arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ástandið

Fyrir tíu árum kom út bók eftir Herdísi Helgadóttur þar sem hún lýsti ástandinu. Bókin nefnist Úr fjötrum.

Ástandið var það kallað þegar íslenskar konur lögðu lag sitt við breska og bandaríska hermenn til stríðinu.

Þetta var útmálað sem hið versta siðleysi – það var talað um vændi – konur sem voru grunaðar um að vera í ástandinu voru ofsóttar og hæddar. Það var settur á stofn sérstakur dómstóll vegna þessa og stúlkur voru lokaðar inni á stofnunum.

En Herdís sagði að þetta hefði að vissu leyti verið eins og frelsun undan durtshættinum í íslenskum karlmönnum. Samfélagið hefði opnast, og nýr heimur blasað við konunum. Meðal hermannanna voru karlar sem kunnu að umgangast konur af kurteisi og hæversku sem sárlega vantaði á Íslandi.

En hið íhaldssama íslenska samfélag brást ókvæða við – það er einföldun að segja að það hafi einungis verið karlaveldið – því siðapostular meðal kvenna voru líka í herferð gegn ástandinu. Að einhverju leyti blandaðist þarna inn í andúð á útlendingum og tortryggni einangraðrar smáþjóðar.

Hér á vefnum fjallkonan.is eru nokkur brot úr bók Herdísar, þrjú dæmi:

„Þegar við mættum í skólann um haustið 1940 var okkur sagt að það væri brottrekstrarsök ef við skiptum okkur af hermönnunum….þetta var fanatík og vitleysa. Allar stúlkur sem sáust tala við hermenn, þótt þeir væru kannski bara að spyrja til vegar…. voru bara „Bretamellur “ ….Það voru svo mikilir hleypidómar… “

Herdís Helgadóttir: Úr fjötrum. Íslenskar konur og erlendur her . Rv. 2001. bls. 185-186.

„Ég man að gift kona í næsta húsi við okkur tók að sér hermannaþvott….Umgangur hermanna um götuna jókst við þetta og sumir nágrannanna fussuðu og sveiuðu yfir þessu óþjóðlega háttarlagi velgiftrar konunnar. Hún hætti þessu eftir nokkrar vikur. Ég heyrði að eiginmaðurinn hefði bannað henni að afla sér tekna á þennan hátt og er viss um að umtal nágrannanna skipti þar meginmáli. “

Herdís Helgadóttir: Úr fjötrum. Íslenskar konur og erlendur her. Rv. 2001. bls. 121-122.

„Hermenn voru svo kurteisir og hjálpsamir. Íslenskir karlar gösluðust áfram og tóku ekkert tillit til kvenna, sýndu þeim bara ókurteisi…. “

Herdís Helgadóttir: Úr fjötrum. Íslenskar konur og erlendur her. Rv. 2001. bls. 182.

En því nefni ég þetta að á sunnudaginn flytur útvarpsleikhúsið leikritið Ástand, en höfundur og leikstjóri þess er Ásdís Thoroddsen. Um það má lesa hér – Ásdís segir að bráðabirgðalög þar sem settur var á stofn sérstakur ungmennadómstóll vegna ástandsins hafi verið stjórnarskrárbrot.

Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson rituðu bók um Ástandið og stríðsárin fyrir allmörgum árum.
Vigilöntur

Ég er efins um að eigi að kalla Stóru systur ofstækissamtök – en þær virðast telja óhefðbundin meðöl leyfileg í baráttunni gegn vændi.

Skilgreining þeirra er að vændi sé ofbeldi – og þær starfa út frá þeirri hugmynd og því að samfélagið taki ekki nógu harkalega á því.

Í raun má segja að þær séu það sem á ensku kallast vigilantes – orðið er komið úr spænsku/latínu – það er notað um fólk sem er tilbúið að taka lögin að einhverju leyti í sínar hendur.

Systurnar telja að tilgangurinn helgi meðalið.

Þær héldu blaðamannafund og voru í kuflum, huldu andlit sín. Þær virðast semsagt ekki vilja að spyrjist út hverjar þær eru.

Gott og vel, en við lifum í opnu samfélagi þar sem fólk er frjálst skoðana sinna og það er alveg óþarfi hjá fjölmiðlunum að láta leyndina eftir þeim. Það er sjálfsagt að upplýsa hverjir eru þarna að baki.

