arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Auðfyrirtæki sem sýkópatar

Stór fyrirtæki sem starfa í mörgum löndum nota alls konar aðferðir til að forðast að borga skatta. Í Bretlandi hefur orðið uppvíst að Starbucks kaffikeðjan borgar nær enga skatta, þótt hún reki mörg þúsund kaffistaði þar – og velti stórum fjárhæðum.

Þetta er tilkomið vegna þess hvernig hægt er að möndla með bókhald fyrirtækja sem starfa alþjóðlega. Kaffihús sem starfa eingöngu í Bretlandi geta ekki beitt sömu aðferðum, það er nóg af þeim en straumur kaffiþyrstra liggur til Starbucks – sem hefur þetta samkeppnisforskot.

Því hefur verið haldið fram að auðhringar séu í eðli sínu sýkópatar. Þeir hegða sér þannig – skeyta í raun engu um neitt nema sjálfa sig og hámarksgróða. Ef þeir undirgangast eitthvað sem getur talist vera samfélagsleg ábyrgð er það yfirleitt til að sýnast eða vegna þess að þrýstingurinn er orðinn of mikill til að standast hann.

Hegðun Starbucks, fyrirtækis sem hefur haft frekar góða ímynd, rennir stoðum undir þetta. Auðfyrirtæki eru ekki í bisness til að stunda góðverk og samfélagshjálp – annars væru ekki til allar hinar útspekúleruðu aðferðir við að koma hagnaði undan, forðast að greiða skatta og hið stóra net skattaparadísa.
Getur Sjálfstæðisflokkurinn fellt tillögur Stjórnlagaráðs?

Forysta Sjálfstæðisflokksins mun hafa átt í talsverðum erfiðleikum með hvaða afstöðu hún ætlaði að taka til þjóðaratkvæðagreiðslunnar á laugardag.

Í fyrstu hallaðist hún helst að því að láta þau boð út ganga til flokksmanna að sniðganga atkvæðagreiðsluna. Það hefði verið vandræðaleg staða, það er varla gott að stærsti stjórnmálaflokkur landsins hvetji fólk til að taka ekki þátt í kosningum – og þá hefði auðvitað verið líklegra að tillögur Stjórnlagaráðs yrðu samþykktar með miklum mun.

Nú er afstaða flokksforystunnar sú að hvetja Sjálfstæðismenn að mæta á kjörstað og segja nei við tillögunum – þessu „fúski“ eins og segir í bréfi Bjarna Benediktssonar til flokksmanna.

Þetta gæti haft nokkur áhrif á kjörsóknina – hún gæti jafnvel farið upp í 40-50 prósent – og það gefur kosningunum sem slíkum aukið gildi. En svo er spurning hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé nógu sterkur til að fella tillögurnar?
Guðbergur áttræður í Kiljunni

Guðbergur Bergsson verður gestur í Kiljunni á miðvikudagskvöld. Það er mikið á seyði hjá Guðbergi þessa dagana, hann er áttræður í dag, nýlega er komin út endurútgáfa á Tómasi Jónssyni metsölubók í flokknum Íslensk klassík – og í dag birtist ný skáldsaga eftir hann sem nefnist Hin eilífa þrá.

Annar gestur í þættinum er Elena Poniatowska. Þessi aldraða kona er einn frægasti rithöfundur Mexíkó, en líka afkastamikill blaðamaður. Hún er upprunalega af pólskum aðalsættum, en flutti til Mexíkó sem barn. Þetta er stórbrotin kona – sem hefur átt mjög merkilega ævi. Nýlega er komin út skáldsaga eftir hana á íslensku, en hún nefnist Jesúsa.

Steindór Andersen kvæðamaður og Hilmar Örn Hilmarsson tónskáld koma í þáttinn og flytja stemmur af nýjum og glæsilegum hljómdiski sem nefnist Stafnbúi.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær skáldsögur, Málarann eftir Ólaf Gunnarsson og Siglinguna um síkin eftir Álfrúnu Gunnlaugsdóttur.

En Bragi er á sínum stað, í lok þáttar.
Eldveggur gegn klámi – í kringum Ísland?

Það er mikill þungi í máli bandaríska háskólakennarans Gail Dines, baráttukonu gegn klámi. Lýsingarnar á klámheiminum eru að sönnu ófagrar. Hún telur klám vera orðið heilbrigðisvandamál og vill takmarka aðgang karla að grófu klámi – semsagt ekki bara barna.

