arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Andlát uppáhaldshöfundar

Afþreyingarbókmenntir í mínu tilviki eru frekar sérhæfðar. Það eru spennusögur, aðallega njósnabækur, sem gerast á millistríðsárunum, á tíma heimsstyrjaldarinnar (samt ekki hreinar stríðsbækur) og í kalda stríðinu. Plottin þurfa helst að vera flókin og mikið af tíðaranda. Yfirleitt er ég búinn að koma mér upp stafla af slíkum bókum fyrir sumarfrí. Ég er reyndar búinn að lesa flest það sem eitthvað er varið í á þessu sviði bókmenntanna, frá Eric Ambler yfir í John le Carré, Alan Furst, já og Philip Kerr.

Talandi um Philip Kerr. Ég var fljótur á mér í ár. Fékk um daginn nýjustu bók hans Greeks Bearing Gifts, stóðst ekki mátið og byrjaði að lesa, er hérumbil hálfnaður. Þetta er þrettánda bókinn í flokknum um þýska lögreglumanninn Bernie Gunther.

Gunther er harðsoðin löggutýpa, dálítið eins og Marlow og Sam Spade, en umhverfið er annað en í amerísku bókunum. Hann er í morðsveit lögreglunnar í Berlín fyrir stríð, á uppgangstíma nasista, er hermaður úr fyrri heimsstyrjöldinni, en svo komast nasistar til valda og Gunther þarf að vinna undir mönnum eins og Arthur Nebe og Reinhardt Heydrich. Þessir alræmdu stríðsglæpamenn koma oft fyrir í bókunum. Gunther er hins vegar nokkuð heiðvirður maður á sinn hátt og það hljótast af því alls kyns flækjur hvernig hann er í senn að vinna undir nasistum og forðast það að framkvæma vilja þeirra.

Leikurinn í bókunum berst víða. Eftir stríðið þarf Gunther að fara huldu höfði, fer til Argentínu, Kúbu, á frönsku Rívíeruna. Ýmsir frægir menn koma við sögu, Peron í Argentínu, Batista á Kúbu, rithöfundurinn Somerset-Maugham í Frakklandi. Maður getur furðað sig á því að Gunther fari svo víða og hitti svo margt fólk. Í nýjustu bókinni er hann kominn til Grikklands, árið er 1956. Hann lendir í margvíslegum raunum sem oftar en ekki tengjast einhverju sem gerðist í stríðinu. Hinn sögulegi bakgrunnur bókanna er ekki síður áhugaverður en frásögnin sjálf. Í nýjustu bókinni eru það grimmdarverk nasista í Grikklandi, stuldur á fornminjum og svo borgarastríðið sem var háð í stríðslok.

Ég fór svo að gúgla eitthvað í tengslum við Greeks Bearing Gifts og kemst þá að því að Philip Kerr er nýlátinn. Hann var Breti, fæddur 1956. Hann andaðist úr krabbameini 23. mars síðastliðinn, 62 ára að aldri. Ég er strax farinn að sakna þess að fá ekki fleiri bækur eftir hann.
Dagur kvartar undan framsetningu Fréttablaðsins – rýtingur upp úr bakinu á Eyþóri

Spennan er farin að magnast vegna borgarstjórnarkosninganna sem verða eftir sex vikur. Fréttablaðið birtir skoðanakönnun í morgun og er því slegið upp að 40 prósent borgarbúa séu óánægð með Dag B. Eggertsson. Innan Samfylkingarinnar er lítil gleði með það hvernig skoðanakönnunin er sett upp á forsíðu blaðsins.

Dagur sjálfur skrifar á Facebook og kvartar undan framsetningu Fréttablaðsins:

