arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
50 ára Penny Lane/Strawberry Fields

Einhver mesti dýrgripurinn sem ég átti í plötusafni mínu þegar ég var strákur var litla platan með Penny Lane öðru megin og Strawberry Fields Forever hinum megin. Hún var í upprunalegu umslagi sem leit svona út.

Ég man ekki hvernig ég eignaðist plötuna, en ég var bara sjö eða átta ára og óður í bítlatónlist. En ég var líka vitlaus og eignaðist plastmöppu sem hægt var að setja plöturnar í og þá fargaði ég umslögunum. Það var mjög heimskulegt. Seinna týndist reyndar plötumappan líka og þá fóru dýrgripir eins og þessi, Hey Jude/Revolution, We Can Work It Out/Day Tripper, en líka plötur eins og In The Year 2525 og Dizzy. Þetta var ekki allt jafn frábært.

Nú í vikunni eru 50 ár síðan Penny Lane/Strawberry Fields kom út. Frétti það í kvöld, það er furðulegt að bæði þessi lög leituðu á mig í dag – ég var raula þau í bílnum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þetta sé hinn algjöri hátindur á ferli Bítlanna. Bæði Lennon og McCartney í ótrúlegu formi, hvor með sinn stíl, bæta hvor annan upp, vinir en líka keppinautar.

Lögin frábær, útsetningar frumlegar og skemmtilegar, textarnir bráðsnjallir. Penny Lane er reyndar uppáhalds bítlalagið mitt af þeim öllum. Það verður að taka fram að myndbandið sem fylgir með passar ekkert sérlega vel við texta lagsins – sem er skemmtileg og kímin götumynd frá Liverpool. Strawberry Fields er reyndar líka staður í Liverpool, þar lék Lennon sér sem barn.

Lögin sem slík heyra til Sgt. Peppers tímanum. Hefðu getað verið á þeirri plötu og styrkt hana mjög. En á þeim tíma var víst samningsatriði við Parlophone-útgáfuna að Bítlarnir gæfu út smáskífur með lögum sem ekki væru stórum plötum.
Falskt vor í þokunni

Hann er skrítinn þessi febrúar. Líkt og vorblíða flesta daga. Væri hægt að kalla þetta falskt vor?

Vorlaukar spretta upp úr jörðinni í Vesturbænum og eru brátt að fara að blómgast.

Brum er farið að vaxa á trjám.

Gras grænkar upp við gamla steinvegginn í garðinum hjá mér.

Og í morgun lá skringileg þoka yfir bænum, í afskaplega stilltu og mildu veðri. Ég brá mér í líki túrista, fór út á Skólavörðustíg og tók mynd upp götuna að Hallgrímskirkju sem sást óljóst í þokunni.

Annars er það orðið þannig í Miðbænum að ef maður sér Íslending þar á gangi heilsar maður honum sérstaklega eða kinkar til hans kolli – við erum orðnir svo fáir og strjálir innan um ferðamennina að við skerum okkur úr.
Lundakofar á Laugavegi og nytsemi höfuðbaða

Ég las í hinu stórkostlega safni Páls Líndals og Einars S. Arnalds, Reykjavík, sögustaður við Sund, að Einar Benediktsson hefði verið svo uppsigað við það hvernig Laugavegurinn byggðist undir aldamótin 1900 að hann hefði kallað húsin sem þar voru að rísa lundakofa.

Mér þótti þetta athyglisvert orðalag, því nóg er af lundakofunum í Miðbænum núorðið. Þetta átti að hafa verið í blaðinu Dagskrá sem Einar gaf út frá 1896-98. Ég fór á timarit.is, fann þetta ekki þar, en fletti í gegnum mörg tölublöð af Dagskrá.

Þar er vissulega að finna skammargrein um byggðina á Laugavegi eftir Einar. Honum þótti hún lágreist, ljót og óskipuleg. Sjálfum er mér skapi næst að skrifa eina slíka grein nú þegar er búið að flytja gamla húsið á Laugavegi 6 aftur á sinn stað eftir einhverja furðulegustu viðskipta- og byggingauppákomu í sögu borgarinnar. Þarna hafa orðið til gríðarlega stór mannvirki utan um tvö lítil timburhús – og undir þeim líka. Viðskiptasagan í kringum þetta er absúrd.

