arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Frá tíma Hoxhas

Fyrr í þessum mánuði lést Ramiz Alia, sá sem var leiðtogi kommúnistaflokks Albaníu síðustu árin sem flokkurinn ríkti. Hann var 85 ára og dó úr lungnaveiki.

Alia tók við af sjálfum Enver Hoxha árið 1985. Hann linaði tökin frá einræði Hoxhas – það endaði með því að kommúnisminn í Albaníu féll.

Albanía undir Hoxha var eitthvert sérkennilegasta ríki sem um getur. Vænisýki gagnvart allri veröldinni var eiginlega hin opinbera stjórnarstefna. Smátt og smátt var skorið á öll tengsl við umheiminn – allir nema Hoxha voru illþýði og svikarar. Hoxha fyllti landið af sprengjubyrgjum, undir það síðasta voru sprengjubyrgi það eina sem var nóg af í hinni kommúnísku Albaníu. Það er sagt að byggð hafi verið 750 þúsund sprengjubyrgi, í landi sem taldi 3 milljónir. Engir nema Albanir voru nógu hreinir á kenningunni – allir hinir voru heimsvaldasinnar eða endurskoðunarsinnar.

Einn merkasti rithöfundur núlifandi, Ismail Kadare, hefur lýst þessu kæfandi einræði í skáldsögum sínum. Ein sú besta, Arftakinn, lýsir kafkaísku valdatafli í kringum einræðisherra sem greinilega er byggður á Hoxha.

Á Íslandi starfaði um tíma byltingarhópur sem horfði til Albaníu eftir fyrirmyndum. Hér var líka sérstakt vináttufélag Íslands og Albaníu þar sem starfaði Þorvaldur Þorvaldsson, formannsframbjóðandi í VG. Einhverjir af félagsmönnum fengu að fara í heimsóknir til fyrirheitna landsins og er sagt að myndir hafi birst af þeim í dagblaðinu Zeri I Popullit (Rödd fólksins) í Tirana. Væri gaman að sjá þær ljósmyndir.

1. maí hátíðarhöld í Tirana á valdatíma Hoxhas. Hlustið á rödd þularins, hún er alltaf eins í áróðursmyndum frá tíma kommúnista, sama hvert tungumálið er, það er sami helgitónninn.
Tveir ræðumenn

Tveir leiðtogar úr íslenskum samtíma vöktu athygli á ráðstefnunni um efnahagsmál í Hörpu í gær – þeir koma hvor úr sinni fylkingu.

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, var í umræðuhópi með Nóbelsverðlaunahafanum Paul Krugman og vakti athygli fyrir að hleypa hinum fræga hagfræðingi helst ekki að.

Gylfi hélt ógnarlanga ræðu og í umræðum á eftir setti hann líka á langar tölur meðan tíminn brann upp og fundargestir störðu í örvæntingu á klukkur sínar. Það má þó virða honum til vorkunnar að fyrirspyrjendur úti í sal beindu spurningum sínum fremur til hans en Krugmans!

Svo var það Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA – hann talaði vissulega ekki jafnlengi og Gylfi, en það vakti athygli að hann var mun jákvæðari á þróun íslensks efnahagslífs í hópi hinna lærðu hagfræðinga en þegar hann tekur þátt í umræðum á vegum atvinnurekenda.

Varð einhverjum galgopanum að orði að Vilhjálmur minnti á Yasser Arafat, leiðtoga Palestínumanna.

Arafat var oft mjög herskár þegar hann ávarpaði sitt fólk í Ramallah, en svo var það allt annar og friðsamari maður sem birtist heiminum þegar hann talaði á alþjóðavettvangi.
Bankarnir og einkavæðingin

Nú er það svo að vart má sjá á milli hvort hefur gefist verr á Íslandi ríkisrekstur eða einkarekstur á bönkum.

Jú annars, einkareksturinn hefur gefist verr.

Ríkisbankarnir voru spilltir og lélegir – þeir voru ofurseldir stjórnmálaflokkunum og í gegnum þá var lánað fé til þeirra sem þeir höfðu velþóknum á. Þetta var afar slæmt kerfi og í því fólst mikil sóun.

En það keyrði náttúrlega um þverbak þegar bankarnir voru einkavæddir. Þá hófst glórulaust rugl og sjálftaka nýrra eigenda – sem voru líka pólitískir vildarvinir – og endaði með því að bankarnir sukku og tóku þjóðarbúið með.