Það verður að teljast nokkuð magnað fréttamat hjá Fréttablaðinu að slá því upp að kjósendur Sjálfstæðisflokks og Vigdísar Hauksdóttur séu ekki ánægðir með mig í embætti en geta þess aðeins í framhjáhlaupi að 45% borgarbúa segist vilja að ég verði næsti borgarstjóri í Reykjavík. Það er ekki aðeins afgerandi mesti stuðningur nokkurs borgarstjóraefnis heldur jafnframt um 50% meiri stuðningur en mælist við Samfylkinguna. Samfylkingin hefur reyndar meira en tvöfaldað fylgi sitt frá því í haust, skv. könnunum Fréttablaðsins í vetur en það hefur reyndar heldur ekki komið fram í blaðinu sem vísar þess í stað iðulega til úrslita síðustu kosninga. Ég er að sjálfsögðu mjög ánægður með niðurstöður þessara kannana og innilega þakklátur fyrir stuðninginn. Það er frábært að hafa svona byr í seglum þrátt fyrir þá ótrúlegu neikvæðni sem haldið er að fólki á síðum Morgunblaðsins – já, og annarra. Og svo það sé nefnt þá að það hreint algjör óþarfi af Fréttablaðinu að birta af mér mynd sem lítur út einsog ég hafi misst náin ástvin. Ég er í toppformi og góðu stuði en sýnist á öllum sólarmerkjum að þið, góðu vinir, og annað gott fólk þurfið að leggjast á árarnar með okkur og tala okkar máli. Læt þessa dásamlegu mynd Fréttablaðsins fylgja.

Fréttablaðið er geysilega áhrifamikill fjölmiðill, er borinn ókeypis inn í hvert hús í borginni. Stuðningsmenn borgarstjórnarmeirihlutans hafa af því áhyggjur að það hafi áhrif að tengdadóttir Kristínar Þorsteinsdóttur ritstjóra er í öðru sæti á lista Sjálfstæðisflokksins. En það verður líka að segjast eins og er að í leiðurum hefur Kristín hingað til verðið frekar höll undir stefnumál meirihlutans varðandi borgarskipulag.

Önnur uppákoma er fundur Eyþórs Arnalds og Dóru Bjartar Guðjónsdóttur, oddvita Pírata. Eyþór ætlaði, eins og gengur, að kanna hvort væru einhverjir fletir á samstarfi Sjálfstæðisflokksins og Pírata í borginni. Varla er neitt óeðlilegt við það. En Píratar eru harðir á þetta geti ekki orðið og strax eftir fundinn gaf Dóra Björt út yfirlýsingu sem birtist í Stundinni. Pírötum lá svo mikið að koma þessu á framfæri að dreifing þessarar fréttar var sérstaklega kostuð á Facebook.

Kannski hefði verið nær að hitta Eyþór alls ekki? Einn Fésbókarlimur talar um machiavellísk vinnubrögð hjá Pírötum – og svo er spurt hvort þetta sé rýtingur sem standi upp úr bakinu á Eyþóri á myndinni.
Fimm hæða hótel í Lækjargötu

Gæti verið að ekki sé þörf á að byggja miklu fleiri hótel í Reykjavík – að minnsta kosti ekki í bili. Fréttir herma að herbergjanýting á hótelum hafi minnkað. Annað er að svo virðist að ný hótel geti ekki krafist jafn hás verðs og gert var ráð fyrir í áætlunum – þar hefur myndast slaki og það þýðir að erfiðara er til dæmis að standa í skilum með lán.

Teikn eru líka á lofti um að eftirsóknin í Airbnb húsnæði fari minnkandi. Samsetning ferðamannastraumsins hingað er að breytast. Verðlagið hefur auðvitað áhrif en líka sú megináhersla íslensku flugfélaganna að flytja gríðarlegan fjölda fólks yfir hafið milli Ameríku og Evrópu, með viðkomu í Keflavík. Á sama tíma hafa þýsk flugfélög fækkað ferðum hingað.

En hótelin rísa enn. Það er verið að byggja Marriott lúxushótel við hlið Hörpu. Á landsímareitnum er að verða til hótel þar sem eru sameinaðar nokkrar byggingar. Og svo birtist í dag mynd af fyrirhugugaðri byggingu Íslandshótela í Lækjargötu. Jú, þetta er hótel á besta stað í bænum.

Fyrri útgáfan af þessu hóteli vakti miklar deilur, hér er komin ný útfærsla. Ég ætla að láta fegurðarhliðina liggja á milli hluta að þessu sinni, en það sem vekur ekki síst athygli er hvað byggingin er há. Það er engan veginn hægt að segja að hún sé í samræmi við byggðina í kring nema sé tekið mið af allra hæstu húsunum. Húsin næst eru miklu lægri.

