arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Frakkar á Íslandi kusu Macron og Mélenchon

Frakkar sem búa á Íslandi kusu flestir Emmanuel Macron eða Jean Luc Mélenchon. Þetta má lesa á vefsvæði stórblaðsins Le Monde en þar er unnið úr kosningagögnum frá franska innanríkisráðuneytinu. Macron fékk 77 atkvæði kosningunni í Reykjavík, Mélenchon 69 atkvæði, Benoit Hamon 29 atkvæði, Francois Fillon 14 atkvæði en Marine Le Pen aðeins 11 atkvæði.

Upplýsingarnar eru birtar svona á vef Le Monde, þar má líka sjá prósentutölurnar.

Svo er nokkuð athyglisvert í þessu sambandi hvernig staðið er að utankjörstaðaatkvæðagreiðslu. Á Facebook bendir Jóhannes Hraunfjörð Karlsson, sem hefur verið búsettur í Frakklandi, á eftirfarandi:

Tekurðu eftir muninum á kosningaframkvæmdinni? Franska sendiráðið sér um að menn kjósi og síðan telur það atkvæði og birtir tölfræðina en þetta gerir hvert bæjarfélag fyrir sig þar. Íslenska sendiráðir sér ekki einu sinni um að senda atkvæðið fyrir þig til Íslands, m.ö.o., ef póstþjónustan nennir ekki að bera út atkvæðið þitt tímanlega glatast það.
„Með hverju ári eru fleiri hlerar negldir þar fyrir glugga“

Í svonefndri Jóladagbók barnanna í Morgunblaðinu á sjálfan aðfangadag 1972 birtist þessi ljósmynd. Eins og sjá má var hún eftir tólf ára dreng, Torfa Hjaltason. Blaðið hafði haldið ljósmyndasamkeppni meðal barna og birti afraksturinn á þessum tíma. Þarna var ekki um það að ræða að taka myndir og hlaða inn í tölvu eða áframsenda beint, nei þær varð að framkalla á pappír. Í mörgum skólum störfuðu ljósmyndaklúbbar þar sem börn fengu aðgang að framköllunargræjum og myrkraherbergjum. Ég dáðist alltaf að börnum sem stóðu í þessu – einn bekkjarfélagi minn, Skúli Gautason, var ötull ljósmyndari og tók fínar myndir af okkur krökkunum. Annars var ekkert sérlega mikið verið að mynda mann í þá daga. Ég man eftir sirka fimm ljósmyndum af sjálfum mér á árunum frá 12-16 ára, það eru aðallega skólamyndir eða myndir sem voru teknar kringum íþróttamót.

En aftur að myndinni hér að neðan. Þetta er býsna glúrið sjónarhorn hjá hinum unga ljósmyndara. Það er ekkert sérstaklega verið að fegra borgina sem þarna birtist, þetta er býsna napurt raunsæi. Myndin er tekin í Grjótaþorpinu, í Fischersundi, það er dumbungsveður og niðurníðslan leynir sér ekki. Við sjáum hús sem nefnist Hákot – það var síðar gert fallega upp. Dökkmálaða húsið sem er til hægri í myndinni er var rifið.

Þetta var á árunum þegar enn voru horfur á að mestallt Grjótaþorpið yrði rifið, samkvæmt þágildandi aðalskipulagi sem lagði mesta áherslu á greiða bílaumferð gegnum bæinn. Frá þeim var horfið að endingu, og byggðin í Grjótaþorpinu öðlaðist nýja lífdaga. En á þessum tíma var hún skelfing illa farin. Ég var barnaskóla í Öldugötuskólanum svokölluðum, hann var í húsi gamla Stýrimannaskólans við Öldugötu. Hann sóttu börn sem bjuggu í Vesturbæ, norðan Hringbrautar. Þetta var dásamlega góður skóli.

Hann sóttu líka börn neðan úr Grjótaþorpi og það verður að segjast eins og er að þar þótti alls ekki fínt að búa. Það var ekki „gott hverfi“. Götur voru mjög illa farnar eins og sjá má, sums staðar voru ennþá malargötur- og plön. Björn Th. Björnsson skrifaði um Grjótaþorpið 1969:

Allt þetta þorp er í undarlegri kyrrstöðu. Það er eins og nýja tímanum hafi stirðnað höndin við að sópa því burt, en óvissan lagt á það sjálft sína dauðu hönd. Með hverju ári eru fleiri hlerar negldir þar fyrir glugga.

