Andlit spillingarinnar, grein Einars Más

„Ég ávarpa raunverulega jafnaðarmenn: Farið til forystu ykkar og krefjist svara. Segið að þið viljið ekki þessar áherslur í samfélagsmálum og þið krefjist þess að lokinu verði lyft af spillingunni og að andlit hennar hverfi úr ykkar röðum,“ skrifar Einar Már Guðmundsson meðal annars í þessari grein.

- - -

Ef við búum í samfélagi þar sem ekki má segja satt, hvort er þá eitthvað að sannleikanum eða samfélaginu? Þetta er svipað og með þjóðina og þingið: Ef þjóðin fær ekki að velja sér þing, ætlar þingið þá að velja sér þjóð? Þetta sagði Bertolt Brecht þegar verkamennirnir í Austur-Berlín gerðu uppreisn. Það var árið 1953. 17. júní. Táknrænt. Ingibjörg Sólrún virðist tilbúin að skipta um þjóð. Alla vega lítur hún ekki á okkur sem sækjum borgarafundina og viljum fá að vera borgarar í lýðræðisræki sem þjóðina. Þið eruð ekki þjóðin, sagði ráðherrann. Við spyrjum á móti: Hvar er þjóðin?

Já, segið það bara hreint út: Eitt ógætilegt orð gat hrundið af stað hruni og þess vegna tölduð þið okkur best borgið með því að ljúga að okkur. Ráðamenn voru einsog hjón sem ákveða að fara út að skemmta sér. Þau sjá að það er kominn upp eldur í stofunni en ákveða samt að fara út að skemmta sér, kannski af því að þéttholda auðmaður bíður út í bíl og hann vill að híbýlum hans sé lýst fyrir erlendum mönnum. Þegar þið komið heim stendur allt í björtu báli. Þið mætið manni í slökkviliðsbúningi. Hann segist vera frá Seðlabankanum, en þið haldið að hann sé að fara á grímuball, og af því að þetta er svo fyndið þá vitið þið ekki hvort það er júní eða júlí eða hvort hann er að tala í síma eða er raunverulegur maður. Og áður en við er litið er allt brunnið. Samt voru ráðamenn í slökkviliðinu og höfðu skrifað reglugerð um brunavarnir og samþykkt hana. Þetta er mjög svipað ástand og í laginu Desolation Row eftir Bob Dylan, nema að maður veit að þar er öllu lokið og furðurnar ganga naktar um sviðið. Hjá ykkur er þetta blákaldur raunveruleiki og þið segið ekki satt.

Hvað er til dæmis búið að segja okkur oft að botninum sé náð? Samt hrapa fleiri og fleiri niður og við erum ekki fyrr lent á botninum en það opnast nýjar kjallaradyr. Síðast liðið vor sagði Geir Haarde forsætisráðherra að botninum væri náð. Síðan hefur botninn margoft verið botnaður. Hvort hann er suður í Borgarfirði eða í einhverju alþjóðagaldeyris-frjálshyggju-helvíti þar sem FL group leikur fyrir dansi og Bakkabræður bera inn myrkrið í fötum og jafnvel húfum, það mun tíminn leiða í ljós þó að hann hafi í rauninni gert það. Það er annars merkilegt hve neyslutengd umræðan er. Ingibjörg Sólrún segir að það eigi að senda fíklana í meðferð. Hvaða fíkla? Þjóðina? Það er alla vega ekki verið að taka á auðmönnunum sem hrifsa til sín eignir en fá afskrifaðar skuldir, ekki á fjölmiðlaeinokuninni, Berlusconilýðræði Baugsveldisins, sem alltaf er að sýna á sér klærnar, sína prúðbúnu yfirboðsmennsku, sína brosandi harðstjórn.

