Stóra norræna – Johannes V. Jensen

Fall konungs er hefur verið útvarpssagan undanfarnar vikur á Rás 1. Kristján Franklín lesið af mikilli list þýðingu Atla Magnússonar.

Þessi bók Johannes V. Jensen er eitt þeirra verka sem getur gert tilkall til þess að vera „stóra norræna“ – mesta norræna skáldsagan. Höfundurinn fékk Nóbelsverðlaunin í bókmenntum 1944.

Sagan gerist á fyrri hluta sextándu aldar, á tíma konungsins Kristjáns II sem náði að leggja undir sig Stokkhólm og gerði aðalsmenn og geistlega höfðingja þar höfðinu styttri í frægu blóðbaði. Kristján er nánast eins og persóna úr Shakespeare í drambi sínu, harðneskju og stórum áformum.

Í bókinni er snilldarleg lýsing á ráðleysi konungsins þegar hann sigraður siglir fram og til baka um nótt yfir Litlabelti milli Jótlands og Fjóns.

Aðalpersónunni, Mikkel Thögersen, er lýst á þremur æviskeiðum. Þegar hann er ráðvilltur stúdent og bóndasonur í Kaupmannahöfn, ástfanginn af gyðingastelpu, og sefur í kirkjugarði, þegar hann er orðinn harðskeyttur málaliði í her konungs og loks þegar hann á gamals aldri er fylgdarmaður fallins konungsins sem er í stofufangelsi.

Í sögunni er brugðið upp svipmyndum af lífi á grimmdarlegum tímum, en í bakgunni er þungbúið norrænt landslag, vetrarlandslag.

Við fjölluðum eitt sinn um þessa bók í Kiljunni og þá sendi Solveig Jónsdóttir, frænka mín, dóttir Jóns Helgasonar prófessors, mér skemmtilegt bréf þar sem hún rifjaði upp kynnni sín af Johannes V. Jensen.

Hér er bútur úr bréfinu:

„Aldrei var ég vör við að hann kæmi nærri Halldóri í Kaupmannahöfn né að Halldór nefndi hann á nafn, en það segir svo sem ekki neitt. Þó hefði ég kannski tekið eftir því ef svo hefði verið, því hann var mér ekki alveg framandi. Ég komst svo langt að sjá þennan í Danmörku mjög svo fræga mann, með eigin augum heima á Kjærstrupvegi.

Johannes V. Jensen kom nefnilega talsvert við bókmenntasögu Íslands þó fáir viti um það núorðið. Hann þýddi allt bundið mál í Heimskringlu yfir á dönsku. Óbundna textann þýddi skólastjórinn minn við Alholmskólann. Hans Kyrre hét hann og blessuð sé minning hans. Kyrre réði oft ekki við íslenskuna og sneri sér þá til pabba þegar hann sat fastur i eitthverju erfiðu. En ef hann strandaði á einhverju einu orði, eða einhverju af léttara taginu, kallaði hann bara á mig sem var innan seilingar í skólanum. Oft skildi ég ekki erfiðustu vandamálin, en oftast gat ég hjálpað honum með því að endursegja að minnsta kosti söguþráðinn.

Eitt sinn boðaði svo Johannes V. Jensen komu sína heim til okkar að hitta pabba. Hann sagðist koma hjólandi og tilkynnti að hann mundi renna við eldsnemma, klukkan 7.30 að morgni. Þann dag lagði pabbi til að ég færi ekki skólann sem byrjaði kl. 8.00. Sagði sem svo, að ég gæti bara komið of seint, því mér mundi varla bjóðast að heyra og sjá Johannes V. Jensen ef ég notaði ekki þetta tækifæri. Ég var fús í það því allar mínar söngbækur voru fullar af kveðskap hans og mér þótti þetta geta orðið hin forvitnilegasta uppákoma.

Og þá bætti pabbi við þessarri dásamlegu setningu. “Börnunum þínum mun finnast gaman að heyra það þegar þau verða stór, að þú hafi einu sinni verið í stofu með þessum fræga manni”

Ja, ekki sá hann pabbi minn rétt inn í framtíðina þarna. Hrædd er ég um að hvorki börn mín né barnabörn fái hinn minnsta hjartslátt þó ég segi þeim frá þessari “upphefð” minni.

En sjálfri þykir mér lúmskt gaman að hafa lagt mitt af mörkum við að snúa Heimskringlu Snorra (útg. 1948) yfir á dönsku ásamt heiðursmönnunum Hans Kyrre og Johannes V. Jensen.“

Johannes V. Jensen á mótorhjóli ásamt konu sinni.