arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eiga Grikkir að skjóta fólkið?

Fyrstu dagar ársins 2016 gera mann ekki bjartsýnan á ástand heimsmála.

Góðvildin gagnvart flóttamönnum er mestanpart gufuð upp. Í Þýskalandi á Angela Merkel í vök að verjast. Það kemur reyndar fyrir að hún eigi mótleiki, eins og þegar Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands, fagnaði því að nú væru að rísa upp girðingar innan Evrópu.

Merkel svaraði og sagði að hún hefði sjálf verið alin upp bak við girðingu. Merkel var fædd og uppalin í hinu kommúníska Þýska alþýðulýðveldi.

Danir setja lög um að eigur flóttamanna skuli gerðar upptækar, heimsbyggðin horfir í forundran á þessa rangsleitni. Hvernig getur ríkasta samfélag heims, eitt mesta velferðarríki allra tíma, orðið svona smásálarlegt?

Grikkir eiga í vök að verjast vegna þess að flóttamannastraumurinn yfir Eyjahafið heldur áfram og eykst hugsanlega aftur á vormánuðum. Tyrkir fengu stórfé frá Evrópusambandinu til að reyna að loka fyrir þessa fólksflutninga, enn virðast þeir ekki hafa staðið við neitt.

Ráðamenn í Evrópu skamma Grikki fyrir að stöðva ekki flóttamannastrauminn. Grikkir spyrja auðvitað – hvernig? Eigum við að skjóta fólkið? Slíkt er ekki alveg í samræmi við gildismat okkar eða Evrópu.

Gríska ríkið, sem er á hausnum, fær skammarlega litla hjálp frá alþjóðasamfélaginu við að leysa þennan vanda – sem er sannarlega ekki Grikkjum að kenna. Þar eru að baki önnur og voldugri ríki.

Ein hugmyndin sem hefur komið fram er að reisa girðingu á Balkanskaga svo flóttamenn komist ekki frá Grikklandi. Önnur er sú að Grikjum verði gefnar upp skuldir að einhverju leyti gegn því að þeir taki við fólki og geymi það í flóttamannabúðum.

Hugmyndin er fáránleg, ósmekkleg og dónaleg meðan ríki norðar í álfunni eru að reyna að þvo hendur sínar af flóttamannavandanum og Bandaríkin, sem eiga mikinn þátt í ástandinu, vilja helst ekki taka við flóttafólki.

Verst er að Evrópusambandið ræður ekki við neitt. Innan þess er engin samstaða og mikill skortur á forystu. Það er erfitt að hafa tiltrú á ESB þessa dagana. En valkosturinn er þó verri – Evrópa tortryggninnar sem brotnar upp í ríki með girðingar á milli.

Flóttamenn koma til grísku eyjarinnar Lesbos. Stungið hefur verið upp á því að íbúar á nokkrum grískum eyjum, sem eru nærri Tyrklandi, fái friðarverðlaun Nóbels fyrir björgun flóttamanna.
Fallegar bensínstöðvar

Það virkar eins og þversögn að tala um fallega bensínstöð. En svo vill til að á árunum eftir stríð risu nokkrar bensínstöðvar í Reykjavík sem teljast merkilegur arkítektúr. Mest hefur verið rætt og ritað um Nestisstöðvarnar sem Manfreð Vilhjálmsson teiknaði og Shellstöðvarnar sem voru eftir Hannes Kr.Davíðsson. Hér má sjá pistil um þær.

Nú stenst ég ekki mátið að birta þessa ljósmynd sem Páll Þórir Daníelsson setti inn á vefinn Gamlar ljósmyndir. Hann skrifar að myndin hafi verið tekin af nafna hans Páli Daníelssyni.

Þarna má sjá gömlu bensínstöðina og smurstöðina sem stendur við Skógarhlíð, en var á þessum árum við Reykjanesbrautina, aðalbrautina úr bænum og út á Suðurnes sem þá lá neðar í Öskjuhlíðinni en nú er. Stöðin mun hafa opnað 1954. Arkitekt hennar var Þór Sandholt.

