Fleiri lesendabréf

Ellilífeyrsþegar

Við hjón erum í hópi þeirra sem áttum ellisparnað í peningamarkasjóði. Við höfum verið að kroppa í þetta fé öðru hverju til endurnýja nauðsynleg heimilistæki, svo sem þvottavél og þess háttar, enda dugir ellilífeyrinn (tæp 130 þúsund á mánuði eftir skatta á hvort okkar) ekki til slíkra innkaupa, svo maður tali nú ekki um þurfi að endurnýja heimilisbílinn eða mann hafi langað að fara til útlanda, t.d. til Kanarí.

Það er með okkur eins og flesta aðra ellilífeyrisþega að við erum ekki lengur vinnufær og höfum því ekki sömu möguleika og þeir sem yngri eru að vinna upp tapið.

Við lentum í þeirri stöðu fyrir liðlega 20 árum að missa húsið okkar vegna uppáskrifta fyrir aðila sem við höfðum talið okkur geta treyst en svo kom í ljós að sá hafði logið og logið að okkur og fengið bankana til að framlengja og framlengja – allt á okkar kostnað og án okkar vitundar. Þetta var á þeim tímum sem bankarnir lánuð sem ákafast þeim sem gátu platað einhverja ættingja sína til að skrifa upp á og stórþénuðu svo á að taka aleiguna á greiðviknum foreldrum eða öðrum nánum fjölskyldumeðlimum.

Okkur tókst með mikilli aðhaldssemi að vinna okkur uppúr því tapi og eignast aftur hús því við vorum þegar þetta var vinnufær en nú er okkur og öðrum ellilífeyrisþegum sem eitthvað höfðu lagt til hliðar til að hafa upp á að hlaupa í ellinni, það er ekki hægt að vinna aukavinnu við að vera gamall og heilsulítill !

Ég er viss um að margir sem lentu í þessu og bankarnir rúðu eigur sínar með uppáskriftapólitík sinni eru nú orðnir ellilífeyrisþegar og hafa í annað sinn tapað aleigunni í lúkur illa rekinna banka.

Ég tel þú myndir gera mörgum ellilífeyrisþegum (og ekki síður erfingjum hinna sömu) stóran greiða ef þú kallaðir til einhverja „sem vitið hafa“ og ræddir mál þessa hóps sem situr enn verr í súpunni eftir fjármálafárviðrið heldur en þeir sem yngri eru og geta unnið. Sting t.d. upp á málsvörum okkar eldri borgara hjá Landssambandi eldri borgara.

- - -

Einfaldur kjarni

Það má ruglast í nokkra hringi á því að hlusta á og lesa misvandaða þætti og viðtöl þar sem menn keppast við að kenna öllum öðrum um en þeim sjálfum en kjarninn í þessu virðist glæpsamlega einfaldur.

1. Eignamyndun og fjármálasnillingar

Stór hluti “eignamyndunar” hinna íslensku undrabarna og “fjármálasnillinga”, ef ekki allt byggðist á gengdarlausri lántöku og innstreymi “gerfifjármagns” inn í íslenska kerfið. Þetta olli því að bankar, tryggingafélög og allir sem stóðu í lánastarfsemi lánuðu hverjum sem vildi fyrir nánast hverju sem mönnum datt í hug.

“Snillingarnir”, þeir sem mest gátu fengið lánað nýttu þetta á stórtækan hátt, fyrst til að kaupa íslensk fyrirtæki sem oft á tíðum voru á markaði. Þar sem nánast hver sem var gat fengið lánað fyrir hverju sem var og menn sáu “alla” stórgræða á hlutabréfum þá nýttu margir þetta gullna tækifæri til að kaupa hluti í þessum nýbólufyrirtækjum(sem oft á tíðum voru bankar). Þessi bolti hélt áfram að rúlla þar sem ótakmarkað ódýrt lánsfjármagn flæddi um allt. Meginástæðan fyrir því að boltinn stækkaði virðist hafa verið vegna krosseignatengsla (fyrirtæki A skilaði ómældum gengishagnaði vegna þess að það átti í B sem hafði hækkað ótrúlega vegna hlutar sem það átti í C).

Máski dálítil einföldun á dæminu en aðal drifkrafturinn í “velgengni” þessara fyrirækja virðist hafa verið magn ódýrs lánsfjármagns sem hafði þessa gengdarlausu keðjuverkun.

Þeir “klárustu” fluttu þessa snilli út.