Wikipedia segir frá vigilöntum í Missouri sem nefndust Bald Knobbers. Þeir störfuðu á seinni hluta 19. aldar, en ljósmyndin er úr kvikmynd frá 1919. Einna þekktastir vigilanta eru samtök sem nefnast Verndarenglar og eru upprunin í New York.
Viðtal við Orkuveituforstjóra

Það var merkilegt viðtalið við Bjarna Bjarnason, forstjóra Orkuveitunnar, í Kastljósi í gær. Bjarni virkar eins og mjög ærlegur maður – sem veitir ekki af eftir langvinnt makk pólitíkusa í Orkuveitunni.

Það var eiginlega ekki að heyra annað á máli Bjarna en að bygging næst stærstu virkjunar á Íslandi væri klúður – Bjarni sleppti því að verja allt ferlið eins og yfirleitt hefði verið búist við af slíkum forstjórum.

Svo voru það þessi merkilegu hliðarverkefni við virkjunina, hesthús og fjárrétt í Ölfusi, ljósleiðari, lýsing á Þrengslavegi – minnir óneitanlega á framgöngu Landsvirkjunar sem hefur beitt svipuðum aðferðum til að fá íbúa á sitt band.

Viðtalið sem Helgi Seljan tók má sjá með því að smella hérna.
Vandræðalegt

Ríkisendurskoðandi situr við sinn keip varðandi ríkislögreglustjóra.

Hann telur að reglur hafi verið brotnar þegar keyptur var óeirðabúnaður fyrir lögregluna.

Meðal þeirra sem hafa komið ríkislögreglustjóra til varnar í þessu máli eru Davíð Oddsson og innanríkisráðherrann Ögmundur Jónasson.

Ögmundur gekk fram fyrir skjöldu og sagði að umfjöllunin um málið í fjölmiðlum væri ómakleg og röng.

En ríkisendurskoðandi dregur ekki í land þrátt fyrir yfirlýsingar ráðherrans og segir að ósamræmi sé í málflutningi ríkislögreglustjórans.

Má kannski segja að þetta sé pínu vandræðalegt fyrir ráðherrann?
Bjarni í óþægilegri stöðu

Hanna Birna Kristjánsdóttir er líklega í lykilstöðu til að slá Bjarna Benediktsson af sem formann Sjálfstæðisflokksins.

En það er spurning hvort hún lætur til skarar skríða. Það gæti dregið til tíðinda á landsfundinum eftir nokkrar vikur – ólíkt því sem verður á landsfundi Samfylkingarinnar um næstu helgi, flestum ber saman um að þaðan sé engra tíðinda að vænta.

Hvað varðar málefni er enginn munur á þeim. Hanna Birna hefur gefið þá yfirlýsingu að hún vilji hætta viðræðum við Evrópusambandið – Evrópusinnar í flokknum þurfa semsagt ekki að ímynda sér að hún sé hliðholl þeim, en hinir háværu andstæðingar Evrópusambandsins geta kosið hana án þess að hafa áhyggjur.

Það er spurt hvort Hanna Birna njóti nægs fylgis á landsfundinum sjálfum – á móti kemur að skoðanakannanir hafa sýnt að hún nýtur miklu meira fylgist meðal almennra kjósenda en Bjarni. Landsfundarfulltrúar vilja formann sem getur trekkt að atkvæði, alveg burtséð frá því sem þingmennirnir þeirra segja.

Hlutirnir leggjast frekar óþægilega fyrir Bjarna. Sjálfstæðisflokkurinn er að kynna efnahagstillögur sínar og Bjarni er að fara í fundaherferð um landið, en sama dag birtist frétt í DV um að hann hafi verið kallaður í yfirheyrslu sem vitni vegna Sjóvármála. Bjarni var í viðtali um efnahagsmálin á Bylgjunni í morgun, en óhjákvæmilega fóru þáttastjórnendurnir að spyrja út í fréttina um Sjóvá. Það lagðist greinilega frekar illa í Bjarna.

Hanna Birna hefur lýst sig mjög andsnúna klækjastjórnmálum, eins og það er kallað. En einhver gæti spurt hvort það sé tilviljun að þessi tvö mál eru í fréttum á sama tíma – það eru liðnir nokkrir mánuðir frá því Bjarni var yfirheyrður.