Síðan voru tveir bankar einkavæddir aftur í hendurnar á kröfuhöfum – það kann að vera skiljanleg ákvörðun í ljósi þess að annars hefði ríkið þurft að láta stórfé í þá – en um leið er þetta afar slysalegt. Nú er sagt að bankarnir séu eign erlendra vogunarsjóða sem hafa fyrst og fremst áhuga á skammtímagróða.

Bankastjóri Landsbankans stígur fram á fundi LÍÚ – Landsbankinn er einn helsti verndari þeirra samtaka – og krefst þess að bankinn sinn verði einkavæddur hið fyrsta.

En væri kannski ráð að bankastjórinn setti hlutina í sögulegt samhengi – þar má til dæmis nefna braskvæðingu útgerðarinnar sem Bandaríkjamaðurinn Michael Lewis hefur lýst ágætlega – og gætti þess fyrst og síðast að vera trúr yfir því sem íslenska ríkið hefur falið honum.
Paul Krugman í Silfrinu

Paul Krugman verður í gestur í Silfri Egils á sunnudag. Krugman er ekki einasta Nóbelsverðlaunahafi í hagfræði og prófessor við Princeton-háskóla, heldur er hann líka einn áhrifamesti álitsgjafi í heimi. Pistlar hans í New York Times eru lesnir út um víða veröld og sömuleiðis feikivinsælt blogg hans.

Í viðtalinu ræðum við stöðu Íslands sem Krugman hefur nokkuð fjallað um, vandann á evrusvæðinu, ofvöxtinn í fjármálakerfinu og stjórnmál í Bandaríkjunum – þar á meðal Occupy-hreyfinguna svonefndu.
Gyrðir

Á sunnudagskvöldið sýnir sjónvarpið mynd sem við Ragnheiður Thorsteinson höfum gert um Gyrði Elíasson rithöfund.

Myndin byggir á röð viðtala sem ég hef átt við Gyrði á þessu ári, hér í Reykjavík og norður á Sauðárkróki.

Einnig er rætt við aðra rithöfunda sem hafa haft kynni af Gyrði og skáldskap hans.

Þátturinn er gerður í tilefni af því að Gyrðir hlýtur Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs, en honum verða afhent þau á Norðurlandaráðsþingi í Kaupmannahöfn í byrjun nóvember.

Mynd: norden.org
Ekki taglhnýtingar AGS

Hópur fólks er að mótmæla fyrir utan Hörpu á ráðstefnu um efnahagsmál.

Það virðist halda að þetta sé einhvers konar halellújasamkoma fyrir Alþjóða gjaldeyrissjóðinn.

Líklega er það nokkuð gróft vanmat á fyrirlesurunum á ráðstefnunni.

Þetta er í raun einstakt tækifæri til að heyra í nokkrum af fremstu hagfræðingum heimsins – á tíma þegar hagstjórnin er á hengiflugi. Það er ekki bara forvitnilegt að heyra hvað þetta fólk hefur að segja um Ísland, heldur líka um alþjóðamálin.

Í hópi ræðumanna eru menn eins og Paul Krugman, Simon Johnson, Joseph Stiglitz og Martin Wolf – þetta eru þeir frægustu, þarna eru tveir Nóbelsverðlaunahafar. Ég held að megi fullyrða að allt séu þetta frjálsir andar og örugglega engir taglhnýtingar AGS.

Við höfum þegar heyrt hvað tveir þeirra hafa að segja. Wolf og Stiglitz. Þeir staðhæfa báðir að rétt hafi verið af Íslendingum að hafna Icesave.
Gamla verðið gildir ekki lengur

Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, slær á tvær ansi lífseigar goðsagnir í viðtali við Fréttablaðið í dag.

Hörður segir að í raun sé ekki mikil orka á Íslandi. Það sé hins vegar mikið af orku miðað við fjölda landsmanna. Orkan dugi íbúafjöldanum vel – en í alþjóðlegu samhengi sé hún næg til að sjá helmingi Dana fyrir orku.

Hitt er varðandi raforkuverð.

Hörður segir að ekkert raforkufyrirtæki á Íslandi muni fjármagna sig á því verði sem tíðkast hafi áður fyrr. Framvegis verði að tryggja arð í gegnum raforkuverðið. Það þýði heldur ekki að einblína á áhrif á tíma framkvæmdanna.

