Líklegt að Danir ráði Rasmussen sem seðlabankastjóra

Ungur hagfræðinemi, Valur Þráinsson, skrifar þessa grein í Morgunblaðið í dag.

- - -

UM miðjan október, nánar tiltekið hinn 21., sótti undirritaður fyrirlestur við Kaupmannahafnarháskóla á vegum Society of Social Economics. Yfirskriftin var: Fjármálakreppan, orsakir og afleiðingar. Carsten Valgreen, fyrrverandi aðalhagfræðingur Danske Bank sem starfar í dag fyrir Benderly Economics, var frummælandi. Rakti hann atburðarás fjármálakreppunnar sem nú ríður yfir heiminn. Frá erfiðleikum sem stöfuðu í Bandaríkjunum af undirmálslánum og fram að hruni íslenska bankakerfisins í byrjun október 2008.

Hlegið að formanni bankastjórnar SÍ

Inn í salinn hópuðust u.þ.b. 70 grunn- og framhaldsnemendur við Kaupmannahafnarháskóla sem voru í miklum meirihluta áheyrenda. Ég var eini Íslendingurinn og ákvað að hafa mig ekki mikið í frammi. Hlusta, taka eftir og sjá hvort ekki kæmu fram einhverjir gagnlegir punktar sem við gætum notað til að komast upp úr þeirri fjármálakreppu sem riðið hafði yfir Ísland nokkrum dögum áður með falli bankanna. Framsaga Carstens var hefðbundin og eftir hana var gefinn frjáls tími þar sem áheyrendum gafst færi á að spyrja hann spurninga og ræða um þau mál sem brunnu á fundarmönnum. Að sjálfsögðu komu fljótlega upp spurningar er vörðuðu íslenskt efnahagslíf, fjármála- og bankakerfi. Einn fundargestanna spurði Carsten hvað hefði valdið þessu snarpa falli bankanna á Íslandi. Hann svaraði því til að m.a. hefði hlutfall erlendra skulda verið hátt, bankakerfið hlutfallslega stórt miðað við landsframleiðslu og mikið um krosseignatengsl sem hefðu valdið þessu hruni. Síðan bætti hann við: »Finnst ykkur þetta skrítið? Formaður bankaráðs Seðlabanka Íslands, Davíð Oddsson, er fyrrverandi forsætisráðherra. Ímyndið ykkur ef Gordon Brown eða Anders Fogh yrðu ráðnir í stöðu seðlabankastjóra þegar þeir hættu í stjórnmálum!« Allir í salnum veltust um af hlátri. Síðan spurði hann: »Vitið þið um samsvarandi dæmi í hinum vestræna heimi?«

Þessar aðstæður voru svo fjarlægar fundarmönnum að enginn gat nefnt neitt dæmi í fljótu bragði. Eftir þónokkrar umræður var komin niðurstaða. Talið var að ekki væri hægt að finna svipað dæmi í neinu vestrænu ríki, heldur þyrfti að leita alla leið til Afríku, til einræðisríkisins Simbabve, þar sem Gideon Gono er seðlabankastjóri, til að finna seðlabankastjóra með jafnmikil stjórnmálaleg tengsl og á Íslandi. Kannski var eins gott að ég hafði ekki verið búinn að kynna mig, segja að ég væri frá Íslandi. Líklega hefði ekki verið rætt um Ísland á jafn opinskáan hátt, og kannski hlegið aðeins minna. Þó ákvað ég í lok umræðnanna að kynna mig fyrir fundargestum og segja að ég væri frá Íslandi. Get viðurkennt það að þeir sem höfðu hlegið hæst roðnuðu aðeins þegar ég sagðist vera frá Íslandi, þó ekki hafi það verið af skömm yfir að hafa hlegið að þessu fyrirkomulagi á eyjunni litlu í Norður-Atlantshafinu. Líklega vorkenndu þau mér. Ég ákvað því að hugsa eins og hagfræðingur og horfa fram á við. Ekki er hægt að breyta því sem liðið er, einungis að læra af mistökunum og horfa fram á veginn. Óskaði því eftir að Carsten upplýsti okkur um hvaða atriði hann teldi mikilvægust fyrir Íslendinga til þess að vinna sig upp úr kreppunni. Hann svaraði: »Byggja upp traust á efnahagslífinu, heima sem á alþjóðavettvangi. Til dæmis með því að ráða á faglegum grundvelli vel menntaðan einstakling sem seðlabankastjóra, sem ekki hafi tengsl við stjórnmál, líkt og Davíð Oddsson, núverandi seðlabankastjóri.« Fundinum lauk og horft var með samúðaraugum á mig. Greyið Íslendingurinn.

Ekkert hefur breyst

Þetta er lítil saga frá Danmörku um það hvernig fjallað er um formann bankastjórnar SÍ, Davíð Oddsson, á erlendum vettvangi þessa dagana. Það er rakið dæmi að ef ekki verður nein endurnýjun í yfirstjórn Seðlabankans verður peningamálastefna hans ótrúverðugri en ella, bæði innanlands og erlendis. Það eru tæpir tveir mánuðir síðan þessi fundur var. Seðlabanki Íslands býr við sama trúverðugleikavandamál. Fyrrverandi forsætisráðherra er ennþá formaður bankastjórnar SÍ. Hann er talsmaður peningamála Íslendinga á alþjóðavettvangi. Ekkert annað vestrænt ríki hefur fyrrverandi stjórnmálamann sem seðlabankastjóra. Ekkert virðist ætla að breytast og Danirnir halda áfram að hlæja. Því svara ég spurningunni um hvort líklegt sé að Danir ráði Anders Fogh sem seðlabankastjóra þegar hann hættir í stjórnmálum neitandi. Þeir myndu hlæja að þessari hugmynd.