En það er önnur saga. Í Dagskrá las ég meðal annars bráðskemmtilega ritdeilu milli Einars Ben og Matthíasar Jochumssonar um kveðskap séra Valdimars Briem (við fjölluðum um hann í Kiljunni fyrr í vetur). Einar kallaði Valdimar „sálmaverksmiðju“, Matthías tók til varna, en Einar, sem annars dáði Matthías, sagði að hann hefði forðast að fjalla um kveðskap Valdimars heldur aðallega skrifað lof um manninn sjálfan, dyggð hans og gáfnafar og meinti þannig ekkert með þessu.

Svo var þarna grein um hversu dýrt væri í nýopnað Baðhús Reykjavíkur og það stæðist ekki samanburð við Sívalaturnsbaðhúsið í Kaupmannahöfn. Baðhúsið í Reykjavík reyndar sló ekki beinlínis í gegn, því Páll Líndal skrifar að á fyrstu þremur mánuðunum sem það starfaði hafi einungis komið 150 gestir, þar af flestir útlendingar en nokkrir stúdentar.

Böð áttu ekki mjög upp á pallborðið hjá Íslendingum á þessum tíma, en Baðhúsið auglýsti að það væri ekki nauðsynlegt að þvo allan skrokkinn, höfuðböð hefðu sína „nytsemi“.

Þetta var áður en vínbannið var sett á og frelsi í áfengisverslun og -veitingum. Í Dagskrá rakst ég líka á þessa auglýsingu. Hún ber þess reyndar merki að þarna var talsverður uppgangstími, atvinnuvegirnir voru farnir að vaxa – stórhug Einars í því efni má lesa á flestum síðum blaðsins – og bærinn stækkaði og efldist. Það var líka hægt að gera vel við sig í drykk, hvort sem menn vildu vín, bjór eða sterkt.
Yfirlýsing Zuckerbergs og ótrúleg völd Facebook

Ekkert hefur farið jafn illa með hefðbundna fjölmiðla og Facebook – og þarmeðtalda fjölmiðla sem starfa á netinu. Facebook hefur líka grafið undan fjölmiðlun með útbreiðslu rangra og villandi frétta og með myndun þess sem kallast bergmálsherbergi. Almennt er farið að viðurkenna að þetta sé stórt vandamál – lýðræðissamfélag þrífst ekki án þess að borgararnir séu þokkalega upplýstir og víðsýnir. Notendur Facebook eru sagðir vera 1,9 milljarðar. Allir fjölmiðlar heimsis eru dvergar miðað við þetta.

Önnur áhrif Facebook (og Google) má finna í auglýsingum. Í grein í The Atlantic er því haldið fram að 85 prósent af auglýsingatekjum á internetinu í Bandaríkjunum fari nú í gegnum þessi risafyrirtæki. Aftur eiga fjölmiðlar í vök að verjast, ekki síst þeir sem leggja áherslu á heimildarvinnu og sjálfstæða öflun upplýsinga. Þeir berjast í bökkum og neyðast líka til að spila með í Facebook-veruleikanum sem gengur út á hröð skilaboð og öra smelli.

Þess vegna er ansi merkilegt að skoða sex þúsund orða yfirlýsingu Marks Zuckerberg, stofnanda Facebook. Enginn hefur jafnmikil áhrif á upplýsingaflæðið í veröldinni. Zuckerberg talar sem fylgismaður hnattvæðingar, um nauðsyn samstöðu meðal mannkyns en ekki bara innan þjóða eða borga.

Hann ávarpar meira að segja lesendurna, Facebook-notendurna, sem „samfélag okkar“. En hann viðurkennir að Facebook byggir á stuttum og samþjöppuðum upplýsingum, þetta ýti undir einföld viðhorf, vinnur á móti blæbrigðum. Þrátt fyrir þessa draumsýn um sameinað mannkyn (á Facebook væntanlega) myndast bólur og bergmálsherbergi á Facebook þar sem fólk heyrir ekki í öðrum en sjálfu sér og þeim sem hafa svipaðar skoðanir. Því verður ekki neitað að öfgar og hatur hafa fundið vettvang á Facebook – innan um fjölskyldumyndir og kettlinga.

Zuckerberg talar um að í framtíðinni verði hægt að nota gervigreind til að greina færslur og upplýsingar á Facebook, til dæmis hvort þar er hvatning til ofbeldis eða hatursumræða. Þetta muni geta gerst á næstu árum. Annað sem Facebook hefur á prjónunum er að ganga úr skugga hvort fólk hefur lesið fréttir áður en það deilir þeim til að draga úr útbreiðslu falskra frétta og smellubeita.