Segjum svo að verði sátt um það á Íslandi að klám sé ekki bara óæskilegt, heldur líka hættulegt.

Það var auðvelt að takmarka aðganginn að kláminu á árum áður. Klámið sem mín kynslóð hafði aðgang að var afskaplega fátæklegt, það voru blöð eins og Tígulgosinn og Glaumgosinn, bækur sem höfðu titla eins og Námfúsa Fjóla, en sumir fornbókasalar seldu sóðaleg erlend blöð.

Svo hélt vídeóið innreið sína – og framleiðsla klámefnis varð milljarðaiðnaður. En samt var hægt að takmarka aðgengið hér, klámmyndirnar var helst að finna í bakherbergjum sumra vídeóleiga. Stundum gerði lögreglan jafnvel rassíu.

En nú lifum við í hnattvæddum heimi internetsins. Almennt njóta hugmyndir um að takmarka frelsið á netinu lítils stuðnings. Það er líka erfitt í framkvæmd – það þarf að setja upp einhvers konar kínamúra. En um leið er það vissulega umhugsunarefni að það þarf ekki nema tvo til þrjá músasmelli til að komast í svæsið klám.

Það er semsagt spurning hvort yfirvöld geti yfirleitt takmarkað aðgengið að klámi á internetinu – áhugavert væri að heyra tillögur þar um.

Er hægt að reisa eldvegg gegn klámi í kringum Ísland? Ég spyr ekki bara hvort það sé æskilegt, heldur hvort það sé tæknilega framkvæmanlegt?
Stjórn og stjórnleysi í mótmælaaðgerðum

Ég bý niðri í Miðbæ og þess vegna gat ég fylgst vel með mótmælum hrunveturinn 2008-2009 – og líka mótmælum sem voru í kringum þingsetningu 2009 og 2010.

Ég fór mikið út á þessum tíma og talaði við mótmælendur. Eitt sinn fór ég meira að segja út um nótt, það var þegar mótmælin bárust að Stjórnarráðinu. Þá var áberandi mikið af ungu fólki á ferðinni, sumt var í miklum ham. Ég talaði við suma og bað þá að róa sig og fara heim. Þetta var kvöldið þegar hópur mótmælenda tók sér stöðu fyrir framan lögregluna – til að verja hana.

Aldrei varð ég var við að neitt sérstakt skipulag væri á þessum mótmælum, umfram það að Hörður Torfason var með ræðupall og hljóðnema. Það sauð vissulega upp úr nokkru sinnum. En það gerist í mótmælaaðgerðum af þessu tagi alls staðar í heiminum? Missa mótmæli í Aþenu og Madrid gildi sitt vegna þess að einhverjir hópar vilja slást við lögregluna?

Þetta var eins hér – það voru hópar fólks sem vildu fæting. Það var enginn að stjórna þeim – þetta var þvert á móti einhvers konar stjórnleysi, ungt fólk sem missti stjórn á sér. Lögreglan tók á móti – mér sýndist yfirleitt að framkoma hennar væri til sóma þessa daga.

Það gerðist svo í október 2010 að geysifjölmenn mótmæli voru við Alþingishúsið. En þá var komin önnur ríkisstjórn – og þá var farið að ala á þeim sögum að mótmælin hefðu verið skipulögð af Sjálfstæðisflokknum. Það hefðu aðallega verið jeppamenn sem mættu í mótmælin. Alþingishúsið var grýtt og það var mikil reiði í fólki.

En auðvitað voru það ekki Sjálfstæðismenn sem skipulögðu þetta, ekki fremur en Vinstri grænir skipulögðu „aðför“ að Alþingishúsinu árið áður. Mótmælendur voru mestanpart venjulegt fólk sem vaknaði upp við vondan draum – kjör þess höfðu snarversnað og hugmyndir sem það hafði trúað á höfðu reynst vera blekking. Efnahagshrunið sem hér varð er eitt það versta í sögu Vesturlanda – og við erum langt í frá búin að bíta úr nálinni með það.

