arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
McCartney úti í skógi – og hópur af villisvínum

Ég játa, ég missti af leiknum í gær. Fór á tónleika með Paul McCartney í Berlín. Ég veit samt hvernig fór í leiknum – þetta voru ágæt býtti. Ætli fari ekki að koma að því bráðum að maður getur ekki séð upprunalegan Bítil á sviði.

Það var samt ekki að sjá á Paul sem lék við hvern sinn fingur. Hann verður 74 ára á laugardaginn. Spilaði ýmist á bassann sinn, tvö píanó, rafmagnsgítar og kassagítar. Hóf leik rétt rúmlega átta og hætti ekki fyrr en klukkan var langt genginn í ellefu. Þegar hann var búinn að syngja Live and Let Die og Hey Jude hélt maður að hann myndi hætta. En þá kom hann aftur og söng Yesterday, Hi Hi Hi og Birthday. Og aftur og söng þá Golden Slumbers og lokin á Abbey Road-svítunni.

Þetta voru afskaplega glaðir og kærleiksríkir tónleikar úti í skógi, í Waldbühne, sem er frábært útisvið, nokkuð austan við Ólympíuleikvanginn í Berlín. Það hafði rignt dálítið um daginn en veðrið var fullkomið meðan á tónleikunum stóð.

Ég er að verða gamall og viðkvæmur og játa að það birtust hjá mér tár á hvarmi þegar Paul söng Let it Be og líka þegar hann lék Something, lag félaga síns, Georges Harrison. Þessi tónlist hefur verið svo stór partur af lífi manns alveg frá blautu barnsbeini – við nánast hvert lag rifjast upp fólk, staðir og atvik.

Og svo er eitthvað við hana sem mér fannst sérlega mikilvægt í gær: Hún er full af gleði og kærleika; þarna er að baki frjó sköpun sem á sínum tíma viðurkenndi engin mörk, húmor, ég fattaði í gær hvað Back in the USSR er hrikalega fyndið lag – hún boðar ást og frið, og skammast sín ekkert fyrir það. Hlutir sem sárvantar í samtíma sem einkennist alltof mikið af hatri og reiði.

En svo er þetta mikið skóglendi að þegar við Kári vorum að ganga ásamt fleira fólki frá tónleikastaðnum komu allt í einu fjögur villisvín út úr skógarrjóðri, fóru yfir veginn og hurfu aftur meðal trjánna.

Lögin sem McCartney spilaði í gærkvöldi: A Hard Days Night, Save Us, Cant Buy Me Love, Letting Go, Temporary Secretary, Let Me Roll It, Ive Got a Feeling, My Valentine, Nineteen Hundred and Eighty Five, Here There and Everywhere, Maybe Im Amazed, We Can Work It Out, In Spite of All the Danger, You Won See Me, Love Me Do, And I Love Her, Blackbird, Here Today, Queenie Eye, New, The Fool on the Hill, Lady Madonna, FourFiveSeconds, Eleanor Rigby, Being for the Benefit of Mr. Kite, Something, Ob-La-Di, Ob-La-Da, Band on the Run. Back in the USSR, Let it Be, Live and Let Die, Hey Jude, Yesterday, Hi, Hi, Hi, Birtday, Golden Slumbers, Carry That Weight, The End.
Að tapa fyrir smælingjum

Ég held ég hafi horft á öll stórmót í fótbolta síðan um aldamótin í Grikklandi. Það er mjög þægilegt, sjónvörp undir berum himni í kvöldkyrrðinni.

Við Grikklandsvinir gleymum því seint þegar Grikkir urðu Evrópumeistarar 2004. Þá voru þeir smælingjarnir, en þessi leikmaður hérna skældi hástöfum eftir að Portúgal tapaði úrslitaleiknum á móti þeim.
Gæti Andri farið yfir Davíð?

Andri Snær getur farið yfir Davíð, segir Össur Skarphéðinsson í pistli á Facebook síðu sinni. Hann fullyrðir líka, sem kemur varla á óvart, að Guðni Th. Jóhannesson sé öruggur með sigur í forsetakosningunum, en framboð Davíðs sé misheppnað.

Davíð Oddsson rekur afleita kosningabaráttu sem rímar ekki við tímana og er að tapa fylgi. Davíð er fallinn í 16 prósent, og mun líklega eiga erfitt með að rífa sig út úr hægfara spíral niður á við. Andri Snær er hins vegar að sækja í sig veðrið. Hann er kominn upp í 13,3 % og gæti hæglega skotist upp fyrir Davíð Oddsson á lokametrunum.