Ég ætla samt enn að halda mig við þá kenningu að Hanna Birna bjóði sig ekki fram – að tryggð hennar gagnvart stofnunum flokksins sé svo mikil. En það má vera að ég hafi alveg rangt fyrir mér.
Kiljan í Frankfurt

Í Kiljunni í kvöld verðum við á bókasýningunni miklu í Frankfurt. Þar hittum við rithöfunda og útgefendur og skoðum sýningarsvæðið.

Páll Baldvin og Kolbrún fjalla um tvær nýútkomnar bækur, Hjarta mannsins eftir Jón Kalman Stefánsson og Hvernig ég kynntist fiskunum eftir Ota Pavel í þýðingu Gyrðis Elíassonar.

Bragi sýnir okkur ýmislegt smálegt, þar koma meðal annars við sögu Ernest Hemingway, Árni frá Múla og Jónas frá Hriflu.

Bókasöfnin sem Íslendingar sýndu í Frankfurt vöktu feikilega athygli eins og kemur fram í þættinum í kvöld.
Stóra systir

Vændi hefur í raun aldrei verið þolað á Íslandi.

Meðal þjóða sunnar í álfunni þykir vændi nánast sjálfsagður hlutur – svo er það í Danmörku, Þýskalandi og Hollandi.

Ég man að einu sinni sátu í sjónvarpsstúdíói hjá mér tveir leiðtogar norrænna vinstri manna, Kristin Halvorsen frá Noregi og Holger Nielsen frá Danmörku. Við ræddum þessi mál í þættinum.

Halvorsen var þá mikill formælandi þess að vændiskaup yrðu gerð refsiverð, eins og raunin varð í Noregi, en Dananum Nielsen fannst það fráleitt. Þarna var augljós menningarmunur.

Íslendingar eru þarna á sama báti og Norðmenn, þar kemur til ákveðinn strangleiki í siðferðisefnum – sem reyndar er ekki altækur, því lauslæti og barneignir utan hjónabands hafa ekki þótt ýkja stórt mál á Íslandi.

Lengi var vændi reyndar svo sjaldgæft á Íslandi að það komst fljótt í blöðin ef einhver ætlaði að stunda það. Samfélagið rauk upp til handa og fóta í stríðinu, þegar íslenskar konur lögðu lag sitt við erlenda hermenn. Það var látið eins og mikið af því væri vændi – og nauðsynlegt væri að taka konur sem væru í slíkri hættu úr umferð.

Nú höfum við fengið sömu löggjöf og Norðmenn – vændiskaup eru beinlínis glæpsamleg á Íslandi.

Það þykir líka í lagi að ganga langt til að hafa upp á hugsanlegum vændiskúnnum – hópur kvenna setti auglýsingu í blöð og hótar að birta nöfn og símanúmer þeirra sem svöruðu.

Jafnvel þótt enginn glæpur hafi í raun verið framinn. Það er umdeilanlegt. Ég ætla að láta það liggja milli hluta hér.

En læt þess getið að nafn hópsins, Stóra systir, er kannski ekki sérlega sniðugt. Stóra systir fylgist með þér. Þetta er augljós tilvísun í Stóra bróður í 1984, þá frægu skáldsögu eftir Orwell.

Stóri bróðir er einhvers konar útgáfa af einræðisherra eins og Stalín eða Hitler – og ekki til eftirbreytni.
Túlkunarvandi

Það virðist vera að þjóðin standi frammi fyrir nokkuð alvarlegum túlkunarvanda á stjórnarskránni.

Í henni segir, elleftu grein:

„Forseti lýðveldisins er ábyrgðarlaus á stjórnarathöfnum. Svo er og um þá, er störfum hans gegna.“

Og í þrettándu grein:

„Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“

Og í fjórtándu grein:

„Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum.“

Þau Kristján Eldjárn og Vigdís Finnbogadóttir tóku þetta nokkuð bókstaflega. Þau héldu sig mjög til hlés gagnvart stjórnmálum. Skilningur Sjálfstæðisflokksins, voldugasta stjórnmálaaflsins, var líka alltaf verið í þessum anda – og er líklega enn – aðrir flokkar hafa nokkuð látið pólitíska vinda ráða afstöðu sinni til forsetans.

