arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kiljan, 1. maí

Við fjöllum um verkalýðsmál í Kiljunni í kvöld, 1. maí.

Förum í gömlu verkamannabústaðina við Hringbraut og niður á höfn með Þorleifi Friðrikssyni sagnfræðingi. Hann hefur nýlokið við að skrifa annað bindi sögu verkamannafélagsins Dagsbrúnar, en það nefnist Dagar vinnu og vona.

Í bókinni segir Þorleifur mikið af kjörum alþýðu fyrir miðja síðustu, þannig nálgast hann viðfangsefnið fremur en að skrifa hefðbundna stofnanasögu. Fyrir vikið verður bókin mun áhugaverðari en ella. Hana prýða svo einstakar ljósmyndir sem teknar voru af verkamanninum Karli Christian Nielsen.

Jón Sigurðsson, fyrrverandir rektor á Bifröst, Seðlabankastjóri og formaður Framsóknarflokksins, kemur í þáttinn og segir frá nýrri bók eftir sig. Hún nefnist Eigi víkja, en þar gerir Jón grein fyrir þróun íslenskrar þjóðhyggju á nítjándu öld og fram á þá tuttugustu. Heiti bókarinnar er auðvitað komið frá nafna hans Jóni Sigurðssyni forseta.

Sirrý, Sigríður Arnardóttir, segir okkur frá bók sem hún hefur gefið út og nefnist Örugg tjáning.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um tvær bækur: Síðustu freistingu Krists eftir Nikos Kazantzakis í þýðingu Sigurðar A. Magnússonar, þetta er ein umdeildasta bók allra tíma, og endurútgáfu á ljóðabókinni Nei eftir Ara Jósefsson. Ari var mikið efni en drukknað sviplega þegar hann datt fyrir borð á Gullfossi.

Bragi tínir til eitt og annað smálegt – segir meðal annars frá tippinu sem fékk ekki að vera í friði í Flatey.

Karl Christian Nielsen var verkamaður í Reykjavík sem hafði brennandi áhuga á ljósmyndun. Myndir hans eru varðveittar í Ljósmyndasafni Reykjavíkur og prýða bókina Daga vinnu og vona eftir Þorleif Friðriksson.
Úrslit ef landið væri eitt kjördæmi

Áhugaverð er umfjöllun Kastljóss og Þorkels Helgasonar frá því í gær þar sem kemur í ljós að úrslit kosninga hefðu verið nokkuð önnur ef landið væri eitt kjördæmi og ekki væri í gildi regla um að framboð þyrftu að fá meira en ákveðið fylgi til að komast á þing.

Þá sjáum við að Flokkur heimilanna og Dögun hefðu fengið 2 þingmenn hvor.

Hægri grænir og Lýðræðisvaktin 1 þingmann hvor flokkur.

Þingmannatala Framsóknar hefði lækkað úr 19 niður í 16, en Sjálfstæðisflokkur og Samfylking hefðu misst einn þingmann hvor flokkur.

Sjá umfjöllun Kastljóss hér.
Viðkvæmir verkalýðsforingjar

Dálítið er það kyndugt hjá forystumönnum í verkalýðshreyfingunni að amast við því þótt umhverfisverndarsinnar efni til grænnar göngu á 1. maí.

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, segir að leyfa eigi „okkur að haa þennan dag um málefni launafólks“.

Gylfi er reyndar einn harðasti stóriðjusinni á Íslandi.

Það er þó ekkert aðalatriði, heldur hitt að löng hefð er fyrir því að alls konar hópar taki þátt í baráttugöngum 1. maí.

Femínistar hafa stundum veri áberandi, samkynhneigðir ef ég man rétt, Palestínuvinir, anarkistar, og hér á á árum áður meðlimir í byltingarsinnuðum hópum á vinstri væng.

