arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Lífeyrissjóðirnir og Hagar

Þessi tafla kemur af heimasíðu Haga. Þarna má sjá hverjir eru tuttugu stærstu hluthafar í félaginu. Lífeyrissjóðir eru lang fyrirferðarmestir. En innherjar eru að selja í félaginu, það eru háttsettir starfsmenn þess – menn gera skóna að því að þetta kunni að vera af ótta við áhrif bandaríska verslunarrisans Costco á íslenskum markaði, annars konar vöruúrvals og verðlagningar.

Í pistli sem birtist hér á síðunni í gær var spurt hvort lífeyrissjóðirnir myndu kannski kaupa hluti innherjanna?

Um leið bregður þessi tafla upp mynd af því hvernig kaupin gerast á eyrinni á íslenskum markaði. Lífeyrissjóðirnir eru sagðir eiga 40 prósent af hlutabréfamarkaðnum og er hlutur þeirra stöðugt að aukast.
Engar óskaríkisstjórnir í boði – fremur að verði stjórnarkreppa

Það er kannski best að hrapa ekki að ályktunum, fleiri skoðanakannanir eru á leiðinni, en ef litið er á könnun MMR sem birtist í dag verður varla séð að nein ríkisstjórn sé í kortunum – altént ekki ríkisstjórn sem neinn langar að fá. Stefnum við kannski í kosningar þar sem allir verða fyrir vonbrigðum áður en yfir lýkur?

D og B eru með samanlagt 35 prósent. Við getum bætt C við og þá eru ekki komin nema 44 prósent. Ekki nóg til að mynda stjórn.

Stjórnarandstöðumegin lítur þetta svona út, þar dreifast atkvæði mjög mikið:

P + V + S + A samanlagt 48 prósent. Við gætum bætt C við og farið í 56 prósent, en 5 flokka stjórn – það er nánast óþekkt. En það er hedur ekki víst að A nái að rjúfa múrinn sem þarf til að ná manni á þing.

Maður gæti farið að álykta að stjórnarkreppa kunni að vera í uppsiglingu. Eða þá að við fáum ríkisstjórn sem er býsna fjarri því sem menn óska sér, eins og til dæmis 1978 þegar Alþýðuflokkurinn og Alþýðuflokkurinn unnu kosningasigur, en Framsókn tapaði – þá varð formaður Framsóknarflokksins, Ólafur Jóhannesson, forsætisráðherra.

Guðmundur Rúnar Svansson, afar snjall maður, spyr á Facebook hvort þetta séu í rauninni eðlilegustu stjórnarmynstrin eða hvort hinar raunverulegu línur liggi í raun annars staðar. Guðmundur bendir á það í leiðinni að mestu andstæðurnar í íslenskum stjórnmálum sé hugsanlega Viðreisn og VG.

Væri Framsókn, Íhald og VG ef til vill raunhæfasti stjórnarmeirihlutinn að loknum næstu þingkosningum? Augljóslega ekki á hefðbundnum vinstri-hægri skala, en klárlega þegar kemur að þeim málum sem verða einna helst á döfinni í komandi kosningum? Þeir eiga það til dæmis sameiginlegt að vera í meginatriðum hlynntir kvótakerfinu, tregir til breytinga á núverandi stjórnarskrá, andvígir ESB aðild og vilja halda í krónuna, og myndu ennfremur getað náð saman um að gera sem minnstar breytingar á núverandi landbúnaðarkerfi.
Costco vekur ugg og ótta

Það er sérkennilegt að fylgjast með því þegar forráðamenn stærstu keðju matvöruverslana á Íslandi selja hlutabréf sín hver um annan þveran. Vísast græða þeir peninga á þessu, geta jafnvel farið að hafa það náðugt, en varla er hægt að skýra þetta öðruvísi en að þeir trúi ekki lengur á framtíð fyrirtækisins.

