arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Áhyggjur Steingríms af ESB

Það eru erfiðir dagar hjá Vinstri grænum sem nú horfa á Bjarta framtíð sigla framhjá sér í fylgi.

Vinstri grænir eru flokkur sem er andsnúinn Evrópusambandinu, Björt framtíð er Evrópuflokkur – en VG er í raun ábekingur Evrópusambandsumsóknarinnar.

Steingrímur J. Sigfússon gerist áhyggjufullur og segir í ávarpi til flokksmanna að óumflýjanlegt sé að endurmeta stöðu viðræðna við Evrópusambandið.

En hvernig á að gera það – þegar eru innan við fjórir mánuðir til kosninga? Hann talar um að það sé verkefni næstu vikna að ákveða hvernig verður tekið á málinu.

Er þá Steingrímur að leggja til að viðræðunum verði slitið, að þeim verði frestað eða að einungis verði talað meira um gang mála? Þetta er býsna óljóst hjá formanninum, en það er vissulega rétt að viðræðurnar hafa dregist mjög á langinn – og það er enn langt að bíða niðurstöðu. Og á hitt má líka benda á að Evrópusambandið hefur tekið talsverðum breytingum síðan Íslendingar sóttu um aðild fyrir þremur og hálfu ári.

Reyndar er dóms að vænta í Icesave-málinu síðar í þessum mánuði. Niðurstaða hans kann að hafa áhrif á afstöðuna til ESB – sérstaklega ef dæmt verður gegn Íslendingum. Það er vel hugsanlegt að sú verði niðurstaðan, en þó yrði það nokkuð kyndugt í ljósi þess að innan Evrópusambandsins er í burðarliðnum sameiginlegt innistæðutryggingakerfi og fjármálaeftirlit. Það var ekki veruleikinn þegar Íslendingar sóttu um.
Elf snerist um hvítflibbaglæpi, ekki mafíósa

Kristín Þorsteinsdóttir hefur verið blaðafulltrúi Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og meðal annars ritað greinar í hans nafni í blöð. Kristín situr líka í stjórn 365-miðla.

Nú skrifar hún undir eigin nafni grein sem kemur í framhaldi af Vafningsdómnum og ákæru í svokölluðu Aurummáli.

Það er ekki ástæða til að elta ólar við allt sem stendur í greininni, en þó er rétt að nefna eitt sem er hrein rangfærsla.

Nefnilega þá fullyrðingu að í Elf Aquitaine málinu sem Eva Joly rannsakaði „niðri í Evrópu“ hafi hún verið að fjalla um misgerðir „rótgróinna mafíósa“.

Málið tengdist mönnum í æðstu stöðum, meðal annars stjórnendum Elf sem er risastórt olíufélag, konu eins þeirra, einum af utanríkisráðherrum Frakklands, einum helsta stjórnmálaflokki landsins, leiðtogum Afríkuríkja, stærsta banka Frakklands – málið teygði meira að segja anga sína inn í Kristilega demókrataflokkinn í Þýskalandi, flokk Helmuts Kohls.

Það var einmitt það sem var sérstakt við málið að þarna var farið að rannsaka „misgerðir“ manna í háum stöðum sem höfðu talið sig hafna yfir lög og rétt.
Horfnar bensínstöðvar

Nútíminn er ekki alltaf flottastur – eða smekklegastur.

Það misjafnt eftir tímabilum hvað okkur finnst gott í hönnun – nú verður maður var við að sjötti áratugurinn ( fifties) er í uppáhaldi. Það er einhver tærleiki í hönnuninni sem hvarf síðar.

Hönnun frá níunda áratugnum þykir sérlega vond – er eitthvað ljótara en bensínstöðvarnar stóru sem fóru að taka á sig mynd á þeim tíma. Borgin er gjörsamlega útbíuð í þessum bensínstöðvum.

Einu sinni var sá tími að bensínstöðvar voru nokkuð flottar.