Með þessu er ekki gert lítið úr mikilvægi verkalýðsbaráttunnar. Ég nefni að lokum að í Kiljunni annað kvöld, 1. maí, verðum við með umfjöllun um kjör verkafólks á árum áður. Það er býsna fallegt innslag, þó ég segi sjálfur frá.
Sigmundur að fá umboðið – möguleikarnir í stöðunni

Sjálfstæðismenn verða varla hrifnir ef Ólafur Ragnar Grímsson afhendir Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni umboð til stjórnarmyndunar í dag.

Sjálfstæðisflokkurinn er stærstur og telur sig eiga að fá umboðið.

Þess er þó að gæta að það er ekki til neitt sem heitir „forsætisráðherraefni“ forsetans eins og einhver skrifaði í gær. Þótt Sigmundur fái umboðið er ekki þar með sagt að hann verði forsætisráðherra, það er nokkuð sem er samið um milli stjórnmálaflokka. Það er samt ljóst að Sigmundur er sérstaklega í náðinni á Bessastöðum.

Það er margt rætt um stjórnarmyndun í dag. Morgunblaðið fagnar og telur að lítið mál verði að mynda ríkissjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.

En svo eru aðrir sem telja að samningaviðræður verði erfiðar. Sjálfstæðisflokkurinn geti einfaldlega ekki gengið að kosningaloforðum Framsóknar. Framsókn muni þurfa að gefa heilmikið í því efni. En það myndi ganga í berhögg við margítrekaðar yfirlýsingar forystumanna í Framsóknarflokknum.

Ólafur Ragnar talaði um nauðsyn sáttastjórnar. Það er auðvitað möguleiki fyrir Sjálfstæðisflokk eða Framsókn að vinna yfir miðjuna, og þá væntanlega með Samfylkingu og Bjartri framtíð. Vinstri grænir eru varla tilkippilegir – það er of mikil stóriðja í spilunum.

Eitt af því sem gæti staðið í veginum er mikil persónuleg andúð sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Guðmundur Steingrímsson hafa hvor á öðrum. Það er sagt að Guðmundur vildi fremur bryðja gler en vinna með Sigmundi.

Þetta yrði ekki vandamál ef Sjálfstæðisflokkurinn ætti í hlut. Bjarni Benediktsson þykir hafa þannig skap að hann ætti að geta unnið með öllum. Hins vegar eru sterk öfl innan Sjálfstæðisflokksins sem leggja algjöra fæð á Samfykinguna og myndu berjast hart gegn samstarfi við hana. Þetta eru reyndar sömu öflin og hafa gert Bjarna lífið leitt árum saman – hann skuldar þeim nákvæmlega ekki neitt.

Þá er sagt ekki þurfi að vera svo erfitt að mynda ríkisstjórn með Samfylkingu og Bjartri framtíð. Samfylkingin sé svo veikluð að hún geti ekki gert miklar kröfur – helst þá um að þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald ESB-viðræðna verði haldin nokkuð fljótlega – en Björt framtíð yrði ánægð að fá til dæmis ráðuneyti mennta- og menningar.

Enn er þó auðvitað líklegast að Sjálfstæðisflokkur og Framsókn myndi ríkisstjórn. En það þarf ekki að vera auðvelt. Og í samningaviðræðunum er ágætt fyrir flokkana að hafa önnur spil í bakhöndinni.
VG í betri stöðu en Samfylkingin

Samfylkingin virðist alveg ráðvillt eftir kosningaósigurinn. Hún nær einungis níu mönnum á þing, margt af því er fólk sem hefur verið lengi á Alþingi og virkar þreytt. Þaðan er ekki að vænta mikillar endurnýjunar. Þegar ESB umsóknin verður frá – líklegast virðist reyndar að hún verði látin fjara hægt út – er spurning hvert Samfylkingin ætlar að beina kröftum sínum.

