arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Laxárdeilan – hryðjuverk?

Það er kannski dálítið bratt hjá mbl.is að kalla það „hryðjuverk“ þegar íbúar í Mývatnssveit sprengdu stíflu sem var verið að reisa við Mývatnsósa í ágúst 1970.

Vissulega gerðu þeir þetta í óþökk yfirvalda, en nú myndi varla nokkur maður mæla fyrir Laxárvirkjun – það mun koma fram í nýrri kvikmynd um Laxárdeiluna að enginn þeirra sem stóðu að verknaðinum hafi séð eftir honum.

Var þetta þá hryðjuverk?

Markmiðið var mjög skýrt – að bjarga byggð og náttúru frá því að vera sökkt undir vatn til að framleiða rafmagn. Laxárdalur hefði lagst í eyði og merkilegur laxastofn skaðast mikið. Það slasaðist enginn í sprengingunni, en hún hafði gríðarleg táknræn áhrif.

Var það þá kannski sjálfsvörn – gegn yfirgangi og skemmdaröflum? En þetta fer kannski eftir því hvaða skilning við leggjum í orðið hryðjuverk – sem er íslenskun á hugtakinu terror.

Það er stundum sagt að atburðirinn hafi markað nýja tíma í náttúruvernd á Íslandi. Á endanum höfðu heimamenn sigur, samstaða þeirra var órofin, og yfirvöld beygðu sig. Það er svo merkilegt að hvað þögnin hélt – Mývetningar voru ekkert að blaðra um það hverjir hefðu staðið að sprengingunni sjálfri, en það mun vera upplýst í myndinni.
Íslenska krónan – og dýrtíðin

Vigdís Hauksdóttir bar saman kassakvittanir í Bónus og komst að því að verðlag á Íslandi hefði hækkað óskaplega. Það er alveg rétt.

Við eru afskaplega háð innflutningi í þessu landi – og sjálfum okkur nóg um frekar fáa hluti. Svoleiðis er það bara og breytist ekki nema við förum aftur á í frumþurftabúskap. En meira að segja hann var erfiður á Íslandi vegna lélegra aðfanga.

Skýringin á þessum verðhækkunum er svosem ekki flókin – hún er minnst komin til vegna innlends verðbólguþrýstings. Maður finnur það vel þegar maður kemur til útlanda, þar virkar verðlagið svo hátt að Íslendingum finnst þeir vera afskaplega fátækir.

Hér er meginskýringin. Hún birtist á Facebook-síðu Láru Hönnu Einarsdóttur. Hér sést gengisskráning Seðlabankans 31. desember 2007, 31.desember 2008 og föstudaginn 18. janúar 2013 – frá því fyrir helgi. Myndin er nokkuð óskýr, þið getið opnað hana í myndaforriti til að sjá betur, en svona lítur þetta út:

Á fyrstu myndinni er dollarinn 62 krónur, pundið, 123 krónur, danska krónan 12 krónur en evran 91 króna.

Á mynd númer tvö er dollarinn 120 krónur, pundið 175 krónur, danska krónan 23 krónur og evran 170.

Á þriðju myndinni, þeirri nýjustu, er dollarinn 129 krónur, pundið 205, danska krónan 23 krónur en evran 172 krónur.
Framtíðarhugmyndir um Reykjavík – 1963

Tímarnir breytast – stundum segir maður sem betur fer.

Eitt sinn þótti nær sjálfsagt að gamli bærinn í Reykjavík yrði rifinn til grunna og nýr bær byggður á rústum hans. Það nær almenn samstaða um þetta – timburhúsin voru kölluð fúahjallar og eldgildrur. Bæði kapítalistar og kommar vildu rífa og byggja nýtt. Kapítalistar vildu gera borgirnar hagkvæmari og opnari fyrir bílum, hjá kommum lifðu minningar um óheilsusamlegt húsnæði verkafólks.

