arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingholtin og Skólavörðuholt 1903

Þessi ljósmynd er tekin 1903 og sýnir hluta af Þingholtunum og Skólavörðuholtið. Lengst í burtu glittir í Bláfjöllin. Höfundurinn er hinn merki ljósmyndari Magnús Ólafsson. Myndin er tekin yfir Tjörnina, væntanlega úr Tjarnarbrekkunni, það er hávetur eins og sjá má.

Þarna er afar lítið orðið til af byggðinni sem síðar hefur risið. Við þekkjum Miðbæjarskólann sem var byggður 1898, nokkur hús við Miðstræti og Þingholtsstræti, Landshöfðingjahúsið (Næpuna), við sjáum drög að götunni sem nefnist Skálholtsstígur og eitt hús við Laufásveg.

Fríkirkjan er nýrisin þegar myndin er tekin, hún var vígð snemma árs 1903 en fáum árum síðar var kirkjubyggingin lengd. Efst á hæðinni sjáum við Skólavörðuna. En gatan neðst, þar sem nú er Sóleyjargata, er ekki nema slóði.

Við tökum eftir því hversu Skólavörðuholtið er grýtt. Nú er holtið fullbyggt, en áður var þarna grjót og urð og erfitt yfirferðar. Myndin sýnir glöggt hvílíkur berangur Reykjavík var á árum áður. Það er ekki mikið skjól að sjá.
Mengunarþokan yfir bænum

Það var talað um að um miðnætti yrðu móðuharðindi af mannavöldum vegna reyks og eiturgufa frá flugeldum.

Þetta gekk aldeilis eftir. Sjálfur man ég vart eftir öðru eins logni á gamlárskvöld. Við brennuna á Ægissíðu var fólk sem sleppti kínverskri lukt eða svokallaðri kongming lukt. Hún sveif tígulega upp í himininn en fauk ekki út í buskann eins og hún hefði gert flesta aðra daga. Þetta er mynd af annarri lukt.

En vegna lognsins liggur reykurinn frá flugeldunum, skottertunum og blysunum yfir bænum. Ég var heilmikið utandyra í kvöld og verð að segja eins og er – mér er hálf ómótt. Svona leit Borgartúnið út þegar ég ók þar áðan, það er eins og liggi þoka yfir bænum.

Andrés Magnússon birti þessa mynd sem sýnir þetta betur. „Skammt frá hliðum Heljar“, skrifaði Andrés. Það verður forvitnilegt að heyra fréttir af mengunarmælingum á morgun. Maður hefur grun um að þær sprengi alla skala.
Verðlag í hæstu hæðum og alls staðar verið að byggja

Vefurinn víðlesni Business Insider birtir samantekt um þrettán staði sem sagt er að túrismi sé að eyðileggja. Þarna eru Feneyjar sem er sagt að séu að sökkva. Dubovnik þar sem stendur til að setja takmörk á hversu margir ferðamenn mega heimsækja gömlu borgina. Conzumel í Mexíkó sem er næst vinsælasti áfangastaður skemmtiferðaskipa í heiminum. Barcelona þar sem íbúarnir fyrirlíta núorðið ferðamenn. Og svo eru á listanum New York, Machu Picchu, Santorini, Róm, Prag, Amsterdam og Kúba – þar segir að vegna ferðamennskunnar hafi orðið vart við matarskort meðal innfæddra sökum þess að verð á matvöru hefur hækkað mjög.

Og svo er það auðvitað Reykjavík. Borgin birtist núorðið á nær öllum listum um of mikla ferðamennsku. Segir að þrátt fyrir að túrismi hafi verið mikilvæg innspýting fyrir hagkerfið, þá hafi hann þrýst verðlagi upp í hæstu hæðir og það sé alls staðar verið að byggja.

Nú er spurning hvort svonalagað hafi einhver áhrif, en það verður að segjast eins og er – tæplega er þetta mjög góð auglýsing fyrir ferðamannalandið Ísland.
Keflavíkurstöðin aftur í miðju átaka

Í Financial Times má lesa mikla úttekt á því hvernig Nató og Rússland eru að þróa hernaðarmátt sinn í Evrópu og á Norðurslóðum – Nató til þess að halda Rússum í skefjum Með greininni fylgir listi yfir helstu átakapunktana milli Nató og Rússa og þar er Keflavíkurstöðin nefnd sérstaklega. Við erum semsagt aftur að upplifa tíma þegar Ísland telst vera hernaðarlega mikilvægt, líkt og var í heimsstyrjöldinni síðari og í kalda stríðinu.