Vinstri græn eru í betri stöðu. Þeir fóru reyndar nokkurn veginn í strípað grunnfylgi sitt. Þeir hafa hins vegar vinsælan formann. Stór hópur yfirgaf flokkinn á síðasta kjörtímabili, þingmennirnir Lilja Mósesdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Atli Gíslason, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Jón Bjarnason.

Ásmundur gekk í Framsókn, Guðfríður Lilja hætti, hin reyndu fyrir sér í pólitík á öðrum vettvangi og mistókst hrapallega. Áhrif þeirra eru engin – Katrín Jakobsdóttir virðist nú stýra flokki sem er nokkuð heillegur, hefur gengið í gegnum hreinsun.

Meira að segja er sagt að Hjörleifur Guttormsson sé horfinn á braut.

Katrín hefur þá ímynd að hún sé sönn og heiðarleg og hún ætti að geta laðað ungt fólk til flokksins. En þingflokkurinn er ekkert endilega að spegla þetta. Þar eru enn á fleti fyrir Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson.

Þeir fengu að vera við völd í rúmlega fjögur ár, en eru nú komnir aftur í gamla stjórnarandstöðupuðið. Maður skilur reyndar varla að Steingrímur nenni því eftir þrjátíu ár á þingi, en í Ögmundi býr eilífur stjórnarandstöðuþingmaður sem brýst sjálfsagt fram aftur.

Það getur þó varla verið nema tímaspursmál hvenær þeir fjandvinirnir setjast í helgan stein.
Bóla á hlutabréfamarkaði – aftur bankalán til hlutabréfakaupa

Sagan segir að menn séu aftur farnir að taka bankalán til að kaupa hlutabréf – á markaði sem er afar einkennilegur.

Pétur H. Blöndal alþingismaður skrifar á Facebooksíðu sína:

„Mér sýnist vera að myndast bóla á hlutabréfamarkaði. Lífeyrissjóðirnir eru læstir inni í gjaldeyrishöftum, litlar fjárfestingar í gangi og þeir þurfa að koma yfir 100 milljörðum króna á beit á ári. Svo sýna þeir góða ávöxtun með hækkuninni.“

Jú, það hefur verið hægt að taka út nokkuð snöggan gróða á hlutabréfamarkaðnum. Gengi Icelandair hefur hækkað um 95,3 prósent síðastliðið ár, Hagar um 47,9 prósent – fasteignafélagið Reginn um 22,7 prósent frá áramótum.

Einhvern veginn sýnist manni að tæplega sé innistæða fyrir öllum þessum hækkunum.

Þetta er semsé bóla.
Leiksýning á Bessastöðum?

Sumir myndu telja að Ólafur Ragnar Grímsson sé að setja upp leiksýningu með því að kalla formenn flokka til sín einn af öðrum til að ræða við þá um stjórnarmyndun.

Undir myndavélum fjölmiðla.

Hér á árum áður heyrðu menn reyndar aðeins í forseta eftir kosningar fyrir siðasakir, yfirleitt mættu þeir svo barasta með tilbúnar ríkisstjórnir.

Það voru undantekningar frá þessu ef reyndist erfitt að mynda stjórn, þá kom til kasta forseta. En það er langt síðan slík staða hefur komið upp. Stjórnarmyndanir hafa yfirleitt gengið mjög smurt síðustu áratugi.

Flokksformennirnir vilja greinilega umgangast Ólaf Ragnar af varúð eftir inngrip hans í pólitíkina síðustu árin. En í raun geta þeir komið Bessastaði með tilbúna ríkisstjórn, hafi hún þingmeirihluta er ekkert sem Ólafur Ragnar getur gert til að stöðva það.

Þannig hefur hann í raun ekkert um það að segja hvernig ríkisstjórn verður mynduð, þótt látið sé eins og svo er.

En þarna er dæmi um hvernig Ólafur Ragnar er að reyna að endurmóta forsetaembættið eftir sínu höfði – nei, svona var það ekki á Davíðstímanum.