Zuckerberg talar líka um nauðsyn þess að efla virkni í nærsamfélögum og segist vilja styðja fjölmiðla. Það er ekki vanþörf á, en áleitin spurning hvernig það getur orðið. Fjölmiðlarnir ekki bara smáir og veikir miðað við Facebook, heldur líka sífellt háðari risafyrirtækinu um að dreifa efni sínu.

Vald fyrirtækis Zuckerbergs er ótrúlegt. Við höfum aldrei séð neitt líkt þessu á jörðinni. Það er mikilvægt að rýna í yfirlýsingu hans – hvað meinar hann og hverjar eru hugsanlegar efndir? Þarf ef til vill að koma böndum á Facebook? Ein kenningin er reyndar sú að Zuckerberg ætli sér að fara út í pólitík, jafnvel sem forsetaframbjóðandi. Það er þó ekki víst að hann þurfi það, þessi ungi maður hefur þegar gríðarlegt ríkidæmi – og ótrúleg völd.
Hversu lengi endist Trump?

Donald Trump er á leiðinni að verða sá forseti Bandaríkjanna sem hefur setið næst styst í embætti – eða þá gæti forsetaferill hans orðið sá þriðji stysti.

Þetta skrifar sagnfræðingurinn Ronald L. Feinman, en hann er sérfræðingur í sögu Bandaríkjaforseta. Feinman segir að hneykslismálin sem hlaðist upp kringum Trump verði þess valdandi að Repúblikanar muni neyðast til að grípa til ráða til að koma honum burt. Það sé nær óhjákvæmilegt að Mike Pence varaforseti verði forseti í nálægri framtíð.

Mál Michaels Flynn, sem sagði af sér í vikunni, muni verða rannsakað enn frekar. Aldrei fyrr hafi forseti lent í svo stóru hneykslismáli svo snemma á ferlinum. Það séu talsverðar líkur á því að hann verði sjálfur sakaður brot í starfi. Óstöðugleiki Trumps í utanríkismálum sé líka farinn að valda miklum áhyggjum, hann ógni stöðu Bandaríkjanna á erlendri grund og öryggi sjálfs ríkisins.

Áhrifamiklir Repúblikanar geri sér grein fyrir þessu og þeir muni ekki líða að algjör ringulreið ríki í Hvíta húsinu til lengdar. Jeb Bush reynist hafa rétt fyrir sér, hann sagði á sínum tíma að Trump væri frambjóðandi glundroðans og hann yrði forseti glundroðans.

Í þessu er Pence lykilmaður, hann er reyndar ekki sérlega vinsæll, hann hefði sennilega tapað endurkjöri sem ríkisstjóri í Indiana, en nú hafi hann það verkefni að reyna að lempa Trump. Það gengur ekki sérlega vel. En Pence hefur reynslu úr stjórnkerfinu eftir að hafa setið 12 ár í fulltrúadeildinni.

Sá Bandaríkjaforseti sem hefur stetið styst er William Henry Harrison, sem dó eftir 31 dag úr lungnabólgu. Næst kemur James A. Garfield sem var skotinn og dó af sárum sínum eftir 199 daga í embætti 1881. Feinman skrifar að ekki sé víst að Trump endist svo lengi, og hann segir að nærri öruggt sé, miðað við atburðarásina undanfarna daga, að hann sitji skemur en Zachary Taylor sem dó úr magasjúkdomi eftir 16 mánuði og 5 daga í embætti.

William Henry Harrison var forseti Bandaríkjanna í 31 dag.
Proust bara hress

Kanadískur fræðimaður, Jean Pierre Sirois-Trahan, hefur grafið upp í Frakklandi, það sem er líklega eina kvikmyndin af Marcel Proust, einum mesta rithöfundi allra tíma. Kvikmyndin er tekin í brúðkaupi 1904. Þarna gengur niður tröppur hersing af fínu fólki, afar prúðbúnu – úr þeirri stétt sem Proust skrifaði um hið mikla verk sitt Í leit að týndum tíma, À la recherche du temps perdu.

