arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Blaðamennska 101

Á blaðamennskuferli sem spannar 33 ár hef ég aldrei heyrt að viðmælendur ættu tilkall til þess að orð þeirra væru birt í heild sinni, óklippt.

Blaðamenn vinna undir ýmsum takmörkunum, ekki síst hvað varðar lengd. Í blöðum er hún mæld í dálksentímetrum, í sjónvarps- og útvarpsfréttum í mínútum.

Ef tekið er viðtal sem telur samtals fimm mínútur, en fréttin er ein og hálf mínúta, gefur auga leið að ekki er hægt að birta allt viðtalið.

Það er verkefni blaðamannsins að velja úr viðtalinu það sem hann telur fréttnæmt. Á blöðum er stundum haft samband við þann sem rætt er við og hann beðinn um að staðfesta að rétt sé haft eftir, í ljósvakamiðlum er spilað af bandi og því er það óþarft.

Þetta er auðvitað svo einfalt að ekki á að þurfa að skýra það út. En þjóðfélagsumræðan á Íslandi er orðin svo öfugsnúin að einföldustu hlutir virðast flóknir og verða tilefni til deilna.

Hinn margreyndi fréttamaður Ómar Ragnarsson gerir þetta að umtalsefni í bloggpistli. Flestir sem hafa fengist við blaðamennsku þekkja dæmi um viðmælendur sem vilja stjórna viðtölum eða fimbulfamba út í eitt. Og eins og Ómar segir er oft erfitt að eiga við stjórnmálamenn, þeir leggja sig ekki allir fram um að tala skýrt og oft eru þeir að reyna að koma sér undan því að svara spurningum. Ómar segir:

Aldrei gerðist það þó að viðkomandi stjórnmálamaður eða ráðherra heimtaði að allt viðtalið yrði sýnt óstytt, hvað þá að þeir fengju það í hendur til að geta stjórnað styttingu þess því að menn gerðu sér þrátt fyrir allt grein fyrir því að fréttatíminn þoldi ekki skjaldbökutempó og málalengingar og að úr því að þeir höfðu ekki getað klára málið á skaplegum tíma yrðu þeir að taka því að viðtölin yrðu stytt eftir þörfum.

Ómar getur þess svo sérstaklega hversu fagmannlegur Steingrímur Hermannsson var í samskiptum við fjölmiðla. Hann hafði lagt sig fram um að skilja við hvaða skilyrði blaðamenn starfa varðandi lengd frétta og tímahrakið sem þeir eru oft í. Ómar hefur þessi orð eftir Steingrími:

„Það er ekki lengd svarsins sem skiptir máli heldur það hvort það er gott eða slæmt“.

Annar gamalreyndur og framúrskarandi blaðamaður, Þór Jónsson, leggur orð í belg á Facebook og fjallar um kröfu utanríkisráðherra að fá afhent gögn fréttamanns. Eins og kemur fram hjá Þór er slík krafa býsna framandleg:

Viðtal verður eign fjölmiðils þegar það hefur verið hljóðritað, til úrvinnslu í samræmi við viðurkenndar siða- og sanngirnisreglur; þetta er viðtekin regla. Ég skoðaði að gamni nýju fjölmiðlalögin. Skv. 35. gr. ber fjölmiðli að varðveita efni sem er „miðlað“ í tiltekinn tíma. Hinu, sem ekki er miðlað, má greinilega henda. Í því sambandi getur réttur þess, sem á heimtingu á andsvari skv. 36. gr., til að fá afrit af efni sem snertir ágreininginn („sem um er að ræða“) tæplega átt við annað efni en það sem lögum samkvæmt á að varðveita, þ.e. því sem var útvarpað, sbr. og orðalag í gömlu útvarpslögunum um afrit til handa útvarpsréttarnefnd á upptöku á útsendu efni.