Það verður líka að segjast eins og er að verslanir Haga – Hagkaup og Bónus – eru ótrúlega staðnaðar. Vöruúrval er lélegt þar, hefur reyndar farið hrakandi fremur en hitt. En staðreyndin er sú að Íslendingar láta bjóða sér mjög lélegar matvörubúðir, úrvalið er slappt, verðið hátt, gæði vörunnar vafasöm, ferskleiki afar lítill.

Líklegasta skýringin á hlutabréfasölunni er auðvitað innkoma bandaríska verslunarrisans Costco á íslenskan markað. Allt bendir til þessa að vöruframboðið þar verði öðruvísi en við eigum að venjast. Álagningin sem tíðkast hjá fyrirtækinu er miklu lægri en tíðkast á Íslandi.

Verslun Costco verður víst ekki opnuð fyrr en í mars 2017, þannig að enn er dálítill tími til stefnu fyrir íslensku verslunina að aðlagast. Hlutabréfasalan bendir samt ekki til að mikill vilji sé til þess. Maður sér fyrir sér þúsundir viðskiptavina þyrpast í Costco á fyrsta degi. Í raun er hugsanlegt að það muni sprengja íslenska verslunarhætti í loft upp.

En hverjir ætli séu annars að kaupa hlutabréfin í Högum? Það eru þó ekki lífeyrissjóðirnir?
Njálsgata-Gunnarsbraut – Garðar úrsmiður, Pétur þulur og hús við Lækjartorg

Hér er dásamleg ljósmynd frá Reykjavík eins og ég man hana á fyrsta áratug lífs míns. Hún er líklega tekin um miðjan sjöunda áratuginn, birtist á vefnum Gamlar ljósmyndir. Maður rekur fyrst augun í litina sem eru oft svo skemmtilega mjúkir í myndum frá þessum tíma.

Myndin sýnir norðurhlið Lækjartorgs, Hafnarstræti og út á Kalkofnsveg. Ég man eftir að hafa verið að selja Vísi á þessu svæði þegar ég var strákur. Það gekk ekki sérlega vel, ég náði aldrei að vera nógu ágengur. En það var einn maður sem sá aumur á mér oftar en einu sinni, þetta var Garðar Ólafsson úrsmiður sem var með verslun í litlu húsunum sem eru fremst á myndinni. Síðan hugsa ég alltaf með miklum hlýhug til Garðars.

Í fjarska má sjá Sænska frystihúsið, stórbyggingu sem var rifin til að rýma fyrir húsi Seðlabankans. Litla húsið við hliðina á turninum sem hefur lengi verið á flakki um þetta svæði var Hreyfilsstöðin en þar rak Pétur Pétursson þulur sjoppu um tíma. Pétur bjó í Ásvallagötunni og var óþreytandi að ræða málin við vegfarendur, líka okkur krakkana. Það varð aldrei neitt af sundlauginni sem hann vildi setja upp í húsasundinu á bak við Ásvallagötuna, en hann bauð mér eitt sinn í söngferð með frönskum drengjakór sem hann hafði flutt til Íslands. Ég man samt ekkert hvert við fórum, í eitthvað félagsheimili úti á landi, þekkingu minni á landafræði var ábótavant í þá daga. Pétur var kvæntur Birnu, hún vann eitt sinn á Veðurstofunni og var sagt að þá hefði alltaf verið gott veður.

Það er furðu mikill borgarbragur á þessari mynd, þótt húsin séu ekki ýkja háreist öll. Þarna má líka sjá gamla Siemsens-húsið sem var endurbyggt í Grófinni og hús þar sem Bílar & landbúnaðarvélar höfðu starfsemi. Á þessum árum var Lækjartorg enn miðstöð samgangna í Reykjavík. Við sjáum að á myndinni eru tveir strætisvagnar. Þarna ók Njálsgata-Gunnarsbraut, ein af leiðunum sem var til áður en kerfinu var breytt í kringum 1970. Ég var í Ísaksskóla og tók stundum strætó þangað, hef varla verið nema sjö ára.

