arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Meira en fimmfaldur verðmunur

Í gær birtist á netinu reikningur úr ónefndri sjoppu á vinsælum ferðamannastað. Á reikningnum má sjá að hálfur líter af kóki kostar 450 krónur flaskan. Vatnsflaska, hálfur líter, kostar 390 krónur. Súkkulaðistykki, Nói Síríus, kostar 890.

Það voru keyptar 2 kókflöskur, 7 vatnsflöskur og 2 súkkulaðistykki.

Ég gerði mér það að leik að skoða hvað sambærilegar vörur kosta í Grikklandi. Nú skal tekið fram að laun eru lægri á Grikklandi, kaupmáttur minni, en við erum samt á vinsælum ferðamannastað þar sem verðlag er eitthvað hærra en það myndi vera þar sem aldrei sjást túristar.

Ég fór í sjoppuna sem er opin hér fram á kvöld. Þetta var frekar einfalt.

Kók, hálfur líter, kostar 1 evru.

Vatnsflaska, hálfur líter, kostar 50 sent.

Súkkulaðistykki, Lacta, mjög sambærilegt við Nóa Síríus, kostar 1.50 evrur.

Verðið á þessum vörum væri semsagt 8,50 evrur í Grikklandi, það er rétt um 1000 krónur. En í téðri sjoppu á Íslandi er verðið semsagt meira en fimm sinnum hærra, 5410 krónur.

Sjoppan, eða Periptero eins og það kallast á grísku.
Misjafnlega þétt byggð

Þennan merkilega samanburð á þéttleika byggðar er að finna á vef Alta, en það er ráðgjafafyrirtæki sem fæst við skipulag og byggðaþróun. Alta bregður upp dæmum um þéttleika byggðarinnar á ýmsum stöðum í höfuðborginni, allt frá 7 íbúðum á hektara upp í 109 íbúðir á hektara. Hér er einbýli í Fossvogi.

Svo er það blokk við Maríubaug.

Og loks randbyggð við Brá-, Ásvalla- og Ljósvallagötu. (Tek fram að þarna er ég alinn upp í einhverju fallegasta og gamalgrónasta borgarumhverfi sem þekkist í Reykjavík, þegar ég var krakki þarna var þetta afar fjörugt og barnmargt hverfi. Vandi þess núna er helst að þarna eru of margir bílar að troðast í stæði, en þá var það ekki svo.)

Mörg fleiri dæmi er svo að finna á heimasíðu Alta.

En almennt má segja, burtséð frá rifrildisumræðu á Íslandi, að þéttleiki borga sé að aukast. Úthverfi eru ekki jafnvinsæl og þau voru áður, ungt fólk vill fremur búa inni í þéttari borgum þar sem er styttra í verslun, þjónustu og skemmtanir. Þetta er alþjóðleg þróun – en það sem gerist náttúrlega um leið er að húsnæðisverð í miðborgum og nærri þeim hækkar, jafnvel þannig að ungt fólk hefur ekki lengur efni á að flytja þangað.

En það fylgist líka að með breyttum búsetuformum – það er miklu algengara en áður að fólk búi aleitt eða leigi til dæmis með vinum. Sums staðar í borgum, til dæmis vestanhafs, eru sjálfar íbúðirnar litlar en farið er að innrétta sameiginleg eldhús, svæði og þakgarða sem íbúarnir geta notað.
Byssu miðað á fimm ára barn

Það verður að segjast eins og er að maður hafði nokkuð illan grun þegar farið var að vopna íslenska lögreglu á almannafæri undir yfirskini meintrar hryðjuverkaógnar. Það er vitað að innan lögreglunnar eru menn sem þrá að fá að bera byssur – einkum innan embættis ríkislögreglustjóra – þótt þar sé líka að finna aðra sem eru öndverðrar skoðunar.

Frétt sem birtist í DV í fyrradag hefur máski ekki fengið næga athygli. En hún sýnir glöggt hvert stefnir ef hinir byssuglöðu fá að ráða ferðinni.