Því er slegið upp að Guðni missi fylgi milli kannanna, en staðreyndin er samt sú að það munar heilum 40 prósentustigum á honum og næsta manni, Davíð. Össur segir að þegar forysta Guðna er svo örugg, muni fleiri geta hugsað sér að kjósa Andra.

Haldi Guðni áfram öruggri forystu munu áreiðanlega margir pæla í því að flytja atkvæði sitt yfir á Andra Snæ einungis til að stuðla að því að frambjóðandi sægreifanna, Morgunblaðsins og Sjálfstæðisflokksins lendi í þriðja sæti. Framboð Davíðs er svolítið einkennilegt. Það virðist illa grundað, skringilega skipulagt og einhvern veginn rekið aftan úr forneskju. Sæmilega hnitmiðuð og nútímaleg barátta hefði þó getað fleytt honum í 30 % plús. Það gerist ekki úr þessu. Það er því alls ekki út í hött að Andri Snær nái að skjótast upp fyrir hann leyfi menn sér þann munað að kjósa taktíst í ljósi öruggrar forystu Guðna….
Ætla menn að troða búvörusamningunum í gegn þrátt fyrir alla gagnrýnina?

Ráðherra landbúnaðarmála segir að ekki komi til greina að endurskoða búvörusamningana.

Þeir voru kynntir sem orðinn hlutur, fait accompli, lagðir fyrir þjóðina þannig og fyrir Alþingi. Ekki skyldi hróflað við neinu.

Það getur ekki talist vera partur af lýðræðislegri aðferð – hún felur í sér að gjörð af þessu tagi er kynnt, hún fær umræðu og svo eru gerðar breytingar.

Margt sem hefur heyrst og sést í gagnrýni á búvörusamninginn er mjög málefnalegt. Það þýðir ekki að stilla því þannig upp, eins og ráðherrann gerir, að þar séu bara einhverjir aðrir að gæta hagsmuna sinna.

Það er ómálefnalegt, óviðeigandi og ólýðræðislegt halda slíku fram.

Sérstaklega er minnisstæð gagnrýni Ólafs Arnalds, prófessors við landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, sem beinist fyrst og fremst að sauðfjárhluta samningsins og Samkeppnisstofnunar en álit hennar er ítarlegt og feikilega harðort og í raun krafa um að samningarnir verði gagngert endurskoðanir.
Myndin frá Viðskiptaráði

Viðskiptaráð er félagsskapur sem lengi hefur boðað einhvers konar frjálshyggju-fúndementalisma – já, það má kalla það bókstafstrú.

Þetta má glöggt sjá í plöggum sem komu frá Viðskiptaráði fyrir hrun, til dæmis skýrslunni þar sem var boðað að Ísland yrði best í heimi með einkavæðingu heilbrigðiskerfins, menntakerfisins, orkunnar, náttúruauðlinda, afnámi verkalýðsfélaga, flötum sköttum og með því að viðskiptalífið hafi eftirlit með sjálfu sér.

Merkilegt er að sjá myndina sem er birt með nýrri skýrslu Viðskiptaráðs sem gengur mikið út á hvað opinber rekstur er hræðilegur.

Þarna eru menningarstofnanir eins og Sinfóníuhljómsveitin, Borgarleikhúsið, Íslenska óperan, Þjóðleikhúsið, Íslenski dansflokkurinn, Ríkisútvarpið og Menningarfélag Akureyrar. Einhvern veginn hefur líka Íþrótta- og tómstundaráð í Reykjavík komist inn á myndina, sem og skíðasvæði í Reykjavík, á Akureyri og Austurlandi.

Þarna eru sjóðir eins og Lánasjóður íslenskra námsmanna og Íbúðalánasjóður. Þarna er Veðurstofan, já hún, Ríkisendurskoðun, og svo fyrirtæki sem má telja mjólkurkýr: Duty Free, Isavia, Vínbúðirnar

Jú, þarna eru bankar sem féllu í umsjá ríkisins í uppgjörinu eftir hrun og verða þar sjálfsagt bara tímabundið. Landsbankinn, Arion og Íslandbanki. Það mætti reyndar nefna að meðan þeir eru í ríkiseigu væri kannski hægt að gera eitthvað í hinni geigvænlegu sjálftöku bankanna sem hefur stundað lengi – hinu skefjalausa peningaplokki sem þessar stofnanir sem við erum öll neydd til að skipta við stunda.