Stundum hefur verið talað um úrtölumenn varðandi verklegar framkvæmdir á Íslandi – þá sem vilja fara hægt í sakirnar – það er kannski spurning hvort megi kalla þá sem vilja virkja hvað sem tautar og raular útsölumenn.
Íslensk fasistastjórn hrekur hundruð þúsunda úr landi

Ýmislegt skolast til þegar hlutirnir fara á ferð um heiminn.

Michael Hudson hagfræðingur segir í viðtali í Bandaríkjunum að á Íslandi sé fasistastjórn, einræði sem hafi hrakið 300 þúsund manns úr landi – og leyfi ekki kosningar.
Hrikaleg útreið stjórnmálanna

Útreiðin sem stjórnmálin fá í nýrri skoðanakönnun MMR er beinlínis hrikaleg.

Aðeins 14 prósent landsmanna segjast bera traust til ríkisstjórnarinnar, en 13,6 prósent treysta stjórnarandstöðunni.

Traust til Alþingis er 10,6 prósent.

Þessi útreið ber vott um djúpa stjórnmálakreppu. Það hlýtur að vera erfitt að starfa í stjórnmálum við þessar aðstæður.

Það var að nokkru leyti skipt um þingheim í kosningunum 2009 – nýja fólkið hefur samkvæmt þessu ekki staðið undir væntingunum.

En yrði ástandið betra ef reynt yrði að skipta út aftur – er stjórnmála(ó)menningunni – og þá um leið umræðuhefðinni í samfélaginu – um að kenna eða eru það stjórnmálaflokkarnir sem eru vandamálið?
Þýska og engilsaxneska aðferðin

John Kampfner skrifar áhugaverða grein í Guardian þar sem hann ber saman ensku og þýsku aðferðina við að stjórna efnahagsmálum.

Á Englandi, segir hann, byggir kerfið á fjármagnsmörkuðum, skjótum gróða, efnahagsbólum, en í Þýskalandi er lögð áhersla á hægan og öruggan vöxt, menntun og samráð.

Fyrra kerfið var mjög vinsælt fyrir hrun, þá þótti Þýskaland sérlega silalegt, en nú er varla spurning hvort módelið hefur vinninginn.

Gæti kannski líka verið lærdómur fyrir þá á Íslandi sem eru í ofsafenginni leit að nýjum efnahagsbólum, en þannig hefur efnahagsstjórnin líka verið hérna – þegar menn fóru að veðsetja kvótann, þegar þeir byggðu Kárahnjúka og mögnuðu samtímis upp ógurlega húsnæðis- og braskbólu með tilheyrandi hágengi og vaxtamunarviðskiptum.
Að fegra bókhald

Pálmi Haraldsson er sagður hafa rekið Matthías Imsland úr starfi forstjóra Iceland Express fyrir að „fegra“ bókhald fyrirtækisins.

Nú er maður ekki alveg viss um hvort maður eigi að hlæja eða gráta.

Eða man einhver eftir Sterling, Fons, FL-Group, nú eða Glitni?
Vigdís, Sigurður Páls og víxillinn sem Kiljan skrifaði upp á

Í Kiljunni í kvöld heimsækjum við Vigdísi Grímsdóttur – tölum við hana í eldhúsinu heima hjá henni í Hlíðunum. Vigdís er að senda frá sér fyrstu skáldsöguna síðan 2003, hún nefnist Trúir þú á töfra?

Sigurður Pálsson segir frá nýrri bók eftir sig sem nefnist Bernskubók – hún segir frá uppvexti hans í Öxarfirði en þar bjó hann fram á unglingsár.

Kolbrún og Páll Baldvin ræða um þrjár bækur: Jójó eftir Steinunni Sigurðardóttur, Götumálarann eftir Þórarin Leifsson og Farandskugga eftir Úlfar Þormóðsson.

En við Bragi skoðum víxilinn fræga sem Halldór Laxness skrifaði upp á fyrir Dag Sigurðarson.

Ein af myndunum sem Vigdís Grímsdóttir málaði meðan hún var að vinna að skáldsögu sinni.
ASÍ og álverin

Alþýðusamband Íslands lemur hausnum við steininn – nú finnst manni nánast að komið sé blóð.

