arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Vændræði Conrads Black halda áfram

Dómstóll í Chicago í Bandaríkjunum hefur staðfest dóma yfir blaðaútgefandanum Conrad Black sem um tíma var mjög umsvifamikill beggja vegna Atlantsála. Hann er í hópi frekar vafasamra náunga sem hafa staðið í blaðaútgáfu í Bretlandi. Black var útgefandi Daily Telegraph og The Spectator áður en hann lenti í klóm réttvísinnar. Hann er dæmdur fyrir stórfelldan fjárdrátt og fyrir að nota sjóði almenningshlutafélags eins og þær væru sínir eigin.

Robert Maxwell var þorpari og ævintýramaður sem hvarf af snekkju sinni við Kanaríeyjar eftir að útgáfufyrirtæki hans hafði ratað í miklar ógöngur. Kannski svipti hann sig lífi – kannski var hann myrtur. Svo er það Richard Desmond, sem gaf út blöð eins og Big Ones, Posh Housewives og Asian Babes, áður en hann keypti útgáfufyrirtækið Express Newspapers sem meðal annars gefur út Daily Express.

Frægastur er svo Rupert Murdoch sem er svo valdamikill að helst má jafna því við skúrkana í James Bond myndum. Murdoch er eigandi sjónvarpsstöðva eins og Sky og Fox News og dagblaða eins og The Sun og The Times. Honum tókst rækilega að eyðileggja trúverðugleika síðarnefnda blaðsins sem var eitt það elsta og virðulegasta í heimi. Ferill Murdochs sýnir að hann er beinlínis hættulegur lýðræðinu.

Conrad Black sem þarf að dúsa bak við lás og slá var af dálítið öðrum toga en þessir menn. (Murdoch þykir argasti plebbi!) Hann er vel menntaður, féll svo vel inn í kerfið í Bretlandi að hann var gerður að lávarði þrátt fyrir að vera fæddur í Kanada, hefur skrifað þykkar ævisögur um Bandaríkjaforsetana Roosevelt og Nixon.

Síðari bókin sem þykir mikið afsökunarrit fyrir Tricky-Dicky. Sækjast sér um líkir.

Vandi Blacks var sá að hann taldi sig vera hafinn yfir lög og rétt – og hérumbil allt annað fólk. Drambið varð honum að falli á endanum. Hann taldi sig geta notað útgáfufyrirtækið Hollinger eins og það væri einkafyrirtæki sitt. Hann og kona hans, sjónvarpskonan Barara Amiel, bárust mjög á – fræg eru þau ummæli hennar að nauðsynlegt sé að eiga tvær einkaþotur, önnur gæti jú verið upptekin annars staðar.

Dæmigerð fyrir hroka mannsins eru orð úr tölvupósti sem notuð voru gegn honum í réttarhaldinu:

„I'm not prepared to re-enact the French Revolutionary renunciation of the rights of nobility. We are the proprietors, after all.“

Við erum eigendurnir. Við megum allt.

Black vildi lifa eins og aðalsmaður. Hann hefur lýst þeim sem hafa sótt að honum í dómskerfinu sem „nasistum“ og „pigmíum“. Nú þarf hann að súpa seyðið af þessu. The Guardian, sem hefur lengi haft horn í síðu Blacks, sagði að hann mætti vænta þess að vaska upp, raka laufi og deila klefa með öðrum föngum næstu árin. Það er dálítið erfitt eftir allt bílífið.

(Bendi svo á ansi skemmtilega samantekt á fleygum orðum úr munni Conrads Black. Hann má eiga það að hann getur verið orðheppinn. Myndin að ofan er af Black og Amiel þar sem þau koma á grímudansleik og hefur öðlast mikla frægð.)
Fjöldauppsagnir á Flateyri

Þetta þarfnast skýringa við – hvers vegna er ekki hægt að reka fiskvinnslu á Flateyri með alla þá hefð sem þar er og miðin sem eru nálægt?
Gemsi frá tíma Chaplins

Stundum er það sem breiðist út um internetið brjálæðislega skemmtilegt. Og ég man varla eftir neinu sem er skemmtilegra en konunni í Chaplin-upptökunni frá 1928 sem talar í farsíma.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=Iv9f-s0KmOU]
Michel Rocard í Silfrinu