Og einhvern veginn hefur Landspítalinn komist inn á myndina. Landsvirkjun er reyndar ekki að sjá, en þarna er Rarik og Landsnet og Vinnumálastofnun.

Það er samt vandséð hvað á að lesa úr þessari mynd nákvæmlega, þetta virkar svo ruglingslegt – en hún er á sinn hátt einhvern veginn dæmigerð.
Rorschach prófið og fréttaflutningur frá Florida

Linnulaus fréttamiðlun í gegnum internetið, sjónvarpsstöðvar sem senda út fréttir allan sólarhringinn, sívirkir samskiptamiðlar – allt gerir þetta að verkum að felldir eru stórir og þungir dómar um atburði sem lítið er vitað um.

Það er líkt og allt þurfi að túlka undir eins og hver verður að ota sínum tota – menn keppast beinlínis um það.

Margaret Sullivan skrifar pistil um skotárásina í Orlando í Flórida í Washington Post. Hún lýsir því hvernig menn beinlínis hrapa að ályktunum út um allt – og það áður en staðreyndir málsins eru orðnar ljósar.

Stax var farið að geipa um hvort þetta væri hryðjuverk, hatursglæpur eða hvort þetta væri ófullkomnum byssulögum að kenna, segir hún. Þá var ekki einu sinni komið fram hversu mannfallið væri mikið.

En fjölmiðlarnir þurfa að fylla upp tíma sinn og rúm – sem núorðið er nær óseðjandi. Sullivan segir fjölmiðlarnir þurfi að hugleiða alvarlega hvernig þeir eigi að flytja fréttir af atburðum sem þessum – svo þeir útskýri þá, segi frá staðreyndum, fremur en að notfæra sér þá með endalausum vangaveltum sem fljótt leysast upp í pólitík og ásakanir.

Sullivan segir í upphafi greinarinnar að þarna höfum við fréttaviðburð sem Rorschach-próf. Þetta eru próf sem notuð eru í sálfræði og byggjast á að sýna myndir, einhvers konar blekklessur, og biðja fólk um að nefna það fyrsta sem því dettur í hug.
Brexit ofan á

Ég hef lengi verið nokkuð viss um að Brexit verði ofan á í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem verður haldin í Bretlandi 23. júní. Að Bretar muni ganga úr Evrópusambandinu.

Rök þeirra sem vilja fara út eru einföld, henta vel í slagorð, höfða frekar til tilfinninganna.

Rök þeirra sem vilja vera inni eru flóknari, þarfnast oft útskýringa, þau höfða frekar til vitsmunanna.

Með pressu eins og þá sem starfar í Bretlandi – hvort er líklegra að verði ofan á?

En á tíma þegar órói og upplausn breiðist út eru þetta vond tíðindi.
Kosningaáróður í formi IKEA-bæklings

Leið til að ná til kjósenda? Spænska stjórnmálahreyfingin Podemos setti saman kosningabækling líkt og það væri auglýsingapési frá IKEA. Hann er byggður upp í köflum eins og IKEA bæklingur, er 192 blaðsíður, fjallar um ýmis málefni, en sýnir frambjóðendur í eldhúsinu, svefnherberginu, stofunni og á fleiri stöðum innan heimilisins.

Podemos, sem er nýlegt stjórnmálaafl, er orðið leiðandi á vinstri væng stjórnmálanna á Spáni. Það fékk 21 prósent í kosningunum í desember. Úrslit þeirra voru hins vegar svo óljós að kosið verður aftur 26. júní. Podemos hefur verið með í kringum 24 prósent í skoðanakönnunum en gamli Sósíalistaflokkurinn er ívið lægri, mælist með aðeins meira en 20 prósent.

Hinn hægri sinnaði Þjóðarflokkur, flokkur Marianos Rajoy forsætisráðherra, er með um 30 prósent í könnunum. Fjórði stærsti flokkurinn er svo Ciudadanos (Borgararnir) frjálslyndur miðjuflokkur sem er stofnaður í Katalóniu en er andsnúinn þjóðernisstefnu í hverri mynd – þar á meðal hinni katalónsku.