Í hagspá sambandsins er enn verið að klifa á álveri við Húsavík.

Það er búið að slá þessar framkvæmdir af borðinu – og reyndar virðast þær ekki hafa verið á döfinni síðan 200

En ASÍ er ekki búið að gefast upp.

Samt virðast lífeyrissjóðirnir sem verkalýðsforystan stjórnar ásamt atvinnurekendum ekki vera tilbúnir að lána peninga í orkuframkvæmdir.
Lækkun vaxtakostnaðar

Már Wolfgang Mixa hagfræðingur skrifar athyglisverðan pistil þar sem hann færir rök fyrir því að hægt sé að lækka vaxtakostnað heimilanna verulega með því einu að lækka hina háu ávöxtunarkröfu lífeyrissjóða. Hún er 3,5 prósent – sem er fráleitt í hagkerfi þar sem ástandið er eins og hér.
Ræningjabæli

Formaður Samtaka iðnaðarins skrifar grein í Morgunblaðið í morgun. Hann er nýkominn úr ferð til Moskvu og dásamar það sem bar fyrir augu. Fjárfestingar á fullu og mjög lágir skattar. Honum sýnist að við gætum lært af Rússum í þessu efni.

Sjálfur var ég á ferð í Moskvu fyrir nokkru og sá samfélag sem undirlagt af spillingu og misrétti. Almenningur lepur dauðann úr skel – lifir á kálsúpu – meðan vellauðug yfirstétt keyrir um á lúxusbifreiðum, dvelur á dýrustu hótelum í heimi, étur á veitingahúsum þar sem maturinn kostar mánaðarlaun alþýðunnar – ef ekki árslaunin. Langlundargeð Rússa gagnvart kúgun og ofríki er með ólíkindum. Samfélagið virtist miklu sjúkara en mann hefði órað fyrir. En Rússar þekkja það auðvitað ekki að búa við gott stjórnarfar – það er óþekkt í sögu ríkisins.

Það er nákvæmlega ekkert eftirsóknarvert við þetta – Moskva kom mér fyrir sjónir eins og ræningjabæli. Yfirstéttin fær meira að segja að keyra bílana sína hraðar en almenningi leyfist – en lögreglan situr um að drýgja tekjurnar með því að kúga fé út úr fólki. Það sem að mér fannst einna skelfilegast var hvað fólk var gjarnt á að kenna útlendingum um hlutskipti sitt – líka innflytjendum sem hafa komið frá gömlu Sovétlýðveldunum og ekki síst gyðingum!

En það er kannski ekki spurning á hvers konar hóteli formaður Samtaka iðnaðarins hefur fengið að búa – og hvað honum hefur verið sýnt. Ætli það sé ekki eitthvað í ætt við það sem það sem var uppi á teningnum í Sovétferðunum í gamla daga?
Ekki raunhæft að ljúka viðræðum fyrir kosningar

Jóhanna Sigurðardóttir er enn að tala um að ljúka viðræðum við Evrópusambandið fyrir kosningar sem á að halda ekki síðar en í snemma vors 2013.

Æ fleiri koma fram og segja að þetta sé ómögulegt, þeir hafa báðir lýst þeirri skoðun í Silfri Egils Eríkur Bergmann Einarsson, einn helsti sérfræðingur okkar um ESB, og Þorsteinn Pálsson sem situr í samninganefndinni.

Jóhanna er að líkindum fallin á tíma með þetta – en hún er ekki farin að viðurkenna það.

Inn í þetta spilar náttúrlega pólitík hér heima og hagsmunir Samfylkingarinnar. Hún er eini flokkurinn sem er heill að baki umsóknarinnar og gæti skapað sér vígstöðu í kosningum vegna þessa, þótt nær öruggt virðist að aðildin verði felld. Innifalin er sú hugmynd að Sjálfstæðisflokkurinn gæti lent í vandræðum í þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB, fylkingarnar í flokknum riðlast verulega.

Það getur samt enginn haldið því fram að þetta sé góður tími til að semja við Evrópu. Mikið uppnám ríkir vegna evrunnar – það er öldugis óvíst um framhald evrusamstarfsins. Það er reyndar nokkuð grunnfærið að benda bara á Grikkland þegar talað er um Evrópu, því í sambandinu eru líka Norðurlöndin, Holland, Þýskaland – og svo Eystrasaltslöndin sem eru að koma betur út úr efnahagskreppunni en á horfðist. En það breytir því ekki að óvissan er mikil – og stjórnendur helstu ríkja Evrópu eru ekki að sýna mikla leiðtogahæfileika.