Og í einu tilviki má reyndar segja að Ólafur hafi haft meiri áhrif á stjórnarmyndun en áður hefur þekkst. Það var þegar minnihlutastjórnin Samfykingar og Vinstri grænna var mynduð í janúar 2009. En sú saga hefur aldrei verið sögð til fulls.
Stjórnarmyndun – ljón í veginum

Flestir gera ráð fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn nái að mynda ríkisstjórn.

En það eru ljón í veginum.

Í fyrsta lagi loforð Framsóknarmanna um skuldaafskriftir.

Margir í Sjálfstæðiflokknum börðust hatrammlega gegn þessum hugmyndum í kosningunum. Þar má nefna hópinn sem kennir sig við Vef-Þjóðviljanna, hinn nýja þingmann Vilhjálm Bjarnason og fyrrverandi hæstaréttardómarann Jón Steinar Gunnlaugsson sem varaði sterklega við þessu.

En Framsókn þarf að skila skuldaafskriftum og helst sem fyrst. Miðað við kosningaloforðin er ekki mikið ráðrúm til að semja svo það verði ekki álitshnekkir fyrir Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Hann hefur í raun bundið sitt pólitíska trúss við þetta eina mál.

En Bjarni Benediktsson getur varla látið undan, hugmyndir sjálfstæðismanna gengu út á að laga skuldastöðuna í gegnum skattkerfið. Kannski tekst flokkunum að hræra saman einhverja blandaða leið – en það er víst að Bjarni vill ekki verða fangi loforða Framsóknarflokksins sem máski er ekki hægt að standa við.

Svo er það spurning hvor þeirra ætti að verða forsætisráðherra. Líklegra er að það verði Bjarni í skjóli þess að flokkur hans er stærri. En þá yrði að umbuna Framsókn með stórum og mörgumráðuneytum. Eðlilegast er að Sigmundur Davíð væri sá sem fer með skuldamálin – það hefur ekki reynst sérlega vel fyrir flokksformenn í gegnum tíðina að vera utanríkisráðherrar, en það ráðuneyti hefur verið talið ganga forsætisráðuneytinu næst að virðingu.

Í raun væri sterkara að Sigmundur yrði fjármálaráðherra eða atvinnuvegaráðherra.

En svo gæti þetta snúist við og Sigmundur yrði forsætisráðherra. Möguleiki er auðvitað líka að skipta á miðju kjörtímabili.

Það er strax farið að tala um að fjölga ráðuneytum. Spurning er hvaða þörf er á því, en þannig er auðvitað hægt að koma fleiri flokksmönnum í embætti. Reyndar virka nýju lögin um skipan ráðuneyta hamlandi í þessu efni, það er bara eitt velferðarráðuneyti og eitt innanríkisráðuneyti. Möglegulegt er máski að skipa tvo ráðherra í hvert þeirra, þannig annar fari með heilbrigðismál og hinn félagsmál eins og áður fyrr. Innanríkisráðuneytinu má skipta milli ráðherra samgöngumála og ráðherra dómsmála.

Þetta mun þó varla virka sérlega vel á kjósendur.

Bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn eiga svo möguleika á að vinna yfir miðjuna til vinstri – ef flokkarnir ná ekki saman. Ólafur Ragnar Grímsson talaði á Bessastöðum í gær um nauðsyn víðtækrar sáttar í samfélaginu. Hún virðist ekki sérstaklega í sjónmáli.
Heillaóskir frá þýskum Pírötum

Þýskir píratar segja í þessum heillaóskakveðjum til íslenskra Pírata að þeir ætli að gera eins og þeir og komast inn á þjóðþing.

Segja að Píratahreyfingin sé alþjóðleg en ekki bundin við einstök lönd.

En eftir mikinn uppgang eiga þýskir Píratar í vandræðum. Fylgið mældist hátt í 10 prósent um tíma en nú er það komið niður í 2 prósent.