Einn merkasti stjórnmálamaður Frakklands síðustu áratugi, Michel Rocard, verður gestur í Silfri Egils á morgun. Rocard var forsætisráðherra á árunum 1988 til 1991, í stjórnartíð Mitterrands forseta. Þeim samdi þó aldrei – eins og frægt varð, en báðir komu þeir úr flokki sósíalista. Rocard hefur síðustu ár verði sérstakur sendiherra Sarkozys forseta og fer með mál sem tengjast heimskautasvæðunum. Þegar ísinn bráðnar á Norðurpólnum verða þessi málefni mjög aðkallandi, því þarna opnast möguleikar á olíu- og námavinnslu, siglingum og fiskveiðum, en einnig er hætta á miklum umhverfisspjöllum. Ísland er rétt sunnan við pólsvæðið – og þetta mál tengist líka umsókn okkar um aðild að Evrópusambandinu.

Rocard nýtur mikilla vinsælda og virðingar í Frakklandi, hann hefur þótt vera óvenju heiðarlegur og hreinskiptinn stjórnmálamaður – og kannski galt hann þess stundum á stjórnmálaferli sínum.

Af öðrum gestum í þættinum má nefna Njörð P. Njarðvík og Andra Geir Arinbjarnarson.
Maðkað mjöl?

Guðjón Friðriksson sagnfræðingur sendi mér skemmtilega athugasemd:

„Teboðshreyfingin bandaríska vísar til atburða aftur í öldum. Ætli samsvarandi hreyfing á Íslandi yrði ekki að kenna sig við maðkað mjöl?“
Staðnað?

Það er dálítið bratt þegar forstjóri olíufélags segir að bókabransinn á Íslandi sé „staðnaður“.

Nú er ljóst að Ísland er land þar sem er gefið út óvenju mikið af bókum – eiginlega fáránlega mikið miðað við stærð landsins. Og ekki græða allir á bókaútgáfunni sem leggja hana fyrir sig, enda engin von til þess á svona litlum markaði.

En miðað við fólksfjöldann seljast bækur hér í risaupplögum. Bækur Arnalds fara hæglega í tuttugu þúsund eintökum. Útgáfan fyrir jól er mjög lífleg og nú má segja að sé komin önnur bókavertíð á vorin. Kiljur eru gefnar út allt árið.

Bókaverslanir eru víða – í miðborg Reykjavíkur eru fjórar bókabúðir sem eru opnar fram á kvöld.

Fyrir jólin eru bækur svo líka seldar í Bónus og öðrum stórmörkuðum, þannig má að sumu leyti segja að þær fleyti rjómann af – og að þetta sé pínu óréttlátt gagnvart þeim sem selja bækur allt árið í kring.

En að þetta sé eitthvað „staðnaðra“ en verslun með bensín – og sjoppureksturinn sem tíðkast í kringum hana – ja, það held ég bara ekki.
Varla teboð

Styrmir Gunnarsson veltir fyrir sér hvort verði til teboðshreyfing á Íslandi, og þá sérstaklega í tengslum við andstöðuna við aðild að ESB.

Nú er teboðshreyfingin bandaríska dálítið sérstök. Hún er að sumu leyti sjálfsprottin, en það hefur líka verið bent á að auðvaldsöfl hafi á henni velþóknun.

Teboðshreyfingin er á móti sköttu, hún er á móti almannatryggingum og sjúkratryggingum, hún aðhyllist almenna byssueign og er á móti fóstureyðingum. Milli teboðshreyfingarinnar og ofsatrúarhópa eru gagnvegir.

Styrmir telur að teboðs sé helst að vænta hér á landi hjá stuðningsmönnum Sjálfstæðisflokksins og VG – ef þessir flokkar fara að verða veikir fyrir ESB aðildinni.

Hann vísar meðal annars til málefnaþings hjá VG um daginn en þar var birt áskorun frá flokksfélögum þar sem var hvatt til að aðildarviðræðum við ESB yrði slitið.