Svo kemur þarna niður tröppurnar ungur maður, í gráum frakka og með harðkúluhatt – eða melónuhatt eins og Frakkar kalla það – grannur og léttur í spori. Þetta telja menn nú að sé Marcel Proust. Þarna var hann 33 ára, bækur hans voru ekki farnar að koma út, þær urðu alls sjö bindi með ógurlega nákvæmum lýsingum, í frumútgáfunni voru blaðsíðurnar 4215. Það er næstum heilt lífsstarf að lesa þetta og komast til botns í því.

Og þarna var Proust ekki lagstur í rúmið. Síðustu árin lá hann mestanpart í bælinu, skrifaði bækur sínar þar, hrjáður af margvíslegu heilsuleysi sem sumir töldu að væri ímyndunarveiki. Þetta ástand dró hann þó til dauða 1922 þegar hann var aðeins 51 árs. Þá voru þrjár bækur úr Í leit að týndum tíma enn ekki komnar út og frægð hans sem rithöfundar ekki næstum eins mikil og síðar varð.

En það verður að segjast eins og er, á þessum myndum er Proust bara býsna frísklegur þrátt fyrir heilsuleysið sem beið hans. Hann birtist þegar 36 sekúndur eru liðnar en síðan er hægt að skoða myndskeiðið hægt.
Samhljómur milli Trumps og Assanges

Bandaríkjaforseti sem ætlar að stjórna í gegnum Twitter – og hjólar í öryggisstofnanir ríkisins – hversu lengi ætli það gangi upp?

Upplýsingar eru veittar ólöglega til New York Times og Washington Post – fallandi fjölmiðla – af leyniþjónustum (NSA og FBI?) Rétt eins og í Rússlandi, skrifar forsetinn.

Það er svo merkilega mikill samhljómur milli þess sem Trump setur fram og Twitterfærslu frá WikiLeaks – þar sem Julian Assange mundar stílvopnið.

Michael Flynn segir af sér eftir herferð bandarískra njósnara, Demókrata og fjölmiðla, segir þar.
Besti sími í heimi

Nokia 3310 eru bestu farsímar sem hafa verið framleiddir, enginn óþarfi, ekkert prjál, bara níðsterkir með óhemju endingarmikla rafhlöðu. Maður man ennþá hvað var góð tilfinning að hafa þessi tæki í vasanum. Þeir voru þægilegir, praktískir, hönnunin einföld og góð.

Maður var heldur ekki að eyða tímanum í neina vitleysu, ekkert að vafra á Facebook eða öðrum samskiptamiðlum, maður bara hringdi og ef ekki, þá kom SMS í góðar þarfir. Það sem hefur verið kallað upplýsingastreita var minna vandamál, endalaus flaumur af óþörfum, tuflandi og oft niðurdrepandi upplýsingum.

Nú hefur verið tilkynnt að Nokia ætli aftur að fara að framleiða þessa síma. Það er víst talsverð spurn eftir þeim. Kannski maður ætti að skella sér á einn – og einfalda þannig lífið? Það er fjarska lítið úrval á markaðnum af símum sem eru ekki snjall-.

Hvort þetta boðar svo sterka endurkomu Nokia á símamarkaðinn – það er óvíst. Þetta fyrrum finnska pappírs- og gúmmístígvélafyrirtæki var risinn á farsímamarkaðnum á árunum í kringum 2000. Svo veðjaði það á rangan hest, varð undir í snjallsímavæðingunni, og var símahluti fyrirtækisins keyptur af Microsoft.

En til marks um hvað veldið var mikið á sínum tíma má nefna að eitt sinn var mér boðið í heimsókn til Finnlands, ég var í hópi sem fór dagpart í aðalstöðvar Nokia. Þar tók á móti okkur háttsettur maður á samskiptasviði félagsins, semsagt blaðafulltrúinn. Það var þá Esko Aho, sem nokkru áður hafði verð forsætisráðherra landsins. Fyrir hann var það skref uppávið á þessum tíma.
Plastruslið út um allt – og framtakssemi Bjargar

Frægt slagorð í sögu Reykjavíkur hljómaði svona: Hrein torg, fögur borg.

Það var farið í mikið átak til að hreinsa borgina, ruslatunnur voru settar upp víðsvegar á almananafæri, börnum var stranglega innrætt að henda ekki rusli. Mig minnir að þetta hafi dugað vel og lengi, ástandið í hreinlætismálum í borginni batnaði verulega. En gæti verið að það hafi versnað aftur?