Keflavíkurstöðin: Endurvakning þessarar stöðvar á Íslandi sýnir hvernig staða öryggismála í Evrópu hefur breyst. Fastar sveitir bandaríska flughersins hurfu burt fyrir meira en áratug þegar hernaðarmáttur dróst saman eftir lok kaldastríðsins. En innviðir stöðvarinnar virka ennþá og hafa verið notaðir í auknu eftirliti Nato með loftferðum síðan Rússar hertóku Krím árið 2014.

Hér má svo sjá kynningarstiklu fyrir heimildarmyndina Varnarliðið – Kaldastríðsútvörður sem verður sýnd á RÚV innan tíðar.
Er verið að banna allt?

Varaþingmaður Pírata setur þetta skilti á Facebook síðu sína. Ég held hún sé að vísa í hugmyndir sem fram eru komnar um að banna flugeldasprengingar eins og tíðkast hér á áramótum. Reyndar er ekki margt sem bendir til þess að slíkt myndi fá brautargengi, þrátt fyrir alla mengunina – ærið var allavega magn flugelda, blysa og skotterta sem var kveikt í á gamlárskvöld.

En þetta er dálítið skrítin kenning að voða margt sé bannað í samtímanum. Ég hneigist að minnsta kosti til þess að bera þetta saman við það Ísland sem ég ólst upp á.

Þá var bannað að drekka bjór. Það var bannað að hafa hunda í Reykjavík. Það var mestanpart bannað að kaupa gjaldeyri. Um skeið var sjoppum bannað að afgreiða viðskiptavini innandyra. Það var bannað að hafa skemmtistaði opna nema rétt fram yfir miðnætti. Og bannað að selja vín á miðvikudögum. Það mátti ekki setja stóla fyrir utan veitingahús. Götutónlistarmenn voru miskunnarlaust reknir burt. Þegar opnaði pylsuvagn í Austurstræti þótti það vera stórviðburður að slíkt skyldi leyft. Og af því Ísland var útnári var manni bannað að vinna annars staðar í Evrópu.

Að maður tali nú ekki um öll boðin og bönnin kringum kynlífið. Allt það sem mátti ekki ræða eða færa í orð.

En hvað varðar flugeldana þá voru þeir ekki líkt því jafn öflugir og nú er. Skottertur þekktust ekki, en þeir þóttu góðir sem komust yfir skiparakettur sem flugu hátt og lýstu vel. Notkun þeirra á gamlárskvöld var þó ekki vel séð. Þetta voru reyndar aðrir tímar, það var nánast óþekkt að almenningur væri að þvælast um fjöll og firnindi um hávetur, þótti tíðindum sæta ef einhver fór inn í Þórsmörk.
Er hægt að halda með hnattrænum afþreyingarfyrirtækjum?

Stærstu fótboltafélög heims eru markvisst byggð upp sem alþjóðleg stórfyrirtæki. Það er meira að segja sami maðurinn sem var á bak við það að byggja upp fyrirtækið Barcelona og nú er í þeirri lykilstöðu hjá Manchester City. Það er ekki þjálfarinn Guardiola eins og einhver kynni að halda, heldur náungi að nafni Ferran Soriano.

Manchester City er nú í eigu auðmanna í Sameinuðu arabísku furstadæmunum sem eru tilbúnir að dæla inn peningum til að gera liðið hið besta í heimi. Það er nú með 15 stiga forskot á toppi ensku úrvalsdeildarinnar.

Pálmi Jónsson fjallar um þetta í pistli sem birtist í Spegli Ríkisútvarpsins. Þar segir orðrétt:

Soriano segir að stóru klúbbarnir séu að breytast úr staðbundnum sirkus í hnattræn afþreyingarfyrirtæki eins og Walt Disney. Örfá félög sem nái að verða sérleyfishafar á heimsvísu nái forskoti á önnur lið og myndi í raun alheims-elítu fótboltans. Soriano segir að fótboltafélög hafi verið öflug vörumerki með litla sem enga veltu. Félög með 500 milljónir aðdáenda hafi verið með 500 milljónir evra í tekjur eða eina evru á mann, sem sé fáránlega lítið. Félögin verði að vera hnattræn og staðbundin í senn.