En það tók að breytast á þessu tímabili. Ungt fólk uppgötvaði sjarmann við Grjótaþorpið, settist að í húsunum þar og tók að gera það upp. Í þeim hópi voru líka útlendingar eins og Gérard Lemarquis sem síðar eignaðist Hildibrandshús sem er efst þarna í götunni, gegnt Hákoti, en sést ekki á myndinni. Frægt var þegar Gérard tók sér stöðu með barn í fangi framan við jarðýtu þegar átti að rífa eitt húsið í Grjótaþorpinu.

Kees Visser, hollenskur myndlistarmaður sem kom hingað fyrst á þessum tíma, talaði eitt sinn við mig um ljóðrænuna sem hann hefði upplifað í niðurníddu timburhúsabyggðinni í Reykjavík. Kannski var hún þar, hún er þá samofin æsku minni, en víst er að þau hús sem fengu að standa líta mun betur út nú en þá.
Lesið yfir hausamótunum á Victor Orbán

Belgíski stjórnmálamaðurinn Guy Verhofstadt er einhver mesti mælskumaður á Evrópuþinginu. Hér er brot úr ræðu sem hann hélt fyrr í vikunni í tilefni af komu Victors Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands, á þingið. Það má segja að Verhofstadt beinlínis lesi yfir hausamótunum á Orbán sem er nokkuð órólegur undir ræðunni.

Orbán hefur verið að þrengja að lýðréttindum í Ungverjalandi, eins og Verhofstadt lýsir í ræðunni. En hann byrjar á því að lýsa þegar þeir hittust fyrst 1989 og þá var Orbán annars konar stjórnmálamaður. Verhofstadt biður Orbán um finna aftur manninn sem hann var á þeim tíma.

Þetta myndbrot kemur frá Der Spiegel. Ræða Vorhofstads, sem er á ensku, hefst á 0.32.
Skrítin endurbygging Grand rokks og Sirkuss

Myndin hér neðst er af byggingaframkvæmdum í Reykjavík, nánar tiltekið við Klapparstíg. Þarna hefur á stórum reit sem nær niður að Hverfisgötu, upp á Laugaveg og út á Smiðstíg risið fjöldi bygginga þar sem eiga að vera hótel, íbúðir og verslanir. Margt er reyndar ágætlega heppnað þarna – betur en víða í uppbyggingunni í borginni.

En þetta er kannski það skrítnasta í framkvæmdinni. Þarna hefur verið byggt lítið hús sem í rauninni er inngangur í stóra blokk. Húsið minnir á nokkuð sögufræga byggingu sem stóð þarna áður, ún er eins í forminu, en úr öðru efni.

Húsið kallaðist Klapparstígur 30. Það var lágreist og úr hlöðnum steini. Þarna var matvöruverslun þegar ég man fyrst eftir húsinu. Svo var þarna bar sem hét Grand rokk. Það var einhver harðsvíraðasta drykkjubúlla sem um getur; athvarf fólks sem var staðráðið í að vera fullt oft og lengi. Hún var geysivinsæl um tíma, en staðurinn rúmaði í raun ekki sérlega margt fólk. Stundum stífluðust klósettin og þá óð maður elginn á gólfinu. En þarna varð til hið nafntogaða skákfélag Hrókurinn.

Síðar tók þarna til starfa bar sem hét Sirkus. Í aldurshópi sem er talsvert yngri en ég hefur hann goðsagnalega stöðu – svona líkt og Hótel Borg hjá mínum aldursflokki. Sirkus var hip og kúl – en var líka mikið drukkið. Söknuður eftir Sirkus hefur verið svo mikill hjá sumum að reynt hefur verið að endurskapa staðinn á listsýningum. Og í Færeyjum mun einhver útgáfa af Sirkus vera starfandi. Sirkus hætti starfsemi 2007, þá voru komin fram áformin um að rífa húsið. Um tíma eftir það starfaði þarna tölvuverslunin Macland.