Ég tók myndina hérna að neðan í skoti aftan við Skólavörðustíginn. Draslaragangurinn þar, og víðar í borginni, er nokkuð yfirgengilegur, vægast sagt. Þarna ægir öllu saman, pappír utan af skyndibita, drykkjarfernum, en sérlega áberandi eru plastflöskur og plastglös sem eru notuð undir áfenga drykki eftir lokun skemmtistaða.

Ég ætlaði að setja myndina hérna inn og láta mér nægja að tuða. En svo sá ég fréttirnar um hana Björgu sem fer með hópi fólks að tína upp drasl í fjörum í Laugarnesi. Þar er náttúrlega bölvað plastið út um allt, eins og alls staðar í lífríkinu. Ofnotkun plasts í veröldinni er tilræði við lífríkið. Það er ekki nóg að banna bara plastpoka, því plastið er notað utan um alla mögulega hluti. Ég skrifaði smá pistil um það fyrr á árinu.

En punkturinn er semsagt, það er ekki nóg að rövla bara á internetinu. Það er of auðvelt, og við gerum þegar of mikið af því. Við þurfum semsagt að fara út sjálf og taka á vandanum í umhverfi okkar – yfirvöldin munu ekki alltaf gera þetta fyrir okkur, hvort sem þau heita ríki eða borg eða eitthvað annað. En fyrst og fremst þarf náttúrlega hugarfarsbreytingu.

Hér er svo mynd úr Hreinsunargöngunni fyrir hafið sem Björg Fríður Elíasdóttir efndi til um helgina.
Jafnlaunavottunin er í stjórnarsáttmálanum – en þarf atbeina stjórnarandstöðunnar til að koma málinu í gegn?

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar stendur beinum orðum.

Jafnrétti í víðtækri merkingu er órjúfanlegur þáttur í réttlátu og sanngjörnu samfélagi. Þar vegur jafnrétti á vinnumarkaði þungt. Í því skyni að sporna við launamisrétti af völdum kynferðis verði áskilið að fyrirtæki með 25 starfsmenn eða fleiri taki upp árlega jafnlaunavottun.

Það er semsagt skýrt kveðið á um jafnlaunavottun. Þetta var líka mál sem Viðreisn setti á oddinn á fyrstu dögum ríkisstjórnarinnar þannig að um það voru engin tvímæli.

Nú koma hins vegar fram þingmenn Sjálfstæðisflokks hver á fætur öðrum og lýsa yfir andstöðu við þetta. Óli Björn Kárason segist ekki geta stutt þetta, Brynjar Níelsson segir að þetta sé „bara einhver vitleysa“, sjálfur dómsmálaráðherrann, Sigríður Andersen, segist hafa efasemdir um kynbundin launamun á vinnumarkaði.

Það er semsagt ljóst að ekki er meirihluti fyrir frumvarpi sem væntanlega verður lagt fram um jafnlaunavottun af Þorsteini Víglundssyni félagsmálaráðherra nema stjórnarandstaðan hlaupi undir bagga eða sitji hjá. Líklegt er reyndar að stór hluti hennar myndi gera það, en þetta var kannski ekki alveg hugmyndin þegar klausan um jafnlaunavottunina var sett í stjórnarsáttmálann.
Hin umdeilda bíómynd La la land

Í erlendum fjölmiðlum er talað um bakslag gegn kvikmyndinni La la land. Hún hefur samt verið að sópa til sín verðlaunum, síðast á Bafta-hátíðinni, og er náttúrlega tilnefnd til fjórtán Óskarsverðlaunanna.

En hún er gagnrýnd fyrir að kynjahlutverkin séu eitthvað skökk, jafnvel fyrir afstöðu til kynþátta og svo líka fyrir að lýsingin á djasstónlist sé ekki nógu nákvæm, að hreinstefnu djassfólki sé algjörlega misboðið. Á Facebook sér maður líka alls kyns viðbrögð – sum ansi sterk. Nokkrir ágætir vinir mínir hafa farið hamförum gegn myndinni. Einn sagðist hafa gengið út í hléi. Félagi minn Stefán Karl Stefánsson skrifar á Facebook:

La la land fær Bafta og Donald Trump tekur við Hvíta húsinu. Hvað næst?

Hví vekur þessi indæla mynd svo sterkar tilfinningar? Hún er vel gerð og mjög áferðarfalleg. Litirnir eru dýrlegir, fötin og leikmyndin, tónlistin grípandi. Hún minnir á gömlu draumaverksmiðjuna eins og Hollywood var eitt sinn kallað, það var á sjálfri gullöldinni sem myndin vísar í.

