arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Silfur gærdagsins

Hér getur að líta Silfrið frá því í gær. Við ræddum um Alþingi Íslendinga, málþófið þar og vinnubrögðin, stjórnarskrármál og möguleikana á að koma í gegn nýrri stjórnarskrá fyrir kosningar, reiði Huangs Nubos, olíuvinnslu á Drekasvæðinu og ástandið í heilbrigðiskerfinu.

Varðandi olíuna eru athyglisverð ummæli Ara Trausta Guðmundssonar um loftslagsvána – sem fyrr vantar nokkuð upp á heildræna sýn í þeim efnum.

Kristrún Heimisdóttir ræddi um evrópska bankasambandið – svar Evrópusambandsins við bankakreppunni – og hvaða áhrif það gæti haft á Íslandi. Forvitnilegt er að skoða það í samhengi við Icesave – ef bankasambandið hefði verið komið á 2008, með hertum reglum og yfirþjóðlegu eftirliti, hefði líklega aldrei orðið neitt Icesave-mál. Menn geta svo sett þetta samhengi við dómsmálið gegn Íslandi.

Vilhjálmur Ari Arason læknir ræddi um vandann í heilbrigðiskerfinu. Hann telur að einn aðalbresturinn í því sé hversu heilsugæslan er veik og fáliðuð, þannig á fólk erfitt með að nálgast grunnþjónustu lækna, þetta skapar mikið álag á spítalana og bráðavaktirnar – ein afleiðing þess er svo óhófleg lyfjagjöf sem getur leitt til lyfjaónæmis.

Síðasti gesturinn var Svavar Gestsson. Við ræddum um nýútkomna ævisögu hans sem nefnist Hreint út sagt, en líka almennt um stjórnmálin, vinstri stjórnir, þingræðið og kosningarnar framundan.

Þáttinn má sjá með því að smella á hlekkinn hér fyrir neðan.

http://www.ruv.is/sarpurinn/silfur-egils/09122012-0
Munurinn á kjörum á Íslandi og í Noregi

Þorsteinn V. Sigurðsson ber saman verðlag og laun í Noregi og á Íslandi á bloggi sínu. Þetta er fróðleg samantekt. Þorsteinn umreiknar tölurnar yfir í klukkustundir og mínútur sem gerir samanburðinn forvitnilegri en ella – semsagt hversu lengi iðnaðarmaður á í Noregi og á Íslandi er að vinna sér inn fyrir ákveðnum vörum.

Niðurstaðan er satt að segja ansi sláandi, eins og Þorsteinn segir. Við vitum að kjörin eru betri í Noregi en hér – en er munurinn virkilega svona mikill?

Bloggsíða Þorsteins er hér.
Heimssýn vill drepa VG

Á bloggsíðu samtakanna Heimssýnar frá því í gær má lesa þetta:

„Vinstrihreyfingin grænt framboð sveik kjósendur sína og stefnuskrá með því að styðja ESB-umsókn Samfylkingar.

Svikin frá 16. júlí 2009 eru meiri og alvarlegri en nokkur stjórnmálaflokkur hefur leyft sér í seinni tíma stjórnmálasögu landsins.

Verkefnið í vetur er að minnka fylgi VG niður fyrir 5% þannig að flokkurinn falli af þingi í vor.“

Heimssýn er „þverpólitísk samtök sjálfstæðissinna í Evrópumálum“

Innan samtakanna hafa starfað ýmsir félagar úr VG. Vefurinn Smugan segir að meðal félaga hafi verið Jón Bjarnason, Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon.

Rétt er þó að geta þess að innan stjórnar samtakanna er meira um brotthlaupna VG-ara, þar má nefna Ásmund Einar Daðason, Atla Gíslason og Bjarna Harðarson, fyrir utan Ragnar Arnalds – fáum liggur verra orð til VG en honum en hann kann þó enn að vera flokksfélagi.
Silfrið í dag

Í Silfri Egils í dag förum við yfir mál sem eru efst á baugi: Heilbrigðisþjónunustuna, ástandið á Alþingi, reiði Huangs Nubos, olíuleit við Ísland.

