arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Almannatengsl 101 – lögreglan í búsáhaldabyltingunni

Umræðan um vélbyssuvæðingu lögreglunnar heldur áfram að vera á furðulegum nótum. Ráðamenn halda áfram að svara í einhvers konar hálfkæringi, eins og þetta sé nú ekkert mál.

Staðreyndin er hins vegar sú að margt fólk upplifir þetta öðruvísi. Því finnst þetta vera grundvallarmál í okkar fámenna og friðsama landi þar sem vopnum er afar sjaldan beitt gegn fólki.

Það er spurning hvort þyrfti að setja ráðamenn einfaldlega á námskeið í almannatengslafræðum, barasta í almannatengsl 101, kenna þeim að vera ekki að tjá sig um svona mál að Facebook, að bíða aðeins með svör þangað til þeir finna hjá sér rósemd hugans, að reyna að svara hreinskilnislega – og framar öllu að tala eins og þeir skilji áhyggjurnar, skilji umbjóðendur sína, vilji koma til móts við það. Líka þá sem eru ekki endilega í sama flokki.

Á ensku mundi það heita að virka concerned.

Annars er víðar verið að ræða lögreglumál. Það er búið að birta skýrslu um framgöngu lögreglunnar í búsáhaldabyltingunni. Að flestu leyti stóð lögreglan sig með prýði þessa erfiðu daga. Tókst að halda valdbeitingu í lágmarki. Einnig má finna í Skemmunni meistararitgerð Huldu Maríu Mikaelsdóttur þar sem má lesa um aðgerðir lögreglunnar í búsáhaldabyltingunni. Eitt af þvi sem má ráða af ritgerðinni er hvílíkur afburða löggæslumaður Stefán Eiríksson er.

Í úrdrætti úr ritgerðinni stendur:

Það skipulag sem fylgt var í meginatriðum frá upphafi, þ.e. að vinna verkefni lögreglu með lágstemmdum og yfirveguðum hætti, var líkt og rauður þráður í gegnum aðgerðir lögreglu á tímabilinu. Leitast var við eftir fremsta megni að lögregla skapaði ekki verra ástand á vettvangi aðgerða en það sem hún var komin til að leysa úr.
Alvarleg bilun í vélarrúmi kapítalismans

Í nýju hefti Der Spiegel er fjallað um það hvernig kapítalisminn hefur farið af hjörunum. Við lifum tíma þegar kapítalistar eru í raun verstu óvinir kapítalismans.

Einn helsti vandi kapítalismans í dag – og sumum þeim sem mest auðgast er kannski skítsama um þetta – er að auðurinn er ekki að dreifast um hin ýmsu lög samfélagsins. Spiegel segir að meira að segja sé farið að ræða þetta á fundum auðmanna í Davos og í höfuðstöðvum Alþjóða gjaldeyrissjóðsins.

Þetta eru aðrir tímar en var eftir hrun Berlínarmúrsins þegar hraðlest kapítalismans virtist óstöðvandi og Francis Fukuyama spáði „endalokum sögunnar“. Nú lifum við tíma mikillar óvissu þar sem vantraust á stjórnmál er útbreitt og grunsemdir um að við lifum í raun við auðræði – eða í „eins prósents samfélaginu“ eins og er líka farið að kalla það.

Stöðnun blasir við í efnahag Vesturlanda. Seðlabankar hafa ekki meira fé til að örva hagkerfin – alls staðar blasa við skuldafjöll. En á sama tíma hækkar húsnæðisverð og verð á hlutabréfamörkuðum – semsagt á sviðum þar sem er stunduð spákaupmennska. Kannski getur það ekki endað með öðru en nýju hruni.

En þeir sem eiga fjármagn verða ríkari, þeir sem geta látið peningana vinna fyrir sig, auðurinn safnast á færri hendur. En sjálf framleiðslan er ekkert að aukast, laun lækka eða standa í stað, hefðbundið sparifé gefur ekkert af sér.

Der Spiegel segir að þetta sé til marks um alvarlega bilun í vélarrúmi kapítalismans. Bankar og fjárfestingafélög tryggðu hér áður fyrr að sparifé væri breytt í tækninýjungar, vöxt og ný störf. Í dag gegna þau því hlutverki að færa fjármagn frá neðri lögum samfélagsins upp í þau efstu.

