Stjórnmálaviðhorfið

Ég skrifaði í færslu fyrr í dag að Samfylkingin rogaðist með tvö mál sem væri erfitt að koma í gegn, kvótann og ESB. Þetta eru mál sem njóta stuðnings út fyrir raðir flokksins, en Samfylkingin er eini flokkurinn þar sem eining ríkir um þau. Það getur vel verið að núverandi ríkisstjórnarseta Samfylkingarinnar endi með því hvorugt málið nái í gegn – og þá þarf flokkurinn væntanlega að fara í gegnum mikla naflaskoðun.

Samfylkingin er samstæðari en aðrir stjórnmálaflokkar. Það eru ekki teljandi innanbúðarátök innan flokksins, þau koma allavega ekki upp á yfirborðið. Jóhanna Sigurðardóttir er ekki sterkur formaður, en annað hefur Samfylkingin ekki. Tveir karlar sem höfðu auga á formannssætinu hafa ekki staðið undir væntingum, það er ekki líklegt að Dagur B. Eggertsson verði formaður, hvað þá Árni Páll Árnason. Össur Skarphéðinsson siglir sinn sjó í pólitík. Í utanríkisráðuneyti hans er verið að semja við Evrópusambandið. Taktík Össurar er að vera nánast ósýnilegur – hann svarar ekki boðum um að koma í viðtöl í fjölmiðlum og ætlar greinilega ekki að láta neitt á sér bera fyrr en ESB-umsóknin er komin lengra á veg.

Framsóknarflokkurinn heldur flokksþing 9. apríl, sömu helgi og Icesave-atkvæðagreiðslan fer fram. Það er ekki tilviljun. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur bundið pólitísk örlög sín við Icesavemálið, honum þætti ekki ónýtt að geta staðið uppi á flokksþingi nýendurkjörinn formaður á sama tíma og Icesave 3 hefur verið fellt. En það er svosem ekki víst að það gerist. Öflug andstaða Sigmundar við Icesave hefur ekki komið fram í auknu fylgi við Framsókn. Það stendur nánast í stað.

Flokkurinn er líka mjög sundurlaus – svo mjög að erfitt er að vita hvert er erindi hans í pólitík. Á öðrum vængnum eru Sigmundur Davíð, Gunnar Bragi Sveinsson og Vigdís Hauksdóttir, og, bak við tjöldin, Guðni Ágústsson – þau eru mjög herská gegn ríkisstjórninni og hafa tekið harða afstöðu gegn ESB. Á hinum vængnum eru Guðmundur Steingrímsson og Siv Friðleifsdóttir sem eru evrópusinnuð og mun vinveittari ríkisstjórninni. Líklegt er að áherslur Sigmundar verði ofan á á flokksþinginu, en þá er spurning hvað Guðmundur og Siv telja sig hafa að gera í flokknum lengur. Frjálslyndir evrópusinnar hafa verið að tínast burt, sumir eftir langa veru í flokknum, eins og til dæmis hinn öflugi bloggari Hallur Magnússon.

Sjálfstæðisflokkurinn er líka klofinn á sinn hátt. Icesave-atkvæðagreiðslan er mikilvægari fyrir Bjarna Benediktsson en látið er uppi í Valhöll. Hann þarf helst að fá já. Annars er hætt við að líti út eins og hann hafi beðið lægri hlut fyrir Davíð Oddssyni og hinum háværa hópi í kringum hann. Valhöll getur þó illa beitt sér í atkvæðagreiðslunni, en stuðningsmenn Bjarna munu þó einhvern veginn reyna að skila já-sinnum á kjörstað. Davíð er orðinn til verulegrar óþurftar fyrir Bjarna, ritstjóri Morgunblaðsins og samherjar hans hafa uppi ljót orð um formanninn, honum er gefið að sök að vera huglaus, ósjálfstæður og það sem verst er – ESB-sinni í laumi.

Fylgi flokksins virðist þó vera í góðu lagi miðað við það sem var rétt eftir hrun, hvernig svo sem það myndi skila sér í kosningum. Það styrkir Bjarna nokkuð. En það eru tifandi tímasprengjur í Sjálfstæðisflokknum. Ef ESB-samningur sem þjóðin þarf að greiða atkvæði um verður að veruleika má búast við geysilegum átökum innan flokksins. Þetta gæti orðið innan tveggja ára – jafnvel fyrir næstu kosningar, það er ef svo ólíklega vill til að núverandi ríkisstjórn hjari þangað til.

