arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Pétur Gunnarsson, Ridpath, Blóðhófnir og Útlagar

Í Kiljunni á annað kvöld verður fjallað um nýútkomnar bækur.

Pétur Gunnarsson kemur í þáttinn og ræðir um nýtt ritgerðasafn sitt sem ber heitið Péturspostilla.

Breski rithöfundurinn Michael Ridpath, hefur skrifað spennubók sem gerist á Íslandi og nefnist Hringnum lokað. Bókin hefur fengið lofsamleg ummæli á Amazon. Ridpath skrifar um lögreglumann sem er af íslenskum ættum en söguþráðurinn snýst meðal annars um týnda Íslendingasögu. Ridpath vinnur nú að samningu annarar bókar sem gerist líka á Íslandi. Hann verður gestur í þættinum.

Sigurjón Magnússon segir frá nýrri skáldsögu eftir sig sem nefnist Útlagar. Bókin gerist á Íslandi og í Austur-Þýskalandi á tíma kalda stríðsins og fjallar meðal annars um íslenska stúdenta sem fara til náms í sæluríki sósíalismans og komast að því ekki er allt sem sýnist.

Gerður Kristný flytur ljóð úr bók sinni Blóðhófnir.

Bragi er á sínum stað en Hrafn Jökulsson og Þorgerður E Sigurðardóttir fjalla um skáldsögurnar Furðustrandir eftir Arnald Indriðason, Ljósu eftir Kristínu Steinsdóttur og Svar við bréfi Helgu eftir Bergsvein Birgisson.
Erfitt að kynna frambjóðendur

Það stendur vissulega upp á Ríkisútvarpið að kynna kosninguna til Stjórnlagaþingsins. Reyndar er búið að opna vef þar sem er samankomin margs konar umfjöllun RÚV um stjórnarskrármálefni.

En þetta er samt ekki alveg auðvelt. Það þykir sjálfsögð meginregla að ekki megi kynna einn frambjóðanda umfram annan. Allir frambjóðendurnir 522 verða að njóta jafnræðis. Því var ákveðið að engir frambjóðendur birtust í dagskrá RÚV eftir að framboðslistinn var birtur.

Að sumu leyti er þetta blóðugt – en getur varla öðruvísi verið.

Við getum hugsað okkur að tekið sé upp efni með frambjóðendunum. Ef hver þeirra fengi fimm mínútur í útvarpi eða sjónvarpi – það má varla minna vera – stæði kynningin yfir í 43 klukkustundir. Myndi einhver endast til að horfa eða hlusta á það? Ég myndi allavega frekar vilja vera framarlega í röðinni í slíkum þætti.

Þarna setur líka strik í reikninginn hversu aðdragandinn er stuttur – það líða einungis fjórar vikur frá því framboðslistar eru tilkynntir og þangað til kosið er.

En lýðræðið er auðvitað ekki alltaf skemmtiefni. En eins og málum er háttað getur RÚV varla annað en fjallað um stjórnlagaþingið með almennum hætti, skýrt út hvernig á að kjósa, hvers vegna sé efnt til þessara kosninga, hvaða breytingar sé hugsanlegt að gera á stjórnarskránni. Upplýsingar um frambjóðendur er svo að finna á hinum opinbera vef kosning.is, en mér heyrist að tiltæki DV sem felst í því að gefa frambjóðendum einkunn eftir ákveðnum spurningalista hafi ekki alls staðar mælst vel fyrir.

En kannski eru einhverjir með góðar hugmyndir um hvernig á að fara að þessu? Það væri áhugavert að sjá þær.
Hinir himnesku tónar Taveners

John Tavener er eitt stórkostlegasta tónskáld sem nú er uppi.

Að hlusta á tónlist eftir hann er stundum eins og að heyra eitthvað ofan úr himinhvelfingunni. Þetta er músík sem kemst nærri því að vera ójarðnesk. Hún útheimtir kyrrð og íhugun.

Það er skemmtilegt að geta þess að það voru Bítlarnir sem áttu þátt í að gera Tavener frægan, fyrstu plöturnar með verkum hans voru gefnar út hjá hinu stórmerka Apple útgáfufyrirtæki þeirra.

