Athugasemd frá Jóni Sigurðssyni

Jón Sigurðsson, fyrrverandi stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins hefur sent mér svohljóðandi athugasemd.

- - -

Athugasemd við umfjöllun um Fjármálaeftirlitið á vefsíðunni eyjan.is/silfuregils

Athygli mín hefur verið vakin á því að í grein þeirra Gylfa Zoega og Jóns Daníelssonar með fyrirsögninni “Hagkerfi bíður skipbrot” sem birtist á netinu 9. febrúar 2009 er vitnað til vefsíðunnar http://eyjan.is/silfuregils til stuðnings þeirri fullyrðingu að Fjármálaeftirlitið (FME) hafi tekið þátt í markaðsetningu Icesave netinnlánsreikninga Landsbankans í Hollandi vorið 2008. Í grein Egils Helgasonar á vefsíðunni 16. janúar sl. er fullyrt að stjórnarformaður FME hafi komið fram í auglýsingabæklingi hjá Landsbankanum. Þessar fullyrðingar eru báðar fjarri sanni.

Svo virðist sem höfundar þessara greina telji stutt viðtal við mig í innanhús- og starfsmannariti Landsbankans, Moment, sem út kom í fyrravor, en þá gegndi ég starfi sem formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins, styðja þessar fullyrðingar. Viðtalið eins og það birtist í ritinu var byggt á samtali mínu við ritstjóra Moments í byrjun maí 2008. Eins og oft vill verða réði ritstjóri blaðsins því hvaða atriði úr samtalinu voru tekin til birtingar. Fyrirsagnir voru einnig valdar af ritstjóra. Til glöggvunar læt ég fylgja þessum pistli efnisatriði viðtalsins eins og þau fóru frá mér til ritstjórans 9. maí 2008, þar sem samhengi hlutanna kemur skár fram en í þeirri örstuttu gerð sem á endanum birtist á prenti. Í samskiptum mínum við ritstjórann kom aldrei fram að forsíðuefni ritsins yrði kynning á Icesave-reikningunum í Hollandi, enda hefði það breytt afstöðu minni til þess að fallast á að gefa viðtalið yfirleitt. Ég vek líka athygli á því að hvergi í viðtalinu, hvorki eins og það birtist né í efnisatriðunum sem hér fylgja, var einu orði vikið að Icesave-reikningunum eða markaðssetningu þeirra enda var mér með öllu ókunnugt um það mál. Þannig er bæði heimildanotkun og heimildakönnun hér stórlega ábótavant. Tilvitnunin styður alls ekki fullyrðingarnar um þáttöku Fjármálaeftirlitsins í markaðssetningu Icesave í Hollandi frekar en unnt er að halda því fram með réttu að tilfallandi viðmælandi í viðtali í dagblaði eða tímariti sé ábyrgur fyrir ritstjórnarstefnu eða forsíðuefni ritsins.

Margt er vel athugað í grein þeirra Gylfa Zoega og Jóns Daníelssonar en það spillir fyrir að í henni skuli gripið til órökstuddra fullyrðinga eins og vikið er að hér að framan.

Seltjarnarnesi, 15. febrúar 2008

Jón Sigurðsson

- - -

Efnisatriði viðtals JS við Moment Landsbankans 09.05.08

1. Sem betur fer leyfa menn sér nú – gætilega – að vona að það versta sé afstaðið í því umróti og erfiðleikum sem herjað hafa á fjármálamarkaði heimsins undanfarna mánuði.

Þetta eru góðu fréttirnar. Vondu fréttirnar eru aftur á móti að þótt ástandið skáni á fjármálamörkuðunum – t.d. þannig að hin illræmdu CDS álög fari lækkandi – eru enn ekki öll kurl komin til grafar hvað varða áhrif lánakreppunnar á fjárhag fólks og fyrirtækja. Neikvæðu áhrifin á raunstærðir efnahagslífsins verða án efa alllengi að koma fram.

