Peningjahengjan stóra – þarf útgönguskatturinn að vera miklu hærri en 45 prósent?

Lilja Mósesdóttir, hagfræðingur og fyrrverandi alþingismaður, skrifar grein um afnám gjaldeyrishafta í Fréttablaðið. Greinin nefnist Hagsmunir þjóðarinnar eða hrægammanna. Lilja greinir frá óheyrilegum kostnaði Íslendinga við efnahagshrunið og að stefnt gæti í að hann verði miklu hærri:

Fjármálakreppan á Íslandi er skv. útreikningum AGS meðal 10 dýrustu í heimi hvað varðar beinan útlagðan kostnað skattgreiðenda og skuldsetningu ríkissjóðs. Frá 2008 til 2011 nam beinn útlagður kostnaður skattgreiðenda 44% af vergri landsframleiðslu (VLF) og skuldir ríkissjóðs jukust um 72%, þrátt fyrir að Ísland hafi ekki haft burði til að veita bönkum í fallhættu ríkisaðstoð eins og gert var m.a. á Írlandi.

Þegar bankarnir á Íslandi hrundu 2008 féll gengi íslensku krónunnar um 60% gagnvart evrunni. AGS brást við með því að innleiða tímabundin höft sem settu m.a. þak á krónuupphæðina sem hægt var að skipta yfir í erlendan gjaldeyri. Fjármagnshöftin eru enn við lýði, þrátt fyrir að þau séu brot á EES-samningnum. Höftin hafa hins vegar komið í veg fyrir botnlaust gengishrun krónunnar af völdum aflandskróna á leið úr landi (um 40% af VLF árið 2008).

Lilja segir að ef kostnaður Íslendinga af hruninu eigi ekki að verða hreint heimsmet þurfi lausn snjóhengjuvandans svokallaðs að taka mið af krísuregluverki Evrópusambandsins frá 2013. Þar segir að eigendur banka og kröfuhafar eigi að taka á sig kostnaðinn af falli þeirra.

Lilja telur að mikil hætta sé á ferðum ef farin verður leiðin sem nú virðist vera ofan á, þ.e. útgönguskattur upp á 20-45 prósent og tilboð um ríkisskuldabréf á á afslætti:

Með því að hvetja kröfuhafa gömlu bankanna til að festa eignir sínar í 30 ára ríkisskuldabréfum er í raun verið að leggja til að skuldum einkafyrirtækja verði breytt í ríkisskuldir. Stjórnvöld munu sennilega „réttlæta“ þennan gjörning með því að verið sé að endurfjármagna ríkisskuldir á afar lágum vöxtum (lægri en verðbólga).

Því miður mun 45% útgönguskattur ekki duga til að koma í veg fyrir hrun krónunnar. Gjaldeyriseign þjóðarinnar nemur ekki nema um 3% af VLF og útstreymi eftir að 45% útgönguskattur hefur verið lagður á gæti numið allt að 23% af VLF. Gengishrun krónunnar af völdum peningahengjunnar mun leiða til gífurlegrar hækkunar á verði innfluttra vara og verðtryggðra lána.

Stjórnvöld gætu notað lán í erlendum gjaldmiðlum frá AGS og norrænu þjóðunum til að fjármagna útstreymi peningahengjunnar og komið þannig í veg fyrir gengishrun. Ef þessi erlendu lán verða notuð eða genginu leyft að falla til að leysa peningahengjuvandann, þá er í raun verið að koma byrðum fjármálakreppunnar af baki hrægammasjóða og áhættufjárfesta yfir á herðar skattgreiðenda sem eru með laun í krónum og verðtryggð lán.

Lilja segir að útgönguskatturinn þurfi að verða miklu hærri en 45 prósent.

Eigendur gömlu bankanna töpuðu andvirði hlutabréfa sinna við fall þeirra og margir kröfuhafar tóku á sig 70-96% lækkun á nafnvirði krafna sinna þegar þeir seldu kröfurnar hrægammasjóðum og áhættufjárfestum. Nú hóta þessir sömu hrægammasjóðir og áhættufjárfestar ríkinu lögsókn fái þeir ekki kröfur sínar nánast að fullu endurgreiddar.

AGS, „vinstristjórnin“ og hægristjórnin sem nú situr hafa fram til þessa ekki haft hugrekki til að leysa peningahengjuvandann í samræmi við regluverk ESB frá 2013. Á meðan stækkar hengjan og ef hún fer af stað verður Ísland sýningardæmi um hvernig hrægömmum og öðrum kröfuhöfum tókst að koma stórum hluta af byrðum sínum yfir á launafólk, skattgreiðendur og skuldsett fyrirtæki og heimili. Hrynji peningahengjan yfir okkur kemst Ísland aftur í heimspressuna – ekki vegna eldgoss heldur mótmæla og uppþota almennings.