Þetta er eins og að búa í blokk þar sem þakíbúðin verður sífellt stærri, á neðstu hæðunum er alltof margt fólk og mikil þrengsli, en miðhæðirnar eru tómar og lyftan virkar ekki lengur.

Lýðræðið er líka í kreppu vegna þessa. Er ríkjum stjórnað af þjóðþingum og ríkisstjórnum – eða er það peningavaldið sem hefur síðasta orðið. Bankarnir geta í raun hegðað sér eins og sjálfmorðssprengjumenn. Sé hagur þeirra ekki í fyrrirúmi og þeim bjargað, þá býr undir hótunin um að draga allt kerfið niður með sér.

Hinn þekkti fjármálablaðamaður á Financial Times, Martin Wolf, kallar þetta ofurvald fjármálamarkaðanna „samning við djöfullinn“. Meira að segja sannfærðum markaðshyggjumönnum er illa brugðið.
Dæmi um litla stjórnvisku

Sérkennilegt er það stóra byssumálið sem gaus upp í þessari viku.

Þarna er ljóslifandi dæmi um hvernig mál, sem þarf í sjálfu sér ekki að vera svo stórt, blæs upp vegna þess að stjórnsýslan gerir hverja vitleysuna á fætur annarri.

Þegar DV birtir fréttina um lögregluna og byssurnar vill enginn eða getur enginn gefið skýr svör. Mótsagnirnar verða himinhrópandi – tilfinningin fyrir því að þarna sé á ferðinni leynimakk ágerist.

Sumir ráðamenn tjá sig með hótfyndni þegar miklu nær hefði verið að segja einfaldlega að málið verði athugað, engu verði leynt – það verði lögð fram skýrsla um málið á Alþingi.

Þingmaður úr stjórnarliðinu stígur fram með furðulegan málflutning þar sem hann segir meðal annars:

Af hverju sagði ríkislögreglustjóri já við þessu? Af því að hann er með Glock skammbyssur útum allt. Og það er erfiðara að miða, þú ert kannski að fara inn í skóla þar sem er attack, og þá viltu hitta réttan mann.

Þingmaðurinn, sem áður starfaði í lögreglunni, notar meira að segja gælunafn um byssutegundina – kallar hana „Glockinn“.

Yfirlögregluþjónn kemur í viðtal og talar um Gúttóslaginn 1932. Tengingin er óljós en manni finnst helst að maðurinn sé að segja að þá hefði verið betra ef lögreglan hefði getað beitt byssum á verkafólk.

Nú kemur fyrrverandi dómsmálaráðherra með furðulega samsæriskenningu um að tilgangurinn með birtingu fréttarinnar hafi verið að kanna „styrk og veikleika Íslands“.

Þingmenn fimbulfamba um hinar miklu ógnir sem við eigum að standa frammi fyrir – þegar staðreyndin er sú að glæpatíðni fer lækkandi.

Eins og segir, þetta hefði aldrei þurft að verða svona mikið mál ef hefði verið svarað af stillingu og hreinskilni í upphafi, reynt að lægja öldur fremur en að kasta olíu á eldinn með vanhugsuðum yfirlýsingum. Þetta er eiginlega skólabókardæmi um hvernig á ekki að bregðast við – dæmi um litla stjórnvisku.
Ýmsir möguleikar – ef við leyfum ekki öllu að fara í háaloft

Flugbraut í Reykjavík sem löngu var búið að ákveða að yrði aflögð, fór allt í einu að heita Neyðarbraut með stóru N-i – einungis í áróðursskyni.

Við horfum upp á það hvernig innanlandsflugið er að veslast upp á sama tíma og ferðamönnum fjölgar stöðugt.

Verðið á farmiðum er hryllilega dýrt.

Það er eitthvað í ólagi þarna, en það virðist ekki vera hægt að gera neinar málamiðlanir varðandi flugið. Það er allt eða ekkert.

Ég sé fyrir mér minnkaðan Reykjavíkurflugvöll þar sem lenda innanlandsvélar sem þurfa æ styttri flugbrautir. Ekki stórar þotur, ekki einkaþotur, ekki æfinga- og kennsluflugvélar og ekki flugvélar sem eru að fara á milli Íslands, Færeyja og Grænlands. Flugbrautir mætti líka færa aðeins lengra út í Skerjafjörð.

Að einhver hluti innanlandsflugsins færist til Keflavíkur og þannig myndist tenging milli alþjóðaflugs og innanlandsflugs. Það held ég að sé óhjákvæmilegt ef innanlandsfluginu á ekki að hnigna enn meira.