Við fjöllum einnig um evrópska bankasambandið, áhrif þess hér og hvernig það lítur út í ljósi Icesave-deilunnar. Og um ævisögu Svavars Gestssonar.

Meðal gesta í þættinum eru: Ari Trausti Guðmundsson, Margrét Tryggvadóttir, Vilhjálmur Ari Arason, Kristrún Heimisdóttir, Róbert Marshall, Gunnar Smári Egilsson og Svavar Gestsson.
Víða deilt um gistiskatt

Stundum mættum við Íslendingar líta aðeins meira í kringum okkur, athuga hvað er að gerast í öðrum löndum.

Það er til dæmis víðar en hér að deilt er um skatt á hótelgistingu.

Þetta er einn af þeim skattstofnum sem stjórnvöld víða renna hýru auga til þegar sneiðist um skatttekjur vegna efnahagsörðugleika. Skattur á hótelgistingu leggst ekki á kjósendur – að minnsta kosti ekki kjósendur í heimalandinu.

Sums staðar hafa borgir farið út í að leggja á gistináttagjald, til dæmis hefur það nýverið verið tekið upp í Köln og Berlín í Þýskalandi og er 5 prósent – en þegar er greiddur virðisaukaskattur af gistingunni.

Í Bandaríkjunum hefur lengi tíðkast að leggja nokkuð háa skatta og gjöld á gistingu – og reyndar bílaleigubíla líka – þeir geta hækkað verðið um allt að 25-30 prósent ef marka má hinn vinsæla vef Tripadvisor.

Í Bretlandi hafa verið deilur um skatta á gistingu. Þegar er lagður 20 prósenta virðisaukaskattur á hana, en í fyrra vildu bæjarráðin í Westminster í London og í Edinborg leggja gjald á gistingu umfram vaskinn. Það mætti miklum mótmælum.
Þunglyndislega London

Árlega eru veitt í London verðlaun í ljósmyndakeppni sem nefnist Shit London. Þetta er keppni um að taka sem þunglyndislegar ljósmyndir.

Undirflokkar í keppninni eru Þunglyndislegasta útsýni úr vinnunni, ljótasta byggingin, besta/versta búðarheitið – og besta ljósmyndin.

Ég var að hugsa um þetta þegar ég ók um Reykjavík í gær og sá ótrúlega mörg mótíf sem gætu átt heima í svona keppni. Það væri ekki mikill vandi að koma henni á fót í Reykjavík. Shit Reykjavík.

Ég hugsaði líka að það væri miklu skemmtilegra, sé maður í þannig skapi, að taka myndir af þunglyndislegum hlutum en þeim sem eru fallegir. Fegurðin getur verið svo einhæf.

Hér má sjá sigurvegarana í Shit London frá því í fyrra – margt er verulega þunglyndislegt.

Og hér eru sigurvegararnir þetta árið.

Þetta taldist vera ljótasta bygging í London í Shit London keppninni í fyrra. Höfundur myndarinnar er Louis Thompson. Í myndatexta segir að byggingin, sem nefnist The Colliers Wood Tower og er í Merton-hverfinu, sjúgi í sig ljós, gleði og lífskraft íbúanna í kring. Oft hefur verið lagt til að byggingin verði rifin.
Einn besti blaðamaður á Íslandi

Ingi Freyr Vilhjálmsson er einhver besti blaðamaður á Íslandi. Hann hefur skrifað um ótal mál sem tengjast útrásinni og hruninu, spillingu og braski – þær eru ófáar afhjúpanirnar sem hann á þátt í.

Ingi er dugnaðarforkur, hann er vel skrifandi og hefur góða menntun. Það sést á ritdómum sem hann skrifar annað slagið, þeir eru yfirleitt mjög áhugaverðir.

