arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þýskaland býður útgöngu úr evrunni – og mannúðaraðstoð

Það sem Merkel og Schauble eru nú farin að leggja til er að Grikkir fari út úr evrusamstarfinu í að minnsta kosti fimm ár. Þetta þýðir auðvitað að þeir eiga ekki afturkvæmt, ef slík aðgerð leiddi til mikils hruns myndu Grikkirnir ekki fá inngöngu aftur, en ef hún reyndist vel, þá myndu þeir ekki vilja koma aftur.

Evran átti auðvitað aldrei að vera svona, hún var sett á laggirnar með miklum heitstrengingum um evrópska samstöðu, í því fólst að hún væri óafturkræf. En nú sjáum við að svo er ekki, eða hvað? Það þýðir í rauninni að evran er ekki annað en samstarf um gengi. Spákaupmönnum er boðið í gríðarlega veislu, þarna hafa vogunarsjóðir mjög áhugavert verkefni.

Við getum þá ímyndað okkur að aðra þjóðir fylgi í kjölfarið, Spánn, Ítalía, jafnvel Frakkland – sem er illa skuldsett, hefur mjög erfiða aldurssamsetningu og er að mörgu leyti gríðarlega óhagkvæmt, að minnsta kosti á mælikvarða haukanna sem ráða í Þýskalandi. Merkel og Schauble hlusta heldur ekki mikið á Hollande eða Renzi þegar þeir hvetja til þess að samið verði við Grikki.

Annað sem Þjóðverjar bjóða er mannúðaraðstoð. Semsagt Rauða krossinn. Súpueldhús. Kannski Lækna án landamæra í stað allra þeirra sem munu flýja land? Er furða þótt Paul Krugman skrifi í mjög harðorðri grein að þetta sé komið út í fyrir að vera harðneskjulegt heldur virðist hreinn hefndarhugur ráða ferðinni. Þetta eru algjör svik við hugsjónir Evrópusambandsins, segir Krugman, og gríðarlegt högg fyrir ESB.

Ekki eru þó allir í Þýskalandi á sömu línu. Í Der Spiegel birtast greinar sem eru í allt öðrum dúr. Christian Rickens skrifar um hina misheppnuðu skuldabjörgun Grikklands sem hann segir að hafi einkennst af „linnulausu hugleysi“. Vegna þess að leiðtogar Evrópu þorðu ekki að taka erfiðar ákvarðanir stækkaði vandamálið svo að smáþjóð á útjaðri Evrópu er farin að ógna tilvist sjálfs gjaldmiðilsins.

Mathieu von Rohr segir að afleiðingar þess að Grikkland yfirgefi evruna verði skelfilegar, koma verði í veg fyrir slíkt með öllum tiltækum ráðum. Þarna sé ekki einungis um að ræða nokkra milljarða evra, sem eru líklega tapaðir hvort sem er, heldur myndi þetta þýða vantraust á evruna, sem væri þá allt í einu orðin afturkræf og berskjölduð, og birta veikleika Evrópusambandsins á átakanlegan hátt. Í stað frekari samruna og pólitísks styrks yrði öllum ljóst að Evrópusamband sem getur ekki tekist á við tiltölulega smátt mál eins og þetta – heldur lætur það blása út í fáránlega stærð – er óhæft til að taka ákvarðanir í stærri málum.
Að byggja eins og enginn sé morgundagurinn – þarf ekki að skoða þetta í heild?

Á næstu árum ætlar að hellast yfir okkur steinsteypa í Miðbæ Reykjavíkur. Hótel við Hörpu, nýjar höfuðstöðvar Landsbankans, stórbyggingar á vegum fasteignafélagsins Regins í Austurhöfn með íbúðum og verslunum og svo nýtt hótel á horni Lækjargötu og Vonarstrætis.

