arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eyjar

Nokkuð er fjallað um grein um eyjar sem birtist í National Geographic. Lykilorðin eiga að vera „óspilltar, ókannaðar, ótrúlegar“. Þar eru nokkrar eyjar í norðrinu nefndar sem meira spennandi áfangastaður en Ísland.

Og svo er tekið fram að einn gallinn við Ísland séu virkjanir og álver.

Ég ætla að taka fram að mig langar mikið til Lófóten, Hjaltlands og Skye – að ónefndum Karíbahafseyjum sem þarna eru nefndar. Ég er mikill eyjamaður og þær þurfa ekki að vera stórar. Krít er prýðileg, en Flatey er það líka.

Ein helsta ástæða þess að Ísland er orðið svo mikið ferðamannaland er að hingað er auðvelt að komast og nokkuð ódýrt, bæði frá Evrópu og Bandaríkjunum. Þegar komið er til Íslands er einfalt að komast út í óspillta náttúru – varla nema stuttur bíltúr. Það eru ekki svo mörg lönd sem geta boðið upp á þetta.

Eyjarnar sem þarna eru nefndar eru flestar miklu minni en Ísland og þangað er mun erfiðara að komast.

Það er talsvert mál að komast til Færeyja, Lófóten, Hjaltlands og Skye.

Hvað varðar álverin, þá hefur ekki verið reist álver á Íslandi í næstum tíu á, eða frá því áður en ferðamannasprengjan mikla varð.

En líklega rekast menn ekki á mörg álver á Skye sem er um 1 prósent af flatarmáli Íslands. Lófóten er hluti af Noregi sem er fullur af álverum og olíuvinnslu. Og Hjaltland er partur af Skotlandi sem hefur verið mikið iðnríki frá því í iðnbyltingunni.

Annars er mátulega mikið að marka svona kannanir. Þarna er efst á blaði af grískum eyjum Hydra, sem að sönnu er fallegur staður með gamalli og reisulegri byggð, en geldur þess mjög að vera nánast eins og úthverfi Aþenu með stöðugum straumi dagsferðamanna.

Þeir sem setja svona saman eru greinilega ekki mjög staðkunnugir. Ég gæti nefnt nokkuð margar grískar eyjar sem eru flottari en Hydra.

Hozoviotissa-klaustrið á hinni hrikalega fallegu eyju Amorgos. Þar er ábóti sem hafði afar gaman af því að gefa ljóshærðum íslenskum dreng sælgæti. Þeir sem vilja kynna sér grískar eyjar ættu að fara til Naxos, vera þar vikutíma, en sigla svo til Amorgos og dvelja þar í einstakri ró og fegurð í nokkra daga.
Umpólun

Ær og kýr Morgunblaðsins á velmektarárum þess var að Ísland ætti heima í hópi vestrænna lýðræðisríkja og ætti að taka þátt í starfi þeirra. Að Ísland ætti að taka sinn skerf af ábyrgðinni við að tryggja öryggi í heiminum.

Þess vegna hafnaði blaðið, og sá hluti Sjálfstæðisflokksins sem það fylgdi að málum, algjörlega hugmyndum um gjaldtöku af bandaríska herliðinu á Íslandi. Hornsteinn utanríkisstefnunnar var svo samstarf við vestræn lýðræðisríki í Nató.

Nú virðist hafa orðið algjör umpólun í huga annars ritstjóra blaðsins.

Styrmir Gunnarsson skrifar grein á vef Evrópuvaktarinnar þar sem hann segir að deilur í Evrópu komi Íslendingum ekki við. Þetta er allt annað viðhorf en var uppi á árunum þegar Mogginn birti erlendar fréttir á forsíðu blaðsins, taldi sig vera heimsblað, fylgdist grannt með baráttu andófsmanna í Austur-Evrópu, og Ísland átti að vera gildur aðili í samfélagi lýðræðisþjóðanna.

Og reyndar verður ekki betur séð en núorðið sé þetta líka afstaða Morgunblaðsins – þar situr ritstjóri sem hefur óbeit á Evrópu og er fullur beiskju í garð Bandaríkjanna.
Auður Ava og Jón Kalman – og Karl Ove Knausgaard

Auður Ava Ólafsdóttir og Jón Kalman Stefánsson eru tilnefnd til mikilvægra bókmenntaverðlauna í Bretlandi.

