arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Forsetakosningar sem vekja ugg

Baráttan fyrir kosningarnar í Bandaríkjunum er farin að verða æ skrítnari – það má líka segja ískyggilegri.

Nú hefur engin önnur en Sarah Palin lýst yfir stuðningi við Donald Trump. Það er býsna skuggalegt að sjá þau rotta sig saman. En þótt Trump hjóti ekki tilnefninguna eru næstu frambjóðendur á eftir hjá Repúblíkönum ekki mikið skárri.

Hjá Demókrötum er Bernie Sanders kominn með myndarlegt forskot á Hillary Clinton í New Hampshire. Sanders er 74 ára og hann er kallaður sósíalisti í Bandaríkjunum, í Evrópu gæti hann talist sósíaldemókrati.

Í grein á Mbl.is mátti lesa að Sanders væri „mjög vinstrisinnaður“. Það er hann á bandarískan mælikvarða en ekki íslenskan. Hér þykir sjálfsagt að heilbrigðisþjónusta sé fyrir alla og greidd af skattfé og hér þykir líka sjálfsagt að nám sé ókeypis eða því sem næst.

Sanders boðar aðgerðir til að takmarka völd banka og stórfyrirtækja, sem er afskaplega tímabært. Ein hættan er hins vegar sú að hann muni eiga erfitt með að höfða til fjöldans á miðjunni – nái hann útnefningu verði í raun líklegra að frambjóðandi Repúblikana nái kjöri sem forseta.

Stuðningsmenn Hillary eru farnir að hamra á þessu – að sigur Sanders í forkosningum sé í raun gjöf til Repúblikana. En þá verður að benda á að Hillary er býsna gallaður frambjóðandi sjálfur, nýtur ekki sérlega mikils trausts.

Kosningabaráttan í Bandaríkjunum er fáránlega löng, kosningarnar sjálfar eru ekki fyrr en í nóvember á þessu ári en forvalssirkusinn er orðinn mjög langdreginn. Einkenni kosningabaráttunnar er í raun hversu frambjóðendurnir virka veikir og lélegir – og það gerir ósvífnum ofstopamanni eins og Trump auðvelt að stela senunni.

Fjölmiðlar virðast ekki geta fengið nóg af honum. Tölur frá einni stóru sjónvarpsstöðinni sýndu að fjallað hafði verið sjötíu sinnum meira um Trump en Sanders.
Ójöfnuðurinn getur af sér óstöðugleika

Tölur um sívaxandi ójöfnuð í heiminum vekja skelfingu. Það er hræðilegt ef satt er að 62 ríkustu menn heims eigi jafn mikið og sá helmingur mannkyns sem á minnst, samanlagt 3,6 milljaðar manna. Þetta eru upplýsingar frá hjálparstofnuninni Oxfam.

Bankar knýja áfram þessa þróun. Meginuppspretta ójöfnuðarins er fjármálakerfi sem mylur undir þá ríku, færir þeim sívaxandi auð, en gengur líka út á að tryggja hag hluthafa umfram allt annað. Enginn þorir að leggja til atlögu við þetta kerfi banka og stórfyrirtækja sem eiga stjórnmálamenn með húð og hári – og í kippum.

Almenningi færir þetta kerfið mestanpart skuldaáþján – sem aftur fóðrar hið óseðjandi fjármálakerfi. Alls staðar á Vesturlöndum höfum við horft upp á hvernig bankar eignast fólk í æ meira mæli.

Ójöfnuður í heiminum var einna minnstur á árunum eftir heimsstyrjöldina síðari – það var beinlínis samstaða um félagslegt réttlæti eftir þjáningar heimsstyrjaldarinnar og kreppunar miklu. Hún náði til Evrópu og Bandaríkjanna, þar breytti engu hvort væru við völd Demókratar eða Repúblikanar. Í Evrópu náðu saman jafnaðarmenn og hófsamir hægri flokkar – SPD og Kristilegir demókratar í Þýskalandi, Alþýðuflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn á Íslandi.

Þetta breyttist með tilkomu Reagans og Thatchers og hugmyndafræðinnar sem þau boðuðu. Nú nokkrum áratugum síðar sjáum við hvaða ófarnaður hefur hlotist af græðgisvæðingunni, afnmámi reglna og þeirri firru að fé myndi seytla úr efstu lögum samfélagsins niður í þau neðstu. Meira að segja eitt höfuðvígi kapítalismans, Alþjóða gjaldeyrissjóðurinn, hefur lýst því yfir að brauðmolahagfræðin ( trickle down) sé rugl. Það þarf ekki annað en að horfa til skattaskjóla heimsis til að sjá að svo er.