Allt mun þetta hafa afgerandi áhrif á hvernig svæðið frá Lækjargötu út að höfninni lítur út. Þetta verða líklega stærstu breytingar á Miðbænum sem um getur. Því miður virðist vera að margt af þessum byggingum séu algjörlega úr samræmi við gömlu byggðina sem þarna er. Hún er reyndar ekki alls staðar vel farinn, sums staðar er hún eins og skorðóttur tanngarður, svæðið kringum Tryggvagötuna er mjög dapur og sömuleiðis Lækjartorg.

En það er samt spurning hvort við viljum fara með byggðina í þessa átt. Framkvæmdirnar bera vott um óðagot, að nú sé aftur komin fasteignabóla og tími til að byggja eins og enginn sé morgundagurinn. En hefur einhver horft á þessar tillögur í heild – hefur verið rýnt í þær með tilliti til fagurfræði og samræmis. Það verður að segjast eins og er að engin viðleitni hefur verið til að skýra allar þessar framkvæmdir út fyrir borgarbúum og umræðan um þær er lítil sem engin.

Nú er búið að finna merkar fornminjar í Lækjargötunni. Það hlýtur að tefja eða jafnvel stöðva byggingu hótelsins þar. Það er fagnaðarefni.

Hluti af fyrirhuguðum byggingum Regins í Miðbænum.
Haukarnir láta öllum illum látum, en Frakkland, Ítalía og Bandaríkin hvetja til samninga

Krísan á evrusvæðinu er að nálgast epíska stærð. Nú heimta haukarnir í Þýskalandi með Schäuble í fararbroddi að Grikklandi verði sparkað úr evrunni í fimm ár – sem þýðir líklega að Grikkir eiga ekki afturkvæmt þangað inn. Ein krafa í viðbót er að Grikkir láti utanaðkomandi aðila selja ríkiseignir að virði 50 milljarða evra.

En það er finnska stjórnin sem lætur verst með Sanna Finna í fararbroddi. Þetta er hægriöfgaflokkur sem er kominn í ríkisstjórn í Finnlandi, sem sýnir glöggt hina uggvænlegu stjórnmálaþróun í álfunni. Timo Soini, formaður flokksins, hótar að fella stjórnina ef gengið verður að tilboði Grikkja.

Myndu margir halda að það sé kærkomið tækifæri til að losna við slíka óværu úr stjórn.

Frakkar og Ítalir eru hins vegar á annarri línu. Frakkar beinlínis hjálpuðu Grikkjum að setja saman tilboðið og róa öllum árum að því að bjarga þeim. Þeir lofa Tsipras fyrir að hafa getað komið tillögunum í gegnum þingið í Aþenu með miklum meirihluta. Sumir segja að þarna séu á ferðinni nokkurn veginn sömu tillögur og gríska þjóðin felldi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þó er gert ráð fyrir skuldaafskriftum – sem allir eru í raun sammála um að séu óhjákvæmilegar. Haukarnir vilja hins vegar halda áfram að leika leikritið um að Grikkir muni einhvern tíma borga með tilheyrandi þjáningum.

Merkileg er hún frétt Reuters sem segir að leiðtogar á evrusvæðinu hafi reynt að koma í veg fyrir að skýrsla Alþjóða gjaldeyrissjóðsins um skuldir Grikkja yrði gerð opinber. AGS hefur tekið vel í hinar nýju tillögur Grikkjanna og sömuleiðis framkvæmdastjórn ESB og því héldu margir að þær yrðu samþykktar nú um helgina.

Sagt er að Matteo Renzi, forsætisráðherra Ítalíu, hafi sagt við Angelu Merkel að nú sé komið nóg og Grikkir eigi ekki að þola meiri niðurlægingu. Bandaríkin eru á sömu línu og óttast óstöðugleika ef Grikkir hrökklast úr evrunni. Þeir beita Angelu Merkel miklum þrýstingi. Merkel er á milli steins og sleggju, annars vegar er almenningsálitið í Þýskalandi sem er andsnúið Grikkjum, Bild Zeitung og Schäuble, en hins vegar er möguleikinn á að hennar verði minnst fyrir að fara með evruna og jafnvel Evrópuhugsjónina í ræsið.