En svona lítur þetta út núna. Eigum við ekki að segja að þetta sé pínu skrítið? Myndina fékk ég af Facebook síðu Óttars M. Norðfjörð sem var fastagestur á Sirkus held ég örugglega. Hjá honum gerir athugasemd Hugleikur Dagsson sem skrifar og orðar ágætlega tilfinninguna gagnvart stöðum þar sem maður hefur stundað drykkju og drabb:

Ég elskaði Sirkus af öllu hjarta en hugsaði samt „thank fokking christ“ þegar hann lokaði.
Lakkrísneysla, einangrun og fásinni

Hér er löng og lærð grein um hvers vegna Íslendingar eru svo sólgnir í lakkrís. Blanda meira að segja saman lakkrís og súkkulaði. Og það er líka minnst á lakkrís sem bragðefni í ís, en það er önnur íslensk sérstaða.

Greinin er eftir Linni Kraal og birtist á vef sem nefnist Atlas Obscura.

Niðurstaðan er eiginlega sú að lakkrísást Íslendinga stafi af einangrun og fásinni. Við höfðum einfaldlega ekkert betra og um langt skeið var meira að segja bannað að flytja inn erlent sælgæti, reyndar ekki fram yfir 1990 eins og segir í greininni – það var eftir EFTA samninginn að útlent gott fór að flæða inn í landið.
París kaus ekki Le Pen

Kosningarnar í Frakklandi eru enn eitt dæmið um mikinn mun á afstöðu fólks eftir því hvort það býr í stórum borgum ellegar í þéttbýli. Við höfum séð þennan mun í kosningum víðar, New York kaus ekki Trump, London kaus ekki Brexit. Og París kýs ekki Marine Le Pen. Fylgi hennar er mest við strönd Miðjarðarhafsins og í norðausturhluta Frakklands þar sem er hátt hlutfall atvinnulausra og erfiðleikar í gömlum atvinnugreinum eins og kola og málmiðnaði.

En tölurnar í París eru nokkuð sláandi. Þarna er þeim skipt niður eftir hverfum samkvæmt upplýsingum frá franska innanríkisráðuneytinu. Hún er með tæp fimm prósent í allri borginni, fylgi hennar er lægst í 6. hverfi 3,22 prósent en mest í 13. hverfi 6,48 prósent.
Upplýsingar og slúður

Vinkona mín sem rekur vefrit sagði mér ágæta sögu í morgun.

Hún fékk þekktan og virtan blaðamann til að skrifa fréttaskýringu um frönsku kosningarnar. Þar var skrifað af þekkingu og innsæi. Viðtökur við greininni voru hérumbil engar, það voru engir smellir.

En svo birti hún grein þar sem var fjallað um að eiginkona forsetaframbjóðandans Macrons sé miklu eldri en hann. Viti menn, þetta fékk fjórtán þúsund smelli á stuttum tíma.

Niðurstaðan: Þorri fólks vill frekar slúður en upplýsingar. Kannski er okkur ekki viðbjargandi?
Merkileg fiskvinnsluhús hverfa

Ég var í Vestmannaeyjum um helgina. Talaði þar á fundi í Safnahúsinu sem var haldinn á vegum félagsskapar sem nefnist Eyjahjartað. Þarna voru aðkomumenn sem hafa tengsl við Eyjar og rifjuðu upp minningar, flestir unnum við þar á einhverjum tímapunkti í fiski. Það var fjölmenni og þetta var hinn besti fundur. Guðmundur Andri sagði frá tíma sínum í Ísfélaginu, Ómar Valdimarsson talaði um ættingja sína í Eyjum, Bubbi hefur frá mörgu að segja varðandi Eyjatengsl sín – þar varð sjálft gúanórokkið til – og ég talaði meðal annars um fólk sem ég kynntist þarna fyrir mörgum áratugum, sérstaklega fólkið sem bjó í Suðurgarði.

Allt er í heiminum hverfult. Ég sé að það er verið að rífa hús Ísfélagsins og Fiskiðjuna þar sem ég vann. Ég heyrði á nokkrum Eyjamönnum að þeir voru aðeins með í maganum yfir þessu, bæði húsin hafa verið mjög áberandi við höfnina og jafnvel nokkurs konar tákn í bæjarmyndinni.

En þeir sögðu mér líka að húsin væru meira og minna ónýt, sérstaklega efri hæðirnar, þau hefðu kannski ekki verið sérlega vel byggð og steypan sem var notuð í þau léleg og það myndi vera kostnaðarsamt og máski tilgangslítið að gera við þau.