Klassísk er bensínstöðin sem Manfreð Vilhjálmsson hannaði í Fossvogi 1956. En henni var tortímt – menn skildu ekki að einhvern tíma gæti hún orðið menningarverðmæti.

Svo er hérna mynd sem birtist á Facebook-síðunni 101Reykjavík. Á henni sést bensínstöðin á Birkimel, manni sýnist að tíminn sé sjöundi áratugurinn. Konan er glæsileg, með uppsett hár, en bensínafgreiðslumaðurinn er í séstökum búningi og með kaskeiti. Í bakgrunni sést bensínstöðin sem er öllu smærri í sniðum en nú er. Bílaáhugamenn virðast vera sammála um að bíllinn sé NSU Prinz. Það mun vera Hannes Davíðsson sem hannaði þessa bensínstöð sem var mestanpart úr gleri.

Þröstur Helgason skrifaði grein um bensínstöðvabyggingar í Morgunblaðið fyrir nokkrum árum. Hana má lesa hérna. Þar er talað um einsleitni og tilhneigingu til að byggja stöðvarnar eins og risastór vörumerki.
Með bítlalúkk – í kringum 1920

Hinn bráðskemmtilegi vefur Lemúrinn birtir þessa mynd af listamanninum Muggi. Myndin er tekin af Magnúsi Ólafsssyni um 1920. Muggur hét í rauninni Guðmundur Thorsteinsson. Hann var fæddur 1891 og andaðist 1924, aðeins 33 ára. Það stafar ljóma af minningu hans, hann var listrænn og fjölhæfur, fékkst við málverk, myndskreytingar og sagnagerð, auk þess að leika aðalhlutverk í kvikmyndinni Borgarættinni.

Myndin er skemmtileg, ekki síst vegna þess hvað hún vísar fram í tímann. Maður sér ekki betur en að Muggur sé með bítlahárgreiðslu, hann er í támjóum skóm – og sígarettan er ansi töffaraleg.
Ísland og New York Times

Ég er staddur í Bandaríkjunum og hef hugsað mér gott til glóðarinnar að lesa í New York Times pistla undir nöfnum eins og Stepping Stones, Letter from Reykjavík eða greinar eftir Hall Hallsson. Þetta efni hefur ekki birst enn, þrátt fyrir samstarf New York Times og Morgunblaðsins.

Hins vegar las ég þessa grein þar sem segir að Ísland gæti sprungið í loft upp á næsta ári, í bókstaflegri merkingu – og að þetta sé það sem jarðabúar þurfi helst að óttast.
Björt framtíð tekur frá vinstri flokkum, sterk staða Sjálfstæðisflokksins

Nýjasti Þjóðarpúls Gallups stafestir það sem ég hef haldið fram – Björt framtíð tekur ekki fylgi frá Sjálfstæðisflokknum heldur dreifist fylgið á vinstri vængnum enn víðar vegna tilkomu hennar. 12 prósent í skoðanakönnun er góður árangur hjá flokknum þegar fjórir mánuðir eru til kosninga, því verður ekki neitað. Flokkurinn er með vind í seglin, ólíkt hinum nýju flokkunum.

Samstaða virðist vera alveg út úr myndinni með 1,3 prósent, Píratar hafa 2,5 prósent, Dögun 3 prósent og Hægri grænir 2,5 prósent – þeir eru eini flokkurinn af þessum sem aðhyllast yfirlýsta hægristefnu. Enginn af þessum flokkum myndi ná mönnum inn á þing við þessar aðstæður.

Allt styrkir þetta fremur Sjálfstæðisflokkinn. Hannfær kannski ekki þessi 36,3 prósent sem honum er spáð í kosningum, en eins og staðan er þyrftu Samfylking og VG að fá með sér tvo flokka í ríkisstjórn til að geta haldið áfram – bæði Framsókn og Bjarta framtíð.