Ójöfnuðurinn getur af sér óstöðugleika. Við erum enn að súpa seyðið af síðasta hruni – og annað hrun gæti verið yfirvofandi. Skuldugir og reiðir borgarar leita til stjórnmálamanna eins og Donalds Trumps og Marine Le Pen.

Við horfum upp á ris pópúlískra stjórnmála, yfirleitt er ekki neinna svara að vænta þar annarra en magnvana reiði gagnvart innflytjendum og einhverjum meintum elítum menntamanna. Sú tilfinning að hefðbundin vinstri öfl hafi brugðist, beinlínis látið glepjast af fjármálavaldinu og þjónað undir það, bætir ekki úr skák.
Dánarár Samfylkingarinnar?

Í ár verður þess minnst að 100 ár eru liðin frá stofnun Alþýðuflokksins – þess stórmerka stjórnmálaafls. Flokkurinn átti svosem ekki alltaf sjö dagana sæla, hreyfing kommúnista varð sterk á Íslandi og gerði lýðræðisjafnaðarmönnum erfitt fyrir. Flokkurinn átti lengi í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn og þurfti að sitja undir miklum svikabrigslum frá vinstri vængnum fyrir vikið. Herstöðvamálið réði mestu þar um. Foringjar flokksins fengu oft mjög illt umtal. Alþýðuflokkurinn valdi leið vestrænnar samvinnu, rétt eins og aðrir krataflokkar í Vestur-Evrópu.

En þegar sagan er skoðuð sést að Alþýðuflokkurinn kom á starfstíma sínum að flestum málum sem horfðu til framfara fyrir alþýðu manna, réttindi þeirra og kjör.

Styrmir Gunnarsson gerir þetta að umtalsefni í grein á vefsíðu sinni. Aðalumfjöllunarefnið er þó Samfylkingin – sem kalla má arftaka Alþýðuflokksins í íslenskum stjórnmálum. Styrmir segir að helstu talsmenn Samfylkingarinnar hafi „ekki neitt lengur að segja um pólitík“ og hann spyr hvort „afmælisár Alþýðuflokksins verði líka eins konar dánarár Samfylkingarinnar?“

Það er erfitt að verjast þeirri tilhugsun að þarna hitti Morgunblaðsritstjórinn gamli naglann á höfuðið. Vandi Samfylkingarinnar er að hún virðist ekki hafa neitt fram að færa, kjósendur skynja ekki að hún eigi erindi, skilaboðin sem berast frá flokknum eru út og suður – þegar dofnaði yfir voninni um Evrópusambandsaðild var eins og flokkurinn missti sjálfan tilvistargrundvöll sinn, en þegar stjórnarskrármálið klúðraðist varð hún viðskila við stóran hóp kjósenda sinna.

Samfylkingin virkar hugsjónalítil og hugmyndalaus og endurnýjun í röðum flokksins er átakanlega lítil. Í þinginu er eins og flokkurinn velkist til og frá í pólitík dagsins, en hafi lítið til málanna að leggja umfram það. Komist hann í ríkisstjórn sýnist manni að lítils sé að vænta af honum nema einhvers konar teknókratisma fremur en umbótastefnu.

Greiningu flokksins á íslensku samfélagi virðist verulega ábótavant, að minnsta kosti bendir fátt til þess að flokkurinn sé fær um að koma með einhverja heildstæða stefnu fyrir næstu kosningar þar sem væri til dæmis tekið á vanda velferðarkerfisins og heilbrigðiskerfisins, jöfnun lífskjara og þar sem væri reynt að koma böndum á fjármálakerfið á Íslandi, braskið, græðgina og okrið – já, þar sem flokkurinn myndi einfaldlega færast nær þörfum og kröfum alþýðu manna. En þó svo væri er Samfylkingin í svo veikri stöðu að það er ekki víst að kjósendur myndu hlusta.
Ekki líklegt að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um verðtrygginguna

Það er rétt hjá Helga Hrafni Gunnarssyni, þingmanni Pírata, að ástæðulaust er að forsætisráðherra eða ríkisstjórnin efni til þjóðaratkvæðagreiðslu um verðtryggingu.