Aðrir flokkar eru með minna og það vekur athygli að hægriöfgaflokkar hafa ekki náð neinum árangri á Spáni.
Að vita ekki alltaf best

Steingrímur Hermannsson var einhver jafnvinsælasti stjórnmálamaður á Íslandi í seinni tíð. Eitt af því sem fólk kunni að meta við Steingrím var að hann játaði stundum mistök og stundum sagðist hann ekki vita hlutina.

Fólk skildi þetta vel – við erum öll svona. Gerum mistök, segjum eitthvað vitlaust, misstígum okkur.

En svo er til önnur tegund af stjórnmálum sem felst í því að játa aldrei mistök, viðurkenna aldrei að manni hafi orðið á í messunni, skipta aldrei um skoðun.

Það er ekki stórmál þegar stjórnmálamaður er spurður um ósmekklega notkun hans á orðinu „múlatti“ í viðtali.

Einfaldast hefði auðvitað verið fyrir hann að segja að hann hefði aðeins farið yfir strikið þarna – það hefðu allir skilið og málið hefði verið úr sögunni.

En nei, í staðinn er farin þrætuleiðin. Þetta er einhverjum öðrum að kenna. Þeim sem fannst þetta ekki alveg í lagi, þeim sem sömdu orðabókina. (Orðabækur eru reyndar fullar af ljótum orðum sem við notum helst ekki – það er ekki gæðastimpill á orði að vera í orðabók.)

Maður vonar að brátt heyri stjórnmál af þessu tagi sögunni til, að ungt fólk hafi vit á að stunda þau ekki eða falla fyrir þeim. En svo má líka rifja upp fordæmi Steingríms Hermannssonar sem hafði ekki alltaf svör við öllu. Vissi ekki alltaf best.
Áhrifavaldar í lífi Katrínar

Eins og hefur áður komið fram hér á síðunni stjórna ég útvarpsþáttunum Undir áhrifum á Rás 1 á laugardögum í sumar. Þættirnir eru á dagskrá strax eftir hádegið, klukkan 13. Halldór Guðmundsson var gestur minn í síðasta þætti, eins og heyra má hérna á vef Ríkisútvarpsins.

Á morgun er fluttur þáttur númer tvö og þar er gestur minn Katrín Oddsdóttir lögfræðingur og formaður Stjórnarskrárfélagsins. Þetta er með skemmtilegri viðtölum sem ég hef tekið, frómt frá að segja. Katrín er frumleg og frjó í hugsun, hefur mikinn húmor og fer á kostum í þættinum. Ég mæli með honum.
Flugbraut 06/24

Eitthvert snjallasta áróðursbragð seinni tíma var þegar farið var að kalla eina flugbrautina á Reykjavíkurflugvelli „neyðarbraut“. Þetta er mjög sterkt orð, og fljótt voru allir fjölmiðlar á Íslandi búnir að taka þetta upp, alveg umhugsunarlaust. Orðið er komið beint frá helstu flugvallarvinunum sem hafa falið Vatnsmýri hjarta sitt.

Orðið fer ekkert að heyrast fyrr en á þessum áratug. Áður var þetta norðaustur-suðvesturbraut eða braut 06-24. Meira að segja var farið að nota þetta í skoðanakönnunum, þá var spurt „viltu láta loka neyðarbrautinni“. Hver gat sagt já við slíkri spurningu?

Nú láta menn eins og himinn og jörð séu að farast ef þessari braut verður tekin úr notkun. Það er samt svo að lengi hefur verið stefnt að lokun hennar – og menn voru ekkert mikið að mótmæla því. Þarna stóð til dæmis á síðasta áratug til að byggja samgöngumiðstöð sem flugvallarvinir voru hæstánægðir með, enda hefði hún fest flugvöllinn mjög í sessi – á kostnað „neyðarbrautarinnar“.

Dómur Hæstaréttar í gær staðfestir einfaldlega að ráðherrar þurfa að halda gerða samninga. Þeir eru ekki óbundnir af samningum sem fyrri ráðherrar gera. Þetta er náttúrlega sjálfsagt mál. Hæstiréttur er auðvitað ekki að taka afstöðu í flugvallarmálinu, enda er það ekki í hans verkahring.
Mikinn öldung höfum vér að velli lagt

Þessi fallega ljósmynd birtist á vef sem nefnist Svipmyndir úr fortíðinni. Þarna er horft upp Amtmannssíginn árið 1905. Ljósmyndarinn er sagður vera P. G. Guðmundsson, Amateur-Fotograf. Það vill svo til að ég bý þarna vinstra megin meðfram götunni þótt húsið mitt sjáist ekki, það er í skugga af Landlæknishúsinu, þar sem nú er veitingahúsið Torfan.