ESB er stærsta mál Samfylkingarinnar, en kannski þarf hún að átta sig á að það er erfitt að hraða umsóknarferlinu á þessum tíma, þegar ástandið í Evrópu er eins og það er og fylgið við Evrópusambandsaðild dræmt hér heima. Það gæti hugsanlega verið ráð að fara hægt – bíða aðeins og sjá.
Ómögulegt

Það er voða erfitt að halda því fram að ráðning Páls Magnússonar til Bankasýslu ríkisins hafi ekki pólitíska hlið.

Páll var aðstoðarmaður viðskiptaráðherra á tímanum þegar bankar voru einkavæddir. Allt það ferli hefur síðan verið dregið mjög í efa – ekki síst hvernig Búnaðarbankanum var úthlutað til sérvalinna manna sem tengdust Framsóknarflokknum.

Það hefði líka verið hægt að ráða Halldór Ásgrímsson í Bankasýsluna – og styðja það með alls kyns rökum að hann væri hæfastur.

En pólitískt séð hefði ráðningin verið ómöguleg.
Stjórn segir af sér

Stjórn Bankasýslu Ríkisins segir af sér vegna uppnámsins út af ráðningu Páls Magnússonar.

Páll var aðstoðarmaður viðskiptaráðherra þegar hin stórfurðulega einkavæðing bankanna fór fram á sínum tíma – þegar eigur almennings voru afhentar vildarvinum stjórnmálaforingja.. Eins og Jóhannes Björn benti á í Silfrinu í gær er stórfurðulegt að það mál skuli ekki hafa verið rannsakað.

En nú er líklega lag að gera það sem Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, lagði til – að leggja niður Bankasýsluna.
Þýsku sjóræningjarnir

Jón Gnarr hitti forsvarsmenn Sjóræningjaflokksins þýska. Flokkurinn náði miklum árangri í kosningum í Berlín fyrir skemmstu.

Flokkurinn er runnin úr þeirri einkennilegu hugmynd að höfundaréttur gildi ekki, að það eigi að vera heimilt að dreifa efni á netinu eins og hver vill.

Þeir sem semja tónlist, skrifa bækur, gera kvikmyndir eða þróa hugbúnað eiga ekki að fá að njóta þess.

Sjóræningjaflokkurinn var talsvert ræddur á bókasýningunni í Frankfurt og voru fæstir hrifnir. Hugmyndir eins og þessar eru ógnun við alvöru útgáfu á bókum – ekki síður en öðrum hugverkum.

Á þeim tíma voru reyndar fréttir í þýskum fjölmiðlum um að nokkrir meðlimir Sjóræningjaflokksins hefðu áður verið liðsmenn í NPD, flokki nýnasista.
Ekki meiri tekjur af ferðamönnum

Það er merkileg frétt að þrátt fyrir fjölgun ferðamanna þá aukist tekjur af þeim ekki að marki.

Það geta verið ýmsar skýringar á þessu – líklega sú helst að kaupmáttur hefur ekki aukist neins staðar á Vesturlöndum undanfarin ár – fólk hefur úr minna að moða. Ísland er kannski aðeins ódýrara en það var áður, í samanburði við önnur lönd, en meðalferðamaðurinn hefur úr minna að spila.

Nema kannski þeir ofsaríku.

Ísland laðar að líkindum helst til sín ferðamenn sem eru nokkuð sparsamir. Þetta er fólk sem vill skoða náttúruna, setur ekki fyrir sig að búa í tjöldum eða mjög einfaldri gistingu.

Því hótel á Íslandi eru yfirleitt ekki sérlega spennandi. Maður furðar sig stundum á því hvað þau eru fábrotin og gamaldags. Víða erlendis er það nánast orðin listgrein að gera hótel aðlaðandi og búa þau einhvers konar sérkennum.

Nú á reyndar að fara að byggja hótel við Hörpu, manni skilst að það sé hótelkeðjan Marriott sem eigi að reka það – hótelið verður fimm stjörnu og væntanlega rándýrt. En það gæti laðað til sín eyðslusama ferðamenn.
Wilkinson og Jóhannes í Silfrinu

Hér eru tvö viðtöl úr Silfrinu í dag.

