Huliðshjálmur

Eitt vinsælasta blaðið í dag er innanhússrit ríkisskattstjóra, Tíund. Hér er leiðari nýjasta tölublaðsins, undirritaður af Skúla Eggert Þórðarsyni ríkisskattstjóra og Ingvari J. Rögnvaldssyni vararíkisskattstjóra. Segir meðal annars:

Við blasir að ef eigi endurheimtast faldar tekjur og eignir úr skattaskjólum og ef á skortir að eignir hinna föllnu banka standi á móti gerðum kröfum munu þeir sem enga ábyrgð báru á því hruni sem hér er orðið – almenningur allur og hefðbundinn atvinnurekstur landsmanna – þurfa að greiða aukna skatta vegna þeirrar afdrifaríku meðferðar fjármuna sem virðist hafa átt sér stað hjá nokkrum tugum manna sem flestir höfðu yfir sér huliðshjálm bankaleyndar og skattaskjóla.

En hér er greinin í heild sinni.

- - -

Huliðshjálmur

Um langt skeið hafa skattyfirvöld barist fyrir auknu gagnsæi í skattskilum. Þar er afhending bankaupplýsinga gríðarlega mikilvægur þáttur. Ritaðar hafa verið nokkrar skýrslur sérfræðinga um skattsvik, þar sem kallað hefur verið á auknar upplýsingar bæði beint og óbeint. Samanburður skattframkvæmdar hér við nágrannaríki hefur sýnt að skatt yfirvöld hér hafa búið við mun lakari starfsskilyrði hvað varðar heimildir til að fá þessar upplýsingar afhentar undanbragðalaust. Afhendingu þessara gagna hefur verið sýndur lítill skilningur og haldið fast í að leyndinni um eignir, eignarhald, bankainnstæður, skuldir og fjölmargt annað yrði ekki aflétt. Í lok síðasta árs var þó rof gert í þagnarmúrinn með löggjöf um afhendingu upplýsinga um innstæður í bönkum, þrátt fyrir áköf mótmæli og hótanir um brottflutning fjármagns úr landinu.

Auk umsvifa í skjóli bankamúrsins hefur á síðustu árum bæst við leyndin um eignir skráðar í aflandsríkjum. Virðast íslenskir bankar ekki hafa dregið af sér við þá iðju og sveipað félög íslendinga þar leynd um eignarhald. Þótt það fyrirbrigði sé vissulega ekki séríslensk uppgötvun er þó ljóst að ýmsir íslendingar hafa þar ekki verið aftarlega á merinni. Greining ríkisskattstjóra á eignarhaldi sýnir að leyndin um eignarhald og eigendur félaga skráðra í aflandsríkjum er vandamál sem brýnt er að taka á af festu. Meira að segja hefur sú skaðlega starfsemi sem þar er rekin fengið hið hlýlega heiti, skattaskjól. Í því orðfæri felst á hinn bóginn grímulaus afstaða, skýli fyrir sköttum, þ.e. vilji til að komast hjá greiðslu skatta með því að dylja eignarhald fyrir yfirvöldum, meðeigendum og almenningi öllum.

Skattyfirvöld hafa um langt skeið varað við þessari þróun enda hefur við meðferð málefna félaga sem skráð eru í aflandsríkjum gengið erfiðlega að afla upplýsinga svo sem hvert sé raunverulegt eignarhald þeirra. Við þau störf sín hafa skattyfirvöld rekist á ýmsar hindranir. Það hefur þó ekki verið á færi athafnamannanna einna saman að bregða upp þeim huliðshjálmi, þar sem unnið hefur verið gegn þeim stjórnvöldum sem ætlað er að gæta almannahagsmuna um að réttar leikreglur séu virtar og staðið sé við kröfur samkeppnislaga, fjármálaeftirlits eða réttmætum skatti sé skilað. Hugtökin trúnaðarskylda og bankaleynd eru gjarnan hent á lofti þegar yfirvöld eru að leita að frumupplýsingum. Jafnan er því óðara borið við þegar eignarhald fer yfir landamæri að dótturfélögum hlutaðeigandi fjármálastofnunar sé óheimilt að gefa svör sakir löggjafar ytra. Ljóst má á hinn bóginn vera að þar getur verið skammt á milli og augljóst er að upplýsingar er einnig að finna í bönkunum hér á landi. Viðbáran er sú að engu skipti þótt heil þjóð sé komin á heljarþröm – bankaleyndin sé heilög og henni megi ekki raska.

