arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Nei, þetta snýst ekki um borg á móti sveit

Það er náttúrlega gömul brella sem Ásmundur Friðriksson notaði í Kastljósinu í kvöld að stilla upp akstursmálum sínum og viðbrögðum við þeim sem einhvers konar togstreitu milli borgar- og landsbyggðar. Þegar málin eru komin í þann farveg er hægt að fara að þrasa endalaust um aukaatriði. Borg á móti sveit.

Og annað kunnuglegt bragð er að segja að maður sé lagður í einelti af fjölmiðlum.

En auðvitað snýst þetta ekki um landsbyggðarfólk annars vegar og 101-rottur hins vegar (Ásmundur hefur væntanlega ætlað að nota orðið „miðbæjarrottur“ sem er þekkt, hitt hefur ekki heyrst fyrr, hliðstæða væri að tala um „sveitavarginn“).

Heldur einfaldlega að fara að settum reglum.

„Viljum við hafa þingmenn á landsbyggðinni eða viljum við bara að allir séu 101-rottur?“ spurði Ásmundur. En staðreyndin er sú að Alþingi gerir margvíslegar ráðstafanir til að auðvelda landsbyggðarfólki að sitja á þingi, eins og lesa má í reglum um þingfararkostnað.

Svo er heldur ekkert sem bendir til þess að Íslendingar vilji ekki hafa landsbyggðarfólk á þingi. Fjarri því. Til dæmis er atkvæðavægi þannig á Íslandi að landsbyggðin hefur meiri þingstyrk en íbúafjöldinn gefur til kynna – misvægið er allt að tvöfalt. Fátt bendir til að þetta sé að fara að breytast.
Drottningarmaðurinn með fölsku greifanafnbótina

Nú er Hinrik prins, drottningarmaðurinn í Danmörku, horfinn á vit feðra sinna. Einu sinni vissum við Íslendingar allt um ráðahag Margrétar Þórhildar og Hinriks. Það var þegar við fylgdumst stöðugt með frægðarfólkinu í Danmörku í gegnum dönsku blöðin.

Þetta voru vikublöð eins og Hjemmet, Familje Journal og Alt for damerne. Mig minnir að þau hafi komið í búðirnar á Íslandi á þriðjudögum, líklega hafa þau verið gefin út fyrir helgina í Danmörku. Þá var sett upp tilkynning sem mátti lesa fyrir framan bóka- og blaðabúðir, það stóð einfaldlega: Nýdönsk.

Íslendingar vissu allt um Margréti prinsessu frá unga aldri, systur hennar Önnu Maríu sem giftist Konstantín konungi Grikklands – sem Grikkir hentu síðar út í hafsauga – og leikara og revíustjörnur eins og Helle Virkner-Kragh og Dirch Passer.

Á þessum tíma var heldur ekki mikill vandi að kenna dönsku, flestir Íslendingar kunnu talsvert í málinu eftir blaðalesturinn, börnin lásu auðvitað Andrés Önd. Nú er nánast ómögulegt að koma dönsku inn í hausinn á íslenskum ungmennum, enda hafa þau enga snertingu við tungumálið.

En aftur að Hinrik. Það einkenndi hann lengi hvað hann var vansæll með hlutskipti sitt. Honum fannst Danir ekki virða sig. Sambandið milli hans og dönsku þjóðarinnar var frekar stirt. Og undir andlátið sagðist hann ekki vilja láta grafa sig með drottningunni í dómkirkjunni í Hróarskeldu, heldur suður í Frakklandi.

Líklega byrjaði það með umræðunni sem ég man eftir þegar ég var barn. Þá var mikið um það rætt að Hinrik væri ekki alvöru aðalsmaður. Kannski þótti heldur ekki jafneftirsóknarvert þá og áður að tengjast kóngaættum í smáríkjum, ekki eins og á tímanum þegar prinsar og prinsessur af dönskum ættum voru út um allt í konungshöllum Evrópu – allt austur til Rússlands. Það var erfiðara að finna nógu fín mannsefni þegar drottningin tilvonandi var að vaxa úr grasi.