Richard Wilkinson:

Jóhannes Björn:

Hafi Lára Hanna heila þökk fyrir.
Sic semper tyrannis (jæja, ekki alveg)

Dauðdagar fallinna harðstjóra eru einatt sóðalegir – þegar loks allir snúa baki við þeim. Því miður er ekki oft að haldin eru settleg réttarhöld yfir þeim.

Gaddafi var dreginn særður út úr röri þar sem hann var í felum og skotinn eins og hundur.

Ceausescu var settur fyrir skyndidómstól og skotinn ásamt konu sinni, ófreskjunni Elenu. Þau mótmæltu ákaft.

Saddam fékk að vísu sitt réttarhald – en svo var hann hengdur.

Þetta minnir á Mussolini sem var limlestur af múg í Mílanó í lok stríðsins.

Hitler fyrirfór sér og líkið af honum var brennt, Stalín fékk heilablóðfall og skíthræddir undirmenn hans slepptu því að kalla á lækni. Hann lá lengi rorrandi milli lífs og dauða.

Þegar þeir eru dauðir syrgir enginn þessa menn sem allir beygðu sig og bukkuðu fyrir áður.

Lík Mussolinis og hjákonu hans í Mílanó 1945.
Höfundur umtalaðrar bókar í Silfrinu

Meðal gesta í Silfri Egils á morgun verður Richard Wilkinson. Hann er ásamt Kate Pickett höfundur bókarinnar The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better.

Þessi bók vakti feikilega athygli þegar hún kom út og var eitt aðalumræðuefnið í stjórnmálum í Bretlandi í fyrra. Meðal þeirra sem tóku hana til umræðu voru David Cameron forsætisráðherra og Milband bræðurnir úr Verkamannaflokknum.

Kenning bókarinnar er sú að samfélögum þar sem jöfnuður ríkir vegni betur en þar sem ójöfnuður er mikill – þetta er stutt ýmsum gögnum og samanburðarransóknum. Wilkinson kemur að efninu úr nokkuð óvenjulegri átt – hann hefur eytt ævinni í rannsóknir á heilsufari og á sviði faraldursfræði.
Varasamir gervigrasvellir

Ég stundum horft með skelfingu á gervigrasvelli þar sem börn eru að spila.

Maður veit að það er hrækt í vellina, þangað berast alls kyns óþrif – og í suma vellina er sett kurl úr gúmmídekkjum.

Það er sýkingarhætta ef börnin detta – eins og komið hefur fram í fréttum síðustu daga – og rykið sem þyrlast upp getur ekki annað en verið óhollt.

Nú er vakin athygli á þessu máli – um þetta var borin fram fyrirspurn á Alþingi síðastliðinn vetur og þá var rætt um að gera úrbætur.
Afmælisdagur Liszts

Ég nefndi það í gær að í dag eru liðin 200 ár frá fæðingu ungverska tónskáldsins Franz Liszt. Þetta er mikill áhrifamaður í tónlistarsögunni, hann er sagður hafa verið afburða píanóleikari – sá fremsti á sinni tíð – og þróaði tónlistina fyrir hljóðfærið mikið. Hann var glæsimenni sem var dáður út um alla Evrópu og naut mikillar kvenhylli – því hefur verið líkt við rokkstjörnur seinni tíma. Hann ferðaðist fram og aftur um Evrópu – á tíma þegar ferðalög voru ekki auðveld. Vinur Liszts, annar frumkvöðull píanósins, Chopin spilaði hins vegar mjög sjaldan opinberlega. Samband Liszts og Chopins var reyndar ekki alveg einfalt – en hinn rómantíski andi verka þeirra og nýstárlegir hljómarnir sem þeir könnuðu breyttu tónlistarsögunni.

Þrátt fyrir frægðina var Liszt örlátur og sanngjarn maður. Hann var mög ör á fé, hélt góðgerðatónleika og velgjörðarmaður ýmissa tónskálda eins og Berlioz, Saint-Saëns og Wagners. Wagner giftist dóttur hans Cosimu. Það stafar ljóma af minningu hans.