Í kerfi evrunnar er ekki gert neitt ráð fyrir því að ríki fari þaðan út aftur. Ef Grikkland verður rekið úr samstarfinu má spyrja hver komi næst – kannski Ítalía, eða Spánn? Allt virðist þetta stefna í hræðilegt klúður þar sem skammsýni ræður för.
Gáfust Grikkir upp? Er þetta nóg fyrir ESB?

Grikkir virðast upp til hópa sammála um að ekki hafi verið annað hægt en að samþykkja tillögurnar sem Tsipras forsætisráðherra mun nú leggja fyrir Evrópusambandið. Þær fela í sér niðurskurð og skattahækkanir, en líka nokkrar skuldaafskriftir – en allir vita að Grikkir munu aldrei geta greitt allar skuldir sínar.

Tillögurnar voru líka samþykktar í gríska þinginu í nótt með miklum meirihluta, 250 atkvæðum af 300. En þó má geta þess að nokkur hópur innan Syriza, flokks Tsipras, var á móti.

Vissulega má líta svo á að Grikkir hafi gefist upp – einfaldlega látið undan þvingunum Evrópusambandsins. Bankar hafa nú verið lokaðir í tvær vikur. Fólk hefur ekki getað nálgast sína eigin peninga. Það óttast að bankainnistæður muni einfaldlega tapast eða að skorið verði hressilega af þeim. Flestir eru þeirrar skoðunar að það boði ekkert nema óáran og hörmungar að fara yfir í drökmuna aftur – þótt Sigmundur Davíð Gunnlaugsson boði að það sé óumflýjanlegt.

Það er erfitt að láta ekki undan slíkum þrýstingi – en allt setur þetta stórt spurningamerki við evruna og hvernig henni er stjórnað af Evrópska seðlabankanum og Þjóðverjum. Frakkar munu hafa hjálpað Grikkjum við að setja saman tillögurnar og styðja þá – enn er hins vegar spurning hver viðbrögð Þjóðverja verða.

Var þjóðaratkvæðagreiðslan á sunnudag þá til einskis? Því er sums staðar haldið fram. Ekki er það þó víst. Hún snerist ekki bara um peninga. Þjóðaratkvæðagreiðslan birti ákveðna samstöðu og stolt sem oft hefur skort meðal Grikkja. Meira en 60 prósent þjóðarinnar sögðu nei. En það er líka merkilegt að skoða tölfræði sem birtist í Guardian og sýnir hvernig atkvæði skiptast milli ríkra og snauðra.

Þarna má greina að í ríkustu hverfum Aþenu sögðu flestir já, en í hverfunum þar sem býr efnaminna fólk varð neiið ofan á. Þannig að þetta er að einhverju leyti spurning um stéttaskiptingu. Flestir Grikkir hafa engan hag af spillingunni sem hefur verið fyrirferðarmikil í Grikklandi, fyrirgreiðslupólitík, skattaundanskotum og fjármagni sem er dælt úr landi undir eins og gefur á bátinn.
Omar Sharif og hin stórkostlega innkoma hans

Omar Sharif, sem nú er látinn, átti einhverja stórkostlegustu innkomu í kvikmynd fyrr og síðar. Senan er úr Arabíu-Lawrence eftir David Lean. Nei, svona kvikmyndir eru ekki gerðar lengur.

Maður getur bara reynt að ímynda sér hvernig þetta hefur virkað á breiðtjaldi – þannig er kvikmyndin hugsuð.