Þegar myndin er tekin er bensínstöðin enn nokkuð utan við meginbyggðina í Reykjavík. Í hægra horni myndarinnar glittir í Nýja garð og Háskólann.

Það vekur athygli hversu mikið er lagt í þessa byggingu – og það á líka við um skiltið fyrir utan. Eða með orðum eins þeirra sem tjáði sig á vefnum:

Fallegt. Jafnvel skiltið með skelinni er formfagur skúlptúr.

Eins og sjá má kallast hún í forminu nokkuð á við bensínstöð Shell við Laugaveg sem opnaði 1949, líkt og kemur fram í þessari Morgunblaðsfrétt. Arkitektinn var áðurnefndur Þór Sandholt. Þessi stöð var við veginn á leiðinni út úr bænum, í grein sem Þröstur Helgason skrifaði í Morgunblaðið fyrir rúmum tíu árum er haft eftir Pétri H. Ármannssyni arkitekt:

Stöðin við Laugaveg var hönnuð inn í skipulagið á fimmta áratugnum sem gerði ráð fyrir að þarna kvíslaðist vegurinn í tvær akbrautir. Stöðin er teiknuð spísslaga til þess að falla inn í það skipulag með sem bestum hætti. Stöðin við Skógarhlíð stóð áður við Reykjanesbraut og var nokkurs konar borgarhlið. Út úr húsinu stendur skýli sem snýr út á veginn og ávarpar hann með vissum hætti. Þeirri fyrrnefndu hefur verið breytt þannig að skyggnin yfir dælunum er voru samföst húsinu hafa verið tekin af. Að mínu mati er það miður enda um ákaflega vel heppnaða hönnun að ræða. Stöðin við Skógarhlíð hefur fengið að standa óbreytt.
Úr því Sigmundur sagði það

Sigmundi Davíð virðist vera að takast að sameina stuðningsfólk meirihlutaflokkanna í Reykjavík bak við hugmyndina um að byggja sem stærst og einsleitast í miðbæ Reykjavíkur.

Það gerir hann með því einfaldlega að vera á annarri skoðun. Talsverður hópur fólks hefur núorðið þá merkilegu skoðun að vera aldrei sammála skoðunum Sigmundar Davíðs. Allt sem hann segir er eðli málsins samkvæmt vont og vitlaust.

Fyrir stuttu var ýmsum mikið niðri fyrir vegna hótelvæðingarinnar í Miðbænum. Fólk fann allt því til foráttu að byggð yrðu fleiri hótel og stórhýsi.

Það var til dæmis áberandi hversu mörgum var í nöp við var Höfðaturninn – sem var talinn eins konar tákn um gróðæri.

Nú er komið nýtt gróðæri. Alls staðar byggingarkranar á lofti. En af því Sigmundur Davíð varar við þessu, eru ýmsir sem áður voru á móti hótelvæðingu og stórbyggingum orðnir miklir framkvæmdasinnar og sjá ekkert að því að byggja sem mest og stærst.
Gamaldags að vitna í séreignarstefnuna

Maður heyrir að margir Sjálfstæðismenn eru á móti húsnæðisfrumvörpum félagsmálaráðherra í nafni séreignarstefnunnar.

Nefnd stefna var lengi ær og kýr Sjálfstæðisflokksins. Hún gekk út að að fjölskyldur skyldu koma sér upp sínu eigin húsnæði undireins og færi var á – en eyða svo stórum hluta ævinnar í að borga það uns væri farin að myndast eign.

Það var talið líklegra að þeir sem ættu eitthvað kysu Sjálfstæðisflokkinn. Leigumarkaður var eiginlega ávísun á kommúnisma.