Lið eins og þessi eru ekki mörg talsins og þau munu alltaf geta keypt bestu leikmennina. Ekki einu sinni félagi eins og Liverpool tekst að halda í sína bestu menn, klúbburinn er einfaldlega of lítill til þess, Philippe Coutinho og Mohamed Salah eru líklega báðir á förum. En hvað með áhorfendurna – er hægt að halda með hattrænum afþreyingarfyrirtækjum?
Clement Attlee – fyrirmynd fyrir okkar tíma

Adam Gopnik (Íslandsvinur) skrifar grein í New Yorker um nýja ævisögu Clements Attlee, sem var forsætisráðherra Bretlands 1945 til 1951. Gopnik hleður bókina lofi og segir að Attlee sé verðug fyrirmynd á okkar tímum, miklu fremur en til dæmis Churchill.

Bókin nefnist Clement Attlee: The Man Who Made Modern Britain og er eftir John Bew. Mörgum þótti það furða þegar þjóðhetjan Churchill var felldur í kosningum í lok stríðsins en Verkamannaflokkur Attlees fór með sigur. En þetta var merkilegur atburður. Í því andrúmslofti sem þá ríkti, eftir allar fórnirnar, þótti óhugsandi annað en að stuðla að auknu félagslegu réttlæti. Það var ekki hægt að láta alþýðufólk snúa aftur inn í hið gamla ástand skelfilegrar misskiptingar.

Þessi viðhorf voru uppi alls staðar í hinum vestræna heimi en í Bretlandi var það Attlee sem tók við keflinu. Hann var hógvær maður úr millistétt, enginn ræðuskörungur, átti ekki sérlega gott með að umgangast fólk eða hrífa það með sér. Samt er hann núorðið talinn einn merkasti forsætisráðherra í sögu Bretlands. Á tíma hans er breska heilbrigðisþjónustan byggð upp og hann, ásamt jafnaðarmönnum víðar í Evrópu, átti stóran þátt í að stofna Atlantshafsbandalagið. Líkt og hjá krötum þeirra ára var mikil tortryggni í garð Sovétkommúnismans.

Gopnik segir að bókin um Attlee sé kennslustund í því hvernig sé hægt að koma í kring róttækum breytingum í þágu vinnandi fólks – án þess að sýnast mjög rótttækur. Sagan af því hvernig alþýða manna fékk bætt kjör og áður óþekkt réttindi á þessum tíma, algjörlega innan marka þingræðisins, sé ein sú hetjulegasta í sögum lúðræðisins.

Gopnik veltir því fyrir sér í lok greinarinnar hví Attlee, með allt það góða sem hann kom til leiðar, sé svo lítt þekktur. Attlee sýni hverju sósíalismi geti komið áleiðis. En eftir lestur bókarinnar velti maður fyrir sér öllum bolunum með mynd Che Guevara sem hafa verið seldir í heiminum. Þeir eru óteljandi. En það eru ekki til bolir með mynd Attlees, eða Citizen Clem eins og hann var stundum kallaður. Annar hafi verið ofstækismaður sem hleypti öllu í bál og brand þar sem hann fór, hinn var hæglátur maður sem kom í kring raunverulegri byltingu.
Kannski ekki sorglegt en mjög einsleitt

Gunnari Smára Egilssyni líst ekkert á lista sem Andrés Jónsson almannatengill tók saman um ungt forystufólk í viðskiptalífinu. Á listanum eru 40 stjórnendur og svo er annar listi yfir 20 ungar vonarstjörnur. Gunnar Smári skrifar að þetta sé mjög sorglegt hjá Andrési.

Þarna telur hann upp 60 aðdáunarvert ungt fólk undir fertugu í viðskiptum og af þeim vinnur meira en 1/3 hjá fjármálafyrirtækjum. Þarna eru líklega ekki fleiri en þrjú fyrirtæki sem eru stofnuð eftir Hrun. Af framleiðslufyrirtækjum vinna átta hjá Marel og Össuri, helmingi fleiri en hjá öðrum yngri fyrirtækjum sem reyna að finna eitthvað upp, búa til eitthvað nýtt. Það er álíka margt af þessu fólki og vinnur við hagsmunagæslu hinna ríku í samtökum fyrirtækja. Ferðaiðnaðurinn, vaxtarbroddur hagkerfisins, á varla fleiri en fimm, ef talið er saman samgöngur og veitingar.

