arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Erfitt að manna framboð, það sem er gott fyrir bankana, skoðanakönnun um klám

Samkvæmt heimildum gengur erfiðlega að manna framboð hægri grænna. Það er dálítið stór ákvörðun að gefa kost á sér í alþingiskosningum. Margir eru hræddir við það. Hræddir við að það eyðileggi starfsferil sinn. Hræddir við að ná ekki kjöri – og kannski líka hræddir við að ná kjöri. Sumir óttast að lækka í launum – þingmannskaupið er ekki sérlega samkeppnishæft. Margir hafa hugsjónina, en reiða sig á að einhverjir aðrir taki slaginn.

Það átti víst að vera búið að kynna framboðið – en það hefur ekki gerst vegna þess hve fólk er tvístígandi að taka sæti á lista. Samfylkingin krækti í nokkuð stóran bita þegar hún fékk Reyni Harðarson, stjórnarmann í Framtíðarlandinu, til að setjast á lista hjá sér. Þar er líka Sólveig Arnarsdóttir sem hefur verið starfsmaður Framtíðarlandsins.

Hverjir eru þá eftir til að skipa lista hægri grænna? Ómar Ragnarsson? Margrét Sverrisdóttir sem engan rekur minni til að hafi haft sérlega sterkar skoðanir á umhverfismálum? Jakob Frímann Magnússon, nýgenginn úr Samfylkingunni? Jón Baldvin Hannibalsson?

Ef hann fer í framboð á þessum vettvangi er ljóst að að margir kratar sem starfa í Samfylkingunni munu telja það svik við sig. Á móti kemur að einkennilegt er að ekki var hægt að finna Jóni stað á framboðslistum Samfylkingarinnar. Var honum hent þaðan út eftir viðtalið fræga í Silfrinu?

- - -

Einu sinni var sagt í Ameríku: "Það sem er gott fyrir General Motors, er gott fyrir þjóðina."

Ég er ekki viss um að þetta sé svona lengur.

Á Íslandi er sagt: "Það sem er gott fyrir bankana, er gott fyrir þjóðina."

Ég er ekki viss um að það sé alltaf satt.

Nú segir lánshæfisfyrirtækið Moodys að það sé styrkur fyrir bankana að vera í landi sem hefur eigin mynt. Jú, jú. Það er örugglega rétt að bankarnir hafa stórgrætt á því að spila með krónuna. Hið sama verður ekki sagt um almenning í þessu landi. Reyndar hafa fjármagnsmarkaðir verið mjög fjörugir síðustu ár í löndum sem eru á jaðri evrusvæðisins – til dæmis í Ungverjalandi, Tyrklandi og á Íslandi.

Samt hefur helsti bankamógúll Íslands, Sigurður Einarsson, margoft sagt að íslenska krónan sé á leiðinni út.

- - -

Varaformaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur Ágústsson segir að allir vilji vinna í banka.

Ég er ekki viss um að það sé satt.

- - -

Niðurstaða skoðanakönnunar Fréttablaðsins í morgun er stórmerkileg. Og það er ekki síður merkilegt að hlutfall óákveðinna er fjarska lágt. Það er spurt hvort rétt hafi verið af Hótel Sögu að vísa frá gestum meintrar klámráðstefnu? Yfirgnæfandi meirihluti, 61 prósent, segir að það hafi verið rangt. Ákvörðunin nýtur ekki meirihluta meðal kvenna og ekki meðal kjósenda neins flokks – nema Vinstri grænna.

Má hugsast að stjórnmálamenn hafi misst sig aðeins í hysteríunni út af þessum blessaða fundi? Mislásu stjórnmálamenn almenningsálitið? Þar á meðal borgarstjórinn í Reykjavík? Eru tök fyrirferðarmikils hóps femínista svona roslega mikil nú í aðdraganda kosninga?
Stefán og Hannes í Silfrinu

Prófessorarnir Stefán Ólafsson og Hannes Hólmsteinn Gissurarson verða sérstakir gestir í Silfri Egils á sunnudag. Þeir munu ræða um ójöfnuð í íslensku samfélagi, fátækt, skatta og sitthvað í þeim dúr.