Þetta svæði er hálfgerð eyðimörk nú, enda búið að rífa öll hús nema þau sem eru aftast á myndinni. Í staðinn á að reisa hið svonefnda Hafnartorg. Ég er ekki viss um að verði skemmtilegri bragur yfir því en sá sem má sjá myndinni.
Steinsteypuöldin – brot úr þættinum

Hér er örstutt kynningarstikla fyrir Steinsteypuöldina, þáttaröðina um sögu byggingalistar og byggðaþróunar í Reykjavík sem við höfum sett saman Pétur H. Ármannsson, Ragnheiður Thorsteinsson og ég.

Fyrsti þátturinn verður sýndur í sjónvarpinu á fimmtudagskvöldið 1. september klukkan 20.10.
Steingrímur efstur, svo Össur og næst Guðlaugur Þór

Einar Kr. Guðfinnsson, forseti Alþingis, segir í viðtali við RÚV að það sé ekki til góðs hversu mikil endurnýjun hefur orðið á þingmönnum í síðustu kosningum. Einar er sjálfur að hætta á þingi, hann hefur setið þar síðan 1991. Nú stefnir aftur í mikla uppstokkun á þingheimi.

Ég er ekki að hnýta í einstaklinga sem hlutu kjör eftir þessar kosningar þegar ég segi að ég tel þetta ekki þinginu til góða og er hluti af vandanum sem þingið hefur glímt við – þessar gríðarlega miklu breytingar sem orðið hafa á skipan þingmanna.

Það er athyglisvert í þessu sambandi að sjá starfsaldur þingmanna. Útlit er fyrir að ef kosningaúrslit verða í samræmi við helstu skoðanakannanir að Steingrímur J. Sigfússon hafi langlengstan starfstíma. Hann hefur verið á þingi síðan 1983, eða í 33 ár, og er ekkert fararsnið á honum. Steingrímur nálgast nú Jóhönnu Sigurðardóttur sem sat á þingi í tæp 35 ár, en hann á dálítíð í land að ná meti sjálfstæðismannsins Péturs Ottesen sem var þingmaður í næstum 43 ár.

Á eftir Pétri komu Eysteinn Jónsson, Ólafur Thors, Gunnar Thoroddsen og Lúðvík Jósefsson. Allt karlar, við getum jafnvel sagt patríarkar, sem sátu lengi á Alþingi – á tíma þegar miklu meiri virðing var borin fyrir þingsetu en nú. Og allir urðu þeir ráðherrar og höfðu mikil völd. Þetta voru menn sem fólk beygði sig og bukkaði fyrir.

Það er dálítið annar tími í þinginu nú, það er almennt talað um að þingmennska sé lélegt starf, illa borgað og lítt eftirsóknarvert. Fólk sem er komið í þokkalega góða stöðu í samfélaginu býður sig sjaldnast fram til þingmennsku – með örfáum undantekningum. Það er einfaldlega talin of stór fórn, of áhættusamt.

Næst á eftir Steingrími af þeim sem vilja halda áfram er Össur Skarphéðinsson. Það er auðvitað ekki víst að hann nái kjöri, en verður þó að teljast líklegt. Össur hefur setið á þingi síðan 1991. Það er sama ár og Davíð Oddsson var að byrja sem forsætisráðherra.

Svo eru næst þar á eftir þingmenn sem stefna að endurkjöri, en þó er ekki alveg víst að þeir nái því allir. Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Helgi Hjörvar – þessir fjórmenningar voru kjörnir á þing 2003.

Guðlaugur Þór mun þá væntanlega hafa þriðja lengsta starfstímann á þingi, því hann kom nokkrum sinnum inn sem varamaður árin 1997 og 1998.

Ef bætt er við Katrínu Jakobsdóttur, Höskuldi Þórhallssyni og Ragnheiði E. Árnadóttur er upptalinn listi þeirra sem voru á þingi fyrir hrun og vilja halda áfram. Semsagt í mesta lagi níu þingmenn sem tóku sæti fyrir hrunið verða áfram á næsta þingi – líklega færri.

