Kjörsóknin sem áhrifavaldur í kosningunum – önnur ríkisstjórnarmynstur

Sjálfstæðismenn eru í sókn þegar styttist óðfluga í að kjörstaðir opni. Nú eru teikn á lofti um að flokkurinn nái kjörfylginu frá því 2013, það eru viðunnandi úrslit fyrir flokkinn eftir lakt gengi í skoðanakönnunum lengi á þessu kjörtímabili. Hann gæti jafnvel bætt við sig frá 2013 – sem myndi teljast sigur.

Ríkisstjórnin fellur vegna þess að fylgi Framsóknarflokksins hrynur.

Framsókn fær þó oft meira upp úr kjörkössum en skoðanakannanir benda til. Breyta sem gæti haft áhrif á úrslitin í kosningunum og er kjörsóknin. Hún reyndist til dæmis vera áhrifavaldur í síðustu borgarstjórnarkosningum þar sem Píratar lækkuðu en Framsókn hækkaði frá því sem var í skoðanakönnunum.

Kjörsóknin var 81,4 prósent í síðustu þingkosningum kosningum, hin langlakasta í sögu lýðveldisins eins og má sjá á þessu grafi sem birtist í Morgunblaðinu. Hún var lélegust í Reykjavík þar sem 78,9 prósent greiddu atkvæði. Í borgarstjórnarkosningunum 2014 var kjörsóknin ekki nema 62,8 prósent.

Léleg kjörsókn er líkleg til að koma ríkisstjórnarflokkunum til góða, en hún getur sett strik í reikninginn hjá Pírötum. Eldra fólk skilar sér á kjörstað, hið yngra síður. Þetta er þekkt víðar, kjörsóknin var áhrifavaldur í Brexit atkvæðagreiðslunni í Bretlandi í sumar.

Kjörsóknin mun þó ekki breyta því að ríkisstjórnin fellur. Skekkjan í skoðanakönnunum getur ekki verið svo stór. En Sjálfstæðisflokkurinn verður langstærstur og Bjarni Benediktsson getur gert tilkall til þess að fá stjórnarmyndunarumboð fyrstur manna. Það er hins vegar ekki líklegt að hann gæti komið saman stjórn í fyrstu umferð. Enginn flokkur virðist hafa áhuga á að ganga til liðs við núverandi ríkisstjórn og framlengja líf hennar. Ef Bjarna tækist að mynda ríkisstjórn yrði það væntanlega á seinni stigum stjórnarmyndunarviðræðna – þegar búið er að kanna aðra möguleika.

Stjórnarandstöðuflokkarnir fjórir gætu náð meirihluta – þótt það sé ekkert sérlega líklegt miðað við það sem stendur hér að ofan. En ef svo færi, gætu þeir í raun mætt með tilbúna ríkisstjórn til Guðna Th. Jóhannessonar. Það þyrfti engan sérstakan atbeina hans til að koma henni saman.

Flokkarnir verða varla sérlega áhugasamir um að fara í aðrar kosningar svo á einhverjum tímapunkti gæti komið að því að menn færu að skoða önnur stjórnarmynstur en helst hafa verið rædd.

Stefán Ólafsson prófessor skrifar hér á Eyjuna að stjórnarandstöðuflokkarnir ættu líka að horfa til Viðreisnar og Framsóknarflokksins. Hann varar við flausturslegri stjórnarmyndun:

Þess vegna ættu stjórnarandstöðuflokkarnir að hafa Framsókn og Viðreisn einnig inni í kortlagningu sinni á pólitískum möguleikum.

Samstarf við Framsókn í velferðarmálum og umhverfismálum landsbyggðar getur verið mikilvægt og farsælt. Viðreisn hefur reifað vilja til alvöru umbóta í sjávarútvegsmálum – svo nokkuð sé nefnt.

Annar möguleiki sem hefur heyrst nefndur er stjórn Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna plús Viðreisn, þar sem Viðreisn yrði einhvers konar brú milli flokkanna lengst til hægri og vinstri. Ég sá þetta einhvers staðar nefnt „þjóðarsáttarstjórn“. Þetta virðist ekki líklegt við fyrstu sýn, en þegar komið verður að annarri eða þriðju umferð stjórnarmyndunarviðræðna, stjórnarkreppa liggur í loftinu, minnihlutastjórn eða utanþingsstjórn, getur ýmislegt gerst.