En skilningur Ólafs Ragnars Grímssonar er allt annar, hann skrifar í hvassyrtu bréfi til Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra:

„Forseti Íslands er þjóðkjörinn þjóðhöfðingi sem er ábyrgur gagnvart þjóðinni. Hann heyrir ekki undir forsætisráðuneytið, hvorki valdsvið ráðherra né embættismanna þess. Forsætisráðherra og embættismenn forsætisráðuneytisins hafa ekki boðvald yfir forseta eða geta gefið út tilskipanir um starfshætti hans.“

Það er deilt um hvort eða hvernig eigi að breyta stjórnarskránni – en þarna er óvissa sem varla verður unað við til lengdar.
Fastagestur

Sigrún Davíðsdóttir fjallar í Spegilspistli um Boris Berezovsky og Roman Abramovitjs fund þeirra á veitingahúsinu Nobu í London, ólígarka og hvernig kaupin gerðust á eyrinni í Rússlandi í upphafi þessarar aldar – í því sem má kalla villta austrið.

Þess má geta að ég hef einu sinni komið á Nobu. Það var til að snæða hádegismat fyrir nokkrum árum.

Og hver skyldi hafa setið á næsta borði nema Berezovsky?

Það var merkilegt að fylgjast með manninum. Hann ók sér stöðugt til af innri spennu – var sífellt að gefa konu sem var með honum fyrirmæli og grípa farsímann til að hringja stutt símtöl eða senda skilaboð. Það var nánast eins og hann væri með skrifstofu sína á þessum stað.
Ísland og Nató

Á sama tíma og þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins heimta stórfé í skaðabætur frá Nató fyrir að hafa svikið okkur í tryggðum, leggja þingmenn úr Vinstri grænum fram tillögu á þingi um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna verunnar í Nató.

Óánægjan í Natór er semsagt bæði á hægri og vinstri vængnum. Það hafa líka sést skrif á vefmiðlum til hægri þar sem er spurt hvaða erindi Íslendingar eigi í hernaðarbandalag sem sé farið að stunda stríð í löndum eins og Afganistan og Líbýu.

Veran í Nató hefur verðið ein meginstoð utanríkisstefnu Íslands. En hún var keyrð í gegn á þingi 1949 án þess að þjóðin fengi að segja álit sitt. Margt bendir til þess að hún hefði verið felld í þjóðaatkvæðagreiðslu á þeim tíma.

Um gagnsemi Nató í kalda stríðinu þarf samt ekki mikið að efast. Hernaðarbandalögin stóðu andspænis hvort öðru, grá fyrir járnum, en það kom ekki til stríðsins sem hefði getað útrýmt mannkyninu. Ógnarjafnvægið hélt – eins óskemmtilegt og það var.

Eftir fall Múrsins hefur Nató verið að leita að hlutverki. Ég fór einu sinni á fund í Brussel þar sem herforingjar reyndu að skýra út fyrir mér nýtt hlutverk bandalagsins – ég verð að viðurkenna að mest af því sem þeir sögðu fór fyrir ofan garð og neðan. Þetta var mikið til spuni. Um tíma var eins og aðaltilgangurinn væri að taka inn í Nató ríki Austur-Evrópu – til að veita þeim skjól fyrir Rússum. Nú eru þau líka komin inn í annað skjól – Evrópusambandið.

Heimurinn er auðvitað ekki orðinn friðargarður í einu vetfangi. Við lifum samt í heimi sem býr við meiri frið en löngum áður. Frægur Harvardpófessor, Stephen Pinker, heldur því fram í nýrri bók að fólk sé miklu friðsamara en fyrr á tímum. Bókin heitir Our Better Angels: The Decline of Violence in History and its Causes. Pinker telur semsagt að lífið fari batnandi – sem er frekar óvinsæl hugmynd.

Þetta er kannski útúrdúr, en staðreyndin er samt sú að við vitum ekki alveg til hvers Nató er. Samt skrifum við möglunarlaust undir allt sem þetta hernaðarbandalag gerir. Það er því ósköp eðlilegt að rætt sé um veru okkar í því.
Kanada

Ef maður væri ungur myndi maður íhuga alvarlega að flytja til Kanada.

Þar er nóg landrými, þetta er jú næststærsta land í heimi, og frekar fátt fólk.

Kanadamenn eiga miklar auðlindir, vötn, skóga, málma og orku. Þeir misstu sig ekki í bankabrjálæðinu og hagkerfið stendur nokkuð vel.