Hér eru myndir af Ísfélaginu og Fiskiðjunni eins og húsin litu út í björtu og köldu veðri í dag.
Blómaskeið Ummarans

Lúgusjoppan við Umferðarmiðstöðina hefur lokað í hinsta sinn. Hún heyrir til fortíðinni. Kannski var tími hennar löngu liðinn? Nú eru opnar búðir alla nóttina um allan bæ. En einu sinni var Umferðarmiðstöðin einn um hituna. Þangað streymdi fólk eftir lokun skemmtistaða. Út um lúguna voru seldar samlokur með hangikjötssalati, bland, sígarettur – og sviðin sem urðu tákn þessa staðar.

Planið fyrir framan Umferðarmiðstöðina var mjög líflegt þegar leið á nóttina. Þangað kom fullt fólk slangrandi innan úr bæ, aðrir komu í leigubílum, þarna voru holur og pollar, það verður seint sagt að næturlífið í kringum BSÍ hafi verið sérlega fágað.

Við fjölluðum um Umferðarmiðstöðina og bókmenntirnar í síðustu Kilju. Þar koma við sögu höfundar eins og Einar Kárason, Böðvar Guðmundsson, Bragi Ólafsson og Sigfús Bjartmarsson sem orti þetta kvæði um Ummarann, eins og hann kallaði hann. Þetta er mjög sannferðug lýsing á staðnum eins og hann var í kringum 1980, á blómaskeiði sínu.

Leigubílarnir aka

fólkið tínist burt

yfir ruslið og slabbið

fáeinir krakkar úr stuði

og þreyttir menn og feitar konur

af eldri sortinni

andlitin eins og klæðnaðurinn

svolítið hjárænulegt í morgunbirtunni

og ummarinn er að loka

Hér er svo innslagið úr Kiljunni.

.
Frönsku forsetakosningarnar og hryðjuverkin

Það er draumur íslamskra fasista að til valda komist Evrópulöndum stjórnmálamenn eins og Marine Le Pen. Það eru einmitt viðbrögðin sem þeir vonast eftir. Og það hefur löngum verið vitað að einn helsti möguleiki Le Pen til að sigra í forsetakosningunum í Frakklandi er fólginn í því að íslamistar nái að vinna nógu stórt ódæði dagana fyrir kosningarnar.

Í gær var lögreglumaður skotinn til bana við Champs Elysées. Þetta er strax orðið vatn á myllu Le Pen. Horfurnar fyrir fyrri umferð kosninganna á sunnudag eru tvísýnar. Le Pen virðist örugg að komast í seinni umferðina – og það er möguleiki að þangað fari líka vinstrimaðurinn Mélanchon. Það væru þá ysta hægrið og ysta vinstrið sem tækjust á í kosningunum. Enn er þó líklegast að það verði miðjumaðurinn Emmanuel Macron sem keppir við Le Pen í seinni umferðinni. Hann leiðir í flestöllum skoðanakönnunum, en varla er nema sjónarmunur á honum og Le Pen.

Það er athyglisvert að ekkert þeirra þriggja kemur úr hinum hefðbundnu fylkingum sem hafa átt forsetann í Frakklandi allan tíma fimmta lýðveldisins, eða frá 1958. Repúblikanahreyfingin sem byggir á arfleifð De Gaulles býður fram Francois Fillon, en hann er mjög veiklaður vegna spillingarmála. Sósíalistaflokkurinn, sem er í algjörri rúst eftir valdatíð Francoise Holland, býður fram Benoit Hamon. Fillon hefur aðeins náð að rétta hlut sinn í skoðanakönnunum, er með í kringum 20 prósent, en Hamon er ekki með nema 7-8 prósent.

En eins og áður segir var viðbúið að íslamistar reyndu að fremja hryðjuverk í aðdraganda kosningana. Þau gætu orðið fleiri. Viðbúnaður lögreglunnar er mikill en það tókst ekki að koma í veg fyrir ódæðið í gær. Nú er það yfirgnæfandi í allri kosningaumfjölluninni.

Það er gott að hafa í huga þessi orð ísraelskra sagnfræðingsins Yuval Noah Harari, þau birtust í fréttaskýringaþættinum Newsnight á BBC. Bækur Hararis Sapiens og Homo Deus hafa náð metsölu víða um heim, langt út fyrir samfélag fræðanna. Þetta er einstaklega höfundur sem sér hluti í stóru samhengi. Þeir sem ala á ótta eru hættulegri en hryðjuverkamennirnir og sagan sýnir okkur að viðbrögðin við hryðjuverkum eru háskalegri en ódæðin sjálf.
Fjólublár þríhyrningur

Það eru sjálfsagt ekki margir tilbúnir að taka upp hanskann fyrir Votta Jehóva. Þetta er umdeildur söfnuður.