Fremst á myndinni má sjá hluta af brú yfir Lækinn, en svo er athyglisvert að sjá grindverkið sem liggur upp með götunni báðum megin. Húsið sem gnæfir þarna efst við götuna er horfið, það kallaðist Amtmannshúsið og var afar reisulegt eins og sjá má. Kemur fram á vefnum að það hafi verið byggt að Helga Helgasyni, snikkara og tónlistarmanni.

Amtmanshúsið var rifið 1972 í samræmi við skipulag sem þá var í gildi og gerði ráð fyrir að meira eða minna öll timburhúsabyggðin í bænum myndi víkja. Í staðinn skyldu rísa stór steinsteypt hús og liggja breiðar akbrautir meðfram þeim. Hér má til dæmis sjá hvernig Aðalstræti og Ingólfstorg áttu að líta út í þessu skipulagi.

Minnir kannski dálítið á klasa bygginga sem nú er áformað að rísi út með höfninni, á svokölluðu Hafnartorgi.

Nú er efst á Amtmannsstígnum, þar sem Amtmanshúsið var áður, bílastæði og þar við hliðina á Iðnaðarmannahúsið svokallað en þar starfrækir Bónus verslun. Aftur minnir það dálítið á húsin þarna á skipulagsmyndinni.

13. júlí 1972 birtist í Tímanum þessi grein um niðurrif Amtmannshússins. Greinin er merkt JH, það er líklega Jón Helgason, sem var rithöfundur, blaðamaður og ritstjóri, maður afburða ritfær. Það er ekki laust við að gæti trega í fréttinni. Fyrirsögnin er fengin úr Njálu. Þarna er lýst veisluhöldum í húsinu en svo segir:

En allt er i heiminum hverfult og dýrðardagar þessa húss er horfin saga. Það hefur um langt skeið skagað fram i Ingólfsstrætið, akandi kynslóð til óþurftar, og svo kom véltæknin til sögunnar i gærmorgun og ruddi þessu stolti fyrri tiðar um koll, unz þarna lá hinn ömurlegasli haugur margbrotinna bjálka og fjala. Malbik mun seinna hylja þá jörð, sem það stóð á, þvi að skipulagsfræðingarnir hafa gert ráð fyrir því, að Amtmannsstígurinn verði framlengdur.
Blóðið ólgar ekki vegna forsetakosninganna

Það verður að segjast eins og er að átökin kringum forsetakosningarnar eru ekkert sérlega hatrömm. Stuðningsmenn eins frambjóðanda koma reyndar með ýmsar sendingar, en þær eru ekki að fá mikinn hljómgrunn. Flestir gera sér grein fyrir því að úrslitin eru nokkurn veginn ráðin, munurinn á efsta frambjóðandanum og hinum er svo mikill að hann verður vart brúaður á þeim sextán dögum sem eru til kosninga.

Það var um helgina þegar Ólafur Ragnar lenti í vandræðunum vegna fjármála Dorritar að fylgið sveiflaðist til Guðna. Ég hef sagt að úrslitin hafi ráðist þá. Það var þá að fjölmargt fólk sem hafði ætlað að kjósa Ólaf fannst nóg komið af honum og ákvað að halla sér að Guðna. Þetta voru miklir þjóðflutningar fylgis á fáum dögum.

Ég hef verið að ferðast um Norðurland síðustu daga, og mér heyrist að flestir sem ég hitti hér ætli að kjósa Guðna.

Kosningabarátta hinna frambjóðendanna hefur skilað sáralitlum árangri. Davíð Oddsson hefur lítið náð að hækka sig með sínum umdeildu aðferðum og kann að vera að lækka aftur vegna þeirra. Enn ein frídreifing Moggans með greinum um Icesave breytir varla neinu. Halla Tómasdóttir hefur verið að þokast upp á við – þrátt fyrir fortíð sína í frjálshyggjunni. Það kann að vera að hún fari yfir tíu prósentin áður en yfir lýkur. Hún kemur ágætlega fyrir, og það gerir líka Andri Snær Magnason. Fylgi hans stendur hins vegar í stað.

