arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Erfiðir dagar ríkisstjórnar

Eitt af því sem fór með ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur voru sífelld upphlaup í flokki Vinstri grænna. Þau enduðu með því að fjórir þingmenn létu sig hverfa úr flokknum. Af þessu voru eilífar fréttir á síðasta kjörtímabili. Jóhanna talaði eitt sinn um að erfitt væri að smala köttum – þau orð urðu fleyg.

Einhvern veginn hélt maður að meiri friður myndi ríkja um ríkisstjórnina sem tók við í fyrra. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur eru vanir að vinna saman. Þetta hafa kannski ekki verið stórkostlegar ríkisstjórnir, en yfirleitt hefur verið frekar rólegt í ríkisstjórnum í tíð þessara flokka.

En svo er ekki nú. Ríkisstjórnarsamstarfið einkennist af stanslausum upphlaupum, stjórnin virkar ósamstæð og það er eins og hún láti bara reka. Í stað þess að skapa frið í samfélaginu er hvað eftir annað efnt til átaka – oft í algjöru tilgangsleysi. Maður hefði haldið að stjórnarliðar hefðu lært lexíu af því að fylgjast með Jóhönnustjórninni, en nei. Sumt af þessu hlýtur reyndar að skrifast á reynsluleysi.

SUS-arar álykta og vilja að ríkisstjórnarsamstarfinu sé slitið; framsóknarþingmenn eru í uppreisn gegn fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það eru stanslaus átök um heilbrigðiskerfið og Ríkisútvarpið – að maður tali ekki um flutning stofnana út á land sem virðist afar vanhugsaður bæði í tilviki Fiskistofu og Barnaverndarstofu. Stjórnin hefur fengið það orð á sig að hún sé höll undir sérhagsmuni. Einungis 39 prósent kjósenda styðja hana samkvæmt nýjustu Gallupkönnun.

Á sama tíma er ekki mikið um góðar eða uppbyggilegar fréttir frá stjórnarheimilinu. Fjárlögin snúast um aðhald, niðurskurður hjá sérstökum saksóknara vekur óánægju meðan ríkissaksóknari segist ekki geta sofið vegna ókláraðra mála. Það er ófriðlegt á vinnumarkaði og mikið talað um að Ísland sé láglaunaland. Og fylgi ríkisstjórnarinnar er komið á svipað ról og var í stjórnartíð Jóhönnu og Steingríms.

Þegar upphæð skuldaleiðréttingar kemur fram í byrjun vetrar gæti það vakið góðar kenndir í garð ríkisstjórnarinnar hjá sumum – en þetta er og heldur áfram að vera umdeild aðgerð.
Sjöundi þáttur Vesturfara – horfið hér

Hér er Vesturfaraþáttur númer sjö sem sýndur var á Rúv í gærkvöldi.

Þarna erum við í Winnipeg, aðallega í vesturbæ borgarinnar, við göturnar Sargent og Victor, en þar var blómleg byggð íslenskra innflytjenda.

Sjáið þáttinn með því að smella hér.

Aðalleiðsögumaður okkar í sjöunda þættinum er Janis Ólöf Magnusson sem ólst upp í vesturbænum í Winnipeg.
Sjálfstæðið, sérhæfingin og hinn flókni nútími

Samfélagið er mun flóknara en þegar lýðveldið var stofnað 1944. Þá voru tveir menntaskólar í landinu, lítill háskóli og afar fáar stofnanir á vegum ríkisins. Í raun ekki nema örfáir lögreglumenn en samgöngur við útlönd voru afar takmarkaðar.

Nú lifum við í samfélagi sem er miklu flóknara. Það þarf að halda uppi stjórnkerfinu sjálfu, stóru heilbrigðiskerfi, velferðarkerfi, öldrunarkerfi, menntakerfi, réttarkerfi, byggðakerfi og sveitarstjórnum, peninga- og fjármálakerfi, skattkerfi, vegakerfi, kerfi orkudreifingar, flóknum kerfum í atvinnuvegum eins og sjávarútvegi og landbúnaði; það þarf tölvukerfi til að halda utan um þetta allt – samfélagið útheimtir stöðugt meiri sérhæfingu.

Og með þessu öllu þarf eftirlit, hvað varðar öryggi, umhverfisáhrif og til að koma í veg fyrir svindl og mistök. Það er eiginlega af og frá að upplýsinga- og tölvubyltingin hafi einfaldað líf okkar, þvert á móti.