Nú hefur hann verið bannaður í Rússlandi og tilkynnt að eigur söfnuðarins verði gerðar upptækar. Hermt er að 170 þúsund Vottar séu í Rússlandi.

En á það má minna að önnur ríkisstjórn bannaði Votta Jehóva og ofsótti þá grimmilega.

Það voru nasistar í Þýskalandi. Vottarnir voru merktir sérstaklega með fjólubláum þríhyrningi, eins og þessum hér.
Gleðilegt sumar!

Sumardagurinn fyrsti lifir í minningunni sem kaldur en oft bjartur dagur. Eitt sinn norpaði ég með skátum í sem gengu fylktu liði af Skólavörðuholti á þessum degi. Maður man eftir stelpum í sportsokkum og pilsum. Nú er mér sagt að skrúðgangan sem átti að vera vestur í bæ hafi verið felld niður vegna veðurs. Það er heldur aumt. Ég heyrði í heimilisföður í Vesturbænum sem var óánægður með þetta, sex ára dóttur hans langaði í skrúðgöngu.

Það var meiri viðhöfn á sumardaginn fyrsta í gamla daga. Hátíðarhöldin fóru fram í Miðbænum nú hefur þetta verið meira fært út í félagsmiðstöðvar. Það er leiðindaveður, verður víst þannig fram yfir mánaðarmót, líklega er réttnefni að kalla þetta sumardaginn frysta eins og farið er að gera. En fólk á samt betri skjólflíkur en var á árum áður. Sumir fara varla út úr húsi eins og þeir séu klæddir eins og þeir séu að fara í fjallgöngu.

Sumardaginn fyrsta ber alltaf upp á vikuna frá 19.-25. apríl. Þetta er fyrsti dagurinn í mánuðinum sem ber hið fagra nafn Harpa. Út frá því hef ég stundum velt fyrir mér hvort sé ekkert vor á Íslandi. Við köllum þetta sumardag en vorið er auðvitað rétt að byrja. Ég elska vorið eins og Stefán frá Hvítadal:

Þér sem hefur þunga borið,

þráða gleðifregn ég ber:

Bráðum kemur blessað vorið,

bráðum glaðnar yfir þér.

Æskan heillar, augu skína,

eyru fyllast glöðum klið.

Syngur vor í sálu þína,

Svanakvak og vatnanið.

Ég sé að sumardagurinn fyrsti var gerður að lögbundnum fríðdegi 1971, en þá var 40 stunda vinnuvika líka sett í lög. Björt framtíð lagði fram tillögu á þingi á síðasta kjörtímabili um að veitt yrði frí föstudaginn eftir sumardaginn fyrsta. Það þætti mörgum óneitanlega þægilegt, en aðrir telja sjálfsagt að nóg sé af frídögum á þessum árstíma.

Börn safnast saman í Miðbæjarskólaportinu á sumardaginn fyrsta. Þarna sést í hús sem standa við Miðstræti.

Auglýsing um ýmsar góðar sumargjafir frá Thomsens magasíni, hinni glæsilegu verslun sem stóð við Lækjartorg og Hafnarstræti, allt frá harmónikum, boltum og yfir í smíðatól amerísk.

Þetta er af vef barnavinafélagsins Sumargjafar, en það stóð löngum fyrir margvíslegri starfsemi tengdri sumardeginum fyrsta. Hátíðarhöld í bænum á árunum eftir stríð.

Önnur mynd af vef Sumargjafar, þarna er mikill mannfjöldi samankominn á Fríkirkjuveginn og teygir sig alla leið út á Tjarnarbrúna.
Verslunarkringlurnar tæmast og störfin tapast

Donald Trump gerir mikið mál úr að störf tapist í bílaframleiðslu og kolavinnslu. Störfin í kolavinnslu verða reyndar ekki endurvakin nema að litlu leyti, þar hefur sjálfvirkni tekið völdin eins og víðar og aðrir orkugjafar reynast hagkvæmari. En í kolaiðnaði vinna gjarnan hvítir karlar, markhópur Trumps.