Sharif kemur svartklæddur ríðandi á úlfalda utan úr eyðimörkinni. Fyrst er hann bara eins og depill í tíbránni, svo tekur hann á sig mynd og loks ríður af skot. Senan er löng – Lean var nógu mikill listamaður til að dvelja lengi lengi við þetta.
Pólitísk smámenni í framboði fyrir Repúblikana

Það er heldur spaugilegt að sjá listann yfir helstu frambjóðendur Repúblikana fyrir forsetakosningarnar í Bandaríkjunum. Maður skyldi samt vara sig á því að hlæja, flokkurinn vann náttúrlega sigur í síðustu þingkosningunum.

Efstur á listanum er Donald Trump, hann hefur mest fylgið. Trump hatast við Mexíkóa, telur þá vera uppsprettu ótal vandamála og vill reisa múr milli Mexíkó og Bandaríkjanna – og tekur sérstaklega fram að Mexíkóar sjálfir eigi að borga fyrir múrinn.

Í öðru sæti er Jeb Bush. Hann vill reyndar helst láta kalla sig bara Jeb, því annar rifjast það upp fyrir kjósendum að hann er bróðir versta forseta í seinni tíma sögu Bandaríkjanna.

Í þriðja sæti er Rand Paul. Hann er svo mikill frjálshyggjumaður að hann líkir skattlagningu við þrælahald. Þetta er í fjölskyldunni hjá honum, því hann er nefndur eftir Ayn Rand. Það er svona svipað og ef vinstrimenn færu að nefna börnin sín Marx eða Engels. Það var reyndar ekki óþekkt á sínum tíma.

Í fjórða sæti er Scott Walker, ríkisstjóri í Wisconsin. Hann er mikill baráttumaður gegn lágmarkslaunum og réttindum verkafólks – og reyndar gegn fóstureyðingum líka.

Í fimmta sæti er svo Marco Rubio, öldungadeildarþingmaður, einn af forvígismönnum Teboðshreyfingarinnar. Hann er harður á því að loftslagsbreytingar hafi ekkert með athafnasemi manna að gera, hann er á móti hjónaböndum samkynhneigðra, hann vill lækka skatta, sérstaklega skatta á fjármagnstekjur.

Allir þessir menn virka eins og pólitísk smámenni. Einu sinni voru til repúblikanar sem virkuðu nokkuð heilir, voru jafnvel statesmen. Meira að segja Richard Nixon átti það til. En það virðist vera liðin tíð.
Góðar horfur í efnahagsmálum á Íslandi – en ríkisstjórninni er ekki treyst

Nú er undirskriftasöfnun Þjóðareignar lokið með 51.296 undirskriftum. Það ætti í raun að þýða að fyrirhuguð kvótasetning makríls sé með öllu óhugsandi. Óhjákvæmilegt er að vísa slíku frumvarpi í þjóðaratkvæði þar sem það yrði nær örugglega kolfellt.

Frumvarpið er eitt dæmið um gönuhlaup ríkisstjórnarinnar – furðufréttir af álveri norður á Skaga eru annað. Og dæmin eru miklu fleiri.

Að sumu leyti skilur maður ekki þetta brölt, sem oftast helgast af undarlegri þjónkun við hagsmunaaðila. Eins og staðan er virðist nefnilega vera frekar bjart framundan í efnahagsmálum á Íslandi.

Það er myndarlegur afgangur af ríkissjóði, hagvöxtur er sagður vera 3,7 prósent, og gangi áætlanir um afnám hafta eftir verður hægt að gera skurk í að greiða niður skuldir ríkissins. Bjarni Benediktsson talar um að fara að afnema innflutningstolla.

Allt er þetta jákvætt og segir manni að engin þörf er fyrir makríkvóta sem yrðu aðallega settir til að eigendurnir gætu veðsett þá og ekki heldur fyrir nýja stóriðju.

Ríkisstjórnin kæmi miklu betur út úr því – og það bæri vott um meiri skipulagsgáfu – að einbeita sér að viðfangsefnum sem blasa við hverju mannsbarni.