Eiríkur Jónsson er svo með ágætan punkt á heimasíðu sinni:

Fjölmiðlar ættu kannski að láta það eftir utanríkisráðherra að birta allt sem hann segir óklippt og athugasemdalaust. Slíkt þolir enginn til lengdar.
Ólafur Ragnar – meistarinn í samskiptum við fjölmiðla

Ég hef starfað býsna lengi við fjölmiðla. Ég hef kynnst einum stjórnmálamanni sem er óskoraður meistari í að höndla fjölmiðla.

Það er Ólafur Ragnar Grímsson. Hann er það enn og hann var það fyrr á ferli sínum.

Þegar Ólafur Ragnar var fjármálaráðherra í tíð Alþýðubandalagins var hann stöðugt í fréttum. Það lá við að væri viðtal við hann í hverjum fréttatíma.

Ólafur notaði ákveðið kerfi.

Hann vissi vel að fréttir þurfa yfirleitt að vera stuttar, að fréttamönnum er gert að halda sig við lengd sem er innan við tvær mínútur.

Og að langar ræður stjórnmálamanna komast ekki að í fréttum – fréttamenn hljóta að klippa þær til til að passa upp á lengdina.

Ólafur gaf manni þrjár útgáfur: Eina stutta ef tíminn í kvöldfréttum væri knappur, eina lengri ef tíminn væri ekki alveg svo naumur og svo þriðju og lengstu útgáfuna ef vera skyldi að fréttin lenti í tíufréttatímanum þar sem voru varla nein lengdarmörk.

Með þessu kom Ólafur í veg fyrir að hægt væri að klippa orð hans, en hann gætti þess líka að sleppa aldrei seimnum svo erfitt væri að finna stað þar sem væri hægt klippa á mál hans og stytta það.

Hann var einfaldlega meistari á þessu sviði – og margt sem aðrir geta lært af honum, og þá ekki bara um alþjóðapólitík.

Ólafur Ragnar var fjármálaráðherra í ríkisstjórninni sem sat frá 1988-1991. Hann var alltaf í fréttunum.
Krím: Gömul saga og ný

Það er kunnugleg átylla styrjaldarreksturs að ríki þurfi að frelsa landa sem búa innan landamæra annarra ríkja.

Nú horfum við upp á þetta í Úkraínu. Æsingar hefjast meðal Rússa sem eru búsettir á Krímskaga, rússneska stjórnin kyndir undir leynt og ljóst, með áróðri, undirróðursstarfsemi og beinum vopnasendingum.

Þessi leikur hefur endurtekið sig margoft í Evrópu.

Þýskir nasistar gerðu þetta 1938, þá fóru þeir inn í Tékkóslóvakíu undir því yfirskini að frelsa Súdeta-Þjóðverja.

Serbar gerðu þetta í Bosníustríðinu – þá réðust þeir inn í Bosníu til að slást í lið með Serbum sem þar búa.

Það er hægt að nefna ótal svona dæmi. Stundum hafa afleiðingarnar orðið stórar styrjaldir. Landamæri í hinni þéttbýlu Evrópu eru ekki alltaf skýrt dregin milli þjóða og þjóðirnar hafa líka fært sig til og frá. Núverandi þjóðasamsetning Krím er afleiðing af gríðarlegum þjóðernishreinsunum á tíma Sovétríkjanna.

Í heiminum sem við lifum í er óhugsandi að svara Rússum með vopnavaldi. Pútín getur sent herlið á vettvang vegna þess að hann er harðstjóri – Vesturlönd munu virka veik vegna þess að þau geta ekki svarað með vopnum. Það getur ekki verið öðruvísi. Ráðamenn í lýðræðisríkjum geta ekki teflt heimsfriðinum í hættu. Því getur Pútín farið fram með sínum dólgshætti.