Hinrik var ágætlega menntaður maður og kúltíveraður, hafði stundað nám við Sorbonne-háskóla, talaði austurlandamál eftir veru sína í Vietnam og Hong-Kong og lærði þau reyndar líka í háskóla. Hann var mjög góður píanóleikari, orti kvæði, stundaði höggmyndalist og vínrækt. Hann hafði barist í Alsírstríðinu. Áður en hann kvæntist Danaprinsessu var hann ritari í franska sendiráðinu í London, hann hefði líklega getað orðið sendiherra. Að mörgu leyti var hann fremri dönsku fjölskyldunni sem hann giftist inn í.

En Dönum fannst lítið í hann varið. Þeir fyrirgáfu honum ekki að vera ekki af nógu fínum aðalsættum. Hann var af fjölskyldu sem kallast Laborde de Monpezat frá hinu fræga vínhéraði Gironde. Með ættarnafninu fylgdi greifanafnbót, en hún var ekki ekta, eins og mátti komast að í Almanach de Gotha sem er bókin um það hverjir eru alvöru aðall.
Eyrarkarlar í gömlu Reykjavík

Þetta er stórkostleg ljósmynd úr gömlu Reykjavík. Höfundur hennar mun vera Guðni Þórðarson, sá merki blaðamaður, ljósmyndari og ferðamálafrumkvöðull. Guðni hafði einstaklega næmt auga, til dæmis hef ég mikið dálæti á myndum sem hann tók í vesturheimi og mátti sjá nokkrar þeirra í þáttunum Vesturfarar.

Þessi mynd mun vera tekin stuttu eftir 1950. Hún var sett inn á vefinn Gamlar ljósmyndir. Þarna má sjá verkamenn af því tagi sem einkenndu þennan bæjarhluta í eina tíð. Þeir eru í bláum nankinsfötum, með sixpensara á höfði, eyrarkarlar voru þeir stundum kallaðir. Á þessum tíma var öll hafnarstarfsemin niðri í bæ, hafnarverkamennnirnir settu svip á borgina – en stundum gat verið stopult um vinnuna hjá þeim.

Það er rigning, dumbungur, og báðir mennirnir, sá með hjólið og hinn, virka heldur vinnulúnir. Maður ímyndar sér að þeir séu á leið heim eftir vinnudag. Á hjólinu hangir nestistaska.

Reiðhjól eru ekki nýtt fyrirbæri í Reykjavík. Í Kiljuinnslagi um sögu Dagsbrúnar fyrir nokkrum árum sagði Þorleifur Friðriksson sagnfræðingur frá því hvernig verkakarlarnir komu heim í hádeginu á hjólunum í verkamannabústaðina við Hringbraut. Þeir fengu að borða, en út um hvern glugga ómuðu fréttir Ríkisútvarpsins, svo lögðu þeir sig aðeins, og hjóluðu svo aftur í vinnuna.

Myndin er tekin í Mýrargötunni. Til hægri má sjá Hamarshúsið, þar var vélsmiðjan Hamar, en því var síðar breytt í íbúðir. Til vinstri er Café Skeifan, en þar hafði áður verið gamla hafnarvogin. Á þessum tíma og lengi síðar var þetta verkamannakaffihús, en nú er þarna Hamborgarabúllan. Og nánast hvert einasta hús sem sést á myndinni er orðið að veitingastað.
Frelsið Ahed Tamimi!

Ahed Tamimi er stúlka frá þorpinu Nabi Saleh í Palestínu. Svæðið er hersetið af Ísraelum, landránsbyggðirnar halda áfram að þenjast út. Hún hefur verið í varðhaldi í Ísrael um nokkurra mánaða skeið, og nú verður hún dregin fyrir herdómstól (takið eftir: lokaðan herdómstól) fyrir að hafa ráðist að ísraelskum hermönnum á landi sínu. Árásirnar voru gerðar með berum hnúum og fótum, semsagt unglingsstúlka algjörlega vopnlaus gegn hermönnum í brynvörðum búningum og alvæpni.

Ísraelskir stjórnmálamenn segja að hún sé ekki ung stúlka heldur hryðjuverkamaður og eigi að vistast í fangelsi.

Þorpið er stutt frá Ramallah á Vesturbakkanum. Ætt Ahed hefur búið á svæðinu í mörg hundruð ár. Ísraelar stela gæðum landsins fyrir byggðir sínar, meðal þess sem er deilt um eru vatnslindir. Ættingjar Ahed hafa fallið fyrir kúlum Ísraela. Hún er fulltrúi enn einnar kynslóðar Palestínumanna sem elst upp við hernám og stöðugar ofsóknir með sama og enga von um að geta lifað eðlilegu lífi.