Þar má nefna nauðsyn á að hlú að ferðamennskunni, sem nú er stærsta atvinnugreinin, setja um hana almennilegt regluverk og gæta þess að hún skili sínu til samfélagsins en sé ekki bara eins og eitthvað Klondyke.

Og líka nauðsyn þess að koma lagi á húsnæðismarkað sem er fjandsamlegur ungu fólki og efnalitlu.

Jú, og svo hið aðkallandi verkefni að stöðva hnignun heilbrigðisþjónustunnar, í raun þarf að endurreisa hana, allt í senn á sviði heilsugæslu, sérfræðiþjónustu og umönnunar.

Þess er svo auðvitað að vænta að með hinum batnandi efnahag að hagur almennings vænkist og laun hækki. Á því er ekki vanþörf. Laun á Íslandi eru almennt of lág – og lægstu launin skammarleg. Ríkisstjórnin geldur þess hins vegar að þorri kjósenda virðist telja að hún vinni fyrir sérhagsmunahópa fremur en að hag fjöldans.
Tsipras og ESB-elítan

Alexis Tsipras hefur einungis verið forsætisráðherra Grikklands síðan í janúar. Hann er formaður nýs stjórnmálaflokks sem nefnist Syriza, flokkurinn hefur verið kenndur við „nýtt vinstri“, það er að rísa víða í Evrópu á sama tíma og flokkar sósíaldemókrata eru hugmyndafræðilega gjaldþrota og lagstir í teknókratisma eftir tíma manna eins og Tonys Blair og Gerhards Schröder.

Að nokkru leyti má segja að hin snögga framrás forsetaefnisins Bernies Sanders í Bandaríkjunum rími við uppgang nýs vinstris í Evrópu. Ótrúlegur kraftur hefur færst í baráttu Sanders sem þiggur enga peninga frá auðfyrirtækjum eða bönkum – hann talar hvarvetna fyrir fullum húsum.

Alexis Tsipras mátti sitja undir skammarlegri ræðu á Evrópuþinginu í gær frá fyrrverandi forsætisráðherra Belgíu,manni að nafni Guy Verhofstadt. Hann er einn af holdgervingum Evrópusambands sem hefur gleymt hugsjónum sínum og liggur flatt fyrir fjármálaöflunum. Annar er Jean-Claude Juncker – fulltrúi sjálfrar skattaparadísarinnar í Lúxemborg. Allt sem hann gerir virkar hjárænulegt, líka þegar hann situr á ljómandi skemmtilegum fundi með Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni.

Þessum mönnum er meinilla við Tsipras og hafa gert allt sem í þeirra valdi stendur til að losna við hann. Þeir óttast að hreyfingar eins og Syriza kunni að rísa upp víðar í Evrópu. Á Spáni höfum við Podemos og að vissu leyti má segja að framrás Pírata á Íslandi sé af sama meiði.

Tsipras talaði með mestu ró á Evrópuþinginu þótt hann sæti undir skammarflaumnum frá Belganum, ræða hans var mjög hófstillt. Hann var heldur ekkert að bera í bætifláka fyrir spillta stjórnmálamenningu í Grikklandi, enda er Syriza ekki hluti af henni, heldur í raun andsvar við henni, ekki síst af hálfu ungs fólks. Tsipras er í raun óskoraður leiðtogi Grikklands eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna um síðustu helgi:

Ég er ekki einn þeirra stjórnmálamanna sem held því fram að „vondir útlendingar“ séu ábyrgir fyrir vanda þjóðar minnar. Grikkland er á barmi gjaldþrots vegna þess að fyrri stjórnir í Grikklandi skópu ríki sem byggir á fyrirgreiðslupólitík, þær iðkuðu spillingu og studdu hana, þær umbáru eða studdu samkrull stjórnmála og auðugrar elítu, og skattaundanskot voru látin átölulaus þótt um gríðarlegar fjárhæðir væri að ræða.
Ólafur Hannibalsson 1935-2015

Ólafi Hannibalssyni kynntist ég fyrst þegar ég var ungur blaðamaður á Helgarpóstinum. Ólafur kom þangað til starfa, það hefur líklega verið árið 1986, við vorum þar báðir ég og Gunnar Smári Egilsson. Okkur fannst maðurinn býsna furðulegur þar sem hann sat inni á kontór og hamraði á lyklaborð á nærbol.