En það er á öðrum stað í bandaríska hagkerfinu að störf eru að tapast með ógnarhraða. Það er í verslunargeiranum. Frá því síðasta haust hafa verslanakeðjur eins og Macys og J.C. Penneys lagt niður meira en 100 þúsund störf, samkvæmt grein sem birtist á vefritinu Salon eru það fleiri störf en í gervöllum kolaiðnaðinum.

Aðalástæðan fyrir þessu er stóraukin verslun á internetinu. Þar koma við sögu risafyrirtæki eins og Amazon. Mikið af þeirri verslun fer fram með sjálfvirkni, það skapast ekki ný störf í staðinn fyrir þau sem tapast. Það er talað um ekki svo fjarlæga framtíð þar sem verslunarkringlur- og hús Bandaríkjanna standa tóm.

En þeir sem þarna tapa vinnunni eru að miklu leyti konur og margar tilheyra minnihlutahópum. Áhugi Trumps á þeim er ekki ýkja mikill.
Þýskar borgir kjósa Erdogan – Sjálfstæðisflokkurinn í félagi með AKP

Þetta er merkilegt súlurit sem birtist í Der Spiegel. Borgirnar Istanbul, Ankara og Izmir í Tyrklandi kusu gegn einræði, en Dortmund, Düsseldorf, Frankfurt, Hamborg og Berlín kjósa með einræði. Það er jafnvel hugsanlegt að atkvæði Tyrkja sem búa utan Tyrklands hafi ráðið úrslitum í þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Hasnain Kazim skrifar í Spiegel að ekki sé hægt að styðja einræðiskerfi, dauðarefsingar og fangelsun blaðamanna um leið og kvartað er undan því að manni sé ekki nægilega vel tekið í Þýskalandi. Þeir sem þetta geri lifi sjálfir við frelsi og lýðréttindi en kjósi afnám þess í Tyrklandi. Þetta sé ekki hægt að réttlæta eða verja – ekki frekar en við réttlætum og verjum þá sem kjósa hægriöfgaflokkinn AfD, skrifar Kazim.

Eitt erfiðasta viðfangsefni alþjóðastjórnmálanna um þessar mundir er hvernig skuli meðhöndla Tyrkland. Það er ljóst að aðildarumsókn Tyrklands að Evrópusambandinu er steindauð. Tyrkland er líka aðili að Nató – í kalda stríðinu þótti nauðsynlegt að hafa Tyrki þar innandyra. Tyrkland hefur mjög mikilvæga landfræðilega stöðu. Verður þeim haldið áfram í Nató til að forða því að þeir fari í fangið á Rússum? Hversu langt mun pendúllinn í Tyrklandi sveiflast í átt til trúræðis – og er kannski nauðsyn að halda vinfengi við Tyrki til að reyna að hafa heimil á framrás ofstækistrúarinnar?

Allt þetta eru mjög vandasamar spurningar. Við getum reyndar horft aðeins til Íslands í þessu sambandi. Sjálfstæðisflokkurinn er á Evrópuvettvangi í samstarfi við AKP, flokk Erdogans Tyrklandsforseta. Þetta er í samtökum sem nefnast AECR, en þar eru líka Íhaldsflokkurinn breski, Laga- og réttlætisflokkurinn í Póllandi, Likud í Ísrael en Repúblikanaflokkurinn í Bandaríkjunum hefur aukaaðild. Hér má sjá lista yfir flokkana í AECR, sumir þeirra teljast varla góður félagsskapur til að umgangast.
May er örugg með sigur en hillir undir endalokin hjá Corbyn

Það er skrítið kerfi þar sem stjórnarflokkur getur boðað til kosninga þegar honum hentar – daginn sem gengi hans er sem mest í skoðanakönnunum. Þetta er það sem Theresa May og Íhaldsflokkurinn gera í dag – það verða kosningar í Bretlandi 8. júní.

Það leikur enginn vafi á að Íhaldsflokkurinn vinnur stóran sigur í kosningunum. Í nýjustu skoðanakönnunum er flokkurinn með tuttugu prósentum meira fylgi en Verkamannaflokkurinn, munurinn hefur ekki verið meiri um langt árabil. Könnun sem Independent birti í gær sýndi að Íhaldið er með 46 prósent, Verkamannaflokkurinn með 25 prósent.