Amnesty International hefur krafist þess að Ahed verði látin laus, í áliti samtakanna segir að hún og fjölskylda hennar hafi af hugrekki andæft hernáminu. En ísraelski dómstóllinn gæti dæmt hana í margra ára fangelsisvist.

Ahed hefur orðið sterkt tákn fyrir frelsisbaráttu Palestínumanna. Það ruglar sýstemið svolítið hvernig hún lítur út. Hún gæti þess vegna verið bandarískur eða evrópskur táningur með sitt mikla ljósa hár. Þetta virkar þannig að það er ekki jafn auðvelt að framandgera hana og setja hana í hina stöðluðu mynd sem heimurinn hefur af Palestínumönnum og sem Ísraelar vilja halda að okkur. Eins dapurt og það í rauninni er.
Bjartsýnn fundur í Garðabæ

Garðabærinn er sterkasta vígi Sjálfstæðisflokksins á landinu, heimili sjálfs formanns flokksins, Bjarna Benediktssonar. Öðrum stjórnmálaflokkum verður eiginlega ekkert ágengt í Garðabæ – og þegar þeir ná inn í bæjarstjórnina er lítið á þá hlustað. Í Garðabæ er það nánast talið óeðlilegt ástand að vera ekki í Sjálfstæðisflokknum.

En Sósíalistaflokkurinn lætur það ekki aftra sér frá því að blása til þessa fundar í Garðabænum á morgun.
Viðtalið við Zoe Konstantopoulou

Hér má sjá viðtalið við grísku stjórnmálakonuna Zoe Konstantopoulou úr Silfri gærdagsins. Hún er fyrrverandi forseti gríska þingsins, var þá í stjórnarflokkum Syrisa, flokki Tsipras forsætisráðherra, en gekk úr honum vegna óánægju með hversu undanlátssöm stjórnin var gagnvart erlendum kröfuhöfum og Evrópusambandinu.

Zoe Konstantopoulou er ómyrk í máli um hörmungarnar sem hafa gengið yfir Grikkland í kreppunni, hún notar orðið glæp í því sambandi, og hún vandar ESB ekki kveðjurnar.
Appelsínugult viðbúnaðarstig, íslensku veðurorðin og vegvilltir túristar

Það er blásið út í fjölmiðlum að komið sé appelsínugult viðbúnaðarstig. Ég verð að viðurkenna að ég skil þetta ekki alveg, en var svo bent á að finna má á vef Veðurstofunnar yfirlit yfir viðbúnaðarstigin.

En mér finnst eins og sé í fyrsta sinn í vetur að maður heyrir almennt, og þá í fréttum, aðallega talað um veður sem viðbúnaðarstig. Slíkt getur sjálfsagt verið gagnlegt í einhverjum tilvikum, en þó má minna á hinn gríðarlega auðuga orðaforða sem íslenskan hefur yfir veður og öll blæbrigði þess.

Þetta eru ótrulega skemmtileg orð mörg sem leika í munni manns, nánast eins og skemmtiefni, enda er þarna varðveitt skynjun kynslóðanna í þessu landi. Myndin kemur úr fyrirlestri sem ég kann ekki að nefna.

Viðbúnaðarstigin eru sjálfsagt líka hugsuð fyrir ferðamenn, á ensku er talað um code orange. En ég get þess að á leiðinni heim úr Silfrinu áðan hitti ég dálítið af útlendingum sem voru að draga á eftir sér ferðatöskur og á leið í bílaleigubíla, stefndu í flug í Keflavík. Þetta fólk virtist lítið vita um veðurhorfurnar, bílarnir smáir og vanbúnir, en það sem verra er, fólkið hafði ekki fengið tilkynningar frá flugfélögum. Ég fletti upp fyrir það á vefnum kefairport.is, og viti menn, það var búið að aflýsa flugi sem það var á leiðinni í – án þess að þessir ferðamenn hefðu verið látnir vita. Fólkið hafði svo ekki hugmynd um við hvern það gæti haft samband vegna ferða sinna.
Síakstur og forskot í kosningum

Í framhaldi af umræðunni um mikinn akstur þingmanns kemur G. Valdimar Valdemarsson með mjög athyglisverðan punkt. Hann lýtur að jafnræði frambjóðenda í kosningum. G. Valdimar skrifar:

Ég hef verið í framboði í fyrsta sæti fyrir Bjarta framtíð í Norðvestur kjördæmi. Ég þurfti að taka mér frí frá vinnu og ferðast um kjördæmið enda á milli á eigin kostnað í 2 mánuði.