Hilmar Þór Björnsson arkitekt heldur úti frábærri síðu um arkitektúr og skipulag hér á Eyjunni. Hann birtir myndir af hugmyndum um miðbæinn í Reykjavík sem settar voru fram af arkitektum 1963. Það er engin ástæða til að ætla að þessir arkitektar hafi verið sérstakir niðurrifsmenn eða skemmdarvargar umfram það sem þá tíðkaðist, nei, þetta var einfaldlega tíðarandinn. Og svo var auðvitað á fleiri stöðum en á Íslandi.

En á þessari mynd er búið að fjarlægja alla byggðina í Kvosinni og Grjótaþorpinu, nema Alþingishúsið og Dómkirkjuna, og uppeftir Laugavegi. Í staðinn eru komin stjórhýsi og turnar. Menntaskólinn í Reykjavík er horfinn, Miðbæjarskólinn og auðvitað Bernhöftstorfan – það var reyndar ekki fyrr en steint á áttunda áratugnum að náðist sátt um að rífa hana ekki.

Ég er á þeim aldri að ég man þegar viðhorfsbreytingin fór að verða. Til dæmis þegar vinur minn Gérard Lemarquis stillti sér upp fyrir framan gröfu sem var að rífa eitt húsið í Grjótaþorpinu. Það voru sumpart útlendingar sem hingað komu sem leiddu okkur fyrir sjónir hvað væru mikil verðmæti í hinni einstöku byggð á þessum litla bletti í hinni norðlægu borg.

En þið getið fræðst meira um þetta á síðunni hans Hilmars. Björn Jón Björnsson hefur líka fjallað um þetta á síðunni Lifandi Laugavegur.
Silfrið í dag

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, og Einar Benediktsson, fyrrverandi sendiherra, verða gestir í Silfri Egils í dag.

Sigmundur ræðir um stjórnmálin nú þegar um þrír mánuðir eru til kosningar, en Einar fer yfir stöðu Íslands í umheiminum.

Gestir í pallborði eru Dagur B. Eggertsson, varaformaður Samfylkingarinnar, Halla Gunnarsdóttir, aðstoðarmaður innanríkisráðherra og frambjóðendurnir Óli Björn Kárason og G. Valdimar Valdimarsson. Óli er í framboði fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Kraganum, en G. Valdimar er í framboði fyrir Bjarta framtíð í Norðvesturlandi.

Við ræðum ýmis mál sem hafa verið efst á baugi, hlé á ESB viðræðum, mögulega sölu Landsvirkjunar til lífeyrissjóða og skoðanakannanir sem sýna misjafnt gengi flokka.
Eins og jólatré

Þeir eru mikið fyrir medalíurnar, kommarnir. Þessi er frá Norður-Kóreu. Jakkarnir duga ekki lengur og þá fara þeir að hengja medalíur á buxurnar. Þetta hlýtur að vera þungt að bera.

Minnir samt svolítið á þegar farið er að setja auglýsingar á rassinn á buxum í þróttamanna. Þá hætta auglýsingarnar einhvern veginn að virka.
Grípandi

Hefur einhver heyrt þetta lag?

Söngkonan kallar sig Caro Emerald. Hún er hollensk.

Lagið er hrikalega grípandi og lyftir geðinu. Platan með laginu, Deleted Scenes from the Cutting Room Floor, var í efsta sæti hollenska vinsældarlistans samfellt í 30 vikur árið 2010.
Nákvæmlega ekkert ónæði

Þetta er kannski ekki stórmál, en varðar það hvernig við lifum í borginni okkar.

Borgin neitar kokkinum Völundi Snæ – sem virðist vera framúrskarandi góður í sínu fagi – að opna veitingahús á Bókhlöðustíg.

Því er borið við að ekki sé til deiliskipulag af svæðinu og og að nágrannar séu á móti.