Af öðrum gestum í þættinum má nefna Steingrím J. Sigfússon sem kemur heitur af landsfundi Vinstri grænna, séra Baldur Kristjánsson sem hefur merkilegar skoðanir á framtíð kirkjunnar, borgarfulltrúana Steinunni Valdísi Óskarsdóttur og Björn Inga Hrafnsson, Ólaf Teit Guðnason blaðamann og Atla Gíslason, lögmann og frambjóðanda.

Þátturinn er að vanda á dagskrá Stöðvar 2 klukkan 12.25 á sunnudag, strax að loknum hádegisfréttum, en einnig er hægt að horfa á hann í Veftívíinu hér á Vísi.
Maó var norskur

Mönnum kann að koma það á óvart en Maó formaður var norskur.

Að minnsta kosti virtist manni það hér á landi þegar hreyfingar maóista fóru að starfa hér á fyrri hluta áttunda áratugarins. Maóistarnir íslensku höfðu flestir verið við nám í Noregi – komu þaðan með einkennilegablöndu af kommúnisma, hreinlætisáráttu og fjallamennsku.

Nú velti ég fyrir mér hvort íslenski femínisminn sé líka af norsku bergi brotinn. Guðrún Jónsdóttir, Rúna í Stígamótum, er án efa áhrifamesta manneskjan í hópi femínista á Íslandi. Það hefur komið fram að hún hefur lært, starfað og búið í Noregi. Greinir maður kannski púrítanska hugmyndastrauma þaðan?

- - -

Í tengslum við klámmálið mikla hefur verið vakin athygli á því að hér er allt vaðandi í klámi. Meira að segja á Hótel Sögu þar sem klámfólkið fær ekki inni er dælt klámi um sjónvarp til gesta.

Það er greinilegt að löggjafinn og lögreglan hefur engan áhuga á að taka á þessu – eða hefur ekki haft það hingað til. Það er ekki nógu gott. Auðvitað er ekki hægt að refsa öllum sem nota klám. Það er ekki framkvæmanlegt. Lögreglan verður líka að sinna öðru. Sennilega er heldur ekki hægt að koma því til leiðar að ómögulegt sé að skoða klámsíður á Íslandi – loka bara á flauminn.

En kannski væri hægt að fara aðra leið. Að taka einfaldlega tvo eða þrjá klámnotendur á ári úr umferð, bara svona hippsum happs, og refsa þeim – pour encourager les autres – öðrum til viðvörunar.

Það væri hægt að loka þá inni í fangelsi eða setja upp þar til gerðan gapastokk. Eða birta myndir af þeim í blöðunum. Stundum er það nóg.

Þetta myndi örugglega fæla hina frá kláminu.

- - -

Einn af föstum liðum í Gay Pride göngunni hvert ár eru leðurhommar sem valsa um innan um fjölskyldufólkið, skaka sér og skemmta. Næsta ár geri ég ráð fyrir að búið verði að banna þá. Og vei þeim sem lætur sér detta í hug að bjóða upp á leðurheteró!

- - -

Síðustu framboðslistar flokkanna fyrir alþingiskosningarnar í vor eru að líta dagsins ljós. Vinstri grænir birtu lista sína í Reykjavík og Kraganum um síðustu helgi. Manni finnst vera dálítið af the usual suspects á listunum, gamalkunnum andlitum úr Alþýðubandalaginu bregður þarna ótt og títt fyrir – þetta gæti verið ferskara.

Framboðslistar Samfylkingarinnar í Reykjavík eru aðeins frísklegri. Væru kannski bara fjári góðir ef hefði tekist að setja nokkra þingmenn út af þeim. Þarna er passað upp á að hafa slatta af konum sem hafa tekið þátt í jafnréttisbaráttunni, eldri borgurum og náttúruverndarsinnum. Samfylkingin er í óða önn að reyna að setja undir stærstu lekana í fylginu.