Þetta er escapism – langt frá gráum raunveruleikanum – það má líka, þannig voru gömlu söngvamyndirnar, og kannski ekki síst á tíma þegar maður sér varla bandaríska mynd eða sjónvarpsþátt án þess að sé sífellt verið að veifa byssum og skjóta fólk, líkt og það sé bara venjulegur hluti af hversdagsleikanum. Heitir það ekki að normalísera?

Svo virðist La la land draga fólk í bíó sem annars fer helst ekki í kvikmyndahús. Eins og til dæmis eldra fólk sem ég frétti af og hafði síðast farið í bíó og séð Amadeus. Það var eiginlega hætt að þora að fara út af hávaðanum og djöfulganginum – sem n.b. er ekki að finna í hinni þokkafullu La la land.
Þegar rukkað var á Keflavíkurveginum

Keflavíkurvegurinn var lagður með gjaldtöku, það var gjaldskýli á veginum og bílstjórar borguðu fyrir að fá að aka veginn. Þá var gamli Keflavíkurvegurinn ennþá til við hliðina á þeim nýja, úr möl og holóttur. Það var gert endalaust grín að bílstjórum sem tímdu ekki að keyra á nýja veginum heldur kusu að hossast á þeim gamla. Þetta var klassískur brandari í skoptímaritinu Speglinum.

Ennþá sést sums staðar móta fyrir gamla Keflavíkurveginum.

Göngin undir Hvalfjörð voru líka lögð með gjaldtöku – og hún stendur reyndar enn yfir. Það er semsagt ekki alveg rétt hjá Birni Leví Gunnarssyni, þingmanni Pírata, sem segir að okkur hafi tekist að „byggja þessa vegi án þess að fara út í gjaldtöku“.

Þeir sem hafa ekið á hraðbrautum erlendis vita líka að víða þarf að borga fyrir að nota þær. Þetta getur reyndar gengið út í öfgar. Fyrir nokkrum árum síðan fór ég í bílferð um Marokkó. Við ókum á glæsilegum hraðbrautum þar sem var gjaldskylda. Þetta var frekar þægilegt, því á vegunum voru fáir aðrir bílar. Skýringin á því var sú að tollurinn var svo hár að sauðsvartur almúginn hafði ekki efni á að nota vegina.

Aftur að Keflavíkurveginum. Vegatollurinn var á honum frá 1965 þegar hann var tekinn í gagnið og fram til 1972. Tollskúrinn var til móts við Straumsvík. Talsverð ónánægja var með þetta eins og lesa má í fróðlegri háskólaritgerð um Reykjanesbrautina.

Þar birtist einnig þessi mynd af mótmælum gegn vegatollinum árið 1965. Kannski eigum við eftir að sjá eitthvað svipað aftur ef hugmyndir Jóns Gunnarssonar samgönguráðherra um vegalagningu með gjaldtöku verða að veruleika. Um þetta verður sjálfsagt mikið deilt, einhverjir kunna að segja að eðlilegt sé að þeir sem noti vegina borgi. En svo verður líklega mótbára að nóg sé borgað með sköttum og ýmsum gjöldum.

Það má svo til dæmis nefna að í Noregi eru vegatollar mikið notaðir eins og lesa má á þessari síðu. Þar kemur fram að í landinu séu 190 staðir þar sem eru innheimt veggjöld.
Vandræðin með skoðanakannanir

Það vakti nokkra athygli nýskeð þegar dagblaðið Le Parisien tilkynnti að það myndi ekki birta skoðanakannanir fyrir kosningarnar í Frakklandi í vor. Ritstjóri blaðsins nefndi ýmsar ástæður, þá að farnar væru að koma í ljós miklar skekkjur í skoðanakönnunum, það væri einfaldlega varasamt að reiða sig á þær, en einnig að umræða um stjórnmál væri í alltof miklum mæli farin að snúast um skoðanakannanir. Fjölmiðlar gætu einfaldlega gert betur í stjórnmálaumfjöllun.

Við höfum orðið vitni að kosningum undanfarið þar sem skoðanakannanir hafa staðist mjög illa. Brexit-atkvæðagreiðsluna, kosningu Trumps í Bandaríkjunum, og já – þingkosningarnar á Íslandi í október. Hér á landi hefur samt verið lítil umræða um gildi og gæði skoðanakannana – og hugsanlega galla þeirra.