Það virkar heldur ólíklegt að sú gæti verið niðurstaðan.

En Sjálfstæðisflokkur og Framsókn eru ekki langt frá því að ná hreinum meirihluta. Verði sú raunin þarf ekki að spyrja að leikslokum.
Tvö áramótauppgjör

Vef-Þjóðviljinn var eitt sinn vinsæll vefur og ekki síst áramótauppgjör hans. Þau snerust mörg um að gera grín að Ólafi Ragnari Grímssyni frá ýmsum hliðum – hann var um árabil sérstakur skotspónn Andríkis, hópsins sem heldur úti þessum vef. Það er kannski ofmælt að hann hafi verið tekinn í sátt á þessum bæ – en andúðin á honum er ekki alveg jafn stæk og áður.

Áramótauppgjör Vef-Þjóðviljans birtist reyndar enn – það má sjá með því að smella hérna.

Alþingisvaktin er nýlegur vefur sem þessi áramót birtir uppgjör sem er með sama sniði og það sem hefur birst í Vef-Þjóðviljanum. Nálgunin á pólitíkina er þó allt önnur –nema ef skyldi vera að þarna er spjótum beint að Ólafi Ragnari. Skríbent Alþingisvefsins virðist vera sérstaklega í nöp við Árna Pál Árnason. Báðir þessir vefir eru þess eðlis að nöfn höfunda greina koma ekki fram – það er til lítils sóma.

En hvort er svo fyndnara, uppgjörið hjá Vef-Þjóðviljanum eða Alþingisvaktinni?
Skaupin

Það er merkilegt hvernig húmor breytist og þróast. Ég hef áður bent á að sumt í fornsögum okkar virkar enn býsna fyndið meðan til dæmis gamansögur eftir Jónas Hallgrímsson eru ekki vitund fyndnar.

Og líklega myndu fæstir hlæja að bröndrum úr safninu Íslenskri fyndni.

Áramótaskaup er fastur siður hvert gamlárskvöld. Menn ræða fram og aftur um hvort skaupin séu fyndin eða ekki – og svo vísa þeir gjarnan í gömlu skaup sem eiga að hafa verið ógurlega skemmtileg.

Það er hins vegar mjög varasamt að endursýna gömul áramótaskaup – maður kemst oft að því að þau eru gjörsamlega laus að vera fyndin lengur, jafnvel skaup sem maður hló óskaplega að í eina tíð. Eiginlega ætti að vera bann við að sýna þetta efni aftur – þá gæti það lifað fallega í minningunni.

Að sumu leyti er úr vöndu að ráða. Þetta er dálítið gamaldags siður á tíma þegar fjölmiðlaneysla hefur brotnað upp í þúsund hluta – fólk er að horfa á sitt efni á internetinu – að allir eigi að geta sameinast um eina tegund af fyndni á þessu kvöldi.

Sumir vilja að grínið sé meinlaust og góðlátlegt, aðrir hlæja varla nema einhver setji upp hárkollu og leiki stjórnmálamann – „ansi náði hann honum vel“ – enn aðrir vilja hafa þetta allt hápólitískt og ádeilukennt.

Sjálfum hefur mér fundist margt fyndið í skaupum undanfarinna ára – þótt ég hafi ekki séð þau öll. Ég sá heldur ekki nema hluta af skaupinu í gær – þar voru kaflar sem voru ansi beittir. Rauði þráðurinn virtist vera hin hatramma barátta um völd og verðmæti í íslensku samfélagi þar sem býsna harðskeyttar klíkur láta til sín taka.

En ég skil vel að til sé fólk sem finnst þetta ekki vitund skemmtilegt á gamlarskvöld.