Sérstaka athygli vekur að á listanum eru tvö sem hafa verið í framvarðasveit Framtíðarlandsins, Reynir Harðarsson og Sólveig Arnarsdóttir.

En því miður á hið góða fólk sem situr neðarlega á listum Samfylkingarinnar ekki möguleika á þingsæti. Gömlu þingmennirnir eru þar fyrir – sumir allþreyttir.

- - -

Það er athyglisvert að Jón Baldvin Hannibalsson er hvergi á lista hjá Samfylkingunni. Er hann ennþá eitthvað að pæla? Hefur alveg skilið leiðir með Jóni og flokknum? Og finnst Samfylkingunni óhætt að hafa þennan mælskasta talsmann jafnaðarstefnunnar utanborðs?
Bankauppreisn, öskudagur, dýr íbúðarlán, Eyðimörk

Það er víðar en á Íslandi að bankar eru umdeildir, gróði þeirra, græðgi og feikleg umsvif. Dagblaðið The Independent slær upp á forsíðu sinni uppreisn gegn bönkunum í Bretlandi og álögum þeirra á viðskiptavini. Fyrir nokkrum dögum skilaði einn stærsti banki Bretlands, Barkleys, mesta gróða í sögu breskra fjármálafyrirtækja – 7 billjónum punda.

Í dag gerist það hér heima að Alþýðusamband Íslands gagnrýnir laun bankastjórnenda hjá Glitni. Í árskýrslu bankans kemur fram að laun sex stjórnenda hjá bankanum hafi hækkað milli ára úr 224 milljónum í 460 milljónir. Laun Bjarna Ármannssonar, forstjóra bankans, hækkuðu úr 80 milljónum í 140 milljónir.

Bankarnir eru orðinir ríki í ríkinu. Starfsemi þeirra teygir sig út í alla anga þjóðfélagsins, inn á hvert heimili og fyrirtæki. Þeir geta nánast skammtað sér tekjur. Hlutur bankanna í úrvalsvísitölunni er um 75 prósent. Þessi ofvöxtur hefur gerst á fáum árum – og getur alls ekki talist eðlilegur.

- - -

Ég fór í eitt útibúa Glitnis í dag. Þar er indælt starfsfólk og fín þjónusta. Ég er viss um að þessir starfsmenn eru ekki ofsælir af laununum sínum. Þeir eru ekki fat cats. Það var öskudagur. Hópar af börnum hröktust um bæinn í rokinu leit að sælgæti. En í Glitni höfðu þeir tekið upp á því að bjóða börnunum epli.

Það mæltist misjafnlega vel fyrir. Mér skilst að eitt barnið hafi sagt:

"Eruð þið ekki búin að græða nógu mikið til að geta gefið okkur sælgæti?"

- - -

Sá glöggi blaðamaður Páll Vilhjálmsson er með ágætt innlegg í umræðuna um bankaokrið á vef sínum. Páll skrifar undir yfirskriftinni Meira en 300 prósenta munur á vöxtum íbúðarlána í Noregi og á Íslandi. Þarna segir:

"Íbúðarlán íslensku bankanna eru 4,95 – 5 prósent og eru verðtryggð. Norskir bankar bjóða íbúðarlán á bilinu 3,38 – 3,52 prósent og þar er engin verðtrygging. Að frádeginni verðbólgu, sem var 2,2 prósent í Noregi í fyrra, bera lánin innan við 1,5 prósent raunvexti.

Norskir bankar geta stundað viðskipti með 1,5 prósent raunvexti en íslensku bankarnir þurfa 4,95 – 5 prósent raunvexti til að sinna sömu þjónustu. Sagt með örðum orðum: Það er meira en 300 prósent munur á vöxtum á íbúðarlánum hér á landi og í Noregi.

Maður hrekkur í kút af minna tilefni.

Sjá hér umfjöllun um húsnæðislán norskra banka.