Eðlilega leiðin væri að lagt yrði fram stjórnarfrumvarp í þinginu um verðtrygginguna og mögulegt afnám hennar. En staðreyndin er náttúrlega sú að ágreiningur er um verðtrygginguna innan stjórnarinnar og engar líkur á að slíkt frumvarp líti dagsins ljós. Sjálfstæðisflokkurinn myndi heldur varla kæra sig um að láta stilla sér upp við vegg með þjóðaratkvæðagreiðslu um verðtrygginguna, jafnvel þótt hún væri einungis „ráðgefandi“ eins og Sigmundur Davíð orðar það.

Það er farið að halla á síðari helming stjórnarsamstarfsins og Framsóknarflokkurinn er greinilega farinn að huga að því að skapa sér stöðu fyrir kosningarnar vorið 2017. Það er næsta ólíklegt að staðið verði við fyrirheit um afnám verðtryggingarinnar, en Framsókn verður að láta líta út fyrir að hún hafi allavega reynt.

Pawel Bartoszek orðar þetta svo á Facebook:

Ef þingmeirihluti vill afnema verðtryggingu þá afnemur hann verðtryggingu. Sigmundur er að biðja um rándýrt klapp á bakið frá kjósendum og hjálp þeirra við að leysa ágreining innan hans eigin stjórnar.
Frábær mynd um fjármálabrjálæði og -brask

The Big Short er afar vel gerð kvikmynd, einhver sú besta sem hefur verið gerð um kauphallarviðskipti og brask. Ætti eiginlega að vera skylduáhorf fyrir alla sem starfa í fjármálageiranum – jú, og alla sem láta sér þjóðfélagsmál varða.

Myndin segir söguna af verðbréfasölum sem fóru að sjá í gegnum skuldabréfavafningana sem báru uppi fjármálamarkaðinn á Wall Street á árunum fyrir hrunið 2008. Vafningarnir voru samansettir af húsnæðislánum sem reyndust að talsverðu leyti vera ónýt. Kerfið var dæmt til að hrynja og óhjákvæmilegt að það myndi valda miklum þjáningum. Heimurinn er enn að súpa seyðið af þessu. Við sjáum ekki enn fyrir endann á óstöðugleikanum og umrótinu sem hófst í fjármálakreppunni 2008.

Samt gáfu matsfyrirtækin þessum vafningum einkunn upp á AAA – eins og þetta væru öruggustu fjárfestingar í heimi. Í raun er óskiljanlegt að sjoppum eins og Fitch, Standard & Poors og Moodys skyldi ekki hafa verið lokað fyrir fullt og allt strax eftir hrunið.

Þetta er mynd um fjármálakerfi sem er stjórnlaust og stórhættulegt og gengur út á að fóðra sína eigin óseðjandi græðgi. Þetta er kerfi sem er fjandsamlegt almenningi. Punktur saliens í lok myndarinnar er svo þegar ríkisstjórnin ákveður að bjarga bönkum sem hafa hegðað sér með fullkomlega ábyrgðarlausum hætti – höfundar myndarinnar draga ekki dul á að þar blandast inn í stórfelld og bíræfin fjársvik.

Þá héldu sumir kannski að kerfið myndi breytast, komið yrði á það böndum, en sú hefur aldeilis ekki orðið raunin. Wall Street hélt áfram á sinn ábyrgðarlausa hátt, eins og ríki í ríkinu, stjórnmálamenn eins og Hillary Clinton lofa að taka harðar á fjármálakerfinu til að koma í veg fyrir annað hrun – en líklega er ekkert að marka það.
Gullöld í íslenskum bókmenntum

Ég hef haldið því fram að við séum að lifa ákveðna gullöld í íslenskum bókmenntum. Það er ekki bara að við eigum nokkurn fjölda góðra höfunda, heldur hefur veruleiki bókmenntanna breyst talsvert. Íslenskar bækur eru þýddar á erlend tungumál í miklu meiri mæli en áður, íslenskir rithöfundar ná til lesenda í Þýskalandi, Frakklandi, á Norðurlöndunum og stundum jafnvel á hinu enskumælandi svæði.

Þetta er mikil breyting, lesendahópur íslenskra bókmennta er stærri og margbreytilegri en áður, og þetta hefur skilað sér í fjölbreyttara efnisvali höfundanna- jafnvel djarfari efnistökum.