Kannski verður erfitt að horfa á sumt af þessu eftir nokkur ár. Ég veit atriði frá skaupum undanfarinna ára sem mér myndi þykja pínlegt að sjá, það eru til dæmis lokaatriðin úr skaupum áranna 2009 og 2010 þar sem Páll Óskar og Ágústa Eva – hún var síðara árið – syngja um hvernig verði nú aldeilis tekið til í íslensku samfélagi. Ég held að þetta eldist ekki vel í ljósi þess hvernig mál hafa þróast.
Gleðilegt ár!

Það er mikilvægari spurning að velta fyrir sér hvernig næsta ár verður í íslensku samfélagi en að rifja upp hvernig síðasta ár var. En samt, lítum aðeins um öxl.

Þetta var árið sem verðbólgan fór niður í næstum ekki neitt og því hættu menn að ergja sig á verðtryggingunni. Þetta var ár leiðréttingarinnar miklu – það fór alltof mikill tími í það mál. Þetta var árið þegar andúð á útlendingum fór að skipta máli í íslenskum stjórnmálum – við Íslendingar erum svosem ekki einir á báti í þeim efnum. Sums staðar eru birtingarmyndir útlendingahaturs mun verri, en við þurfum að vara okkur.

Þetta var árið þegar gjaldeyrishöftin voru ekki afnumin. Hagvöxturinn sem átti að koma lét standa á sér. Árið þegar húsnæðisverð hækkaði mikið og árið þegar allir sem vettlingi geta valdið ætla að græða á túrismanum. Hætt er við að sé verið að blása út stóra bólu í hótelbyggingum og útleigu húsnæðis til ferðamanna.

Þetta var árið þegar varð merkilegt eldgos austur á landi og maður hélt um tíma að Bárðarbunga myndi springa með þeim afleiðingum að þyrfti kannski að flytja Íslendinga burt. Árið þegar sumir vildu gangast Noregi á hönd – en það tekur kannski að breytast með lækkandi olíuverði.

Árið þegar var mikið rifist og þrasað og stjórnmálaforingjar náðu ekki tökum á þeirri list að tala með skýrum og góðum hætti við kjósendur. Árið þegar ráðherra hraktist frá völdum eftir sorglegan vandræðagang. Árið þegar stjórnarandstaða var mestanpart úti á túni, tveir fyrrverandi stjórnmálaflokkar eru enn í losti eftir mikinn kosningaósigur, nýr miðjuflokkur virðist ekki hafa neitt að segja – það er helst að Píratar séu að gera eitthvað sem skiptir máli.

Þetta var gott ár í menningu- og bókmenntum, eins og mörg undanfarin ár. Það var metaðsókn á Visitors Ragnars Kjartanssonar í galleríi við Hverfisgötu, Ófeigur skrifaði Öræfi og Gyrðir hefur sjaldan verið betri, Ragnheiður, glæsileg íslensk ópera var frumflutt við miklar vinsældir, en Sinfóníuhljómsveitin hefur náð tökum á því að spila í Hörpu – hún hefur leikið afar vel upp á síðkastið. Það má nefna ótalmargt fleira.

Gangið svo hægt um gleðinnar dyr.

Ég ætla að leyfa mér að hnupla mynd af alnetinu, af vefnum Gamlar ljósmyndir. Myndin sýnir áramótaveislu á gamlárskvöld 1939 í Bankastræti 2, segir á vefnum. Þarna er fólk sem kann að skemmta sér. Það er prúðbúið, með fína hatta, maður leikur á gítar enda er greinilega verið að syngja.

Gleðilegt ár og kærar þakkir fyrir lestur á árinu sem er að líða!
Fullt af myndum um Móses

Það er sorglegt að sá samfélög hverfa aftur í formyrkvun og heimsku.

Ný kvikmynd um Móses er bönnuð í Egyptalandi og Marokkó.

Myndin heitir Exodus og víst ekkert sérlega góð.

Tvennum sögum fer af banninu, annars vegar er sagt að myndin sé sögufölsun og hins vegar að ekki megi sýna myndir af guði og spámönnum eða spámönnum samkvæmt íslamstrú.