Raunar rifjast upp fyrir mér mótmæli tíu árum áður. Þá kom til blóðugra átaka milli mótmælenda og lögreglu í borgum eins og Seattle, Gautaborg og Róm. Tilefnið var hnattvæðingin – á þessum tíma reis öflug mótmælahreyfing gegn henni. Nú finnst manni eins og margir sem þá létu sér fátt um finnast eigi ágætlega heima í þeirri hreyfingu – líka þeir sem eru á hægri væng stjórnmálanna.

Frá mótmælunum miklu gegn hnattvæðingu á fundi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í Seattle 1999. Þeim hefur fjölgað sem eru hallir undir málstað mótmælendanna frá þessum árum – ekki síst á hægri vængnum.
ESB-aðild nánast óhugsandi

Það eru orðin nokkur ár síðan ég sagði í viðtali við TF1, stærstu sjónvarpsstöð í Frakklandi, að Ísland væri ekki á leiðinni í ESB.

Ég man að þetta kom nokkuð flatt upp á fréttamanninn, þetta var ekki ýkja löngu eftir að aðildarviðræðurnar hófust.

Ég hef fjallað um þetta margoft síðan, og alltaf komist að sömu niðurstöðu – eins og viðhorfin eru í íslensku samfélagi, að viðbættu ástandinu innan Evrópusambandinu, er nánast útilokað að Íslendingar fari þangað inn.

Það er hægt að leiða til lykta aðildarviðræður. Það verður ábyggilega forvitnilegt að sjá hvað kemur út úr þeim. Margt af því gæti verið hagfellt fyrir Íslendinga. En það breytir því ekki að nánast öruggt er að aðildin verður felld í þjóðaratkvæðagreiðslu – ný skoðanakönnun er enn ein staðfesting þess.
Séra Halldór, styrkþegarnir og skuldir heimilanna

Séra Halldór Gunnarsson, fyrrverandi sóknarprestur í Holti, sækist eftir þingsæti fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Það er ágætt að ekki skuli allir frambjóðendur koma úr sama umhverfi – hlutfall fjölmiðlafólks fer til dæmis að verða vandræðalega hátt.

Halldór hefur verið atkvæðamikill á landsfundum Sjálfstæðisflokksins – og hann hefur komið þar í gegn samþykktum sem hafa alls ekki fallið flokksforystunni í geð. Það er nefnilega þannig á landsfundum Sjálfstæðisflokksins, líkt og flestra stjórnmálasamtaka, að forystan hefur ýmsar aðferðir til að passa upp á hvað er samþykkt og hvað ekki.

Halldór fékk í gegn á landsfundi 2010 að samþykkt var áskorun um að stórir styrkþegar á árunum fyrir hrun skyldu draga sig í hlé frá störfum fyrir flokkinn.

Og á síðasta landsfundi kom hann í gegn svohljóðandi texta sem fór inn í stjórnmálaályktun fundarins:

“Sjálfstæðisflokkurinn vill færa niður höfuðstól verðtryggðra og gengistryggðra húsnæðislána. Þessi aðgerð og önnur endurskipulagning skulda heimilanna er forsenda fyrir auknum hagvexti og framtíðaruppbyggingu íslensks þjóðfélags. Aðgerðir til lausnar skulda einstaklinga eiga að vera almennar en ekki það sértækar að leiði til mismununar borgaranna og brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.”

Í framboðsyfirlýsingu sinni bendir Halldór á að þingmenn flokksins hafi ekki séð ástæðu til að fylgja þessari ályktun eftir. Hann segist bjóða sig fram til að berjast fyrir stefnumálum Sjálfstæðisflokksins og samþykktum hans.

En kjarni málsins er vitaskuld sá að Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki skuldbinda sig í þessum efnum, ekki fremur en Samfylkingin og Vinstri grænir. Enginn þessara flokka treystir sér til að beita sér fyrir skuldaniðurfærslu. Það er helst að Framsókn reyni að brydda upp á þessu stefnumáli – og svo ný framboð eins og Dögun, Samstaða og Hægri grænir. Þetta á ábyggilega eftir að verða talsvert áberandi fyrir kosningar, en líkurnar á því að náist samstaða um skuldaniðurfærslu við myndun ríkisstjórnar eru sama og engar.
Varla svo flókið

Það er dálítið bratt að halda því fram að algjör óvissa ríki um hvernig eigi að túlka svörin í þjóðaraatkvæðagreiðslunni næsta laugardag.