Á sömu fundi komu sitjandi þingmenn í vinnutímanum og ferðakostnaður greiddur af Alþingi. (Sumir komu nú reyndar á ráðherrabílnum með bílstjóra)

Hér er vitlaust gefið og það væri fróðlegt að fá t.d álit ÖSE á því hvort þetta forskot sitjandi þingmanna í kosningabaráttu stenst þeirra viðmið um sanngjarnar kosningar og eðlilega framkvæmd kosningabaráttu.
Flóttinn úr fjölmiðlunum yfir í almannatengslin

Nokkrir félagar mínir á RÚV fóru í dag að tala á svokölluðum Framadögum í Háskólanum í Reykjavík. Ef ég skil rétt er þetta að miklu leyti kynning á störfum. Ég sagði við þau áður en þau fóru að réttast væri að þau ráðlegðu öllu unga fólkinu að forðast störf í fjölmiðlum. Þau væru illa borguð, starfsöryggið væri lítið, vonir því að vinna sig upp væru frekar lélegar – og það sem verra væri, horfur í starfinu hefðu snarversnað á síðustu árum.

Ég veit ekki hvort þau tóku nokkuð mark á mér.

En það er tímanna tákn að auglýst sé starf upplýsingafulltrúa Landhelgisgæslunnar og umsækjendur séu 54 talsins – og þar af sumir bestu blaða- og fréttamenn landsins. Næsti upplýsingafulltrúi mun reyndar taka við af afburðagóðum fjölmiðlamanni sem hætti til að fara í annað upplýsingafulltrúadjobb.

Ætli fylgi einkennisbúningur starfinu hjá Landhelgisgæslunni. Það myndi sjálfsagt heilla – fyrir utan kjörin.
Alþingismaðurinn síakandi og ferðir hans

Mál þingmannsins sem var úti að aka. Alþingi vill ekki gefa upp hver þetta er, það má ekki vera „persónugreinanlegt“, en fáum dylst um hvaða þingmann ræðir. Þarna er þingið auðvitað til fyrirmyndar um gegnsæi.

Honum hefur tekist að aka í vinnutengdum erindagjörðum fyrir 4,6 milljónir króna árið 2017. Þetta gera 385 þúsund krónur á mánuði. Glöggir menn hafa reiknað út að hann hafi ekið allt að 140 kílómetra á dag.

En akstur hans hlýtur að hafa verið miklu meiri, því varla er hann að láta vinnustaðinn (Alþingi) greiða kostnaðinn fyrir sig þegar hann fer um í einkaerindum.

Í þessu sambandi má líka geta þess að Alþingi sat í óvenju fáa daga á síðasta ári – ég man ekki alveg töluna. Jú, þingmenn þurfa náttúrlega að vera að störfum þegar þing situr ekki – en þetta gæti þó hafa fækkað ferðum viðkomandi þingmanns frá heimabæ sínum og í Alþingishúsið við Austurvöll.

En í raun hlýtur maður að hafa samúð með manninum ef hann hefur þurft að keyra út í búð eða snatta allskonar – eins og við þurfum öll að gera í lífinu – ofan á allan vinnuaksturinn. Það væru þá hrikalega margar stundir í bíl. Þetta virkar eins og árátta.

Varla er það svo að Alþingi borgi hverja sjoppuferð þingmanna, heldur einungis ferðir sem starfinu tengjast? Hér má sjá reglur um þingfararkostnað á vef Alþingis.
Þegar skólum var lokað vegna veðurs

Maður var barn og það var ævintýri þegar gerði óveður. Best ef lesin var tilkynning í útvarpið um morguninn um að skólahaldi væri aflýst vegna veðurs. Það gerðist nokkrum sinnum á minni barnaskólatíð, en ég man ekki til þess að það hafi gerst á tíma sonar míns í skóla.