Í þessum hópi voru Hjörleifur Guttormsson, Árni Bergmann, Hjalti Kristgeirsson. Árni Björnsson, Helgi Seljan, Loftur Guttormsson, Ragnar Stefánsson, Kjartan Ólafsson, Ragnar Arnalds, Margrét Guðnadóttir, Ólafur Þ. Jónsson – allt gamalt baráttufólk úr hreyfingu sósíalista og varla neitt teboð.
Blöðin í morgun

Það kemur þungur blaðapakki hér inn um lúguna á þessum föstudegi og ýmislegt bitastætt í blöðunum.

Heiðar Már Guðjónsson segir á forsíðu Fréttatímans að hann sé með áhugasama aðila sem séu tilbúnir að fara í samstarf við Landsvirkjun um að leggja sæstreng til Evrópu – þetta sé verkefni upp á 450 milljarða króna.

Inni í blaðinu er viðtal við Heiðar og þar segir hann að eins sé hægt að nota sígarettur sem gjaldmiðil á Íslandi og krónununa.

Hannes Pétursson skáld er líka í viðtali í blaðinu – það er ekki oft að maður sér hann í fjölmiðlum – og segir að þverpólitíkin gegn ESB sé rekin af hægrisinnuðum og vinstri sinnuðum gaddhestum úr kalda stríðinu. Það er rithöfundurinn Jón Kalman Stefánsson sem tekur viðtalið.

Í Fréttablaðinu les maður um fulla laganema á Þingvöllum sem hafa verið áminntir fyrir hegðun sína, en DV segir frá því að bækur Jónínu Ben og Björgvins G. Sigurðssonar verði eingöngu seldar á bensínstöðvum N1.

En hvað með þá sem fylla á tankinn hjá Olís og Skeljungi – fá þeir ekkert að lesa?
Innherjar

Lesandi síðunnar sendi þessar línur.

- - -

http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304159304575184181500514278.html

Hluti af gjaldeyrisskiptum Wernersbræðra, Ólafs Ólafssonar og Björgólfs Thors var til að greiða upp erlend lán þeirra.

Þeir voru innherjar hjá bankastofnununum sem veittu lánin.

Flest þessara lána eru í skjóli skúffufyrirtækja með engum haldgóðum ábyrgðum.

Skyldu venjulegum launþegum með myntkörfulán hafa staðið til boða að fá erlend lán í nafni skúffufyrirtækja til að greiða upp persónuleg gjaldeyrislán?

Hverjir voru kaupendurnir þegar innhernarnir seldu krónur sínar fyrir gjaldeyri?
Að veðja gegn almenningi

Það er talað um að stöðutökur gegn krónunni séu eðlilegar. Menn séu einfaldlega að verja stöðu sína. Það getur svosem verið rétt í einhverjum tilfellum, þótt ljóst sé að veðmálin með krónuna fóru langt fram úr því sem eðlilegt getur talist á síðust metrum hins falska efnahagsundurs.

Og jú, krónan var of hátt skráð. Það var beinlínis stjórnarstefna – og stefna Seðlabanka – að halda uppi fölsku góðæri með háu krónugengi. Sagt er Seðlabankinn hafi þannig verið hættur að styðjast við verðbólgumarkmið, heldur hafi hann starfað samkvæmt gengismarkmiði.

En við verðum líka að gæta að því að við erum í pínulitlu landi þar sem flökt á gjaldmiðlinum hefur undireins áhrif og ekki bara á verðlag, heldur líka á afborganir á lánum.

Þetta er ekki svona í stærri myntsvæðum. Dollar getur lækkað eða hækkað, evran sömuleiðis, og flestar þær milljónir manna sem nota gjaldmiðilinn verða í raun aldrei varar við neitt.

En þess vegna upplifa menn það sem mikið alvörumál þegar þeir heyra að einhverjir hafi setið á svikráðum við krónuna. Það er nefnilega almenningur sem þarf að borga fyrir gróðann sem fámennur hópur hefur af slíku braski.