En við lifum á breyttum tímum. Miklu fleiri búa einir en áður – fjölskyldan er ekki sama grunneiningin og var – sumir eru einhleypir, aðrir fráskildir. Sumir hafa kannski ekki áhuga á að búa á sama stað nema stuttan tíma, enda er vinnumarkaðurinn miklu opnari en var. Það er meira að segja hægt að pendla í vinnu milli landa.

Svo er náttúrlega hitt að þótt fólk festi sér húsnæði með kaupsamningi, þá er ekki þar með sagt að það eignist það. Verðtryggð lán eru til 40 ára, mörgum endist ekki ævin til að borga þau. Eignamyndunin er mjög hæg í landi þar sem eru svo háir vextir og í kerfi verðtryggingar verður hún ekki fyrr en undir lok lánstímans.

Í bóluástandi myndast náttúrlega eign í húsnæði, að minnsta kosti sums staðar, en eins og reynslan sýnir, þá hjaðna bólurnar líka. Kæmi ekki á óvart þótt slíkt gerðist á Íslandi eftir nokkur ár. Að sumu leyti er það að kaupa íbúð eins og að taka þátt í spákaupmennsku.

Við lifum í hagkerfi þar sem skuldsetning eykst stöðugt – þar sem skuldsetningin er í raun ein forsenda efnahagslífsins, þar sem almenningur kemst varla hjá því að steypa sér í skuldir og fjármálastofnanir fá æ meiri völd. Þetta getur ekki talist heilbrigður efnahagur. Eitt stæsta verkefni stjórnmála á Vesturlöndum ætti að vera að minnka skuldirnar, ekki auka þær.

Leigumarkaður á Íslandi er auðvitað mjög ófullkominn og ekkert í líkingu við það sem gerist í nágrannalöndum þar sem fólk getur komist í trausta leigu – jafnvel út ævina. Þetta tíðkast meira að segja í samfélögum sem teljast kapítalísk. Hér á Íslandi leigja menn vegna þess að þeir neyðast til, hafa ekki tækifæri til annars, og réttindi leigjenda eru lítil. Eitt markmið húsnæðisfrumvarpanna er að bæta úr þessu.

En leiga á líka að vera möguleg fyrir þá sem ekki kæra sig um að kaupa húseign. Valkostirnir þurfa að vera fyrir hendi, bæði að leigja og kaupa. Það er satt að segja voða gamaldags að vitna í séreignarstefnuna.
Jónas frá Hriflu og kvistirnir á MR

Lesandi síðunnar sendi mér eftirfarandi sögu.

Hún segir frá því að Jónas frá Hriflu, þá ráðherra, gekk Lækjargötu og tók eftir tveimur kvistum sem höfðu verið settir á hús Menntaskólans í Reykjavík. Jónasi fannst kvistirnir ljótir. Nokkru síðar hófust framkvæmdir við skólann og kvistirnir voru teknir burt.

Um þetta skrifar Heimir Þorleifsson sagnfræðingur í 3. bindi af sögu Menntaskólans.

Skal getið eins lítils atriðis sem sýnir hversu grannt ráðherrann fylgdist með öllum hlutum. Í skýrslu um nokkrar framkvæmdir ríkisins 1927-1930 (Verkin tala), sem Jónas hefur að líkindum skrifað að verulegu leyti sjálfur, segir:

„Menntaskólahúsið var byggt um 1850 í dönskum stórbæjarstíl - húsið er enn traust og rammbyggilegt, - Um síðustu aldamót hafði útliti þess verið stórspillt með því að setja á það tvo litla kvisti, til hliðar við aðalkvistinn, er verið hafði frá byrjun og sómdi sér vel. En þessir litlu kvistir lýttu húsið eins og vörtur á fögru andliti. Við þessa allsherjarviðgerð voru aukakvistirnir teknir burtu. Þannig að stíll hússins er nú hreinn eins og hann var upprunalega.“

Sagan segir að Jónas hafi hringt til Guðjóns Samúelssonar, húsameistara ríkisins, og sagt honum að kvistirnir yrðu að fara. Þeir hafi síðan verið teknir af eftir örfáa daga. Það var ekki verið að setja málin í nefnd í tíð Jónasar frá Hriflu.