Kannski var minna mál ef allt tepptist í þá daga. Bílarnir voru miklu færri, fólk var minna að flýta sér, margar mömmur voru heima – ekki enn farnar út á vinnumarkaðinn. Nú eigum við allt undir því að koma börnum í skóla og leikskóla, annars stöðvast hjól atvinnulífsins.

Einhver besti dagur æsku minnar var þegar ég var enn í gamla Öldugötuskólanum. Það var blindbylur þegar fólkið vaknaði og tilkynnt að ekki yrði kennt í skólum. En birti til þegar leið á morguninn og fljótt var komið dýrlegt vetrarveður með stærstu sköflum sem hafa sést fyrr og síðar á Landakotstúni. Við gátum eytt öllum deginum að grafa sjóhús og snjógöng í þeim. Ég er viss um að fleiri en ég muna þennan dag.

Sonur minn hefur oft látið sig dreyma um lokun skóla vegna veðurs. En eins og áður segir. – ég man varla til að það hafi gerst í skólagöngu hans.

Myndin sýnir fannfergi í Reykjavík 1964. Hún er tekin af Ingimundi Magnússyni og birtist á síðu Þjóðminjasafns Íslands.
Stóru deilumálin

Það er aldeilis verið að rífast um stóru málin á Íslandi þessa dagana, mál sem á okkur brenna og gríðarleg áhrif á hvernig okkur vegnar.

Við getum nefnt umskurð drengja. Nauðsynlegt að við, þjóð úti í Ballarhafi, tökum forystu í að banna þær.

Og svo er það mannanafnanefnd. Það er reyndar sígilt deilumál sem aldrei fæst neinn botn í.

Vantar bara hressilega umræðu um kvenbúninga í íslamstrú. Þá værum við að tala saman.
Brimarhólmsfanginn forfaðir Guðjóns

Sjötti og síðasti þáttur Kaupmannahafnar, höfuðborgar Íslands, verður sýndur á RÚV í kvöld. Í þessum þætti fjöllum við Guðjón Friðriksson meðal annars um kónga sem ríktu yfir Íslandi. Guðjón nefnir að þeir kóngar sem Íslendingar höfðu mestar mætur á, Kristján VIII og Friðrik VIII, voru ekki endilega þeir konungar sem Danir höfðu í hávegum. Við tölum um embættismenn sem komust til mannvirðinga í höllinni, þar má nefna Finn Magnússon sem var leyndarskjalavörður konungs og áberandi á frægu málverki af krýningu Kristjáns VIII.

Við skoðum leifarnar af Bláturni. Þar sat í fangelsi „ólempið brotahöfuð“, eins og það var kallað, hinn undarlegi lærdómsmaður Guðmundur Andrésson. Guðmundur var dæmdur samkvæmt stóradómi og fluttur til Hafnar, settur í Bláturn sem var fastur við konungshöllina. Þar varð honum á eitt kvöldið að horfa svo ákaft á stjörnurnar að hann datt úr glugganum og beint í faðm konungsfjölskyldunnar.

Við endum þættina svo á Brimarhólmi. Engin merki eru sjáanleg þar um hið illræmda fangelsi. Lengi var talað um að íslenskir sakamenn hefðu verið sendir á Brimarhólm, þótt í raun hefði þeim verið úthlutuð vist í Stokkhúsinu, Rasphúsinu eða öðrum fangelsum. Brimarhólmur var skipasmíðastöð þar sem fangar voru látnir þræla og stendur rétt hjá hinni gömlu og merku Hólmsins kirkju og Kauphöllinni þar sem Íslendingar fóru að láta til sín taka þegar verslunarfrelsi jókst. Meðal þeirra var Ásgeir Ásgeirsson frá Ísafirði sem fékk hjartaslag í Kauphöllinni og hné örendur niður.

Það upplýsist svo í þættinum að langalangafi Guðjóns var brotamaður sem var sendur í tugthús í Kaupmannahöfn.

Þáttinn frá því fyrir viku síðan, þann 5ta, má sjá hér á vef RÚV. En síðasti þátturinn er semsagt sýndur í kvöld.
Tölvan segir nei

Þetta er fáránlegt mál – klárt dæmi um „tölvan segir nei“ aðferðir.

