arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stórframkvæmdir og vegatollar

Tvennar af helstu vegaframkvæmdum Íslands, Keflavíkurvegurinn og Hvalfjarðargöngin, voru fjármagnaðar með vegatollum. Þetta þótti ekkert svakalegt tiltökumál, nema hvað það voru stundum birtar skopmyndir í blöðum í gamla daga af mönnum sem vildu spara pening og fóru gamla veginn til Keflavíkur. Hann var úr möl – það sést enn móta fyrir honum á stöku stað.

Gjaldskýlin á Keflavíkurveginum voru í notkun í mörg ár, en voru svo loks fjarlægð.

Í dag les maður i Fréttablaðinu að Ögmundur Jónasson, sem fer með samgöngumál í ríkisstjórninni, sjái ekki forsendur fyrir því að ráðast í stórframkvæmdir í vegagerð vegna almennrar andstöðu við vegatolla.

En er hún svo almenn?

Fólk sem hefur ekið bifreið í Evrópu veit að þetta er algeng aðferð til að borga fyrir nýja og betri vegi. Á hraðbrautum eru gjaldskýli. Í Bandaríkjunum er þetta gamalreynd aðferð. Og eins og segir hér að ofan – það er líka hefð fyrir þessu hérna.
Kóngur í ríki sínu

Ég hef farið talsvert um þau svæði á Íslandi þar sem mest er af fugli þetta vor og sumar.

Um Snæfellsnes, út í Vestmannaeyjar – já, og í gær hjóluðum við Kári út að Gróttu og Nestjörn í bíðviðrinu.

Þegar ég var strákur var faðir minn að reyna að kenna mér að þekkja fugla (og blóm) en ég var algjörlega ómóttækilegur. Kári hefur engan ofboðslegan áhuga heldur. En nú finnst mér gaman að kunna svolítil skil á þessu.

En fuglalífið hérna er sérlega fjölbreytt. Á ferð okkar í gær sáum við æðarfugl með unga úti við Gróttu, kríurnar voru farnar að hnita í kringum okkur við Nestjörn, þar var líka tjaldur í litlum hóp, en þegar við komum út að Norræna húsi voru þar gæsir með unga sína og hvæstu að okkur þegar við komum nálægt. Þar var líka lóa að spóka sig.

Það er merkilegt að hugsa til þess að þegar fyrstu landnámsmennirnir komu á þessa eyju úti í Atlantshafi var hér ríki fuglanna. Fuglarnir áttu staðinn – fyrir utan refinn sem var eina spendýrið sem þá var til á landinu.

Skolli hefur sjálfsagt unað sér vel, nóg af fugli og fiski, hann hefur verið kóngur í ríki sínu.
Sjúkt fólk

Hildur Helga Sigurðardóttir setti inn þessa athugasemd við u mfjöllun vegna fréttar um kynferðislegt ofbeldi í Landakotsskóla.

Kona mín, Sigurveig, var í Landakoti, og ég tek það fram að hún kannast við allt það sem Hildur Helga nefnir í bréfi sínu:

„Hætti sjálf í Landakoti í miðjum átta ára bekk, eins og nokkrir aðrir skólafélagar um svipað leiti. Ástæðan var sú sama, amk hjá mér og þeim sem ég þekki enn í dag af þessum gömlu skólafélögum. Ógæfuparið, sem þarna fékk að valsa um eftirlitslaust, ráða lögum og lofum, niðurlægja, hæða og hrella hverja kynslóð barna á fætur annarri, var andstyggilegt. Samt erum við, sem höfum verið að tala saman um helgina, vissulega miður okkar yfir þessum nýjustu upplýsingum. Við höfðum ekki gert okkur grein fyrir því að þau hefðu líka stundað að misnota börn kynferðislega. Nóg var nú samt !

Saga þolands, þ.e. skóladrengsins, í Fréttatímanum, þykir mér því miður afar trúverðug, enda hér um bil öllu trúandi upp á þetta illgjarna og sjúka fólk. Hefði sagt nákvæmlega það sama um þau, væru þau ennþá hérna megin grafar, ef þessar upplýsingar hefðu verið komnar fram þá.

Var þó ekki lögð í neitt stórkostlegt einelti sjálf -nema svona stundum, enda þjónuðu þau sinni illu lund á flestum, einhverntímann. En þarna voru önnur börn, sem voru látlaust kvalin af „föður“, eins og hann vildi helst láta kalla sig, George og frálæn Muller. Hún hafði t.d. gaman af að banna börnum að fara á klósettið þangað til þau gerðu í buxurnar. Þá var bekknum skipað að mynda hring um hinn óheppna, meðan M.M. benti á blettinn á buxunum og pollinn á gólfinu og hló eins og hýena. Það var vont fyrir barnssálina að verða vitni að svonalöguðu, þó maður væri ekki sjálfur í skotlínunni, en það voru sum börnin daglega.

Enn verra held ég jafnvel að hafi verið að vera í hópnum sem var hampað. Am.k. var ég alltaf guðslifandi fegin að vera ekki boðið í gistingarnar og „náttfatapartíin“ heima hjá frálæn Muller, þar sem séra George leit víst oft við og þótti toppurinn á tilverunni. Alltaf afþakkaði ég líka dvöl í barnaparadísinni Riftúni, eins og var nú agiterað fyrir þeim stað. Grunaði, þó að ung væri, að það hreinlega hlyti að vera eitthvað bogið við stað sem þetta vonda fólk var svona æst í að ná okkur á og kærði mig einhvern veginn alls ekki um að fara með þeim út fyrir borgarmörkin. Sama var um suma skólafélagana, aðrir fóru og hafa sagt þaðan hverja hryllingssöguna á fætur annarri.

Að þessir vitfyrringar skuli hafa fengið að ráðskast með heilan barnaskóla, algjörlega eftirlitslaust, áratugum sama, er þeim til ævarandi skammar sem létu það gerast.“
Eilíf hervæðing þrátt fyrir skort á óvinum

Sá mikilsvirti blaðamaður Simon Jenkins skrifar afar umhugsunarverða grein í Guardian. Jenkins leggur út af frægri ræðu sem flutt var af Eisenhower Bandaríkjaforseta þar sem hann varaði við ítökum hers og hergagnaframleiðenda. Það eru engir stórir óvinir í sjónmáli, en samt er haldið áfram að ausa peningum í hermál. Þetta er kerfi sem viðheldur sjálfu sér, það þarf að finna óvini ef þannig ber undir. Þeir sem ekki taka þátt í leiknum eru aumingjar, líkt og skilja mátti á ræðu sem Robert Gates, varnarmálaráðherra Bandaríkjanna hélt um daginn. Þar skammaði hann Evrópuríki fyrir að eyða ekki nægu fé í hermál:

Jenkins skrifar:

„It is not democracy that keeps western nations at war, but armies and the interests now massed behind them. The greatest speech about modern defence was made in 1961 by the US president Eisenhower. He was no leftwinger, but a former general and conservative Republican. Looking back over his time in office, his farewell message to America was a simple warning against the „disastrous rise of misplaced power“ of a military-industrial complex with „unwarranted influence on government“. A burgeoning defence establishment, backed by large corporate interests, would one day employ so many people as to corrupt the political system. (His original draft even referred to a „military-industrial-congressional complex“.) This lobby, said Eisenhower, could become so huge as to „endanger our liberties and democratic processes“.

I wonder what Eisenhower would make of todays US, with a military grown from 3.5 million people to 5 million. The western nations face less of a threat to their integrity and security than ever in history, yet their defence industries cry for ever more money and ever more things to do. The cold war strategist, George Kennan, wrote prophetically: „Were the Soviet Union to sink tomorrow under the waters of the ocean, the American military-industrial complex would have to remain, substantially unchanged, until some other adversary could be invented.“

The devil makes work for idle hands, especially if they are well financed. Britains former special envoy to Kabul, Sherard Cowper-Coles, echoed Kennan last week in claiming that the armys keenness to fight in Helmand was self-interested. „Its use them or lose them, Sherard,“ he was told by the then chief of the general staff, Sir Richard Dannatt. Cowper-Coles has now gone off to work for an arms manufacturer.

There is no strategic defence justification for the US spending 5.5% of its gross domestic product on defence or Britain 2.5%, or for the Nato „target“ of 2%.“
Ekki bara hagfræði

Það er náttúrlega rétt sem Svandís Svavarsdóttir segir að breytingar á kvótakerfinu megi ekki bara skoða út frá hagfræði. Við höfum heldur ekki sérlega góða reynslu af hagfræðinni – flestir hagfræðingar spiluðu með í gróðærinu og töldu að við yrðum bara ríkari og ríkari. Ein kenningin var sú að fjármálastarfsemi myndi leysa sjávarútveginn af sem helsta atvinnugrein þjóðarinnar.

Ef við værum bara að hugsa um hreina hagræðingu þá má vel vera að hagkvæmast væri að láta alla Íslendinga búa í blokk á höfuðborgarsvæðinu og sækja allan fisk á nokkrum stórum skipum.

En lífið er ekki svo einfalt.Það býr fólk allan hringinn í kringum landið og svo verður áfram. Það er fráleitt sem einhver útgerðarmaðurinn hélt fram að smábátaveiðar sköpuðu ekki störf.

Hins vegar er það áhyggjuefni hvað Íslendingar eiga erfitt með að tala saman. Það er engin samstaða um kvótafrumvarp Jóns Bjarnasonar og enginn vilji heldur til að gera neinar málamiðlanir. Ráðherrann er ekki sérlega þekktur fyrir vönduð vinnubrögð og frumvörpin eru gölluð. Viðbrögðin eru svo öll á eina leið. Menn eru öskrandi og æpandi og froðufellandi, fjölmiðlum er beitt og misbeitt – það er mjög rík krafa meðal þjóðarinnar að breytingar verði gerðar á fiskveiðistjórnunarkerfinu en það er vandséð að nokkuð gott komi út úr þessu.
Kuldi vegna minnkandi sólarvirkni?

Í nýjasta hefti The Economist er skrifað um litla virkni sólarinnar og spurt hvort þetta gæti verið fyrirboði kólnandi veðurs á jörðinni. Í blaðinu segir að áður gætu hafa orðið kuldaskeið af þessum völdum.

Það gæti þá vegið upp á móti hlýnuninni vegna gróðurhúsaáhrifa. Mannkynið fengi þá svigrúm til að bregðast við loftslagsbreytingum – en hvort það verður nýtt skynsamlega er allsendis óvíst, segir í The Economist.
Sautjándinn í flísi

Það var fámennt í bænum í gærkvöldi. Ég er reyndar oft í burtu á sautjánda júní, en mig minnir að það hafi verið miklu fleira fólk í eina tíð. Menningarnóttin er kannski tekin yfir sem aðal þjóðhátíðin. Þá er fleira fólk, og að mér hefur sýnst meira fyllerí.

Á Arnarhóli voru tónleikar, það var skrúfað í botn. Kannski er ég orðinn gamall, en mér fannst hávaðinn of mikill. Lokaatriðið var þó gott – það var hljómsveit sem nefnist Valdimar, sem ég hafði aldrei heyrt nefnda (aldurinn!) en er barasta alveg frábær.

Um daginn var miklu fleira fólk í bænum. Það vantar samt dálítið upp á hátíðarstemminguna. Það kemur hérumbil enginn prúðbúinn í bæinn lengur, allir eru í flíspeysum, maður sér eina og eina konu í þjóðlegum búningi. Ég verð að játa að ég fór út í gallabuxum.

Það er dritað niður hoppiköstulum og vélum sem framleiða sykurlopa (candy floss) út um allan bæ – og jú, það eru skemmtiatriði á pöllum – en það skortir samt eitthvað í upplifunina. Það er eitthvert tóm.

Ég held samt að lúðrasveitinar séu betri. Þær spila minna falskt. Lúðrasveitin sem fór fyrir skrúðgöngunni sem kom úr Melaskóla hafði reyndar nokkuð skrítið lagaval – þegar hún gekk niður Skothúsveginn var sveitin að spila Because the Night eftir Bruce Springsteen. Við Kvennaskóla var önnur lúðrasveit og sú hafði hefðbundnara prógram, lék helstu ættjarðarlögin.

Þetta var dagur Jóns Sig, en hátíðarsamkoman í tilefni af afmæli hans var vestur á fjörðum, og ekki ýkja margir sem komust þangað. Í bænum var fátt sem minnti á Jón blessaðan, nema það var haldinn virðulegur fundur á sal Menntaskólans í Reykjavík þar sem fræðimenn fluttu erindi. Svo er gefið út frímerki – við erum ekki mörg sem erum að sleikja svoleiðis þessa dagana – en flest virðist þetta miða að því að viðhalda helgimyndinni af manninum. Jú, það er stofnað prófessorsembætti sem virðist vera hálfgert djók.

Annars fer þetta allt nokkuð vel fram – það þarf ekki lengur að grípa til hryllingslýsinganna sem voru notaðar eftir sautjánda júní í gamla daga þegar fylleríið fór algjörlega úr böndunum. Eitt árið var reynt að ráða bót á þessu með því að flytja hátíðarhöldin í Laugardal þar sem borgarbúum var safnað saman til að horfa á kúluvarp í tilefni dagsins. Í annað skipti var ákveðið að hætta að hafa dansleiki í bænum að kvöldi þjóðhátíðardagsins – í staðinn voru haldin stutt böll við nokkra skóla svo mannfjöldinn yrði viðráðanlegur.

Og það rigndi ekki, ekki spýju, pylsum né vatni. Þetta var semsagt ekki eins og Megas lýsir í kvæðinu:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=LNJGwytvJCI&feature=player_embedded]
Að sverta minningu Jóns

Nafn Jóns Sigurðssonar hefur verið notað af ýmsu tilefni og oft hafa menn talað um að minning hans hafi verið svert.

Valur Þór birtir þessar gömlu glefsur úr Þjóðviljanum á vef sínum.
Gríska efnahagskreppan og stjórnmálin

Spiros Economides hjá London School of Economics skrifar hnitmiðuðustu greiningu sem ég hef séð á ástandinu í Grikklandi á vef BBC. Kjarni málsins er að Grikkir hafa komið sér upp ósjálfbæru efnahagskerfi sem hefur byggst á ódýru lánsfé, styrkjum frá Evrópusambandinu og lélegu eftirliti með ríkisfjármálunum.

Þegar kerfið hrynur leita Grikkir út um allt einhverjum til að skella skuldinni á – en þeir vilja helst ekki taka ábyrgð sjálfir. Stjórnmálaflokkar eru líka að gera sér mat úr ástandinu í eiginhagsmunaskyni, þeir hræra í gruggugu vatni, þegar einmitt ríður mest á að þjóðin standi saman.
Hvað segir Jón Sig?

Halldór Baldursson hittir naglann á höfuðið eins og svo oft áður í mynd dagsins í Fréttablaðinu.
Halldór og sómakenndin

Einhverjir eru að spyrja á vefnum hvort Halldór J. Kristjánsson, fyrrverandi bankastjóri Landsbankans, hafi einhverja sómakennd. Menn eru yfirleitt á því að hana hafi hann ekki.

Samkvæmt dómi Hæstaréttar fær Halldór að halda 100 milljónum króna sem hann fékk frá Landsbankanum rétt fyrir hrun. Hæstiréttur dæmir auðvitað út frá einhverju tæknilegu atriði – þetta er sjálfsagt forsmekkurinn að því hvernig á eftir að fara um mál útrásarvíkinga.

Halldór er annars farinn að vinna í fjármálageiranum í Kanada. Þar eru einhverjir sem sýna honum vináttu. Til þess er þó tekið að í ferilskrá Halldórs sem barst hingað til lands var ekki nefnt að hann hefði stýrt Landsbankanum – heldur hefði hann verið starfandi við fjármálafyrirtæki í Evrópu.
Stórkostleg Vetrarferð Kristins og Víkings

Ég held ekki að það sé algengt að Vetrarferð Schuberts sé flutt fyrir meira en 1500 áhorfendur í einu. Yfirleitt er hún flutt í minna rými.

En á tónleikum Eldborgarsal Hörpu í kvöld léku og sungu Kristinn Sigmundsson og Víkingur Heiðar Ólafsson verkið fyrir fullum sal.

Og merkilegt nokk – hljómburðurinn í salnum er svo góður að það er hægt að flytja svo innilega og lágværa tónlist þar.

Það var nokkur eftirvænting sem fylgdi því að sjá Kristin, sem er okkar helsti klassíski söngvari, margreyndur tónlistarmaður og mjög lofaður, flytja þetta verk með hinum unga píanista. Kristinn hefur lengstum verið í félagi við Jónas Ingimundarson þegar ljóðasöngur er annars vegar.

Maður sér fyrir sér risann Kristinn – hann er jú með stærstu mönnum – taka hinn mjóslegna píanóleikara undir arm sinn. Og að sumu leyti var það upplifunin af tónleikunum, Kristinn virkaði nánast föðurlegur á sviðinu. Túlkun hans á Vetrarferðinni er djúp og glæsileg. Það reynir ábyggilega á að syngja öll tuttugu og fjögur lögin fyrir svona stóran sal.

Þegar flutningnum var lokið fengu þeir standandi lófatak. Þá benti Kristinn margoft á Víking, eins og til að segja áhorfendum að það væri hann sem ætti mesta hrósið skilið. Og það er mikið til í því. Píanóleikur Víkings var í hæsta klassa. Einn tónleikagestur kom að máli við mig þegar var komið út í kvöldblíðuna – það var reyndar smá rigning – og sagði að hann ætti fjörutíu útgáfur af Vetrarferðinni, en aldrei hefði hann heyrt píanóleikarann gera þetta jafnvel og Víking.
Kynferðislegt ofbeldi í Landakoti?

Fréttatíminn birtir frásögn af kynferðislegu ofbeldi innan kaþólsku kirkjunnar í Landakoti. Í fréttinni segir um mennina sem eru að leysa frá skjóðunni varðandi þessi mál:

„Þeir vilja vekja athygli á því ofbeldi sem þeir voru beittir í von um að starfshættir kirkjunnar verði skoðaðir og koma megi í veg fyrir að sagan endurtaki sig. Mennirnir eru báðir á fimmtugsaldri og ljóst þykir að brotin gegn þeim séu fyrnd. Það er stutt síðan þeir komust að sögum hvors annars en þær eru mjög ólíkar og gerendur ekki þeir sömu. Í tilviki annars mannsins var um prest og fjölskylduvin að ræða en í tilviki hins voru starfsmenn Landakotsskóla að verki. Allir gerendur eru látnir. Mennirnir eiga það sameiginlegt að koma báðir frá kaþólsku heimili.

Annar maðurinn var aðeins ungur drengur þegar hann var beittur grófu kynferðislegu ofbeldi af hálfu séra A. George, sem var skólastjóri Landakotsskóla, og Margréti Müller, þýskri kennslukonu við skólann. Séra George var hollenskur prestur sem gegndi mörgum af valdamestu störfum kaþólsku kirkjunnar á Íslandi. Hann var staðgengill kaþólska biskupsins, féhirðir kaþólskunkirkjunnar, postullegur umsjónarmaður biskupsdæmisins og fjármálastjóri þess. Hann hafði í áraraðir umsjón með sumarbúðum fyrir kaþólsk börn í Riftúni í Ölfusi. Áður en hann lést fyrir nokkrum árum var George sæmdur riddarakrossi á Bessastöðum fyrir vel unnin störf. Margrét Müller var kennari við Landakotsskóla og bjó í turninum á skólanum fram til síðasta dags.

„Ég bjó utan við Reykjavík en foreldrar mínir sendu mig í Landakotsskóla enda þótti það besti skólinn. Ég byrjaði í sex ára bekk og við fórum samferða tveir strákar úr mínu hverfi. Afi hans fylgdi okkur í strætó alla leið, beið eftir okkur frammi á gangi á meðan við vorum í skólanum, og svo fylgdi hann okkur aftur heim. Þetta var ekkert mál. Karlinn var þarna með okkur og hefur örugglega tryggt það að ég var látinn í friði fyrsta skólaárið.“

Ég er alinn upp í Vesturbænum, en gekk ekki í Landakot. En það verður að segjast eins og er – það gengu alltaf ljótar sögur af þessu fólki, ekki um kynferðislegt ofbeldi nei, heldur um einelti og vonda meðferð á börnum. Og maður er einhvern veginn ekkert hissa yfir þessu.
Notkun á þjóðhetjunni Jóni Sig

Jón Sigurðsson lifði háborgaralegu lífi í Kaupmannahöfn eins og sjá má á heimili hans þar, það er í Öster Voldgade 12.

Jón er mjög skilgetið afkvæmi hugmyndastrauma á 19. öld. Þá blossaði upp þjóðernisstefna í kjölfar rómantíkurinnar – Jónas Hallgrímsson er helsti fulltrúi hennar. Þessar hugmyndir einkenndu stjórnmál út um alla Evrópu á þessum tíma. Flest lönd eiga sínar þjóðhetjur frá þessu tímabili. Sumir gripu til vopna eins og Garibaldi, aðrir sökktu sér í lagaleg rök eins og Jón.

Jón aðhyllist líka hugmyndir um verslunarfrelsi sem voru partur af borgarlegum hugmyndaheimi þess tíma. Hann var talsmaður endurreisnar íslenskra mennta, en landið skyldi vera opið gagnvart erlendum áhrifum í gegnum verslunina. Hann var ekki sósíalisti þótt slíkir hugmyndastraumar væru farnir að ryðja sér til rúms.

Menn geta svo notað Jón sem tákn um eitt og annað. Á Þjóðfundinum 1851 stóð Íslendingum til boða að verða nokkurn veginn fullgildir þegnar í Danaveldi. Það vildi Jón ekki, hann sóttist eftir frelsi þjóðarinar – í anda ríkjandi hugmyndastrauma. Það átti hins vegar að gerast undir valdi Danakonungs – Jón vildi sjálfsstjórn Íslendinga undir konungi.

Jón er túlkaður fram og til baka þessa dagana. Margt af því er bókstaflega kjánalegt. Það er ótrúlega fánýtt að tala um í hvaða flokki hann hefði verið eða hverjar hefðu verið hugmyndir hans um til dæmis Evrópusambandið. Vandinn við Jón er líka svolítið hvað hann er fjarlægur – hann hefur óskoraðan þjóðhetjustatus eins og við fáum að sjá á morgun þegar 200 ára afmæli hans er á sama degi og þjóðhátíðardagurinn, en það er erfitt að gera hann sérlega spennandi.
Styrktarleikur fyrir Steina

Sigursteinn Gíslason er einhver sigursælasti og skemmtilegasti íþróttamaður á Íslandi. Hann hefur orðið Íslandsmeistari í fótbolta oftar en aðrir leikmenn, með ÍA og KR. Sigursteinn á nú í höggi við krabbamein í lungum og nýrum og því ætla félagar hans úr fótboltanum að efna til styrktarleiks fyrir hann upp á Skaga á laugardaginn. Mér skilst að þarna taki meðal annarra þátt Eiður Smári Guðjohnsen – hann ætlar að spila með KR – og tvíburarnir Arnar og Bjarki Gunnlaugssynir. Guðjón Þórðarson stýrir Skagamönnum, en Willum Þór Þórsson stjórnar KR liðinu.

Áhangendum beggja þessara fornfrægu liða þykir vænt um Steina – og áhangendur og leikmenn annarra liða bera virðingu fyrir honum.
Kommúnistar hindra för málaliða til Noregs

Það virðist fara ógurlega í taugarnar á sumum að fundið sé að því að norskir liðsforingjar séu að leita væntanlegra hermannsefna í íslenskum skólum.

Þegar er rætt um að banna þessar heimsóknir vakna upp háværar raddir um frelsissviptingu.

Jú, það hafa ýmsir Íslendingar gengið í herskóla í Noregi – þar á meðal Kjartan Gunnarsson sem á sínum tíma lærði herfræði þar. Það var á tíma Kalda stríðsins.

Lengst ganga þó félagarnir á vefnum AMX – þeir telja til dæmis ástæðu til að ljúga eftirfarandi upp á Svavar Gestsson:

„Hér er kommúnismi Svandísar og félaga í sinni tærustu mynd. Nemendum er bannað að fræðast innan veggja fæðslustofnunar nema fræðslan þóknist vinstristefnu stjórnvalda. Allt þess utan er bannað og nú hefur Svandís bannað kynningu á erlendu námi í Noregi. Verst að Svandís var ekki við völd hér á árum áður. Hún hefði þá getað stöðvað för föður síns, og annarra, til Austur-Þýskalandi þar sem menn lærðu m.a. vopnaburð og hvernig ætti að bylta stjórnvöldum með vopnaðri byltingu. En það er víst ekki sama hver er.“

AMX verjar tala um fólk fari til Noregs að bíða af sér vinstri stjórnina. Noregur er ríkt land. En það er langt til vinstri. Í Noregi hafa yfirleitt setið vinstri stjórnir og ein slík hefur nú verið við völd um langt árabil. Stefán Snævarr, prófessor í Noregi, hefur reyndar sagt frá því hvernig öll umræða í Noregi hallast til vinstri, ólíkt því sem er hér.

Annars er yfirleitt fundið að því að ríkisstjórnin hér gangi erinda fjármagnsins og Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Sem telst varla að vera langt til vinstri. Hjá vinstra fólki hafa vonbrigðin með stjórnina aðallega falist í því að stjórnin sé ekki nógu langt til vinstri – að hún fylgi í raun stefnu fyrri ríkisstjórnar sem taldist vera hægra megin við miðju.

En þess utan er auðvitað stórfyndið að Norðmenn þurfi að fá málaliða utan af Íslandi til að manna herafla sinn.
Vandi Grikklands

Þjóðstjórn í Grikklandi, eða stjórn stærstu flokkanna, Pasok og Nea Demokratia, virðist vera í spilunum. Það er þó ekki eftirsóknarvert að stjórna landinu á þessum tímapunkti. En Georg Papandreou virðist ekki geta komið síðustu efnahagsráðstöfunum sínum gegnum þingið.

Papandreou naut trausts í fyrstu en nú hefur hann þurft að beita sér fyrir svo mörgum erfiðum málum að hann er að verða fjarska óvinsæll.

Mótmælendur sem kalla sig hina hneyksluðu, aganaktismenoi, í and a indignados á Spáni hafa staði fyrir miklum mótmælum og það hafa brotist út verkföll. Í dag átti að koma í veg fyrir að þingmenn næðu að komast í þinghúsið við Syntagmatorg. Menn spyrja jafnvel hvort stjórnin í Aþenu sé að missa stjórn á ríkinu.

Mótmælin bera vott um reiði og örvæntingu. Því Grikkir hafa í raun enga góða kosti. Hagkerfið þar er rjúkandi rúst. Þeir geta reynt að halda áfram að þrauka samkvæmt prógrami ESB og AGS, en það þýðir mikinn niðurskurð í ríkisbúskapnum og velferðarkerfinu, aukna skattheimtu – já, Grikkir þurfa að læra að borga skatta – og í raun að Grikkir missa efnhagslegt sjálfstæði um hríð.

Hinn valkosturinn er slæmur líka – það er að ríkið lýsi því einfaldlega yfir að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar – að það sé komið í þrot. Það gæti haft ófyrirséðar afleiðingar – Grikkir geta þá ekki lengur fengið lánaða peninga og það mun líklega renna upp skeið efnahagslegrar ringulreiðar.

Mótmælendurnir standa vaktina á Syntagmatorgi en í raun er nokkuð óljóst hvað þeir eru að biðja um. En í raun getur þetta varla farið öðruvísi en að bankar þurfi að afskrifa nokkuð af skuldum Grikklands. Það mun þýða að bankar bæði í Evópu og Bandaríkjunum tapa fé. Um þetta virðist vera ágreiningur milli framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og Evrópska seðlabankans. Þessar stofnanir draga lappirnar, líkt og þær trúi því að vandamálið verði betur viðráðanlegt ef því er frestað.

Mótmælendurnir krefjast þess að fá nýja stjórnmálamenn. Þegar betur gekk voru flestir þó sáttir við að kjósa hægriflokkinn Nea Demokratia, sem á endanum steypti ríkinu í glötun með því að falsa ríkisfjármálin, og sósíaldemókrataflokkinn Pasok sem byggði upp velferðarkerfi sem getur ekki staðið undir sér og fjölgaði ríkisstarfsmönnum fáránlega mikið. Réttast væri auðvitað að þeir fái að hreinsa upp skítinn samann – en traustið á þessum flokkum er ekki mikið. Það er þá spurning hverjir eiga að taka við – í mótmælunum eru ýmsir hópar, millistéttarfólk, ellilífeyrisþegar, anarkistar, kommúnistar með rauða fána. Þessir hópar geta sameinast um að vera á móti stjórninni, en það er kannski ekki svo ýkja margt sem sameinar þá. Í mótmælunum í dag kom meira að segja til átaka milli anarkistahópa og friðsamra mótmælenda.

En saga Grikklands sýnir að það er ástæða til að óttast öfgar bæði til vinstri og hægri. Og það er eiginlega sama hvaða ríkisstjórn tekur við. Þær þurfa allar að gera það sama: Skera niður, taka á skattheimtunni, ráðast gegn spillingu. Það eru einfaldlega ekki til peningar til að gera annað.