Þetta er reyndar í anda þess sem gert var með Hafnartorgið. Tekinn hæsti punktur í byggðinni í kring og látið eins og það eigi að vera viðmiðið.
Það versta hingað til frá Trump

Twitter-yfirlýsing Donalds Trumps Bandaríkjaforseta frá því í gær er það galnasta sem hann hefur gert í forsetatíð sinni. Svona tala ekki þjóðhöfðingjar, hvað þá leiðtogi mesta herveldis heimsins. Þetta hljómar eins og eitthvað sem er sagt í slagsmálum utan við krá.

Sagt er að Trump hafi heyrt vitnað í óvarlegt tal rússnesks sendifulltrúa í Beirút í morgunsjónvarpi, það hafi jafnvel verið misskilningur í þýðingu, og hann rýkur á lyklaborðið og hamrar þetta inn á samskiptavefinn.

Þar varla að taka fram hvað þetta er andstætt öllu sem heitir diplómatía. Og nokkrum dögum áður hafði Trump lýst því yfir að hann vildi hverfa frá Sýrlandi með herinn. En þarna eru það nýjar og flottar eldflaugar sem eiga að tala.

Trump hefur semsagt enga stefnu. En hann rýkur upp í æðiskasti eftir því sem vindar blása á fréttastöðvum í sjónvarpi. Þarf varla frekari vitnanna við hvað hann er hættulegur friðnum.

Aðfarir Assads og rússneskra stuðningsmanna hans í Sýrlandi eru vissulega ógeðslegar. Þeir bera ábyrgð á stærsta hluta mannfallsins í landinu, tunnusprengjum sem er varpað á óbreytta borgar og efnavopnaárásum. En svona skeyti frá forseta Bandaríkjanna eru gálaus og hættuleg.
Ókynjaðir titlar Stúdentaráðs – fundarmeðlimur, flutningsaðili og aðstoðarmanneskja

Í fréttum í morgun les maður að stúdentaráð hafi gert titla sína „ókynjaða“ eins og það er orðað. Svona er gerð grein fyrir þessu í tilkynningu frá Stúdentaráði, kemur fram að þetta var samþykkt einum rómi.

Skáldið Þórarinn Eldjárn kemst svo að orði um þetta á Facebook:

Stúdentaráð hefur samþykkt (einróma) að konur séu ekki menn.

Hann bætir svo við:

Hvað verður nú um menntun, menningu og mennsku?

En Helga Kress prófessor gerir þessa athugasemd:

Ekki er öll vitleysan eins!
Mjög stór loforð

Á tíma Davíðs Oddssonar kom Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík sér upp því fyrirkomulagi að birta fá en mjög skýr kosningaloforð. Í næstu kosningum á eftir var listinn svo birtur – og tilkynnt að loforðin hefðu verið efnd. Loforðin voru ekki alltaf sérlega stór, það var passað upp á að þau væru efnanleg.

Þetta er auglýsingin frá kosningunum 1982, árið sem Davíð Oddsson komst til valda í Reykjavík. Þarna er því til dæmis lofað að fækka borgarfulltrúm, leggja niður framkvæmdaráð svokallað, og svo að hætta við hluti eins og íbúðabyggð í Laugardal, síldarplön í Tjörninni og byggð við Rauðavatn.

Að ógleymdu því að selja ungversku Ikarus-strætisvagnana.

Eyþór Arnalds kynnti í gær loforð Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar 26. maí. Það vekur athygli hversu loforðin eru stór.

Því er lofað að byggja 2000 íbúðir á ári. Að stytta ferðatíma til og frá vinnu um 20 prósent. Fella niður fasteignaskatt á 70 ára og eldri. Að öll börn fái leikskólapláss við 18 mánaða aldur. Að svifryksmengum fari ekki yfir heilsuverndarmörk. Að Reykjavík verði grænasta borg Evrópu. Að afgreiðslutími í kerfinu verði styttur um helming.