Við fjölskyldan létum Eggert hafa rafmagnspíanó sem við vorum hætt að nota fyrir nokkrum árum – og hann flutti það til Súðavíkur þar sem hann hefur stundað tónlistarkennslu meðfram öðru menningar- og félagsstarfi.

Við vissum að hjóðfærið væri í góðum höndum fyrir vestan.

Nú vill Útlendingastofnun reka Eggert og fjölskyldu hans úr landi. Þetta er ákvörðun sem hlýtur að verða endurskoðuð strax. Það er heldur ekki eins og sé offramboð af fólki sem vill búa vestur á fjörðum árið um kring.
Múr mannfyrirlitningar eða andfasískur varnargarður

Nú hafa menn reiknað út að Berlínarmúrinn hefur verið lengur fallinn en hann stóð. Múrinn var reistur 1961 og entist í 28 ár, tvo mánuði og 27 daga. En nú er semsagt lengra liðið frá því að menn hófu að brjóta hann niður – þennan múr mannfyrirlitningar eins og hann var kallaður. Austur-þýska ríkisstjórnin kallaði hann hins vegar andfasíska varnargarðinn – sem hefði þann tilgang að varna fasismanum inngöngu í alþýðulýðveldið. En auðvitað var Múrinn byggður til að passa upp á að fólkið kæmist ekki út úr sæluríki kommúnismans.

Múrinn var lifandi veruleiki fyrir mína kynslóð, og kannski helsta tákn þess heims sem við ólumst upp í. Ég man greinilega eftir því þegar ég stóð fyrsta skipti vestanmegin og horfði á hann. Svo fór ég nokkrum sinnum yfir. Einu sinni með hópferð í rútu, tvívegis í lest. Það var eins og að koma til annarrar plánetu. Það var ekki bara gráminn og púkalegu fötin, heldur hvað allt gekk miklu hægar fyrir sig austanmegin. Stundum hitti maður fólk sem vildi ræða ástandið, það fór jafnvel að trúa manni fyrir hinu og þessu, en þá þurfti maður líka að vera á varðbergi – það gat verið útsendarar öryggislögreglunnar. Í Austur-Þýskalandi voru allir að klaga alla.

Ég ferðaðist austantjalds 1989, árið sem Múrinn féll. Maður fann að fólkið var orðið lausmálla. Pólland var reyndar alltaf sér á báti – þar ríkti ekki jafnmikill ótti við ríkið og maður skynjaði í Tékkóslóvakíu og Austur-Þýskalandi. Þar var auðveldara að tala við fólk. En þetta sumar, síðasta sumar Múrsins, gat maður samt ekki ímyndað sér að hann myndi falla svo skjótt – vera feykt burt eins og hann væri gerður úr pappír.

Ég man að á þessum tíma var ég að lesa bók sem hét Der Mauerspringer eftir Peter Schneider. Hún kom út á níunda áratugnum og í henni eru raktar alls kyns sögur og sögusagnir um Múrinn og um fólk sem reyndi að komast yfir hann, heppnaðist hjá sumum en ekki öðrum. Þarna var til dæmis saga af unglingum sem fundu glufu og skruppu nokkrum sinnum yfir til Vestur-Berlínar til að spóka sig. Komu alltaf aftur.

Í Grikklandi sit ég stundum með góðum vini mínum, Mika, sem fæddist í Austur-Þýskalandi. Við erum næstum alveg jafngamlir. Ég spegla mig stundum í örlögum hans; hver hefði ég verið ef ég hefði fæðst fyrir austan járntjaldið? Mika komst upp á kant við kerfið. Hann varð utanveltu í samfélaginu. 1985 sótti hann um að fá að flytja vestur. Hofurnar á því þóttu ekkert sérstaklega góðar, en einn daginn var honum sagt að mæta um kvöldið í varðstöð við Múrinn. Hann fékk að taka með sér eitthvað smáræði af dóti og svo var honum sagt að ganga yfir í vestrið. Stóð þar, nokkurn veginn allslaus, og nóttin að færast yfir.
Kæra Vilhjálms setur Landsrétt í uppnám

Hið athyglisverðasta mál er í uppsiglingu í hinum nýja Landsrétti – þegar hann er varla tekinn til starfa. Vilhjálmur H. Vilhjálmsson lögmaður krefst þess að dómarinn Arnfríður Einarsdóttir víki sæti vegna vanhæfis. Arnfríður er ein fjögurra dómara sem Sigríður Á. Andersen dómsmálaráðherra skipaði í réttinn í stað þeirra sem hæfnisnefnd mælti með.