Ríkisstjórnin stendur náttúrlega mjög tæpt. Hún þarf að reiða sig á Jón Bjarnason og Ásmund Einar Daðason. Þeir hafa báðir styrkt stöðu sína með því að vera áfram í ríkisstjórnarliðinu. Samfylkingin er afar taugaveikluð yfir þessu, og hún hefur verið með þreifingar við aðra flokka. Innan Samfylkingarinnar er fólk sem gæti vel hugsað sér samstarf við Sjálfstæðisflokkinn. Framsókn hefði kannski verið eðlilegur kostur en virðist ekki koma til greina meðan Sigmundur Davíð er þar við völd. Þá yrði Samfylkingin að fórna öðru hverju af stóru málunum sínum, líklega kvótamálinu. Það yrði hægt að fara í einhverjar breytingar á fiskveiðistjórnuninni, en þær yrðu ekki stórvægilegar. Líklegra er að hægt yrði að semja við Sjálfstæðisflokkinn að halda áfram með ESB umsóknina. Hún er komin nokkuð langt á veg, og það kynni að virðast óábyrgt gagnvart Evrópu að draga hana snögglega til baka.

Vinstri grænir eru svo í mestum vanda af öllum flokkunum. Þar er klofningurinn orðinn að veruleika Flokkurinn var afar samstæður í langri stjórnarandstöðu. Undireins og kom í ríkisstjórn breyttist það. Flokkurinn þurfti að taka á sig mikla ábyrgð og Steingrímur J. Sigfússon hefur gert hluti sem eru andstæðir sannfæringu margra flokksmanna – og kannski að einhverju leiti sannfæringu hans sjálfs eins og hann var í stjórnarandstöðu. Hann nýtur þó virðingar vegna seiglu sinnar. Hún nær langt út fyrir raðir VG. Aðrir flokkar spyrja hvort Vinstri grænir séu yfirleitt stjórntækir vegna óeiningar. Það er ekki líklegt að til dæmis Sjálfstæðisflokkurinn vildi mynda ríkisstjórn með VG, hvað sem Styrmir segir. Steingrímsarmurinn vill allt til vinna að halda áfram stjórnarsamstarfinu við Samfylkinguna – þau hafa fært miklar fórnir og vilja fá að uppskera fyrir þær á síðari hluta kjörtímabilsins. Milli flokkanna eru þó alltaf ágreiningsmál sem eitra samstarfið: ESB, krónan og jafnvel fiskveiðistjórnunin – innan VG er ekki samhugur í því máli.

Lífslíkur ríkisstjórnarinnar eru semsagt ekki sérlega góðar. Hún mun þó líklega seiglast áfram út þetta ár. Jóhanna stendur reyndar tæpt vegna úrskurðar jafnréttisráðs. En það er nokkuð fráleitt að halda því fram að stjórnin fari frá ef neiið verður ofan á í Icesave. Ráðherrar hafa gefið út yfirlýsingar um að þarna sé ekki verið að kjósa um ríkisstjórnina – og hvers vegna ættu þeir að breyta þeim framburði eftir kosninguna? En þetta er erfið vakt – og ólíklegt að nokkur annar flokkur sjái sér hag í því að ganga til liðs við ríkisstjórnina, ekki nema þá að stokkað yrði alveg upp.

Það er þá spurning hvort einhvern langi í kosningar?

Gnarr-áhrifin eru enn við lýði, þótt mjög fjari undan Besta flokknum í Reykjavík. Hann hefur þurft að gera nákvæmlega það sama og hvaða flokkur sem er hefði gert í þessari stöðu. Skera niður. Andstaðan er mjög mikil. Samt gæti vel verið að ný stjórnmálaöfl gætu náð árangri í Alþingiskosningum. Hreyfingin virðist ekki ætla að ná sér á flug aftur – þingmenn hennar eru duglegir, en innanflokksátökin á fyrstu mánuðum hennar sköðuðu hana mikið. Hreyfingin er í raun klofningur nokkurra þingmanna úr Borgarahreyfingunni. Það myndi þó styrkja Hreyfinguna mikið ef Lilja Mósesdóttir gengi í hana.

En hvaðan ættu önnur framboð að koma?

Hafa kjósendur smekk fyrir öðru grínframboði eins og Besta flokknum? Eða yrðu þetta að vera stjórnmálahreyfingar sem taka hlutina aðeins alvarlegar. Það er auðvelt að vera á móti, erfiðara að koma sér saman um stefnu. Það virðast helst vera tækifæri fyrir frjálslyndan evrópusinnaðan flokk rétt hægra megin við miðju, þjóðernissinnaðan flokk til hægri og vinstri flokk sem reyndi að keppa við VG um fylgi. Og svo er náttúrlega hægt að koma saman stjórnmálaafli eins og Sönnu Finnunum sem hafa verið að ná árangri í skoðanakönnunum í Finnlandi, andkerfis- og andelítuframboði. Upplausnin í stjórnmálunum hérna eftir hrunið er hins vegar búin að vara svo lengi og er orðin svo slítandi að þráin eftur úrlausn mála er orðin býsna rík. Hún kallar fremur á flokka sem hafa eitthvað uppbyggilegt fram að færa, annað en að vera bara á móti.