Það er líka möguleiki að leggja flugvöll í grennd Reykjavíkur. Hann þarf ekki að vera næstum því jafn stór og Reykjavíkurflugvöllur, enda myndi þar einungis vera innanlandsflug og umferð minni flugvéla.

Það eru semsagt ýmsir möguleikar – en þetta er eitt af þeim málum sem erfitt er að ræða án þess að allt fari í háaloft. Í bókstaflegri merkingu.
Mikil andstaða við sölu áfengis í matvörubúðum

Það er alveg ljóst að það er býsna fámennur hópur sem brennur í andanum vegna sölu áfengis í matvöruverslunum.

Skoðanakönnun Fréttablaðsins í dag sýnir að tveir þriðjuhlutar aðspurðra eru á móti því að svo verði.

En eins og segir, þetta er ekki mjög ofarlega í huga fólks – ólíkt til dæmis heilbrigði-, mennta- og atvinnumálum – og vegna þess að málið er fremur lágt á forgangslista er ekki ósennilegt að talsverðar sveiflur geti verið í afstöðu til þess.

Líkt og áður hefur verið bent á hér er ekki útilokað að meirihluti sé fyrir því á Alþingi að leyfa sölu víns í matarbúðum.

Það er hins vegar spurning hvort ríkisstjórnin kærir sig um að hleypa málinu alla leið í gegnum þingið – sérstaklega í ljósi þessarar niðurstöðu. En kannski er allt í lagi að láta fólk hafa eitthvað annað til að deila um en heilbrigðiskerfið og skuldamál?

Svona lítur þetta út hjá Fréttablaðinu.
Líka á Íslandi

Í gær birtist hér pistill um hvernig glæpatíðni hefur farið lækkandi á Vesturlöndum.

Þessi þróun er semsagt alþjóðleg, sömu sögu er að segja frá Íslandi.

Í fyrra birtust þessar tölur í frétt Ríkisútvarpsins.

Umferðarslysum hafði fjölgað, en glæpum hafði fækkað.

Í pistlinum í gær var vitnað í úttekt tímaritsins Economist. Þar var hvatt til þess að löggæsla yrði í auknum mæli fyrirbyggjandi og að kraftar sem spöruðust við fækkun „hefðbundinna“ glæpa yrðu notaðir til að berjast gegn efnahagsbrotum, skattsvikum og glæpastarfsemi sem á internetinu.

Þar er nefnilega vöxtur.
Öfug áhrif Farages – tryggir hann veru Breta í Evrópusambandinu?

Ný skoðanakönnun sýnir að fylgi við veru Bretlands í Evrópusambandinu hefur tekið óvænt stökk.

56 prósent Breta vilja vera áfram í ESB samkvæmt könnuninni, það er hæsta hlutfall síðan 1991.

Þetta eru merkileg tíðindi, og skýringin virðist helst vera ein – framsókn Ukip, flokksins sem er harðastur á móti aðildinni að ESB.

Foringi Ukip er Nigel Farage, hann gefur sig út fyrir að vera maður fólksins, drekkur bjór og reykir hvar sem hann fer – er líkastur náunga sem maður gæti hitt á krá og farið að tala við. Manni gæti líkað vel við hann fyrst – en eftir svolítinn tíma yrði maður þreyttur. Þetta er svolítið yfirdrifið hjá honum.

Í flokki Farage er svo alls konar fólk – margt af því er ekki síður á móti hjónaböndum samkynhneigðra og innflytjendum en ESB.

Farage tekur fylgi frá Íhaldsflokknum fyrst og fremst og David Cameron virkar logandi hræddur við hann.

En hjá öðrum er líkt og hann veki upp mótefni, hann hefur þveröfug áhrif við það sem ætlunin er – þeir sem horfa upp á framgöngu Ukip hneigjast fremur til að vera algjörlega á öndverðum meiði við Farage.

Og því vex stuðningurinn við ESB – það er að minnsta kosti ein stærsta skýringin. Kannski verður það Nigel Farage sem gulltryggir veru Breta í Evrópusambandinu?

Annað er reyndar að meðal þorra Breta þykir ESB ekkert stórmál. Skoðanakannanir sýna að þeir telja heilbrigðismál, innflytjendur, atvinnumál, laun og menntamál vera mikilvægari – í þessari röð. Svo kemur Evrópa, aðeins 7 prósent telja að það sé mikilvægasta málið. En meðan skoðanirnar eru ekki sterkari er auðveldara að hræra í þeim.