Á þessari ljósmynd má sjá Menntaskólann með kvistunum sem voru fjarlægðir.
Lærisveinar eða bara sveinar

Í íþróttafréttum má gjarnan sjá og heyra orðið „lærisveinar“.

Til dæmis „lærisveinar Guðmundar í danska landsliðinu“ eða „lærisveinar Wengers í Arsenal“.

Nú er það svo að orðið „lærisveinar“ tengir maður helst við Biblíuna – Jesú hafði tólf lærisveina.

Ég spyr hvort megi ekki einfalda þetta aðeins og nota orðið „sveinar“.

Það yrðu þá „sveinar Guðmundar“ og „sveinar Wengers“.

Þetta er í góðu samræmi við íslenskar málvenjur. Þar er til dæmis talað um iðnsveina – það eru þeir sem eru í læri hjá meistara – jólasveina, hrausta sveina og hreina sveina – ekki ætla ég samt að leggja til orðið „knattsveinar“.

Í einu vinsælasta barnakvæði íslensku er ort um sveina, það er í Fúsintesarþulu en þar er beinlínis spurt:

Hverja hefurðu sveina með þér?
Sjálfstæðisflokkur í „skelfilegu“ fylgi

Flestum Íslendingum er nákvæmlega sama hvort áfengi er selt í matvörubúðum, en þeim er ekki sama um heilbrigðiskerfið þangað sem þeir þurfa allir að leita á einhverjum tímapunkti eða einhverjir nákomnir, eða bankakerfið sem ræður svo miklu um afkomu þeirra í lífinu.

Stjórnmál sem snúast um fyrirkomulag áfengissölu eru léttvæg – þetta eru stjórnmál fyrir þá sem hafa litlar hugsjónir og skortir ekki neitt. Munum að ein kveikjan að búsáhaldauppreisninni var sú að Alþingi ætlaði í upphafi þings 2009 að fjalla um frumvarp um vín í búðir á sama tíma og allt var í upplausn. Og nú á enn einu sinni að fara að fjalla um þetta mál – eins og framtíð þjóðarinnar velti á því.

Manni kemur stundum í hug bókartitilinn „Óbærilegur léttleiki tilverunnar“.

Nú kraumar mikil óánægja með almennings vegna sífelldra frétta um slæmt ástand í heilbrigðiskerfinu. Kári Stefánsson hefur efnt til undirskriftasöfnunar þar sem þess er krafist að meira fé verði sett í heilbrigðismálin. Búast má við mikili þátttöku. Undirskriftir eru 20 þúsund eftir einn sólarhring.

Bankarnir eru sífellt með sömu okurvextina, ófyrirleitið plokk í alls kyns gjöldum og ofurhagnaðinn. Við þetta bætast svo hneykslismál eins og salan á hlutabréfum í Símanum og Borgunarmálið.

Á sama tíma er talað um að nú eigi að fara að einkavæða bankana upp á nýtt. En það er í raun ekki spurningin sem almenningur hefur áhuga á. Hann vill góða og sanngjarna banka.

Er furða þótt fylgi ríkisstjórnarinnar fari minnkandi? Nei, stjórnin virkar eins og hún sé úr tengslum við venjulegt fólk. Reyndar er ýmislegt sem bendir til þess að Framsóknarflokkurinn sé að reyna að fjarlægjast Sjálfstæðisflokkinn til að marka sér stöðu fyrir kosningarnar á næsta ári.