Hvort tveggja eru lélegar ástæður.

Myndirnar sem hafa verið gerðar um Móses eru legíó. Sú frægasta er frá 1923, gerð af Cecil B. DeMille. Hann gerði svo aðra mynd um sama efni 1956.

Cecil B. DeMille gerði afar stórar myndir, það var jafnvel sagt að hann hefði verið með stórmennskubrjálæði. Hann var uppnefndur Mússólini kvikmyndanna, leikstýrði í reiðbuxum með gjallarhorn. Biblíuleg efni voru honum kær og um hann var ort eftirfarandi vísa:

Cecil B. De Mille,

Much against his will,

Was forced to leave Moses

Out of the War of the Roses

Móses í kvikmynd, 1923.
Sigrún í ríkisstjórn, Eggert og Kolbrún á DV

Þær eru athyglisverðar hræringarnar í stjórnmálum og fjölmiðlum nú rétt fyrir áramótin.

Þrátt fyrir fylgisleysi í skoðanakönnunum styrkir Framsóknarflokkurinn sig í ríkisstjórn. Þangað inn kemur Sigrún Magnúsdóttir og verður umhverfis- og auðlindaráðherra. Framsóknarflokkurinn hefur nú jafnmarga ráðherra við ríkisstjórnarborðið og Sjálfstæðisflokkurinn. Sigrún er afskaplega trygg formanni sínum, Sigmundi Davíð.

Þetta þýðir að Vigdís Hauksdóttir verður áfram formaður fjárlaganefndar þar sem hún skapar reglulega mikinn usla – svo mikinn usla að það geta varla talist góðir stjórnarhættir eða ríkisstjórninni til framdráttar. Bæði hún og Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður nefndarinnar, virðast líta á það sem eitt af helstu verkefnum sínum að ögra og skapa ófrið í samfélaginu – á stað þar sem er einmitt þörf fyrir stillingu, beitingu vitsmuna og rósemd hugans.

Raddir höfðu verið uppi um að klókara hefði verið fyrir Sigmund – upp á friðinn í samfélaginu að gera – að kippa Vigdísi inn í ríkisstjórn. En hann virðist alla tíð hafa verið staðráðinn í að hleypa henni ekki þangað.

Uppstokkunin á DV kom eins og sprengja inn á samfélagsmiðlana sem loga– svo maður noti klisjuna. Annar nýi ritstjórinn, Eggert Skúlason, er vissulega tengdur Framsóknarflokknum með ýmsum hætti, svo einhver stefnubreyting hlýtur að vera yfirvofandi á blaðinu. Eða það skyldi maður halda?

En Eggert er líka gamall blaðamaður. Hann var blaðamaður og fréttastjóri á Tímanum og þótti bæði harður og snjall sem slíkur. Svo var hann lengi fréttamaður á Stöð 2 og þótti góður sem slíkur. Hætti og var þá orðinn mjög leiður á blaðamennskunni, veit ég.

Kolbrún Bergþórsdóttir kemur af Morgunblaðinu. Maður er ekkert að upplýsa stórt leyndarmál þegar maður segir að hún hafi verið orðin þreytt á vistinni þar. Steininn tók úr þegar Óskar Magnússon hætti sem framkvæmdastjóri, og annar ritstjórinn, Haraldur Johannesson tók við, meðfram því að vera áfram ritstjóri. Óskar var í góðu áliti hjá starfsmönnum Moggans, sem þykir sjónarsviptir af honum. Haraldur lýtur hins vegar í einu og öllu boði hins ritstjórans – er framlenging á honum.