Kosningarnar eru í september.
Nokkrir punktar að loknum kosningum

Franska dagblaðið Le Figaro segir að íslenskir kjósendur hafi í gær snúið baki við Búsáhaldabyltingunni.

Það má til sanns vegar færa.

Kosningarnar vekja athygli víða um heim, því er sums staðar slegið upp að hrunflokkarnir hafi aftur náð völdum. En auðvitað er það ekki svo einfalt. Samfykingin var hrunflokkur sem gekk beint úr hrunstjórninni í „norrænu velferðarstjórnina“ sem beið afhroð í gær.

Ég hef sjálfur talað við nokkurn fjölda erlendra fjölmiðla og sagt þeim að tal um að hrunflokkar séu aftur að taka við sé mikil einföldun. Óvinsælda ríkisstjórnarinnar sé fyrst og fremst að leita í störfum hennar sjálfrar – hringja ekki viðvörunarbjöllur þegar vinstri stjórn verður uppáhald hjá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum?

Sigur Pírata vekur athygli í Þýskalandi. Það er ekki nema vonlegt. Um tíma leit út fyrir að Píratar næðu allt að tíu prósenta fylgi í þingkosningum þar í landi í september. Nú er fylgið komið niður í tvö prósent, meðal annars vegna innri átaka, en úrslitin á Íslandi geta virkað uppörvandi.

Aðalspennan er auðvitað hvort Bjarni Benediktsson eða Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fær stjórnarmyndunarumboðið. Fyrir Bjarna er það eiginlega lífsspursmál að verða forsætisráðherra, Sigmundur getur lifað með því að verða það ekki – hann ætti þá að taka að sér það ráðuneyti sem sér um að semja við erlenda kröfuhafa og koma í gegn boðuðum skuldaniðurfellingum.

Það er eðlilegast. Sigmundur getur eiginlega ekki gefið neitt eftir af loforðum Framsóknar, annars gætu þau orðið myllusteinn um háls hans, líkt og skjaldborgin varð um háls Jóhönnu.

Samfylkingin er hrikalegri stöðu. Þar eru þingmenn strax farnir að rífast um úrslitin. Ólína Þorvarðardóttir skellir hurðum og sakar Árna Pál um að hafa svikið stefnumál flokksins. Það verður heldur daufleg vist í þingflokksherbergi Samfylkingarinnar með aðeins níu þingmenn. Stærstur hluti þeirra hefur setið á þingi síðan fyrir hrun.

Vinstri grænir eru í dálítið annarri stöðu þrátt fyrir tap. Þeir hafa formann sem nýtur vinsælda langt út fyrir raðir flokksins. VG hefur losnað við mikið af flokksmönnum sem ollu miklum vandræðum. Hinir brotthlaupnu reyndu fyrir sér á öðrum slóðum en mistókst öllum hrapallega. Það styrkir VG. Steingrímur og Ögmundur eru enn í þingliðinu, það er dálítið kaldhæðnislegt að þeir geti aftur tekið til óspilltra málanna í stjórnarandstöðu.

Og nú að flokkunum sem komust ekki inn á þing. Það hefði verið óþolandi ef Píratarnir hefðu verið rétt undir markinu, þá hefðu alltof mörg atkvæði fallið dauð. En hinir nýju flokkarnir geta að mörgu leyti sjálfum sér um kennt. Það þýðir ekki bara að kvarta undan vondum kosningalögum. Upphaflega virtist nokkur hópur ætla að sameinast í Dögun, Lýðræðisvaktin klauf sig þaðan út stuttu fyrir kosningar og síðan fer einn helsti frammámaður Lýðræðisvaktarinnar og stofnar Flokk heimilanna.

Þetta gat varla endað með öðru en sameiginlegu skipbroti.
Ráðhúsið í dag

Tveir höfðingjar á kjörstað.

http://i.minus.com/igh0gw5hLuRgF.gif
Hvað gerir Ólafur Ragnar á morgun?