Fyrsta spurningin, og sú stærsta, hljóðar svo:

„Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?“

Þetta er eiginlega alveg skýrt. Þeir sem samþykkja þetta fallast á að tillögurnar verði grunnurinn að stjórnarskrá sem Alþingi gengur endanlega frá. En þeir eru ekki að greiða því atkvæði að tillögurnar verði stjórnarskrá. Þá hefði þurft að orða spurninguna öðruvísi – hugsanlega myndi það ganga í berhögg við gildandi stjórnarskrá.

Ég hef heyrt í stjórnlagaráðsliðum sem viðurkenna að að í tillögunum séu hlutir sem þarf að laga.

Í stjórnarskránni sem nú er í gildi – og verður það þangað til búið er að samþykkja nýja – stendur að breytingar á stjórnarskránni skuli samþykktar á tveimur þingum, með kosningum í milli. Þar er ekki gert ráð fyrir neinni þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki neins staðar í ferlinu.

Þannig að eftir atkvæðagreiðsluna á laugardag fær Alþingi tillögurnar til umfjöllunar – og getur gert á þeim breytingar. Verði stjórnarskrármálið klárað í þinginu í vetur – sem er frekar ólíklegt – kemur til kasta nýs þings sem tekur til starfa eftir kosningar. Það er svosem ekki sérlega líklegt að það afgreiði stjórnarskrána heldur. Enn eru nokkur tækifæri til að leiða málið niður í blindgötu og kyrkja það.

Það veltur þó talsvert á úrslitum atkvæðagreiðslunnar – og kosningaþáttökunni.
Economist kallar eftir róttækri miðjustefnu

The Economist er blað sem styður markaðshagkerfið – það fer aldrei neitt á milli mála.

Þess vegna sætir tíðindum þegar blaðið fer að skrifa um að ójöfnuður sé að verða mikið vandamál á Vesturlöndum og hvetja til aðgerða gegn honum.

Í leiðinni auglýsir blaðið eftir því sem það kallar true progressivism, raunverulega framfarasinnuðum stjórnmálum, sem það segir að felist í róttækri miðjustefnu.

Blaðið leggur til ýmsar leiðir til að ná þessu markmiði, það segir að þurfi að eyða meiri peningum í ungt fólk, auka val í skólakerfinu, hækka eftirlaunaaldur, jafna bilið milli tekjuskatts og fjármagnstekjuskatts, það þurfi frjálsari vinnulöggjöf í Evrópu, það þurfi að afnema skattaafslætti sem gagnist ríku fólki og setja meiri áherslu á skatta sem leggjast á ríkt fólk eins og sumar tegundir eignaskatta.

Loks varar blaðið bæði við hægrinu og vinstrinu. Það segir að tilhneiging hægri manna sé oft að minnka ríkið án þess að hugsa um að gera það betra, en eina svar vinstrisins í löndum þar sem hagvöxtur er mjög veikur og velferðarkerfi eru að sliga ríkið sé að leggja hærri skatta á þá sem skapi auð.
Michel Rocard – mikill maður

Ég hef tekið viðtöl við margt eftirminnilegt fólk.

Ef ég ætti að velja úr myndi ég líklega nefna fjóra einstaklinga:

Simon Wiesenthal, Noam Chomsky, Ayaan Hirsi Ali og Michel Rocard.

Wiesenthal hitti ég í Vínarborg fyrir tuttugu og fimm árum, það viðtal birtist í Helgarpóstinum, Chomsky var í Silfrinu í fyrra, Hirsi Ali var i Kiljunni fyrir nokkrum árum.

Ég tók viðtal við Michel Rocard í Silfrinu í hittifyrra – hann er aftur gestur hjá mér á morgun.

Í Frakklandi er talað um grands hommes, mikla menn. Ég hef ekki neinar efasemdir um að Rocard sé einn slíkur.

Hann er fæddur 1930, sonur eðlisfræðingsins Yves Rocard, sem er einn þeim smíðuðu fyrst kjarnorkusprengjur fyrir Frakka. Hann hefur verið áhrifamaður í röðum franskra sósíalista í meira en fimmtíu ár. Hann var forsætisráðherra frá 1988 til 1991, en Mitterrand forseti hafði alltaf horn í síðu hans. Rocard var vinsæll, hann var þekktur fyrir að segja hlutina eins og þeir voru – það var ekki sterkasta hlið Mitterrands – og hann var hallari undir markaðshagkerfi en forsetinn og menn hans.