Mér finnst þetta pínu sorgleg afstaða. Þarna er miðborgarbyggð – þetta er rétt handan við túnið fyrir framan Menntaskólann.

Ég bý hinum megin við túnið. Hér í grennd við mig eru veitingastaðir, einn þeirra er beinlínis í næsta húsi. Þetta eru ekki næturklúbbar, heldur matsölustaðir sem loka í síðasta lagi um miðnætti.

Og ég get fullvissað fólk um að það er nákvæmlega ekkert ónæði að þeim – ég hef aldrei orðið var við neitt slíkt.
Í ruslið

Ég skrifaði grein um Lance Armstrong í vetur og talaði um að orðstír hans væri í ræsinu. Það hefur nú verið rækilega staðfest. Allir íþróttasigrar hans voru byggðir á lygum – og hann viðurkennir það sjálfur eftir mikið japl, jaml og fuður

Það sem ég er hugsi yfir eru viðbrögðin sem ég fékk við greininni. Það voru margir tilbúnir að koma Armstrong til varnar, aðallega ungir karlmenn, töluðu eins og hvaðeina væri réttlætanlegt til að ná árangri.

Þetta virkar eins og sama viðhorf og er uppi á fjármálamörkuðum – það er í lagi að svíkja og pretta svo lengi að ekki kemst upp um mann. Og þá reynir maður bara að þrasa og þræta.

Facebook-vinur minn póstaði þessari mynd af bókum sem hafa verið gefnar út undir nafni Lance Armstrongs. Hann segir að sér líði eins og kjána að eiga þessar bækur. Hvað er annað við þær að gera en að henda þeim í ruslið?
Landkönnuður og svindlari?

Ég, líkt og fleiri Íslendingar, var alinn upp við að Vilhjálmur Stefánsson væri mikilmenni. Það var meira að segja lagt til á sínum tíma að hann yrði gerður að forseta á Ísland.

Nafni hans er enn haldið á lofti á Íslandi – hér starfar til dæmis stofnun í heimskautafræðum sem er kennd við hann.

En ýmislegt misjafnt hefur verið ritað um Vilhjálm hin síðari ár. Hann reyndist samferðamönnum sínum í heimskautaferðum illa, frægast er að hann skildi þá eftir í ferð á skipinu Karluk. Fjöldi þeirra dó eftir mikla hrakninga.

Haraldur Sigurðsson, hinn fjölmenntaði jarðfræðingur, forstöðumaður Eldfjallasafnsins í Stykkishólmi og fyrrverandi prófessor í Bandaríkjunum, gerir grein fyrir þessari hlið á Vilhjálmi í grein á vef sínum. Haraldur segir að það sem hafi verið skrifað um ferðir Vilhjálms sé ekki alltaf fallegur lestur, hann sé frægur að endemum:

„Hver er nú arfleifð Vilhjálms? Eftir hörmungarnar á Karluk og á Wrangeleyju varð Vilhjálmur strax mjög umdeildur. Einn nefndi hann “an explorer-cum-swindler”. Norski landkönnuðurinn Roald Amundsen hafði ekki mikið álit á honum og kallaði Vilhjálm “the greatest humbug alive”. Einnig var gert grín af fullyrðingu hans að hann hefði uppgötvað “ljóshærðu eskimóana”. En á Íslandi er minningu Vilhjálms hampað með því að setja á laggirnar árið 1998 rannsóknastofnun sem ber hans nafn, af því að hann var frægur. Rannsóknir síðari tíma sýna nú að hann er frægur að endemum.“

Mynd af Vilhjálmi Stefánssyni í norðurslóðaferð.
Straumurinn frá Samfylkingu til BF

Fólk á vinstri væng virðist gefa sér að fylgi Sjálfstæðisflokksins minnki mjög þegar talið verður upp úr kjörkössum – miðað við það sem er í skoðanakönnunum. Það er ákveðin reynsla fyrir því að það sé minna í kosningum en í könnunum.