Blaðamenn eins og hann eru fágætir – það er hins vegar enginn hörgull á fólki sem skrifar upp fréttatilkynningar eða þýðir upp úr erlendum fjölmiðlum.

Það er sótt að Inga, og svosem ekki í fyrsta sinn. Ástæðan er ekki síst sú að hann ógnar þeim sem standa vörð um spillingu, klíkustarfsemi og forréttindi.
Jól í Palestínu

Breski listamaðurinn Banksy gerir á hverju ári jólakort – þetta er kortið í ár.
Jólaævintýri frá New York

Besta jólalag seinni tíma. Parið rífst, kallar hvort annað illum nöfnum, hann er settur fullur í fangaklefa, þau eru bæði hálfgerðir ræflar, í bakgrunni syngur kór lögreglunnar – lagið nefnist A Fairytale of New York. Hljómsveitin er The Pogues – margir gætu haldið að hún væri írskt þjóðlagaband en hún var frá London, söngvararnir Shane McGowran og Kristy MacColl. Lagið var hjóðritað fyrir tuttugu og fimm árum og fer á vinsældalista í Bretlandi fyrir hver jól.

Sumir myndu segja að þetta sé and-jólalag, en það er samt ekki rétt. Fangar í raun tilfinningu af jólum betur en margt sem er miklu væmnara og vemmilegra.
Fyrir sextíu árum

Þessi blaðagrein sem er úr Tímanum, því ágæta blaði, frá 5. desember 1952, fyrir nákvæmlega sextíu árum, sýnir að vandinn sem Ísland á við að glíma er ekki alveg fordæmalaus. Takið eftir tilrauninni til að gera honum skil með línuriti að hætti þess tíma.
Ævintýralegar byggingar Niemeyers

Brasilíski arkítektinn Oscar Niemeyer er látinn í hárri elli, 105 ára að aldri. Hann mun hafa unnið að fagi sínu allt fram í andlátið. Niemeyer var arkitekt hinnar nýju Brasilíu. Hann teiknaði opinberar byggingar í höfuðborginni sem einnig nefnist Brasilía, en annað frægt verk eftir hann eru höfuðstöðvar Sameinuðu þjóðanna í New York.

Niemeyer var módernisti, en imyndunaraflið fær samt pláss í verkum hans – formin eru margvísleg og djörf, hann sagðist ekki hafa áhuga á hornréttum línum og kassalaga formum sem einkenndu tíma fúnksjónalismans.

Hér getur að líta nokkur verk eftir þennan meistara – þau eru mörg ævintýraleg.

Höfuðstöðvar Sameinuðu þjóðanna í New York.

Þjóðþing Brasilíu í samnefndri borg.

Dómkirkjan í Brasilíuborg að næturlagi.

Innan úr dómkirkjunni í Brasilíu.
Ríkisstjórnin og markmiðin

Ný ríkisstjórn settist að völdum á Íslandi 2009, stjórnin sem átti að taka til eftir hrunið.

Hún setti sér risastór markmið, ætlaði í raun að gerbreyta samfélaginu. Fyrst virtist hún hafa meðbyr til þess.

En svo fóru tregðulögmálin að gera vart við sig. Hagsmunahópar eru afar sterkir í íslensku samfélagi og í raun ríkir mikil íhaldssemi.

Við hikum við að breyta hlutum – jafnvel þótt við vitum að þeir virki ekki. Það er líka sífellt verið að hræða fólk – af ef hróflað sé við einhverju fari allt í hund og kött.

Meirihluti þjóðarinnar er óánægður með bankana, stjórnarskrána, Alþingi, kvótakerfið.