2. Það er afar mikilvægt að menn læri af þessum erfiðleikum og vinni að hagræðingu og einföldun í starfsemi fjármálafyrirtækja – og reyndar einnig annarra fyrirtækja. Það þarf líka að styrkja áhættumat og eftirlit, bæði innan fyrirtækjanna sjálfra og af opinberri hálfu. Fjármáleftirlitsstofnanir allra landa verða að skerpa eftirlitið til þess að gæta hagsmuna innstæðueigenda og fjárfesta í fjármálafyrirtækjum og tryggja fjármálastöðugleika – og þar með reyndar hagsmuni atvinnulífsins almennt. Lausafjárkreppan sýnir þörfina á betri lausafjárstýringu. Það er ekki nóg að hafa tilskilið eigið fé ef lausaféð þrýtur. Að þessu er nú unnið bæði á alþjóðavettvangi og innan einstakra landa, m.a. hér á landi. FME vinnur nú að nýjum tilmælum um lausafjárstýringu í samvinnu við Seðlabankann og bankana. Hér er margs að gæta m.a. hvaða eignir/verðbréf seðlabankar meta sem gild veð til lánveitinga til bankanna. Í þessum efnum er samræmingar þörf. Þó er e.t.v. mest um vert að lánastarfsemin sé vönduð að fyrstu gerð í öllum lánastofnunum. Misbrestur í þessum efnum var undirrót undirmálslánavandans sem átti upptök sín á húsnæðislánamarkaði í Bandaríkjunum en breiddist ört út og snerti á endanum allan hinn alþjóðlega lánamarkað og hafði áhrif á fyrirtæki sem hvergi komu nærri þessum lánum á beinan hátt. Allar fjármálastofnanir verða að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum.

3. Íslendingar hafa ekki farið varhluta af þeim neikvæðu áhrifum sem borist hafa utan að. En þótt lánsfjárkreppan sé að mestu utanaðkomandi bera auðvitað íslensku fjármálafyrirtækin sjálf ábyrgð á eigin fjárhag og sínu mati á ytri markaðaaðstæðum. Nú er mikilvægt að þau endurskoði sinn rekstur í ljósi breyttra aðstæðna og búi sig undir að nokkurt framhald geti orðið á erfiðleikunum. Fjárhagur íslensku bankanna er í grunninn sterkur eins og reikningar þeirra fyrir 2007 og fyrsta fjórðung 2008 sýna. Nokkurt áhyggjuefni er þó hækkandi hlutfall stórra áhættuskuldbindinga af eigin fé og hlutfall eignarhaldsfélaga í útlánum, með þessu þarf að fylgjast vandlega.

Þótt íslensku bönkunum – einkum Landsbankanum – hafi að undanförnu tekist vel að auka hlut innlána í fjármögnun sinni, eiga þeir enn afar mikið undir því að hafa aðgang að lánsfé á alþjóðamarkaði til þess að halda áfram sinni alþjóðlegu starfsemi. Vonandi rætist þar senn úr, en enn er ekki gatan greið. Vafalaust virðist að það vanmat á áhættu sem réði því hversu lágir vextir almennt voru um mörg undanfarin ár sé ekki lengur til staðar. Nú ríkir áhættufælni í staðinn, vegna þessa er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að efla orðstýr íslenska fjármálakerfisins með ábyrgum aðgerðum og greinargóðum upplýsingum um stöðu þess.