Í alkóhólistafræðunum, sem sífellt er vísað til, segir á einum stað að þegar botninum sé náð þurfi menn að gefast upp með báðum höndum. Gefist þeir bara upp með annarri hendinni heldur Bakkus að þeir séu að vinka honum. Við erum hins vegar með yfirvöld sem fyrir löngu hafa náð botninum, en ekki gefist upp, hvorki með annarri hendi né báðum. Þessi ríkisstjórn hefur ekki viðkennt vanmátt sinn og að hún sé ófær um að stjórna lífi sínu og landinu. Nei, í gildi er sú gamla aðferð að ráðast á skúringarkonuna en hlífa auðmanninum. Skera niður velferðina, atvinnuna og svo talar Össur Skarphéðinsson um að við getum orðið minna gjaldþrota, einsog ef kona væri pínulítið ólétt eða alkinn bara örlítill alki. Nei, engan hátekjuskatt, hvað þá uppstokkun á verðtryggingu eða gjafakvótakerfinu. Hvaða bull er hér í gangi? Jú, Fjármálaeftirlitið lýkur rannsókn á einu skúffufyrirtæki, væntanlega með vorinu, og hvítþvær eitt stykki bankadrottningu. En hann Jói bóndi, sem hringir stundum í mig vonsvikinn, hann keyrði steypubíl í þrjátíu ár og missti sjónina, hann er með nokkrar rollur fyrir utan borgina, og stendur í stórstyrjöld við borgaryfirvöld sem heimta að hundarnir hans fái nýja kennitölu; hann hefur aldrei eytt krónu í óþarfa en fór að ráðum einnar bankadrottningarinnar og flutti sparnað sinn inn á reikning sem nú hefur hrapað samkvæmt þyngdarlögmáli þeirra sem settu þjóðfélag okkar á hausinn en bíða nú í biðsalnum eftir að fá þetta allt aftur. En Jói bóndi, hann er kannski heldur ekki þjóðin.

…

Tvö viðtöl vekja áhuga minn. Tvö sjónvarpsviðtöl. Annað við Lúðvík Bergvinsson í Kastljósi sjónvarpsins. Ég hirði ekki um dagssetninguna því allir vita í hvaða viðtal er vísað. Hitt er viðtal við Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra skömmu eftir að hann tók við embætti. Hvaða hughrif vakti Lúðvík Bergvinsson í Kastljósinu? Var þetta fulltrúi spillingarinnar, andlit hennar, eitt af mörgum? Hann er sagður vera í stórtækum fasteignaviðskiptum, með lán hjá bönkum sem nú eru komnir í þrot en hafa verið þjóðnýttir, svo tapið megi leggjast á þjóðina, og skilaboð þessa manns til okkar voru einföld: Verið þið ekki að skipta ykkur af þessu. Við ætlum að fá að gera okkar mistök í friði. Og þau þurfa að gerast hratt, líklega til að við áttum okkur ekki á þeim. Svo situr þessi maður á þingi og er talsmaður Samfylkingarinnar, jafnaðarmannaflokksins. Hvað tengir hann við jafnaðarstefnuna? Hans björgunarleiðangur er björgunarleiðangur fjármálafurstanna, sem sé, að strika yfir skuldir þeirra og afhenda þeim fyrirtækin á ný. Þau þurfa jú að vera í rekstri og hverjir eru betur fallnir til að reka þau en þeir sem settu þau á hausinn? Í viðtalinu við Björgvin G. Sigurðsson, þegar hann var að taka við embætti, telur hann sig hreinlega sitja í umboði fjármálafurstanna og að útrás þeirra sé ekki hans höfuðverkur, heldur höfuðverkefni. Viðskiptaráðuneytið á að vera “útrásarráðuneyti” og treysta “varanlegt samband stjórnvalda og fjármálamanna”. Skoðið þetta viðtal inni á vefsíðum. Úti á hvaða ballarhafi veiddi Samfylkingin þessa menn og hvaða heljartök hefur viðskiptalífið á þessum flokki? Hvar eru jafnaðarmenn eiginlega staddir? Klórar enginn þeirra sér í kollinum? Sjá þeir ekki að hrægammar frjálshyggjunnar hafa hremmt flokk þeirra og jafnaðarstefnan sefur úti í horni? Það örlar á henni í málflutningi félagsmálaráðherrans en hún er einsog hæggeng hljómplata sem ekkert heyrist í við hlið þessara háværu ghettoblastera. Það er líka augljóst mál að Jónas, gaurinn í Fjármálaeftirlitinu, ber ekki hag almennings fyrir brjósti. Hann er í fullu starfi við að hvítþvo spillinguna og við borgum honum um það bil tvær milljónir í laun á mánuði fyrir ómakið. Það er lágmarks krafa að þessir menn láti sig hverfa úr störfum sínum, öll þessi andlit spillingarinnar. Það er líka krafa okkar að fá öll þessi mál upp á borðið. Já hættið að ljúga og opnið bókhald sannleikans. Ef stjórnmálaflokkarnir ætla að öðlast einhvern trúverðugleika á ný verða öll þessi mál að koma upp á yfirborðið, tengsl þeirra við viðskiptalífið. Jafnaðarmenn um allt land spyrja sig eftirfarandi spurningar: Eru menn einsog Lúðvík Bergvinsson og Björgvin G. Sigurðsson að eyðileggja Samfylkinguna eða er vandinn dýpri og þarna er heill flokkur sem gerst hefur meðvirkur með fjármálafurstunum og auðvaldsskipulagi þeirra? Er það þess vegna sem Samfylkingin rígheldur í stóla sína og völd af ótta við að spillingin í þeirra eigin röðum komi upp á yfirborðið? Íslenskur almenningur vill fá svar við þessum spurningum. Spurt er af umhyggju en ekki illkvittni, en umhyggjan getur auðveldlega breyst í illkvittini eigi þögnin ein að ríkja. Ég ávarpa raunverulega jafnaðarmenn: Farið til forystu ykkar og krefjist svara. Segið að þið viljið ekki þessar áherslur í samfélagsmálum og þið krefjist þess að lokinu verði lyft af spillingunni og að andlit hennar hverfi úr ykkar röðum.