Ýmislegt er hægt að nefna í þessu sambandi – menn eru gjarnir á að fara fljótt að reyna að þýða svonalagað yfir í peninga, það sem við á Íslandi köllum „landkynningu“. Glöggur maður benti eitt sinn á að við værum eina tungumálið sem ætti þetta orð. En rithöfundar bera hróður íslenskrar bókmenningar víða – hún er eitt af því sem fyrst er nefnt þegar fjallað er um Ísland í útlöndum.

Það er samt ekki víst að þetta skili einhverjum ógurlegum tekjum í vasa höfundanna, ekki nema kannski vinsælustu spennusagnahöfunda. Svið íslenskra bókmennta stækkar hins vegar – og rithöfundar upplifa aðrar áskoranir en felast í því að skrifa alltaf fyrir sama þrönga lesendahópinn.

Þessa dagana er helsta framlag miðla 365 til menningarumræðu að birta myndir af rithöfundum eins og þeir séu fjársvikarar eða sakamenn. Þarna má sjá myndir myndir af mikilvirkum höfundum sem flestir hafa skilað frá sér mörgum, margvíslegum og mikilvægum verkum á síðustu árum.

Við fáum til dæmis að lesa að Gyrðir Elíasson hafi verið býsna iðinn. Jú, það má kannski nota það orðalag yfir að hafa skrifað meistaraverk eins og Milli trjánna, Sandárbókina, Koparakur, Suðurgluggann og Hér vex enginn sítrónuviður.
Borgarstjórn í vandræðum

Borgarstjórninni í Reykjavík eru vægast sagt mislagðar hendur þessa dagana. Hún þarf að glíma við hvert vandræðamálið á fætur öðru.

Borgarbúar pósta myndum af yfirfullum ruslageymslum, í fjölbýlishúsum eru íbúar hvekktir vegna nýrra reglna um sorphirðu. Almennt má segja að sú þjónusta sé orðin bæði verri og dýrari – en viðkvæðið er svosem alltaf að þetta sé gert í nafni umhverfisins. Nýju reglurnar tóku gildi um áramót, einmitt þegar mest er af rusli á heimilum. Það er enn eitt dæmið um klaufaganginn.

Skipulagsslys í miðborginni, fyrirhugaðar byggingar sem ganga fram af borgarbúum bæði hvað varðar stærð og útlit, auka á vandræðin. Það er fátt um svör hjá borgarstjórninni – bara að svona sé þetta og varla neinu hægt að breyta. Verktakar og spákaupmenn ráða ferðinni.

Borgin virðist vera að tapa slagnum um svokallaða „neyðarbraut“ á Reykjavíkurflugvelli. Það hefur reyndar aldei verið til neitt sem heitir „neyðarbraut“, þetta orð varð bara til í áróðursskyni. En borgarstjórnin hefur beðið lægri hlut í áróðursstríðinu og getur lítið gert við því.

Það birtast fréttir af gömlu fólki sem fær ekki að borða á dvalarheimilum – það er sérlega pínlegt að fylgjast með því.

Skólastjórnendur lýsa yfir áhyggjum vegna lélegrar fjárhagsstöðu grunnskólanna. Þar er stöðugur niðurskurður.

Fjárhagsáætlun borgarinnar var heldur ekki beysin og skuldastaðan hefur versnað. Það sem gæti helst verið borginni til afbötunar er að hugsanlega sé vitlaust gefið – að sveitarfélögum séu einfaldlega ætlaðar of litlar tekjur til að sinna þeim verkefnum sem til er ætlast. Hættan er að ekkert breytist í þeim efnum á tíma þegar ríkir lítil vinsemd milli borgarstjórnarinnar í Reykjavík og ríkisstjórnarinnar.

En svo má líka spyrja hvort borgin sé máski búin að byggja upp alltof stórt skrifræðisbákn? Að yfirbyggingin sé að bera undirstöðurnar ofurliði.

Nú sjá borgarbúar fréttir um að standi til að eyða stórfé í framkvæmdir við að breyta Grensásveginum. Þetta virðist mestanpart óþarft – eða eitthvað sem mætti gera ef allir sjóðir væru fullir af peningum. Svo er ekki, og því eykur þetta bara á vantrúna á borgarstjórninni.
Peningagjöf en ekki viðskipti – bankar stuðla að samþjöppun auðs

Í október síðastliðnum var ég einna fyrstur manna til að vekja máls á því sem var að gerast í kringum sölu á hlutabréfum í Símanum. Sérstökum vildarvinum Arion-banka og einstaklingum sem forstjóri Símans valdi var boðið að fara fremst í röðina, kaupa hlutabréf á sérstökum vildarkjörum. Í greininni sem ég skrifaði þá stóð:

Klíkubræður skammta öðrum klíkubræðrum peninga. Út á þetta gengur það og ekkert annað.