Við vorum forvitnir um hann, fórum út saman að borða og drekka – en við Smári drukkum kannski ekki síst í okkur sögurnar sem Ólafur sagði úr pólitíkinni og blaðamennskunni á árunum áður en hann fór í útlegðina í Selárdal. Það var kostulegt að hlusta á hann, hann var algjör hafsjór, en maður fann á honum að hann hafði ekki verið í margmenni langa hríð.

Ólafur hafði þá dvalið nokkuð mörg ár í Selárdalnum og stundað búskap. Þeir voru einungis þrír íbúar í dalnum, hann, annar Ólafur og Gísli á Uppsölum. Seinna heyrði ég Ólaf segja að af þeim þremur hefði Gísli verið minnst skrítinn.

Með okkur Ólafi hélst góður kunningsskapur síðan, einkum á árunum þegar ég var með Silfur Egils. Þá var Ólafur kærkominn gestur í þættinum, enda var hann alltaf með sína eigin sýn á málin og hafði einstakt lag á að skilja hlutina dýpri skilningi en flestir aðrir. Ólafur bjó náttúrlega að því að hafa fylgst með pólitík frá blautu barnsbeini, verandi sonur sjálfs Hannibals. En þetta var kærkomið í þætti þar sem hlutirnir gátu stundum leyst upp í innihaldslausar klisjur og karp.

Nú er Ólafur fallinn frá, 79 ára að aldri. Ég mat hann ávallt mikils – og þakka fyrir kynni góð.
Sigmundur ræði Grikkland við Juncker

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson á í vikunni fund með Jean Claude Juncker, formanni framkvæmdastjórnar ESB.

Ég skora á hann að lýsa samstöðu með Grikkjum á þessum fundi og hvetja til þess að fundin verði lausn á Grikklandsvandanum sem felur í sér að Grikkir geti sótt fram til bættra lífskjara, en sökkvi ekki dýpra í kreppu sem er orðin af stærðargráðu þess sem var í heimskreppunni miklu.

Ég er viss um að Sigmundur tekur vel í þetta, enda þekktur baráttumaður gegn því að skuldaklafi sé lagður á íslenskan almenning.

Í þessu sambandi má líka nefna að Íslendingar eiga miklu meiri samleið með Grikkjum en með banka- og peningavaldinu í Lúxemborg, en Juncker er dyggur fulltrúi þess.
Smá samanburður á grískri og íslenskri flokkapólitík eftir hrun

Það er dálítið forvitnilegt að bera saman niðurstöður síðustu skoðanakönnunar á fylgi íslensku flokkanna og úrslit kosninga í Grikklandi í janúar á þessu ári.

Bæði Ísland og Grikkland gengu í gegnum efnahagshrun, pólitískur órói hefur verið í báðum löndunum, þó sýnu meiri í Grikklandi, enda er ástandið þar mun alvarlegra en nokkurn tíma á Íslandi.

Í báðum tilvikum fljúga hátt nýir flokkar sem lofa umbótum og er stefnt gegn gamalgrónu valdakerfi, Píratar á Íslandi mælast með 33 prósent í síðustu könnun, Syriza fékk 36 prósent í grísku kosningunum. Syriza er sambræðingur ýmissa vinstri hópa og óháðra, það er dálítið meiri óvissa um hvar Píratar standa í pólitík.