Nigel Farage, með bjórinn og sígarettuna. Hann er maður fólksins og ætlar ekki að láta neinn segja sér fyrir verkum.
Hin lækkandi glæpatíðni á Vesturlöndum – en við trúum því samt varla

Við erum að tala um byssueign íslensku lögreglunnar. Þingmaður segir að við lifum ekki í Disneylandi. Það er sagt að ofbeldi sé að aukast – og við tökum því eins og sjálfsögðum hlut, eins og ofbeldi hljóti alltaf að aukast, það sé bara partur af þróun. Heimurinn sé að verða harðari.

En þetta stenst ekki skoðun. Flest bendir til þess að ofbeldi hafi farið minnkandi í vestrænum samfélögum. Tíðni ofbeldisglæpa hefur lækkað bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Borgir eru miklu öruggari en þær voru áður. Frægt dæmi er New York. Fólk gengur óhult þar um á öllum tímum sólarhrings. Hér er nýleg grein í Guardian þar sem segir frá fækkun glæpa í Bretlandi og á Vesturlöndum. Þetta hefur verið þróunin síðustu tvo áratugi.

Tímaritið Economist fjallaði um þetta í fyrra. Það sagði að þessi lækkun glæpatíðni hefði verið þvert á það sem margir héldu. En þarna komi ýmislegt til. Meðalaldur í vestrænum samfélögum hafi hækkað, flestir glæpir eru framdir af ungum karlmönnum. Öryggisgæsla sé betri. Faraldrar heróíns og krakks hafi gengið yfir og séu ekki eins skæðir og áður var.

Í Bandaríkjunum er geysilegur fjöldi ungra karlmanna í fangelsi. Þetta er þó tæplega skýringin á lækkandi glæpatíðini, því glæpum fækkar líka í Evrópulöndum þar sem miklu færri eru í fangelsum.

Economist mælir í greininni með fyrirbyggjandi lögreglustarfsemi – þar getur öflun gagna og vinnsla þeirra gengt mikilvægu hlutverki. Eins segir blaðið að komin sé til sögunnar önnur tegund af glæpum sem þurfi að fylgjast betur með og sem fari vaxandi. Þegar ofbeldisglæpum og þjófnuðum fækki, fái lögregla kannski ráðrúm til þess.

Þar nefnir blaðið fjármálaglæpi eins og kreditkortasvindl og skattsvik. Nútíminn kalli semsagt á meiri árvekni gagnvart efnahagsbrotum.

Í þessu sambandi má líka tala um fræga bók Harvardprófessorsins Stevens Pinker sem nefnist The Better Angels of our Nature. Þar heldur Pinker því fram að ofbeldi hafi snarminnkað á Vesturlöndum og veltir fyrir sér ástæðunum.

Pinker heldur því fram fólk á Vesturlöndum sé orðið víðsýnna, umburðarlyndara, gagnrýnna, siðmenntaðra – ofbeldi og kúgun hafi minnkað, ekki síst gegn konum, samkynheigðum og þeim sem eru af öðum kynþætti. Við hugsum líka betur um þá sem eru veikir og fatlaðir.

Samt þykjumst við finna að ofbeldi og glæpir séu að aukast, höldum að það hljóti að vera þannig og andmælum sjaldnast þeim sem segja að við lifum mikla óöld.

En er það kannski aðallega í gegnum glugga fjölmiðlanna?

Enn eina kenningu má nefna í framhaldi af þessu og hún er dálítið brútal. Þetta var sett fram í þeirri frægu bók Freakonomics sem var mjög víðlesin fyrir um tíu árum. Þar héldu höfundarnir, Levitt og Dubner, því fram, og studdu tölfræðigögnum, að ein ástæða lækkandi glæpatíðni væru fóstureyðingar. Með útbreiðslu þeirra hefði beinlínis verið komið í veg fyrir að fæddist fjöldi karla, sem hefðu búið við lök kjör, oft hjá einstæðum mæðrum, í umhverfi þar sem er mikil hvatning til glæpa.