En samt breytist afar lítið – og líkurnar á að ríkisstjórnin nái fram markmiðum sínum minnka með hverjum degi. Hún virkar núorðið eins og fórnarlamb hinna hástemmdu markmiða sem hún setti sjálfri sér.
Eintóm vandræði í Afganistan

Í gærkvöldi horfði ég á gagnmerka heimildarmynd um Afganistan á norrænni sjónvarpsstöð sem ég hef aðgang að.

Það er í raun stórmerkilegt hversu lítið er fjallað um stríðið í Afganistan, sérstaklega í ljósi þess að Nató er aðili að hernaðinum.

Það er betur og betur að koma í ljós hvílíkt feigðarflan það var að ráðast inn í Afganistan 2001, eftir árásina á tvíburaturnana. Þetta var gert í hefndarskyni, það var látið eins og Talibanar og al Queda væru eitt og hið sama. En Bin Laden forðaði sér burt frá Afganistan, þegar hann var loks drepinn var hann í Pakistan.

Fyrst vakti innrásin vonir meðal Afgana. Þeir flykktust margir heim úr útlegð. Því var heitið að mikið fé yrði lagt í uppbyggingu Afganistan. Mest gufaði það þó upp í spillingu, að völdum settust ættbálkahöfðingjar og herstjórar sem hófu að maka krókinn eins og enginn væri morgundagurinn. Ræktun fíkniefna sem hafði nánast lagst af undir stjórn Talibana hófst á nýju á fullum krafti.

Menn héldu fyrst að Talibanarnir hefðu gefist upp, en þeir létu sig bara hverfa hljóðlega inn í fjöllin og yfir til Pakistan. Þegar ástandið versnaði birtust þeir aftur og hófu hernað gegn innrásarliðinu – smátt og smátt lögðu þeir undir sig meiri landsvæði. Nú eru engir Vesturlandabúar óhultir í Afganistan – landið er meira og minna í rúst. Í myndinni kom fram að það hefðu verið afdrifarík mistök hjá Bandaríkjamönnum – sem þá hlýddu forsögn Rumsfelds varnarmálaráðherra – að semja ekki frið við Talibana á sínum tíma. Innrásarliðið er feikilega óvinsælt, það notar svokallaða Dróna, fjarstýrðar flugvélar til að eyða skotmörkum. Margir óbreyttir borgarar verða fyrir barðinu á þessu – það sem kallast collateral damage.

Gert er ráð fyrir að herirnir verði á bak og burt frá Afganistan 2014. Landið verður skilið eftir í rúst. Árangurinn af herförinni hefur verið verri en enginn. Innrásin var gerð af hefndarhug, og líka til að sýna mátt og megin særðra Bandaríkja eftir 11/9. Það er sagt að engum innrásarher lánist að leggja undir sig Afganistan. Þar hefur nú verið styrjöld meira og minna síðan Sovétríkin réðust þangað inn 1979. Og það er lítil friðarvon – hætt er við að taki langvinn borgarastyrjöld.
Tilgangur málþófsins?

Það er betra í heilbrigðri umræðu að nefna hlutina sínum réttu nöfnum.

Auðvitað er það málþóf sem Sjálfstæðismenn beita í þinginu þessa dagana – hvað annað?

Það er hins vegar spurning hvað vakir fyrir þeim. Nú er málþófinu beitt í umræðu um fjárlög. Það getur þó varla vakað fyrir Sjálfstæðisflokknum að koma í veg fyrir afgreiðslu þeirra.

Fjárlög verður að samþykkja fyrir áramót.

Það sem er líklegra að hangi á spýtunni er að tefja framgang annarra stórra mála sem liggja fyrir þinginu og Sjálfstæðismenn eru ósáttir við:

Stjórnarskrárinnar, rammááætlunarinnar og kvótans.
DV: Jón Ásgeir stýrir Iceland

Úti á Granda standa nú þrjár stórverslanir sem keppa um hylli neytenda. Allar eru að keppa á sama sviðinu – í ódýrri matvöru, það er síður spurt um gæðin. Samkeppnin er hörð á neðri enda matvöruverslunarinnar – á efri endanum er lítið sem ekkert að gerast.