Í báðum löndum eru hrundir sósíaldemókrataflokkar, Pasok var eitt sinn við völd í Grikklandi, en fékk ekki nema 5 prósent í síðustu kosningum. Samfylkingin með sín 9 prósent virðist stefna í þá átt. Báðir flokkar hafa verið ofurseldir einhvers konar teknókratisma sem kjósendur kunna lítt að meta.

Krúttlegasti flokkurinn í Grikklandi er svo To Potami, nafnið útleggst sem Fljótið. Þessi flokkur var stofnaður til að gera grísk stjórnmál huggulegri – og minnir meira en lítið á Bjarta framtíð. Formaður flokksins og stofnandi er þekktur fjölmiðlamaður. Flokkurinn fékk 6 prósent í kosningunum, Björt framtíð er með um 6 prósent í skoðanakönnun MMR.

Loks er það gamli valdaflokkurinn Nea Demokratia sem svipar mikið til íslenska Sjálfstæðisflokksins. Hann er bandalag ýmissa aðilla á hægri- væng og miðjunni og er mjög hagsmunatengdur. Þessi flokkur var við völd þegar gríska hagkerfið tók að hrynja. Báðir flokkarnir mega muna fífil sinn fegurri, Sjálfstæðisflokkurinn er með tæp 24 prósent í könnuninni, en Nea Demokratia var með 27 prósent í kosningunum í janúar. Á árum áður var fylgi flokksins jafnan yfir 40 prósentum, að því kepptu Sjálfstæðismenn líka í eina tíð.

Það er ekki alveg auðvelt að finna samsvörun við Framsókn í Grikklandi, en þó má benda á flokkinn Sjálfstæða Grikki sem situr í stjórn með Syriza. En þessi flokkur er minni en Framsókn, á sér litla sögu, er talsvert öfgafyllri svo samanburðurinn er hæpinn.

Íslendingar geta svo fagnað því að við höfum enga flokka eins og gamla kommúnistaflokkinn KKE eða fasistaflokkinn Gyllta dögun. Ef allt fer á versta veg í Grikklandi er hætt við að slíkum öflum vaxi ásmegin.
Mýrarljós

Skrípaleikurinn vegna álvers á Skaga heldur áfram.

Það hefur verið upplýst að orka fyrir álverið sé ekki til, að þessu standa aðilar sem eru langt í frá traustvekjandi, það er tæplega hægt að taka þá alvarlega, og þess utan er offramboð á áli í heiminum og álverð afar lágt. Nær óhugsandi er að slíkt álver muni geta greitt raforkuverðið sem þarf til að dæmið borgi sig.

Fyrir hvern er þetta leikrit sett upp? Forsætisráðherra lætur mynda sig á fundi þar sem þessar hugmyndir eru tilkynntar og nú stekkur utanríkisráðherrann á vagninn, það sem hann segir stenst enga skoðun.

Er furða að pólitísk umræða á Íslandi sé erfið þegar við erum að elta svona mýrarljós?
Grikklandsaðstoðin rann til evrópska banka

Skoski hagfræðingurinn Mark Blyth var gestur hjá mér í Silfri Egils á sínum tíma. Hann er prófessor við Brown University í Boston. Blyth er einn af þeim sem hefur verið mjög gagnrýninn á aðhald- og niðurskurð sem ræður ríkjum í heiminum eftir kreppuna 2008. Þetta sætir náttúrlega vaxandi gagnrýni, en Blyth er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að svelta sig úr úr kreppuástandi. Það hljóma reyndar eins og mjög einföld sannindi.

Blyth skrifar um Grikklandskrísuna í hið virta tímarit Foreign Affairs. Þetta er afar skilmerkileg grein og eiginlega skyldulesning fyrir alla sem vilja skilja hvað er á seyði. Blyth segir að rætur vandans liggi í gerð evrópska bankakerfisins sem dældi út ódýrum lánum á árunum eftir að evran var tekin í notkun.