Mikil umræða varð um þetta mál – og maður heyrði vart annað en hneykslun. Eiginlega allir sem tóku til máls voru sammála um að sjálftaka af þessu tagi væri ólíðandi ef ætti að byggja hér upp heilbrigt viðskiptalíf.

En eftirmálin voru í raun engin umfram hneykslunina. Það var ekkert gert, ekkert var í raun reynt til að ógilda þennan gjörning.

Nú segir í fréttum að hópurinn sem fékk að kaupa í október geti á morgun selt bréf sín fyrir 27 prósent hærra verð en hann keypti á – og græði þá 410 milljónir á bixinu. Það er allveruleg fjárhæð og enn staðfestast verstu grunsemdir sem uppi voru um viðskiptin.

Reyndar má segja að þetta hafi verið vegleg peningagjöf, ekki viðskipti.

Ennfremur er þetta staðfesting á vaxandi stéttaskiptingu á Íslandi og ófyrirleitinni sókn þeirra sem hafa aðstöðu til í skyndigróða. Og þetta vekur illan grun um einkavæðingu banka sem er fyrirhuguð á næstu misserum.

Ragnar Önundarson, sem einna fyrstur varaði við yfirvofandi bankahruni á Íslandi á fyrsta áratug aldarinnar, skrifar á Facebook:

Bankar eiga að miðla lánsfé, ekki eigin fé. Bankar veraldarinnar þjóna forréttindafólki sem skilur bónuskerfin og spilar á þau. Bankarnir stuðla að samþjöppun auðs. Einn daginn fer almenningur og brýtur allar rúðurnar í þeim.
Þeir sem þora – glæstasta stund íslenskrar utanríkisstefnu

Ég var ungur fréttamaður á sjónvarpinu þegar kallað var í okkur einn ágústdag 1991, utanríkisráðherrar þriggja Eystrasaltsríkja voru komnir til Íslands til að vera viðstaddir staðfestingu á stjórnmálasambandi okkar við Eistland, Lettland og Litháen. Þetta var afskaplega tilkomumikið, maður skynjaði að þarna var maður viðstaddur sögulegan atburð – þeir eru eftirminnilegastir frá þessum degi Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra Íslands og Lennart Meri sem var utanríkisráðherra Eistlands – og frelsishetja þar í landi.

Meri var listamaður, bóhem, varð síðar forseti – ég man ekki betur en að hann hafi verið í hvítum jakkafötum þennan dag eða ljósleit voru þau altént. Á myndum sýnist mér reyndar að seinna hafi hann skipt yfir í svört.

Þetta er hugsanlega eitt af því fáa sem við Íslendingar getum verið virkilega stoltir af í utanríkismálum, þarna vorum við fremstir í flokki að viðurkenna sjálfstæði smáþjóða sem höfðu mátt sæta kúgun og undirokun.

Um þetta er fjallað í heimildarmynd sem var sýnd á RÚV í gærkvöldi og nefnist Þeir sem þora.

En það er líka athyglisvert að einn hópur manna fann þessu allt til foráttu, reyndi að spilla fyrir og bar fyrir sig viðskiptahagsmunum.

Nefnilega útgerðarmenn.

En á svona stundum hugsar maður ekki með buddunni – ekki ef maður vill sýna mannlega reisn
Fjölmiðlaherferð

Það er greinilegt að í gangi er mikil og skipulögð fjölmiðlaherferð fyrrum útrásarvíkinga – og hefur að þungamiðju fjölmiðla 365 sem eru í eigu eins helsta útrásarvíkingsins.

Í þessu tilviki er best að láta réttararkerfið starfa í friði. Það virðist hafa staðið sig vel í þessum málum. Rauði þráðurinn er að ekki sé í lagi að stunda blekkingar á markaði. Ekkert getur réttlætt slíkt, ekki einu sinni þótt verið sé að reyna að bjarga fallandi bönkum. Markaðir geta ekki starfað ef slíkt háttarlag er látið óátalið – þá er eins hægt að loka. Þetta gengur gegn grundvallaratriðum í samfélagsgerð okkar.