Þessi mynd birtist með Economist greininni sem vitnað er í hér að ofan, The Curious Case of the Fall in Crime.
Forsetaefnið Elizabeth Warren, ójöfnuðurinn og ofurvald fjármagnsins

Elizabeth Warren er flottasti stjórnmálamaður Bandaríkjanna um þessar stundir. Þessi öldungaþingmaður frá Massachusets er lang vænlegasta forsetaefnið vestra.

Hér eru dæmi þar sem Warren tekst á við tvær af stærstu meinsemdum samtímans.

Annars vegar er það ofurvald banka og fjármálastofnana sem hafa náð að koma sér fyrir utan og ofan við lögin. Þarna höfum við kerfi sem verndar þá stóru, grimmu og gráðugu.

Hins vegar er það vaxandi ójöfnuður – hvernig stórfyrirtæki blása út en kjör vinnandi fólks versna. Þetta tengist líka fjármálavaldinu – stjórnendur fyrirtækja einblína á hlutabréfamarkaði, braska þar með ýmsum hætti, fremur en að fjárfesta í vinnuafli eða innviðum.
Ljósmyndaverk Sigurðar, þrjár kynslóðir kvenna, Sauðlauksdalur

Í Kiljunni á miðvikudagskvöld fjöllum við um nýútkomna bók sem inniheldur öll ljósmyndaverk Sigurðar Guðmundssonar frá árunum 1970 til 1982. Þessi verk eru í senn ljóðræn og fyndin og hafa borið hróður Sigurðar víða um lönd.

Helga Guðrún Johnson segir frá bókinni Saga þeirra, sagan mín. Þarna er rakin saga þriggja kynslóða kvenna, sú elsta, Katrín Thorsteinsson, átti barn með Hannesi Hafstein, dóttir hennar, Ingibjörg Briem, giftist auðugum Breta en þjáðist af alkóhólisma – sagan er sögð af sjónarhóli dóttur hennar, Katrínar Stellu Briem.

Anton Helgi Jónsson flytur ljóð úr bókinni Tvífari gerir sig heimakominn. Við fáum að heyra hverjar eru uppáhaldsbækur Ásdísar Þórólfsdóttur spænskukennara. Í dagskrárliðnum Bækur og staðir förum við í Sauðlauksdal.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um þrjár bækur: Koparakur eftir Gyrði Elíasson, Englaryk eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur og Stundarfró eftir Orra Harðarson.

Fjall eftir Sigurð Guðmundsson.
Peningarnir eru ekki aðalatriði, heldur stefnan

Nú skilst manni að Norðmenn séu hikandi við að gefa okkur jólatré, en gefi vélbyssur mjög frjálslega.

Í hinu stóra samhengi skiptir engu máli hvort hríðskotabyssur voru keyptar af Norðmönnum eða hvort þær voru gjöf frá Norðmönnum.

Það sem skiptir máli er stefnan – og það er hún sem á ekki að vera leyndarmál. Vopnaburður hefur alltaf verið viðkvæmt mál á Íslandi – það er beinlínis partur af þjóðarímyndinni að við séum friðsöm, vopnlaus þjóð.

Marinó Gunnar Njálsson orðar þetta sérlega vel á Facebook:

Íslenska lögreglan skotvopnavæðir bíla sína vegna þess að Norðmönnum datt af óskiljanlegri ástæðu að gefa henni vopnin. Ræður þá norska lögreglan því að hér fari skotvopn í íslenska lögreglubíla?

Svona eru ákvarðanir ekki teknar af engum: 1. Einhver samþykkti að taka við gjöfinni. 2. Einhver ákvað að vopnunum yrði dreift út um allt land. 3. Einhver skipulagði þjálfun lögreglumannanna. Spurningin er: Hver er þessi einhver? Var það ráðherra, embættismaður í innanríkisráðuneytinu, ríkislögreglustjóri, lögreglustjórar/sýslumenn eða einhver annar. Hvaða verkferlum var fylgt við þessa ákvörðun? Hafði verið gert áhættumat sem studdi þessa aðgerð?

En ef ekki fást svör um þetta úr íslenska stjórnkerfinu, þá má kannski reyna að spyrja Norðmenn hvernig standi á þessari „gjöf“. Var hún að þeirra frumkvæði eða bað þá einhver um að gefa vopn?
Æ, nei snjór – og ekki kominn vetur

Veturinn er ekki einu sinni byrjaður samkvæmt tímatalinu, en það hefur snjóað í nótt.

Spáð frosti í dag svo varla tekur snjóinn upp.