2. Vaxtamunshórur

Undir því yfirskini að slá á þenslu (sem við óvitarnir héldum að Kárahnjúkavirkjun hefði eitthvað með að gera) höfum við haldið uppi ógnarháum stýrivöxtum. Það var líklega einhver meining og glóra í þessu í byrjun, eða þar til (og ég veit lítið um það) jöklabréfaútgáfa varð að ansi stórri atvinnugrein einhverstaðar úti í heimi.

Þetta leiddi til þess að krónan varð verulega eftirsóknarverð – menn keyptu hana í hundruðum milljarða skömmtum, ekki til að eiga hana eða nýta hana í nokkra sköpun að gagni heldur eingöngu til að geyma í henni verðmæti sem gaf betri vexti heldur en að geyma þau verðmæti í upprunalandin. Upprunalandið var mjög oft af lágvaxtasvæði og þessi gjörningur skapaði mönnum mun meiri hagnað en þeir áttu kost á þar.

Á sama tíma erum við í tilraun með fljótandi gengi þar sem verð krónunnar ræðst af framboði og eftirspurn. Líklega ágætis hugmynd ef við hefðum lifað við eitthvað nálægt því eðlilegan gjaldeyrismarkað en virðist með augum leikmanns hafa verið nánast eins og að setja meskalín eða annað ofskynjunarlyf í gvendarbrunna með þessi jöklabréf í umferð.

Sú samlíking á við vegna þess að akkúrat þetta atriði er líklega það sem fullkomnaði blekkinguna gagnvart okkur almúganum. Ekki var aðeins hægt að fá lánað fyrir öllum andskotanum heldur kostaði skyndilega allt sem innflutt var aðeins brot af “raunvirði”. Eins og við var að búast þá rann kaupæði á mjög marga og skyndilega þótti venjulegum launamanni ekkert tiltökumál að vera á nýjum japönskum, þýskum eða amerískum jeppa sem kostaði 4-5 milljónir, rífa gamla innbúið og planta inn nýju og kóróna þetta með því að hengja hjólhýsi aftan í drossínuna til hafa það gott þegar þér datt í hug að fara í “útilegu”.

Þeir einu sem heyrðist í vegna þessa voru “útflutningsatvinnugreinar” sem kvörtuðu yfir því að gengið væri of hátt skráð. Vitanlega hlustaði engin á þá af alvöru (og ég meðtalinn) vegna þess að þetta hlaut að vera væl því við höfðum það svo déskoti gott öll (eða næstum öll því okkur var einnig talin trú um að þeir sem hefðu það skítt hefðu það jafnvel “betra skítt” í þessari nýfundnu paradís.) Það er ágætis mælikvarði á firringuna að mörg okkar trúðu og trúa jafnvel því enn.

Við urðum á endanum vaxtamunsfíklar því hafi þetta verið slæmt í byrjun og valdið þenslu þá var þetta síðasta árið orðið að fíkn. Fíknin fólst í því að þetta virðist hafa verið orðið það eina sem hélt upp gengi krónunar, allt annað bar þess merki að krónan væri hvergi nærri þess virði sem hún var skráð á ef tillit var tekið til “eðlilegs” markaðar með hana án hávaxtahákarlanna.

3. (skortur á) Forsjá, eftirlit og fyrirhyggja (sérfræðingar og ábyrgð)

Það er hægt að skilja að við sauðsvartur almúginn sem margir hverjir eru ansi góðir í því sem við tökum okkur fyrir dags daglega, höfum ekki skilið nákvæmlega hvað um var að vera. Það er hinsvegar erfiðara að skilja og sætta sig við að þeir sem bæði hafa verið kjörnir og ráðnir af þjóðinni til að “stjórna” hafi ekki skilið og brugðist við því sem var að eiga sér stað.

Fyrir ári þegar upphafð gleðilokanna virðist hafa hafist þá voru þeir sem áttu að bregðast við að ég held að setja fram frumvörp um frekari lækkun skatta (þar sem allt var í svo skolli góðum gangi og við klárust, ríkust og fallegust). Menn kýttu um ágætis mál svosem eins og vatnsauðlindir og aðgang að víðernum landsins (án þess að sjálfsögðu að hrófla mætti við kvótastuldinum) á þeim tíma þegar þeir sem voru við stjórnvölinn hefðu bersýnilega átt að vinna hörðum höndum við að vinda ofan af og losa okkur út úr þessu lána, gengis og bankafeni.

Það er aldrei vinsælt að taka skemmtileg en hættuleg leikföng af börnum(og fullorðnum) en fullorðnir gera slíkt vegna þess að þeir vita hvaða hættur felast í hinu hættulega leikfangi. Hjá okkur, hinni íslensku þjóð er því miður nákvæmlega eins ástatt og á leikskóla þar sem enginn fullorðinn er viðstaddur. Hinir “fullorðnu”, stjórnkerfi, stjórnmálamenn, embættismenn og stofnanir sem hafa það hlutverk að stjórna og leiða þjóðina áfram hafa einfaldlega ekki sinnt því hlutverki sem þeir eiga að sinna.

