Deila hjúkrunarfræðinga

Í lítilli færslu í gær bað ég um útskýringar á deilu hjúkrunarfræðinga. Ég fékk mörg ágæt svör, en ég held að þetta frá Sigurði Viktori Úlfarssyni sé einna umhugsunarverðast. Það virðist vera alveg ljóst að kerfið sem unnið hefur verið eftir er einstaklega ógegnsætt – manni liggur við að segja spillt. Ég get ekki séð að stjórnendur spítalans eða heilbrigðiskerfisins – og þá á ég jafnt við núverandi og fyrrverandi – hafi neinn sóma af því að velta hlutunum svona undan sér. Það verður að vera eitt forgangsmál þessarar ríkisstjórnar – eins og reyndar var rætt um – að gera uppskurð á heilbrigðiskerfinu.

Mestöll viðleitni í kerfinu í langan tíma hefur verið í þá átt að gera úr þessu eins mikið bákn og hægt er – auka miðstýringu – það hlýtur að vera kominn tími til að einfalda sýstemið og láta einstaklingsframtak njóta sín betur. Það er sjálfsagt erfitt verk; öll umræða um heilbrigðiskerfið er meira eða minna í formi upphrópana, upphlaupa og svikabrigsla. En ríkisstjórnin verður samt að reyna.

En hér er semsagt svar Sigurðar:

„Það hefur verið sprengja í farangri LSH lengi. Í öllum kjarasamningum allra stéttarfélaga landsins er kveðið á um vinnutímatilskipun ESB þar sem t.d. er kveðið á um 11 tíma hvíld á sólarhring svo fátt eitt sé nefnt. Þetta telst eðlilegt vinnuumhverfi í nútímasamfélagi og enginn hefur áhuga á að fara til baka í gömlu dagana. Hægt er að veita undanþágu sé um að ræða tímabundna törn t.d. í einhvers konar tímabundnum neyðartilfellum.

Á meðan vinnumarkaðurinn hefur verið að laga sig að þessu undanfarinn áratug eða svo hefur LSH dagað uppi á einhverju undanþáguákvæði og haldið áfram að keyra á fáránlega löngum vöktum bæði lækna og hjúkrunarfólks sem að veitir ekki af hvíldinni í sínu mjög svo krefjandi starfi.

Eins og ég sé þetta er landslagið einhvern veginn svona:

– Launin eru mjög lág og eina leiðin til að lifa af er að vinna svakalega yfirvinnu.

– Þeir fáu sem ekki hafa hætt (oftast af Florence Nightengale ástæðum) hafa því kallað eftir því að geta unnið mjög langan vinnutíma.

– LSH hefur því haldið dæminu gangandi á undanþáguákvæðinu með samþykki fólksins sem metið hefur ástandið svo að ætli það að vinna í þessari stétt á annað borð þá sé þetta það umhverfi sem sé í boði.

– Mjög margir hafa hætt störfum eða hætt við að mennta sig í þessum geira vegna lágra launa og rosalegs vinnutíma. Það hefur leitt af sér mjög lítið framboð á fólki í þessi störf og því viðvarandi manneklu.

– Lítið framboð og mannekla leiðir af sér að…

– Sjúkrahúsið þarf að ná þeim vinnutíma sem hægt er út úr mannskapnum til þess hreinlega að manna þau verkefni sem nauðsynlegt er að framkvæma. Því þarf spítalinn hvern og einn í langan tíma þar sem hinir eru farnir og engir aðrir í boði.

– Samningsstaða starfsfólksins gagnvart sínum næstu yfirmönnum (sem bera ábyrgð á því að verkin séu framkvæmd) er mjög góð (vegna manneklu) og því hafa yfirmennirnir reynt að múta fólki með því að bjóða því 60% starf en láta það vinna 150% vinnu þar sem megnið er á yfirvinnulaunum þar sem spítalinn má ekki við því að missa þessa fáu sem eftir eru.

Það er auðvitað algjörlega ljóst að þetta kerfi allt saman er gjörsamlega komið í gjaldþrot og getur ekki annað en sprungið í loft upp á einhverjum tímapunkti. Kannski er sá tímapunktur kominn.

Án þess að hafa tölur um það hlýtur þetta skipulag að leiða til mikilla veikindafjarvista starfsfólks (það bara getur ekki annað verið). Það leiðir líka til þess að stór hluti vinnunar fer fram í yfirvinnu sem er 80% kostnaðarsamari en dagvinna. Hvort tveggja hlýtur að hafa verulegan kostnað í för með sér sem hugsanlega væri hægt að nýta í annað. Þá er ónefnt að þetta hlýtur að koma niður á getu þessa fólks til að veita þjónustu þótt frammistaðan sé reyndar með ólíkindum góð miðað við ástandið.

Með þessu nýja vaktakerfi var togað í einn spottann í flækjunni og þá hrynur dæmið til grunna.

Eigi að koma til móts við vinnutímaákvæðin þegar þú hefur ekki úr fleira fólki að moða og enginn vill bætast í hópinn þá hlýtur að þurfa að fækka fólki í verkefnunum. Fleira fólk er einfaldlega ekki til. Þegar dregið er úr yfirvinnunni hverfur forsenda starfsfólksins til að það geti sinnt þessu starfi og haft í sig og á.

Það þarf að gera tvennt:

– Hækka launin hjá þessum hópi verulega svo hann lifi það af að vinna skikkanlegan vinnutíma.

– Laga vaktakerfið að nútímanum og láta það uppfylla vinnutímatilskipunina.

– Þetta ætti að leiða til þess að framboð á fólki í störfin eykst þar sem vinnuaðstæður og laun hafa batnað sem aftur leiðir til þess að hægt er að hafa nægilega margt starfsfólk til að sinna verkunum, ólíkt því sem nú var verið að skipuleggja. Hvernig brúa á tímabilið frá því skipulaginu er breytt þangað til framboð eykst á starfsfólki veit ég ekki.

Það þarf því að skera þetta upp frá grunni. Það er auðvitað risavaxið verkefni, fokdýrt og hreint ekki einfalt en það verður að gera það. Öðruvísi leysist þessi vítahringur aldrei.

Ég er ekki sérfræðingur en ég held að þetta sé það sem deila hjúkrunarfræðinga snýst um.“