Varað við verðbólgu

Hákon Hrafn Sigurðsson dósent er höfundur þessarar greinar:

- - -

Sæll Egill

Ég hef sent þér smá punkta um verðbólgu og dapurlega stjórn á henni hérlendis. Þessar sendingar hafa verið fyrir tilviljun næstum árlegar:

2009 http://silfuregils.eyjan.is/2009/04/23/um-verdbolgu-og-vanda-heimilanna/

2010 http://silfuregils.eyjan.is/2010/04/29/brostin-verdbolgumarkmid/

Fyrir ári gagnrýndi ég Seðlabanka Íslands (SÍ) fyrir dapra stjórn á verðbólgu og enn daprari spá um verðbólgu í framtíðinni. Fyrir þá lesendur sem vilja skemmta sér má benda á peningamál SÍ en sem dæmi spáði bankinn því fyrir 6 mánuðum að verðbólga yrði 1,6% nú í apríl-júní en hún mældist 2,84% apríl og ég held því fram að hún muni mælast a.m.k. 3.2% á þessu tímabili sem er tvöfalt meira en SÍ spáði. Til enn meira gamans má geta þess að AGS spáir 2% verðbólgu hér á þessu og næsta ári.

Nú kemur aðalhagfræðingur SÍ fram og varar við launahækkunum sem munu auka verðbólguþrýsting að hans mati. Það er rétt að einhverju leyti en hinsvegar ekki aðalorsök verðbólgunnar. Það er eins og að hann og fleiri í bankanum hreinlega sjái ekki eigin mistök. Bankinn hefur stýrivexti sem stjórntæki til að halda verðbólgumarkmiðum sínum ( http://www.sedlabanki.is/?PageID=3). Samt er það viðurkennt í dag að hækkun þeirra í aðdraganda hrunsins hafi gert illt verra. Í dag ríkja gjaldeyrishöft og verðbólgan er að mestu fólgin í innfluttri verðbólgu og opinberum gjaldskrárhækkunum en stýrivextir hafa engin áhrif á kaffiverð í Brasilíu ef það skyldi hafa farið fram hjá einhverjum. Hinsvegar hafa þessir fáranlega háu stýrivextir viðhaldið háum fjármagnskostnaði sem skilar sér beint í verð vöru og þjónustu. Seðlabankinn hlýtur því að bera mestu ábyrgðina á innlendu verðbólgunni. Hjól atvinnulífsins ekki fara að snúast fyrr fjármagnskostnaður lækkar. Fulltrúar fjármagnsins á Alþingi rífast samt um eitthvað allt annað þegar kemur að umræðu um atvinnulífið enda gæta þeir þess að fjármagnseigendur fái góða ávöxtun á fé sitt. Auk þess er ótrúleg þversögn í því að SÍ reyni að slá á verðbólgu með háum stýrivöxtum á sama tíma og reynt er að koma þenslu af stað (hjólum atvinnulífsins).

En af hverju eru stýrivextir svona háir hérlendis þegar þenslan er =0? Verðbólga í Evrópu þykir nokkuð há um þessar mundir (sama og verðbólga hér sem þykir nokkuð lág) en samt hafa stýrivextir þar verið mun lægri en hér og eru lægri núna en verðbólgan. Hérlendis er því haldið fram að stýrivextir verði að vera hærri en verðbólga, annars fari allt til fjandans. Þrátt fyrir að þessu hafi verið fylgt hér fór samt allt svo sannarlega til fjandans. Evrópu vegnar svo bara nokkuð vel þrátt fyrir að fylgja ekki þessari snilldarlegu reglu SÍ. Þegar AGS tók við stjórn efnahagsmála hérlendis var fyrsta verk þeirra að hækka stýrivexti. Það var gert til að vernda erlenda krónueigendur á kostnað almennings. Í hruni hefðu flestir haldið að þeir ættu að tapa eins og aðrir, sérstaklega þar sem hér ríkja gjaldeyrishöft sem festa þá hér og því ættum við ekki að þurfa að hafa neinar áhyggjur. Kostnaðinum af hruninu er m.ö.o. öllum velt yfir á skuldara en fjármagnseigendur verndaðir og tryggðir í topp.

Þess má svo geta að Steingrímur J sagði á borgarafundi 16. febrúar 2009 að hann vildi afnema verðtryggingu þegar búið væri að ná verðbólgunni niður http://www.visir.is/article/20090217/FRETTIR01/306985389. Það tókst en ekkert bólar á neinum áformum um að afnema verðtrygginguna. Sýnt hefur verið fram á að verðbólga er meiri þar sem verðtrygging er til staðar. Verðtrygging útlána tryggir fjármálafyrirtæki fyrir fjármálalegum óstöðugleika. Það skiptir því engu hversu óábyrgt þessi fyrirtæki haga sér (t.d. með glórulausum útlánum), alltaf eru þau tryggð en almenningur ekki og kostnaðinum því alltaf velt á hann. Meðan því fyrirkomulagi er viðhaldið mun ekkert breytast hér. Ríkisstjórnin heldur síðan að það sé náttúrulögmál að bjarga eigi bönkum og fjármálafyrirtækjum á kostnað almennings. Bankarnir eru með ógeðslegar ímyndarauglýsingar í gangi núna en innheimta svo af gríðarlegri hörku og koma jafnvel upp bónuskerfi sem leiðir til enn harðari innheimtu.

Eitt er víst og það er það að SÍ mun hækka stýrivexti fljótlega til að „berjast“ við verðbólguna og munu kenna launahækkunum um aukinn verðbólguþrýsting. Hvenær munum við læra eitthvað?

Hákon Hrafn Sigurðsson