Ein helsta birtingarmynd valds forseta Íslands er að hann hefur hlutverki að gegna þegar ríkisstjórnir eru myndaðar.

Þegar þeirri ríkisstjórn sem nú situr var fyrst komið á laggirnar, í janúar 2009, lagði Ólafur Ragnar Grímsson ákveðnar línur fyrir myndun hennar. Þetta þótti óvenjulegt. Raunar er ýmislegt á huldu um aðkomu Ólafs Ragnars að myndun þeirrar ríkisstjórnar.

En forsetinn nefndi fjögur verkefni:

„Þeir fjórir þættir sem ég nefndi, það er samfélagsleg sátt, endurnýjun á hinu pólitíska umboði, trygg tök á efnahagsvanda þjóðarinnar og farvegur fyrir umræðu um nýja stjórnskipan.“

Nú liggur fyrir að mynduð verður ný ríkisstjórn eftir kosningarnar í kvöld.

Skyldi Ólafur Ragnar leggja henni einhverjar línur?

Og svo er spurning hvernig hann ber sig að. Ein aðalspennan í kosningunum er hvor flokkurinn verði stærri, Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsókn. En það er nokkuð ljóst að Framsóknarflokkurinn verður helsti sigurvegari kosninganna, bætir við sig mestu fylgi. Önnur möguleg staða er reyndar að Framsóknarflokkurinn fái fleiri þingmenn en Sjálfstæðisflokkurinn út á minna fylgi.

En þá er spurning hvor fær stjórnarmyndunarumboðið frá Ólafi Ragnari, Bjarni Benediktsson eða Sigmundur Davíð Gunnlaugsson – og hvaða aðferð notar forsetinn til að tilkynna það? Þarna gæti fallið á hann sviðsljós – en því er hann yfirleitt ekki sérlega fráhverfur.
Lifandi og skemmtilegur formannaþáttur

Það hefur verið talað um að ómögulegt sé að hafa kosningaþætti þar sem eru svona mörg framboð – en það er greinilega ekki rétt.

Kosningaþáttur RÚV sem stendur yfir er fínasta skemmtun – fyrir utan að vera kasta mjög fróðlegu ljósi á formennina sem þarna sitja fyrir svörum.

Miklu betri þáttur en á Stöð 2 í gær þegar voru aðeins sex formenn.

Og það eru ekki síst talsmenn nýju framboðanna, sem kannski ná engum inn á þing, sem gera þáttinn svo lifandi.
Annasöm helgi

Það er annasöm helgi framundan.

Kosningasjónvarp á RÚV annað kvöld. Ég verð þar í einu horninu með gesti sem rýna í tölurnar.

Í hádeginu á sunnudag er fæ ég svo til mín í sjónvarpssal formenn stjórnmálaflokkanna – þeirra sem ná mönnum inn á þing.

Þá er þess að vænta að þreifingar um myndun ríkisstjórnar verði hafnar – og loft lævi blandið.

Meðfram hef ég verið nokkuð upptekinn við að tala við erlenda fjölmiðla, var í löngu viðtali við Asahi Shimbun í morgun, þetta japanska stórblað er eitt hið útbreiddasta í víðri veröld, og snemma í fyrramálið verð ég í þætti á BBC World Service.

Þannig að kosningarnar hér vekja athygli víða um heim.
Framsókn getur fengið fleiri þingmenn með færri atkvæði

Í viðbrögðum við skoðanakönnun frá Félagsvísindastofnun sem Morgunblaðið birti í gær dregur Ólafur Þ. Harðarson, prófessor í stjórnmálafræði, upp athyglisverða mynd.

Að Sjálfstæðisflokkurinn geti fengið ívið meira fylgi en Framsókn en samt færri þingmenn.

Í skoðanakönnuninni er Sjálfstæðisflokkurinn með 24,8 prósent en Framsóknarflokkurinn með 24,4.