Í fjölmiðlaumræðu er því haldið fram að Íslands sjálftökumenn hafi getað leikið lausum hala utan laga og réttar og haft í frammi ótrúlega athafnasemi í þágu eigin velsældar. Því miður bendir margt til að svo kunni að hafa verið og að afleiðingar þeirra gjörninga verði upplifun landsmanna um ókomin ár. Það hefur fylgt mannkyninu frá upphafi að lundarfar sumra hefur fremur staðið til að hafa rangt við og pretta ýmist náungann eða samfélagið í heild. Almennt hefur þetta verið lágkúruleg sjálftaka og á stundum gengið svo langt að nánast hafi verið andstætt eðli viðkomandi að standa skil á réttu skattframlagi.

Eins og þjóðin hefur verið að upplifa og sér reyndar ekki fyrir endann á, þá hafa menn gerst djarfir við að verða sér út um fjármuni með uppkaupum og endursölu sömu fyrirtækjanna. Froða sú sem blásin var upp hefur síðan iðulega verið nýtt til veðsetninga og þannig hafa einstakir menn komist yfir ótrúlega fjármuni, sem á stundum hafa verið fluttir úr landi fyrir milligöngu og í skjóli hinnar upphöfnu bankaleyndar. Svo virðist að sjaldnast hafi þessu fé verið ætlað að koma til skattlagningar enda munaði væntanlega um hvert skattprósentið, þegar fjárhæðir eru slíkar að þeim yrði ekki komið í lóg á heilli mannsævi. Skattyfirvöld hafa ítrekað bent á að skattalög verða að vera það virkt tæki að þau geti skilað sömu niðurstöðu gagnvart skattlagningu allra tekna. Það verður ekki of oft ítrekað að það gilda ein lög í landinu þó sumir hafi talið sig getað lifað fjarri skattgreiðslum.

Staðreyndir um skuldir rekstraraðila sýna með afgerandi hætti að skuldsetningin virðist því miður hafa verið hömlulítil og án fordæma og að langmestu leyti hjá þeim sem skulda hvað mest. Hin alvarlega skuldsetning án samsvarandi arðbærra fjárfestinga fyrir þjóðfélagið, oft á tíðum í skjóli leyndar og takmarkaðra veða, hefur leikið íslenskt þjóðfélag svo grátt að þjóðin hefur aldrei fyrr horft fram á svo alvarlega tíma.

Eitt er að hafa uppi grunsemdir og annað er að hafa aðgang að haldbærum gögnum til úrvinnslu, þegar reynt er að rekja lögmæti uppruna fjármagns og síðar notkun þess, sbr. ummæli Evu Joly. Ugglaust hefði eitthvert eftirlitskerfi átt að fara í gang hefðu allar upplýsingar legið á borðinu og í rökréttu samhengi. Opinberlega hefur verið bent á að ýmsir bankamannanna hafi verið í afneitun, og ekki viljað kannast við hvað skuldsetningin hafi verið alvarleg. Margt bendir til að þar hafi verið komist að kjarna málsins.

Við blasir að ef eigi endurheimtast faldar tekjur og eignir úr skattaskjólum og ef á skortir að eignir hinna föllnu banka standi á móti gerðum kröfum munu þeir sem enga ábyrgð báru á því hruni sem hér er orðið – almenningur allur og hefðbundinn atvinnurekstur landsmanna – þurfa að greiða aukna skatta vegna þeirrar afdrifaríku meðferðar fjármuna sem virðist hafa átt sér stað hjá nokkrum tugum manna sem flestir höfðu yfir sér huliðshjálm bankaleyndar og skattaskjóla.

Skúli Eggert Þórðarson

ríkisskattstjóri

Ingvar J. Rögnvaldsson

vararíkisskattstjóri