En er víst að svo sé? Til dæmis verður ekki séð, ólíkt því sem Össur Skarphéðinsson, að Björt framtíð taki atkvæði frá Sjálfstæðisflokknum.

Straumurinn þangað virðist liggja úr Samfylkingunni. Þetta sér maður til dæmis á Facebook, margt fólk sem hefur stutt Samfylkinguna er farið að birta myndir til stuðnings BF.

Hvað Framsókn varðar er hugsanlegt að BF verði þess valdandi að flokkurinn nái ekki að sækja fram á síðustu dögum fyrir kosningar, eins og hann hefur oft gert – að BF hirði kúfinn sem þá myndast oft hjá Framsókn.

En eins og staðan er núna býður fram afar tvístraður vinstri vængur gegn Sjálfstæðisflokki sem nær að standa saman – límið í honum er svo sterkt að meira að segja Evrópusinnar í flokknum halda áfram að kjósa hann þótt sífellt sé verið að hrauna yfir þá og kosningasigur Sjálfstæðisflokks marki nær örugglega endalok umsóknar um ESB-aðild.
Myndir sem fá og fá ekki verðlaun

Það er talsvert af forvitnilegum kvikmyndum sem hafa verið gerðar síðasta árið – og sumar eru tilnefndar til Óskarsverðlauna.

Ég hef séð sumar, aðrar hef ég lesið eða heyrt um.

Argo, sem vann Golden Globe verðlaunin, fannst mér reyndar hálfgert þunnildi.

Mér skilst fólk fari að hágráta yfir allri tilfinningaseminni í Les Misérables. Jú, Victor Hugo virkar enn, 150 árum eftir útkomu bókarinnar. Ég las hana einu sinni. Hún er meira en þúsund síður, þar af ógurlega löng lýsing á orrustunni við Waterloo. Hún er varla með í myndinni. Skáldsagnahöfundar 19. aldar leyfðu sér að vera langorðir og útúrdúrasamir.

Mér finnst Amour áhugaverð, aðallega vegna leikaranna. Emmanuelle Riva varð fræg fyrir að leika í meistaraverkinu Hiroshima Mon Amour sem var gerð árið sem ég fæddist. Á móti henni leikur einn besti leikari allra tíma – já, það myndi ég segja – Jean-Louis Trintigniant. Hann lék gamlan og úfinn karl í Rauðum eftir Kieslowski fyrir meira en fimmtán árum, nú er hann enn eldri og úfnari, 82 ára.

Ég hef lesið að Lincoln sé frekar fyrirsjáanleg, stórmynd eftir stórleikstjóra með stórleikara. En pínu leiðinleg og eins og hönnuð fyrir Óskarsverðlaunin.

Mér fannst Inglorious Basterds eftir Tarantino ferlega skemmtileg. Menn sem ég tek mark á segja að Django Unchained sé nánast eins og Tarantino sé farinn að stæla Tarantino – og að myndin sé óheyrilega löng. Ég ætla samt að gefa henni séns. Tarantino hefur skemmtilega óheflað hugmyndaflug.

Zero Dark Thirty neyðist maður líklega til að sjá, þó ekki nema til að gá hvort rétt er að þar sé lofgjörð um pyntingar.

Mér finnst skrítið að Cloud Atlas sé varla tilnefnd til neinna varðlauna. Hún er skemmtilega stór í sniðum, tilraun til að miðla stórum hugmyndum í gegnum hvíta tjaldið, en alls ekki gallalaus. Ég fór svo að lesa bókina og komst að því að myndin fylgir henni svo nákvæmlega að ég hætti að nenna að lesa.

Jean-Louis Trintignant í kvikmyndinni Amour. Hann á ótrúlegan feril – var einstaklega gæjalegur sem kappakstursmaðurinn í Maður og kona árið 1966. Ég sá hann fyrst í þeirri dásamlegu mynd. Hann var í Il conformista eftir Bertolucci, Z eftir Costa-Gavras og Rauðum eftir Kieslowski.
Straumurinn inn í miðborgirnar

Jón Gnarr segist vilja fá kaupmanninn á horninu aftur.