Það verður fróðlegt að sjá hvað þau Eggert og Kolbrún gera við DV. Blaðið er þekkt fyrir að vera hart og ágengt – og snögg breyting á því gæti rústað orðspori þess, rétt eins og þegar Óli Björn Kárason og félagar eignuðust blaðið fyrir meira en áratug og hugðust breyta því í áróðursmálgagn fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Það getur verið býsna erfitt að finna nýjan markhóp fyrir svona blað.
Viðskiptamaður ársins: Fánýt stjórnmálaumræða

Það var afar vel til fundið að útnefna Hjálmar Gíslason sem viðskiptamann ársins. Hann hefur byggt upp DataMarket, fyrirtæki sem byggði á góðri og fallegri hugmynd um bætta framsetningu upplýsinga, nú hefur það stækkað, hefur skapað Hjálmari sjálfum tekjur, sem er gott – þetta er í alla staði til fyrirmyndar.

Hjálmar var stundum gestur hjá mér í Silfri Egils. Hann hefur þann kost að hann er engum háður, tilheyrir ekki neinu hagsmunabandalagi, flokki eða klíku. Hann mótar sér einfaldlega skoðanir eftir því sem málin birtast honum – og þá hjálpa auðvitað tólin frá DataMarket.

Hjálmar skrifar á Facebook síðu sína í dag – og það er rétt að leggja við hlustir, því hann mælir af spaklegu viti.

Er ekki almennt verið að fara kolöfugt að í stjórnmálum? Öll orkan fer í að ræða smámál sem horfa til næstu daga, mánaða eða missera. Ekkert af þessu skiptir máli í stóru myndinni.

Væri ekki ráð að fara að ræða stór mál til lengri framtíðar, finna þar fleti sem breið samstaða er um og vinna sameiginlega að þeim. Mig grunar til dæmis að meira en 80% þjóðarinnar gætu náð saman um það hvernig við viljum í grófum dráttum hafa heilbrigðis-, mennta- og að nokkru leyti velferðarkerfin. Og ekkert þeirra virðist stefna í rétta átt. Svo þarf að ræða fyrirkomulag efnahags og gjaldmiðlamála og stöðu okkar innan eða utan ýmissa þjóðabandalaga. Þar er samstaðan minni, en þarf að fara að taka vel ígrundaðar ákvarðanir svo hægt sé að vinna að langtímamarkmiðum.

Því miður er þetta líklega borin von því flestir stjórnmálamenn og -hreyfingar þrífast á „dellu dagsins“ og kýtingi um fánýta hluti og draga þjóðmálaumræðuna með sér niður á það plan.
Samhljómur

Það er starf Þorsteins Víglundssonar, fræmkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, að koma í veg fyrir að atvinnurekendur þurfi að leggja út meiri peninga. Eða þannig hefur ætíð verið litið á þetta djobb. Ef launahækkanir ber á góma mun maðurinn sem gegnir þessari stöðu alltaf segja að þær komi eiginlega alls ekki til greina.

Hugsalega gæti þó verið ákveðin skammsýni þarna á ferðinni. Sum fyrirtæki hafa ekki efni á að borga hærri laun, en önnur hafa það – og launaskrið er eins og endranær mest í fjármálafyrirtækjum og hjá forstjórum. En þannig er ástatt fyrir hagkerfinu að því verður varla komið á almennilega hreyfingu nema laun hækki almennt.

Helsta skýring þess að hagvöxtur á árinu er miklu minni en spáð var er sú að fólk er einfaldlega blankt – það hefur ekki peninga til að eyða, heldur að sér höndum. Það kemur ekkert á óvart að jólaverslun hafi verið heldur dræm. Margir fara reyndar framhjá íslenska kerfinu með því að kaupa hræódýrar vörur í kínverskum vefverslunum. Það á bara eftir að vaxa.

En Þorsteinn Víglundsson hefur þá skýringu á því að hagur launþega batni ekki að háir skattar hindri efnahagsbatann. Það er athyglisverð kenning. Þorsteinn heldur því fram að engin hægræðing hafi orðið í ríkisrekstrinum.

Þorsteinn virðist, frómt frá sagt, vera að fara þess á leit að ríkið borgi að einhverju leyti fyrir næstu kjarasamninga með því að lækka skatta.