Kammerkór Suðurlands hefur gefið út disk með verkum eftir Tavener og heitir hann upp á grísku Iero oneiro – eða Heilagur draumur.

Diskurinn er hreint afbragð og hefur fengið góða dóma í Bretlandi, þetta er ekki tónlist sem auðvelt að flytja, en stjórnunin er í öruggum höndum Hilmars Arnar Agnarssonar, kórstjóra sem lengi var í Skálholti, en er kannski þekktastur fyrir bassaleik með hljómsveitinni Þey.

Verk af disknum verða flutt á tónleikum í Kristkirkju í Landakoti í kvöld, og það er sagt að Tavener sjálfur verði viðstaddur tónleikana – sem þykja tíðindi því maðurinn hefur lengi verið heilsuveill.

Hér er Song for Athene eftir John Tavener. Þetta verk var flutt í útför Díönu prinsessu hér um árið.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=va-vvHTZmv0&feature=related]
Sammála ritstjórar

Á árunum fram undir hrun voru tveir aðalritstjórar á Íslandi.

Styrmir Gunnarsson og Gunnar Smári Egilsson.

Þeir virðast vera merkilega sammála núna eftir hrunið, þótt kannski nálgist þeir málin úr ólíkri átt.

Styrmir segir:

„Ég er búinn að fylgjast með þessu í 50 ár. Þetta er ógeðslegt þjóðfélag, þetta er allt ógeðslegt. Það eru engin prinsipp, það eru engar hugsjónir, það er ekki neitt. Það er bara tækifærismennska, valdabarátta.“

Gunnar Smári segir:

„Það er engin pólitík í þessu, engar hugmyndir, ekkert vit. Engir siðir, engin menning, ekkert hjarta og engin gæska.“
Farið fram á rannsókn á hlut þingmanna í atburðunum í janúar 2009

Það er merkileg tillaga atarna.

Að verði rannsakað hvort þingmenn hafi tekið þátt í Búsáhaldabyltingunni svokallaðri.

Og hvort þeir hafi þar gerst brotlegir við lög.

Nú beinist þetta líklega helst gegn þingmönnum Vinstri grænna.

En það er ekki eins og þingmenn hafi ekki brugðið sér út á Austurvöll síðan í hruninu og tekið þátt í mótmælum einhvers konar. Um það eru fjölmörg dæmi.
Þjóðleikhúsið – og tónlistarhúsið

Í gær var sýnd mynd um Þjóðleikhúsið í tilefni af einhverju afmæli þess (af hverju þarf alltaf að vera að minnast afmæla þessara stofnana?)

Það hafa líklega verið sextíu ár, jú Þjóðleikhúsið var vígt 1950 – og það var hugnæmt að sjá gömlu leikarana sem þá stóðu á sviðinu, Herdísi Þorvaldsdóttur, Róbert Arnfinnsson, Gunnar Eyjólfsson.

Frábæra listamenn sem hafa auðgað líf þessarar þjóðar – eins og leikhúsið sjálft.

Í þættinum var talað um að húsið væri eins og álfahöll. Sumum finnst byggingin reyndar svört og ljót. Ég hef aldrei nennt að deila við fólk sem segir það – maður rífst ekki um smekk – en mér hefur alltaf fundist þetta fallegt hús og ævintýralegt að koma inn í það.

Það er sérstök lykt í Þjóðleikhúsinu, stuðlabergsloftið og áklæðið á stólunum gefa salnum sérstakan blæ.

Það tók tuttugu ár að byggja Þjóðleikhúsið. Það er hálfgerð sorgarsaga. Húsið stóð lengi eins og skel, þá var kreppa, svo kom breski herinn og nýtti sér það. Loks var drifið í að klára húsið eftir stríð en þá vildi svo til að arkitektinn, Guðjón Samúelsson, lagði svo hart að sér að hann fékk lungnabólgu, gat ekki verið viðstaddur opnunarhátíðina og dó nokkrum dögum síðar.

Nú blasir við manni tónlistarhús við Höfnina. Það er óðum að taka á sig mynd. Ég held að séu þrjátíu ár síðan ég heyrði fyrst talað um nauðsyn þess að byggja tónlistarhús í Reykjavík.