Styrmir Gunnarsson segir að Sjálfstæðsflokkurinn forðist eins og heitan eldinn að ræða vanda sinn, rétt eins og Samfylkingin. Hann sé fastur í fylgi sem áður hefði talist skelfilegt og ef marka má nýjustu skoðanakannanir fer það enn dvínandi. Styrmir segir að einn vandi Sjálfstæðisflokksins sé að hann sitji uppi með hrunið:

Í þessu samhengi er nokkuð ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn þarf að huga vandlega að sinni stöðu. Hann hefur aldrei gert hrunið upp og situr uppi með það.

Skoðanakannanir sýna hvað eftir annað að ungt fólk vill lítið hafa með Sjálfstæðisflokkinn að gera – Píratar virðast ætla að fá fylgi mikls meirihluta yngri kjósenda. Í umræðum um stöðu Sjálfstæðisflokksins á netinu má lesa þetta frá einum af fyrrum stuðningsmönnum hans:

Það var heldur ekki góð hugmynd að byrja á að gefa útgerðinni 6 til 7 miljarða á ári, lækka skatta á auðmenn og hækka vsk á matvæli. Og svo kom Hanna Birna aftur inn á þing. Þá bættist svo Borgunarhneykslið við og nú er enn talað um bankasölu. Það er engu líkara en að þetta fólk vilji flokkinn dauðan.
Allt voða svipað

Maður spyr sig stundum hvort arkitektar kunni bara að teikna einn stíl í einu, hvort þeir séu almennt hugmyndalausir eða hvort þeir séu miklar hópsálir? Stundum er reyndar sagt að verktakar ráði öllu.

Eða kannski er tíðarandi svona sterkur í byggingarlist að hann yfirbugar menn algjörlega?

Hér eru myndir af byggingum sem hafa risið eða eru að fara að rísa í borginni. Sumar eru partur af mjög stórum og áberandi byggingaáformum.

Það verður að segja eins og er – þetta er allt voða svipað. Það er byggt nánast eins, hvort sem er í miðbæ eða úthverfi. Og samt eru þetta ekki verk sömu arkitektanna eða sömu arkitektastofanna, því fer fjarri.

Fyrst er mynd af Vogabyggð, nýju hverfi sem á að rísa meðfram Elliðaárvogi. Þetta var kynnt í dag. Kannski ekki endanlegt útlit, en væntanlega mjög í áttina.

Hér eru mynd af fyrirhuguðum byggingum á svokölluðu Hafnartorgi í miðbæ Reykjavíkur.

Hér er hús sem er nýlega risið við Mýrargötu.

Og svo eru hér byggingar sem eiga að rísa á svokölluðum Frakkastígsreit, milli Laugavegs og Hverfisgötu.

Svo má spyrja, síðan hvenær urðu flöt þök norm á Íslandi? Tíma menn ekki lengur að byggja þök sem halla – eða er það kannski talin vera of mikil sóun á hinum dýrmæta nýtingarrétti?
Bernie & America

Þetta er falleg og jákvæð kosningaauglýsing frá Bernie Sanders vegna forkosninga í Iowa – við sígilt lag eftir Paul Simon.

Eitthvað annað en hatrið og óþverrinn sem Repúblikanarnir dæla upp úr sér – en því miður er það hann sem vekur athygli fjölmiðla.
Bankakerfi sem kostar fólk og fyrirtæki sem minnst?

Það er mikið rætt um banka þessa dagana. Spillta banka, samfélagsbanka, einkavæðingu banka.

Þórarinn Stefánsson er tölvu- og kaupsýslumaður sem rekur fyrirtækið Mobilitus – það er íslenskt að uppruna en starfar í Portland í Oregon.

Þórarinn tjáði sig um bankamálin í tilefni af grein eftir Gylfa Magnússon sem nefnist Taka tvö: Ríkið selur banka.

Orð hans eru einföld en mjög umhugsunarverð:

Ég sakna þess möguleika að skoða hvort ekki sé hægt að reka fjármálakerfi með það að markmiði að það sé með sem minnst umfang, sé hagkvæmt rekið og kosti fólk og fyrirtæki sem minnst.