Kannski verður þrautalendingin að gefa Rússum eftir Krímskagann? Afgangurinn af Úkraínu getur þá færst nær Evrópu. En afleiðingarnar fyrir Rússland Pútíns geta samt orðið alvarlegar. Það bakar sér almennt vantraust og andúð. Til dæmis ætti ríki eins og Ísland að hverfa frá öllum hugmyndum um nánari tengsl við Rússland.
Ekki upp á aðra komna með matvælaframleiðslu, en fiskurinn gleymdist

Enginn er eyland segir í frægu kvæði, en sumir eru kannski meiri eylönd en aðrir.

Það gæti átt við um íslenskan landbúnað.

Sindri Sigurgeirsson, formaður Bændasamtaka Íslands, sagði á Búnaðarþingi nú um helgina að Íslendingar flyttu inn 50 milljónum krónum meira af matvöru á dag umfram það sem þeir flyttu út.

Kannski lítur þetta svona út frá sjónarhóli landbúnaðarins, en Friðrik Jónsson dró þessar tölur Hagstofunnar fram á Facebook:

Staðreyndin er nefnilega sú að Ísland er eitt mesta matvælaframleiðsluland í heimi – matvælaframleiðsla er ein helsta undirstaða velmegunar á Íslandi. Þar eru fiskveiðar í langstærstu hlutverki, en þær kunna að gleymast inni á Búnaðarþingi sem þó var haldið í Hörpu, með yfirsýn yfir stærstu fiskveiðihöfn á Íslandi.

Menn geta líka orðið ansi kokhraustir á svona fundum, eins og landbúnaðarráðherrann (sem er reyndar sjávarútvegsráðherra líka) sem sagði:

Við Íslendingar ætlum því ekki að vera upp á aðrar þjóðir komnir með matvælaframleiðslu – en á því veltur ekki hvað síst grundvöllur sjálfstæðrar þjóðar.

Við mættum alveg vera duglegri við að borða fiskinn sem við veiðum Íslendingar, margt í sambandi við fiskneyslu lærðum við reyndar af útlendu fólki. En á töflunni hér að ofan sjáum við að verulega hallar á varðandi kornmeti, grænmeti og ávexti. Og Ísland hentar heldur ekki til kaffiræktunar.

Við getum látið okkur dreyma, en seint verða bylgjandi hveitiakrar hér á Íslandi og ávaxtalundir eru hér af skornum skammti. Og margt þurfum við að flytja inn til að hægt sé að byrja slíka ræktun.

Að því sögðu er um að gera að framleiða hér sem fjölbreyttust matvæli – nokkuð af þeim mátti sjá á matarmarkaði í Hörpu um helgina – en við skulum samt ekki tala okkur upp í slíkt fár að halda að við getum verið sjálfbær á þessu sviði, ekki upp á aðra komna. Við reyndum það einu sinni – og það gekk ekki vel. Sjálfstæðið sem við höfðum í matvælaframleiðslunni á þeim tíma var ekki mjög happadrjúgt.
Moskvuvaldið ygglir sig – og rifjast upp minningar frá Sovéttímanum

Það verður áhugavert – og hugsanlega skelfilegt – að fylgjast með framgöngu Rússa í Úkraínu.

Pútín forseti var uppfóstraður í KGB á tíma Sovétríkjanna, hann hefur sjálfur harmað fall Sovétríkjanna.

Fall Sovétríkjanna leiddi til þess að rússneska heimsveldið – sem hafði verið til frá tíma keisaranna – liðaðist í sundur. Eystrasaltslöndin fóru sína leið og eru komin inn í Evrópusambandið. Því verður varla snúið við. Eftir langar hörmungar komust Lettland, Litháen og Eistland loks í faðm Evrópu – rétt eins og Pólland. Áhrif Póllands innan Evrópu fara mjög vaxandi og það er verðskuldað.

Úkraína varð líka sjálfstætt ríki, sem og Armenía, Georgía, Úsbekistan, Tjaíkistan, Kazhakstan, Aserbaijdan, Moldavía og fleiri fyrrum Sovétlýðveldi.