Það er helst á þessum punkti að maður fer að velta fyrir sér hvort Íslendingar geti staðið sem sjálfstæð þjóð í þessu stóra landi – því kerfin eru ekkert að fara að minnka nema síður sé. Allt sem er nefnt hér að ofan er órjúfandi þáttur af því að reka nútímasamfélag – eins og við gerum kröfu um að búa í.

En á æ fleiri sviðum virðumst við ekki hafa mannskap eða fjármagn til að viðhalda kerfunum. Hvað gæði og fagmennsku varðar getum við trauðla keppt við nágrannalöndin. Við erum einfaldlega og fá og smá, við njótum ekki hagkvæmninnar sem getur fylgt stærð.

Í þessu samhengi má nefna að tekjuskattsgreiðendur á Íslandi eru einungis um 164 þúsund.
Þórey fer í mál – brotið alvarlegt og refsivert

Það eru ýmsar vendingar í lekamálinu – sem um tíma í vikunni var lækmálið.

Nú stefnir Þórey Vilhjálmsdóttir, aðstoðarmaður Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, blaðamönnum DV fyrir að birta frétt – það var reyndar stór uppsláttur – um að hún væri „starfsmaður B“, semsagt að hún hafi verið hin grunaða í málinu. Það kom svo á daginn að þetta var Gísli Freyr Valdórsson, annar aðstoðarmaður.

Þessi frétt reyndist röng, birting hennar var alvarlegt glappaskot. Blaðið baðst afsökunar, en í raun er mjög skiljanlegt að Þórey skuli fara í mál. Reynir Traustason, þáverandi ritstjóri kemur með þá skýringu á Facebook, að þegar lesið var í dómsúrskurð hafi Þóreyju verið ruglað við hinn aðstoðarmanninn. En það verður samt að teljast fjarska léleg blaðamennska:

Reynir sendir Þóreyju tóninn og leggur sig ekki í líma um að vera kurteis:

Þessi kona er klækjakvendi. Enn einu sinnni gefur hún út að hún hyggist stefna verðlaunablaðamönnunum, Og enn einu sinni ropa allir fjölmiðlar þessu upp. Hún gerði betur í því að stefna og leyfa fólki síðan að leggja mat á málið. Það merkilega er að húnn stefnir fyrir að henni var ruglað saman við hinn aðstoðarmanninn þegar lesið var í dómsúrskurð. Í huga Þóreyjar skiptir engu þótt menn hafi leiðrétt og beðist afsökunar.

Það verður áhugavert að sjá hvernig dómurinn tekur á þessu – og hver verður málsvörn blaðamannanna. Það gæti varpað ljósi á allt málið.

Í fréttatilkynningunni sem Þórey sendi frá sér er athyglisverð klausa, þar segir:

Einnig er því ranglega haldið fram að ég hafi átt í samskiptum við ákveðna fjölmiðla og að ég hafi leitað að áðurnefndum trúnaðarupplýsingum í tölvu minni. Allt eru þetta grófar og tilhæfulausar aðdróttanir sem fela í sér að ég hafi gerst sek um refsivert athæfi og alvarlegt brot í starfi.

Það er semsagt skilningur aðstoðarmanns Hönnu Birnu að það sem gerðist í ráðuneytinu hafi verið alvarlegt og refsivert.
Vandi þjóðarbúsins

Ríkisstjórnin er ekki í þægilegri stöðu.

Bjarni Benediktsson lýsir því yfir að ef ríkiseignir verði seldar fari það í lækkun skulda en til dæmis ekki í byggingu nýs spítala.

En þá hljóta menn að spyrja á móti hvers vegna á að verja á stórum fjárhæðum í að lækka verðtryggð lán fremur en að nota þá peninga til að lækka skuldirnar?

Skuldirnar eru að sönnu óþægilegar – þær bera vexti upp á 90 milljarða á ári. Til að standa undir skuldunum þarf að afla mikils gjaldeyris. En nú er staðan sú að viðskiptajöfnuðurinn er ekki nægilega hagstæður til þess. Við erum einfaldlega að eyða of miklu – til dæmis í bíla. Einkaneyslan á Íslandi er of mikil. Gengi krónunnar má helst ekki hækka. Það er jafnvel spurning hvort ekki þurfi að herða gjaldeyrishöftin fremur en hitt?