Fyrst átti að reisa það í Laugardal, en síðar varð hafnarsvæðið fyrir valinu. Þá átti að byggja hótel og ráðstefnuhús og tónlistarhús meðfram því. Ríki og borg átttu að standa að þessu í sameiningu en síðar fengu menn þá stóru hugmynd að fá íslenska milljarðamæringa – sem þá voru farnir að gera vart við sig – til að leggja í púkkið.

Framkvæmdin var eiginlega komin öll á vald milljarðamæringa, það átti að byggja höfuðstöðvar Landsbankans skammt frá húsinu. Og í anda tímans var valin tillaga sem hæfði heimi fjármálanna, hús með miklu gleri og stáli. Hugmynd arkitektsins fræga Jean Nouvel sem gekk út á að byggja einhvers konar álfhól var hafnað. Hún var kannski of lágstemmd – minnti of mikið á fortíð þjóðarinnar.

Nú óttast maður helst að tónlistarhúsið verði ekkert sérlega fallegt. En við verðum þá að lifa með því. Fyrsti glerhjúpurinn sem kom frá Kína var víst ónýtt útsöludrasl sem hefði ekki þolað íslenskt veður.

Þarna verður Sinfónían með framúrskarandi aðstöðu og pláss fyrir annað tónleikahald. Mér skilst að nýverið hafi menn rokið upp til handa og fóta og farið að laga salinn að óperuflutningi með því að stækka ljósabúnaðinn til muna – það er mjög íslenskt. Það eru líka ansi mörg sæti sem þarf að fylla í húsinu.

En það er aðeins hálft ár þangað til húsið á að opna og þrátt fyrir óánægjuraddir er of seint að hætta við. Á einhverjum tímapunkti hefði náttúrlega verið hægt að gera það og þá hefði húsið staðið eins og Þjóðleikhúsið um langt árabil, athvarf veðurs og vinda.

Fyrst svona fór er kannski best að líta björtum augum á hlutina – þarna ættu að vera tækifæri til að skapa. Aðalmálið verður að ljá húsinu inntak.
Dauði Tychos Brahe

Mér var sagt í æsku að stjörnufræðingurinn Tycho Brahe hefði hlandsprungið. Að hann hefði verið í konungsveislu og verið svo kurteis að hann vildi ekki bregða sér afsíðis til að pissa.

Þetta var stundum notað á mig til að fá mig til pissa.

Svo fór ég seinna á eyjuna Hveðn þar sem Tycho Brahe hafði aðsetur sitt sem kallaðist Uranienborg.

Mér hefur alltaf fundist þetta dularfullur og heillandi maður. Hann stóð á mörkum vísinda nútímans og hins forna tíma þar sem lögð var stund á alkemíu, gullgerðarlist.

Hann var danskur og hét í rauninni Tyge Ottesen Brahe. Frægt er að hann missti framan af nefi sínu og gekk með gullnefbrodd.

Nú eru menn að reyna að grennslast fyrir um dauða. Ein kenningin er sú að hafi verið eitrað fyrir honum. Hann dó í Bæheimi þar sem hann var í þjónustu konungsins – hann verður grafinn upp í Prag til að reyna að leysa ráðgátuna um dauða hans.

Uranienborg, heimili og rannsóknarstöð Tychos Brahe, á eyjunni Ven Eyrarsundi. Eyjan tilheyrir nú Svíum, en hefur verið kölluð Hveðn á íslensku.
Tími pílagrímsferða

Það er tími hajj, hinna miklu pílagrímsferða til Mekka. Þangað streymir fólk frá öllum heiminum, ríkir og snauðir. Pílagrímsferðin er ein af meginstoðum íslams. Hver múslimi á að fara að minnsta kosti einu sinni á ævinni í pílagrímsför til Mekka.

Borgin er í Saudi-Arabíu og smátt og smátt hefur hún vaxið til að taka á móti hinum mikla fjölda pílagríma.

Þetta er tilkomumikið, eins og sjá má á þessari frábæru ljósmynd sem er tekin af pílagrími sem horfir yfir Mekka frá Noor fjalli. Jörðin er undarlega fjölbreytilegur staður.
Geimvera

Hver segir að Hringekjan sé ekki fyndin? Þetta er frábær grínskets. Lagið er líka flott.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=CsNxdGduRVs&feature=player_embedded#!]
Glæpasögur og fornritin

Talaði áðan við franska blaðamenn sem eru komnir hingað til að skrifa grein um íslenskar glæpasögur.