Það sýnir líka hvað þingið er ungt að enginn ofantaldra þingmanna, sem þó hafa þennan starfsaldur, er kominn yfir fimmtugt – nema Steingrímur og Össur.
Sigmundur blæs til sóknar – berst fyrir sínu pólitíska lífi

Það er aðeins farið að hitna í kolunum fyrir kosningarnar.

Viðtal Morgunblaðsins við Önnu Sigurlaugu Pálsdóttur, eiginkonu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, er greinilega upphafið að sókn hans til að halda formannsembættinu í Framsóknarflokknum, rétt eins og Facebook-færsla Önnu var upphafið að vörn hans þegar Wintris-málið kom upp síðla vetrar.

Það er alls ekki víst að honum takist þetta, en Framsóknarmenn eru mjög tvístígandi. Kjördæmasambönd hafa kveðið upp úr með að boða skuli til flokksþings, en tíminn er naumur. Miðstjórnarfundur sem halda á 10. september þarf að ákveða dagsetningu flokksþingsins og þá er varla hægt að halda það fyrr en í fyrsta lagi helgina á eftir, 17. september. Þá verða einungis fjörutíu dagar til kosninga.

Sigmundur lætur sér ekki annað til hugar koma en að vera formaður áfram, hann mun berjast hart fyrir sínu pólitíska lífi, og það er þá spurning hvort einhver fer á móti honum. Lilja Alfreðsdóttir, sem skipar fyrsta sætið í Reykjavík suður, var kölluð inn í pólitíkina af Sigmundi og virðist vera tygg honum. Þá er spurningin um Sigurð Inga Jóhannsson forsætisráðherra – áræðir hann að láta til skarar skríða? Sigurður hefur áður sagt að hann muni ekki bjóða sig fram gegn formanninum, en það dylst engum að þeir hafa fjarlægst hvorn annan verulega.

Þeir eru ólíkir menn Sigmundur og Sigurður Ingi. Það bætir ekki ástandið í flokknum að framsóknarmenn virðast ekki sjálfir hafa hugmynd um hvort þeim muni vegna betur með hinn rólyndislega Sigurð Inga í fararbroddi eða hinn umdeilda og nokkuð uppstökka Sigmund.
Kosningarnar þróast vel fyrir Pírata

Maður hefur oft heyrt því spáð að fylgi Pírata muni skreppa saman þegar nær dregur kosningum. Það hefur minnkað aðeins frá því það var hæst í meira en 35 prósentum, en það verður að segjast eins og er að kosningarnar eru að þróast ansi vel fyrir Pírata.

Þeir komust alveg skikkanlega frá prófkjörum sínum, í raun betur en flestir ætluðu, þrátt fyrir smá hnökra. Viðreisn virðist ætla að hafa eindreginn hægri prófíl sem skilur eftir miðju- og jafnaðarmannafylgi fyrir Pírata. Björt framtíð hefur náð að koma saman listum, en þeir eru að ansi miklu leyti skipaðir sveitarstjórnarfólki úr flokknum. Aðsókn á listana hefur semsé verið takmörkuð.

Það virðist afar ólíklegt að Samfylkingin rétti úr kútnum, allt bendir til þess að þar verði sama fólk efst á listum og endranær. Í sumum kjördæmum fæst varla neinn til að fara í prófkjör hjá flokknum. Píratar dekka að miklu leyti sama svæði í pólitík og Samfylkingin áður (plús Björt framtíð), en virka yngri, ferskari og hugmyndaríkari.