Sums staðar úti á landi er enn meiri snjór – landsbyggðarfólki finnst alltaf að við Reykvíkingar séum að væla þegar við tölum um snjó.

Ég verð að segja eins og ég er að ég nenni þessu ekki, skaferíi og vangaveltum um hvort eigi að setja snjódekk undir bílinn.

Snjódekk fóru undir hann í fyrra eftir að hafði gert snjókomu snemma vetrar, en svo kom ekki mikið meiri snjór og maður ók um hálf skömmustulegur yfir því að spæna upp malbikið að óþörfu.

Mig minnir að þetta hafi verið svona, en ég er reyndar ekki sérlega veðurminnugur.
DV: Leynileg vopnakaup lögreglu

DV skýrir frá því í morgun að hafin sé stórfelld vopnavæðing lögreglunnar. Að framvegis verði allir lögreglubílar búnir skammbyssum og hríðskotabyssum. Í fréttinni segir að keyptar hafi verið 200 hríðskotabyssur.

Þetta eru tíðindi – og líka það að þarna hafi ríkt leynd.

Ísland er jú eitt friðsælasta land í heimi og státar sig af því að vopnaburður er mjög fátíður.

Um stefnubreytingu af þessu tagi þarf að vera umræða í samfélaginu, sé þörf á þessum vopnum eiga yfirvöld lögreglumála að skýra það út fyrir almenningi. Þetta hlýtur að byggja á einhverju mati.

Hvað er það sem útheimtir þessi vopn? Þurfa lögreglumenn að beita þeim eða er nægilegt að hótunin sé til staðar? En þarf þá ekki að segja frá tilvist vopnanna?

Hver er hættan, hefur vopnaeign farið vaxandi í undirheimum eða óttast menn hryðjuverkaárásir?

Hefðu vægari úrræði dugað, eins og til dæmis rafbyssur?

Og hví þessi leynd?
Afstýrum verkfalli tónlistarkennara

Ég ætla ekki að trúa því upp á sveitarfélögin í landinu að þau láti viðgangast að tónlistarkennarar fari í verkfall sem gæti orðið langt og strangt. Verkfallið á að hefjast á miðvikudaginn.

Því tónlistarkennarar hafa kannski ekki ýkja mikinn slagkraft í verkfalli – það gerist jú ekki annað en að börn og unglingar missa af spilatímum og tímum í tónfræði.

En gleymum því ekki að tónlistarkennslan í landinu er afar verðmæt. Hún hefur orðið þess valdandi að Íslendingar – sem áttu sama og enga tónlist á árum áður – eru nú mikil tónlistarþjóð. Tónlistin ber hróður okkar víða um álfu – ekkert bætir heldur geð landans eins og hún.

Góðir tónlistarskólar hafa verið stolt sveitarfélaga. Það eru dæmi um að fólk vilji ekki flytja á staði þar sem er ekki almennilegt tónlistarnám.

En því miður hefur verið þrengt að tónlistarnáminu á undanförnum árum. Kennslan hefur minnkað – og laun tónlistarkennara hafa dregist aftur úr.

Manni heyrist að hvorki gangi né reki í samningaviðræðunum – og að uppi séu hægræðingarhugmyndir sem gætu stórskaðað tónlistarnámið. Það er ekki hægt að skera meira án þess að það bitni á gæðum námsins.

Maður vonar að það sé ekki satt, að sveitarfélögin nálgist þessa samninga af jákvæðni og sanngirni – studdir vonandi dyggilega af tónelskum menntamálaráðherra sem sjálfur leikur vel á hljóðfæri eftir að hafa notið tónlistarnáms í æsku.
Vesturfarar 9. þáttur – horfið hér

Hér má sjá 9. þátt Vesturfara sem sýndur var í sjónvarpinu í gærkvöldi.

Þarna erum við komin til Alberta, undir Klettafjöllin, en þar nam skáldið Stephan G. Stephansson land og þar búa afkomendur hans enn.

Horfið á þáttinn með því að smella hérna.
Gáttin er opin

Því miður hefur fjölgað mjög í hópnum Mótmælum mosku á Íslandi. Síðast þegar ég tékkaði voru meðlimir um 2000, nú eru þeir 5026.

Samhliða því er vefurinn orðinn miklu harðari, orðbragðið er orðið ljótara en áður, stafsetningin verri, hatrið meira – og allt saman ógeðfelldara.