Þurfti að skýra út fyrir þeim að þetta sé mestan part fantasía. Að glæpir á Íslandi séu yfirleitt frekar óáhugaverðir. En hins vegar séu þeir býsna spennandi í bókum Arnaldar, Yrsu og Árna Þórarinssonar.

Ég nefndi líka við þá að einn faðir nútíma glæpasögunnar, Dashiell Hammett, hefði orðið fyrir áhrifum af Íslendingasögunum og stíl þeirra. Hammett er faðir hinnar kaldhömruðu amerísku glæpasögu.

Bækurnar eftir Hammett og Raymond Chandler eru frekar stuttar. Þær eru harðsoðnar eins og sagt er. Georges Simenon skrifaði líka stuttar glæpasögur, það tók hann þrjár vikur að semja hverja bók. Samt fönguðu þessir höfundar andrúmsloft af miklu næmi.

Íslensku glæpasagnahöfundarnir skrifa ekki sérlega mikið í anda Íslendingasagnana. Áhrifavaldarnir eru fremur frá Skandinavíu, Henning Mankell fyrst og fremst. Og eins og var bent á í Kiljunni um daginn hafa glæpasögurnar verið að lengjast. Það þýðir fleiri aukapersónur, fleiri útúrdúrar, lengri lýsingar.

Sem er ekki alltaf til bóta.
Hetja látin laus

Burma – sem líka er kallað Myanmar – er hræðilegt einræðisríki.

En það er fagnaðarefni að Aung San Suu Kyi hafi loks verið látin laus.

Hún er alvöru hetja. Hefur verið í fangavist undanfarna áratugi.

Fékk friðarverðlaun Nóbels 1991.

En hún er ekki frjáls að öllu leyti. Land hennar er enn undir oki harðstjórnar.

Aung San Suu Kyi á reyndar langa sögu. Hún er dóttir hershöfðingjans Aung San sem var frelsishetja í Burma. Hann var myrtur 1947 þegar dóttir hans var aðeins tveggja ára.

Hún bjó lengi í Englandi, eignaðist þar mann og tvö börn, en fór aftur til Burma til að taka þátt í stjórnmálum þar 1988. Hún varð leiðtogi uppreisnar gegn herforingjastjórninni, en fyrirmyndir hennar voru ávallt baráttumenn sem hafa boðað frið eins og Ghandi og Martin Luther King.

Flokkur hennar sigraði í kosningum sem haldnar voru 1990, en herforingjarnir viðurkenndu ekki úrslitin, hún var sett í stofufangelsi og haldið þar til 1995. Henni var sleppt nokkrum árum síðar, en allt í allt hefur hún eytt 15 árum af síðustu tuttugu í einhvers konar varðhaldi.
Þáttur Gunnars Smára

Gunnar Smári Egilsson er einn flinkasti blaðamaður sem ég hef unnið með. Hugmyndaríkur, drífandi og skapandi. Hann er maður sem vill byggja upp hratt, hrinda hlutum í framkvæmd, svo á hann það til að missa áhugann fljótt aftur. En hann er engum líkur þegar á að koma saman blaði.

Hann er hins vegar ekki góður rekstrarmaður – margt sem hann hefur sett á laggirnar hefur farið á hausinn. NFS var rugl og kaupin á prentsmiðjunni Wyndham voru ekki sniðug. Nyhedsavisen var óvenju gott af fríblaði að vera, en viðskiptalíkanið stóðst ekki.

Gunnar Smári hefur mikinn sannfæringarkraft, hann getur talað ólíklegasta fólk yfir á sitt band. Hann hrífur fólk með sér – en um leið er hann dálítil orkusuga.

Mér skilst að Jón Ásgeir hafi hlítt ráðum Gunnars Smára framan af. Svo fór hann að tapa peningum á ævintýrum hans og hætti að hlusta. Gunnar Smári var á útjaðri útrásarinnar, það er ekki beinlínis góður staður til að hafa verið á eftir hrun. Ef grunur leikur á að menn hafi verið „hrunverjar“ er hætt við að raddir þeirra drukkni í brigslum um svik og svínarí. Gunnar Smári skrifar ágætar greinar, en ég er ekki viss um að margir séu tilbúnir að hlusta á það sem hann hefur að segja.