Dómar hafa verið ítarlegir og vel ígrundaðir. Fremsti viðskiptablaðamaður þjóðarinnar, Þórður Snær Júlíusson, lýsir því ágætlega í þessu viðtali um al Thani dóminn í Kastljósi.

Það er heldur ekki hægt að segja að þarna séu glæpir án fórnarlamba, eins og stundum er haldið fram. Blekkingum var beitt til að halda uppi hlutabréfaverði og bæta markaðsstöðu, þegar spilaborgin gaf sig fór hlutabréfamarkaður á stuttum tíma úr rúmlega 9000 í 300. Gleymum því ekki að það var ekki einungis bankakerfið sem hrundi, heldur líka sparisjóðir út um allt land, fyrirtæki og fyrirtækjasamsteypur. Fjöldi manns tapaði peningum, sumir aleigunni.

Þetta er ekki léttvægt, en maður veltir því fyrir sér hvort útrásarvíkingar, lögfræðingar og fjölmiðlaráðgjafar þeirra hafi vanmetið stöðuna. Aðferðin var frá fyrsta degi að koma fram af ítrustu hörku, neita allri ábyrgð, þræta um hvert smáatriði, virka hneykslaðir. Þeir voru líka orðnir vanir því á árunum fyrir hrun að ráða lögum og lofum, koma fram af miklum þótta, og bregðast ókvæða við allri gagnrýni.

En kannski var þetta ekki góð aðferð þegar allt var hrunið og blasti við að í gangi hafði verið mikill blekkingaleikur. Þá hefði kannski verið tími til að sýna aðeins meiri auðmýkt, gangast við ábyrgð, sýna samstarfsvilja. Slíkt hefði komið betur út.

Maður á ekki að hlakka yfir því að fólk fer í fangelsi, og oft vekur það hjá manni samúð og depurð að sjá menn fara þá leið. Í mörgum tilvikum væri sjálfsagt einhvers konar samfélagsvinna heppilegri. En það er samt þannig í réttarríki að menn þurfa að standa skil gjörða sinna.
Aftarlega á merinni í matvöruverslun

Þegar maður ferðast í Evrópu og Bandaríkjunum sér maður víða hvað hafa orðið miklar framfarir í matvöruverslun, ekki aðeins hvað varðar framboð, heldur líka hvað varðar gæði, ferskleika og framsetningu vörunnar. Og kröfur neytenda hafa aukist meðfram þessu. Maður kemur inn í matvörubúðir erlendis sem virka nánast á mann eins og ævintýraheimur.

Einhvern veginn er eins og Ísland hafi farið algjörlega á mis við þessa þróun. Manni finnst frekar eins og matvöruversluninni hafi hnignað hér síðustu árin – það hafa sprottið upp nokkrar sérverslanir sem eru til sóma – megi þær dafna! – en stóru matvörubúðirnar verða æ dapurlegri, sérstaklega ef borið er saman við það sem er að gerast í matvöruverslun erlendis.

Ávextir og grænmeti lélegt, rotið og skemmt, allt kjöt plastað í bak og fyrir – hvergi að sjá ferskan fisk. Það er engin áhersla á lókal matvöru – eða upprunamerkingar. Í búðunum er ekki að finna fólk sem hefur þekkingu á því sem er verið að selja.

Stundum skýtur upp í hugann orðinu „sovét“ – það er spurning hvort sé í rauninni einhver samkeppni á matvörumarkaðnum á Íslandi?

Vinur minn, sem er mjög fróður um matvöru, sagði mér um daginn að hann hefði farið með bandarískum sérfræðingi í matvöruverslun í íslenskar búðir nýskeð. Bandaríkjamaðurinn hefði komið hér fyrir tólf árum síðan, en hefði sagt að lokinni þessari heimsókn:

„Veistu, það hefur ekki átt sér stað nein þróun í matvöruverslun á Íslandi“.

Í dag var tilkynnt að Hagar, verslanakeðjan sem á meðal annars Bónus og Hagkaup, hafi skilað hagnaði upp á 2,8 milljarða á fyrstu þremur fjórðungum síðasta árs. Þessi keðja malar gull. En hinir gráðugu vilja meira, nú er líka kunngjört að Hagar vilji hefja heildsölu á áfengi – væntanlega með það í huga að selja áfengi í smásölu ef frumvarp sem leyfir slíkt verður samþykkt á Alþingi.