Meðan staðan er svona erum við í raun með þjóðarbú sem er gírað inn á að borga skuldir. Það er eiginlega ekki hægt að bæta í með því að byggja spítala eða hækka laun – sem ekki er þó vanþörf á. Þegar horft er á þessa stöðu verður að segjast eins og er að skuldaleiðréttingin virkar sem stílbrot, þótt hún verði eflaust kærkomin mörgum.
Vesturfarar 7. þáttur

Sjöundi þáttur Vesturfara verður sýndur í sjónvarpinu á sunnudagskvöld.

Í þættinum höldum við áfram að skoða borgina Winnipeg þar sem var blómleg íslensk menning og mannlíf á tíma vesturferðanna – eins og við kynnumst í þættinum eru menningartengslin enn lifandi.

Við förum um götur í kringum Sargent & Victor í fylgd Janis Ólafar Magnusson, en hún er alin þar upp. Kvikmyndaleikstjórinn vestur-íslenski Guy Maddin kennir okkur að drekka molakaffi og segir frá lífinu á íslenskri hárgreiðslustofu í Winnipeg. Við fjöllum um Íslendinga í fyrri heimsstyrjöldinni, bindindi og drykkjuskap, og viðkvæmni Vestur-Íslendinga gagnvart því hvernig um þá var fjallað í gamla landinu.

Guy Maddin drekkur molakaffi. Hann vakti fyrst athygli fyrir kvikmyndina Tales from the Gimli Hospital, en þar leikur hann sér með íslenskan uppruna sinn og sögur sem hann heyrði í æsku.
Myndlíking

Vigdís Hauksdóttir segist vilja „tálga innan úr Rúv“.

Þetta er það sem heitir metafóra – eða myndlíking.

Við getum beitt henni á ýmislegt. Ég get til dæmis notað hana um sjálfan mig.

Ég er of feitur. Ef ég næ að tálga utan af mér, þá er það gott.

En ef ég tálga innan úr mér, þá er líklegt að ég deyi.
Árviss hráskinnaleikur um Ríkisútvarpið

Eitt vandamál Ríkisútvarpsins er að það er að sligast undan eftirlaunaskuldbindingum sem fylgdu með þegar því var breytt í ohf. – hlutafélag í eigu ríkisins.

Peningarnir sem koma inn með útvarpsgjaldinu fara semsagt í ýmsa aðra hluti en að búa til dagskrá og miðla henni.

Og útvarpsgjaldið skilar sér heldur ekki allt.

Fyrrverandi starfsmaður Ríkisútvarpsins, Þórhallur Birgir Jósefsson, orðar það svo á Facebook:

Alþingi svíkur mig um útvarpsgjaldið!

Leggur á mig (og alla fjölskylduna) heilt útvarpsgjald, með vísan í lög sem segja að þetta gjald eigi að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins.

Síðan tekur Alþingi sig til að tekur stærri og stærri hluta gjaldsins í eitthvað allt annað og svo koma formaður og varaformaður fjárlaganefndar og eru með derring yfir að RÚV þurfi að skera meira niður!

Þessi framkoma er akki sæmandi fólki sem hefur fengið umboð frá kjósendum til að annast ríkisreksturinn, ekki til að eyðileggja eina elstu og helstu menningarstofnun landsins!

Nú kemur fram sú hugmynd að selja Rás 2 til að afla fjár.

Maður spyr hvað eigi að selja? Óla Palla? Geisladiska? Nokkrar tölvur sem innihalda tónlist? Einhvern tækjabúnað? Svosem eitt stúdíó? Nafnið? Það er satt að segja ekki eftir miklu að slægjast og arðurinn af útvarpsrekstri er ekki mikill. En Rás 2 hefur haft það menningarhlutverk að sinna nýrri tónlist, ekki síst þeirri íslensku – ég held varla að einkaaðilar séu að keppast um að komast í það.

En er ekki tími til að hinum árvissa hráskinnaleik um Ríkisútvarpið linni?
Grænland: Stjórnmálaspilling og brostnir draumar um skjótt ríkidæmi

Fyrir nokkrum árum var Grænland mjög í tísku. Menn féllu unnvörpum fyrir hástemmdu tali um að mikið ríkidæmi væri framundan á Grænlandi vegna olíu og málma. Stórþjóðir og stórfyrirtæki voru í startholunum að taka upp náið samband við Grænland.