Sjá hér verðbólgutölur í Noregi.

Sjá hér…nei, ég er ekkert að gefa upp vefslóðina hjá ræningjunum, þið kunnið þær."

- - -

Kári fór í Heiðmörk um helgina. Bara að ganga sér til heilsubótar með frænku sinni. Er ekki í frásögur færandi nema að barnið virtist ekki geta lært að kalla þetta Heiðmörk. Kallaði það alltaf Eyðimörk.

Ég átta mig ekki á því hvort hann þekkir eitthvað til Gunnars Birgissonar.
Þunglyndislegar dýralífsmyndir, íslenskt karneval, brú yfir Skerjafjörð

Margt fólk er mjög hrifið af dýralífsmyndum. Ég geri mér grein fyrir því. Hjá mér valda þær oft aðkenningu að þunglyndi. Yfirleitt byrja dýralífsmyndir vel, með mörgum sætum, skemmtilegum og áhugaverðum dýrum. Svo syrtir í álinn. Fyrst byrja dýrin að eðla sér. Svo fara þau að éta hvort annað.

Í gær byrjaði ég að horfa á mynd um líf í frumskógi. Þar var í aðalhlutverki hópur simpansa. Fyrst voru þeir bara að klifra í trjám. En svo voru þeir komnir í einhvers konar árásarleiðangur gegn öðrum simpönsum. Endaði með því að þeir átu einn apann úr óvinaliðinu. Það var verulega ógeðsleg sjón.

Almennt er mín skoðun er sú að öll dýrin í skóginum eigi að vera vinir.

Það sem veldur kannski mestri depurð – á ég að kalla það tilvistarangist? – er hversu líf dýranna er tilbreytingarsnautt.

Við svo búið fer ég inn í eldhús og fæ mér bita af kjúklingnum sem er í kvöldmat hér.

- - -

Saltkjöt kemur ekki hér inn í hús. Það hef ég ekki viljað síðan ég var tíu ára, var sendur í sveit og þar var saltkjöt á borðum næstum upp á hvern dag. Mér fannst þetta svo hræðilegur matur að ég nærðist aðallega á frónkexinu sem var með kaffinu.

Stundum höfum við Íslendingar engan stíl. Við höldum upp á bolludag, sprengidag og öskudag. En gaman! Aðrar þjóðir halda karneval, iðandi af fjöri, meðan við slöfrum í okkur saltri baunasúpu, úðum í okkur rjómabollum og sendum börn út í kuldann til að sníkja sælgæti.

Það er okkar kjötkveðjuhátíð.

- - -
Afmæli Kims, Evróvisjón, maður í ræktinni, spjótkast

Kim Jong-il, hinn mikli leiðtogi Norður-Kóreu, varð sextíu og fimm ára í vikunni. Erfitt að trúa því. Það er bara eins og séu örfá ár síðan hann var ungur maður við fótskör föður síns, Kims Il Sung. Kóreumenn álitu hann líka mikinn leiðtoga. Hann er enn kallaður "faðir þjóðarinnar".

Norður-Kóreumenn hafa yfirleitt fengið aukaskammt af mat á afmæli Kims.

Guardian birti af þessu tilefni myndasyrpu frá Kóreu. Það er eiginlega ekki hægt að lýsa henni. Algjörlega fjarstæðukennt eru orð sem koma upp í hugann – totally unreal. Sjáið generálana með medalíur eins og jólatré.

Maður þyrfti eiginlega að komast til Norður-Kóreu áður en þetta hrynur allt. Verst er að enginn fær að fara þangað ef leikur grunur á að hann hafi komið nálægt blaðamennsku. Þó minnir mig að Agnes Bragadóttir hafi eitt sinn farið til Norður-Kóreu.

- - -

Það var óvæntur glaðningur fyrir okkur Kára þegar rúmenski söngvarinn Mihail Traistariu birtist óvænt í Evróvisjón keppninni. Lag hans Tornero var óhemju vinsælt í Grikklandi í sumar – sérstaklega hjá Kára sem dansaði hálfnakinn á strandbörum við tóna þess.