Lögreglumenn með byssur ráðast inn í hús, miða á fimm ára barn og æpa að því hótanir.
Vindurinn kemur frá Afríku

Þeir sem kvarta undan veðrinu á Íslandi geta huggað sig við að varla vildu þeir vera í óbærilegum hita. Eftir ágætis veður á Grikklandi undanfarið, hita um 25 stig hér á eyjunni, er skollin á ógurleg hitabylgja. Það eru suðlægir vindar ríkjandi, þeir blása frá eyðimörkum Afríku, það kemur mistur í loftið og mikil molla.

Annars eru í Eyjahafinu að sumarlagi oft ríkjandi norðanvindar sem eru nokkuð svalir, geta orðið býsna hvassir svo minni skip eiga í vandræðum með að sigla. Meltemi vindurinn sem blæs á sumrin stafar af háþrýstisvæði yfir Balkanskaga og lágþrýstisvæði yfir Tyrklandi. Þrátt fyrir hvassviðri getur hann verið líkt og bjargvættur á heitum sumrum. Veitingastaðir og hótel út um Eyjahafið bera nafn hans – Meltemi.

En hitinn hérna er í annarri deild en það sem gerist uppi á meginlandinu og í Aþenu. Hérna er hann kannski 33-34 stig en í Aþenu er að mælast hiti upp í 44 stig. Ekki bætir úr að ruslakarlar þar hafa verið í verkfalli sem leystist ekki fyrr en í gær. Það tekur tíma að vinna á illa þefjandi sorphrúgum. Og svo les maður fréttir um deildir á sjúkrahúsum í borginni þar sem er engin loftkæling. Kreppan fer ekki framhjá neinum sem kemur til Aþenu – en úti á eyjunum og á ferðamannastöðum verður hennar miklu síður vart. Það er von á metári í túrisma í Grikklandi.

Maður þarf svosem ekki að kvarta, verandi nálægt sól, sjó og sundlaug – og hafandi nóg að drekka, ferska ávexti og ís. Hitabylgjan á að ganga yfir um helgina, á mánudaginn verður ívið kaldara og eftir það er spáð að hann leggist í norðanátt – Meltemi fer þá að blása. Og þá þarf maður að pæla í hvort skipið sem maður ætlaði að taka far með siglir eða ekki.

Hér er svo lag þar sem er aðeins fjallað um loftslagið eins og það er á þessu svæði núna. Þetta er Carey, af plötunni Blue með Joni Mitchell. Hún byrjar á að syngja að vindurinn komi frá Afríku og hún geti ekki sofið. Þetta er byggt á dvöl Joni sjálfrar í þorpinu Matala á Suður-Krít.
Kínversku túristarnir og Santorini

Frá því var sagt í morgunútvarpinu í morgun að 80 flug á viku yrðu milli Lundúna og Keflavíkur næsta vetur. Það er gríðarlegur fjöldi. Einnig sagði að Kínverjar væru stærsti farþegahópurinn í mörgum vélum sem hingað koma.

Kínverjar eru dálítið einkennilegir ferðamenn. Þeir fara saman í hópum og finnst mikilvægast að láta mynda sig á frægum stöðum. Á Santorini er gríðarlegur sægur af ferðamönnum frá Kína. Það eru miklar sögur af því hvernig þeir leigja sér mótorhjól eða fjórhjól og aka um vegina og valda sér og öðrum gríðarlegri slysahættu. Vegirnir á Santorini, sem eru býsna glæfralegir, máttu kannski ekki við þessu og maður óttast hreinlega að sumir kunni að aka fram af bjarginu.

Ég dvel á eyjunni Folegandros, sem er rúmlega 50 kílómetra frá Santorini, en hér sést aldrei ferðamaður frá Kína. Ég held ég hafi ekki séð einn einasta öll þau ár sem ég hef komið hingað. Eyjan er nokkuð úr alfaraleið – off the beaten track – það er nokkur fyrirhöfn að komast hingað og hjarðtúrisminn er enn fjarri.

Maður veit samt ekki á hverju er von á, það er talað um algjört metár í túrisma í Grikklandi og að tala ferðamanna verði jafnvel 30 milljónir.

