Af fyrstu viðtökum við sönglist Megasar

Ég er að blaða í bókinni Viðrini veit ég mig vera – það er bók um Megas eftir Óttar Guðmundsson lækni, kemur út á sjötugsafmæli Megasar. Þeir Óttar eru gamlir vinir. Þarna er rakið ýmslegt fróðlegt, samband Megasar við foreldra sína, samband hans við vímuna – farið yfir ýmsar tilvísanir í textum hans sem menn átta sig fæstir á.

Núorðið finnst manni Megas vera fjarska óumdeildur, hann er viðurkenndur sem eitt helsta skáld þjóðarinnar, fær heiðurslaun listamanna. En svo var það ekki alltaf.

Óttar rekur viðbrögð við fyrstu plötu Megasar, plötunni sem hét einfaldlega Megas og var tekin upp í Noregi. Núorðið dylst líklega fæstum að þetta er meistaraverk, en svo var ekki þá.

Einn gagnrýnandi sagði, svo gripið sé niður í frásögn Óttars:

Honum fannst platan svo leiðinleg að hann varð að gera leikfimisæfingar jafnframt hlustuninni til að halda sér vakandi. Hann hnýtti jafnframt í stúdentafélögin í Noregi fyrir að fjármagna plötuna og sagði námsmenn ekki getað kvartað undan blankheitum úr því að þeir settu pening í svona rugl. Hann segir að engin músík fyrirfinnist á plötunni og Megas sé ekki söngvari fyrir fimmaura og auk þess blæstur á máli.

Annar plötudómari sem var ekki hrifinn sagði í uppgjöri um hljómplötur ársins:

Auk þess má þar nefna furðulega plötu frá manni nokkrum sem kallar sig Megas.

Platan var varla spiluð í Ríkisútvarpinu, enda þótti margt hneykslanlegt. Varð talsvert fár eftir að lagið Blómalandið var leikið í útvarpinu, en þar var vikið að kaupmönnunum Silla & og Valda með hætti sem þótti óviðurkvæmilegur.

Ákveðnum vinstri mönnum var líka í nöp við Megas, samkvæmt frásögn Óttars. Í Stéttabaráttunni, Málgagni KSML, mátti lesa að Megasi mistækist að „ná til alþýðunnar“. Annar vinstri maður sem þoldi Megas illa var Jónas Árnason alþingismaður. Óttar Guðmundsson segir að í leikritinu Valmúinn springur út á nóttinni sé persóna byggð á Megasi. Leikritið var sýnt hjá Leikfélagi Reykjavíkur:

Þar lék Hjalti Rögnvaldsson svokallaðan Freudista (sic!) sem átti að vera fulltrúi yngri kynslóðarinnar. Hjalti skrumskældi og hermdi eftir Megasi og hann var sýndur sem siðlaust afstyrmi. Þetta var gagnrýnt af mörgum, m.a. Sverri Hólmarssyni í leikdómi í Þjóðviljanum.

Eitt tilefni hneykslunar í viðbót nefnir Óttar í bók sinni. Það var 1973 þegar Gylfi Gíslason spilaði tvö Passíusálma í flutningi Megasar í útvarpi. Símalínur í útvarpinu glóðu. En þá barst Megasi stuðningur úr óvæntri átt. Það var frá séra Jakobi Jónssyni, sem talaði í þætti um útvarpsefni vikunnar. Óttar segir að fulltrúar útvarpsins hafi verið þess albúnir að biðja kirkjuna og hlustendur afsökunar á guðlastinu, en þá hafi Jakob mælt spaklega. Hann…

…notaði tækifærið til að benda á tímaleysi og ódauðleika Passíusálmanna. Hann sagði að hver kynslóð hlyti að túlka sálmana eftir sínu höfði og engu máli skipti í hvaða búningi þeir væru fluttir. Hann bætti reyndar við að hann hefði skírt þennan söngvara en ekki þessu nafni sem hann gengi undir.

Við þetta langar mig að bæta lítilli sögu. Ég átti sérvitra og gáfaða frænku sem Herborg hét. Hún hefur verið um sextugt þegar fyrsta plata Megasar kom út. Hana fékk ég í jólapakka 1972, þá var ég strákur í barnaskóla. Hún var nösk og framsýn þessi frænka mín. Og þannig á ég frumútgáfuna af þessari merku plötu.

Nokkrum árum síðar biðum við Illugi vinur minn við skrifstofur Iðunnar á Bræðraborgarstíg eftir því að Á bleikum náttkjólum kæmi út. Ég held við höfum fengið fyrsta eintakið sem fór út úr húsi hjá Jóhanni Páli útgefanda. Hlupum svo niður í MR og þar var platan sett á fóninn í Casa Nova – þar sem Megas hafði reyndar haldið allmarga tónleika, einn með gítarinn.