Ólíkt því sem gerist fyrir sunnan landamæranna í Bandaríkjunum hafa þeir velferðarkerfi – og eru lausir við refsigleðina sem þar ríki.

Þeir hafa flottar borgir eins og Toronto, Montreal og Vancouver. Stjórnmálin virðast vera frekar öfgalaus. Í Kanada er meira að segja fjöldi fólks sem er af íslenskum ættum.

Ef spá um hlýnun jarðar rætast er Kanada góður staður til að vera á.

Ef – ja, það hefur verið rætt um að við tengjumst Kanada með því að taka upp gjaldmiðil þeirra, Kanadadollarann.

En það eru sjálfsagt bara órar.
Hætt við álver

Það hefur legið lengi fyrir að mjög ósennilegt væri að álver risi við Húsavík.

Á miklum bjartsýnistíma var skrifað undir viljayfirlýsingar – það var þegar allt var um koll að keyra vegna þenslu á Íslandi og víðar.

Kannski var útlátalaust að skrifa undir þetta plagg, en þegar harðnar á dalnum kemur í ljós að hann var ekki raunhæfur.

Landsvirkjun getur ekki útvegað orkuna sem þarf í álverið – og það öruggt að hún getur heldur ekki útvegað hana á verði sem álfyrirtækjum þykir nógu lágt.

En orkan þarna nyrðra er ekkert á förum og það þarf að finna leiðir til að nýta hana þannig að hún skapi störf og velferð – helst umfram það sem álvers- og virkjanaframkvæmdir geta skapað í stuttan tíma.

Í þessu sambandi má benda á athyglisverða grein sem Heiðar Már Guðjónsson skrifaði í Fréttablaðið í síðustu viku undir yfirskriftinni Hvað höfum við lært?. Hann ræðir meðal annars um hversu mikið óráð hinar ríkisreknu framkvæmdir við Kárahnjúka hafi verið:

„Ríkisrekin uppbygging stóriðju, sem hafði í för með sér fjárfestingu og innspýtingu í hagkerfið upp á 25% af þjóðarframleiðslu, átti sér stað á einungis 5 árum, þrýsti mjög á raunhagkerfið og ýtti enn frekar undir þenslu.

Samrekstur viðskipta-og fjárfestingabanka, með öðrum orðum sparisjóðs og spilavítis, náði nýjum hæðum og hagkerfið sló heimsmet í stærð fjármálakerfis, sem náði að verða 10 föld þjóðarframleiðsla.

Þegar stóriðjuframkvæmdum lauk, sem varð á sama tíma og þrengdi mjög að alþjóðlegum fjármálamörkuðum, hvarf innstreymi í krónuna á augabragði, og alger viðsnúningur varð í fjármagnsflutningum. Bankarnir, Seðlabankinn og stjórnvöld voru algerlega berskjölduð fyrir þessum snöggu breytingum, þó að hættumerki og viðvaranir hefðu verið áberandi um nokkurt skeið.

Það er einfalt að laga þessi 4 atriði. Upptaka nýrrar myntar þarf ekki að taka meiri tíma en nokkrar vikur. Ítarlega hefur verið fjallað um einhliða upptöku eða gjaldmiðlasamstarf við t.d. Kanada og slíkir kostir eru í boði.

Setja á takmörk á hallarekstur hins opinbera og inngrip þess í hagkerfið. Keynes sagði sjálfur að þegar hið opinbera væri farið að taka meira en 25% af hagkerfinu, á Íslandi í dag er það nær 50%, þá væri til einskins að auka útgjöld hins opinbera, heldur ætti alltaf að minnka umsvifin.

Ekkert hagkerfi ræður við 25% fjárfestingu á örfáum árum einsog gerðist í kringum virkjun Kárahnjúka og tengda stóriðju. Þar við bætist að arðsemi verkefnisins er engin, því miður. Ríkið er ekki rétti aðilinn til að hagnýta tækifæri á hagkvæman hátt. Ríkið skapar aldrei varanlegan hagvöxt, það gerir einkaframtakið.