Ef marka má frammistöðuna í matvöruverslun geta menn tæplega gert sér vonir um mikið, fjölbreytt eða gott úrval af vínum.
Báví

Ég sest niður með kaffið

set Bowie á fóninn,

þitt uppáhaldslag, Wild is the Wind.

Segir í hinu frábæra lagi Bubba Morthens, Blindsker.

Íslendingar hafa tekið þennan enska tónlistarmann svo nærri hjarta sínu að þeir hafa eiginlega búið til sitt eigið nafn á hann.

„Báví“ skal hann heita á íslensku.

En á móðurmáli hans, ensku, mun það víst vera „Bóí“. Semsagt David Bowie. Eins og má heyra hann segja hér. En íslenska aðferðin er svosem ósköp vinaleg.
Snyrtileg afgreiðsla

Það er langt síðan maður hefur séð jafn snyrtilega gengið frá andstæðingi og í svari utanríkisráðuneytisins vegna málflutnings LÍÚ í Rússlandsmálinu.

Það er nákvæmlega svona sem á að gera hlutina. Staðreyndir gegn áróðri og spuna. Kurteisleg og skilmerkileg framsetning gegn upphrópunum.

Maður sér varla LÍÚarar eigi afturkvæmt í þessu máli. En auðvitað er það ekki svo gott – þetta er jú einu sinni frekasti hagsmunahópur á Íslandi.

Jón Steinsson, hagfræðingur í Bandaríkjunum, fjallaði um þetta á Facebook í gær:

Ég held að það sé fátt mikilvægara fyrir langtíma framtíð Íslands en það að gjafkvótinn verði afnuminn til þess að þessari svakalegu rentusókn LÍÚ linni.
Þið höfðuð nógan tíma til að kvarta

Forstjóri Skipulagsstofnunar segir að of seint sé að stöðva framkvæmdir við hið svonefnda Hafnartorg.

Þetta er er í mjög í anda þess sem skipulag borgarinnar virðist ganga út á núorðið. Borgarbúum eru kynntar hugmyndir , svo þegar kemur fram gagnrýni, er svarað með því að það sé um seinan, engu sé hægt að breyta.

Skipulagsstjórinn telur reyndar líka að of mikið sé rætt um „útlit og byggingastíl“. Það er greinilegt að stefnan er sú að borgarstjórnin eða borgarbúar eigi ekki að hafa neitt um slíkt að segja – það er treyst á fegurðarskyn verktakanna. Þeir leggja hinar fagurfræðilegu línur, manni heyrist að arkitektarnir telji sig ekki gera það.

En líklega ganga býrókratar út frá því að þegar sé búið að kynna þessar hugmyndir, þótt það hafi farið framhjá öllum – líka íbúum á svæðinu. Sjálfur bý ég svona 150 metra frá. Mér var bent á að þetta minnti á atriði úr The Hitchikers Guide to the Galaxy – áætlanir um eyðingu jarðarinnar vegna ofurhraðbrautar í gegnum geiminn hafa verið lengi til sýnis, en á skrifstofu í öðru sólkerfi. Þið höfðuð nógan tíma til að kvarta.

Theres no point in acting all surprised about it. The plans and demolition orders have been on display at your local planning office in Alpha Centauri for fifty of your Earth years, so youve had plenty of time to lodge formal complaints.
David Bowie 1947-2016

David Bowie var einstakur tónlistarmaður, textahöfundur og listamaður á sviði. Fáir túlkuðu tíðaranda áranna milli 1970 og 1980 eins og hann – og mótuðu um leið viðhorfin, listina og tískuna. Bowie fór alltaf sína leið.

Stuttu fyrir andlátið gaf hann út plötuna Blackstar. Hún mun hljóma öðruvísi, öðlast aðra merkingu, nú þegar fréttist að krabbamein sem hann hefur glímt við hefur dregið hann til dauða á aðeins átján mánuðum. Bowie gerði flest með stæl – og hann kveður með stæl.

Ég sá Bowie á tónleikum í Marseille 1978. Lagalistann á tónleikunum er að finna á netinu – þetta er máski magnaðasta tímabil Bowies – lögin eru af plötum sem höfðu gríðarlega þýðingu fyrir mína kynslóð. Það fer eiginlega hrollur um mig þegar ég hugsa að þarna hafi ég verið sem unglingur – góður hrollur.

Takk fyrir tónlistina – og snilldina. Nú sest Kári við píanóið og spilar fyrir mig Space Oddity.