Tvíeykið sem virðist hafa smollið algjörlega saman í fjárlaganefnd og fær að ráða furðu miklu í þessu landi, Vigdís Hauksdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson, grípur þetta á lofti.

Guðlaugur segir að þurfi að ganga miklu lengra í að hagræða og forgangsraða í ríkisrekstrinum, en Vigdís segir að „kerfið verji sig með kjafti og klóm“ og noti fjölmiðla óspart í því skyni.

Hvað á Vigdís þar við? Fréttir af vandræðunum í heilbrigðiskerfinu? Jú, vissulega hafa þær verið yfirgnæfandi síðasta árið, en kann það að vera vegna þess að allur almenningur kærir sig ekki um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu og vill ekki lækka skatta ef þetta er fórnarkostnaðurinn?

Eitt helsta hlutverk fjölmiðla er að skoða athafnir stjórnvalda og sjá hvernig þær standast gagnrýni. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa sterka fjölmiðla.
Ísland, verst eða best – og sósurnar

Á þessu ári hefur víða bergmálað frasinn að Ísland sé „ónýtt“. Þetta er orðið hálfgert viðkvæði hjá hópi fólks.

En Jessica Probus hjá vefnum vinsæla Buzzfeed er ekki sammála. Hún nefnir 32 ástæður fyrir því að Ísland sé besta landið fyrr og síðar.

Hún telur upp ýmsar ástæður, bóklestur Íslendinga, bann við nektarstöðum, fjarveru McDonalds, heitar laugar, hesta og skyr, netnotkun, Björk og Jón Gnarr, lága tíðni ofbeldisglæpa og þá staðreynd að á Íslandi eru ekki moskítóflugur.

Einmitt.

Má vera að sannleikurinn liggi einhvers staðar þarna á milli.

Reyndar nefnir Jessica einn athyglisverðan punkt – mikla sósunotkun Íslendinga. Hún segir að þeir hafi sérstakar sósur fyrir allt. Matur sé eiginlega bara yfirskin til að úða í sig sósu. Má vera? Gæti þó verið að sósuausturinn sé kominn frá Dönum?
2014 í alþjóðapólitík – ekki gott ár

Yfirleitt finnst mér áramót ekki svo mikilvæg að þau kalli sérstaklega á uppgjör. Mér leiðiyt frekar þegar rifjaðar eru upp fréttir af tiltölulega nýliðnum atburðum.

En árið 2014 er dálítið sérstakt. Það var nefnilega hundleiðinlegt. Þá er ég að meina í heimspólitíkinni.

Viðurstyggilegar öfgahreyfingar vaða uppi – bjartsýnin í arabíska vorinu er gufuð upp og við er tekin svæsin leppstjórn herforingja í Egyptalandi, en í Írak og Sýrlandi fara ungir nihilistar um myrðandi og nauðgandi í nafni íslamstrúar. Að þessu laðast ungt fólk frá Evrópu – það er áhyggjuefni.

Ísraelar gerðu grimmilegar árásir á Gaza, nú hefur komið í ljós að eyðileggingin var enn meiri en talið var í sumar. Ofsatrúaröfl ná sífellt meiri undirtökum í pólitíkinni í Ísrael, draumurinn um heimaland gyðinga hefur breyst í rasíska martröð.

Nýfasisma vex ásmegin í Evrópu, hann er víða klæddur í jakkaföt og með bindi, en ógnin er söm. Það er stórt verkefni fyrir lýðræðissinna að stöðva framrás fasismans á næstu árum og verður ekki auðvelt.

Rússland hrynur að innan frá vegna óstjórnar, spillingar og lækkandi olíuverðs. Viðskiptaþvinganir Vesturlanda gera stöðuna enn erfiðari. Pútín notar hefðbundin ráð autokrata og magnar upp þjóðrembu. Í þessu ástandi er þessi litli og lítilsigldi maður, sem var skapaður af KGB, afar hættulegur.