Jeremy Corbyn hefur verið liðónýtur formaður Verkamannaflokksins. Hans bíður mikil niðurlæging. Líklega er of seint fyrir Verkamannaflokkinn að skipta um formann fyrir kosningarnar, Corbyn mun fara í gegnum þær, flokkurinn dragnast andlaus á eftir, en síðan mun Corbyn þurfa að segja af sér.

Íhaldsflokkurinn mun líka taka fylgi frá Ukip. Áðurnefnd skoðanakönnun sýnir að þrír af tíu kjósendum Ukip í síðustu kosningum ætla nú að kjósa Íhaldsflokkinn. Ástæðan er ekki síst sú að Íhaldsflokkurinn hefur færst nær Ukip, tekið upp stefnumál hans, og því má segja að Ukip hafi sigrað á sinn hátt.
Að ögra með því að skjóta sig í fótinn

Það er náttúrlega alveg ljóst að kosningarnar í Tyrklandi voru svindl. Það er svindl þegar aðeins önnur hliðin fær að kynna málstað sinn að ráði, þegar búið er að fangelsa stjórnmálamenn og fjölmiðlamenn sem eru þekktir fyrir gagnrýni – fyrir utan nú úrskurðað var á síðustu stundu að atkvæðaseðlar þyrfti ekki að vera innsiglaðir og að spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni var ekki tilgreind á þeim, heldur stóð bara já og nei.

Þetta ber allt merki um yfirgang og valdníðslu. Erdogan hefði sjálfsagt aldrei sætt sig við að tapa kosningunni. En samt eru úrslitin naum og íbúar í helstu borgum Tyrklands, Istanbul, Ankara og Izmir, segir nei. Erdogan er hvattur til þess af alþjóðasamfélaginu að fara leið sátta – en hann er satt að segja ekki líklegur til þess. Það sem stendur fyrir dyrum er hreint flokksræði AKP, en eftir kosninguna getur Erdogan gengið aftur í flokk sinn, en sem forseti var honum áður óheimilt að vera flokksmaður. Líkt og í einræðisríkjum renna flokkur og ríki saman í eitt og leiðtoginn verður miðpunktur alls. Allt sem er sagt í gagnrýnisátt er eins og móðgun við hann.

En eitt af því sem slær mann mest er að Tyrkir í Evrópu skyldu með yfirgnæfandi meirihluta greiða atkvæði með stjórnarskrárbreytingum Erdogans. Það fyllir mann eiginlega óhug. Fólk sem býr við lýðræði og málfrelsi er tilbúið að kjósa einræði yfir landa sína. Maður spyr sig í raun hvort þetta fólk ætti ekki að taka upp föggur sínar og fara aftur heim til að búa við stjórnarfarið sem það aðhyllist?

Í Þýskalandi greiddu 63 prósent Tyrkja atkvæði með Erdogan. Þess er reyndar að gæta að í Þýskalandi búa 4 milljónir manna af tyrkneskum uppruna. 1,4 milljónir höfðu kosningarétt, tæpur helmingur þeirra fór á kjörstað, en meðal þeirra hefur Erdogan þetta mikla fylgi, maður sem nýskeð hefur borið þýsku stjórninni það á brýn að hún sé nasísk.

Hjálmar Sveinsson borgarfulltrúi bjó um árabil í Þýskalandi og er gjörkunnugur stjórnmálum þar. Hjálmar skrifar:

Það sem kemur á óvart er að meirihluta Tyrkja í þýskum borgum, þar sem þeir njóta víðtækra borgarlegra og félagslegra réttinda og auðvitað tjáningarfrelsis, hafi kosið breytingar í Tyrkland sem svo gott sem útrýma þingræðinu, gera einráðum forseta kleift að fangelsa alla þá sem gagnrýna hann opinberlega og munu sennilega verða til þess að dauðarefsing verður aftur innleidd í Tyrklandi. Allt í boði tyrkneskrar þjóðríkishugmyndar. Fæstir þeirra tugþúsunda sem kusu með breytingunum munu ætla að flytja til Tyrklands og búa þar. Þessir kjósendur hafa sennilega engan áhuga á að búa sjálfir við einræði og verulega skert réttindi. Blaðamaður Der Spiegel, Hasnain Kazim, getur sér til um að stór hluti þessara kjósenda hafi viljað ögra Þjóðverjum. En það er, skrifar Kazim, svolítið eins og að ætla að ögra einhverjum með því að skjóta sjálfan sig í fótinn.