Allt spilar þetta upp í hendurnar á Pírötum. Þeim tekst líka ágætlega að leysa ágreiningsmál sín fyrir opnum tjöldum sem gefur fyrirheit um að það gæti verið allt í lagi að hleypa þeim í ríkisstjórn. Ýmislegt getur breyst en það kæmi ekkert sérlega á óvart þótt fylgi þeirra upp úr kjörkössunum yrði 20-25 prósent.
Brjálaðir bónusar

Bónusgreiðslur til örfárra starfsmanna hins fallna Kaupþings vekja undrun, gremju og spurn. Ásgeir Haraldsson, yfirlæknir á Barnaspítala Hringsins, skrifar á Facebook:

ALLIR starfsmenn Barnaspítala Hringsins (rúmlega 200, 164 stöðugildi) hafa sameiginlega í laun á ári (án launatengdra gjalda) um 1,6 milljarða. NOKKRIR lykilstarfsmenn skilanefndar Kaupþings þurfa 1,5 milljarða í bónusgreiðslur – enda bera þeir svo mikla ábyrgð og starfið svo krefjandi.
Aðkomuhundurinn á Akureyri

Nú þegar stendur til að flytja lögreglunám til Akureyrar rifja gárungar upp sögur af því hvernig tekið var á afbrotum á Akureyri og viðhorfum Akureyringa til löggæslumála.

Þegar fréttir birtust af því að einhver hefði farið á skjön við lögin á Akureyri var gjarnan tekið fram að um „aðkomumann“ hefði verið að ræða. Það var haft á orði að Akureyringar væru mjög naskir að þekkja úr „aðkomumenn“. Í einni frétt sem var nokkuð umtöluð sagði reyndar að „Ólafsfirðingar“ hefðu brotist inn í JMJ.

Frægasta sagan er þó af því þegar hundur beit mann á Akureyri og var sagt frá því í Degi að hundurinn hefði verið „aðkomuhundur“.
Jarðskjálftar og spilling á Ítalíu

Jarðfræðingurinn Haraldur Sigurðsson skrifar um jarðskjálftana á Ítalíu og þá staðreynd að þeir valdi svo miklu mannfalli og svo miklum skemmdum. Haraldur segir að búið sé að setja strangar reglur á Ítalíu um húsbyggingar svo verjast megi jarðskjálftum og einnig hafi verið gert átak í að styrkja gamlar byggingar. En allt kemur fyrir ekki, segir hann. Eitt stærsta vandamál Ítalíu sé að lögum og reglum sé ekki fylgt – og svo er það auðvitað spillingin:

En ekkert er gert, reglum ekki fylgt og menn yppa bara öxlum, með stæl. Peningarnir hverfa í vasa spilltra stjórnmálamanna eða verktaka tengdum mafíunni. Af þeim sökum er hver einasti jarðskjálfti einn nýr harmleikur, sem ekkert er lært af. Og um leið hverfur af sögusviðinu merkileg forn byggð og dýrmætar minjar um forna frægð. Milljónir evra höfðu til dæmis verið veittar til að styrkja og verja sjúkrahúsið í Amatrice gegn jarðskjálfaskemmdum, en ekkert var gert og peningarnir horfnir. Nú er sjúkrahúsið rústir einar. Forna borgin Aquila er enn í rústum eftir jarðskjálftann árið 2009 (6,3 af stærð) og ekkert aðhafst þátt fyrir milljóna fjárveitingar. Spilling, skipulagðar glæpahreyfingar, ríkið og Páfagarður: þetta er ótrúleg blanda, sem kemur engu í framkvæmd nema illa fengnum auð í fáa einkavasa. Ég syrgi hina fögru Ítalíu, en ber um leið takmarkaða virðingu fyrir fólkinu, sem reynir ekki að hrista af sér þetta gjörspillta pólitíska kerfi.

En þess má geta fyrir áhugafólk um spillingu og upprætingu hennar að Ítalir gengu í gegnum tímabil sem kallaðist Mani Pulite, sem útleggst hreinar hendur. Þetta varð svo víðtækt að gamlir stjórnmálaflokkar liðu undir lok, eins og Kristilegir demókratar, og er þetta talið marka endalok Fyrsta lýðveldisins svokallaða á Ítalíu árið 1994.