Flest eru þessi markmið afar góð. En þetta eru mjög stór loforð – risastór miðað við það sem Davíð var að lofa á sínum tíma. Líklega mjög erfitt að efna þau á einu kjörtímabili – sumt virkar reyndar frekar eins og háleit framtíðarmarkmið.
Bakhliðin á Disneyheimnum

The Florida Project er einhver sterkasta bandaríska mynd sem ég hef séð síðustu misseri. Í réttlátum heimi hefði hún átt að vinna Óskarsverðlaun. Hún er skrifuð og henni er leikstýrt af Sean Baker sem hingað til hefur verið lítt þekktur kvikmyndagerðarmaður, þó vakti hann nokkra athygli fyrir myndina Tangerine sem var gerð 2015.

The Florida Project er ekki gerð fyrir mikið fé á mælikvarða Hollywood. Þó er hún á sinn hátt alveg rándýr sé horft til þess hvernig Baker notar sögusvið sitt. Áberandi eru sterkir bleikir og fjólubláir litir, gervilegir, og hreyfingar kvikmyndavélarinnar eru sérlega flæðandi og flottar.

Myndin gerist við umferðargötu í Orlando í Florida, skammt frá Disneyworld. En þetta er enginn Disneyheimur – þótt litavalið sé Disneylegt. Sögupersónurnar búa í heldur ótútlegum mótelum við þjóðveginn, þau eru innan um skyndibitasjoppur og búðir sem selja draslvarning. Þetta er fólk sem hefur fallið burt af samfélagsstiganum, sumir bíða eftir því að fá bæturnar sínar til að skrimta, aðrir fást við smáglæpi eða vændi. Þeir sem eru með störf lifa samt við fátæktarmörkin. Þetta er Ameríka sem við heyrum mikið um en sjáum lítið af – og verður enn áleitnari vegna þess að gerviheimurinn sem við könnumst öll við er svo stutt frá.

Börn eru í aðahlutverki. Tvær stelpur og strákur sem leika sér í þessu umhverfi, eru búin að læra á það, vita hvert þau eiga að fara til að sníkja ís og sælgæti – eru líka búin að finna þá litlu náttúru sem þarna er. Börnin eru ótrúlega kraftmikil og hoppa og skoppa fyrir framan myndavélina sem eltir þau. Hinar aðalpersónurnar eru svo tvær einstæðar maður og húsvörðurinn á mótelinu sem gerir sitt besta til að hafa einhverja röð og reglu í þessum óreiðukennda veruleika.

Þetta er sérlega frumleg og flott mynd í sínu pastellitaða raunsæi. Það styrkir hana enn að í flestum hlutverkum er fólk sem getur ekki talist vera sérlega vanir eða þekktir leikarar – fyrir utan William Dafoe sem leikur húsvörðinn. Hann fékk Óskarstilefningu, en ekki hin 24 ára Bria Vanite, sem er ættuð frá Litháen, tattóveruð í bak og fyrir, og leikur móður stúlkubarns sem heitir Moonee. Samleikur þeirra er ótrúlegur. Eftir því sem líður á myndina verða þær báðar óstýrilátari og villtari, húsvörðurinn þarf að strita við að halda hlutunum saman – maður skynjar að fólkið á þessu dapra móteli á eftir að tvístrast í allar áttir en það er í raun ekki að fara neitt. Það er fast í sinni fátæktargildru.
16,5 prósent starfa unnin af innflytjendum

Það eru hreint ótrúlegar tölur sem birtast á vef Hagstofu Íslands. Innflytjendur voru á síðasta ári, 2017, 16,5 prósent starfandi fólks á Íslandi. 16,5 prósent! Þarna er átt við fólk sem er fætt erlendis og á foreldra, afa og ömmur sem einnig eru fædd erlendis.

Þetta segir okkur ýmsilegt, meðal annars það að Ísland er orðið fjölmenningarsamfélag. Hugsanlegt er að þessi hlutfallstala eigi enn eftir að hækka, því hefur reyndar verið spáð. Eitthvað af fólkinu er tímabundið vinnuafl, en margir setjast að, enda er atvinnuástand mjög gott á Íslandi miðað við flest önnur lönd.

Og hitt er er að það efnahagsástand sem við erum að upplifa nú væri óhugsandi án allra þessara innflytjenda sem vinna störf sem margir Íslendingar líta ekki við – að því ógleymdu að við höfum einfaldlega ekki mannafla til að sinna þeim.