Þarna eru ýmsar flækjur. Ofantalin ríki eru flest enn á rússnesku áhrifasvæði. Sár sovéttímans eru líka langt í frá gróin. Víða voru heilu þjóðirnar fluttar burt frá heimkynnum sínum og en Rússar fluttir inn í staðinn. Þetta gerðist til dæmis á Krímskaga, þjóð Tatara sem þar bjó var flutt burt nauðug í heilu lagi á sléttur Mið-Asíu. Fleiri voru fluttir burt í miklum þjóðernishreinsunum – til dæmis fjöldi Grikkja sem hafði búið á Krím frá örófi alda.

Það er merkilegt að Georgíumaðurinn Stalín gekk hvað lengst í að brjóta þjóðir undir rússneskt ok. Það var á tíma hans að manngerða hungursneyðin sem kallast holodomor kostaði milljónir mannslífa í Úkraínu. Þar voru Úkraínumenn beinlínis sveltir til undirgefni.

Nú er spurningin hversu langt Rússar eru tilbúnir til að ganga til að vernda veldi sitt. Það er ekki langt síðan Rússar gripu til vopna gegn Georgíu. Nú eru rússneskir hermenn komnir á Krímskaga og sitja um herstöðvar Úkraínumanna.

Pútín vill fá að ráða því hvernig stjórnarfar er í ríkjunum í kringum Rússland. Hann kærir sig ekki um að hafa vestrænt lýðræði og ráðamenn sem vilja færast nær Evrópu á áhrifasvæði sínu. Menn eins og Janúkovits, sem nú hefur verið settur af í Úkraínu, eru honum að skapi, spilltir og lítilþægir. Svoleiðis menn stjórnuðu leppríkjunum á tíma Sovétsins. Almenningsálitinu skal stjórnað í nafni siðvendni og gamalla gilda – þar eru samkynhneigðir hafðir að blórabögglum líkt og gyðingar áður fyrr. Frjálsir fjölmiðlar sæta ofsóknum, í staðinn eru menn eins og Dmitrí Kiselev látnir breiða út boðskapinn.

Á þessum tíma er algjörlega fráleitt að Íslendingar, sem eru vestræn lýðræðisþjóð, færi sig nær Rússum. Þvert á móti þarf að mótmæla framferði Moskvustjórnarinnar hátt og snjallt og hafa mikinn vara á í samskiptum við þjófræðið og þjóðernisofstopann sem ræður ríkjum í veldi Pútíns.
Þyrfti þjóðin að segja af sér?

Vandinn við ummæli Bjargar Thorarensen lagaprófessors í Vikulokunum í gær er að þau eru algjörlega frá sjónarhóli stjórnmálamanna – þeirra sem ráða hverju sinni.

En fyrir hverja eru stjórnmálamennirnir? Stjórna þeir fyrir sjálfa sig – eða fyrir fólkið í landinu? Þjóðina?

Björg segir að sé ómögulegt að halda þjóðartkvæði um mál sem ríkisstjórn er mótfallin. Það sé ekki á stjórnina leggjandi að koma því í framkvæmd.

Við sáum reyndar í tvennum Icesave atkvæðagreiðslum að ríkisstjórn þurfti að beygja sig undir þjóðarvilja. Það er hugtak sem forseta Íslands er mjög tamt.

Það var ekki endilega með glöðu geði, en á endanum tókst þeirri ríkisstjórn að búa svo um hnútana að Ísland vann sigur í Icesave málinu fyrir alþjóðlegum dómstóli.

Ef vilji þjóðar er kallaður fram í almennri atkvæðagreiðslu er tvennt til ráða. Sitjandi ríkisstjórn fylgir þessum vilja – við það er nákvæmlega ekkert óeðlilegt. Ef henni er það algjörlega á móti skapi, segir hún af sér, aðrir taka við eða boðað er til kosninga.

Við það er heldur ekkert óeðlilegt – þannig virkar lýðræðið.