Þetta er mikilvægt, því frægt er að erfitt er fyrir höfunda sem ekki skrifa á ensku að komast inn á markaðinn Bretlandi. Bæði Frakkland og Þýskaland eru mun opnari fyrir þeim.

Þetta eru verðlaun sem dagblaðið The Independent veitir fyrir erlendar bækur.

Auður Ava er tilnefnd fyrir Rigningu í Nóvember en Jón Kalman fyrir Harm englanna.

Meðal annarra sem eru tilnefndir eru fransk/rússneski höfundurinn Andrei Makine, Spánverjinn Javier Marías, Yoko Ogawa frá Japan og Karl Ove Knausgaard frá Noregi.

Knausgaard er tilnefndur fyrir bókina Ástfanginn maður. Hún er annað bindið í miklum bókaflokki sem nefnist Barátta mín. Þetta eru mjög nákvæmar sjálfsævisögulegar lýsingar, bindin eru nú sex og telja 3500 síður. Þrátt fyrir þetta er verið að þýða bækurnar á mörg tungumál og þær hafa vakið mikið umtal.

Karl Ove Knausgaard. Verk hans, Barátta mín, telur 3500 blaðsíður.
Margur verður af aurum api

Ef frétt Morgunblaðsins um að Már Guðmundsson hafi látið Seðlabankann greiða kostnaðinn vegna málaferla sinna er rétt, er ljóst að dagar hans í bankanum eru brátt taldir.

Þetta ber vott um gríðarlegan dómgreindarskort. Maður trúir þessu varla, en fréttin hefur ekki verið borin til baka.

Már fór í mál til að reyna að sækja hærri laun, hann tapaði málinu. Þetta er alfarið hans einkamál.

Málsóknin var reyndar mjög misráðin á sínum tíma. Seðlabankastjórinn vildi fá laun sín hækkuð á sama tíma og þjóðin var að taka á sig mikla kjaraskerðingu og bakinn hafði í frammi umvandanir um að ekki mætti hækka launi.

Hvað veldur því að menn missa svona sjónar á því sem er rétt og siðlegt? Á hér við gamla máltækið að margur verði að aurum api?

En við þessar kringumstæður er ljóst að bankastjórinn missir alla samúð. Það verður létt verk fyrir ríkisstjórnina að skipa annan í hans stað.

Reyndar er víðar pottur brotinn í kjaramálum á æðstu stöðum. Undanfarin ár höfum við þurft að hlusta upp á sárar kvartanir bankastjóra Landsbankans um að hann sé ekki með nógu hátt kaup. Landsbankinn er nær alfarið í eigu ríkisins.

Nú er harmagráturinn ekki alveg jafn sár, því þeim tókst að toga laun bankastjórans verulega upp – þótt enn sé hann nokkur eftirbátur kollega sinna í Arion og Íslandsbanka.
Sisley og Alma-Tadema

Þegar ég var ungur maður og fór til útlanda fannst mér ég vera að svíkjast um ef ég væri ekki stanslaust á söfnum.

Skoðaði helst hvert listaverk í krók og kima. Mér fannst ég verða að læra.

Svo fór ég að slaka á, það kemur enn fyrir að ég fari á söfn, en þá er það helst til að skoða eitt og eitt verk.

Ég er ekta dilettanti – hef áhuga á mörgu en er ekki sérfróður um neitt.

Ég datt ofan í að spila tölvuleikinn QuizUp. Komst að því að það var ein grein hans sem mér fannst verulega skemmtileg, kannski af því ég var ekki svo góður í henni. Hún heitir Name the Artist, það birtist mynd á skjánum, maður á að finna út hver málaði hana.

Þarna eru myndir eftir málara frá endurreisnartímanum, frá klassíska tímanum, enska for-rafaelíta, impressjónista, abstrakt expressjónista og margt fleira. Býsna fjölbreytt og forvitnilegt.

Upp úr þessu fór ég svo að skoða málara sem ég hafði ekki mikið kynnt mér áður. Tveir eru mér sérlega hugstæðir í dag.

Annars vegar er það Alfred Sisley, Englendingur sem bjó í Frakklandi alla sína tíð og er frægastur fyrir landslagsmyndir sínar. Það eru einkum vetrarmyndir hans sem er gaman að skoða á þessum degi þar sem kyngir niður snjó.