Nú standa þarna Bónus, Krónan og ný verslun Iceland. Í Bretlandi eru Icelandbúðir sem mestanpart selja gaddfreðinn ruslmat, en á Íslandi virðast þessar búðir vera með aðeins öðru sniði.

Ég hef ekið þarna tvívegis framhjá og sé ekki betur en að stöðugur straumur fólks sé í Iceland.

Markaðssetning búðanna fer þannig fram að teknar eru myndir af Jóhannesi, fyrrum í Bónus, og viðtöl við hann. Hann er andlit búðanna út á við – enda loðir ennþá við hann að hann sé „vinur litla mannsins“.

Það er þó staðfest í DV í dag að í raun er það Jón Ásgeir, sonur hans, sem stýrir þessu fyrirtæki – raunar hefur áður verið bent á tengsl þess við eignarhaldsfélög í Lúxemborg.

Í blaðinu kemur fram að Jón Ásgeir hafi stýrt hlutafjáraukningu Iceland og að hann gefi beinar skipanir um starfsemina – þrátt fyrir að Jóhannes hafi fullyrt að hann kæmi hvergi nærri.
Suðurgluggi Gyrðis, Endimörk heimsins, Ljóðorkulind, Vígroði

Í Kiljunni annað kvöld förum við austur fyrir fjall og heimsækjum Gyrði Elíasson í litlu húsi þar sem hann hefur skjól til að skrifa. Gyrðir hefur átt merkilegt skáldskaparár, í vor kom út eftir hann ljóðabókin Hér vex enginn sítrónuviður og nú snemma vetrar skáldsagan Suðurglugginn. Bæði þessi verk þykja framúrskarandi góð, Suðurglugginn er tilefndur til Íslensku bókmenntaverðlaunanna.

Skáldsagan Endimörk heimsins eftir Sigurjón Magnússon er einnig tilefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna. Bókin fjallar um einn frægasta atburð tuttugustu aldarinnar, morðið á Nikulási II Rússakeisara og fjölskyldu hans austur í Úralfjöllum árið 1918. Sigurjón kemur í þáttinn.

Það gerir einnig Sigurður Pálsson en hann hefur sent frá sér ljóðabókina Ljóðorkulind.

Einn gestur til er Vilborg Davíðsdóttir, höfundur skáldsögunnar Vígroði. Þetta er beint framhald af Auði sem kom út fyrir nokkrum árum. Bókin fjallar um Auði djúpúðgu og fleiri norræna menn sem eru búsettir á norðanverðum Bretlandseyjum á árunum fyrir landnám Íslands.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um þrjár bækur: Íslenska kónga eftir Einar Má Guðmundsson, Húsið eftir Stefán Mána og Kulda eftir Yrsu Sigurðardóttur.

Bragi sýnir gamlar gullpennaritgerðir úr MR.

Í Endimörkum heimsins fjallar Sigurjón Magnússon um morðin á rússnesku keisarafjölskyldunni 1918.
Drekasvæðið og loftslagsváin

Aðkoma norska ríkisolíufélagsins Petoro að olíuleit á Drekasvæðinu styrkir allt það ferli verulega. Fyrirtækin sem urðu ofan á í útboði Orkustofnunarinnar vegna olíuleitarinnar eru ekkert sérstaklega burðug – en þegar hinir þaulreyndu Norðmenn koma til skjalanna horfir þetta öðruvísi við.

Ísland verður þá kannski olíuríki innan einhvers árafjölda?

En svo má líka velta fyrir sér hvort við kærum okkur um það. Samkvæmt nýjum rannsóknum virðast horfurnar í loftslagsmálum fremur hafa versnað en hitt. Skýrsla Alþjóðabankans um hlýnun jarðar frá því fyrr í vetur er mjög áhyggjusamleg lesning.