Mynd frá Santorini, 11 kínversk pör að gifta sig í einu.
Glæsilegt hús stuttu fyrir niðurrif

Þetta er einhver besta ljósmynd sem ég hef séð af Uppsölum, stóra timburhúsinu sem stóð á horni Aðalstrætis og Túngötu. Það var rifið 1969, þá var í gildi skipulag sem gerði ráð fyrir að bílagötur færu yfir nánast alla Miðborgina. Það voru örfá hús sem áttu að fá að standa.

Nú er enn deilt um einkabílinn í Reykjavík, en á þessum árum var stefnan sú að hann ætti að ríkja einn, æðri öllu.

Við sjáum að Uppsalir eru orðnir býsna hrörlegir á myndinni og svo var um mestalla timburhúsabyggðina í Reykjavík. Húsin grotnuðu niður, voru rifin og sum brunnu. Þeim var ekki ætluð nein framtíð. Það var ekki fyrr en nokkrum árum síðar að vaknaði hreyfing um að bjarga Bernhöftstorfunni og Grjótaþorpinu.

Ég man eftir raftækjaverslun á fyrstu hæðinni á Uppsölum, en fyrir mitt minni mun hafa verið espressobar þar í kjallaranum, líklega fyrsti staðurinn sem seldi ítalskt kaffi á Íslandi.

Nafnið Uppsalir lifir enn í endurbyggðum húsum á horninu. Þar er vínstúka sem heitir þessu nafni. Þegar farið var út í að byggja þarna var það gert í blöndu af gömlum og nýjum stíl. Húsið sem reis minnir á Uppsali og þá sérstaklega turninn. Við getum sagt að þetta sé tilvitnun. Við getum svo deilt um hversu vel heppnað þetta er eða hvort hefði verið ráð að fara nær útliti gamla hússins?
Fyrrverandi forsetaframbjóðandi verður sendiherra á heimskautinu

Það ber vott um að Frakkar sýna málefnum heimskautanna mikinn áhuga að Ségolene Royal hefur verið skipuð sendiherra heimskautasvæðanna, Norðurpólsins og Suðurpólsins. Royal var forsetaframbjóðandi í kosningunum 2007, tapaði þá fyrir Sarkozy. Hún hefur einnig verið umhverfisráðherra í Frakklandi – það er núorðið eitt áhrifamesta ráðuneytið þar í landi, sett til jafns og fjármála- og utanríkisráðuneyti.

Áður hefur gengt þessu embætti Michel Rocard, sem var fyrrverandi forsætisráðherra, einn áhrifamesti og mest heillandi stjórnmálamaður í Frakklandi, leiftrandi gáfumaður sem margir töldu að hefði með réttu átt að verða forseti. Rocard kom nokkrum sinnum til Íslands vegna þessa starfs síns. Hann lagði áherslu á friðsama og umhverfisvæna nýtingu Norðurheimskautsins – í anda sáttmálans sem gerður var um Suðurheimskautið á sínum tíma.

Því miður er hætta á að hlutirnir þróist í þveröfuga átt, að heimskautin verði vettvangur aukinnar hervæðingar, að skammsýn græðgi ráði ferð við nýtingu auðlinda þar og mikil spjöll fylgi því þegar ísinn hopar.

Hér má sjá viðtal við Michel Rocard úr Silfri Egils frá 2012
Eflum tengslin við Norðurlöndin

Sjónvarpið sýndi prýðilegt viðtal við norska rithöfundinn Karl Ove Knausgaard, eina skærustu stjörnuna á himni bókmenntanna síðustu árin. Hann skrifaði sex binda, afar smásmyglislegt, verk, um líf sitt – og hefur haft mikil áhrif.

Viðtalið, sem eins og ég segi var gott, fór fram á ensku og það hefur valdið nokkrum deilum. Ég sá á einum stað að geðvondir karlar af 68 kynslóð væru þar fremstir í flokki. En raunar hefur það verið mjög sterk hefð innan Ríkisútvarpsins um áratugaskeið að reyna að eiga viðtöl við fólk á þeirra eigin tungumáli, ekki síst þegar Norðurlandamálin eiga í hlut.