En svo er reyndar annar möguleiki sem benda má á – að þjóðin einfaldlega segi af sér.

- - -

En vandinn er auðvitað líka að við höfum enga lagaumgjörð um þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi, eins og ég benti á í grein um daginn. Þjóðaratkvæðagreiðslur samkvæmt stjórnarskrá eru einungis haldnar ef forseti neitar að staðfesta lög og ef breyta á kirkjuskipan og ef setja á forseta af.

Jón Sigurðsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, skrifar grein um þjóðaatkvæðagreiðslur og beint lýðræði á vef Pressunnar. Þar er margt mjög skynsamlega athugað eins og Jóns er von og vísa.

Málið er að ef við ætlum að halda áfram að flagga þeim í tíma og ótíma þarf að breyta stjórnarskránni, en á því virðist ekki vera mikill áhugi um þessar mundir, ekki ef marka má skipan síðustu stjórnarskrárnefndar – það er ekki beinlínis eins og þar séu framsæknir lagaspekingar í forystu.
Sorgartíðindi úr bókaútgáfunni

Íslenskur bókamarkaður verður fátæklegri þegar bókaforlagið Uppheimar leggur upp laupana eins og hefur verið tilkynnt.

Uppheimar hafa starfað með mikilli reisn – þeir hafa gefið út Gyrði Elíasson, einn okkar helsta rithöfund, hann hefur verið þeirra skærasta stjarna.

Listi yfir útgáfubækur síðasta árið hefur að geyma frábærar bækur eins og Ljóðasafn Tomasar Tranströmers, Sem ég lá fyrir dauðanum eftir Faulkner, Ó – sögur um djöfulskap eftir Carl Jóhan Jensen, Árleysi alda eftir Bjarka Karlsson og Gengið með fiskum eftir Pálma Gunnarsson.

Maður hefur vonað að Uppheimar gætu staðið undir hinni menningarlegu útgáfu með því að gefa líka út bækur eftir höfunda eins og Jo Nesbö, en það virðist ekki hafa verið raunin.

Þetta eru semsagt sorgartíðindi. Þarna myndast skarð í bókaútgáfunni sem verður vandfyllt. En um leið fá Kristján, Aðalsteinn og aðrir hjá Uppheimum heila þökk fyrir framlag þeirra til íslenskra bókmennta.

Uppheimar hafa gefið út margar afar merkar bækur. Ein hins síðasta er Sem ég lá fyrir dauðanum eftir William Faulkner í frábærri þýðingu Rúnars Helga Vignissonar.
Er hægt að lifa einungis af frönskum vörum – hvað þá með íslenskar?

Franskur blaðamaður, Benjamin Carle að nafni, hefur nýlega lokið nokkuð skemmtilegri tilraun.

Carle ákvað að hlíta kalli stjórnmálamanna um þjóðleg innkaup og nota eingöngu franskar vörur. Hann vildi athuga hvort þetta væri hægt.

Carle býr í París og skammtaði sér 1800 evrur á mánuði.

Þegar hann byrjaði komst hann að því að einungis 4,5 prósent af hlutunum í íbúðinni hans voru frá Frakklandi. Allt hið útlenda var fjarlægt, allt frá ljósaperum frá Kína og grænum baunum frá Kenýa.

Hann hafði engan ískáp, ekkert sjónvarp og engar naglaklippur. Ekkert af þessu er framleitt í Frakklandi. Hann þurfti að losa sig við fötin sín og kaupa í staðinn frönsk föt sem eru reyndust dýrari. Engar gallabuxur eru framleiddar í Frakklandi.

Carle fór í búðir og keypti aðeins franskar vörur. Hann fann tannbursta sem var framleiddur í Frakklandi. Hann komst að því að franskir bílar eru að miklu leyti framleiddir erlendis, en fann loks lítið mótorhjól sem var franskt í gegn.