4. Íslensku bankarnir eru greinilega þegar að vinna í sínum málum í þessum anda og njóta nú átaks sem gert var á þessu svið árið 2006. En betur má ef duga skal. FME fylgist vel með þessari þróun allri bæði hér heima og í samstarfi við systurstofnanir sína í þeim löndum þar sem íslensku bankarnir starfa. Alþjóðavæðing fjármálastarfseminnar hefur í raun haft í för með sér byltingu í verkefnum FME. Á árum áður, t.d. fyrir 1990 þegar frjálsræðið hóf inngöngu sína á íslenskan fjármálamarkað, voru samskiptin við erlendar eftirlitsstofnanir afar takmörkuð og snérust fyrst og fremst um starfsaðferðir fremur en sameiginleg verkefni. Nú er hins vegar eftirlit með starfsemi íslenskra banka erlendis afar stór efnisþáttur í starfinu þar sem meira en helmingur eigna þeirra og tekna er upprunninn í öðrum löndum, og þar er helmingur starfsliðsins. Íslenskir bankar starf nú í 21 landi. Erlend dótturfélög íslenskra banka eru nú 31 og útibú íslenskra banka í útlöndum eru 21. En gagnvart útibúunum hefur FME beinar eftirlitsskyldur sem stofnun heimalands bankanna. Eftirlitið með dótturfélögunum fer fram í samstarfi við eftirlitsstofnanir gistilandsins sem hefur forræði eftirlitsins með þeim. Þessi þróun hefur auðvitað haft í för með sér aukin umsvif og kostnað, en það eru eftirlitsskyldu fyrirtækin sem bera kostnaðinn af eftirlitinu. Það er ánægjulegt að bæði fjármálafyrirtækin og stjórnvöld leggja áherslu á það efla þurfi FME til þess að íslenska fjármálakerfið njóti fyllsta trausts.

Hversu mikilvægt þetta starf er sést glöggt af því að niðurstöðutala efnahagsreiknings bankakerfisins í heild er nú um tíföld landsframleiðslan (þ.e. 1000% af VLF), sem er svipað hlutfall og í Sviss. Þetta hlutfall var á Íslandi árið 1990 aðeins 5-6% af landsframleiðslu, þ.e.a.s. brotabrot af því sem nú er. Síðan hefur orðið stökkbreyting. Ör vöxtur bankanna hefur gert fjármálaþjónustuna að einni mikilvægustu atvinnugrein þjóðarbúsins með 10% hlutdeild í landsframleiðslunni. Fjármálastarfsemin er því óvenjumikilvæg hér á landi í alþjóðlegum samanburði. Að sama skapi skipta sveiflur á alþjóðafjármálamarkaði íslenska þjóðarbúið afar miklu máli. Þetta höfum við fengið að reyna á síðustu mánuðum.

5. Orðspor og væntingar skipta afar miklu máli á fjármálamörkuðum, ekki síst þegar umrót og sviptingar setja svip á starfsemi þeirra eins og verið hefur að undanförnu. Þess vegna er það áhyggjusamlegt að í umróti síðustu mánaða á fjármálamörkuðum hafa vaknað grunsemdir um markaðasmisnotkun í viðskiptum með íslenskar krónur og fjármálagerninga tengda Íslandi. Meðal annars hefur því verið haldið fram að vogunarsjóðir og e.t.v. aðrir aðilar að gjaldeyris- og fjármálamörkuðum hafi vísvitandi komið – eða reynt að koma – á kreik neikvæðum orðrómi um íslenskt efnahagslíf í haganaðarskyni, m.a. með því að reyna að hafa áhrif á skrif virtra fjölmiðla og greiningaraðila sem ætlað var að hafa áhrif á markaði, sem svo uphafsmenn rógsins gætu hagnast á í tímasetningu viðskipta. Eðli málsins samkvæmt er erfitt að sanna slíkar ásakanir, bæði hvað varðar ásetning og hagnýtingu rógsins rógberum til ávinnings í beinum viðskiptum með fjármálagerninga. En svo alvarlegar ásakanir verður þó að kanna og FME vinnur nú að slíkri könnun m.a. í samstarfi við samstarfsaðila sína í öðrum löndum. Vonandi dregur vitneskjan ein um slíka könnun á meintri markaðsmisnotkun úr hættunni á misnotkun bæði nú og framvegis.

Það er að sjálfsögðu lögbrot að dreifa orðrómi sem gegn betri vitund gefur eða gæti gefið rangar vísbendingar um verð eða aðra eiginleika fjármálagerninga á þann veg að sá sem orðróminum dreifir hafi af því viðskiptahagsmuni. Þegar fjármálafyrirtæki eiga í hlut er grunurinn einn næg ástæða til þess að gera fjármálaeftirlitsstofunum aðvart – og slík tilkynning brýtur ekki trúnaðar- og þagnarskyldu starfsmanna fjármálafyrirtækja.

- - -

Hér er hluti af umræddum bæklingi frá Landsbankanum í pdf skjali.

landsbanki-islands.pdf