Þetta virðist að miklu leyti hafa verið tálsýn. Olíuborun hefur verið hætt og námavinnsla hefur ekki farið í gang – sumpart vegna umhverfissjónarmiða en líka vegna þess að áhugi reyndist minni en ætlað var. Meðal þess sem stendur til að vinna úr jörð á Grænlandi er úran.

Umræðan smitaðist yfir til Íslands og var rætt um að Ísland væri á mjög góðum stað til að þjónusta þessa starfsemi á Grænlandi – semsagt að við hér á Íslandi myndum hagnast líka.

Og reyndar er það svo að olíudraumar okkar Íslendinga virðast fjarskalega fjarlægir nú þegar olíuverð er lágt og mikið framboð af jarðgasi hefur breytt orkumarkaðnum í heiminum.

En í Grænlandi ríkir stjórnmálakreppa, pólitísk spillingarmál skekja þetta fámenna en dreifða samfélag. Nú lætur af embætti formaður landsstjórnarinnar, Aleqa Hammond, en hún hefur verið mikill talsmaður þess að Grænland verði sjálfstætt. Kosningar hafa verið boðaðar 28. nóvember og er talið líklegast að taki við formaður vinstri flokksins Inuit Ataqatigiit, Sara Olsvig, sem hefur verið á móti vinnslu úrans. Hugsanlegt er talið að flokkurinn breyti ákvörðun um að leyfa úranvinnslu.
Rússar og vodkastjórnmálin

Vodka Politics er bók eftir Mark Lawrence Schrad. Hún fjallar um samband rússnesku þjóðarinnar og þessa görótta drykkjar allt frá tíma Ívans grimma. Það er eiginlega ótrúlegt hversu mikil áhrif drykkjuskapur hefur haft á sögu Rússa. Hann hefur verið uppspretta ómældra skatttekna fyrir ríkið, á tíma keisara, kommúnista og allt fram á þennan dag. Mikið af sögulegum atburðum í Rússlandi hafa gerst í ölæði og tilraunir til að hefta vodkaneysluna hafa endað illa – síðast þegar Gorbatsjov lét til skarar skríða gegn drykkjuskap. Nikulás keisari II vildi líka efla bindindissemi í upphafi síðustu aldar – það fór ekki vel fyrir honum. Reyndar er sagt að rússneski herinn hafi ekki verið jafndrukkinn í fyrri heimstyrjöldinni og í stríðinu við Japani 1905 – þá voru allir útúrfullir, bæði herforingjar og óbreyttir liðsmenn.

Aðrar þjóðir drekka vín eða bjór að megninu til, en vodka er drukkið í tíma og ótíma í Rússlandi, þegar menn vilja gleðjast, þegar menn eru þunglyndir og þegar menn vilja ná sér af kvillum. Sala á vodka var lengi það verðmætasta í rússneska ríkinu. Leyfum til sölu á drykknum var úthlutað, leyfishafar höfðu beinlínis hag af því að drykkjuskapurinn væri sem mestur og sömuleiðis ríkið sem fékk ómældar skatttekjur. Og um leið hélst hin drukkna þjóð í sinnuleysi.

Stalín vildi hafa fulla karla í kringum sig – en Boris Jeltsín sólundaði tíma sínum í embætti á fylliríi sem vakti furðu á Vesturlöndum. Og þetta heldur áfram á Pútínstímanum. Rússar drekka 13 lítra af áfengi að meðaltali ári, af því eru 8 lítrar í formi sterks áfengis. Til samanburðar má nefna að önnur mikil drykkjuþjóð, Bretar, drekka 10 lítra af áfengi að meðaltali, en þar eru aðeins tveir lítrar í formi sterks áfengis.

Áfengið veldur ómældum hörmungum í Rússlandi. Um fjórðungur rússneskra karla deyr fyrir 55 ára aldur, en meðalaldur karla er 64 ár. Staðhæft er að vodkadrykkju sé aðallega um að kenna. Vodkað veldur ekki bara heilsubresti, heldur deyja menn af slysförum, þeir fara sér að voða – og skaða nátturlega aðra líka. Mjög algengt er að börn á aldrinum 10-14 ára drekki áfengi að staðaldri. Og hin hryllilega staðreynd er að Rússum fækkar stöðugt, um 7 milljónir á árunum frá 1993 til 2010. Fólksfækkunin heldur áfram ef þróuninni verður ekki snúið við. Um leið eykst reiði og vanmáttur Rússa gagnvart heiminum – það er einmitt það sem Vladímir Pútín gerir út á.