En það er erfitt fyrir fjölmiðlana að reyna að gera þetta spennandi. Evrópumótið í fótbolta er að byrja á morgun, íslenska liðið er að keppa á þriðjudaginn og það er blíðviðri um allt land. Það er sumarblíða um land allt og þegar fólk talar um kosningarnar er frekar eins og það sé að ræða um einhvers konar leik en að það sé að deila um frambjóðendurna.

Þetta fær semsagt ekki blóðið til að ólga. Það er frekar að slíkt gerist þegar maður horfir til Bandaríkjanna þar sem stuðningsmenn Bernies Sanders fara enn hamförum gegn Hillary Clinton – og virðast jafnvel trúa því að það skipti engu máli hvort hún eða Donald Trump verði forseti, eða jafnvel að það sé betra að Trump vinni vegna þess að þá muni ástandið verða svo slæmt að alþýðan vakni.

Í kommahópunum í gamla daga var þetta kallaður lenínismi – og hefur ekki þótt gera góða raun.
Úr kirkjuturni á Siglufirði

Ég fékk að klöngrast upp í kirkjuturninn á Siglufirði í gær – í mikilli sumarblíðu. Það er ekki alveg auðvelt fyrir mann af minni stærð, það er upp þrönga stiga og op að fara. En þetta er þess virði, útsýnið úr turninum er dásamlegt.

Kirkjan á Siglufirði var á sínum tíma stærsta guðshús á Íslandi fyrir utan kaþólsku kirkjuna á Landakoti. Hún var vígð 1932, teiknuð af dönskum arkitekt, Arne Finsen. Þá var mikill uppgangur í bænum vegna síldveiða, fólk dreif að til að vinna í síldinni. Bærinn var reyndar frægur fyrir mörg trúfélög sem þar störfuðu, eins og gjarnan á stöðum þar sem eru mikil uppgrip togaðist á syndin og guðræknin. Fólk vann, drakk, syndgaði, iðraðist og frelsaðist, fékk svo kannski aftur, sitt á hvað.

Siglfirðingar áttu líka einn frægasta prest á landinu, þjóðlagasafnarann Bjarna Þorsteinsson. Bjarni þjónaði á Siglufirði í heil 47 ár. Bjarni var allt í öllu í bænum, þótti reyndar stundum aðeins ráðríkur, en hann var líka áhugamaður um ýmis framfaramál, meðal annars bæjarskipulag.

Á myndinni sést úr kirkjuturninum yfir Aðalgötuna á Siglufirði. Þetta er einhver merkasta og sögufrægasta gata á Íslandi. Á síldarárunum iðaði þarna allt af lífi – og hin síðari ár hefur gatan verðið að ganga í endurnýjun lífdaga með auknum ferðamannastraumi.

Gatan liggur eftir eyri sem hefur ýmist verið kölluð Þormóðseyri, Siglufjarðareyri eða Hvanneyri. Séra Bjarni bjó svo um hútana að göturnar liggja eftir reglustikumynstri, þetta er grid eins og það heitir á ensku, þetta er óvenjulegt í íslenskum bæjum en fyrir vikið er meiri borgarbragur á Siglufirði en almennt á Íslandi.
Aldrei sóma stundar

Ég ók í dag frá Akureyri til Siglufjarðar. Af því ég er utan við mig tókst mér að gleyma ferðatöskunni minni á Akureyri – en það er önnur saga.

Það birti mjög til þegar komið var utar í Eyjafjörðinn og loks blasti við Látraströndin böðuð sól.

Látraströndin er nokkuð afskekkt, þar eru engir akvegir, og byggðin fór í eyði fyrir löngu, en þar fyrir norðan eru Fjörður og þykir einkar skemmtilegt að iðka gönguferðir á þessu svæði.

Mig hefur lengi langað á Látraströndina til að fjalla aðeins um fólk sem þar var. Nafntoguðust þeirra er Látra-Björg, sem kennd var við bæinn Látra, yst á ströndinni, en þar átti hún heima fram á miðjan aldur. Þá lagðist hún í flakk og lést á vergangi í Svarfaðardal 1784, í Móðuharðindunum.

Björg var sögð kona stórvaxin og dugleg til allra verka, en vísur hennar eru margar frægar. Hún orti til dæmis um fólk sem henni líkaði ekki við og gat þá verið mjög kaldhæðin. Jafnvel var talið að hún hafi getað ort svo kraftmikið níð að þeir sem urðu fyrir höfðu skaða af.