Hinn málarinn er allt öðruvísi. Hann hét Lawrence Alma-Tadema, var Hollendingur en settist að á Englandi. Myndir Alma-Tadema lýsa lifi hinna fornu Rómverja, fólkið lifir í miklum lúxus í marmarahöllum sem ná út í sjó. Þessar myndir voru ekki hátt skrifaðar um langt skeið, en hafa verið enduruppgötvaðar – í þeim býr mjög sérstæð fegurð.
Andri Geir: Plottið um bankana

Flækjustigið á Íslandi er býsna hátt nú þegar við erum enn að greiða úr hruninu. Það er verkefni sem virðist ætla að taka áratug að minnsta kosti.

Eins og stendur erum við bak við gjaldeyrishöft. Innan hennar er að myndast stór bóla sem lýsir sér í hækkandi verði á húsnæðismarkaði og fáránlega hátt skráðum hlutabréfum. Lífeyrissjóðir eru í aðallhutverki og svo fjárfestar sem „teika“ þá og geta hagnast vel. Þeir eru sérlega góðri aðstöðu sem komu peningum út fyrir hrun og geta flutt þá aftur inn í landið með afslætti. Atvinnugreinar sem hafa greiðan aðgang að erlendum gjaldeyri standa sérstaklega vel – þar er útgerðin efst á blaðið. Hún er í raun ekki inni í krónuhagkerfinu íslenska nema að hluta til.

Í slíku árferði er erfitt að greina hagsmunatengslin. En þarna er tækifæri fyrir ýmsa aðila að auðgast mikið og ná miklum völdum í íslensku samfélagi. Þar skiptir ekki síst máli hvernig gengið verður frá samningum við kröfuhafa íslensku bankanna.

Andri Geir Arinbjarnarson skrifar um þetta hér á Eyjunni:

„Þeir sem stjórna bönkunum stjórna Íslandi“. Þetta er skynsamleg nálgun, sérstaklega í skuldsettu umhverfi krónunnar. Það er ekki svo langt síðan að bankastjórar skömmtuðu lán. Aðeins “vildarvinir” bakanna fengu lán og þá á svo hagstæðum vöxtum að eiginlega var um styrki að ræða, enda engin verðtrygging.

Þetta var tími sem margir horfa tilbaka á með nostalgíu.

Í dag er mikil barátta hafin um yfirráð yfir íslensku bönkunum. Margir vilja komast að þeim kjötkötlum með hjálp stjórnmálamanna. Framtíðarsýnin er alíslenskt bankakerfi þar sem eigendur og stjórnendur bankanna eru þægilegir kunningjar stjórnmálastéttarinnar. Þar með er aftur horfið til kerfis sem margir telja að hafi “hentað” Íslandi vel.

Einfaldasta leiðin að þessu markmiði er að ná Arion Banka og Íslandsbanka af kröfuhöfum á slikk. Bönkunum yrði first parkerað í eignarhaldsfélagi Seðlabankans sem síðan myndi “afhenda” þá þóknanlegum aðilum. Þess vegna er nauðsynlegt að í seðlabankanum sé “réttur” maður.

Næsta skrefið er að keyra verðmiðann á bönkunum niður en til þess þarf að slá á allar væntingar kröfuhafa um að Ísland muni ganga í ESB næstu áratugina. Þar er Möltu sviðsmyndin Þrándur í götu og því er best að afturkalla umsóknina strax, þjóðaratkvæði er of áhættusamt. Kröfuhafar vita vel að ef Ísland ætlar að sækja aftur um þurfa öll 28 ríkin að samþykkja nýja umsókn. Í því ferli munu mörg ríki ekkert vera að flýta sér.

Svona tækifæri til að ná völdum yfir fjármálakerfi landsins gefast ekki oft. Nú þurfa menn að standa í lappirnar og ekki láta “væl” um þjóðaratkvæði slá sig út af laginu.
Hljóðin í nóttinni

Bók Bjargar Guðrúnar Gísladóttur, Hljóðin í nóttinni, hefur eðlilega vakið mikla athygli. Björg var í viðtali í Kiljunni í gærkvöldi.

Í bókinni segir frá uppeldi í Höfðaborginni, sem var hræðilegt fátækrahverfi í Reykjavík, í Borgartúni. Það var litið niður á börnin úr Höfðaborginni, þau voru sett í tossabekki í skóla, þeim strítt, þau lögð í einelti og komið fram við þau af fyrirlitningu. Þetta átti jafnt við börn og fullorðna sem urðu á vegi þeirra. Í bókinni er verstur hlutur kennara Bjargar, hins þekkta skólamanns Skeggja Ásbjarnarsonar. Hann var dáður kennari og var með barnatíma í útvarpi.