Áfengisauglýsingar voru bannaðar í Rússlandi 2012. En tilraunir til að koma böndum á drykkjuna í alvörunni hafa mistekist eins og sagan sýnir. Ríkið er mjög háð tekjunum af vodka – en bönn leiða til þess að almenningur fer að drekka heimabruggðað áfengi eða jafnvel spíra sem getur valdið umsvifalausu heilsutjóni.
Bann við plastpokum – getum við lært af því?

Í Kaliforníu hafa verið sett lög sem banna notkun plastpoka í verslunum. Bannið tekur gildi frá næsta ári. Áður hafa reyndar margar borgir í Kaliforníu bannað plastpoka.

Bannið þykir vera sigur fyrir umhverfisvernd og það hefur líka táknrænt gildi – þetta er aðeins upphafið, það þykir öruggt að fleiri ríki eiga eftir að fylgja í kjölfarið og að reynt verður að stemma stigu við útbreiðslu plasts í fleiri myndum.

Við vitum að plast er óþverri sem eyðist ekki í náttúrunni, en við notum samt plastpoka í ótæpilegu magni. Rogumst með fulla plastpoka úr Bónus og Krónunni. Skömmumst okkar frekar fyrir það. Fáar þjóðir jafn mikið undir umhverfisvernd og Íslendingar. Það er hryllilegt hvernig heimshöfin fyllast af plasti. Sjáið til dæmis þennan vef, Plastic Oceans.

Við færum létt með að minnka mikið notkun plastpota, plastflaskna og plastumbúða – ef vilji væri fyrir hendi. Það myndi einungis auka hróður okkar.

Í staðinn má benda á handhæga poka eins og þessa, Baggu. Þeir eru fisléttir, níðsterkir, taka ekkert pláss þegar þeir eru tómir en rúma mikið – og eru bara ferlega sniðugir. Fást til dæmis hjá Heilsu – og í Matarkistunni hjá Sigurveigu.
Sjálfstæðisflokkurinn og sambandið við menninguna

Einu sinni var Sjálfstæðisflokkurinn afar menningarlegur. Hann hafði sína intelligensíu. Þar var fremstur í flokki ritstjórinn, skáldið og húmanistinn Matthías Johannessen. Nálægt flokknum voru jöfrar úr menningarlífinu eins og Tómas Guðmundsson og Kristján Karlsson. Mogginn var afskaplega menningarlegur. Sjálfstæðismenn heldu úti bókaforlaginu AB sem gaf fjölda frábærra rita.

Þessi þráður slitnaði ekki svo glatt – bæði Davíð Oddsson og Björn Bjarnason voru báðir í mjög góðu talsambandi við menninguna og listalífið.

En nú er eins og dofnað hafi yfir þessu. Maður verður ekki var við ýkja mikinn menningaráhuga innan Sjálfstæðisflokksins. Það er eins og flokksmenn telji að menningin sé stimpluð til vinstri og þannig hljóti það að vera – sem er einkennilegt í ljósi þess að sú menning sem við stundum er að miklu leyti háborgaraleg eins og Matthías og félagar skildu.

Í staðinn eru komnir menn eins og Elliði Vignisson sem dreifa um sig speki eins og að „listamenn séu ekki heilagar kýr“– hvað sem það þýðir – og vekur, að því virðist, fögnuð flokksmanna með þessu. Að minnsta kosti heyrir maður þá ekki andmæla því sem frá honum kemur í þessum efnum.
Hið undarlega lækmál

Það verður að segjast eins og er að lækmálið stóra virkar eins og algjör skrípaleikur, og varla til annars fallið en að reyna að tefja og trufla dómsmál.

Það er varla að þurfi að ræða þetta efnislega, en það sem saksóknarinn lækaði var algjörlega fjarstæðukennd hugmynd um málið sem um ræðir – þetta var semsagt háð.

Textinn hljómaði svona og var að stofni til tilvitnun í bloggarann Pál Vilhjálmsson. Saksóknarinn lækar þetta semsagt af einhverjum ástæðum, líklega fannst honum þetta fyndið.