Niðurstaðan var samt sú á endanum að fjölmiðlamógúllinn Silvio Berlusconi komst til valda – og í kringum hann skorti ekki spillingu eða vanhæfni. Á tíma Berlusconis hófst stöðnunarskeið á Ítalíu sem stendur enn. Hann reyndist engu skárri en þeir sem á undan komu, líklega aðeins verri. Berlusconi gerði út á múgheimsku og fáfræði.

En spilling í kringum byggingaframkvæmdir og verktöku er ekki ný af nálinni á Ítalíu. Hér er kraftmikil byrjunin á kvikmyndinni Le mani sulla citta (Hendur yfir borginni) eftir Francesco Rosi frá 1963, frægri mynd á sínum tíma.
Steinsteypuöldin

Nú er komið að því að þessi þáttaröð verði sýnd. Hún er samvinnuverkefni mitt, Péturs H. Ármannssonar og Ragnheiðar Thorsteinsson. Pétur er manna fróðastur um byggingasögu á Íslandi, Ragnheiður flestum fremri í að framreiða myndefni í sjónvarpi.

Steinsteypuöldin er fimm þættir. Við veljum ártöl á tuttugustu öldinni og rekjum sögu arkitektúrs og skipulags í gengum þau eða árin þar í kring.

Hið fyrsta er 1915, ár Reykjavíkurbrunans mikla, þegar menn hættu mestanpart að byggja úr timbri og öld steinsteypunnar gekk í garð.

Næst er það 1930, þegar Ísland var orðið fullvalda, Guðjón Samúelsson teiknaði stórhýsi og leitaði að þjóðlegum byggingastíl. En módernisminn er þá líka farinn að láta á sér kræla.

1945 er árið þegar stríðinu lýkur, borgin var að þenjast út fyrir Hringbrautina, það var mikill húsnæðisvandi og fyrstu blokkirnar voru byggðar. Kirkjur sem voru í byggingu á þessum tíma ollu deilum.

1960 er tíminn þegar fagurfræði módernismans verður mjög ríkjandi, frá þessu skeiði eru til dæmis hús sem Sigvaldi Thordarson teiknaði. Þarna gerðu menn ráð fyrir að mestallur gamli bærinn yrði rifinn og lagðar stórar bílabrautir þar í gegn.

1975 eru menn að byggja upp í Breiðholti. Fyrst rís Neðra-Breiðholt, svo Efra-Breiðholt, loks Seljahverfið. Þessi hverfi eru ólík. En það er líka á þessum tíma að baráttan fyrir húsvernd er að hefjast, fyrst við Bernhöftstorfuna.

Fyrsti þáttur Steinsteypualdarinnar er á dagskrá fimmtudagskvöldið 1. september klukkan 20.10.
Hin gljáfægða kaffivél

Hér eru tvær ljósmyndir sem báðar tengjast þeim fræga veitingastað Hressingarskálanum. Önnur er af vefnum Gamlar ljósmyndir og sýnir garð Hressingarskálans. Myndin er sýnist manni tekin á fjórða áratug síðustu aldar, fatatískan bendir til þess, sérstaklega má benda á gengilbeinu með kappa í hári sem er neðst til vinstri á myndinni. Þetta virkar eins og góður dagur – þegar ég var að alast upp í Reykjavík löngu síðar þótti nær óhugsandi að bera fram veitingar undir beru lofti.

Eins og sjá má er stórhýsi Eymundssonar ekki risið á myndinni, þarna eru í bakgrunni hús sem þurftu að víkja fyrir steinsteypu, en í bakgrunni má sjá Pósthúsið og Útvegsbankahúsið eins og það leit út áður en byggt var ofan á það.

Hressingarskálinn var stofnaður 1929 af Birni Björnssyni stórkaupmanni og konditor, sbr. Björnsbakarí. Hann var fyrst til húsa í Pósthússtræti, í húsi Natans & Olsens, í rými þar sem eitt sinn var snyrtivöruverslun, en inn um dyrnar sem voru skáhallt á móti var gengið inn í Reykjavíkurapótek.