En Björg lýsir honum sem níðingi – og fleiri hafa tekið í sama streng eins og lesa má í umfjöllun Pressunnar.

Á heimili Bjargar var mikið ofbeldi. Móðir hennar var í sambúð með manni sem barði hana. Lögregla kom reglulega til að skakka leikinn. Þetta hélt áfram eftir að fjölskyldan flutti úr Borgartúninu. Björg var umhyggjusöm og tók ábyrgð á systkinum sínum og að nokkru leyti móður líka. Hún telur að það hafi að nokkru leyti verið sér til björgunar.

Faðir hennar bjó ekki með fjölskyldunni. Hann virkaði eins og góður maður og hlýr, en það var skelfilegt áfall þegar hann reyndist vera barnaníðingur sem misnotaði Björgu, dóttur sína.

Björg segir þessa sögu af einlægni og hispursleysi. Bókin byrjar á mögnuðum kafla þar sem hún fer til gamals skólastjóra úr Laugarnesskólanum til að segja honum allt af létta um gamla kennarann. Hún er vel ritfær og það er fagnaðarefni að hún hafi skrifað bókina sjálf.

Björk kemur út sem sterk og aðdáunarverð persóna sem lét hræðilega erfiðleika í bernsku ekki buga sig.

Hér má sjá Kiljuna síðan í gærkvöldi.

Björg Guðrún Gísladóttir, bók hennar heitir Hljóðin í nóttinni.
Gengið á hina pólitísku innistæðu

Pólitísk staða ríkisstjórnarinnar hefur veikst furðulega mikið á fáum vikum. Hún hefur einfaldlega gengið of mikið á sína pólitísku innistæðu, hugsanlega ofmetið hversu stór hún er. Það byrjaði með lekanum um Seðlabankann, hann skapaði þá tilfinningu að stjórnin vissi ekki hvað hún væri að gera eða að hún stæði í baktjaldamakki.

Svo kom sprengjan – þingsályktunartillagan um að binda endi á aðildarviðræður við Evrópusambandið. Kannski hélt ríkisstjórnin ekki að þetta yrði svona stórt mál – en taktískt tókst þetta afleitlega. Þingsályktunartillagan leit dagsins ljós næstum á sama tíma og skýrsla Hagfræðistofnunar sem átti að vera grunnur undir málefnalega þjóðfélagsumræðu.

Þetta er mikið pr-klúður.

Nú er eins og stjórnin hafi gefist upp á að sannfæra kjósendur um að rétt sé að slíta aðildarviðræðunum. Í staðinn gengur málflutningurinn út á að Evrópusambandið vilji slíta. Samt var eiginlega ekkert um það rætt þegar þingsályktunartillagan kom fram – þetta virka eins og eftirárök.

En er þá ekki bara sniðugast að bíða eftir því að ESB láti af þessu verða, lýsi yfir vanþóknun sinni með seinagang Íslendinga eða bara bindi endi á aðilarferlið? Það myndi teljast rækilegur sigur fyrir andstæðinga ESB og þá yrðu deilurnar úr sögunni.

Í staðinn hafa upphafist ruglingslegar þrætur um hver sagði hvað hvenær og hverjar eru venjurnar innan ESB og hversu lengi þjóðir hafa verið í aðildarferli. Úr þessu hlýtur að vera hægt að fá skorið á fáum dögum með því einfaldlega að spyrja.

Og ennfremur er menn nú farnir að deila um hvort þjóðaratkvæðagreiðslur séu bindandi eða ekki. Í því er auðvitað ekki neitt nýtt – þetta er veruleiki sem hefur lengi verið kunnur. Menn geta hins vegar ákveðið að þeir ætli að fara eftir niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslu – það ætti ekki að vera erfitt að bindast slíkum fastmælum.

Þetta virkar eins og stjórnin sé á undanhaldi, hrekist úr einu víginu í annað. Maður veit ekki hvar verður staðnæmst á morgun. Kannski tekst henni með þessu að þæfa málin þar til öldurnar lægir, en maður skyldi ekki vera of viss um það.