Um annað í Evróvisjón er best að hafa sem fæst orð. Þegar frændi minn einn var orðinn gamall sagðist hann ekki lengur geta heyrt skrækar kvenraddir. Ég veit ekki hvort það sama er að gerast með mig – en einhvern veginn heyrði ég ekki orð sem kynnir keppninnar sagði. Bara eitthvað suð. Er þetta spurning um tíðnisvið eða karlrembu? Kannski kominn tími á heyrnartæki?

- - -

Í líkamsræktina sem ég fer í nokkrum sinnum í viku – já, það er satt – kemur líka hávaxinn ljóshærður maður sem lítur svolítið út eins og Reinhard Heydrich. Það kæmi ekki að sök – ekki getur maðurinn að þessu gert- ef skoðanir hans væru ekki svolítið i anda Heydrichs.

Ég er í hálfgerðum vandræðum með þetta, því í hvert skipti sem maðurinn nær augnkontakt við mig segir hann:

"Ísland fyrir Íslendinga!"

Ég spurði hann um daginn hvort hann ætlaði að kjósa Frjálslynda flokkinn, en honum fannst þeir greinilega frekar linir.

- - -

Ég var að reyna að skýra frjálsar íþróttir út fyrir Kára.

Sagði honum að ein grein þeirra fælist í að henda spjóti.

"Spjóti í hverja?" spurði barnið.

- - -
Eru óperur leiðinlegar?

Ef eitthvað getur orðið banabiti íslensku óperunnar þá er þá er það ef hún setur upp kassastykki eins og Carmen eða La Bohème. Eitthvað sem fólkið vill sjá. Þess vegna er sett upp obskúr ópera eftir frekar leiðinlegt tónskáld, Stravinsky, búinn til á hana titill sem fælir fólk frá – Flagari í framsókn – en síðan spenna menn greipar og vonast til að verði helst ekki nema svona tvær sýningar.

Annars gæti óperan hreinlega farið á hausinn.

Jæja. Ég meina þetta ekki alveg. Hef reyndar blendnar tilfinningar til óperu. Chaplin kallaði hana feitt, borgaralegt og vemmilegt listform. Hann var líka alinn upp í fátækrahverfi. Það er mikið um gervimennsku og gervitilfinningar í óperum.

Þegar Ingmar Bergman gerði kvikmynd eftir Töfraflautunni var hann spurður að því hvers vegna hann væri að þessu – óperur væru svo leiðinlegar.

Það er rétt, sagði Bergman, því verður ekki á móti mælt. Þær eru leiðinlegar.

En samt gerði hann kvikmyndina.

- - -

Annars ráðgerir Gunnar Birgisson enn að byggja óperu í Kópavoginum. Gunnar er framkvæmdamaður – lætur sér ekki muna um að grafa í sundur Heiðmörk svo hún lítur út eins og eftir fyrri heimstyrjöldina – og honum ætti ekki að verða skotaskuld að byggja eins og eitt óperuhús. Sagan segir reyndar að íslenskur auðjöfur verði þar með í spilinu – komi til með að leggja stórfé í bygginguna.

Þá getum við Björn Bjarnason kannski farið að láta okkur dreyma um að horfa og hlusta á Parsifal í allri sinni dýrð á íslensku sviði. Björn segist vera að hlusta á Wagner á sjúkrabeði. Eins öfugsnúið og það kann að virðast, þá eru Wagnersóperur eiginlega einu óperur sem mér þykja skemmtilegar núorðið. Jæja – skemmtilegar er kannski ekki rétta orðið. En þriðji og síðasti kaflinn í Parsifal er einhver voldugasta tónlist sem hefur verið samin.