Ef upplýst og vel megandi þjóð eins og Íslendingar – sem hefur gnægð orku – getur ekki haldið aftur af sér hvað varðar vinnslu jarðefnaeldsneytis, hvað þá með aðrar þjóðir? Þá er kannski ekki hægt að stemma stigu við þessu?

Nema við séum þeirrar skoðunar að loftslagsváin sé ekki annað en grýla?
Skýring?

Í Héraðsdómi Reykjavíkur var mikið spurt um það í dag hver hefði ákveðið að veita Mileston 10 milljarða króna lán úr bankanum Glitni – í gegnum hið margnefnda félag Vafning.

Enginn vildi kannast við það. Menn klóruðu sér í hausnum í dómssal.

En skýringin er auðvitað einföld, stuðið var orðið svo mikið í íslensku bönkunum á þessum tíma að lánin voru farin að veita sig sjálf.
Ótrúleg skattaundanskot stórfyrirtækja

Hvað á að gera við stórfyrirtæki sem mikill fjöldi fólks verslar við en notar öll brögð til að komast hjá því að greiða skatta?

Er það í raun ekki búið að segja samfélaginu stríð á hendur?

Ný skýrsla sem hefur verið gerð fyrir breska þingið leiðir í ljós að stórfyrirtæki á borð við Google, Amazon og Starbucks nota flóknar bókhaldsaðferðir til að forðast skattgreiðslur. Helsta leiðin er að vera með reikningsskil í dóttur- og hiðarfyrirtækjum sem eru staðsett víða um heim – þetta er heldur ekki óþekkt á Íslandi.

Auðvitað er þetta alþjóðlegt vandamál sem þarf að taka miklu fastar á.

Skýrslan hefur vakið mikla reiði í Bretlandi, enda eru háar fjáræðir í húfi – svo ekki sé talað um siðferðishlið málsins. Í henni kemur meðal annars fram að munurinn á því sem breska skattstofan hefur ætlað að fyrirtæki eigi að greiða í skatt og þess sem í rauninni skilar sér eru 32 milljarðar punda. Það er næstum helmingurinn af því sem Bretar eyða í skólamál.

Um þetta má lesa í grein eftir Jackie Ashley í Guardian.
Hver bauð Huang að fjárfesta?

„Það eru íslensk stjórnvöld sem buðu mér að fjárfesta,“ segir Huang Nubo í viðtali við Bloomberg fréttaveituna.

Huang hefur gefið alls konar yfirlýsingar og ekki alltaf að marka þær.

En það væri samt forvitnilegt að vita hvað er hæft í þessu, hver gæti hafa boðið honum að fjárfesta hér?

Hvað á hann við þegar hann talar um „íslensk stjórnvöld“?
Viðtalið við Elviru

Viðtalið við Elviru Mendez Pinedo úr Silfri gærdagsins hefur vakið mikla athygli. Hér er það í heild sinni.
Myrkur á aðaltorgi bæjarins

Í dag var kveikt á Oslóarjólatrénu á Austurvelli. Það þýðir að fram yfir jól verður sæmilega bjart á Austurvelli. Tréð verður varla brennt þetta árið.

En þetta minnir mann á það að völlurinn er skelfing dimmur og óvistlegur. Það er nánast engin lýsing á því og til dæmis er styttan af Jóni Sigurðssyni ekki upplýst.

Í skammdeginu paufast fólk yfir Austurvöll í dimmu– mér er sagt að vegna þessa þyki það heppilegur staður fyrir dópista og aðra sem vilja láta myrkrið geyma sig.

En Austurvöllur er aðaltorg Reykjavíkur, hann á að vera vel hirtur og fallega upplýstur. Borgarstjórn á að líta á það sem sjálfsagðan hlut.