Enskan er lingua franca nútímans, hún er notuð í samskiptum fólks um allan heim. Það er ekki þar með sagt að allir tali góða ensku, því fer fjarri. Hver talar enskuna með sínu lagi, eins og títt er um slík heimstungumál. Á Íslandi eru áhrif enskunnar mjög yfirþyrmandi. Við erum farin að sjá heiminn að miklu leyti með augum enskumælandi þjóða, í gegnum bandarísk sjónvarpsþætti og fréttir sem koma að miklu leyti í gegnum Bretland. Ég hef áður skrifað um hversu mikil áhrif bresk stjórnmál og kaupsýsluómenning hefur hér á Íslandi – yfirleitt fremur til ills.

Enskan er orðin svo sterk að ungt fólk telur ekki lengur neina þörf á að fara í máladeildir framhaldsskóla, þeim hnignar og um leið kunnáttu í öðrum tungumálum en ensku. Það er dapurleg þróun.

Um leið heyrir maður – eftir téð viðtal – að það sé algjör óþarfi að hirða neitt um Norðurlandamálin. Við Íslendingar eigum að tala við Norðurlandabúa „á jafnréttisgrundvelli“ á ensku. Þá gleymist það kannski að þrátt fyrir allt tala tugþúsundir Íslendinga dönsku, sænsku og norsku. Það er til Norðurlandanna sem Íslendingar fara langmest til náms og starfa.

Eftir hrun var talsvert rætt um að nú ættu Íslendingar að fara að leita fyrirmynda á Norðurlöndunum – hætta að telja okkur fremri þeim á öllum sviðum, eins og stóð í einni skýrslunni. Norrænu samfélögin eru mun stöðugri en Ísland, kjör almennings eru betri og velferðin þar er miklu þróaðri. Það er afar lítið sem við getum lært á þessu sviði af Bandaríkjunum og Bretlandi.

Við ættum semsagt að styrkja tengslin við Norðurlöndin. Hluti af því er að geta bjargað sér á Norðurlandamálunum, það mætti fremur efla kennslu í þeim en hitt. Annað sem gæti verið gagnlegt er til dæmis að efla samband milli skóla á Íslandi og Norðurlöndunum og fara með börn og unglinga í skólaferðir þangað. Af einhverjum undarlegum ástæðum fannst Íslendingum Norðurlöndin lengi hálf-púkaleg. En staðreyndin er að þau eru miklu flottari en Bretland og Bandaríkin.
Hefði mátt lækka laun ríkisendurskoðandans?

Það er svo með almenna launþega að þeir verða voða sjaldan fyrir „afturvirkni“ – þ.e. að komist sé að þeirri niðurstöðu að launin þeirra séu svo léleg að þurfi að leiðrétta þau langt aftur í tímann.

Launamenn fá sjaldnast það sem kallast „eingreiðsla“. Þeir fá hana sem hafa búið við alltof lök kjör um langt skeið – í mörgum tilvikum háttsettir embættismenn. Það hlýtur að vera gaman að fá „eingreiðslu upp á 4,7 milljónir eins og ríkisendurskoðanda hlotnaðist.

Fyrir það er til dæmis hægt að kaupa nýjan bíl eða fara í heimsreisu. Fyrir venjulegt fólk væri þetta eins og að vinna í lottói, en þar eru sigurlíkur sannarlega minni.

Það er Kjararáð sem kemst að slíkum niðurstöðum – og oft hafa menn furðað sig á úrskurðum þess. Verkalýðshreyfingin kvartar sáran og talar um „brostnar forsendur kjarasamninga“. En svo verður yfirleitt ekki neitt úr neinu hjá verkó – alþýðuforingjarnir gefa frá sér hljóð en svo þagnar það.

Ein réttlætingin fyrir úrskurðum Kjararáðs er sú að það sé verið að jafna kjör miðað við það sem gengur og gerist hjá þeim sem gegna „sambærilegum störfum“ á einkamarkaði. En er þá nokkurn tíma spurt um frammistöðu í starfi? Þeir sem vinna hjá einkafyrirtækjum eiga á hættu að missa vinnuna ef þeir standa sig ekki.