Þetta er kannski ekki svo fjarlægur draumur. Hvarvetna á Vesturlöndum er þróunin sú að ungt og vel menntað fólk vill búa inni í borgum. Afleiðingin er sú að húsnæðisverð þar fer hækkandi – og í kreppuástandi helst það hátt, meðan húsnæðisverð á jaðrinum lækkar.

Þetta fólk er að leita að borgarumhverfi fyrir sig og fjölskyldur sínar. Það kærir sig ekki um að eyða löngum stundum í skutl milli staða, eða hverjum finnst gaman að silast áfram í umferð marga klukkutíma í viku? Það vill geta gengið í borg sem örvar skynfærin – þar sem er margt að sjá og upplifa. Og með auknum fjölda vel megandi fólks í miðborgum er afur von á að sjá kaupmenn á horninu – líkt og Jón Gnarr talar um.

Í Bandaríkjunum hafa borgir af þessu tagi verið að taka forskotið í samkeppninni um best menntaða fólkið, staðir eins og New York, San Francisco, Boston, Portland og Seattle. Það er talað um spekistraum þúsaldarkynslóðarinnar inn í miðborgirnar. Á móti merkja menn hnignun úthverfamenningarinnar sem varð allsráðandi upp úr 1960. Hún er of dýrkeypt, bæði hvað varðar tíma fólks og umhverfið.

Því í raun eru þéttar borgir umhverfisvænni en hinar dreifðu, það gefur auga leið. Það er minni akstur, styttri leiðslur, meiri samnýting, minna pláss undir bílastæði, möguleikar á betri almenningssamgöngum.

Ein forsenda þessa er auðvitað að byggðin sé nógu þétt. Þess vegna er mikilvægt að byggja í miðborginni, ekki við aðalgöturnar eða í grónustu hverfunum, heldur á auðum svæðum og á jöðrum hennar. Það er líka mikilvægt að byggðamynstrið sé fjölbreytt, að líka sé í boði húsnæði sem ungt fólk hefur efni á að kaupa. Eins og er virðist stefna í að íbúðaverðið í miðborginni verði svo hátt að ungt fólk ráði ekki við það.

Ég nefni sem dæmi 120 fermetra íbúð sem er til sölu í götu þar sem ég bjó fyrstu ár aldarinnar. Stuttu eftir að ég flutti þangað var íbúðin til sölu á 19 milljónir, svo fór hún á sölu í kringum 2005 og kostaði þá 27 milljónir, nú er hún aftur komin á sölu og verðmiðinn er heilar 47 milljónir.
Að takmarka vald fjármálaaflanna – og láta þau hlíta lögum

Stundum er hollt að horfa á hlutina í víðara samhengi.

Við búum í heimi þar sem fjármálaöfl hafa sífellt meiri völd – sumpart hafa þau tekið völdin af ríkisstjórnum. Og það hafa verið þróaðir ýmsir flóknir fjármálagjörningar, sem stundum eru á mörkum hins löglega. Geysilegt fé er í skattaparadísum. Ein eins og oft er eru stjórnvöld skrefi á eftir. Við hér á Íslandi hefðum líklega verið mun betur stödd ef réttarkerfið hér hefði kunnað að taka á efnahagsbrotum fyrir hrun, en ekki þurft að læra það með erfiðismunum eftir hrunið.

Alþjóðleg mál sem hafa verið að koma upp sýna svipaða þróun, eins og til dæmis libor-vaxta hneykslið í Bretlandi og hneykslismál sem mjög er fjallað um í Þýskalandi og tengjast Deutsche Bank. En fjármálaöflin og útsendarar þeirra munu vitaskuld alltaf reyna að grafa undan tilraunum til að láta þau fara að lögum – þetta er eilíf barátta.

