Grikkir, lög þeirra og ljóð – tónleikar á föstudagskvöld í Hörpu

Svona verður ekki mælt, en mér hefur stundum dottið í hug að Grikkir séu tónelskasta þjóð í Evrópu.

Grikkir njóta sinnar eigin tónlistar í mjög miklum mæli, þ.e. maður getur farið vítt og breitt um Grikkland án þess að heyra egilsaxneska dægurtónlist sem öllu hefur tröllriðið síðustu áratugi. Þeir halda semsagt mikið upp á sína þjóðlegu tónlistarhefð. Hún er líka afar fjölbreytt og birtist í ólíkum greinum tónlistar, allt frá klassík yfir í popp.

Það er líka áberandi hversu Grikkir kunna mikið af sinni eigin tónlist. Á mannamótum eru gjarnan dregin fram hljóðfæri og þá er merkilegt að heyra að þorri fólks kann lög og ljóð. Það syngur með. Fyrir utan dansana – það er oft stutt í dansinn.

Í veislum og hinum frægu grísku brúðkaupum rúllar tónlistin áfram fram undir sólarupprás. Tveir Nóbelsverðlaunahafar Grikklands í bókmenntum, Seferis og Elytis, voru báðir ljóðskáld – og söngvaskáld eru höfð í miklum hávegum, Theodorakis, Hadidakis, Manos Loizos, Stavros Kouyioumtzis, Apostolis Kaldaras og Dionysis Savvopoulos, svo fáein nöfn séu nefnd.

Sérstök grein grískar tónlistar er rebetiko – sem stundum hefur verið nefnt gríski blúsinn. Þetta er tónlist sem er upprunnin í grískum hafnarborgum á millistríðsárunum. Hún er undir nokkuð sterkum austrænum áhrifum – á þessum tíma flúði mikill fjöldi Grikkja heimkynni sín í Litlu Asíu og settist að Grikklandi. Rebetiko var tónlist fólks sem þótti ekkert sérstaklega fínt, hún blómstraði á knæpum, hassbúllum og í fangelsum, textarnir fjölluðu gjarnan um utangarðsfólk og á tíma var reynt að banna rebetiko. Bæði hið siðprúða og kristna hægri og hið kommúníska vinstri höfðu horn í síðu rebetiko – tónlist og textar þóttu siðspillandi.

Rebetiko-tónlistin var enduruppgötvuð á árunum í upp úr 1960 og nú nýtur hún bæði virðingar og vinsælda, frumkvöðlar hennar eins og Markos Vamvakaris, Sotiria Bellou og Vassilis Tsitsanis eru í miklu metum, auk þess sem yngri flytjendur eins og Giorgos Dalaras tóku hana upp á arma sína.

Því nefni ég þetta að tónleikar með grískri músík eru í Hörpu á föstudagskvöld. Þeir eru tvískiptir. Í fyrri hlutanum er tónlist eftir Nikos Skalkottas, tónskáld sem var nemandi sjálfs Arnolds Schönberg, en dó snauður og fyrir aldur fram 1949. Hróður hans hefur verið vaxandi og hefur verið sagt að hann sé síðasta óuppgötvaða meiriháttar tónskáld 20. aldarinnar. Caput-hópurinn flytur tónlist hans. Svo kemur Þóra Einarsdóttir fram og syngur grísk þjóðlög sem voru útsett af sjálfum Maurice Ravel á árunum 1904-1906.

Eftir hlé leikur svo hljómsveitin Pringipessa Orchestra sem kemur frá borginni Þessaloniki. Þetta er nokkuð fjölmenn sveit og hefur á að skipa frábærum söngvurum og hljóðfæraleikurum. Hún spilar rebetiko og fyrst og fremst lög eftir einn stórmeistara þeirrar greinar, Vassilis Tsitsanis. Hann var uppi frá 1915-1984, var feikilega vinsæll og afkastamikill, þótti frábær bousouki-leikari og er talinn með helstu tónskáldum Grikkja fyrr og síðar.

Og hér er svo mynd af nokkrum meðlimum úr Pringipessa Orchestra þar sem þeir tóku lagið í Reykjavík í gærkvöldi. Það er ókeypis inn á tónleikana á föstudagskvöld en þeir sem vilja fara þurfa að tryggja sér miða á midi.is eða í Hörpu.