Veitingahúsið var svo flutt í Austurstræti 1932 og hefur verið þar síðan. Þarna er það í einu af elstu húsum Reykjavíkur, það er byggt 1805 og gekk undir nafninu Landfógetahúsið. Síðar eignaðist KFUM húsið – vegna þess stóð nokkur styrr þegar vínveitingar hófust á Hressó, eins og staðurinn hét þá, í kringum 1990. Það þótti ekki samrýmast kristilegum gildum.

Um tíma var svo McDonalds staður rekinn í húsinu – maður er satt að segja næstum búinn að gleyma þeim kafla í sögu þess – það var á árunum 1995 til 2003. Sjálfur forsætisráðherra þjóðarinnar, Davíð Oddsson, borðaði fyrsta borgarann þegar þessi keðja tók til starfa á Íslandi – slík var ánægjan. Það var næstum eins og í Sovétríkjunum þar sem fólk notaði umbúðir frá McDonalds til að skreyta heimili sín fyrst eftir að var opnað í Moskvu.

Nú kallast staðurinn Hressingarskálinn á nýjan leik. En það verður að segjast eins og er að ekki er sami ljóminn af honum og á árum áður. Garðurinn ert til dæmis í niðurníðslu.

En hér er önnur mynd sem er líka tekin á Hressingarskálanum. Ég rakst á hana á skrifstofu þar sem ég kom í dag, smellti af henni mynd á símann, gæðin mættu vera meiri.

Í texta með myndinni stendur:

Björn Björnsson, konunglegur hirðbakari, t.h., og ítalskur aðalsmaður í Hressingarskálanum sem Björn rak þegar myndin var tekin um 1930. Skálinn var þá til húsa í Natans & Olsenshúsinu. Kaffivélin á boðinu var nýlunda á Íslandi um 1930.

Það er einmitt kaffivélin sem maður rekur augun í – og að auki glæsilegar kökurnar í borðinu. Þetta er kaffivél af nýjustu sort á þessum tíma, að öllum líkindum ítölsk að gerð. Það væri forvitnilegt að vita um sögu þessarar vélar. Hún er stór og glæsileg og gljáfægð og með mörgum handföngum líkt og vélar frá framleiðendum eins og La Marzocco og La Pavoni – og spurning hvernig kaffið var sem kom úr henni? Var þetta einhvers konar pressukaffi? Er þarna áður ókönnuð vídd í kaffidrykkjusögu þjóðarinnar?
Hægri svipur á Viðreisn

Viðreisn er að fá til sín mjög öfluga liðsmenn í framboð, því verður ekki neitað. Pawel Bartozsek og Þorsteinn Víglundsson eru báðir afburðaklárir menn. Það vekur líka athygli að framkvæmdastjóri SA, helsta félagsskapar atvinnulífsins, skuli fara í framboð fyrir annan flokk en Sjálfstæðisflokkinn. Á árum áður hefði það verið óhugsandi.

Pawel og Þorsteinn eru báðir hægri menn, markaðssinnaðir og alþjóðasinnaðir. Það er í þessum tveimur atriðum sem skilur helst milli þeirra og Sjálfstæðisflokksins eins og hann er nú um stundir. Það hefur verið talað um Viðreisn sem einhvers konar miðjuflokk, en þarna hallast hann til hægri. Með þessa menn í forystu er hann skeinuhættari Sjálfstæðisflokknum en manni hefur virst, en ólíklegri til að skaða Samfylkinguna. En hún á náttúrlega nóg með að verjast ógninni frá Pírötum.

Á móti sýnist manni Píratarnir hallast lengra til vinstri en horfur voru á. Áherslur þeirra eru býsna kratískar. Þetta gæti minnkað líkurnar á að Píratar og Viðreisn nái saman í ríkisstjórn.
Hræringar í bókaútgáfu

Merkilega lítið hefur farið fyrir því í fjölmiðlum en miklar hræringar eru í bókaútgáfu þessa dagana. Þar er reyndar eitthvert óstöðugasta rekstarumhverfi sem þekkist á Íslandi – og er þó af nógu að taka í því efni.