Eva Joly átti árið 2003 þátt í að semja svokallaða Parísaryfirlýsingu fjórtán rannsóknardómara frá mörgum Evrópulöndum. Meðal þeirra sem undirrituðu yfirlýsinguna voru spænski rannsóknardómarinn Baltazar Garzón,, Antonio di Pietro, fyrrum dómari frá Ítalíu, og svissneski dómarinn Bernard Bertossa.

Parísaryfirlýsingin felur í sér þrjár einfaldar grundvallarreglur:

1) Gagnsæi er eðlileg fylgiregla frelsis; gagnsæi án frelsis brýtur í bága við mannréttindi. Ef ógagnsæi fylgir frelsinu greiðir það leið til lögbrota.

2) Hnattvæðing laganna er lífsnauðsynleg hnattvæðingu viðskiptanna. Lönd sem hylma yfir lögbrot og fjársvik ættu ekki að hafa óskertan rétt til bankastarfsemi.

3) Lögbrot valdamanna skaða mikilvæga þjóðarhagsmuni. Hert viðurlög, heimild til eignaupptöku og aðhald með bankastarfsemi eru varnir sem grípa verður til gegn slíkri samfélagsógn.
Tónlist bönnuð í Malí

Skelfilegur er fúndamentalismi sem stefnir að því að þurrka út allt sem áður var.

Þetta var þráður í ýmsum útgáfum kommúnismans. Bolsévíkar rifu kirkjur, rauðu varðliðarnir í Kína hötuðust við menntun og menningu, í Kambódíu var allt fólkið rekið út í sveitir og sagt að nú væri árið núll.

Þetta er líka þráður í íslamskri bókstafstrú. Frægt var þegar talibanar í Afganistan sprengdu upp forn búddalíkneski. Og nú hafa íslamistar verið í framsókn í Malí.

Eitt helsta stolt þess lands er tónlistin. Þeir hafa átt tónlistarmenn eins og Ali Farka Touré – sem er kenndur við eyðimerkurblús – söngvarann Salif Keita og hjómsveitina Tinariwen. Þetta er geysilega mikil og rík tónlistarhefð – og hefur í raun verið ein helsta útfluningsvara landsins.

En eitt af því sem íslamistarnir hafa gert er að banna tónlist á yfirráðasvæðum sínu. Það vekur náttúrlega hrylling víða í landinu. Með þessu er fólkið svipt menningu sinni og lífsnautn. En bókstafstrúarmenn, hverrar tegundar sem þeir eru, eru yfirleitt gleðisnauðir.

Hér er lag frá Malí, flytjandinn er Salif Keita, en hann hélt tónleika á Íslandi fyrir tveimur áratugum eða svo.
Klausturlíf í Kiljunni

Fyrsta Kilja ársins er í sjónvarpinu í kvöld.

Aðalefni þáttarins er ferð austur á Skriðuklaustur. Þar fjöllum við um hinn merka fornleifauppgröft sem er efni bókar Steinunnar Kristjánsdóttur, en hún nefnist Sagan af klaustrinu á Skriðu.

Uppgröfturinn gefur mjög heillega mynd af klausturlífi á miðöldum, en að auki var í klaustrinu starfræktur spítali. Bein úr kirkjugarðinum við klaustrið gefa mjög merkar vísbendingar um heilsu og sjúkdómafar á árunum fyrir siðaskipti.

Ólöf Nordal, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, velur uppáhaldsbækur sínar.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær bækur: Sjóræningjann eftir Jón Gnarr og Litla sopa eftir Huldar Breiðfjörð.

Í spjalli Braga koma meðal annars við sögu August Strindberg og Ragnar í Smára.