Allur heimurinn á nú í vandræðum vegna samreksturs viðskipta- og fjárfestingabanka. Það telst seint vera kapítalismi að ríkið tryggi ákveðna atvinnugrein, það er frekar sósíalismi. Þar sem nær allt íslenskt bankakerfi er nú í eigu erlendra spákaupmanna, þ.e. núverandi kröfuhafa gömlu bankanna, er hægur vandi að klippa á þennan hættulega samrekstur.“
Íbúar, tól fyrir lýðræðið

Hugsjónamennirnir sem starfa undir heitinu Íbúar – sjálfseignastofnun tóku við flottum verðlaunum í franska utanríkisráðuneytinu á Quai dOrsay á fimmtudaginn. Þau nefnast The World eDemocracy Awards.

Þeir félagarnir hafa smíðað vefi eins og Betri Reykjavík og Skuggaþing sem hafa nýst vel í uppbyggilegri umræðu á netinu. Betri Reykjavík sló algjörlega í gegn fyrir síðustu borgarstjórnarkosningar, þá voru 25 þúsund notendur að vefnum.

Þessi lýðræðistól þeirra eru farin að breiðast út – þau hafa meðal annars verið notuð í Grikklandi og standa öllum til boða. Það viðmót nefnist Your Priorities.

Nánar má lesa um þetta á vef Íbúa.
Úr Silfri gærdagsins

Hér er viðtalið við David Suzuki í Silfri gærdagsins – hann er stórbrotinn maður.

Fyrri hluti:

Seinni hluti:

Og hér er viðtal við Þorstein Pálsson.

Fyrri hluti:

Seinni hluti:

Þökk sé Láru Hönnu.
Silfrið í dag

Í dag verður í Silfri Egils rætt við kanadíska sjónvarpsmanninn og náttúrufræðinginn David Suzuki. Hann er með þekktustu mönnum í heimalandi sínu, hefur gert ótal sjónvarpsþætti og er líka þekktur fyrir baráttu sína fyrir verndun lands og sjávar og dýrategunda sem eru í hættu.

Þorsteinn Pálsson verður í viðtali um stjórnmálahorfur, sjávarútveg og Evrópusambandið.

Við ræðum um efnahagsástandið í heiminum og á Íslandi, og tökum útgangspunkt í mótmælunum sem hafa verið víða um heim nú um helgina. Meðal gesta eru Sólveig Anna Halldórsdóttir, Magnús Sveinn Helgason, Magnús Halldórsson og Helgi Hjörvar.

Við ræðum líka um bókamessuna í Frankfurt við Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem stóð vaktina í íslenska skálanum – hún var menntamálaráðherra þegar ákveðið var að ráðast í þetta verkefni.
Hið einstaka og hið almenna

Menn héldu lengi að Þórbergur Þórðarson væri óþýðanlegur sérvitringur, að það væri eitthvað svo sér-íslenskt við hann að ekki væri hægt að miðla því á öðrum tungumálum.

Reyndar er það svo með bókmenntir að hið einstaka hefur einna víðasta skírskotun – ef menn reyna að skrifa fyrir eitthvað sem telst vera almennur og alþjóðlegur smekkur er hætt við að það verði ekki merkileg bókmenntaverk.

En hér er semsagt Íslenskur aðall á þýsku í útgáfu hins merka Fischer-Verlag. Þýðandinn er Kristof Magnusson, það er tilvitnun í hann kápunni þar sem segir að án Þórbergs Þórðarsonar væru íslenskar bókmenntir ekki það sem þær eru í dag.
Kraftur hugmyndanna

Það er merkilegt að koma á bókasýninguna í Frankfurt.

Þarna eru 170 þúsund fermetrar lagðir undir hugmyndir.

Við Íslendingar virðumst eiga voða erfitt með að skilja verðmæti sem ekki eru dregin úr sjó, ganga á fjórum fótum eða eru brædd við háan hita.

Þarna snýst allt um hugvit. Og þarna er hugvitið gert að söluvöru, því þetta er fyrst og fremst risastórt markaðstorg.

Það er verslað með bækur og útgáfurétt, en líka allt sem tengist bókum – og þetta tengist allt upplifun, upplifuninni sem fólk fær við bóklestur.

Hún getur að einhverju leyti breyst, það er óvíst hvernig framtíð bóklestrar lítur út. Í einum skálanum er sýnt hvernig Gutenberg fór að þvi að prenta bækur – hann gerði það í Mainz ekki hér langt frá – en í öðrum skála snýst allt um rafbækur.