Álfheiður Ingadóttir bloggaði um þetta í nóvember og tók ljósmyndina hér fyrir neðan.
Sjálfstæðisflokkurinn með pálmann í höndunum – miðað við skoðanakannanir

Sjálfstæðismaðurinn Friðjón R. Friðjónsson setti þennan texta inn á Facebook-síðu sína. Þetta er að sönnu athyglisvert:

Miðað við þjóðarpúlsinn í nóvember yrði staðan á þingi eftir kosningar svona:

D – Sjálfstæðisflokkur (35.9%): 26 þingmenn

S – Samfylking (22.5%): 16 þingmenn

B – Framsókn (12.7%): 9 þingmenn

V – Vinstri græn (10.6%): 7 þingmenn

Björt Framtíð (8.1%): 5 þingmenn

T – Dögun (3.8%): 0 þingmenn

G – Hægrigræn (3.3%): 0 þingmenn

C – Samstaða (1.9%): 0 þingmenn

Raunhæf stjórnarmynstur eru: D+B, D+S eða S+B+V+BF.

Svo verða menn bara að meta hve líklegt það er að þessir 4 flokkar nái saman um að halda Sjálfstæðisflokknum utan ríkisstjórnar.
Leppríkin bak við Járntjaldið

Blaðakonan og sagnfræðingurinn Anne Applebaum skrifaði fyrir nokkrum árum merka bók um sovéska gúlagið – nefnist einfaldlega Gulag. Nú hefur hún skrifað aðra bók um kommúnismann sem heitir Iron Curtain. Hún fjallar um ríki sem voru lögð undir sovétkerfið í lok heimstyrjaldarinnar, Applebaum einblínir aðallega á Ungverjaland, Austur-Þýskaland og Pólland. Þar eru reyndar hæg heimatökin því Applebaum er gift Radek Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.

Þetta er saga sem er ekki mikið þekkt. Það eru ekki margir sem kannast lengur við nöfn eins og Mathyas Rakosi, Boleslaw Bierut, Klement Gottwald og Walter Ulbricht. Þessir menn voru leikbrúður Stalíns að stríðinu loknu. Þeir tilheyrðu kommúnistaklíkum sem höfðu fyrirskipanir um að brjóta ríki Austur-Evrópu endanlega undir Sovétvaldið. Þetta voru litlir menn og ómerkilegir, en þeir áttu sammerkt að hafa náð að fljóta ofan á í ofsóknaræði Stalínstímans.

Alls staðar var uppskriftin sú sama: Uppbygging öryggislögreglu, ríkisvæðing atvinnulífsins, fyrirmæli um sósíal-realisma á listasviðinu, stofnun ungmennahreyfinga, hlægileg dýrkun á ofurverkamönnum (stakhanovítum), ritskoðun, hreinsanir. Margt fólk sem ekki var kommúnistar fylgdi með – það sá ekki annan kost. Aðeins í Tékkóslóvakíu höfðu kommúnistar raunverulegt fjöldafylgi.

Applebaum fjallar aðallega um tímann sem hún kallar high-stalinism (ofur-stalínisma). Því fer að ljúka með dauða Stalíns 1953 og uppreisnum sem brutust út í Austur-Evrópuríkjunum, í Berlín 1953, í Póllandi og Ungverjalandi 1956.

Þetta er merkisbók – um sögu sem er lítt þekkt á Vesturlöndum.

Mathyas Rakosi var einn af leppunum sem Stalín notaði í Austur-Evrópu. Hér ganga Ungverjar með mynd af honum. Rakosi var settur af 1956 og fluttur til Sovétríkjanna þar sem hann dó 1971.
Silfrið á morgun

Meðal gesta í Silfri Egils á morgun er Elvira Mendez Pinedo, prófessor í lögum við Háskóla Íslands. Elvira er frá Spáni og hefur nýskeð gefið út bók á spænsku um hrunið á Íslandi og eftirmála þess. Hún verður í viðtali um ástandið á Íslandi og á Spáni, um atvinnuleysi, skuldakreppu, verðtryggingu, lög og lögmæti.