Ríkisstjórn Rocards þótti mjög dugmikil og umbótasinnuð – hún kom mjög miklu í verk, efnahagurinn batnaði og atvinnuleysi minnkaði. Mitterrand leist ekki á blikuna og þvingaði hann til að segja af sér. Margir halda því fram að Rocard hefði átt að verða forseti – í staðinn hékk Mitterrand á embættinu alltof lengi, síðustu árin var hann mjög sjúkur, því var haldið leyndu að hann væri með krabbamein.

Rocard er ærlegri maður, hreinskilnari og meiri hugsuður en Mitterrand – en Mitterrand var miklu klókari stjórnmálamaður. Því miður verða slíkir menn oft ofan á í stjórnmálum.Það var frægt þegar Rocard sagði eftir andlát Mitterrands: „Hann var ekki heiðarlegur maður.“

Rocard er nú 82 ára. Hann er sérlegur sendiherra frönsku stjórnarinnar og fer með málefni heimskautanna. Þess vegna kemur hann til Íslands. Hann er furðu sprækur í andanum – og það er unun að hlusta á greiningar hans á alþjóðastjórnmálum.

Eins og fyrr segir verður hann í Silfrinu á morgun, í viðtali um heimskautin og heimspólitíkina.
Skuggahliðar samstöðunnar

Í Fréttablaðinu í dag er fróðleg samantekt um hugarfarið í þjóðfélaginu 1944, þegar lýðveldið var stofnað og stjórnarskrá þess samþykkt. Þá voru greidd atkvæði hvort tveggja um sambandsslitin við Dani og um stjórnarskrána.

Atkvæðatölurnar voru það sem kallast rússneskar. Og gagnrýnisraddir liðust ekki.

Eins og segir í grein Kolbeins Óttarsonar Proppé í Fréttablaðinu vildi Hannibal Valdimarsson fella stjórnarskrána, hann taldi hana ekki nógu vel unna. Það lá reyndar fyrir á þessum árum að stjórnarskráin væri til bráðabirgða. Flýtirinn var mikill – nú lá á að slíta tengslin við Dani.

Fólki var beinlínis sagt hvernig það ætti að greiða atkvæði. Nefnd sem stjórnvöld stofnuðu til að hafa umsjón með kosningunum, Landsnefnd lýveldiskosninganna, birti auglýsingar af kjörseðli í blöðunum þar sem var búið að kjósa „rétt“ – semsagt segja já við bæði samandsslitum og stjórnarskrá. Landsnefndin birti líka ávörp til þjóðarinnar þar sem hún var brýnd til að kjósa:

„Hvetjið aðra kjósendur og veitið þeim atbeina til sömu dáða. Þá mun þjóð vor mega líta með fögrum vonum og vaxandi sjálfstrausti til ókominna tíma. Munið, að stofnun lýðveldis verður að fylgja niðurfelling sambandslaganna. - Gætið þess, að kjósandi verður að sýna samþykki sitt með því að merkja kross á TVEIM stöðum á atkvæðaseðlinum, ANNAN tíl jákvæðis niðurfellingar sambandslagasamningsins, HINN til jákvæðis stofnun lýðveldisins. Er þá kross fyrir framan hvort já.“

Hannibal gagnrýndi þetta og fékk yfir sig alls kyns skítagusur. Hann var kallaður „vangefið smámenni“, „manntetur“, „óþokki“ og „leppalúði“, „amlóði“ og „svikari“.

Ríkisútvarpið neitaði að birta auglýsingu frá Hannibal þar sem sagði: „Vestfirzk alþýða! Vertu trú – vertu sterk! Hlýddu engu, nema samvizku þinni við þjóðaratkvæðagreiðsluna.“

Hin órofa samstaða hafði semsagt sínar skuggahliðar.
Brúin yfir Lækinn

Hér er mynd af snilldarsíðunni 101Reykjavík.

Myndin er tekin stuttu fyrir aldamótin 1900. Við sjáum dreng, klyfjahest og konu á leiðinni yfir brú sem lá yfir gamla Lækinn.

Lækurinn er þarna ennþá – undir Lækjargötunni.