Nietzsche, forðum aðdáanda Wagners, varð svo mikið um kristindóminn í Parsifal og áhersluna á fórnfýsi að hann hljóp heim að skrifborði sínu og skrifaði ádeiluritið Nietzsche contra Wagner. Fannst gamli meistarinn vera orðinn meyr. Nokkrum árum síðar gaf heilabúið í Nietzsche sig endanlega og hann var út úr heiminum síðustu æviárin.

Það boðar hins vegar ekki gott fyrir Wagner á Íslandi að ég fór á konsertuppfærslu á þriðja kafla Parsifals hjá Sinfóníunni í haust. Salurinn var hálftómur og almennt stemmingsleysi. Eins gott að þetta er ekki í stóra salnum í tónlistarhúsinu, hugsaði maður.
Baugsmálið, Króníkan, klámþing og femínistar

Baugsmálið er farið að minna mig á leikrit eftir Harold Pinter. Pinter samdi verk þar sem allir tala í kross, enginn skilur neinn, öll samskipti milli fólks eru meira eða minna markleysa. Það er einkennileg upplifun að horfa á leikrit eins og Afmælisveisluna eða Húsvörðinn.

Nú gæti eitthvert leikritaskáldið tekið sig til og samið verk upp úr samskiptum þeirra Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og Sigurðar Tómasar Magnússonar í réttarsal. Höfundurinn þyrfti ekki annað en gulan penna til að strika yfir staðina sem eru mest absúrd. Svo yrði verkið sett upp í Þjóðleikhúsinu og gagnrýnendur myndu vera samdóma um að það væri pintereskt.

- - -

Þegar ég vann á Helgarpóstinum sællar minningar stóð hann yfirleitt ekki undir nema fimm skrifandi starfsmönnum, tveimur ritstjórum og þremur blaðamönnum. Samt voru oft áhöld um hvort maður fengi útborgað. Þegar áraði sérstaklega vel var bætt við einum blaðamanni – einu sinni tveimur en útgáfan reis ekki undir því.

Af þessum sökum hef ég pínulitlar efasemdir um Króníkuna, nýja blaðið sem Sigríður Dögg Auðunsdóttir er að ritstýra. Ég keypti blaðið í dag í Melabúðinni. Fannst það ágætt – en samt dálítið bragðdauft. Held að þurfi að gefa dálítið í ef þetta á að standa undir þeim fjölda blaðamanna sem mér skilst að vinni við blaðið.

Annars er nokkuð um auglýsingar í blaðinu. Það voru yfirleitt aldrei neinar auglýsingar í Helgarpóstinum. Í mesta lagi frá einhverjum sjoppum. Ef svona blað á að rísa undir nafni þarf það helst að eignast marga óvini – sem veldur því að auglýsendur hlaupa burt í ofboði.

- - -

Nú komast femínistar á Íslandi í feitt. Heilt klámþing stendur fyrir dyrum á Hótel Sögu. Jafnvel í bígerð að taka hér upp klámmyndir. Ég verð fyrir vonbrigðum með femínistana ef þeim tekst ekki að flæma þennan óþjóðalýð úr landinu. Þykist reyndar viss um að þeir geri það. Ísland er að sumu leyti púritanískt land – meðfram afar frjálslegu viðhorfi til kynlífs ungmenna og utan hjónabands – það á eftir að koma dónunum á óvart hvað verða mikil vandræði.
Líf og dauði Sankti Kildu

Mér fannst hún afar forvitnileg myndin sem Páll Steingrímsson gerði um ginklofann í Vestmannaeyjum og á Sankti Kildu sem sýnd var í sjónvarpinu nýskeð. Ég hef lengi haft dálítinn áhuga á þessu – allar götur síðan ég ungur maður las frábæra bók, The Life and Death of St. Kilda eftir Tom Steele.

Það er ekki ofsögum sagt hvað byggðin á Sankti Kildu var skrítin og afskekkt. Undirstaðan undir lífinu þarna voru sjófuglar sem eru í milljónatali í björgunum þarna. Afurðir sjófugla voru notaðar í hvert mál. Þeim var blandað í hafrana sem eyjaskeggjar borðuðu á morgnana. Að auki var þarna stunduð nokkur sauðfjárrækt -smávöxnu sauðakyni sem þykir merkilegt.