Liszt skrifaði mikið af tónlist fyrir píanó, sumt af því útheimtir mikla tækni – og hefur jafnvel verið gagnrýnt fyrir að vera innantóm sýndarmennska. Þar hefur samanburðurinn við Chopin verið honum í óhag. Þessi viðhorf hafa þó verið mjög að breytast. Svo er annað í tónlist Liszt, hin hægu, angurværu verk, sem eru dásamlega fögur – eins og til dæmis Huggun nr. 3 sem hér er leikin af stórpíanistanum Vladimir Horowitz – takið eftir svipnum á honum lokin. Það er næstum eins og hann sé að kinka kolli til tónskáldsins.
Lisztomania

Lizstomania er stórkoslega ósmekkleg kvikmynd eftir Ken Russell sem líka gerði ósmekklegar myndir um Tsjaikovskí og Mahler.

Lisztomania á að fjalla um tónskáldið og píanóleikarann Franz Liszt og þarna koma við sögur persónur eins og Wagner, Cosima, kona hans og dóttir Lizsts, Chopin og George Sand.

Russell hafði áður gert Tommy, rokkóperuna með tónlist The Who, og Lisztomania er undir greinilegum áhrifum frá henni. Roger Daltrey leikur Liszt og Ringo Starr leikur páfann, en einnig má sjá Rick Wakeman í litlu hlutverki.. Í myndinni heldur Lizst tónleika fyrir skrækjandi táningsstelpur og sængar hjá ótal hjákonum með risastórt phallusar-tákn í bakgrunni.

Þetta er allt fáránlega smekklaust – Russell var eiginlega kapítuli út af fyrir sig í þeirri deild – og ekki er þessari mynd mikið hampað í dag, en atriði úr myndinni má sjá hérna.

Því skal svo bætt við að á morgun eru liðin 200 ár frá fæðingu Liszts. Hann var stórkostlegt tónskáld og á auðvitað betra skilið en þetta.
Alcoa og alvaran

Tilkynning Alcoa um að fyrirtækið hyggðist ekki byggja álver á Bakka kom löngu eftir að það var í raun hætt við. Það er sagt að lítil alvara hafi verið að baki þessum áformum síðan 2008.

Þetta lítur semsagt út fyrir að hafa verið langdregið sjónarspil – sem hefði mátt binda endi á fyrir löngu.

Þegar þetta var loks blásið endanlega af nú í vikunni var sagt að Alcoa hefði ekki getað fengið nógu gott orkuverð.

Í Fréttablaðinu í dag er rætt við Hörð Arnarson, forstjóra Landsvirkjunar, sem segir að Alcoa hafi ekki fengist til viðræðna um orkuverðið þrátt fyrir óskir þar um.

Hörður segir ennfremur að Alcoa hafi viljað fá orkuna afhenta innan fimm ára, en Landsvirkjun hafi talið tólf ár vera lágmark – enda þurfi að byggja jarðhitavirkjanir upp hægt og með gát.

Að auki er ljóst að þau lánakjör sem Landsvirkjun býðst eru verri en áður – og það kallar aftur á hærra orkuverð og meiri varfærni.

En það er dæmigert fyrir skotgrafahernaðinn í íslenskri pólitík að menn skuli reyna að nota þetta mál til að búa til læti í stað þess að sameinast um að finna skynsamleg not fyrir orkuna nyrðra – en það felur líka í sér að taka verður tillit til náttúruverndarsjónarmiða. Það er ekki hægt að ráðast bara á háhitasvæði með skóflur og bora.
Sjónvarpið/útvarpið og skammstafanirnar

Menn virðast hafa þungar áhyggjur af nafni Ríkisútvarpsins.

Það var gerð skoðanakönnun og niðurstaðan var sú að fólki er núorðið tamt að tala um RÚV.

Þegar það heiti er notað er það ekki annað en viðurkenning á orðnum hlut.

Það er heldur ekki eins og skammstafanir séu nýmæli þegar sjónvarps- og útvarpsstöðvar eiga í hlut. Hér eru nefndar nokkrar af helstu stöðvum í nágranna- og vinalöndum:

Í Finnlandi er talað um YLE.

Í Noregi um NRK.

Í Danmörku um DR.

Í Svíþjóð um SVT.

Á Bretlandi er BBC.

Í Frakklandi TF1 og FR3.

Í Þýskalandi ZDF og ARD.

Á Ítalíu RAI.

En á Spáni TVE.

Í Bandaríkjunum höfum við svo CNN, ABC og NBC, en í Kanada CBC.