Hann þurfti að losa sig við David Bowie plöturnar sínar, og Daft Punk telst heldur ekki nógu þjóðlegt vegna þess að sú hljómsveit syngur á ensku.

En vínið var ekki vandamál.

Á endanum, eftir tíu mánuði, tókst Carle að ná því marki að 96,9 prósent af hlutunum sem hann notaði voru framleiddir í Frakklandi. Undantekningin voru nokkrir gafflar frá IKEA, kínverskur gítar og málning sem óvíst er hvaðan kom.

Um þetta má fræðast í gamansamri heimildarmynd sem gerð var um þessa tilraun Benjamins Carle.

Nú spyr maður hvort hægt væri að gera svipaða tilraun á Íslandi, að nota bara íslenskar vörur? Oft er talað um matvælaöryggi og frægt var þegar Sigmundur Davíð fór á íslenska kúrinn.

Fólk getur gert litla tilraun. Horft í kringum sig, skoðað fötin sín, matinn, nánasta umhverfi – hversu mikið er framleitt á Íslandi? Er hægt að reikna það yfir í prósentur?
Um ráðgefandi og bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur

Sigrún Magnúsdóttir segir að þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðna við Evrópusambandið yrði bara „ráðgefandi“.

Þetta er rétt svo langt sem það nær, en í leiðinni nokkuð villandi.

Einu þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi sem eru ekki ráðgefandi eru þær sem eru boðaðar vegna þess að forseti Íslands synjar lögum staðfestingar. Þannig var um Icesave atkvæðagreiðslurnar tvær og atkvæðagreiðsluna um fjölmiðlalögin sem þáverandi ríkisstjórn sveikst um að halda.

Forsetinn getur hins vegar ekki gripið inn í atburðarásina núna, jafnvel þótt segja megi að sé gjá milli þings og þjóðar – svo notað sé hans eigið orðalag. Það sem nú er deilt um er þingsályktunartillaga, ekki lagafrumvarp. Það þarf ekki staðfestingu forseta á þingsályktunartillögur.

Raunar er það svo að ef Íslendingar vilja ganga í ESB þarf að breyta stjórnarskránni og ákvæðum þar um fullveldisframsal. Líklegt er að EES samningurinn í núverandi framkvæmd brjóti gegn stjórnarskránni. Meira að segja andstæðingar ESB innan stjórnarliðsins gera sér grein fyrir því að slíkar breytingar á stjórnarskrá eru nauðsynlegar.

Stjórnarskránni sjálfri má breyta án þjóðarakvæðagreiðslu, en hins vegar eru í henni ákvæði um kirkjuskipan megi ekki breyta nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.

Ljóst er að Ísland myndi aldrei ganga í ESB nema samningur yrðu samþykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu. En yrði hún ekki líka ráðgefandi? Það er ekkert í núverandi stjórnarskrá sem kallar á slíka atkvæðagreiðslu.

Á tíma Jóhönnustjórnarinnar héldu andstæðingar ESB því fram að ríkisstjórnin myndi jafnvel svíkja fyrirheit um þjóðarakvæðagreiðslu um aðildarsamning. Gagnrýnt var að slík þjóðaratkvæðagreiðsla yrði ekki „bindandi“. Fáum datt í rauninni í hug að stjórnin myndi teyma Ísland inn í ESB án samþykkis kjósenda – pólitískt væri það einfaldlega ekki hægt og ESB myndi heldur ekki fallast á það – en stjórnskipulega var varla hægt að búa öðruvísi um hnútana.

Allt ber þetta að sama brunni, nefnilega því að setja þarf almennilegan lagaramma utan um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þeim er stanslaust flaggað í umræðunni, en umgjörðinn er svo óviss að stjórnmálamenn hafa komist upp með að hunsa þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem var tæplega fimmtíu rósenta kjörsókn. Hún var ráðgefandi, en þeir sem voru á móti sögðu hana vera skoðanakönnn en þeir sem voru með vildu meina að hún væri bindandi þrátt fyrir allt.
Þarf ríkisstjórnin að leita sátta?