…

Hér ætla ég að gera spillingu þingsins nánari skil. Ef þetta þing væri sjómaður væri það látið taka pokann sinn. Ef þetta þing væri rithöfundur fengi hann engan útgefanda. Takið nú vel eftir, því hér kemur kjarni málsins: Mest allt þetta örlagaríka ár hefur þingið verið í fríi. Sérfræðingar mínir segja mér að um áramótin 2007–2008 hafi hlutabréfamarkaðurinn í raun verið hruninn. Hundruðir milljarða höfðu gufað þaðan upp. Geir Haarde má eiga það, hann varaði fólk við íbúðakaupum þegar verðið var í hámarki og fáránleg skuldsetning blasti við kaupendum. Þegar Davíð Oddsson sagði að húsnæðisverð myndi lækka um þrjátíu prósent fékk formaður fasteignasala hálfgert taugaáfall í beinni útsendingu. Ég man að þetta var um svipað leyti og vörubílstjórar mótmæltu og gasið kom til sögunnar. Nú má líta á mótmæli þeirra sem fyrirboða og strax þá var mælska Davíðs Oddssonar farin að koma fram á jarðskjálftamælum. Þetta var í vor, en í september árið áður, 2007, lá fyrir alþjóðlegt mat á því að krónan væri í raun fallin um fjörtíu prósent. Þá hófu bankanir að hamstra gjaldeyri og spákaupmenn sigldu í kjölfarið. Allar fjármálastofnanir gerðu ráð fyrir að gengið hryndi. Í febrúar og mars á þessu ári birtust upplýsingar sem sögðu að skuldir bankanna í gjaldeyri væru 2000 milljarðir umfram eignir. Þá var vitað um alla gjalddaga þeirra lána og að þeim yrði ekki slegið á frest. En hvað gerði Alþingi? Jú, Alþingi fór í páskafrí. Einhverjum alþingismanninum hlýtur að hafa orðið bumbult vegna vitneskjunnar sem þeir þögðu yfir, því varla voru þingmennirnir komnir í páskafrí og farnir að huga að málsháttunum í eggjunum sínum þegar gjaldmiðillinn hrundi. Krónuninni varð að minnsta kosti bumbult, hún fékk niðurgang sem og fjárhagur heimilanna. Á meðan skiluðu bankarnir ársfjórðungsuppgjörum sínum og sýndu veglegan hagnað sem við vitum nú að átti rætur í gjaldeyrisbraski og alls konar talnaleikjum og fölsunum. Þegar ýjað var að þessum talnaleikjum og fölsunum móðguðust talsmenn bankanna og urðu á svipinn einsog heiðvirðar meyjar í pútnahúsi.