Þetta er ekki tölfræðilega marktækur munur, en ef þetta er reiknað yfir í þingmenn Framsókn 20 en Sjálfstæðisflokkurinn 18.

Kosningakerfið hjá okkur skapar nokkurn veginn jöfnuð milli flokka en ekki milli kjördæma. Þarna höfum við þó möguleika á misvægi sem er meira en nokkru sinni síðan 1983, segir Ólafur.

Ástæðan er að Framsókn stefnir í að fá svo marga kjördæmakjörna menn í hinum fámennari kjördæmum úti á landi að jöfnunarmenn duga ekki til að úthluta hinum flokkunum þingmönnum eftir kjörfylgi.

Þetta minnir á gamla tíma þegar voru langvinnar deilur um kosningakerfið. Þá það hannað þannig að Framsókn fékk miklu fleiri þingmenn en atkvæðatala flokksins sagði til um. Fyrir þetta guldu Sjálfstæðisflokkur og Alþýðuflokkur sem höfðu meira fylgi á mölinni. Það var til dæmis vegna kjördæmamála að myndaðist svo mikil óvild milli Ólafs Thors og Hermanns Jónassonar, helstu stjórnmálaforingja um miðja öldina, að þeir gátu ekki unni saman í ríkisstjórnum.
Að einfalda málin

Ég lendi mikið í því að þurfa að útskýra íslenska pólitík fyrir útlendingum. Það er ekki alltaf auðvelt. Maður vill segja satt og rétt frá – og ekki einfalda málin um of.

Ég er ekki sammála Stefaníu Óskarsdóttur sem segir að skýringin á fylgistapi Samfylkingarinnar sé sú að flokkurinn hafi færst meira til vinstri.

Í nokkur ár eftir hrun var Ísland rekið samkvæmt plani frá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum. Stjórnarflokkarnir, sem eru mismikið til vinstri, fylgdu því út í æsar. Þetta gekk svo langt að ekki mátti betur sjá en að Jóhanna og Steingrímur væru uppáhaldsnemendur AGS, þessa höfuðvígis kapítalismans.

Þessu fylgdi meðal annars vilji til að koma til móts við kröfuhafa, endurreisa banka í sem næst óbreyttri mynd, semja um Icesave og tregða við að grípa til róttækra aðgerða til að hjálpa skuldurum.

Það er ekkert sérlega vinstri sinnað, eiginlega þvert á móti – enda hefur vinstri vængurinn verið að margklofna.

Stefán Ólafsson hefur bent á að Samfylkingin geti átt samleið með hugmyndum Framsóknar um skuldaniðurfellingar, enda sé þetta í anda vinstri sjónarmiða.

Framsókn er semsagt ekki að sækja fram með sérlega hægri sinnaða stefnu: Skuldaniðurfellingar og harka í garð erlendra kröfuhafa geta ekki talist vera það. Kannski kann þetta að hljóma eins og pópúlismi – en hægri stefna er það ekki.

Þetta er ekki alveg auðvelt að útskýra. Og svo er ýmislegt sem misskilst.

Til dæmis eru margir að vitna í grein í danska vinstra blaðinu Information þar sem segir að Íslendingar séu aftur að kjósa yfir sig þá sem ollu hruninu.

Þetta er nokkur einföldun. Sjálfstæðisflokkurinn er samkvæmt nýjustu skoðanakönnunum ekkert að auka fylgi sitt frá síðustu kosningum þegar flokkurinn beið afhroð.

Það er Framsóknarflokkurinn sem sækir á. Jú, hann var vissulega í ríkisstjórn frá 1995-2007 þegar búið var svo um hnútana að hrun var óumflýjanlegt.

En í vænlegum þingsætum fyrir Framsóknarflokkinn er ekki einn einasti maður sem sat á þingi á ríkisstjórnarárum Framsóknar.