Allt ber þetta að sama brunni. Pólitísk staða ríkisstjórnarinnar er mun veikari en virtist fyrir stuttu. Hún getur ekki annað en stigið varlega til jarðar á næstunni.
Lýðræði 101

Stundum sýnist manni að þurfi að efla fræðslu um lýðræði á Íslandi. Það verður að segjast eins og er að meðal þjóðarinnar ríkir hálfmanískt ástand og hlutir sem áður þóttu nokkuð sjálfsagðir virka afar ruglingslegir.

Þannig er til dæmis þegar menn leggja að jöfnu afskipti Evrópusambandsins og Rússlands af Úkraínu.

Það sem hleypti öllu í bál og brand í Úkraínu var þegar Janúkóvits forseti hafnaði snögglega samningi við Evópusambandið sem var í burðarliðnum. Þetta gerði hann eftir hótanir og fortölur Pútíns forseta.

Samningurinn er gerður til að auðvelda viðskipti milli Evrópusambandsríkja og Úkraínu og önnur samskipti milli ríkjanna. Efnahagslega hefur hann mikla þýðingu – og líka vegna þess að hann færir Úkraínu nær lýðræðisþjóðum vestursins. En Pútín vildi öllu til kosta að þessi samningur yrði ekki að veruleika.

Í honum er nefnilega fjallað um aðgerðir til að efla lýðræði, mannréttindi og réttarríkið í Úkraínu. Þarna eru nefnd nokkur skilyrði sem Úkraína þarf að reyna að uppfylla.

Endurskoðun á dómskerfi Úkraínu, skipulagi lögreglumála og á kosningakerfi.

Barátta við spillingu.

Endurbætur á viðskiptaumhverfi í landinu.

Það er vissulega áhyggjusamlegt ef fasísk öfl fylgja með í umróti af þessu tagi – í Úkraínu eru þau báðum megin línunnar og sumir fasistarnir eru meira að segja í jakkafötum. En eina svarið við því er að reyna að styrkja lýðræðisöflin og málstað þeirra á alla lund.
Alain Resnais – leikstjóri og skáld

Franski kvikmyndaleikstjórinn Alan Resnais sem er látinn í hárri elli átti merkilegan feril. Hann var fæddur 1922, en var að gera kvikmyndir fram undir hið síðasta, hann frumsýndi mynd fyrr á þessu ári.

Resnais átti blómaskeið sitt á gullöld listrænnar kvikmyndagerðar á sjötta og sjöunda áratugnum. Þá var hann í hópi manna eins og Bergman, Fellini, Antonioni og Bunuel sem voru að listræn mörk kvikmyndarinnar.

Nokkrar rísa hæst:

Nuit et brouillard. Nótt og þoka frá 1955. Þetta er heimildarmynd um útrýmingarbúðir nasista sem verður ákaflega mögnuð í hófstillingu sinni og ákveðinni fjarlægð frá viðfangsefninu. Þetta er mynd sem hafði geysileg áhrif, bæði á viðhorfin til helfararinnar og á þróun heimildarmynda. Enn þykir hún einhver mikilvægasta mynd sem gerð hefur verið um glæpi nasista.

Hiroshima Mon Amour. Hiroshima ástin mín, 1959. Fjallar um ástarævintýri japansks manns og franskrar konu nokkra daga í Hiroshima – með afskaplega ljóðrænum texta eftir Margurite Duras, en inn í er fléttað myndum af hörmungunum eftir sprengjuárásina, rústunum og fólkinu þar. Myndin er full af tilvistarangist eftirstríðsáranna; Hiroshima er lýst eins og endalokum hins siðmenntaða heims.

LAnnée dernière à Marienbad. Síðasta ár í Marienbad, 1961. Þarna er Resnais í samstarfi við Alain Robbe Grillet, einn helsta frömuð nýju skáldsögunnar svokölluðu. Seiðmagnaður texti er lesinn yfir hreyfingar prúðbúins fólks sem er samankomið á glæsilegu hóteli. Kvikmyndavélin líður um gangana og garðana fyrir utan og smátt og smátt kemur sagan í ljós, um ástarfundi og svik. Eða gerðist þetta kannski ekki? Þetta er seiðmögnuð mynd sem hægt er að horfa á aftur og aftur.