Á undanförnum dögum hafa birst tvær skoðanakannanir sem eru býsna ólíkar. Önnur birtist í dag, hún er frá MMR. Þar eru Vinstri græn með mest fylgi flokka, 27 prósent, en Sjálfstæðisflokkurinn hefur tapað miklu frá kosningunum, eru með 23,8 prósent.

Þarna mælist ríkisstjórnin með 32,6 prósenta fylgi.

Hin birtist fyrir fáum dögum og er frá Þjóðarpúlsi Gallups. Þar er Sjálfstæðisflokkurinn með 28 prósent, svipað og í kosningunum, en Vinstri græn með 22,8 prósent.

En stuðningurinn við ríkisstjórnina mælist 44 prósent.

Munurinn er semsagt talsverður og eins og áður segir, það vantar í raun greiningu á sveiflum í skoðanakönnunum og niðurstöðum þeirra miðað við kosningaúrslit. Le Parisien hefur nefnilega nokkuð til síns máls.
Of lítið fjallað um hryðjuverk?

Hið einkennilega stríð Donalds Trumps gegn fjölmiðlum – og staðreyndum – heldur áfram. Nú er það listi sem Hvíta húsið hefur birt um hryðjuverk sem forsetinn og menn hans telja að lítið eða ekki hafi verið fjallað um.

Guardian gerir úttekt á þessu.

Á listanum er meðal annars að finna hryðjuverk í Berlín, París, Nice og í San Bernardino.

Þessi ódæðisverk eiga það sameiginlegt að vart var um annað fjallað í fjölmiðlum í marga daga – eins og Guardian sýnir fram á.

Eða er í raun einhver sem í alvörunni telur að of lítið sé sagt frá hryðjuverkaógninni – svona miðað við raunverulegt umfang hennar?
Afhöfðað lýðræði í Der Spiegel

Þýska fréttatímaritið Der Spiegel birtir einhverja sterkustu forsíðu í sögu sinni. Höfundur hennar nefnist Edel Rodriguez, hann segir að skilaboðin séu þau að Donald Trump sé að skera höfuðið af bandarísku lýðræði. Rodriguez sjálfur kom sem flóttamaður frá Kúbu til Bandaríkjanna 1980. Saga hans er mjög athyglisverð.

Blaðið er gefið út í Þýskalandi – þar sem nasismi upphófst á sínum tíma. Þjóðverjar eru hugsanlega eina þjóðin í heiminum sem víða hefur reist minnisvarða um eigin grimmdarverk og fólsku.
Hvað þýðir þá Karnabær?

Hin ágæta fataverslun Jör hefur nú opnað á Týsgötu 1, á sögufrægum stað sem eitt sinn hýsti tískuverslunina Karnabæ. Þetta er á horni Týsgötu og Skólavörðustígs.

Ég hef áður skrifað um nafngiftina Karnabæ og hversu snjöll hún var – þetta var íslenskun á heitinu Carnaby Street, en þar var háborg tísku ungs fólks á Bítlaárunum.

En nafnið mæltist ekki alls staðar vel fyrir. Þetta er úr Sögu Íslands, ellefta bindinu, sem er nýútkomið. Þar skrifar sagnfræðingurinn Pétur Hrafn Árnason afar greinargott yfirlit þar sem er meðal annars fjallað um efnahags- og atvinnusögu tuttugustu aldarinnar og fram að hruni.

Bókarkafli Péturs ætti eiginlega að vera skyldulesning fyrir alla sem láta sér hagstjórn varða – þetta er saga gríðarlegra sveiflna og óstöðugleika og mjög lærdómsrík, En um það ætla ég að fjalla seinna.

Hér má sjá auglýsingu frá Karnabæ, þar stendur: Allt fyrir unga fólkið í fatnaði er stefna okkar! Undir birtist texti úr sósíalistablaðinu Þjóðviljanum frá 1966 þar sem er fjallað um verslunina á heldur neikvæðan hátt.

Í orðabók Menningarsjóðs fundum við að vísu engan Karnabæ en hins vegar tvö orð lík, annars vegar kárnalegur sem þýðir sama og teprulegur og hins vegar nafnorðið karnaður sem er skýrt er með: Kynmök, hór. Nú er spurningin: Hvað þýðir þá Karnabær?

Hér má svo sjá ívitnaða grein í Þjóðviljanum sjálfum, eins og hún birtist á þeim frábæra vef timarit.is.