Og þegar eru kannski á ferðinni sömu aðilar og stóðu fyrir því að dæla út svonefndum gengislánum til almennings – já, þá syrtir enn í álinn.
Montagu Square 34

Yoko var á Íslandi að halda upp á sjötíu ára afmælisdag Lennons, og svo var hún nokkrum dögum síðar í London, í næstu götu við mig, að afhjúpa þennan skjöld á Montague Square númer 34. Fleiri poppstjörnur bjuggu reyndar í þessu húsi, Ringo Starr og Jimi Hendrix, en Lennon bjó þarna þegar Bítlarnir voru að gera Hvíta albúmið. Frægt var að lögreglan rannsakaði staðinn og fann merki um hassneyslu. Það mun reyndar hafa verið Ringo sem leigði íbúðina. En þessi minningarskjöldur var semsagt settur upp á laugardag á þessu fallega og gróðursæla torgi í Marylebone.
Gunnar Tómasson: Um ólöglegu gengislánin og Seðlabankann

Gunnar Tómasson, hagfræðingur í Bandaríkjunum, er höfundur þessa pistils.

- - -

Sæll Egill.

Pistill Jóhannesar Björns á bloggi þínu í gær (Setti Seðlabankinn Ísland á

hausinn?) varð tilefni beiðni sem ég fékk í dag „um [útskýringu á því]

furðulega háttarlagi að skrá lán í íslenskum krónum sem gjaldeyri”.

Í fljótu bragði sýnist mér að þetta háttarlag hljóti að eiga rætur að rekja

til stofnunar Seðlabanka Íslands fyrir hálfri öld (1961). Áður gegndi

Landsbanki Íslands hlutverki seðlabanka úr „skúffu” , þ.m.t. varðveizlu

gjaldeyrisforða þjóðarbúsins. Þetta gaf viðskiptabankadeild Landsbankans

tækifæri til ábatasamra endurlána á hluta forðans og/eða andvirði erlendra

lána sem komu í „seðlabankaskúffuna”.

Þessi tilgáta kann að skýra viðbrögð fyrrverandi bankastjóra Landsbankans

þegar ég nefndi við hann fyrir aldarfjórðungi að skv. Hagtölum Seðlabanka

Íslands hefðu 2/3 hlutar af útlánaaukningu Landsbankans á nýliðnu 12 mánaða

tímabili verið fjármagnaðar með erlendu lánsfé. Bankastjórinn sagði þetta

vera alrangt; útlán bankans væru ekki fjármögnuð með erlendu lánsfé. Við

ræddum málið ekki nánar, en hann kann að hafa litið á Landsbankann sem

tengilið milli erlendra lánveitenda og viðskiptavina bankans sem taka

krónulán með gengisviðmiðun frekar en sem beinan lánveitanda.

Ef tilgátan er rétt, má ætla að „skráning lána í íslenskum krónum sem

gjaldeyri” hafi upphaflega verið ávöxtur málamiðlunar milli misvísandi

sjónarmiða við stofnun Seðlabanka Íslands. Á alþjóðavettvangi er eitt

meginhlutverk seðlabanka að tryggja að erlendar lántökur innlenda

fjármálakerfisins séu ætíð innan hæfilegra marka miðað við

gjaldeyrisvarasjóð þjóðarbúsins og aðgengi seðlabanka að erlendum

lánsfjármagni. Skráning krónulána sem gjaldeyriseign kann að hafa gert

Landsbankanum kleift að halda áfram viðskiptum sem hann hefði ella þurft að

hætta vegna reglna Seðlabankans um gjaldeyrisjöfnuð.

Fram að einkavæðingu ríkisbankanna skipti ekki meginmáli að „furðulega

háttalagið” var í landslögum, sbr. 13. gr. laga nr. 36/2001: „Seðlabanka

Íslands er heimilt að setja lánastofnunum reglur um gjaldeyrisjöfnuð. Í

slíkum jöfnuði skal auk gengisbundinna eigna [þ.m.t.. krónulán með

gengisviðmiðun – innskot] og skulda telja skuldbindingar og kröfur sem

tengdar eru erlendum gjaldmiðlum utan efnahags, svo sem framvirka samninga

og valréttarsamninga. ”

Eftir einkavæðingu ríkisbankanna horfði málið öðru vísi við – yfirstjórn

Seðlabanka Íslands gat ekki lengur tekið upp símann og beðið bankastjóra

vinsamlegast að fara að öllu með gát varðandi erlendar lántökur til að

fjármagna krónulán með gengisviðmiðun. Eftir samþykkt Alþingis á lögum nr.