„Líklegast er að heimildamaður Jóns Bjarka sé vinstrimaður, ráðinn til innanríkisráðuneytisins í tíð vinstristjórnarinnar, og að viðkomandi vinstrimaður starfi sem moldvarpa í þágu vinstrimeirihlutans sem almenningur flæmdi frá völdum vorið 2013“. Páll Vilhjálmsson með alveg dásamlega samsæriskenningu. Hlutir verða eiginlega ekkert fyndnari en þetta.

En svo er náttúrlega spurning hvers eðlis læk eru. Ég vitna í afar fjölmiðlafróðan mann sem skrifar á Facebook:

Hann er ekki bara á hálum ís með þessum málflutningi sínum heldur er þetta í stuttu máli algjört bull. Læk á Facebook hefur gríðarlega margar merkingar hjá fólki og alls ekki hægt að segja að læk hjá einum þýði það sama og hjá öðrum. Þar fyrir utan notar fólk læk á mismunandi hátt eftir því hvað er verið að læka eða hjá hverjum. Þannig læka ég hluti hjá góðum vinum mínum sem ég t.d. túlka sem kaldhæðni af þeirra hálfu, sem ég myndi aldrei læka hjá öðrum.

Þetta er hættulegt fordæmi og ég vona að dómarinn átti sig á því hversu bjánalegt það væri að hann ætlaði sér að túlka læk hjá einstaklingi úti í bæ.
Rauðasandur, Grímur Thomsen, Mamie og elliglöpin

Kiljan sem verður sýnd á Rúv í kvöld er afar fjölbreytt.

Við fjöllum um Grím Thomsen í tilefni af útkomu bókar um hann eftir Kristján Jóhann Jónsson. Grímur hefur á sér það orð að hafa verið heldur grályndur, en Kristján telur hann hafa verið meiri frjálsræðismann en sagan segir. Á unga aldri skrifaði Grímur til dæmis ritgerð um skáldið Byron.

Við förum í göngutúr á Skólavörðuholti með Úlfari Þormóðssyni. Úlfar er miðbæjarmaður – bókin Uggur eftir hann gerist mikið á göngu um Miðbæinn.

Sally Magnusdottir segir frá bókinni Handan minninganna, en þar lýsir hún móður sinni, Mamie Baird Magnusson, og hvernig hún varð elliglöpum að bráð.

Kristín Svava Tómasdóttir segir frá uppáhaldsbókum sínum, en í dagskrárliðnum Bækur og staðir er farið á Rauðasand.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær bækur: Þegar dúfurnar hurfu eftir Sofi Oksanen og Náðarstund eftir Hannah Kent.

Í dagskrárliðnum Bækur og staðir fjöllum við um Rauðasand, þar gerist Svartfugl eftir Gunnar Gunnarsson.
Verður áfengisfrumvarpinu hleypt áfram?

Þingskjal númer 17 á yfirstandandi þingi fjallar um að heimila skuli sölu áfengis í matvörubúðum. Þetta er mál sem fékk talsvert umtal áður en það var lagt fram. Aðalflutningsmaðurinn er hinn ungi þingmaður Vilhjálmur Árnason úr Sjálfstæðisflokki, en meðflutningsmenn eru úr fjórum flokkum, Sjálfstæðisflokki, Bjartri framtíð, Framsóknarflokki og Pírötum. Þeir eru:

Björt Ólafsdóttir, Jón Þór Ólafsson, Willum Þór Þórsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Birgir Ármannsson, Pétur H. Blöndal, Jón Gunnarsson,

Brynhildur S. Björnsdóttir, Karl Garðarsson, Haraldur Einarsson.

Margt bendir til þess að frumvarpið verði samþykkt ef það kemur til kasta þingsins. Líklega yrðu Vinstri græn eini flokkurinn sem væri alfarið á móti. Sjálfstæðisflokkurinn yrði sennilega allur með, sem og Píratar, hluti af Framsókn og Bjartri framtíð og einhverjir úr Samfylkingu.

En svo er spurning hvort ríkisstjórni kæri sig um að efna til svo róttækrar og umdeildrar breytingar í vímuefnamálum? Ríkiseinkasala á Víni er í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Þessar þjóðir hafa lagt mikla áherslu á að halda þessu fyrirkomulagi í viðskiptum sínum við Evrópusambandið.