Við getum til dæmis tekið ríkisendurskoðandann sem fékk háu eingreiðsluna. Stofnun hans varð nýlega uppvís að ótrúlegu fúski þegar hún var fengin til að meta svik í bótakerfinu. Niðurstöður Ríkisendurskoðunar voru upptakturinn að mikilli umræðu um svindl og svínarí meðal bótaþega. En svo var farið að athuga nánar og Kastljós upplýsti að skýrslan var lausleg þýðing á danskri skoðanakönnun.

Hefði máske mátt lækka ríkisendurskoðandann í launum í ljósi þessa?
Sigga Hagalín á grísku veitingahúsi

Bækur geta farið víða og átt sitt eigið líf. Einu sinni fann ég bók eftir íslenskan höfund í fornbókaverslun í París. Hún var árituð til erlends manns sem höfundurinn hafði hitt í borginni á sjöunda áratugnum. Ég sá hins vegar ekki betur en að viðtakandinn hefði farið beint á fornbókasölu og losað sig við hana. Ég ákvað að láta hana vera, kannski er íslenska bókin – hún var á íslensku – enn þarna í hillu eða kannski hefur hún farið í ferðalag.

Í gær sá ég þessa bók á grísku veitingahúsi, í bókahillu þar sem ægir saman alls kyns bókmenntum sem ferðamenn hafa skilið eftir. Þetta er Eyland eftir Sigríði Hagalín. Ég tek fram að ég skildi bókina ekki eftir þarna, en erlendum vini mínum fannst merkilegt að aftan á bókinni væri tilvitnun í mig. Ég hirti ekki um að segja honum að það væri ekkert sérstakt til að verða upprifinn yfir.

Kannski gefur sá sem átti bókina sig fram. Ég get þess að af því að handfjaltla bókina tel ég að hún hafi verið lesin að minnsta kosti einu sinni.
Upptaktur fyrir borgarstjórnarkosningar

Það er farið að örla á því að sveitarstjórnarkosningar á næsta ári setji mark sitt á stjórnmálin. Sjálfstæðisflokknum í Hafnarfirði mistókst að koma í gegn hugmyndum um tvö ný knatthús í hinum mikla íþróttabæ Hafnarfirði, þar virðist sportið vera upphaf og endir tilverunnar.

Og Bjarni Benediktsson setur ofan í við samstarfsflokkana í ríkisstjórn vegna Reykjavíkurflugvallar. Þetta kemur í framhaldi af yfirlýsingum Jóns Gunnarssonar samgönguráðherra um bæði Reykjavíkurflugvöll og uppbyggingu stofnbrauta í Reykjavík. Í síðara málinu nýtur hann atfylgis vegamálastjóra – sem er kominn í stríð við borgarstjórnina í Reykjavík.

Það dylst engum hvar Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að marka sér stöðu í borgarstjórnarkosningunum sem fara fram næsta vor. Og líklega verður Framsóknarflokkurinn á svipuðu róli. Það verður lögð áhersla á greiðari bílaumferð og að flugvöllurinn fari ekki.

Það er svo spurning hvaða árangur verður af þessu, skoðanakannanir um fylgi í borginni eru merkilega stöðugar, það eina sem gerist er að fylgi hreyfist innan meirihlutans. Ég hef áður skrifað að Vinstri græn ættu að geta náð borgarstjóraembættinu í fyrsta sinn – ef þau kæra sig um.

Staða Bjartrar framtíðar – og um leið Viðreisnar – er dálítið einkennileg. BF situr í meirihluta í Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi, en teikn eru á lofti um að fylgið hrynji í kosningunum. BF er undir áhrifum frá gnarrismanum í borgarstjórn – Óttarr Proppé, formaður flokksins, var nánasti samstarfsmaður Jóns Gnarr í borgarstjórninni. Og BF hefur starfað með Degi B. Eggertssyni í borginni síðustu sjö árin.