Ég hef margoft nefnt þá hugmynd að opna hann aftur. Fólk dregst að rennandi vatni. Hann væri frábært kennileiti fyrir borgina.
Norðurslóðir í Silfrinu

Málefni norðurslóða verða í brennidepli í Silfri Egils á sunnudag. Við fjöllum um togstreituna um auðæfin í Norður-Íshafinu og hættunna sem er fólgin í eftirsókninni eftir þeim.

Eftir því sem ísinn hopar koma í ljós nýjar hættur. Til dæmis eru stór ferðamannaskip sífellt að færa sig norðar – ef eitthvað kemur fyrir er mjög vont um björgun og lítil aðstaða til aðhlynningar. Við gætum horft upp á nýtt Titanic-slys, kannski ennþá verra.

Við skoðum einnig stöðu Grænlands, en þar er að finna olíu og margvíslega málma. Margt bendir til þess að Grænlendingar verði brátt ein ríkasta þjóð í heimi. Stórveldi keppast um að bera víurnar í Grænlendinga. Stjórnmálastéttin þar er fámenn, innan við fimmtíu manns, og byggðirnar eru dreifðar. Hvernig tekst Grænlendingum að höndla þessa ásókn?

Michel Rocard, fyrrverandi forsætisráðherra Frakklands og einn gáfaðasti stjórnmálamaður Evrópu síðustu áratugina er gestur í þættinum. Hann er sérlegur sendiherra Frakklands sem fer með málefni heimskautanna.. Rocard mun líka flytja eldskarpa greiningu sína á efnahagsástandinu í heiminum. Annar sérfræðingur er Damien Degeorges, stjórnmálafræðingur sem hefur verið með annan fótinn á Grænlandi síðustu tíu árin.

Valgarður Guðjónsson kemur í þáttinn, hann er hugbúnaðarsérfræðingur og söngvari Fræbblanna og hefur meðal annars bloggað hér á Eyjunni. Hann leggur orð í belg um þriðju spurninguna í þjóðaratkvæðagreiðslunni um tillögur Stjórnlagaráðs, þá sem fjallar um þjóðkirkjuna.

Í þættinum fjöllum við líka um mál sem eru efst á baugi þessa vikuna: Orkuveituskýrsluna, þjóðaratkvæðagreiðsluna– og jafnvel friðarverðlaunin sem Evrópusambandinu voru veitt.
Minningar frá apagrímuleiknum

Fyrir mörgum árum álpuðust Íslendingar til að gera jafntefli í landsleik í fótbolta, á útivelli. Á þeim árum var það fátítt.

Þetta var gegn Wales – svosem engu stórveldi í knattspyrnunni. En atvikin voru þannig að nokkrir leikmenn Wales settu upp apagrímur fyrir leikinn og ögruðu Íslendingum – söguðust ætla að gera úr þeim apa.

Eftir á virkar þetta ósköp saklaust, en þetta vakti gríðarlega reiði á Íslandi. Landsliðsmennirnir íslensku fóru dýrvitlausir inn á völlinn og náðu jafntefli, 2-2, að mig minnir.

Þótti þá nokkurn veginn hefnt fyrir apagrínið. Úrslitin vöktu upp sterka þjóðerniskennd.

Fyrirliði íslenska fótboltalandsliðsins segir um Albani að þeir séu „mestmegnis glæpamenn“.

Albanir eru þjóð sem hefur gengið í gegnum miklar hörmungar. Þeir voru fátæk bændaþjóð sem var lokuð inni viðurstyggilegu alræðisríki eftir stríðið. Þegar alræðið féll reyndu þeir að komast burt hver sem betur gat. Í Grikklandi þar sem ég þekki til er mikið af albönskum verkamönnum sem vinna verstu og sóðalegustu störfin. Það er litið niður á þá – hvarvetna hrærast þeir í skugga fordóma.

Nú veit ég ekki hvernig fjölmiðlun í Albaníu virkar. En ef orð landsliðsfyrirliðans spyrjast út er ekki líklegt að landsliðið ríði feitum hesti frá þessari viðureign.
Atkvæðagreiðsla um stjórnarskrá nú og 1944

Það er nokkuð langsótt fræðimennska að vísa í atkvæðagreiðslu um stjórnarskrána 1944 í tengslum við þjóðaratkvæði um tillögur Stjórnlagaráðs – þetta er ekki sérlega sambærilegt. Atkvæðagreiðslan 1944 var haldin við mjög sérstakar aðstæður, í miðju stríði.