Ein leiðin til að þetta verði ekki er einfaldlega sú að hleypa málinu ekki á dagskrá þingsins eða tefja það í nefndum. Það væri svosem ekkert einsdæmi, því þingmannamál daga einatt uppi.
Ráðalaust ríkisvald – meðan heilbrigðiskerfið hrynur

Læknaskorturinn hefur verið að magnast á Íslandi mörg undanfarin ár. Það er náttúrlega erfið staða að vera láglaunaland við hliðina á löndum þar sem er meira ríkidæmi og laun miklu hærri.

Það er vandséð hvað hægt er að gera. Nú er yfirvofandi verkfall skurðlækna og mikill fjöldi unglækna lýsir því yfir að hann ætli ekki að snúa aftur heim úr framhaldsnámi. Ekki er hægt að skylda þá til þess.

En undireins og farið verður að hækka laun lækna hressilega, mun koma upp sú krafa að aðrar stéttir fá líka leiðréttingu launa sinna. Ófriður magnast upp á vinnumarkaði – verðbólga fer í gang og verðtryggð lán hækka.

Nú ber reyndar svo við að bæði heilbrigðisráðherrann og forstjóri Landspítalans segjast skilja kröfur lækna – sem formaður félags skurðlækna segir að séu nauðvörn fyrir heilbrigðiskerfið á Íslandi.

En einhvern veginn virkar það eins og ríkisvaldið sé alveg ráðalaust gagnvart þessu – og telji sig eiginlega ekki geta keppt um þetta eftirsótta vinnuafl lengur.

Það er í raun ekki hægt að kenna einni ríkisstjórn um þetta fremur en annarri. Við erum í slæmu ferli sem hefur staðið yfir í mörg ár. Í raun þyrfti einhvers konar þjóðarsátt til að bjarga heilbrigðiskerfinu, en ekkert slíkt virðist á döfinni. Frekar eins og hver höndin sé upp á móti annarri, sumir telja að einkavæðing sé allra meina bót, aðrir vilja meiri skattheimtu. En við skulum muna að með lélegu og úrsérgengnu heilbrigðiskerfi getur Ísland orðið óbyggilegt fyrir stóra hópa fólks.
Að fá eitthvað fyrir sinn snúð

Fólk sem starfar lengi í stjórnmálaflokkum er svolítið öðruvísi en við hin sem höfum varla komið inn fyrir dyr í flokkunum.

Því finnst að þeir sem hafa verið í flokknum eigi að fá eitthvað fyrir sinn snúð – einhverja umbun fyrir ómakið.

Hvort sem þeir verðskulda það sérstaklega eða ekki. Á ensku er þetta kallað a sense of entitlement. Ótal alvöru verkefni geta blasað við (til dæmis heilbrigðisþjónusta sem er að hrynja), en stjórnmálaflokkarnir gleyma ekki sínum.

Í velflestum starfsgreinum eiga menn ekki sérstaklega von á neinni slíkri umbun.

Þannig er Geir H. Haarde nú gerður að sendiherra í Washington. Hann er settur beint í toppdjobbið í utanríkisþjónustunni.

Erfitt er að sjá að neitt sérstakt tilefni sé til þessa – nema það sem stendur hér fyrir ofan, hann hefur verið í stjórnmálaflokki og þarf að fá eitthvað fyrir sinn snúð.

Geir getur sjálfsagt orðið ágætis sendiherra, en fyrir þá sem horfa á utanífrá virkar þetta svo innilega tilgangslaust.
Þáttur 6 – Winnipeg, menningin og deilurnar

Sjötti þáttur Vesturfara var sýndur í gærkvöldi. Hann má sjá hér á vef Ríkisútvarpsins.

Þátturinn fjallar um líf íslensku innflytjendanna í Winnipeg, þar var um tíma stærsta þéttbýli Íslendinga í heiminum.

Menningarlífið var fjörugt, en Íslendingarnir stóðu líka í deilum um aðskiljanleg mál. Þrasgirni landans er semsagt ekki ný.

Um þetta orti vísnaskáldið góðkunna Káinn, en hann bjó í Vesturheimi.

Þetta er ekki þjóðrækni

og þaðan af síður guðrækni

heldur íslensk heiftrækni

og helvítis bölvuð langrækni.

Þáttinn má sjá með því að smella hér.

Meðal efnis í 6. þætti Vesturfara var mögnuð túlkun kanadísk/íslensku söngkönunnar Christine Antenbring á hinu vinsæla söngljóði Draumalandinu – sem einmitt fjallar um heimþrá og land sem birtist í hillingum, líkt og Ísland í hugum margra Vestur-Íslendinga.