Möo, hvernig setjum við upp fjármálakerfi sem býður eins lága vexti og hægt er, hefur eins lág þjónustugjöld og hægt er og hagnast eins hóflega og hægt er.

Virkar sjálfsagt og einfalt, en skyldi það vera mögulegt? Spurningin er ekki bara hverjir eiga banka, heldur hvernig banka við viljum.
„Samfylkingin enn einu sinni í ruglinu“

Við fáum í dag tvö dæmi um hvers vegna Samfylkingin nýtur ekki trausts og er hugsanlega að líða undir lok sem stjórnmálaafl.

Annars vegar leggja tveir þingmenn hennar fram frumvarp um afnám verðtryggingar.

En afnám verðtryggingar hefur náttúrlega aldrei verið mál Samfylkingar. Ekki verður betur séð en að þetta frumvarp eigi að vera einhvers konar pólitísk klókindi – að það sé sett fram til að stilla Framsóknarflokknum og Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni upp við vegg.

Jón Steinsson, hagfræðingur í Bandaríkjunum, skrifar um þetta á Facebook:

Samfylkingin enn einu sinni í ruglinu! Er nema von að jafnaðarmenn nái ekki vel vopnum sínum á Íslandi þegar flokkurinn sem átti að vera aðal jafnaðarmannaflokkur landsins sóar orku sinni í tóma vitleysu. Já, bann við verðtryggingu er tóm steypa. Það er sjálfsagt að leggja áherslu á það að neytendum bjóðist óverðtryggð lán. En að banna neytendum að taka verðtryggð lán er út í hött. Hvað gerist þegar það kemur gott íslenskt verðbólguskot (eins og alltaf gerist með reglulegu millibili) og vextir á óverðtryggðum lánum hækka upp úr öllu valdi? Þá munu menn óska þess að geta jafnað þann skell yfir lánstímann. En það er einmitt það sem verðtryggð lán gera. Hvernig væri að leggja áherslu á að almenningur njóti arðs af auðlindum þjóðarinnar og að núverandi ríkisstjórn einkavinavæði ekki bankana og að bætt afkoma ríkisjóðs renni í heilbrigðiskerfið í stað þess að renna í að lækka veiðigjöld, afnema auðlegðarskatt, afnema orkuskatt, og svo framvegis. Úff hvað það er pirrandi að vera íslenskur jafnaðarmaður.

Hitt dæmið er þegar Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, stígur í pontu á Alþingi og krefur Bjarna Benediktsson fjármálaráðherra svara varðandi ágreining milli stjórnarflokkanna um húsnæðisfrumvörp félagsmálaráðherra.

Nú má vel vera að þessi ágreiningur sé til staðar. En hann er ekki kominn fram og engin von að Bjarni færi að upplýsa um hann. Það sem áttu að vera klókindi hjá þingmanninum skaust beint í hausinn á henni aftur eins og bjúgverpill. Bjarni gat hrist af sér fyrirspurnina eins og ekkert væri.

Þetta eru misheppnuð frumhlaup, bæði hvað varðar málefnastöðuna og pólitíska taktík – og það á fyrstu dögum þings. Svanur Kristjánsson, prófessor í stjórnmálafræði, orðar það svo:

Ein meginskýringin á fylgisaukningu Pírata eru vinnubrögð fjórflokkanna af þessu tagi: Sýndarmennska og klækjabrögð. Ef fer sem horfir má Samfylkingin þakka fyrir að tapa ekki enn meira fylgi: fá um 10% í næstu þingkosningum.
Skoðanakannanir á tvist og bast – og túlkanir á þeim

Það getur verið vafasamt að leggja of mikið upp úr einni og einni skoðanakönnun.

Mikið er rætt um skoðanakönnun MMR sem birtist í gær. Þar er Sjálfstæðisflokkurinn kominn niður í 20 prósenta fylgi. Hefur varla verið lægri.

Menn velta fyrir sér skýringum á þessu og sumir telja sig finna þær.