Ég verð að viðurkenna að ég mislas stöðuna, hélt að pólitískt sinnuleysi Íslendinga væri meira en það er.

Því vissulega hefur sinnuleysið unnið verulega – þegar eftirhrunsþreytan fór að gera vart við sig fór maður að hafa talsverðar áhyggjur af skapsveiflum þessarar litlu þjóðar.

Ég hélt að ríkisstjórnin myndi sleppa nokkuð auðveldlega frá því að draga til baka aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Að yrðu smá læti, en svo fjaraði það út.

Þetta virðist alls ekki ætla að vera raunin.

Skoðanakönnun Fréttablaðsins í dag sem sýnir að 82 prósent kjósenda vilja fá að ákveða sjálfir hvort haldið verður áfram er þungt högg fyrir ríkisstjórnina.

Það eru mótmæli á hverjum degi fyrir utan Alþingi. Undirskriftum á vefnum thjod.is fjölgar stöðugt.

Fjölmiðlar rifja upp loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu – þau gætu eiginlega ekki verið skýrari. Yfirklór eins og að þetta hafi bara verið „varnaglar“ eða menn hafi skipt um skoðun er ekki að virka. Það er vissulega hægt að skipta um skoðun en það er ekki hægt að skipta um loforð sem hafa verið gefin. Og það eru líklega fáir kjósendur sem hrífast þegar þingmenn segja „so what?“ úr ræðustól hins háa Alþingis.

Áhrifamenn í Sjálfstæðisflokknum stíga fram og gagnrýna flokksforystuna, þar á meðal eru oddvitar flokksins í komandi sveitarstjórnarkosningum, í Reykjavík, á Ísafirði og Akureyri.

Menn virðast ekki skilja af hverju Sjálfstæðisflokkurinn er að koma sér í þessa óþægilegu stöðu. Nú er þannig komið að Bjarni Benediktsson og hans fólk þarf að leita leiða til að koma sér út úr vandræðunum. Getur stjórnin brotið odd af oflæti sínu og fallist á einhverja málamiðlun?
Von blásið í brjóst ungs fólks – með Áburðarverksmiðju

Áburðarverksmiðjan í Gufunesi var reist 1954, fyrir Marshall-fé, og blés sem kunnugt er heilli kynslóð ungs fólks von í brjóst.

Það fólk er margt orðið háaldrað og nú er kominn tími til að taka aftur upp þráðinn, 60 árum síðar, og hefja sókn í atvinnumálum.

Reisa nýja áburðarverksmiðju til að blása ungu fólki von í brjóst, líkt og segir í þingsályktunartillögu átta þingmanna Framsóknarflokksins.

Ég spurði son minn áðan hvort hann langaði ekki að vinna í Áburðarverksmiðju?

„Híi,“ tísti í honum og svo ekki orð meir.
Vandinn við þrotabúin og gjaldeyrishöftin – og tækifærin til að auðgast

Afnám gjaldeyrishafta og uppgjör þrotabúa gömlu bankanna eru eitt stærsta viðfangsefni stjórnmálanna í dag – nú í skugga deilnanna um Evrópusambandið.

Þarna er ekki einungis um það að tefla að losna undan oki kröfuhafa bankanna, heldur er líka spurning hvað verður gert við eigurnar sem eru í þrotabúunum, hvernig þeim verður ráðstafað. Þar eru gríðarlegir hagsmunir í húfi – og tækifæri til að ná í feita bita fyrir þá sem eru í aðstöðu til.

Menn skyldu ekki vanmeta hvaða áhrif þetta hefur á stjórnarsamstarfið og öflin sem eru á bak við stjórnarflokkana.

Það kom á óvart á fundinum í Valhöll fyrr í vikunni að Bjarni Benediktsson talaði um að nú starfaði hópur sem væri að skipuleggja afnám gjaldeyrishaftanna – menn höfðu ekki áður heyrt af þessu starfi og eins er þá spurning um hver sé aðkoma Seðlabankans.