Gunnar Smári má þó eiga það að hann setti á laggirnar Fréttablaðið. Það varð fljótt stærra en Morgunblaðið. Vissir aðilar eiga mjög erfitt með að fyrirgefa þetta – ég hef grun um að þeim þyki það vera óafsakanlegur glæpur.

Ég veit að Gunnar Smári fékk skilaboð um að hann skyldi aldrei þrífast á Íslandi. Og samkvæmt því sem stendur í bók Jónínu Ben var það ekki síst Gunnar Smári sem stóð í veginum þegar reynt var að koma á sáttum milli Baugsmanna og þáverandi forystu Sjálfstæðisflokksins.
Heimkynni Ingólfs

Í Rivedal í Dalsfjord í Noregi er stytta af Ingólfi Arnarsyni. Þett er reyndar sama styttan og á Arnarhóli – eftir Einar Jónsson.

Ingólfur flúði til Íslands ásamt fóstbróður sínum Hjörleifi eftir að hafa verið gerður útlægur vegna manndrápa.

Þeir komu til Íslands í kringum 870. Ingólfur var fyrsta árið við Ingólfshöfða er sagt, en setti svo öndvegissúlur fyrir borð og þær rak til Reykjavíkur.

Reyndar virðist nokkuð óhugsandi að súlurnar hafi rekið þessa leið.

Hjörleifur var hins vegar drepinn af þrælum Þeir flúðu til Vestmannaeyja eftir drápið, en Ingólfur elti þá uppi og drap. Þrælarnir voru frá Bretlandseyjum og því heita eyjarnar Vestmannaeyjar.

Hefðu þrælarnir drepið Ingólf en ekki Hjörleif, færum við kannski á Hjörleifstorg, í Hjörleifskaffi og að styttunni að Hjörleifi.

Þetta stendur í Landnámu, en kannski eru þetta tómar sögusagnir. Það getur vel verið að Ingólfur hafi ekki verið til eins og lesa má hér

En þeir eru sniðugir karlarnir í afdalnum í Noregi sem bjóða Íslendingum að koma aftur heim.

Styttan af Ingólfi Arnarsyni í Rivedal í Dalsfirði.
Ögmundur og umsóknin

Michel Rocard, fyrrverandi forsætisráðherra Frakklands, talaði um að ef Íslendingar færu inn í Evrópusambandið ætti það að vera vegna langtímahagsmuna, ekki vafasams stundargróða. Hann sagði að við ættum að horfa áratugi fram í tímann og reyna að spá í hver yrði staða Íslands þá. Skoða málin út frá þróun í alþjóðapólitík.

Ögmundur Jónasson virðist vera sammála Rocard, hann segir að við eigum ekki að sækjast eftir stundarávinningi innan ESB.

En hann vill klára aðildarviðræðum á stuttum tíma, tveimur mánuðum helst.

Það er ekki langur umþenkingartími – og í rauninni er óþekkt að samningar ríkis við Evrópusambandsins séu gerðir á svo stuttum tíma.

Svíþjóð sótti til dæmis um aðild að ESB í júní 1991, samningaviðræður hófust í febrúar 1993 og svo var það í byrjun árs 1995 að landið varð aðili að ESB. Það þóttu auðveldar samingaviðræður, Svíþjóð féll vel að ESB á flestum sviðum.

Það eru engar líkur á að ESB taki í mál að samningar séu kláraðir á eins stuttum tíma og Ögmundur talar um – og því er hann í raun að leggja til að umsóknarferlið verði stöðvað.

Eða hvað?
Guðni Th: Spillt kerfi

Í gær skrifaði ég lítinn pistil um tímann þegar flokksveldið ríkti ofar öllu á Íslandi. Ég talaði um að þetta væri tímabil sem þyrfti að rannsaka miklu betur, í raun þyrfti að skrifa heillega sögu áranna frá því fyrir stríð og fram til vorra daga með flokksræðið sem aðal viðfangsefnið. Svo opna ég Fréttablaðið í morgun og þar sé ég að Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur er að tala um svipaða hluti.