38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem bannaði slíka gengisviðmiðun, hefði

þurft að breyta 13. gr. laga seðlabankalaga um gjaldeyrisjöfnuð bankanna

til samræmis við breytt landslög. Það hefði haft í för með sér umtalsverðar

– og kostnaðarsamar – breytingar á ólöglegum lánasamningum bankanna.

Yfirstjórn Seðlabanka Íslands kaus að láta slag standa.

Kv.

Gunnar
Andlit símaskrárinnar

Hún er dálítið fyndin umræðan um símaskrána.

Nafni minn, Egill sem kallar sig Gilzenegger, hefur verið fenginn til að vera eins konar andlit símaskrárinnar.

Sjálfur hef ég ekki séð símaskrá í mörg ár. Er þó í starfi þar sem ég þarf mikið að hringja. Ég held að mörg börn og unglingar viti varla hvað símaskrá er.

Markhópur Egils Gilz eru börn og unglingar. Hann var í nokkuð vel heppnuðum sjónvarpsþáttum sem nefnast Ameríski draumurinn. Áhorfendahópurinn var mjög ungur – sonur minn og vinir hans máttu ekki missa af þætti.

En markhópur símaskrárinnar er mun eldri. Ég myndi halda að hann sé yfir fimmtugu – ef ekki ennþá eldri.

Mér er reyndar bent á annan hóp fólks sem líklega notar símaskrána – það eru sölumenn.

En í ljósi þessa, væri ekki einhver gamall og huggulegur skemmtikraftur heppilegra andlit símaskrárinnar, kannski Ragnar Bjarnason eða Ómar Ragnarsson?
Heimskulegustu öryggisráðstafanirnar

Maður vill vera öruggur í flugvél. Kannski af því þetta er dálítið ankanalegur ferðamáti. Og þess vegna kvartar maður ekki þótt ítrustu varúðar sé gætt.

Yfirmaður hjá British Airways segir að öryggisreglur á flugvöllum séu of strangar. Til dæmis sé ástæðulaust að láta fólk fara úr skónum og taka fartölvur upp úr töskum.

Maður lætur sig samt hafa þetta.

En vitlausustu öryggisráðstafanir í heimi hjóta þó að vera á Keflavíkurflugvelli þegar gerð er vopnaleit á farþegum sem eru að koma heim!
Heimsókn á Hala

Aðalefni Kiljunnar í kvöld er heimsókn á Þórbergssetrið á Hala í Suðursveit.

Þetta er einstakur staður, sýningin er sérlega haganlega uppsett – bærinn stendur þar sem er stutt milli fjalls og fjöru, en í vestri blasir við hæsta fjall Íslands, Öræfajökull. Þetta var afskekkt sveit og segja má að fólkið hafi verið sérkennilegt, myrkfælni var til dæmis útbreidd og ýmislegt háttarlag sem má lesa um í bókum Þórbergs. Tengslin við náttúruna voru afar sterk – en einnig var þarna lifandi sagnaenning. Á báðar hendur voru stórfljót, það var ekki auðvelt að ferðast í og úr Suðursveit og langt í næsta kaupstað. Franskir skútusjómenn sem voru á veiðum undan ströndinni voru oft nær en aðrir Íslendingar.

Að sumu leyti má segja að Þórbergssetrið geymi lykilinn að Þórbergi – æsku hans, uppeldi, menninguna sem hann ólst upp við. Um leið verða þær lifandi fyrir manni Suðursveitarbækur hans sem hafa verið nokkuð vanmetnar, bók eins og Steinarnir tala öðlast nýtt líf í huga lesandans – og það blasir við hvílík meistaraverk bókin er.

Í þættinum verður líka fjallað um skáldsöguna Allt fínt…en þú? eftir Jónínu Leósdóttur og Snjóblindu eftir Ragnar Jónasson og ljóðabókina Vetrarbraut eftir Kjell Espmark sem var þýdd á íslensku af Nirði P. Njarðvík.