Það er glæpsamleg staðreynd og það getur ekki fríað neinn af þeim mönnum að þeir komi ágætlega fyrir og tali skynsamlega þegar fjármála og atvinnukerfi þjóðarinnar er hrunið, traust og velvild umheimsins brennt í græðgiseldi íslendinga (sem við höfum flest notið amk. gengishitans af). Ef þeir hafa ekki vitað og skilið hvert stefndi fyrir ári síðan (eða síðan 2006 þegar fjöldi sérfræðinga byrjaði að benda á hvert stefndi), þá eru þeir óhæfir. Ef þeir hafa vitað og skilið hvert stefndi en skort dug í að hafa vit fyrir þjóðinni á sársaukafullan máta þá eru þeir bæði óhæfir og glæpsamlega óábyrgir.

Fjármálaeftirlit og seðlabankastjórn hafa að sjálfsögðu einnig brugðist en þeir fyrri hafa líklega verið undirmannaðir (hvaða fjármálamaður ræður sig þangað þegar hann fær 3x hærri laun hjá banka) og seðlabankinn hefur lengi verið lítils trausts verður í hlutverki sínu sem geymslustaður fyrir útbrunna stjórnmálamenn.

Ábyrgðin á stjórnunar- og eftirlitslega þætti málsins liggur því hjá Alþingi og stjórn landsins þar sem Össur, Ingibjörg, Geir, Björn, Björgvin, Þorgerður og co hljóta öll að “axla ábyrgð”, þó það muni mjög líklega felast í því að kjafta sig frá málinu með einhverju endalausu bulli sem fréttamenn og þáttastjórnendur láta þá komast upp með.

Það getur enginn slíkur með vott af sjálfsvirðingu látið t.d. viðskiptaráðherra, forsætisráðherra og utanríkisráðherra komast upp með að halda því fram að ófyrirséðar utanaðkomandi aðstæður hafi valdið þessu. Öll merki sem við höfum heyrt meira af undanfarið og hafa greinilega verið á borðum þeirra sem ráð benda aðeins í eina átt, niður og það langt niður.

Það sem átt hefur sér stað undanfarnar 2-3 vikur er ekki það sem skiptir mestu máli, það voru einfaldlega óhjákvæmilegar afleiðingar brjálæðist síðustu 5 ára. Það er smjörklípa að deila um hvort málefni Glitnis (hvers fall hefur líklega verið ljóst fyrir allnokkru) hafi verið höndluð betur eða verr, eða hvort hægt hefði verið að “redda” IceSave (í hvorugu tilfelli virðast eigendur hafa haft mikinn áhuga á að selja eigin eignir og nýta í björgunina). Aðalmálið er að þetta var fyrirsjáanlegt og óhjákvæmilegt þeim sem þekkingu höfðu á þessum málum og þeir sem stjórna eiga að hlusta á og fara að ráðum þeirra sem best vita.

Útrásin og skuldsetningarbrjálæðið hefði heldur aldrei átt sér stað ef þessir sömu landsfeður hefðu haft dug til að setja kerfinu hömlur, á þeirra vegum hafa örugglega verið sérfræðingar sem vissu nákvæmlega hvað var að eiga sér stað og hvernig var í pottinn búið. Gagnvart þessu er málið mjög líklega þannig vaxið að hagsmunir stjórnmálamanna og flokka voru of miklir til þess að þeir hefðu hugrekki til að taka á þessu, getur ekki verið að þeim hafi verið ókunnugt um hvernig þessi “eignamyndun” og “auðsöfnun” átti sér stað og í hverju hún fólst í raun og veru (skuldsetnngu).

Það eru því margir sem bera ábyrgð en nánast alveg öruggt að engin mun axla þá ábyrgð, það eina sem við getum vonað er að nógu margir læri á þessu og við náum að byggja upp betra, hófsamara og réttlátara þjóðfélag á rústum græðgishallanna.

- - -

Ríkjasamband við Noreg

Mig langar að skora á þig að opna umræðu um þann möguleika að Ísland gangi í ríkjasamband við Noreg, sem ég gef mér að tæku okkur fagnandi.

Hvað með að kalla eftir röksemdum, með og á móti í 500 orðum að hámarki og láta vega það saman við aðra möguleika í stöðunni ?

---

Sjálfstæðisflokkurinn

Mér er fyrirmunað að skilja að tæp 30% íslendinga lýsa stuðningi við Sjálfstæðisflokkinn í skoðanakönnun.

Sjálfstæðisflokkurinn:

Flokkurinn sem gaf bankana til vina sinna ásamt Framsóknarflokknum.

Flokkurinn sem vill halda stjórnmálamanni í Seðlabankanum sem klúðraði nánast öllu sem hann gat klúðrað – og það er gert grín að manninum hvar sem er í heiminum. Þar situr maðurinn sem klæðskerasaumaði lífeyrisréttindi fyrir sig, – sem voru þannig að hann getur haldið fullum launum og fengið borgað úr lífeyrissjóð á sama tíma og skrifað bækur án þess að borga skatt. Minnir ansi mikið á Animal farm, þar sem sum dýrin eru jafnari en öðrum. Maðurinn sem hélt uppi hávaxtatefnu sem varð til þess að gengi krónunnar var fljótandi korktappi í ólgusjó og er nu að skola upp á land.

Þar situr maðurinn sem lagði niður Þjóðhagsstofnun – og finnst betra að hlusta á Greiningardeild bankanna – sem eru auglýsingastofur.

Flokkurinn sem vill halda í krónuna sem menn í útlöndum bjóðast til að henda í ruslið þegar menn reyna að skipta yfir í erlendan gjaldmiðil.

Flokkurinn sem heldur því ennþá fram að það sé betra miðað við almennt hagsmunamat að vera ekki í ESB þrátt fyrir að yfirgnæfandi meirihluti þjóðarinnar vill fara þangað strax. Almennt hagsmunamat – hvaða almennu hagsmuni er verið að vísa til – gæti það kannski frekar verið sérhagsmunamat, elítunnar sem hagnast á ástandinu?

Flokkurinn sem braut á almenningi gróflega með því að gefa fiskinn í sjónum til útvaldra.

Ég gæti haldið áfram – en þarf að fara að vinna.

Það er kominn tími til að 30% þjóðarinnar vakni upp af löngum svefni og átti sig á því að martröðin sem við erum að lifa núna er Sjálfstæðisfloknum að kenna fyrst og fremst.

Hvern fjandann er fólkið að meina?

- - -

Fjúkandi vond

Starfs míns vegna neyðist ég til að lesa kreppufréttir daginn út og daginn inn. Auðvitað finnst mér þetta alveg hræðilegt og allt það en það er eitt sem ég skil ekki. Flestir tala um að nú sé kominn tími til að sinna börnunum sínum, fjölskyldu og vinum. Hvað í andskotanum heldur þetta fólk að íslenskur almenningur hafi haft fyrir stafni? Skyldi það ætla að við höfum verið viti okkar fjær og stigið trylltan dans í kringum gullkálfinn á meðan börnin okkar, vinir og ættingjar lágu óbættir hjá garði? Umkomulausir og einmana þar sem enginn hafði nokkurn tíma fyrir þá?

Ég sjálf og allir sem ég þekki hafa nú verið uppteknir af því að vinna fyrir sér, að vísu ekki að vinna fyrir bankastjóralaunum heldur bara svona til að eiga fyrir salti í grautinn. Þessi sauðsvarti almúgi sem ég þekki hefur bara hugsað vel um börnin sín, takk fyrir. Hringt í vini og ættingja og heimsótt þá jafnvel ef sérlega vel hefur legið á fólki.

Mér finnst þessi umræða gjörsamlega fáránleg. Það er verið að slá ryki í augun á okkur með því að við getum nú gert svo margt gott og nytsamlegt þótt búið sé að ræna okkur aleigunni og marga starfinu.

Nú þakkar maður fyrir það helst að hafa þó vinnu. Það er verið að koma inn hjá okkur samviskubiti, að við höfum nú ekki hugsað sem best um þá sem næst okkur standa. Nú þegar við erum orðin atvinnulaus og blönk getum við allavega gefið okkur tíma að sinna börnunum í stað þess að æsa okkur yfir því að það sé búið að svipta okkur aleigunni og atvinnunni.

Við eigum nefnilega ekkert að vera að velta okkur upp úr því hver sé ástæðan fyrir þessum hremmingum, við erum hvort eð er svo vitlaus að við munum aldrei geta skilið að þetta var eiginlega alveg óvart og mönnum í útlöndum að kenna. Hvað er svo sem að marka einhverja aumingja sem eiga ekki einu sinni part í þyrlu?

Ég fyrir mína parta ætla að halda áfram að sinna börnunum mínum, ættingjum og vinum. En ég ætla líka að vera reið, alveg fjúkandi vond, og ekki hætta fyrr en ég hef fengið svör við því hvernig í andskotanum allt gat farið hér til helvítis á einni nóttu.

Afsakið orðbragðið.

- - -

Það þarf aðgerðir

Kæri Egill,

nú get ég ekki lengur setið á mér og ákvað því að senda þér póst þ.s. þú virðist vera auðveldasta leið okkar almennings til að tjá okkur:O) Ég er mikið búin að vera að velta fyrir mér getuleysi íslendinga (að mér meðal talinni) til að mótmæla og gæti eflaust komið með flókna sálfræðilega skýringu á því þar sem það er jú mitt starf, þ.e. sálfræðingur. Mér finnst hins vegar nóg um alla þessa pistla og úttektir fræðimanna sem sem reyna að koma með gáfulegar útskýringar á þeirri stöðu sem upp er komin í þjóðfélaginu og nenni því ekki að taka þátt í því núna. Geri það kannski seinna. Aftur á mót get ég litið í eigin barm og fundið út afhverju ég sem einstaklingur hef ekki farið að mótmæla því ef það er tími kominn til að mótmæla þá er það akkúrat núna. Nú mín ástæða er sú að annað hvort hafa forsendur þær sem gefnar hafa verið fyrir mótmælum ekki verið skýrar eða að ég ekki sammála þeim (reka einn eða tvo einstakling úr þeim störfum sem þeir gegna þar sem þeirra er sökin). Jafnframt hefur pólitískur undirtónn verið mikið til staðar í mótmælunum og hef ég lítin áhuga á því eins og stendur. Grunar mig að svo sé með marga aðra. Var svo að lesa grein í Mbl í morgun eftir þá félaga Gylfa Zoega og Jón Daníelsson og kviknaði þá í mér eldmóðurinn, þ.e. þá fékk þessa . Sem sálfræðingur hef ég unnið mikið með fólk sem á í erfiðleikum. Atvinnuleysi og miklir fjárhagslegir erfiðleikar eru vandamál sem geta haft miklar og slæmar afleiðingar fyrir einstaklinga, fjölskylduna og svo ekki sé minnst á börnin. Allt í kringum okkur erum við að sjá vini og vandamenn sem standa hugsanlega frammi fyrir því að missa vinnuna, lenda í miklum fjárhagslegum erfiðleikum og jafnvel gjaldþroti. Sumir eru þegar farnir að finna fyrir því. Því er ég svo hjartanlega sammála þeim Gylfa og Jóni um að nú verðum við að fara að sjá stjórnvöld koma með viðeigandi ráðstafanir til að vernda einstaklinga og fyrirtæki fyrir gjaldþroti. Hingað til hafa ráðamenn komið með hálfgerðar framboðsræður um hversu mikilvægt sé að hlúa að almenningi, vernda almenning, slá skjaldborg utan um almenning og ég veit ekki hvað. Lítið hefur aftur á móti borið á að þeir leggi fram aðgerðir og segi “ sjáið svona ætlum við að vernda ykkur, með þessum ráðstöfunum ætlum við að fleyta íslenskri þjóðinni í gegnum þetta erfiða tímabil“. Já ég vil sjá aðgerðalista. Gylfi og Jón benda á aðgerðir sem ég get tekið undir með, aðgerðir sem eru til þess fallnar að vernda fjölskyldur og fyrirtæki sem veitir þeim atvinnu. Afhverju eru það ekki ráðamenn sem koma fram með þessar aðgerðir? Framundan eru mánaðarmót og þegar eru heimili komin í þrot, svo ég tali nú ekki um fyrirtæki. Ég er s.s. komin að kjarna málsins. Ég skal standa fremst manna á Austurvelli (en auðvita muna mér frægari menn standa fremst:O) til að mótmæla því að ekki eru komnar fram samræmdar aðgerðir. Ég skal öskra mig hása eftir aðgerðum stjórnvalda til að vernda heimili landsins. Ég skal mæta dag eftir dag ef þess þarf þangað til stjórnvöld kom fram með aðgerðalista sem við getum stolt samþykkt sem einstaklingar en ekki niðurbeigð af skömm yfir þeirri stöðu sem við erum komin í. Það er sífellt verið að tala um framtíð barna okkar, að við verðum að huga að framtíð barna okkar. Ég heimta að við hugsum um börn okkar í dag, að við getum búið þeim heimili, öryggi og vellíðan í dag, eftir næstu mánaðarmót og þarnæstum. (ég ekki að tala um að þau fái dagvistunarpláss eða mat í skólanum þegar mamma og pabbi séu orðin gjaldþrota – ég er að tala um að ríkið komi með aðgerðir svo mamma og pabbi verði ekki gjaldþrota).