Til að mynda má nefna þessa vísu sem er ort um sýslumann sem vildi dæma hana fyrir flakk. Hún kom upp í hugann þegar ég horfði yfir Eyjafjörð í morgun:

Táli pretta örgu ann,

aldrei sóma stundar;

máli réttu hallar hann,

hvergi dóma grundar.

Sýslumaðurinn, Jón Benediktsson, brást hinn versti við þegar hann heyrði vísuna, segir sagan. En Björg lék á hann og er sagt að hún hafi bent á að hann hefði vísuna vitlaust eftir, hann læsi hana aftur á bak, en rétt væri hún svona:

Grundar dóma, hvergi hann

hallar réttu máli.

Stundar sóma, aldrei ann

örgu pretta táli.

Vísan er undir bragarhætti sem nefnist sléttubönd. Það er hægt að lesa hana bæði áfram og aftur á bak. Það er mikil íþrótt að yrkja slíkar vísur. En svo sé ég á Vísindavefnum að það sé ekki einu sinni víst að hún sé eftir Látra-Björgu.

Látraströndin, böðuð sól, og fiskibátar í firðinum.
Þingmenn hætta

Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Frosti Sigurjónsson, Brynhildur Pétursdóttir, Katrín Júlíusdóttir.

Eru það bara bestu þingmennirnir sem ætla að hætta?
Óskalög sjómanna

Þegar ég var strákur voru Óskalög sjúklinga í útvarpinu á laugardögum en Óskalög sjómanna voru á fimmtudögum. Maður hlustaði á þessa þætti í þeirri von að myndi heyrast bítlalag, annað hvort með breskum bítlum eða íslenskri bítlahljómsveit.

Það var ekki beint offramboð á tónlist í þá daga. Útvarpsstöðin var bara ein og hljómplötueign á heimilum frekar takmörkuð. Þetta var á þeim tíma þegar allir hlustuðu meira og minna á það sama, hvort sem þeim líkaði betur eða verr. Óskalagaþættirnir tveir fóru semsé í sameiginlegan reynslubanka þjóðarinnar – það var Halldór Laxness sem spurði í tilefni af Óskalögum sjúklinga hvort músíkalskt fólk yrði aldrei veikt á Íslandi.

Oft gerðist ekkert, maður hlustaði heilan þátt á enda og það kom ekkert bítl. Stundum beið maður líka í ofvæni með segulband í von um að geta tekið upp eitthvert lag sem maður þráði að eiga.

Slíkt mistókst oftar en ekki, lagið kom ekki, segulbandið flæktist eða maður náði ekki að kveikja á því fyrr en of seint þannig að vantaði framan af laginu. Segulbandstækið sem ég hafði afnot af var minnir mig af tegundinni Grundig. Það var níðþungt og svo rammgert að eitt sinn rúllaði það niður langan stiga í ÍR-húsinu við Túngötu og var jafnheilt eftir og áður.

En maður heyrði öll sjómannalögin meðan maður hlýddi á Óskalög sjómannanna og lærði þau – þótt manni þætti þau flest hrútleiðinleg í þá daga. Þetta var allavega ekki músíkin sem maður vildi heyra.

Á sjó, Síldarvalsinn, Sigurður var sjómaður, Simbi sjómaður, Ship ohoj, Einsi kaldi úr Eyjunum, Hvítir mávar.

Svo verður maður gamall, fer að raula þetta og finnst það allt í einu dálítið skemmtilegt – rétt eins og þjóðlegur fróðleikur sem manni þótti einu sinni bæði hallærislegur og leiðinlegur en er nú farinn að leita á mann og birtast í ýmsum verkum manns.

Þetta er skrifað í tilefni af sjómannadeginum sem var í gær og skal áfram heita sjómannadagurinn þótt sumir vilji kalla það Hátíð hafsins. Það heiti hljómar eins og eitthvað sem er hannað á auglýsingastofu fyrir atbeina markaðsfræðinga, en hitt kallar fram mynd af þrautgóðum á raunastund – svo vitnað sé í heiti á frægum bókaflokki.

Óskalög sjómanna hétu víst réttu nafni Á frívaktinni. Í þessum greinarstúf kemur fram að þátturinn hafi byrjað árið 1956 en verið lagður af árið 1990. Fyrsti umsjónarmaðurinn var Guðrún Erlendsdóttir, sem síðar varð hæstaréttardómari, móðir söng- og leikstjörnunnar Hönsu. Hér má sjá hana í hljóðveri með bréf og kveðjur frá hlustendum.