En Bragi heldur áfram umfjöllun sinni um presta.
Líka útgerðin

Hilmar Veigar Guðmundsson, framkvæmdastjóri CCP, þess glæsilega frumvköðlafyrirtækis, segir að þeir hafi lagt krónuna einhliða niður.

En þetta er svosem ekki nýung í fyrirtækjarekstri á Íslandi, því útgerðin hefur líka lagt niður krónuna að stórum hluta og notar evru.
Jón Steinsson: Fyrning krafna

Jón Steinsson, hagfræðingur í Bandaríkjunum, skrifar pistil í Fréttablaðið og hvetur ríkisstjórnina til að stíga skrefið til fulls varðandi breytingar á gjaldþrotalögum.

Jón segir meðal annars:

„Það er einkennilegt að vinstristjórn á Íslandi árið 2010 veigri sér við að taka skref til þess að bæta stöðu þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu sem meira að segja hægrisinnuðustu ríkisstjórnir Bandaríkjanna síðustu 100 árin hafa tekið sem sjálfsögðum hlut. Íhaldssemi finnst víðar á Íslandi en í Sjálfstæðisflokknum.

Auðvitað er það rétt sem íhaldsmennirnir segja að fyrning krafna við gjaldþrot mun hækka vexti lána þar sem áhætta lánveitenda eykst. Það eru tvær hliðar á öllum peningum. En fyrning krafna hefur einnig kosti. Við núverandi aðstæður er mikilvægasti kosturinn að hún heggur á það að fólk í vonlausri stöðu missi móðinn þegar bankinn vill ekki semja um niðurfærslu skulda. (Bankar eiga erfitt með að semja um slíkt við suma þar sem þá vilja allir hinir fá það sama.)

Við venjulegar aðstæður leiðir fyrning krafna til þess að áhættusækni þeirra sem skulda eykst. Íhaldsmenn líta slíkt neikvæðum augum þar sem þeim finnst ótækt að stjórnvöld ýti undir óráðsíu. En áhættusæknir frumkvöðlar eru oft þeir sem skapa mest verðmæti fyrir samfélagið. Með fyrningu krafna við gjaldþrot væru stjórnvöld því að ýta undir frumkvöðlastarfsemi.

Ákvæði um að unnt sé að rifta fyrningu krafna síðar grefur verulega undan kostum fyrningarinnar. Hvati þeirra sem nýta sér þennan kost til þess að standa sig vel í framtíðinni veikist þar sem velgengni í framtíð gæti kallað á upprisu gamalla skulda frá dauðum.
Þegar gengið var fest í sólarhring

7. Október 2008 festi seðlabankinn gengið um 42 kr. yfir raungengi. Þetta stóð yfir í sólahring – margt bendir til að á þessum tíma hafi varagjaldeyrisforðinn gufað upp. Um þetta er meðal annars fjallað í grein Roberts Wade og Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur sem nefnist Lessons from Iceland. Greinina má nálgast í gengum þessa Facebook síðu í pdf. formi.

„As the collapse gathered speed, Oddsson moved on 7 October 2008 to peg the króna to a basket of currencies at close to the pre-crisis rate and simultaneously lowered the interest rate (which amounted to pouring petrol on the raging fire). He consulted no one save his protégé, Haarde. Even the Central Banks chief economist was kept in the dark. In conditions where the currency was already tumbling, the foreign- exchange reserves were exhausted and there were no capital controls, the peg lasted for only a few trading hours; it was perhaps the shortest-lived

currency peg ever. But it was long enough for cronies-in-the-know to spirit their money out of the króna at a much more favourable rate than they would get later. Inside sources indicate that billions fled the currency in these hours.26 Then the króna was floated-and sank like a stone.“

Svohljóðandi neðanmálsgrein fylgir textanum:

„26 The currency peg has been strangely neglected in the investigation of Icelands collapse. The mix of panic, ignorance and tactics behind it is not clear. The Governor told the media that he had secured a loan from the Russian Central Bank (big enough, implicitly though not explicitly, to secure the peg); but almost imme- diately there came an angry Russian denial. The tactic may have involved more than just the opportunity for friends to get their money out of the króna. Senior figures may also have calculated that bringing down Kaupthing, the one bank that looked as if it might survive, would be sweet revenge on the principle of ‘If my bank has gone down, yours is coming down too. At a dinner during the 2007 imf Annual Meeting in Washington dc, it is known that Oddsson jabbed his finger at Kaupthings Chairman and said that, if the bank started to denominate its trans- actions in euros, ‘I will take you down. The currency peg allowed an outflood from Kaupthing, still linked to the Centre Party and rival big men. Landsbanki, with close ties to the Central Bank Governor and the Independence Party, had collapsed just before the peg was introduced. These are murky waters.“
Setti Seðlabankinn Ísland á hausinn?

Jóhannes Björn er höfundur þessa pistils. Sjáið fleiri greinar eftir Jóhannes á vefnum vald.org.

- - -

Setti Seðlabankinn Ísland á hausinn?

Eitt lykilatriði sem Gunnar Tómasson hefur bent á í sambandi við hrunið hefur ekki fengið nægjanlega umfjöllun: Seðlabankinn braut sennilega lög þegar hann frestaði gjaldþroti bankanna um a.m.k. tvö ár.

Gömlu bankarnir tóku gríðarlega há erlend lán árið 2003 sem voru til fimm ára. Strax 2005 eða í ársbyrjun 2006 var ljóst að bankarnir yrðu ekki í aðstöðu til þess að endurgreiða þessi lán haustið 2008. Rannsóknarskýrslan segir að bankarnir hafi verið komnir í veruleg vandræði 2006.

Næst gerast tveir hlutir sem rannsaka verður niður í kjölinn.

Stjórnendur Seðlabankans vissu vel að gjaldeyristryggð lán voru ólögleg, enda var Eiríkur Guðnason í nefnd sem samdi frumvarp að lögum nr. 38/2001, en samt voru þau leyfð.

Næst kom (að virðist) hroðalegasta bókhaldsvindl Íslandssögunnar. Seðlabankinn skilgreindi gjaldeyristryggð lán – lán veitt í íslenskum krónum sem voru endurgreidd í íslenskum krónum – sem gjaldeyriseign í bókhaldi bankanna!

Hvers vegna var þetta gert? Jú, samkvæmt 13 gr. Seðlabankalaga frá 2001 máttu gjaldeyrisskuldir bankanna ekki fara yfir 10% eigna þeirra í erlendri mynt. Sá sem átti eignir upp á milljón dollara mátti ekki skulda meira en 1,1 milljón dollara. Með því að reikna lán í íslenskum krónum sem voru endurgreidd í íslenskum krónum sem GJALDEYRI var bönkunum haldið á floti.

Þegar bankarnir rúlluðu í septemberlok 2008 mátti neikvæð gjaldeyriseign þeirra vera, lögum samkvæmt, um 100 milljarðar. Staðan var hins vegar neikvæð um 2800 milljarða! Þróun sem gat átt sér stað eingöngu vegna þess að íslenskar krónur voru bókfærðar sem gjaldeyrir.

Bankarnir voru gjaldþrota 2006 og bókhaldið hefði sýnt þá staðreynd ef Seðlabankinn hefði ekki leyft þeim að spila með bókhaldið. Tíminn hafði feikilega mikið að segja. Það hefur verið reiknað út að ef bankarnir hefðu farið á hausinn í ágúst 2007 þá hefði þjóðin sparað sér 2250 milljarða.

Við skiljum aldrei almennilega IceSave-delluna, ástarbréf bankanna og annað nema við fáum skýr svör við nokkrum spurningum:

Hvaða aðilar innan Seðlabankans tóku ákvörðun um að leyfa bönkunum að stunda ólöglega lánastarfsemi í formi gjaldeyristryggðra lána?

Hvaða aðilar tóku þá ótrúlegu ákvörðun að breyta íslenskum krónum í gjaldeyri í bókhaldi bankanna og hvers vegna?

Þetta eru lykilspurningar og við skiljum aldrei hrunið fullkomlega nema við fáum greinagóð svör við þeim.