Þarna eru líka bókahönnuðir, leturgerðarmenn, myndskreytar – það er meira að segja sérdeild fyrir innréttingar í bókabúðir – það er sérstök deild fyrir margvísleg almanök og bás með spaugilegum bókastoðum. Svo eru vísindabækur, kennslubækur, ferðahandbækur, allt sem nöfnum tjáir að nefna í útgáfu.

Það er sagt að 300 þúsund gestir komi á sýninguna, sýnendur munu vera 7800 talsins. Þarna eru stór forlög og agnarsmá, en líka menn að selja kristileg – já, og íslömsk – smárit.

Það ægir öllu saman, en maður finnur kraft hugmyndanna – á Íslandi var eitt sinn sagt að bókvitið yrði ekki í askana látið. Það er ekki allskostar rétt.

Við Íslendingar erum svo á sérstökum stað vegna þess að eini auðurinn sem við berum með okkur í gegnum söguna eru bækur. Á Íslandi eru engir kastalar eða gotneskar kirkjur, engar merkar rústir, engir fjársjóðir, engin gömul málara- eða höggmyndalist, það voru ekki samin nein ódauðleg tónverk – það er bókmenningin sem fylgdi okkur, gerði okkur að því sem við erum, og reynist okkur feikilega verðmæt.
Arnaldur og Eco í bláa sófanum

Fínasti staðurinn á bókasýningunni í Frankfurt er blái sófinn.

Í hann setjast þeir sem eru í viðtölum hjá sjónvarpsstöðinni ZDF.

Í dag fylgdist ég með Arnaldi Indriðasyni þar sem hann sat í bláa sófanum í viðtali við sjónvarpskonu.

Arnaldur stóð sig með prýði, en Þjóðverjar hafa þann sið að setja þýskt tal yfir þá sem tjá sig á erlendum tungumálum. Arnaldur talaði á íslensku og það var Arthúr Björgvin Bollason sem flutti jafnóðum þýska þýðingu. Arthúr er frábær þýskumaður, svo það gekk ágætlega, en það hefði verið skemmtilegt að heyra hina dimmu rödd Arnalds sjálfs. Ég held að ég halli á engan þótt ég fullyrði að Arthúr sé ívið mælskari en Arnaldur.

Á eftir Arnaldi kom ekki minni höfundur en sjálfur Umberto Eco. Hann er nýbúinn að gefa út bók sem nefnist Kirkjugarðurinn í Prag, sú hefur fengið misjafna dóma, en selst í stórum upplögum.

Ég hef lengi verið aðdáandi Ecos, en nú bar svo við að Þjóðverjarnir létu mjóraddaða konu flytja þýska textann yfir máli hans, sjálfur talaði Eco á ítölsku. Það passaði frekar illa.

Eco er ekki bara skáldsagnahöfundur og ritgerðahöfundur, heldur var hann líka prófessor við hinn forna háskóla í Bologna. Mér fannst hann samt ekki líta út eins og sá mikli menntamaður sem hann er, heldur hefði maður alveg eins getað trúað því að hann væri veitingamaður á einum af hinum góðu matsölustöðum í Bologna – en þar þykir ítölsk matseld rísa hæst.
Fyrst á þýsku

Frankfurt: Íslenskir höfundar verða alþjóðlegir.

Kannski er það líka lífsnauðsyn að brjótast út af örmarkaðnum heima. Gunnar Gunnarsson og Halldór Laxness voru vinsælir rithöfundar í útlöndum á sinni tíð.

En þetta er nýung í íslenskri bókaútgáfu:

Bók eftir Hallgrím Helgason kemur út á þýsku áður en hún er gefin út á íslensku.

Hún fjallar um stórættaða konu sem hefur þvælst víða en lifir lífinu á gamals aldri á internetinu.
ECB

Fyrir utan Evrópska seðlabankann 13. október 2011, klukkan 23.40.

Maður ætti kannski að leggjast á bæn og óska að þetta hrynji ekki allt.
Tímarnir breytast

Þessi gamla frétt úr Tímanum gengur manna á meðal á Facebook (samkvæmt nýföllnum dómi getur reyndar verið háskalegt að vitna í Tímann). Nú mótmælir fólk fyrir austan fjall hástöfum vegna lokunar réttargeðdeildarinnar á Sogni, en fyrir tuttugu árum mótmælti það hástöfum vegna opnunar réttargeðdeildarinnar: