Viðreisn – grein eftir Ágúst Valfells

Drambið hefur verið slíkt að nú síðast hafa yfirvöld hafnað aðstoð frá alþjóða gjaldeyrissjóðnum vegna þess að það er fyrir neðan virðingu svo efnaðrar þjóðar að þiggja aðstoð þegar á bjátar. Við höfum hafnað aðstoð, sem að er ekki einungis efnisleg, heldur fagleg í því að fá færustu sérfræðinga til þess að hjálpa okkur að fást við vanda sem er stjórnvöldum ofviða að ráða fram úr, enda hafa þau ekki reynslu af slíku.

Nú eru miklir tímar óvissu og breytinga. Undanfarin ár hefur mikil þensla og fábreytt atvinnulíf skapað óstöðugt ástand sem að nú hefur riðað til falls, að hluta til vegna ytri aðstæðna og að hluta til vegna þess að afdrifaríkar ákvarðanir hafa verið teknar á skömmum tíma af mönnum sem hafa verið undir miklu álagi og vanbúnir til þess að takast á við aðstæður sem þessar. Á það við hvort tveggja innanlands sem utan.

Sagt er að þetta sé mesta efnahagsáfall sem að skollið hefur á landinu. Þegar betur er að gáð hlýtur sú staðhæfing að hljóma einkennilega í eyrum þjóðar sem hefur lifað af svarta dauða, tyrkjarán, útlenda einveldisstjórn, einokunarverslun, móðuharðindi, stóru-bólu, litlu-ísöld og spænsku veikina.

Sagt hefur verið að í kreppunni séu bullandi tækifæri. Þetta hlýtur að hljóma einkennilega í eyrum ungs fjölskyldufólks sem að hefur þurft að taka lán til að kaupa sínu fyrstu íbúð; verðtryggð lán sem að munu hækka á meðan að atvinnuástand gerist erfiðara. Þetta hlýtur að hljóma einkennilega í eyrum aldraðra sem að hafa unnið hörðum höndum og af samviskusemi langa daga, en sjá nú fram á skertan lífeyri og óvissu um hvort við höfum bolmagn til að halda við lýði því velferðar- og heilbrigðiskerfi sem þetta ágæta fólk lagði grunn að.

Við Íslendingar höfum löngum verið stoltir; áræðnir og bjartsýnir. Til þess hefur verið ærin ástæða. Við höfum varðveitt menningu okkar og tungu, byggt upp efnað og frjálslynt velferðarþjóðfélag og afrekað margt sem að mörgum þætti ofraun svo afskekktri og fámennri þjóð.

Undanfarin ár hefur stoltið orðið að drambi. Við höfum farið offari í græðgi og takmarkalausum vexti. Bankar og önnur fyrirtæki hafa haft nánast óheftan aðgang að fjármagni og vaxið svo ört að eftirlitsstofnanir og yfirvöld hafa ýmist ekki getað, viljað eða þorað að framfylgja sínu hlutverki, sem er að gæta þess að eðlilegum leikreglum markaðshagkerfis sé framfylgt, eða gætt að stöðugleika þjóðfélagsins. Drambið hefur verið slíkt að það fólk, innanlands sem utan, sem að hefur varað við þróun mála hefur verið afgreitt sem afbrýðissamt út í velgengni þeirra sem mest hafa geyst fram.

Drambið hefur verið slíkt að nú síðast hafa yfirvöld hafnað aðstoð frá alþjóða gjaldeyrissjóðnum vegna þess að það er fyrir neðan virðingu svo efnaðrar þjóðar að þiggja aðstoð þegar á bjátar. Við höfum hafnað aðstoð, sem að er ekki einungis efnisleg, heldur fagleg í því að fá færustu sérfræðinga til þess að hjálpa okkur að fást við vanda sem er stjórnvöldum ofviða að ráða fram úr, enda hafa þau ekki reynslu af slíku.

Dramb er falli næst; og nú hefur það gerst sem að verst er, að orðstír þjóðarinnar hefur orðið fyrir áfalli. Við höfum komið fram sem óábyrgir og óyfirvegaðir lukkuriddarar og viðvaningar. Kona ein sem að hefur tapað miklu af sparifé sínu, og maður hennar vinnu sinni, segir þó að verst þyki henni að hafa tapað landinu sem hún ann. Líðan sinni lýsir hún sem ástarsorg. Ég held að margir geti tekið undir það.

Nú er hvorki tími örvæntingar, né heldur tími bullandi tækifæra. Nú er vitjunartími okkar. Nú er sá tími sem að við getum staðið saman sem þjóð, horfst í augu við þann vanda sem að okkur steðjar og ráðið fram úr honum. Til þessa þarf að gera margt. Við þurfum að taka við útréttri hjálparhönd alþjóðasamfélagsins og þiggja aðstoð sérfræðinga sem að hafa reynslu af að fást við slíkan vanda, og eru lausir við öll tengsl hagsmuna, ættar og kunningsskapar. Við þurfum að huga að atvinnulífinu og gæta þess að fyrirtæki landsins búi við þannig umhverfi að þau geti haldið úti eðlilegri starfsemi og skapað atvinnu. Við þurfum að huga að velferð og heilbrigði náungans svo að enginn bíði varanlegan skaða, þó að margir muni þurfa að þola tímabundna erfiðleika. Við þurfum að huga að menntun og rannsóknum í landinu til þess að passa upp á að hæfileikar og þekking tapist ekki. Við þurfum rækta með okkur vináttu og ábyrgð til þess að endurskapa það samfélag sem að við vorum réttilega stolt af.

Þær aðgerðir sem að við þurfum að ráðast í krefjast fyrirhyggju og þolgæðis. Við þurfum að neita okkur um ýmislegt og leggja hart að okkur. Við þurfum að huga að framtíðinni. Huga að því hvernig við getum byggt upp fjölbreytt og stöðugt atvinnulíf. Atvinnulíf sem tryggir auðlindir okkar til framtíðar og ógnar ekki bestu lýðræðishefðum landsins. Við þurfum að ráða fram úr gjaldmiðilsvanda okkar. Við þurfum að átta okkur á því hvernig fámenn þjóð getur best sniðið sér stakk eftir vexti.

Nú er lag að ráðast í ýmsar gagnlegar framkvæmdir og breytingar sem að hafa setið á hakanum. Framkvæmdir sem þóttu ekki álitlegar þegar að menn sáu mesta hagnaðarvon í því að taka stórt lán, og veðja á ótakmarkaðan vöxt. Við þurfum að endurskoða stjórnkerfið; frelsa ráðamenn undan ægivaldi flokksagans og hagsmunatengslanna til þess að þeir geti unnið landi sínu gagn.

Nú er lag til þess að gera það sem mest er um vert; að endurheimta orðstír Íslands þannig að við getum borið höfuð hátt, hvert um heim sem við förum.

Ágúst Valfells