Horft yfir uppgröftinn á Skriðuklaustri. Þarna fékkst ótrúlega heilleg mynd af klausturlífi. Myndin er af vef menningarsetursins Skriðuklausturs.
Rödd meistarans þagnar

Verslanakeðjan HMV, eða His Master's Voice, í Bretlandi er komin í gjaldþrotameðferð.

Merki þessa fyrirtækis, hundurinn og lúðrahátalarinn, er afar vel þekkt – það á uppruna sinn í árdaga plötuútgáfu, árið 1899. Fyrsta búðin undir þessu nafni opnaði 1921, á hátindinum 1996 voru 200 HMV verslanir í heiminum.

Á síðari árum hefur HMV aðallega selt hljóm- og mynddiska. Stærsta útibúið er í Oxfordstræti, mikil og glæsileg búð þar sem er hægt að týna sér tímunum saman.

Ekki er vitað hvað verður um búðirnar, en framtíðin er ekki björt. Sífellt stærri hluti viðskipta með kvikmyndir og tónlist fer fram á netinu. Búðir af þessu tagi hafa verið að gefast upp út um allan heim.

Þeir þykja sjálfsagt gamaldags sem vilja hafa áþreifanlega hluti í höndunum – eins og diska eða plötur í umslögum, með tilheyrandi hönnun og texta. En það verður bara að segjast eins og er, miðað við að fara út í búð, gramsa og skoða og velja innan um annað fólk, þá er hundleiðinlegt að hlaða niður af netinu.
Stjórnarslit og viðræðuhlé – fríverslunarsamingur við Kína

Menn velta því fyrir sér hvað hafi gengið á í stjórnarliðinu til að fá Samfylkinguna til að setja viðræðurnar við Evrópusamband á ís – því eins og blasið við er óvíst að þær verði nokkurn tíma teknar úr frystinum aftur.

Vísbendingu er að finna í orðaskiptum Hrannars Björns Arnarsonar, aðstoðarmanns Jóhönnu Sigurðardóttur, og Baldurs Þórhallssonar á Facebook í gær. Þar segir Hrannar meðal annars:

„Telji menn að stjórnarslit og þar með algert uppnám aðildarferlisins, hefði þjónað hagsmunum aðildarsinna betur, þá er ég því algerlega ósammála.“

Þar höfum við það. Forystumenn í Samfylkingunni, þar á meðal Össur Skarphéðinsson, hafa talað eins og þetta sé besta mál fyrir aðildarferlið en Hrannar talar um yfirvofandi stjórnarslit.

Annars leikur manni forvitni að vita meira um fríverslunarsamninginn við Kína, en sagt er að mikil kraftur hafi veri settur í þær viðræður, á sama tíma og gert er hlé á viðræðunum við Evrópusambandið. Mjög lítið hefur spurst um fríverslunarviðræðurnar – hver ætli sé skýringin á því?

Í bakgrunni eru svo viðræður milli Evrópusambandsins og Bandaríkjanna um fríverslun, en nú ræða menn mikið um efnahagslegt mikilvægi slíks samnings og möguleika á að hægt verði að klára hann, en pólitískur vilji virðist vera fyrir slíkum samningi beggja vegna Atlantshafsins.
Fornsælgæti

Þegar ég var að alast upp voru alls konar takmarkanir á innflutningi. Karamellu- og súkkulaðiblandan sem nefnist í almennu tali Macintosh barst hingað sem smyglvarningur – síðan þá hafa Íslendingar verið sólgnir í þetta frekar vonda sælgæti. Ég man eftir því þegar ég smakkaði fyrst Mars – þá var ég tólf ára og Ísland nýgengið í EFTA. Þetta var eins og opinberun, ég hafði aldrei smakkað neitt jafn gott. Þá opnuðust gáttir og erlent sælgæti tók að berast til landsins. Margir vöruðu sterklega við því að ganga í EFTA á sínum tíma, það þótti ógna sjálfstæði þjóðarinnar og atvinnuvegunum.

