Ekki endilega flökkusögur

Ég sé að ýmsir sem skrifa á Facebook eru að fagna grein sem Vilhjálmur Þorsteinsson skrifar á bloggsíðu sína. Merkilegt er að þeir eru flestir stuðningsmenn Samfylkingarinnar. Vilhjálmur hefur sjálfur starfað innan Samfylkingarinnar, verið í því sem mætti kalla frjálshyggjuarmi hennar.

Í greininni telur Vilhjálmur sig rekja átta flökkusögur um hrunið. Margt af þessu hefur maður heyrt áður í málsvörn hrunverja, sumt er umdeilanlegt, annað beinlínis rangt.

1. Ég hef ekki heyrt því haldið fram að afskriftir útrásarskulda lendi beint á íslenskum almenningi. Hins vegar hefur verið uppi sú krafa að fyrst verið er að afskrifa skuldir útrásarvíkinga og fyrirtækja þeirra, þá eigi almenningur líka rétt á að fá leiðréttingu sinna mála. Og þegar betur er gáð, hvað með tap lífeyrissjóða og fleiri á glötuðum lánum til skuldakónganna – eða allt tapið vegna peningamarkaðssjóða? En ef afskriftir útrásarvíkinga lenda ekki á neinum, má þá ekki allt eins afskrifa lán venjulegs fólks sem tók húsnæðis- eða gjaldeyrislán?

2. Veðmál gegn krónunni voru stóriðja á Íslandi árið 2008, og á sama tíma hrundi krónan stöðugt. Vegna þessa krónufalls gátu bankarnir og eignarhaldsfélögin sýnt fram á „góða afkomu“. Þegar upp er staðið telja fyrirtæki eins og Exista og Kjalar sig eiga inni mörg hundruð milljarða hjá bönkunum vegna þessa. Í síðustu viku sagði sjálfur Jón Ásgeir Jóhannesson að ákveðnir aðilar hafi ráðist á krónuna með gríðarlegum stöðutökum. Krónan átti ekki að falla svona mikið, en þeir misstu stjórnina. Í einni deild bankanna voru menn að taka stöður gegn krónunni – aðallega fyrir eignarhaldsfélögin sem áttu bankanna – í næsta herbergi var verið að pranga gjaldeyrislánum inn á almenning.

3. Kannski er ekki fullt af peningum á Tortólu. Tortóla er orðin eins konar táknmynd fyrir svikamylluna sem hér var í gangi. Þegar talað er um Tortólupeninga er líka verið að tala um Lúxemborg, Kýpur og Mön. Mikið af peningum brann upp, sumt af því gervipeningar, en það er líka ljóst að miklum fjármunum var komið burt frá Íslandi á árunum 2003 til 2008 í skattaparadísir og aðra dularfulla staði. Vegna þess hvernig þessum málum er háttað er líklegt að sonur minn þurfi að borga sinn skerf af Icesave, en Björgólfur Thor sem stofnaði til skuldanna þarf líklega ekki að borga neitt.

4. Vandinn við verðtrygginguna er að hún nær bara til útlána. Tekjur eru ekki verðtryggðar. Í svona ástandi lækka tekjurnar, húsnæðisverðið líka en lánin hækka. Verðtryggingin sest á höfðustólinn. Það er þetta misræmi sem er nokkurs konar vítisvél í íslenska kerfinu. Það er ekki afsökun fyrir verðtryggingunni að óverðtryggðir vextir kæmu verr út.

5. Útrásarvíkingar stæra sig af því að vera ekki persónulega ábyrgir fyrir skuldum sem stofnað var til í félögum sem þeir stjórnuðu. Einn segir að það væri óábyrgt af sér að borga skuldirnar, annar segir að fólk þurfi ekki að hafa áhyggjur af sér, hann sé ekki persónulega ábyrgur fyrir skuldum sem nema mörg hundruð milljörðum króna. Mikið af þessum lánum voru veitt án nokkurra veða; klíkubræður lánuðu klíkubræðrum. Þessir menn vilja halda áfram að stunda viðskipti í gegnum önnur félög sín, þangað sem þeir hafa jafnvel komið eignum með vafasömum hætti. Það er kannski löglegt, en fullkomlega siðlaust!

6. Íslendingar munu aldrei geta staðið skil á Icesave, enda er ekkert réttlæti í því að íslenskur almenningur beri alla þessa bagga vegna óreiðuskulda sem fjárglæframenn efndu til í skjóli óhæfra stjórnmála- og embættismanna. Það kann að hafa verið pólitísk nauðsyn að gera þennan samning, en það mun reynast nauðsynlegt að semja aftur eftir sjö ár.

7. Það er rétt að afturvirk lög verða ekki sett. En það á hins vegar að nota allar tiltækar lagaheimildir – sem margar hafa legið óhreyfðar – og bestu rannsóknaraðferðir til að komast að hinu sanna um hvernig glæframenn léku íslenska fjármálakerfið og refsa þar sem þar á við.

8. Íslenska stjórnkerfið er rjúkandi rúst og traustið á því ekkert. Krafan á að vera sú að menn læri af hruninu og byggi upp nýtt, betra og opnara samfélag eins og Páll Skúlason rakti í viðtali í Silfrinu í dag. Það verður ekki gert með hugarfarinu „þetta reddast“. Það er reyndar mjög merkilegt að heyra samfylkingarmenn sem hafa verið að heimta siðbót í kerfinu neta þetta orðalag, nú þegar flokkur þeirra er kominn til valda. Evrópusamband og evra kunna að vera á næsta leyti – eins og sumir sjá í hillingum – en eins og hin pólitíska staða er sú, sýnist manni, að það eru mestar líkur á aðildarsamningur við ESB yrði kolfelldur. Það getur varla öðruvísi farið á tíma þegar stjórnvöld virðast vera ófær um að eiga samræðu við þjóðina – og annar ríkisstjórnaflokkurinn er með og hinn á móti.