En af hverju var löggjafinn ekki á vakt? Hvar var skipstjórinn? Hvar var stýrimaðurinn? Og öll áhöfnin, þingmennirnir? Einn af heimildarmönnum mínum segist hafa hamast á þingmönnum með tölvuskeytum, spjallað við hagfræðinga og öskrað á verkalýðsforystuna, en allt var sem lamað. Hann var afgreiddur sem kverúlant og vitsmunir hans hafðir í flimtingum. Um þetta leyti fór Ingibjörg Sólrún til Köben með Sigurði Einarssyni sem kynningarfulltrúi Kaupþings. Þetta er ekki einu sinni lygi. Þetta er ekki skáldskapur, en samt lygilegra en nokkur skáldskapur. Við sáum þetta í sjónvarpinu. Vesalings dönsku blaðamennirnir að spyrja og Sigurður Einarsson að rífa kjaft og Ingibjörg Sólrún að tala um styrkar stoðir. Ég man meira að segja að dönsku blaðamennirnir lýstu eftir Jóni Ásgeiri og Pálma Haraldssyni, en þeir létu ekki sjá sig. Hvort lugu stjórnmálamenn blákalt að okkur eða vissu ekki betur? Samkvæmt því sem hér er sagt vissu þeir betur. Þeir vissu um gengishrunið, allt braskið og falsanirnar. En af hverju lugu þeir og í þágu hverra? Var ykkur skipað að þegja? Ætlar enginn að leysa frá skjóðunni?

En ballið var ekki búið, því að loknu páskafríi kom langt sumarfrí og þegar sumarfríið var búið kom keppan. Að vísu báðu Vinstri Græn um að þingið kæmi saman í ágúst, en á þau var ekki hlustað. Turnarnir tveir þurfa ekki að hlusta. Þeir reka bara nefið upp í loftið. Þegar kreppan skall á voru sett neyðarlög. Þá fór ríkisstjórnin út úr þinginu en þingmenn urðu þar eftir og vissu ekki sitt rjúkandi ráð. Jú, einn þeirra dró upp frumvarp um hvort ekki væri viturlegt að selja áfengi í kjörbúðum, því ríkið á auðvitað ekki að vera að vasast í rekstri sem einkaaðilar geta séð svo vel um einsog dæmin sanna.

Kusum við þetta þing? Já, því ekki ætla ég að halda því fram að kosninganiðurstöður hafi verið falsaðar. En kusum við þetta þing? Nei! Við kusum ekki þetta þing, því það hefur leitt okkur inn í aðstæður sem gjörbreytir öllum forsendum. Við kusum líka forsetann, það þurfti ekki einu sinni að kjósa. Engu að síður hefur sitjandi forseti algjörlega glatað tausti sínu. Þótt öll þjóðin hafi veitt honum sitt brautargengi er hann nú forseti hinna fáu. Nú fljúga um netheima sögur um þátttöku stjórnamálamanna í fjármálastarfssemi og braski. Bjarni Harðarson upplýsir að fylgispekt við sjónarmið auðmanna sé forsenda jákvæðrar fjölmiðlaumfjöllunar. Hvað er til í þessu? Eru sjónarmið Lúðvíks Bergvinssonar sjónarmið þingsins? Hvaða tök hefur viðskiptalífið á stjórnmálamönnum? Hverjum, hvernig og hvers vegna? Þessar spurningar æpa á svör. Þess vegna verðum við að kjósa, því þjóðin á að velja sér þing en ekki þingið þjóð.