Þetta er ekki skemmtileg staða, þróunin á árinu gefur lítið tilefni til bjartsýni. Í Evrópu ríkir efnahagsleg stöðnun, en í Bandaríkjunum virðist efnahagsbati ekki skila sér til almennings. Hlutabréfamarkaðir bólgna út, fjármálavaldið drottnar yfir stjórnmálunum og ójöfnuður er að verða helsta einkenni samtímans.
Hin ofsafengnu áramót í Reykjavík

Ferðatímaritið Condé Nast útnefndi fimmtán borgir þar sem væri fjör á áramótum. Reykjavík er ekki þar á meðal – sem er skrítið. Ég hef verið víða um heim á áramótum, en ekkert slær Reykjavík við.

Það er einfaldlega svo að fáar þjóðir halda upp á áramót með viðlíka ofsa og Íslendingar. Kannski af því við erum að fara inn í svo skelfilega dimman og leiðinlegan tíma strax eftir þau?

Hér eyðir fólk stórfé í tilgangslausa – en að vísu nokkuð stórbrotna – flugeldasýningu þar sem hver skýtur upp sem betur getur. Menn eiga að taka á því á áramótum, um það er mjög ágeng krafa, fólk drekkur sig fullt, tilfinningarnar eru ofsafengnar – á áramótum verða margir hjónaskilnaðir og sambandsslit. Eftir spennu jólahátíðarinnar byrjar nýárið í sorg fyrir marga.

Nú eru útlendingar farnir að flykkjast hingað í stórum stíl til að njóta íslenskra áramóta. Það er eins og við manninn mælt – þeir taka þátt í gleðinni með okkur, eru handteknir af lögreglu fyrir óspektir, fyllerí og slagsmál.

Jú, það má hafa gaman af þessu, en samt er það pínu yfirdrifið. Kannski jafnvel þunglyndislegt.

Sjálfur reyni ég allavega í seinni tíð að forðast það að vera í Reykjavík á áramótum. Hef í staðinn notið þeirra á stöðum þar sem er meiri ró – og ekki þessi grimma krafa um skemmtun.
Merkilegt samkomulag í Svíþjóð

Það eru góð tíðindi að kosningum skuli hafa verið aflýst í Svíþjóð. Til þeirra hafði verið boðað í mars eftir að minnihlutastjórn Sósíaldemókrata mistókst að koma fjárlagafrumvarpi gegnum þingið.

En nú er ekki rétti tíminn fyrir stjórnmálaólgu. Hinir hryllilegu Svíþjóðardemókratar sækja á – það er illt til þess að kjósendur skuli snúa sér til þeirra eftir stöðugleikaskeið undir stjórn hægri- og miðflokka. Svíþjóð fór ríkja best út úr kreppunni 2008.

Nú hafa stjórnmálaflokkarnir í Svíþjóð, borgaraflokkarnir svokallaðir og jafnaðarmenn, náð samkomulagi um að minnihlutastjórnin geti starfað áfram, þeir kallað þetta „desembersamkomulag“ sem felist í því að axla ábyrgð á stjórn landsins.

Þetta er bráðnauðsynlegt og er vonandi fyrirheit um það sem koma skal í Evrópu. Hófsamir hægriflokkar, miðflokkar og flokkar jafnaðarmanna þurfa að snúa bökum saman gegn þeirri ógn sem stafar af uppgangi nýfasískra hreyfinga víða um álfuna.

Lærdómur sögunnar er gagnlegur í þessu sambandi. Í Þýskalandi millistríðsáranna toguðu nasistar og kommúnistar hvorir í sína áttina, rifu samfélagið í sundur – en lýðræðissinnar í borgaraflokkunum og í hreyfingu jafnaðarmanna báru ekki gæfu til að vinna saman gegn öfgunum. Því fór sem fór.