Í skipulagsmálum, sem verða líklega helsti ásteytingarsteinninn í kosningunum, er BF (og hluti af Viðreisn) semsagt á línu meirihlutans í borginni, þ.e. þétting byggðar, flugvöllurinn burt, áhersla á aðra samgöngumáta en einkabílinn. Stórar yfirlýsingar ráðherra Sjálfstæðisflokksins um þessi mál eru óþægilegar fyrir samstarfsflokkana sem eiga þegar undir högg að sækja.
Reykjavíkurmyndir Þrándar

DV birtir þessar myndir frá sýningu Þrándar Þórarinssonar. Hann málar í klassískum stíl, teflir saman nýjum og gömlum tíma, en skellir inn í myndirnar sínar ögrandi hugmyndum sem fá mann til að sjá hlutina í óvæntu samhengi.

Ég er í útlöndum og næ ekki að fara á sýninguna – ef ég væri heima myndi ég fara. Ljósmyndirnar eru eftir Sigtrygg Ara – við sjáum lunda á Laugaveginum, tilbrigði við þekktan banka með Perluna í baksýn og svo hrægamma sem kroppa bein í súðarherbergi – þar mun vera tilvísun í þekkt fjármálafyrirtæki.

'
Skrítið sambland af nýjum og gömlum tíma

Þessi ljósmynd segir býsna skemmtilega sögu. Hún er tekin í Álfheimunum, greinilega að sumarlagi, því það er enginn snjór í Esjunni. Þetta virkar eins og snemma kvölds á góðviðrisdegi, við sjáum að sólin er farin að skína úr vestri. Það eru rósir í garðinum fremst á myndinni.

Húsin eru mjög nútímaleg, í anda módernismans, þetta er ljómandi fínt hverfi og vinsælt til búsetu. En bílarnir eru miklu fornfálegri en húsin. Það stingur í stúf. Þeir eru út út kú í þessu nútímalega og fúnksjónalíska umhverfi – líta út eins og eitthvað frá því í kringum stríð. En þetta minnir okkur á að módernismi í byggingarlist er kominn talsvert til ára sinna.

Myndin birtist á vefnum Gamlar ljósmyndir, það var Þorsteinn Bjarnason sem setti hana þar inn.
Fáránleg efnahagsaðgerð

Fyrir fjórum árum kynnti Már Guðmundsson seðlabankastjóri hróðugur nýjan 10 þúsund króna seðil. Hann er með mynd af lóunni og Jónasi Hallgrímssyni. Nú tilkynnir Benedikt Jóhannesson fjármálaráðherra að hann vilji taka þessa seðla úr umferð, granda þeim.

Það verður að segjast eins og er – þetta er einhver fávitalegasta efnahagsaðgerð sem maður hefur heyrt um. Sagt er að þetta sé gert til að sporna gegn skattsvikum. Lokatakmarkið er yfirlýst að útrýma reiðufé þannig að öll verslun fari fram með rafrænum hætti – og loks að allar okkar gerðir og hreyfingar verði skrásettar í tölvukerfum. Upplýsingar af því tagi eru eitthvað það verðmætasta sem stórfyrirtæki búa yfir núorðið.

En hvað er íslenskur 10 þúsund kall há upphæð? Jú, það jafngildir 85 evrum eða 95 dollurum. Seðlar sem eru hærri en þeirri upphæð nemur verða áfram í umferð í Evrópusambandinu og Bandaríkjunum.

Það er líka lagt til að 5000 króna seðillinn verði tekinn úr umferð – aðeins seinna. Eins og við höfum séð undanfarið duga 5000 krónur fyrir einum aðalrétti á íslensku veitingahúsi.

Viðreisn fór í stjórnmál meðal annars til að koma skikki á gjaldmiðilsmálin á Íslandi. Það er líkt og flokkurinn hafi tekið bratta beygju út af þeim vegi og sé lent út í skurði. Og þá kemur einhver svona vitleysa í staðinn.