Lánabækur stórra evrópskra banka þöndust út, Grikkland var ekki stórt í þessum samanburði, en þegar kom upp hætta á að Grikkir gætu ekki borgað skuldir sínar fékk landið tvívegis skuldabjörgun, 2010 og 2014. En mestallt þetta fé fór beint í gegnum Grikkland og til evópsku bankanna – í raun var Grikkland bara eins og leiðsla til að koma peningum þangað inn.

Af 250 milljörðum evra sem hafa farið til Grikklands, segir Blyth, hafa einungis 27 milljarðar farið í að halda gríska ríkinu gangandi. 90 prósent af „lánunum“ fóru annað. Hefðu Grikkir fengið þessa peninga væri atvinnuleysið auðvitað ekki 50 prósent meðal ungs fólks.

Blyth segir að kominn sé tími til að stjórnendur Evrópusambandsins viðurkenni þetta, að fjármunirnir sem um er að tefla hafi ekki farið til hinna „lötu“ Grikkja heldur til banka sem á endanum hafi grætt á öllu saman. Þá geti menn kannski losnað undan oki umræðu sem teflir meintum siðferðisstyrk Þjóðverja gegn spillingu Grikkja. Blyth er ekki vongóður um þetta, og segir að Evrópski seðlabankinn sé farinn að brjóta sínar eigin reglur þegar hann láti eins og handrukkari gagnvart Grikkjum og neiti að láta þá fá reiðufé – og setji þar með sjálfa Evrópuhugmyndina í uppnám.

Evrópuhugsjónin í uppnámi, forsíða Bild Zeitung, útbreiddasta blaðs Þýskalands. Sorglegt.
Grikklandskrísan og sósíaldemókratar

Eitt af því sem er áberandi við grísku kreppuna og afstöðu Evrópusambandsins er hversu ringlaðir sósíaldemókratar eru. Hverjum eiga þeir að fylgja? Nýja vinstrinu sem gerir uppreisn gegn linnulausum niðurskurði og aðhaldi, mönnum eins og Bernie Sanders, Thomas Pikkety og Jeffrey Sachs sem hvetja til skuldaafskrifta og segja að niðurskurðurinn hafi misheppnast, Sigmar Gabriel, leiðtoga þýskra sósíaldemókrata sem er mjög heiftúðugur í garð Grikklands eða kannski Jean-Claude Juncker, forseta fræmkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, en hann er fyrrverandi forsætisráðherra Lúxemborgar en þeir eru ótaldir milljarðarnir sem hafa sogast þar í svarthol skattaskjóls.

Tilvistarkreppan er eiginlega átakanleg, eiga kratar sem upp til hópa eru Evrópusinnaðir að verja hina hægri sinnuðu hugmyndafræði sem hefur orðið ofan á í Þýskalandi og Evrópu. Lotning krata fyrir ESB virðist stundum svo takmarkalaus að það er eins og ekki megi gagnrýna sambandið.

Pétur Gunnarsson blaðamaður orðar þetta svo í greinarstúf á Facebook. Hann segist ekki skilja hversu margt fólk sem telst til vinstri hefur samsamað sig Juncker og hinum hægri sinnuðu forkólfum ESB:

Það er skrítið að fylgjast með því hvað mikið af krötum virðast komnir í ógöngur í faðmi fjármálakerfisins og teknókrasíunnar, og einhverra lúxusmála mismunandi hópa valdsækins menntafólks, það hefur oft verið grunnt á því, en aldrei sem nú – það er eins og það sé alveg dottið hjartað úr þessari hreyfingu hérna megin Atlantshafsins. Ég man ekki í hvern var vitnað um daginn um að á erfiðum tímum sé eins og kratisminn dugi oft skammt og risti grunnt – kann best við sig í teknókratíunni og þegar flest er innan staðalfrávikanna. Þessu er ég farinn að hallast að, þegar maður fylgist með þessu aftur og aftur leysast upp í froðu, gamlar klisjur og sérgæsku andspænis háska og stórum spurningum.