Guðni er búinn að senda frá sér ævisögu Gunnars Thoroddsen, þessa heilland breyska stjórnmálamanns sem varð þingmaður kornungur, borgarstjóri í Reykjavík, fjármálaráðherra, hæstaréttardómari og sendiherra, forsetaframbjóðandi, og loks forsætisráðherra eftir að hann klauf Sjálfstæðisflokkinn.

Guðni segir í viðtalinu:

„Á þessum tíma var vð lýði kerfi þar sem flokksræðið er geysisterkt. Efnahagurinn var bundinn í viðjar alls kyns hafta og fyrirgreiðslu og menn í áhrifastöðu í stjórnmálum voru handhafar mikils valds. Þetta sýndi sig í því að flokkarnir hygluðu sínum mnnum og það var beinlínis ætlast til þess. Stjórnmálamenn fengu ábendingar um að þessi flokksmaður væri að leita að íbúð eða þennan vantaði vinnu og greiddu götu þeirra. Það má auðvitað ekki mála þetta tímabil of svörtum litum, velmegun jókst jú yfir heildina, en til að verða sé rúti um lán til að geta byggt sér stærra húsnæði, svo dæmi sé tekið, þurftu menn að tala við bankastjóra í réttum flokki. Svona virkaði þetta bara. Gunnar var hvorki betri né verri en aðrir stjórnmálamenn að þessu leyti; hann var hluti af þessu kerfi og stórt tannhjól í því lengi vel.

Ég held að það sé bráðnauðsynlegt núna, þegar þjóðin er í þessu mikla uppgjöri eftir hrun, að líta lengra til baka en til allra síðustu ára. Ef markmiðið er – sem það hlýtur að vera – að búa til betra samfélag en þetta ofboðslega neyslu- og gróðasamfélag sem var hér síðustu árin, þá erekki góða fyrirmynd að finna í áratugunum eftir stríð og fram til hruns. Mönnum hættir stundum til að sjá þau ár í einhverjum ljóma en þetta var samfélag þar sem flokkarnir og stjórnmálamennirnir réðu alltof miklu og fyrirgreiðslupólitíkin var allsráðandi. Það er engin eftirsjá að þessu spillta kerfi og margt sem á eftir að koma í ljós ef við berum gæfu til að gefa þessari sögu betri gaum og kafa dýpra ofan í hana.“
Stiglitz: Það þarf að refsa fyrir hvítflibbaglæpi

Í grein á vefnum Business Insider er vitnað í nokkra sérfræðinga, William H. Black, James Galbraith, George Akerlof og Joseph Stiglitz sem allir segja að það sé nauðsynlegt að refsa bankamönnum fyrir hvítflibbaglæpi, annars fáist í raun enginn botn í efnahagshrunið.

Stiglitz segir:

„So the system is set so that even if youre caught, the penalty is just a small number relative to what you walk home with.

The fine is just a cost of doing business. Its like a parking fine. Sometimes you make a decision to park knowing that you might get a fine because going around the corner to the parking lot takes you too much time.

I think we ought to go do what we did in the S&L [crisis] and actually put many of these guys in prison. Absolutely. These are not just white-collar crimes or little accidents. There were victims. Thats the point. There were victims all over the world.“
Samgöngumiðstöðin slegin af

Samgöngumiðstöð í Vatnsmýri var glötuð framkvæmd – ekki bara vegna þess að örlög flugvallarins eru óráðin.

Og þau eru ekki bara óráðin vegna þess að sumir vilji losna við hann, heldur líka vegna þess að umfang umferðar um völlinn er óvíst.

Vegakerfið hefur batnað mjög og nú kjósa æ fleiri að aka í stað þess að fljúga. Flug til Vestmannaeyja minnkar með tilkomu Landeyjarhafnar, það er hægt að aka á malbiki alla leið til Ísafjarðar, sá kippur sem kom í flug til Austurlands vegna framkvæmdanna við Kárahnjúka er ekki lengur.

En aðalástæðan er samt sú að samgöngumiðstöðin passaði alls ekki inn í skipulagið í Reykjavík. Þarna áttu að koma strætisvagnar og rútubílar. En þetta er í raun út úr í borginni. Miðstöð fyrir slíka umferð þarf að vera miðsvæðis og liggja betur við samönguæðum.