Á þessu eru ýmsar hliðar sem ekki eru ræddar. Sumir kjósa að nota reiðufé vegna þess að þá geta ýmsir aðilar ekki fylgst með neyslunni, eins og er ríki tilhneiging til að gera. Öðrum er illa við að greiða færslugjöld sem fylgja kortanotkun. En bankarnir innheimta þau grimmt. Ef reiðufé verður útrýmt verður í raun líka að útrýma færslugjöldunum því ekki verður önnur leið til að greiða fyrir nauðsynjar en með korti eða bankafærslu. Og það er hvergi skráð í lög að fólk sé skyldugt til að eiga viðskipti við banka eða greiða þeim prósentu af launum sínum.
Til varnar eftirliti

Fáir mæla regluverki bót – og það er talað um „eftirlitsiðnaðinn“ og nauðsyn þess að skera upp herör gegn honum. En svo erum við einatt minnt á að hversu reglur geta verið mikilvægar og skortur á eftirliti slæmur – og oft lífshættulegur.

Við upplifðum þetta sterkt í efnahagshruninu, og þá ekki bara á Íslandi, þar sem eftirlitsstofnanir brugðust illa. Að mörgum hafði verið þrengt. Hinn hræðilegi Grenfell bruni í Lundúnum er dæmi um regluverk og eftirlit sem bregst fátæku fólki. Og svo eru minni dæmi, úr daglega lífinu, í gær birtu fjölmiðlar frétt um mismunandi gagnsemi sólvarna – og jafnvel skaðsemi sumra þeirra. Og gæti hugsast að mygla væri minna vandamál á Íslandi ef eftirlit með nýbyggingum hefði verið harðara?

Steven Poole skrifar grein í Guardian þar sem hann fjallar meðal annars um þá áráttu að vera á móti reglum og eftirliti, stundum nánast af einhverri sjálfvirkni. Slíkum málflutningi hefur til dæmis verið mikið beitt gegn Evrópusambandinu í Bretlandi – það náði hámarki þegar Boris Johnson laug upp sögu um reglur um bogna banana.

Poole rekur sögu eftirlitsstofnana meðal annars til hinnar frægu bókar Uptons Sinclair, The Jungle, en þar afhjúpaði höfundurinn hryllinginn sem tíðkaðist í hinum miklu sláturhúsum Chicagoborgar. Poole nefnir líka The Food and Drugs Administration sem Roosevelt Bandaríkjaforseti stofnaði.

Eftirliti er oft lýst sem dragbít á viðskipti. Þannig lætur til dæmis Donald Trump í Bandaríkjunum. En fyrir almenna borgara (ég nota ekki orðið neytendur) er eftirlitið oftar af hinu góða – með matvælum, lyfjum, byggingum, raftækjum, bílum, flugi, bönkum o.s.frv.
Ljótir og ógeðslegir sígarettupakkar

Meira að segja Grikkir, sú mikla reykingaþjóð, eru farnir að merkja sígarettupakka með hroðalegum og hrollvekjandi myndum af afleiðingum reykinga. Þetta er sannarlega ekki aðlaðandi vara þar sem hún blasir við í hillum verslana. Það er reyndar líka farið að takmarka hvar tóbak er selt.

Það verður að segjast eins og er að hönnun margra sígarettupakka er býsna flott – sumar tegundir myndu jafnvel teljast vera sígild hönnun. En nú er það allt eyðilagt, það blasa við ónýt lungu, börn sem verða fyrir heilsutjóni vegna reykinga, sviðnar tær.

Mikil reykingamanneskja sagði reyndar við mig að myndin hér fyrir neðan væri photosjoppuð. Nei, sagði ég, hún er fót-ó-sjoppuð.

Einu sinni voru á sígarettuauglýsingum myndir af fallegu fólki, karlmannlegum mönnum og þokkafullum konum, við alls kyns innihaldsríka iðju. En nú er þetta veruleikinn. Hvenær verða settar myndir af ofurölvi fólki, börðum eiginkonum og skorpulifur á brennivínsflöskur? Það er verið að gera sígarettur útlægar víðast hvar en áfengisdýrkun er normið og menn keppast við að setja áfengi í flottar flöskur með fagurlega hönnuðum miðum.