Ginklofinn – tetanus – var mikið böl á þessum stað. Á löngu tímabili dró hann flest börn sem fæddust á eyjunni til dauða. Hið sama var uppi á teningnum í Vestmannaeyjum. Ástæðan voru bakteríur sem komu úr sjófuglunum og tóku sér svo bólfestu í jarðveginum. Í raun var ekki svo erfitt að ráða bót á þessu – en hreinlætið skorti.

Það var fleira sem gerði lífsbaráttuna á Sankti Kildu næstum ómögulega. Íbúarnir virðast að upplagi hafa verið fremur glaðlyndir. Þeir voru gelískumælandi, höfðu unun af söng, dansi og kvæðum. Sagt er að fyrrum hefði trú þeirra verið blanda af pápísku og trú á stokka og steina. Þetta breyttist þegar hreintrúarstefnan skosku fríkirkjunnar náði til eyjarinnar á síðari hluta nítjándu aldar – í líki klerks sem hét John Mckay. Þessi karl bjó á eyjunni frá 1863 til 1889 og hafði mikil áhrif – yfirleitt til hins verra.

Eyjaskeggjum var hótað vítisvist ef þeir iðkuðu söng og dansa. Mikill tími fór í kirkjulegar athafnir – fólkinu var bannað að vinna á sunnudögum. Það var heldur óráðlegt, því lífsbaráttan var svo hörð að helst mátti ekki missa úr dag.
Vel mannað Silfur

Geir H. Haarde forsætisráðherra verður sérstakur gestur í Silfri Egils á morgun. Þátturinn er einstaklega vel mannaður en af öðrum gestum má nefna hinn óljúgfróða bóksala, Braga Kristjónsson, sem rýnir í stjórnmálin með sínu einstaka lagi.

Á vettvangi dagsins sitja að þessu sinni Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, skákdrottning og frambjóðandi Vinstri grænna, Össur Skarphéðinsson alþingismaður, Guðrún Pétursdóttir lífeðlisfræðingur og Bjarni Harðarsson, blaðamaður, bóksali og frambjóðandi hjá Framsóknarflokki.

Þátturinn hefst á leiðara dagsins sem að þessu sinni fjallar um nýstárlega stéttabaráttu.

Silfrið er sýnt á Stöð 2, í óruglaðri dagskrá, og hefst klukkan 12.25 að loknum hádegisfréttum. Einnig má horfa á það hér á Veftívíinu.
Biblía laus við kynjað tungutak

Nú á að fara að gefa út svonefnda Biblíu 21. aldarinnar – það mun vera ný Biblíuþýðing, Þetta telst til talsverðra tíðinda, enda er þar tekið mið af svonefndu "máli beggja kynja" en fyrir því hefur verið rekinn áróður innan þjóðkirkjunnar, ekki síst úr röðum Kvennakirkjunnar. Þetta felur í sér að gerðar eru breytingar á íslenskum textum til að koma til móts við jafnréttissjónarmið – á ensku hefur þetta verið nefnt inclusive langage.

Til grundvallar liggur að tungumálið sé útilokandi – meðal annars vegna þess hvernig karlkyni er beitt. Því þurfi að breyta málfarinu í boðun kirkjunnar. Það á að hreinsa ritninguna af því sem kallast "kynjað tungutak". Þannig segir til dæmis í Biblíunni:

"Sá sem trúir á mig mun lifa, þótt hann deyi."

Á máli beggja kynja væri þetta:

"Þau sem trúa á mig munu lifa, þótt þau deyi."

Eða: "Sælir eru hjartahreinir" sem verður þá "Sæl eru hjartahrein".

Þetta hefur raunar gengið ennþá lengra en að fikta bara í kynjunum. Þannig hefur samkvæmt þessari hugmyndafræði ekki þótt nógu gott að segja "lærisveinar Jesú" – heldur hefur verið gripið til þess ráðs að segja í staðinn "vinir og vinkonur Jesú".