Það má líka nefna Providence frá 1977, mynd sem hann gerði á ensku með John Gielgud – sem þarna fékk eitt sitt bitastæðasta hlutverk – Dirk Bogarde, David Warner og Ellen Burstyn. Resnais var tengdasonur André Malraux, rithöfundar, stjórnmálamanns og einhvers áhrifamesta Frakka á síðustu öld. Það er sagt að hinn skapilli Clive Langham, sem Gielgud leikur, byggi að hluta til á Malraux. Bogarde sagði eftir myndina að Resnais væri bæði skáld og leikstjóri.

Hér má sjá atriði úr Hiroshima mon amour.
Ekki svo flókið úrlausnarefni

Forsætisráðherra talar um ómögugleika (afsakið þetta orð) að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB.

Vegna þess að hún verði ekki bindandi. Fyrst þurfi að breyta stjórnarskránni.

Í tillögum stjórnlagaráðs voru ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur sem yrðu bindandi.

Í núverandi stjórnarskrá eru engar þjóðaratkvæðagreiðslur bindandi nema þegar forseti neitar að skrifa undir lög, þegar breyta á kirkjuskipan eða setja af forseta. Annars er ekki gert ráð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum.

Mikil tregða hefur sprottið upp gagnvart því að breyta stjórnarskrá. Íhaldsamasti maður á Íslandi, Sigurður Líndal, er formaður nýrrar stjórnarskrárnefndar. Það þýðir eiginlega stærra hlé á því máli en sambærilegt hlé á ESB-viðræðunum.

Stjórnarskránni er ekki hægt að breyta nema með því að Alþingi samþykki breytingarnar, síðan þarf að kjósa nýtt þing og það þarf líka að samþykkja breytingarnar.

Það er semsagt ekki hægt að halda bindandi atkvæðagreiðslu um málið á þessu kjörtímabili. Atkvæðagreiðslan yrði alltaf ráðgefandi.

Þetta er þó hægt að leysa með einföldum hætti, nefnilega því að leita til gamalla dyggða sem bera nöfn eins og heilindi og orðheldni. Stjórnmálaleiðtogar geta einfaldlega lýst því yfir að farið verði eftir niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslu hverjar sem þær verða.

Ath. Það er rétt sem Hans Haraldsson bendir á hér að neðan að samþykkt var bráðabirgðaatkvæði til að hægt yrði að auðvelda stjórnarskrárbreytingar fram til 2017. Þetta var sett inn þegar síðasta ríkisstjórn var orðin ofsahrædd vegna vanefnda í stjórnarskrármálinu og átti að tryggja áframhald þess. Það er hins vegar háð því að fram komi tillögur um breytingarnar, að einhver áhugi sé á slíku, þær fari í almenna umræðu, verði lagðar fyrir þingið og síðan skal greiða þjóðaratkvæði um þær í fyrsta lagi 6 mánuðum eftir samþykkt Alþingis. Menn geta reiknað út hver tíminn á þessu ferli er miðað við núverandi hraða.
Uppeldi í fátækrahverfinu Höfðaborg, á flótta undan nasistum til Íslands

Tvær konur eru í aðallhutverki í Kiljunni á miðvikudagskvöld.

Það er annars vegar Björg Guðrún Gísladóttir. Hún hefur sett saman minningabók sem nefnist Hljóðin í nóttinni. Björg er alin upp í Höfðaborginni sem á sjötta og sjöunda áratugnum var versta fátækrahverfi í Reykjavík. Björg bjó við hræðilegan aðbúnað, mikið heimilisofbeldi og einnig kemur kynferðisofbeldi mikið við sögu. Hún gekk í skóla þar sem var farið illa með börn úr Höfðaborginni og þá krakka sem áttu lítið undir sér.

Hins vegar er það Melitta Urbancic. Saga hennar er mjög heillandi. Hún flutti til Íslands ásamt manni sínum rétt fyrir stríð. Melitta var frá Austurríki, af gyðingaættum, og þurfti að forða lífi sínu undan nasistum. Hún var hámenntuð kona, gekki virta háskóla og iðkaði leiklist og bókmenntir. Úr hámenningunni þurfti hún svo að koma til Íslands, þar sem hún bjó æ síðan með manni sínum, tónlistarmanninum Victor Urbancic. Melitta orti ljóð sem nú eru að birtast á prenti í tvímála ljóðabók sem nefnist Frá hjara veraldar.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um þrjár bækur: Skrifað í stjörnurnar eftir John Green, Marco-áhrifin eftir Jussi Adler-Olsen og Að gæta bróður síns eftir Antti Tuomainen.