Þannig að alveg burtséð frá því hvort flugið verður áfram eða ekki þarf að finna aðra lausn en þessa stórbyggingu.
Flokksræðið á Íslandi

Á Íslandi var byggt upp kerfi þar sem stjórnmálaflokkar réðu lögum og lofum. Fólk komst áfram í lífinu með því að ganga í stjórnmálaflokka. Það fékk fyrirgreiðslu, frama í starfi, lán í bönkum, lóðir.

Stjórnmálaflokkar og þeir sem voru hliðhollir þeim sátu að hermanginu.

Og þetta hefur haldið áfram í einni eða annarri mynd. Flokkarnir og kommisarar þeirra sáu til þess að bankar og fyrirtæki voru einkavædd í hendur vildarvina – og samkvæmt rannsóknum hafa ráðningar í stöður í stjórnkerfinu verið rammpólitískar alveg fram á þennan dag.

Menn hafa samt reynt að fela þetta – af því pólitísk fyrirgreiðsla af þessu tagi er illa þokkuð.

Á sínum tíma vann ég á Helgarpóstinum sem fjallaði mikið um þetta samfélag og var mjög krítískur á það. Einu sinni var til dæmis dregin upp mynd af því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn skiptu jafnt á milli sín sýslumönnum í landinu.

Ellert Schram sagði eitt sinn frá því að þegar hann var ungur maður í Sjálfstæðisflokknum var hann hafður til að passa upp á að lífsgæðin hér í Reykjavík rötuðu í réttar hendur. Í Braggabók Eggerts Þórs Bernharðssonar sagnfræðings segir frá manni sem kvartar undan því að fá ekki inni í Höfðaborg, einu slömmi Reykjavíkur, þótt hann hafi passað upp á að ganga í flokkinn – það var annar sem var tekinn fram fyrir hann.

Í rauninni er þetta geysilega áhugavert efni fyrir duglegan sagnfræðing – að gera rannsókn á flokksræðinu á Íslandi eins og það mótast frá því fyrir stríð og lifir allt fram á vora daga.
Kerfi pyntinga

Tímaritið The Nation birtir grein eftir Jonathan Schell þar sem hann fjallar um hvað sé að finna í WikiLeaks skjölunum um Írak og Afganistan.

Meðal annars skipulagt og hryllilegt kerfi pyntinga.
Kaldastríðssafn

Ég gæti hugsað mér ótal skemmtilega hluti á Kaldastríðssafn.

Hlerunartækin rússnesku sem fundust í Kleifarvatni, frumrit af SÍA-bréfunum, fána og borða úr Keflavíkurgöngum (kannski skó líka!), skákborðið þar sem Spasský og Fischer tefldu, hattur Ólafs Thors, Moskvits-bifreið sem flutt var hingað í tengslum við hina frægu Rússasamninga, táragassprengju frá 30. mars 1949, upptökur úr Kanaútvarpinu, yfirlýsingu menntamannanna og góðborgarana sem heimtuðu að því yrði lokað, gögnin úr undirskriftaherferðinni Varið land, litlu plötuna hans Böðvars Guðmundssonar þar sem hann söng:

Hafið þið komið í kokkteilinn þann sem Kaninn á vellinum býður….

Kaldastríðið var ótrúlega merkilegur tími hér – það er að byrja þegar Ísland verður lýðveldi, fyrstu áratugir Íslands sem sjálfstæðs ríkis mótast af því. Í langan tíma var það herseta Bandaríkjamanna sem klauf þjóðina. En við nutum þessa líka, vegna legu okkar hafði Ísland áhrif langt umfram fjölda landsmanna. Við gátum dílað við bæði Rússa og Bandaríkjamenn. Það má jafnvel segja að þetta hafi verið stórveldistími í íslenskri sögu.

Fyrsta Keflavíkurgangan 1960. Meðal göngumanna má þekkja Ragnar Arnalds, síðar alþingismann, ráðherra og formann Alþýðubandalagsins. Keflavíkurgöngurnar voru undir áhrifum frá svipuðum mótmælaaðgerðum erlendis, ekki síst frá Aldermaston göngunum á Englandi, en þær voru skipulagðar af hreyfingunni sem barðist gegn kjarnorkuvopnum.