Pólitískt fárviðri hefur geisað um þennan gjörning, en nú reynir á þetta lagalega. Í síðustu viku var til umræðu dómur Evrópudómstólsins sem gæti gefið fordæmi um að annmarkar á skipun dómara gætu leitt til þess að dómar yrðu ómerktir. Mál eins og þetta eru ekki síst til umræðu vegna deilna um dómstóla í Póllandi.

Nú er það svo að Landsréttur sjálfur úrskurðar fyrst um hæfi dómara. En þaðan er hægt að vísa málinu til Hæstaréttar sem er æðsta dómstigið innanlands. Hæstiréttur hefur blandast inn í deilur um það hvort það sé þröng klíka sem ræður í dómaramálum á Íslandi; sú gagnrýni hefur aðallega heyrst innan úr Sjálfstæðisflokknum.

En ef Hæstiréttur myndi samþykkja kröfu Vilhjálms er ljóst að fjórir dómarar í Landsrétti eru óstarfhæfir – og ferill dómsmálaráðherrans á enda.

Svo er ekki óhugsandi að málið geti farið alla leið til Evrópudómstólsins í Strasbourg og þannig dregist verulega á langinn.

Það er svo nokkuð spaugilegt að Vilhjálmur lögmaður er sonur og nafni Vilhjálms H. Vilhjálmssonar sem er nýskipaður dómari við Landsrétt – kom þar reyndar mjög vel út í hæfnismatinu.
Uppreisnarmenn taka sér stöðu gegn May

Brexit virðist vera að leysast upp í hreinan glundroða – enda veit breska stjórnin ekki í hvorn fótinn hún á að stíga. Allt varð vitlaust þegar Philip Hammond fjármálaráðherra sagði um daginn að hann vildi eins litlar breytingar á samskiptunum við Evrópusambandið og mögulegt er. Hammond var á sínum tíma á móti Brexit – og það var reyndar Theresa May líka. Hún er sumpart fangi orða sinna eftir að hún tók við sem forsætisráðherra, þess efnis að enginn samningur sé verri en slæmur samningur. May er í raun búin að ganga bak þeirra orða, hún leitar nú allra leiða til að ná samkomulagi við Evrópusambandið en samningsstaðan er í raun ekki sterk. Núorðið eru yfirlýsingar May um Brexit áberandi óljósar.

Staða May er veik, en hún skákar í því skjólinu að enginn annar alvöru leiðtogi er í sjónmáli, að minnsta kosti enginn sem hefur almennan trúverðugleika.The Economist segir að hún sé meingölluð en það skásta sem er í boði.

Harðir Brexit-sinnar í Íhaldsflokknum eru orðnir mjög óþolinmóðir og nú er talað um að sett verði saman þriggja manna „draumalið“ til að fella May. Það eru Boris Johnson, Michael Gove og erkíhalsmaðurinn Jacob Rees-Mogg sem Economist líkir við sýningargrip frá Viktoríutímanum. Johnson yrði þá forsætisráðherra, Gove vara-forsætisráðherra og Rees-Mogg fjármálaráðherra. Sagt er frá því í breskum fjölmiðlum um helgina að þremenningarnir hugsi sér til hreyfings og séu innan flokksins nefndir the three Brexiters, samanber skytturnar þrjár í sögu Dumas.

Nick Cohn, beittasti dálkahöfundur Bretlands, skrifar í The Observer að Íhaldsmenn séu að koma sér upp eins konar rýtingsstungugoðsögn í Brexit. Þeir reyni að kenna öllum öðrum en sjálfum sér um, nú beini þeir sjónum að embættismannakerfinu og haldi því fram þar liggi sökin á klúðrinu og seinaganginum.

Það er hálfgert upplausnarástand í breskum stjórnmálum. Í skoðanakönnunum eru Íhaldsflokkurinn og Verkamannaflokkurinn svo til jafnir. En Jeremy Corbyn hefur jafn óljósar hugmyndir og May um hvernig eigi að greiða úr Brexitflækjunni.