Það er vísast alveg rétt sem sagt var, það var opnað fyrir gátt síðastiðið vor og óhroðinn streymir út, samanber þessa færslu sem virðist vera komin frá sjálfum ritstjóra vefsins – hver sem hann er.

Það er spurning hvernig á að tækla svona. Guðfræðingurinn Bjarni Randver Sigurvinsson reynir malda í móinn, en fær yfir sig skammir. Bjarni er formaður Starfshóps þjóðkirkjunnar um samskipti við önnur trúarbrögð. Hann spyr:

Kæru vinir úr samtökunum Mótmælum mosku á Íslandi, hvernig getið þið stutt hatursboðskapinn sem þau standa fyrir og boða upp á hvern einasta dag?
Að sættast við höftin

Það er merkilegt að heyra tóninn í umræðunni um efnahagsmál þessa dagana. Hann hefur nefnilega breyst. Maður heyrir æ fleiri segja að það sé barasta allt í lagi að hafa gjaldeyrishöft.

Höftin séu heldur ekki neitt í líkingu við það sem var hér á árum áður – almenningur hafi aðgang að neysluvarningi og þetta komi okkur í raun ekkert illa.

Eina leiðin til að viðhalda stöðugleika í íslenska hagkerfinu sé að halda áfram með höft.

Nú má vera að í þessu felist að einhverju leyti játning á vanmætti – að menn treysti sér alls ekki til að afnema höftin. Það getur jú haft í för með sér gengisfall, verðbólguskot, hækkun á verðtryggðum lánum, og jú, þá þarf kannski aftur að leiðrétta forsendubrest.

Hugsanlega myndi engin ríkisstjórn þola að ganga í gegnum slíkt – þá er kannski betra að leita skjóls í tali um að höftin séu ekki svo slæm.

Um það eru þó væntanlega deildar meiningar. Hjálmar Gíslason, stofnandi upplýsingafyrirtækisins DataMarket, spyr á Facebook:

Er það bara ég, eða er alls konar fólk farið að færa rök fyrir að höftin séu nú ekkert svo skaðleg og kannski sé nú bara best að hafa þau áfram? Hvort er það veruleikafirring, skilningsleysi eða hagsmunapot?

Aðspurður um skaðsemi haftanna svarar Hjálmar:

1. Höftin koma í veg fyrir að alþjóðleg fyrirtæki byggist upp með höfuðstöðvar á Íslandi. Það stuðlar að áframhaldandi fábreytilegri atvinnusamsetingu.

2. Ungt fólk sem hefur sérhæft sig hefur ekki sömu möguleika á að nýta þá sérþekkingu í fábreytilegu umhverfi og er líklegara til að ílengjast erlendis (eða flytja þangað sé það heima).

3. Möguleikar fólks til að fjárfesta sparifé sínu skynsamlega eru nánast engir innan hafta og það situr því uppi með að blása í blöðruna sem það er þegar fast inni í (svolítið eins og Cirque du Soleil atriði).

Lágu launin eru sannarlega ekki vegna haftanna, heldur vegna hrunsins, en innan hafta verður gengið aldrei aftur hagstætt venjulegu fólki (bara atvinnurekendum í útflutningi).
Vesturfarar í kvöld – Stephan og Iris

Níundi þáttur Vesturfara er á dagskrá sjónvarpsins í kvöld klukkan 20.10

Í þessum þætti förum við til Albertafylkis, vestur undir Klettafjöllum, á slóðir skáldsins Stephans G. Stephanssonar.

Stephan nam þvívegis land í Ameríku, síðast í Markerville í Alberta. Hús hans þar er safn, ekki bara um hann, heldur líka um lífshætti landnema í vestrinu.

Í þættinum kynnumst við tveimur eftirlifandi barnabörnum Stephans G., Iris Bourne sem hefur fengist við búskap allt sitt líf og Stephan Benediktson, sem hefur starfað við olíuboranir víða um heim. Móðir þeirra var Rósa, yngsta barn skáldsins.

Rósa var fædd 1900 og dó 1995. Maður hennar var Sigurður Benediktsson, en hann dó fyrir aldur fram 1942, en eftir það þurfti Rósa að sjá fyrir börnum sínum. Stephan fór að vinna í olíuiðnaði en Iris hélt tryggð við sveitina og hefur stundað búskap allt sitt líf.

Iris og Stephan í gamla skólanum í Markerville. Þetta var hús með einni skólastofu og þar bjó kennslukonan.