Eins og áður er komið fram er Guðrún Vilmundardóttir hætt hjá Bjarti, en Páll Valsson hefur tekið við starfi hennar sem útgáfustjóri. En Guðrún ætlar að stofna nýtt forlag og er hermt að Auður Ava Ólafsdóttir rithöfundur fari með henni og hugsanlega Jón Kalman Stefánsson líka.

Þorgerður Agla Magnúsdóttir hefur starfað hjá Miðstöð íslenskra bókmennta en mun nú ætla að stofna sitt eigið útgáfufélag. Þess má geta að sambýlismaður Þorgerðar Öglu er Hallgrímur Helgason rithöfundur, en sagan segir að hún muni fyrst um sinn einbeita sér að útgáfu barnabóka.

Svo er líka talað um hræringar hjá stórveldinu í bókaútgáfunni, sjálfu Forlaginu. Það hefur verið ráðandi á markaði um nokkurt skeið, eða lengst af frá því hinni misheppuðu tilraun með útgáfurisann Eddu. Sagan segir að þar hugsi Jóhann Páll Valdimarsson sér til hreyfings og vilji selja hlut sinn. Undanfarin ár hafa þeir stjórnað útgáfunni Jóhann og sonur hans Egill.

Gamla Mál & menning, eða það sem eftir er af því félagi, á stóran hlut í Forlaginu á móti feðgunum. Ekki er vitað til þess að sá hlutur sé til sölu né að sá aðili sé þess fýsandi að stækka eignarhlut sinn.

Það myndi sæta tíðindum ef Jóhann Páll hyrfi úr bókaútgáfunni. Enginn íslenskur forleggjari á jafn litríkan feril og hann. Á unga aldri stjórnaði Jóhann Páll útgáfufélagi föður síns, Iðunni, á miklum stórveldistíma. Síðan stofnaði hann Forlagið sem óx og dafnaði, gaf út bækur eftir öndvegishöfunda, en rann loks saman við Mál & menningu og Eddu. Eftir það héldu margir að Jóhanni væri öllum lokið, en hann reis upp eins og fuglinn Fönix og byggði á skömmum tíma upp það veldi sem JPV/Forlagið er nú.

Og það má Jóhann Páll eiga að yfirleitt gefur hann út góðar bækur – það er gæðastimpill að gefa út bók hjá honum, mikill metnaður hefur alltaf einkennt starf hans í bókaútgáfu og hann hefur kunnað að velja góða höfunda og góða samstarfsmenn.

Ein kenning er reyndar sú að einhver skemmtilegasta bók sem gæti verið völ á sé ævisaga Jóhanns sjálfs – sögur úr bókaútgáfunni og af samskiptum við höfunda.
Undir áhrifum – Ragnar Aðalsteinsson

Hér er útvarpsþátturinn Undir áhrifum frá því á laugardaginn. Gestur minn í þættinum var Ragnar Aðalsteinsson lögmaður.

Ragnar sagði meðal annars frá því að hann væri kominn af miklu félagsmálafólki, áhuga á kvikmyndum sem hann hafði sem ungur maður og kynnum að Þorgeiri Þorgeirsyni. Svo fátt eitt sé nefnt. Og hann þreytti auðvitað Proust-prófið eins og aðrir gestir í þessum þáttum.

Hlustið með því að smella hér.
Toots svífur

Belgíski munnhörpusnillingurinn Toots Thielemans er látinn í hárri elli. Þetta er maður sem spilaði með Miles, Oscar, Ellu, Bird og Bill Evans.

Ég get varla hugsað mér neitt betra með honum en þetta fallega lag eftir Pat Metheny, Always and Forever frá 1992.

Toots kemur ekki inn fyrr en á 3.53. En hvílík innkoma – lagið svífur eins og inn í eilífðina.