Menn kunna að spyrja um bakland flokksins, eins og Stefán Jón Hafstein gerði í síðasta Silfri, það er vissulega ástæða til þess.

En þá hljóta menn að líka að horfa til Samfylkingarinnar sem var í notalegu sambandi við marga úr útrásinni. Og það er líka staðreynd að þrír af ráðherrum Samfylkingarinnar í „norrænu velferðarstjórninni“ sátu líka í „hrunstjórninni“: Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson og Kristján Möller. Skilin voru semsagt nokkuð óljósari en oft er látið í veðri vaka.

Þannig að einhver hefur einfaldað málið dálítið við blaðamann Information.
Óréttlæti í kosningakerfinu

Það er ljóst að ef ekki væri svonefnd 5 prósenta regla myndu fleiri framboð ná mönnum inn á þing. Ábygglega Dögun og Lýðræðisvaktin, líklega fleiri.

Tilgangurinn með reglunni er væntanlega að koma í veg fyrir komi fram mikill fjöldi smáflokka og að auðveldara verði að mynda ríkisstjórnir.

Í jafn litlu landi og okkar er vandséð að sé nokkur þörf á þessu. Það verða alltaf til flokkar sem hafa miklu meira fylgi en hinir – og smáflokkar hafa ekki verið til neinna vandræða, nema síður sé.

Þannig að það er erfitt að verjast þeirri tilhugsun að þarna sé fjórflokkakerfið að verja tilvist sína.

Það sést líka glöggt þegar dregur nær kosningum. Þá eru stóru flokkarnir í því á fullu að reyna að sannfæra kjósendur um að þeir sói atkvæði sínu með því kjósa framboð sem óvíst er að nái mönnum á þing.

Kjósendur eru semsagt hvattir til að kjósa ekki samkvæmt sannfæringu sinni heldur taktískt.

Eins og staðan er virðast milli 10-12 prósent atkvæða ekki nýtast til að koma mönnum á þing. Þau falla á flokka sem verða undir fimm prósenta markinu.

Þetta er ansi há tala og hún hefur það í för með sér að 50 prósenta mörkin varðandi útdeilingu þingsæta liggja langt fyrir neðan 50 prósent í kjörfylgi. Tölfróðir menn geta fundið töluna, en meirihluti á Alþingi næst með sirka 45 prósentum atkvæða.

Þetta er eitt af því sem virðist óréttlátt í íslenska kosningakerfinu. Svo er annað óréttlæti sem alltaf blasir við. Það má sjá í þessu súluriti sem sýnir atkvæðafjölda bak við þingmenn eftir kjördæmum. Í kosningunum 2009 voru 4850 kjósendur bak við hvern þingmann í Suðvesturkjördæmi en í Norðvesturkjördæmi voru þeir 2366.
Formannaþáttur RÚV – og Stöðvar 2

Ég held að ekki sé hægt að neita því að kosningaumfjöllun Ríkisútvarpsins hefur verið til mikils sóma.

Þess hefur verið gætt að öll framboð komist að – og njóti jafnræðis.

Það er hin lýðræðislega aðferð.

Umfjölluninni fyrir kosningar lýkur á RÚV annað kvöld. Þá verður þáttur með formönnum flokkanna sem bjóða fram á landsvísu. Í kvöld er raunar þáttur með formönnum flokka sem bjóða fram en ekki í öllum kjördæmunum.

Hliðstæður þáttur er á Stöð 2 í kvöld. En þar fá einungis að vera formenn „sex stærstu flokkanna samkvæmt skoðanakönnunum“, eins og það er auglýst. Semsagt flokkarnir fjórir og Björt framtíð og Píratar.

Stöð 2 er stærsta einkasjónvarpsstöð landsins. Hún hefur nokkuð glæsilega hefð hvað varðar fréttaflutning. En þessi aðferð við að velja inn í mikilvægar formannaumræður er umdeilanleg.