Í nóvember síðastliðnum birtist skoðanakönnun í Fréttablaðinu sem var allt öðruvísi. Þar sveiflaði Sjálfstæðisflokkurinn sér verulega upp í fylgi, var með meira en 29 prósent.

Menn leituðu skýringa á því og fundu þær sumir. Mörgum orðum var eitt á þetta – til óþarfa kom síðar í ljós. Miðað við aðrar kannanir var þetta frávik. Hið sama gæti verið að gerast hjá MMR.

Gallup mælir fylgi stjórnmálaflokka mánaðarlega og birtir í Þjóðarpúlsi sínum. Þar hefur fylgi Sjálfstæðisflokksins verið nokkuð stöðugt á bilinu 24-25 prósent síðan í haust. Í síðustu könnun sem birtist í upphafi þessa mánaðar var það 25 prósent.

Þetta er náttúrlega langt frá hinu gamla fylgi Sjálfstæðisflokksins og líka miklu minna en fylgið var undir lok síðasta kjörtímabils. Síðustu mánuðina fyrir kosningarnar 2013 færði stór hópur kjósenda sig frá Sjálfstæðisflokknum yfir til Framsóknarflokksins. Þá hrundi Sjálfstæðisflokkurinn á stuttum tíma úr meira en 35 prósentum í skoðanakönnunum, og þótti góður að enda í 26 prósentum í kosningunum.

Þessir kjósendur hafa ekki skilað sér aftur – og þeir virðast líka hafa yfirgefið Framsóknarflokkinn. En það þarf fleiri kannanir til að hægt sé að staðhæfa að Sjálfstæðisflokkurinn sé kominn enn neðar. Það er samt aldrei þægilegt fyrir flokk að fá svona mælingu og hún getur á sinn hátt verið mótandi.
Halli sigurvegari

Besti mælikvarði á gæði samfélaga er hvernig við komum fram við fatlað fólk og sjúkt og þá sem eiga undir högg að sækja. Eða ég veit ekki annan betri.

Maður gat ekki annað en orðið djúpt snortinn af sögunni af Haraldi Ólafssyni sem birtist í Kastljósi í gær. Hann var tveggja ára sendur á Kópavogshælið eftir móðurmissi, var fatlaður á líkama og talinn greindarskertur. Hann var spastískur og fyrstu ellefu ár ævi sinnar skreið hann um gólf.

Á þeim tíma var það kallað fávitahælið í Kópavogi – þetta var ekki góður staður fyrir barn. Það var talað um það í þættinum að oft hefði verið sorg í augum hans.

Maður getur varla annað en tárast við tilhugsunina um lítinn dreng í þessu umhverfi. Sem betur fer hefur okkur aðeins miðað áfram síðan þá. Menn áttuðu sig á því að Haraldur var góðum gáfum gæddur, hafði ýmsa hæfileika – hann fæst við vélsmíði, ekur bíl og ferðast upp á fjöll.

Í gær, á sextugsafmæli Haraldar, var frumsýnd heimildarmyndin Halli sigurvegari sem fjallar um hann.

Frímann Ingi Helgason, vinur og lærimeistari Haraldar, nefndi í þættinum að Haraldur byggi við kröpp kjör, þótt hann kvartaði ekki sjálfur. Aðstoðin mætti vera meiri. Frímann sagði að við sem siðuð þjóð gætum ekki látið spyrjast út að við förum þannig með fólk sem virkilega þarf á hjálp að halda. Það hafa vissulega orðið framfarir síðan á tíma Kópavogshælisins en við getum gert betur.
Ekki spilling?

Prófessor í stjórnmálafræði hélt um daginn erindi þar sem hann sagði að helsta vandamálið tengt spillingu á Íslandi væri að stór hluti landsmanna trúði því að hér þrifist spilling.

Og hann bætti við að fæstir Íslendingar hefðu beina reynslu af spillingu.