Þórður Snær Júlíusson skrifar um þessi mál í nýjasta tölublað Kjarnans og rekur þær hugmyndir sem eru uppi um þrotabúin og gjaldeyrishöftin – þar er annars vegar Nauðasamningaleiðin og hins vegar Gjaldþrotaleiðin.

Þórður segir að síðari leiðin njóti fylgis innan starfshópsins sem Bjarni upplýsti um, en í honum eru, samkvæmt Þórði:

Sigurbjörn Þorkelsson fjárfestir

Jón Helgi Egilsson, verkfræðingur og hagfræðingur

Jón Birgir Jónsson verkfræðingur

Eiríkur Svavarsson lögfræðingur

Ragnar Árnason hagfræðiprófessor

Reimar Pétursson lögfræðingur

Þarna er vissulega úr vöndu að ráða og þarf auðvitað að búa svo um hnútana að stöðugleika sé ekki ógnað og Íslendingar beri sem minnstan skaða af. Þórður Snær lýkur grein sinni með eftirfarandi varnaðarorðum:

Sú leynd sem ríkir yfir starfinu veldur mörgum áhyggjum. Um er að ræða ákvörðun sem mun hafa gríðarleg áhrif á íslenskt samfélag, óháð því hvor leiðin verður valin. Það liggur líka fyrir að á meðan að afnámsáætlunin er ekki opinber ríkir mikið ójafnræði á markaði milli þeirra sem vita hvað í henni felst og hinna sem vita það ekki. Afnámsáætlunin mun enda hafa verðmyndandi áhrif á allar fjármálavörur. Slíkt ástand þykir ekki til þess fallið að auka trú á íslenskt markaðshagkerfi.
Sjálfstæðisflokkurinn kemur sér í óþægilega stöðu

Líklega hefur komið flatt upp á forystu Sjálfstæðisflokksins hversu hörð andstaðan við að draga til baka ESB umsóknina hefur reynst vera.

Kannski hafa Bjarni og Illugi bara rýnt í skoðanakannanir þar sem mátti lesa að í röðum stuðningsmanna flokksins væru fáir sem beinlínis vildu aðild?

En þá er þess að gæta að stór hluti Sjálfstæðismanna vill samt fá að ákveða sjálfur, semsagt kjósa um aðild, og hitt er að fylgi flokksins er lítið um þessar mundir – margir sem hafa áður stutt flokkinn og gætu vel gert það aftur ef svo ber undir, eru líka gramir.

Eðlilega grafa fjölmiðlar upp yfirlýsingar forystumanna úr flokknum þar sem þeir sóru og sárt við lögðu að viðhöfð yrði þjóðaratkvæðagreiðsla. Þannig virkar líka internetið, það er stálminnugt og getur komið stjórnmálamönnum í óþægilega aðstöðu á augabragði.

Stuðningsyfirlýsingar frá Ragnari Arnalds og Hjörleifi Guttormssyni hjálpa Sjálfstæðisflokknum ekki mikið.

Það var líka áberandi á fundi sem var haldinn til stuðnings Bjarna Benediktssyni í Valhöll um daginn hversu gamlir fundarmenn voru, þar sat til dæmis Halldór Blöndal mjög áberandi á fremsta bekk.

Stuðningurinn við ESB er mestur í Reykjavík. Þar er hætt við að forysta Sjálfstæðisflokksins fæli frá sér ungt fólk sem býr í borginni, er alþjóðasinnað í hugsun, er vel upplýst, laust við kreddur og þráhyggjur, og skynjar að tækifærin fyrir hana liggja mestanpart í Evrópu hvað varðar menntun, störf og menningu.

Þarna, í frétt RÚV frá því í kvöld, kemur sjónvarpsþátturinn Silfur Egils nokkuð við sögu.