Hins vegar er ekki vitað til þess að "falsspámönnum" hafi verið breytt í "falsspámenn og -spákonur" eða "púkum" í "púka og púkynjur".

Illþýðið fellur einhvern veginn ekki undir mál beggja kynja.

Þeirri venju að karlkyn á íslensku hafi hlutleysishlutverk, fylgi ekki bara líffræðilegu kyni, er semsagt hafnað – nei, nú skal tekið mið af líffærafræðinni. Ef farið er út í ystu æsar með þetta hlýtur það að teljast stórkostleg kerfisbreyting – kynjakerfi tungunnar yrði riðlað og margt yrði sjálfsagt óskiljanlegt. Eða eins og Guðrún Þórhallsdóttir málfræðingur segir – "enginn Íslendingur á mál beggja kynja að móðurmáli".

Guðrún hefur skoðað þetta með augum fræðimanns og er heldur neikvæð gagnvart þessum breytingum. Guðrún var í viðtali um þetta í Silfri Egils fyrir tveimur árum. Hún ber enga ábyrgð á þessum pistli, en sumt af því sem hér segir er runnið úr smiðju hennar.

Við gætum líka farið að dunda okkur við að breyta bókmenntatextum, eftirfarandi telst varla standast kröfur nútímans:

"Þótt þú langförull legðir…"

"Við göngum svo léttir í lundu…"

"Vertu dyggur, trúr og tryggur…"
Spilltur fótbolti

Á breskri bloggsíðu les ég ágæta grein um dauða þess sem er kallað leikur fólksins – the people's game. Nú er búið að selja sex af stóru ensku fótboltaklúbbunum til útlendra auðjöfra. Liðin eru fyrst og fremst orðin það sem kallast franchise – vörumerki. Einu sinni taldi ég mig halda með Liverpool. Það var á árunum þegar liðið spilaði skemmtilegan og kraftmikinn sóknarfótbolta, ekki sakaði að félagið var frá Bítlaborginni og hafði spilað Evrópuleik við gullaldarlið KR þegar árið 1964.

Nú dettur mér ekki í hug að halda með Liverpool lengur. Þessi forðum glæsilegi klúbbur hefur verið seldur bandarískum auðmönnum. Maður heldur ekki með fyrirtæki, ekki fótboltaliði fremur en Sony, Pepsi Cola eða Starbuck's.

Ef einhver auðkýfingur – segjum Björgólfur – myndi kaupa KR, þá myndi ég líka hætta að halda með félaginu. Sem betur fer er eftir svo litlu að slægjast að varla er hætta á því í bili.

Einu sinni byggðu bresku fótboltafélögin upp á drengjum sem voru aldir upp nálægt leikvöllunum. Áhorfendurnir komu líka úr hverfinu. Nú snýst þetta allt um gráðuga og fordrekraða leikmenn og umboðsmenn þeirra, peninga og sjónvarpsréttindi. Spillingin í þessum heimi ríður ekki við einteyming. Helstu gestirnir á leikvöngum eru núna bisnessmenn sem njóta veitinga í sérstökum stúkum – alveg burtséð frá því hvort leikurinn skiptir einhverju máli fyrir þá.

Þess vegna finnst mér flottar hugmyndir Michels Platini sem vill fá aftur gömlu Evrópukeppnina í knattspyrnu þar sem aðeins meistaralið hvers lands tekur þátt – í staðinn fyrir Meistaradeildina þar sem ríkustu félögin ráða öllu. KR gæti þá aftur lent á móti Liverpool ef ég skil rétt. En líklega nær gamli boltasnillingurinn þessu ekki í gegn. Andstaðan frá ríku félögunum er of mikil. Þau eru of voldug.

Og þess vegna styð ég líka framboð Höllu Gunnarsdóttur. Ég held að hún sé eins og ferskur gustur inn í þann fremur ókræsilega heim sem fótboltinn er að verða.