Það er svo sérstæð saga að eftir kreppuna fóru Íslendingar aftur að framleiða löngu gleymdar tegundir af sælgæti – allt í einu borgaði það sig betur en að flytja það inn.

Eitthvað fékkst þó af erlendu sælgæti, í minningunni finnst manni eins og margt af því hafi verið amerískt. Íslendingar voru jú ansi ameríkaníseraðir á þessum árum – og eru kannski enn.

Hér eru þrjár eftirminnilegar tegundir sem hægt væri að setja á þartilgert fornsælgætissafn eða á maður að tala um fornnammi?

Fyrst er að nefna Bazooka tyggjóið sem börn voru mjög sólgin í. Það var bleikt á lit og auðvelt að blása kúlur úr því. Inni í bréfinu var lítil myndasaga um persónuna Bazooka-Joe og félaga hans.

Svo eru það gospillurnar. Þær voru hugsaðar til að setja í vatn og drekka. Mörg börn keyptu þó gospillurnar til að sjúga þær. Þær var hægt að fá nokkrar saman í bréfi, en sumir kaupmenn klipptu þau í sundur og seldu eina og eina pillu. Pillurnar með kókbragðinu, limebragðinu og kirsuberjabragðinu voru sérlega ljúffengar. Í þessu voru sterk efni og það sveið undan þeim í tunguna – líklega fóru gospillurnar verr með tennurnar en nokkuð annað sælgæti. Þær voru nánast eins og tilræði við tannheilsu barna.

Sérkennilegasta sælgætið var heimsstyrjaldartyggjó. Þetta voru pakkar sem innihéldu tyggigúmmí – ég man ekki eftir því hvernig það var á bragðið, enda skipti það ekki máli, aðalatriðið voru myndir sem fylgdu með í pakkanum úr síðari heimsstyrjöldinni. Margir söfnuðu þessum myndum og áttu væna bunka – vegna þess að þetta var amerískt var mikið af þeim úr Kyrrahafsstríðinu. Minnisstætt er að myndirnar lyktuðu alltaf af tyggjói.
Reiði í Samfylkingunni vegna ESB – hvernig á að taka upp viðræður aftur?

Það er sérkennilegur málflutningur hjá forystumönnum í Samfylkingunni, sem hafa sótt fast að ganga í ESB, að hollt sé að hægja á aðildarferlinu nú þegar styttist í kosningar.

Víst er að margir stuðningsmenn Samfylkingarinnar eru foxillir yfir þessu. Það er ekki ólíklegt að þetta hafi þau áhrif að enn meira fylgi leiti frá Samfylkingunni til Bjartrar framtíðar – þar sem Evrópusinnar eru allsráðandi.

Steingrímur J. virkar hins vegar glaður. Á sama degi tekst honum að stoppa aðildarviðræður við ESB og að fá samþykkta rammáætlun í þinginu. Þetta er besti dagur hans í langan tíma.

Aðildarviðræðurnar hafa tekið óhemju langan tíma, það er ekki enn farið að ræða sjávarútveg- og landbúnað. Þær hafa verið í hægagangi – og nú fara þær í enn meiri hægagang. Varla er það fagnaðarefni.

Eftir hverju er þá beðið?

Jú, einfaldlega því að við taki ný ríkisstjórn sem þarf að ákveða hvernig verður tekið á málinu. Málið er í raun lagt í hendur næstu ríkisstjórnar.

Nú þegar búið er að setja viðræðurnar á ís væri í raun auðvelt fyrir nýja stjórn að láta málið einfaldlega lognast út af. Annar möguleiki er auðvitað að við taki stjórn sem ákveður að hefja viðræðurnar að nýju af krafti, en það er vandséð hvernig hún ætti að vera samansett.

Tæplega verður þetta niðurstaðan ef Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsókn mynda næstu ríkisstjórn – nú eða Vinstri grænir, sem virðast vera búnir að fá sig algjörlega fullsadda af ESB.