnamanna í útlöndum. Þeir ráðamenn sem slíkt gera fyrir hönd þjóðarinnar eiga ekki erindi á Alþingi.“

Ég bæti líka við niðurlaginu úr grein Guðmundar Andra Thorssonar úr Fréttablaðinu í morgun:

„ Íslenska módelið var flutt út. Og landið orðið kennslugrein víða um heim. Grátlegast reyndist IceSave-innlánaverkefnið. Á heimasíðu Egils Helgasonar er að finna kostulega úrklippu úr viðtali Markaðarins við Sigurjón Árnason bankastjóra þegar IceSave-ævintýrið stóð sem hæst. Þar kallar hann reikningana „tæra snilld“, en eins og kunnugt er var þeim ýtt úr vör þegar alvöru bankar vildu ekki lengur lána íslenskum bönkum fé sem í greininni er að vísu orðað svo á tæpitungu viðskiptalífsins að „aðgengi að fjármálamörkuðum [væri] takmarkandi þáttur í vexti bankanna“. Sigurjón segir sigri hrósandi að lausnin hafi einfaldlega verið sú „að vera ekki svona háður þessum fjármálamörkuðum“ og afla heldur innlána. Þeir bjuggu til netreikning með himinháum innlánsvöxtum, reistu hurðarás í nafni þjóðarinnar. Blaðamaður skrifar:

„Ráðgjafar Landsbankans ráðlögðu honum að tengja verkefnið eins mikið og hægt væri við Ísland, enda eru Bretar almennt jákvæðir gagnvart Íslandi […] „Það eina sem ég þarf að gera er að kíkja í lok dags hvað er kominn mikill peningur inn,“ segir Sigurjón hlæjandi, tekur upp símann og segir skömmu síðar: „Það bættust við fimmtíu milljónir punda bara á föstudaginn!“

Segir hann hlæjandi. Og var á meðan að draga okkar góða nafn í svaðið með því að tengja ósköpin við Ísland.

Við erum ekki pakk. Og nú reynir á þessa stráka – þetta er enginn tölvuleikur lengur. Þeir geta valið um það hvort þeir haga sér eins og menn og skila þjóðinni verðmætunum eða hvort þeir ætla að liggja á peningunum og breytast í orma; og una því að heita þjóðníðingar meðan Ísland byggist.“