Þá voru greidd atkvæði samhliða um tvö atriði, sambandsslit við Dani og stjórnarskrá nýs lýðveldis – það var ekki hægt að stofna lýðveldi án stjórnarskrár.

Þessar spurningar féllu saman í eina, 99,5 prósent samþykktu sambandsslitin, 98,5 prósent samþykktu stjórnarskrána. Fólk var ekki að fara á kjörstað til að samþykkja sambandsslitin en hafna stjórnarskránni.

Það voru örfáir sem andæfðu, helst Alþýðuflokksmenn. Þeir voru þeirrar skoðunar að rétt væri að bíða til stríðsloka eftir sambandsslitum.

Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur, einn okkar helsti sérfræðingur í þessu tímabili, hefur fært mjög gild rök fyrir því að stjórnarskráin 1944 hafi verið hugsuð til bráðabirgða eins og má lesa í greininni Tjaldað til einnar nætur: Uppruni bráðabirgðastjórnarskrárinnar. Nefndir um endurskoðun stjórnarskrárinnar störfuðu stöðugt eftir lýðveldisstofnunina, en það gekk illa að ná samkomulagi milli stjórnmálaflokkanna.

Lýðveldið var stofnað undir verndarvæng Bandaríkjanna. Nokkrum árum síðar gekk Ísland í Nató og svo var gerður varnarsamningur við Bandaríkin.

Þessar mikilvægu ákvarðanir sem vörðuðu fullveldi Íslands voru ekki bornar undir þjóðaratkvæði – eins og mörgum hefði þótt sjálfsagt nú.

Eftir þetta var ekki þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi fyrr en þegar greidd voru atkvæði um ríkisábyrgð vegna Icesave árið 2010, túlkun manna á stjórnarskránni gerði ekki ráð fyrir slíku – ekki fyrr en Ólafur Ragnar Grímsson tók að lesa stjórnarskrána á sinn hátt. Nú hefur túlkun hans á vissum greinum stjórnarskrárinnar orðið ofan á.
Túristarnir standa undir rekstrinum

Þór Saari segir að Íslendingar komist ekki á kaffihús fyrir útlendingum.

(Hann segir reyndar líka að Íslendingar geti ekki lengur farið á Þingvelli, Gullfoss og Geysi vegna útlendinga sem trufli þá.)

Ég hef pínulitla innsýn í rekstur veitingahúsa í Miðbænum. Þegar við kynntumst rak konan mín kaffihús/veitingahús í Lækjargötu.

Þar var staðan einfaldlega svona:

Staðurinn skilaði hagnaði á sumrin þegar ferðamenn voru í landinu. Á veturna var reksturinn í járnum, eða það var jafnvel tap.

Ferðamannatíminn bætti það upp.

Án ferðamannanna væru einfaldlega ekki mörg kaffihús eða veitingahús í bænum.
Samfylkingarlag Guðmundar og Róberts

Eiríkur Jónsson gróf upp þetta myndband – ég hef reyndar varðveitt lagið lengi á iTunes – en hér eru þeir félagarnir Guðmundur Steingrímsson og Róbert Marshall að syngja saman um dásemdir Samfylkingarinnar.

„Það er bara einn flokkur á Íslandi sem talar af einhverri skynsemi um mál, Samfylking, la la la…“
Kjarkmesta stúlka í heimi

Þetta er Malala Yousafzai. Ég held hún hljóti að vera kjarkaðasta stúlka í heimi. Hún á sér þann draum að stofna stjórnmálaflokk með áherslu á menntun. Vegna þessa sitja öfgamenn um líf hennar. Hún er á spítala eftir morðtilræði. Ódæðismennirnir segjast ætla að reyna aftur ef hún deyr ekki í þetta sinn.

Það mætti sæma hana friðarverðlaunum Nóbels, þótt hún sé bara fjórtán. En það þarf kannski ekki, hún á þegar alla virðingu manns.

Hér á vef Independent má lesa brot úr bloggfærslum Malala Yousafzai. Hún lýsir meðal annars áhyggjum sínum af því að fá ekki að fara í skóla.