Við fáum svo að heyra hverjar eru uppáhaldsbækur Vilhjálms Antons Jónssonar sem sló í gegn um jólin með Vísindabók Villa.
Undirróður Pútíns og mistök hans

Það er gömul áróðurstækni frá tíma Sovétríkjanna að bendla óvinina við nasisma. Í áróðri Sovétsins voru nasistar allsráðandi í Vestur-Þýskalandi og jafnvel í Bandaríkjunum líka. Bandaríkjamenn voru helst aldrei sýndir nema í Ku-kux-klan búningi.

Pútín er ættaður úr þessum hugarheimi, hann kallar þá sem ráku spillingarstjórn Janúkovits frá völdum í Úkraínu nasista og gyðingahatara. Reyndar má benda á að Janúkovits fór frá eftir samningaviðræður þar sem tóku þátt utanríkisráðherrar þriggja Evrópusambandsríkja.

Í rússnesku er til orðið provokatsiya, á ensku er það þýtt sem provocation, á íslensku sem undirróður eða ögranir, nákvæmt heiti er ekki til. KGB var á sínum tíma með sérþekkingu í slíkum aðgerðum. Sagnfræðingurinn Anne Applebaum, höfundur bókanna Gulag og Iron Curtain, skrifar á blogg Washington Post um hvernig Pútín sviðsetur atburðarásina í Úkraínu í anda KGB.

Að öðru sem líka tengist Úkraínu.

Það er makalaust að lesa, til dæmis í leiðara Morgunblaðsins, að Vesturlönd séu svo slöpp að þau geti ekki mætt Pútín með hörðu.

Í hverju ætti slík harka að felast? Hernaðarúboði? Kjarnorkusprengjum? Viðskiptabanni?

Við lifum í hnattvæddum heimi. Rússland er fjarska illa statt efnahagslega. Ræningjabarónar hafa flutt auð landsins til aflandseyja – og staða eins og Lundúna. Olíuverð er ekki nógu hátt til að rússneska hagkerfið geti haldið í horfinu. Með aðgerðum sínum stórskaðar Pútín orðspor Rússa og viðskiptahagsmuni – á endanum mun það koma sér verst fyrir Rússa sjálfa. En um leið má leiða getum að því að krísa af þessu tagi henti Pútín til skamms tíma heimafyrir – þannig nái hann að beina athyglinni frá slæmu ástandi.

David Ignatius, sem einnig skrifar á vef Washington Post, segir að Pútín sé að gera stór mistök. Framferði hans einkennist af fortíðarþrá. Hann sakni gömlu Sovétblokkarinnar – stjórnarfarið í Rússlandi líkist æ meir austrænu einræði. Veikleikar þess blasi við efnahagslega og lýðfræðilega á meðan fyrrverandi leppríki Sovétríkjanna eins og Tékkland og Pólland eru farin að njóta stöðugleika og velmegunar í faðmi Evrópusambandsins og lýðræði hefur hvarvetna verið komið á meðal hinni fyrrum ófriðlegu Balkanþjóða.
Myndin af Jóhannesi

Ég ætla að birta þessa mynd af móðurbróður mínum, Jóhannesi Ólafssyni, lækni og kristniboða.

Fyrir fáum mönnum ber ég meiri virðingu en Jóhannesi – og hef gert frá barnsaldri.

Hann hefur stundað læknisstörf í Eþíópíu stóran hluta ævi sinnar. Hann hefur verið læknir í héruðum þar sem var annars enga heilbrigðisþjónustu að fá. Hann er nú búsettur í Noregi, móðir hans, amma mín var norsk, en Jóhannes er þó íslenskur ríkisborgari.

Jóhannes er fæddur 1928, hann er nýkominn frá Eþíópíu í enn eitt skiptið. Ég hef áður bloggað um hann og hinn móðurbróður minn Harald sem líka hefur unnið afar merkilegt starf í Afríku.

Hann er að fá stóra orðu frá norska kónginum, verður riddari af fyrstu gráðu, í umsögn segir að þetta sé fyrir þýðingarmikið starf í heilbrigðisþjónustu í Eþíópíu, einkum læknisþjónustu við mæður og börn.

Og eins og ég segi, þessi ljósmynd segir meira en þúsund orð um Jóhannes og starf hans.