Annar gestur í þættinum er Moustafa Barghouti, læknir og mannréttindafrömuður frá Palestínu. Hann var í forsetaframboði í Palestínu 2005 og hlaut 20 prósent atkvæða, hann er boðar friðsamlega mótspyrnu gegn hernámi Ísraelsmanna. Hann er ómyrkur í máli um kúgunina sem ríkir í Palestínu og segir hana engu betri en apartheid í Suður-Afríku.

Við fáum til okkar formenn þingflokka til að ræða ástandið á Alþingi Íslendinga. Fjölmörg stór mál bíða afgreiðslu, en nú eru innan við fjörutíu dagar eftir af starfsáætlun þingsins.

Elvira Mendez Pinedo, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands.
Lögfræðin og pólitíkin

Jón Steinar Gunnlaugsson hefur alla tíð verið flokkspólitískur agent – meðfram lögfræðinni. Hann er ekki einn um það, í lögfræðistéttinni er talsvert af þessum mönnum sem ganga nokkuð eindregið erinda flokka eða valdahópa. Sumir eru meira að segja ansi klárir – eins og Jón.

Baldur Guðlaugsson er í raun annar úr þessum hópi, hann var tekinn úr lögfræðistörfum og gerður að ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu um svipað leyti og Jón var setur í Hæstarétt. Sú ráðning gat aldrei talist vera annað en í hæsta máta flokkspólitísk – rétt eins og ráðning Jóns í réttinn.

Jón Steinar er sjaldan ódeigari í málflutningi sínum en þegar hann þarf að bera blak af þeim sem tilheyra sömu grúppu og hann. Um það vitna ótal greinar sem hann skrifaði í Morgunblaðið áður en hann varð Hæstaréttardómari. Í fjölmiðlastétt er líka alkunna að eftir að Jón varð dómari var hann að hringja í blaða- og fréttamenn til að hafa áhrif á umfjöllun. Nú eftir að hann er hættur sem dómari tekur hann til við að verja menn eins og Baldur og Ólaf Börk Þorvaldsson, samdómara sinn úr Hæstarétti – annan mann sem þangað var skipaður pólitískt.

Reyndar mátti færa rök fyrir ráðningu Jóns í Hæstarétt, hann er fluggáfaður og flinkur lögmaður, en hið sama var ekki hægt að segja um ráðningu Ólafs Barkar. Rökin fyrir henni voru tómt yfirskin.

Nú stígur Jón Steinar fram og skrifar um Baldur Guðlaugsson, hann færir rök fyrir því að dómurinn yfir honum hafi verið rangur. Hæstiréttur var á öðru máli – og reyndar var eitt sem sérstaklega stóð upp úr í réttarhöldunum. Embættismenn sem voru í svipaðri stöðu og Baldur töldu sig ekki geta gert það sem hann gerði.

Gagnvart almenningi horfir þetta frekar einfaldlega við.

Baldur er í hópi embættis- og stjórnmálamanna sem brugðust algjörlega í hruninu. Hann vissi hvað var á seyði, hann notaði ekki þá þekkingu til að verja hag þjóðarinnar sem hann starfaði fyrir, heldur fór hann í bankann og bjargaði sínum eigin peningum. Almenningur í landinu hafði ekki tök á því að gera slíkt hið sama. Hann tapaði peningunum sínum.

Svona horfir þetta við siðferðislega – en kannski segir lagatæknin eitthvað annað. Fjórir af fimm dómurum Hæstaréttar sakfelldu Baldur, og staðfestu dóm Héraðsdóms. Einn var á móti, áðurnefndur Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Jón Steinar telur að dómararnir hafi látið undan þýstingi samfélagsins, hann segist ekki trúa því að þeir hafi dæmt gegn betri vitund, en það er í raun það sem hann er að segja – það er öll trúin sem hann hefur á þeim eftir árin í Hæstarétti.