Auðvitað er hægt að setja hlutina svona fram, sérstaklega ef maður notar þrönga mælikvarða á spillingu. Beinar mútur eru ekki algengar á Íslandi. Útnefningaspilling er hins vegar nokkuð útbreidd – stöður eru veittar í samræmi við afstöðu til stjórnmálaflokka og þar er vina- og frændhygli líka áberandi.

Á síðstu árum fyrir hrun var íslenskt viðskiptalíf ekki bara spillt heldur gerspillt. Vegna þessa hafa fjármálamenn verið dæmdir í fangelsi. Milli stjórnmálanna og viðskiptanna var stórt grátt svæði – á því fór fram einkavæðing banka á árunum eftir aldamót. Einn útlendur vinur minn notaði orðið „blóðskömm“ um þetta, að þarna hefðu verið blóðskammartengsl.

Væntanlega er framundan ný einkavæðing. Fer hún fram í óspilltu þjóðfélagi? Varla. Fyrir stuttu var til umfjöllunar hvernig handvaldir aðilar fengu gefna peninga í hlutafjárútboði Símans, þar var Arionbanki í aðalhlutverki. Þetta hefur vakið mikla reiði – sem hugsanlega er þá einhvers konar ranghugmynd ef marka má stjórnmálafræðiprófessorinn.

Og nú kemur aftur upp á yfirborðið salan á kortafyrirtækinu Borgun sem Landsbankinn afhenti vildarvinum nánast í skjóli nætur. Díllinn er svo góður að Borgun er að fá milljarða á milljarða ofan frá útlöndum, svo stuttu eftir kaupin – hinir nýju eigendur komast aldeilis í feitt. Þetta var það sem kallast lokað ógegnsætt ferli og fjármunirnir sem voru í húfi eru miklu meiri en skýrt var frá. Maður sér varla að bankastjóranum sé sætt lengur.

Og, nei, það er ekkert sérlega djúpt á spillingunni. Maður þarf ekki einu sinni að vera vænisjúkur til að sjá hana.
Veik sannfæring fyrir staðsetningu spítala

Þessi merkilega ljósmynd sýnir Landspítalann eins og hann var stuttu eftir að hann var reistur.

Þarna er ekki búið að leggja flugvöllinn, við sjáum hvað svæðið þar sem völlurinn virkar blautt og erfitt yfirferðar. Það getur varla hafa talist vera nein prýði.

Þarna er spítalinn í útjaðri byggðarinnar, en nú stendur hann í henni þar sem hún er hvað þéttust. Skólavörðholtið er þéttbyggðasta svæði á Íslandi.

Eftir því sem lengra líður frá upprunalegum áætlunum virkar æ vafasamara að setja niður stórar spítalabyggingar á þessum stað.

Plön sem eldast þarf að endurskoða miðað við breyttan veruleika, við getum jafnvel staðið frammi fyrir því að þau séu orðin úrelt. Það stefnir allt í að við séum að fara að taka við 2 milljónum ferðamanna árlega hér á Íslandi. Þetta veldur miklu álagi á gamla bæinn – því það er náttúrlega þangað sem ferðamennirnir fara. Umferðin breytist og íbúasamsetningin, þrengslin aukast.

Og jafnframt verða rökin fyrir því að hafa risastóran spítala á þessum stað veikari. Reyndar er langt síðan maður hefur heyrt alvöru röksemdir fyrir þessari staðsetningu – nema þá bara að búið sé að ákveða þetta.

Einhvern tíma var það orðað svo að þetta væri ákvörðun sem hefði „tekið sig sjálfa“. En á þeim tíma voru þó uppi ráðamenn sem unnu staðfastlega að þessu.

En nú hefur orðið þessi langa töf á framkvæmdum – meðal annars vegna þess að sannfæringin fyrir því að staðsetningin sé góð er afar veik, bæði meðal stjórnmálamanna og úti í samfélaginu.