Það er vissulega rétt hjá Gunnari Smára að listinn er mjög einsleitur. Kannski er hann valinn úr of þröngum hópi? Karlarnir eru flestir nokkuð stífir að sjá, í jakkafötum, en konurnar eru klæddar í draktir, sumar með slæður um hálsinn. Maður veltir fyrir sér hvort hinn óhefðbundni forstjóri, í gallabuxum, bol, opinni skyrtu, í strigaskóm og með úfið hár, hafi ekki náð að komast til Íslands.

Hitt er svo reyndar annað annað mál að þessi tegund af forstjóra, sem er upprunnin í Sílíkondalnum, þykir núorðið afar viðsjárverð. Það er jafnvel sagt að hann sigli undir fölsku flaggi með sín yfirborðsfrjálslyndu viðhorf. Þetta séu í raun gráðugir túrbókapítalistar í gervi hipstera sem svífist einskis.
Öll vita þau að Trump er idjót

Rit Michaels Wolff um Donald Trump veldur meiri usla en nokkur pólitísk bók í langan tíma. Bókin nefnist Fire and Fury og kemur út í dag. Þarna er lýst furðulegu og gjörsamlega óforsetalegu háttarlagi Trumps. Kvenfyrirlitningin, hleypidómarnir og duttlungarnir eru alltaf til staðar, en í grein í New York Times leggur Michelle Goldberg út af bókinni og segir að í heimi forsetans, Trumpheimnum, viti allir samstarfsmenn hans að hann sé idjót. Fábjáni er líklega íslenska orðið. Þeir séu 100 prósent vissir um að hann ráði ekki við þetta.

Ef Bandaríkin lifi af Trumptímann, þá stefni í stórt uppgjör, miklu stærra en það sem hefur farið fram gagnvart Harvey Weinstein og slíkum kónum. Bók Wolffs sýni að Trump sé algjörlega gagnslaus, hann hafi enga getu til að leggja mat á upplýsingar eða skilja orsakir og afleiðingar. Hann sé álíka líklegur til að vinna þjóð sinni gagn og köttur sinni uppvaski á heimili manns. En einn angi þessa sé að þeir sem halda honum við völd hafi engar slíkar afsakanir. Goldberg segir að þetta fólk sé í raun landráðamenn. Það stofni Bandaríkjunum í hættu með því að segja ekki upphátt sannleikann um forsetann.
Áhugi minn á árinu 1918

Þegar ég var strákur fékk ég gríðarlegan áhuga á árinu 1918. Líklega hefur þetta byrjað 1968, þegar 50 ár voru liðin frá þessu örlagaári. Ég hef þá verið á níunda ári. Áhuginn fékk aðallega útrás í miklum lestri á bókinni Árin sem aldrei gleymast, Ísland og heimsstyrjöldin fyrri eftir rithöfundinn Gunnar M. Magnúss.

Seinni hluti bókarinnar fjallaði um þetta ár sem mér fannst svo heillandi, hin miklu frost í upphafi ársins, kuldann, hafísinn, skortinn vegna heimsstyrjaldarinnar, síðsutu stórrorrustur stríðsins, Kötlugosið og svo spænsku veikina sem mér fannst hryllilegust og um leið mest heillandi. Fólk sem dó unnvörpum í húsum sem ég gekk framhjá daglega þegar ég var að selja Vísi niðri í bæ. Neyðarskýli í Miðbæjarskólanum. Börn sem lágu í vöggum sínum en báðir foreldrarnir örendir.

Í raun hafði ég minnstan áhuga á umfjölluninni um fullveldið, það sló mig aðallega hversu myndi af fullveldisföguðinum fyrir utan Stjórnarráðið var döpur og dimmt yfir öllu. Það var eins og þetta byrjaði ekki sérlega vel.

Í gamla kirkjugarðinum (sem var aldrei kallaður Hólavallagarður) rétt hjá heimili mínu fann ég svo mikið af gröfum fólks sem hafði dáið í nóvember og desember 1918 – oft ungt fólk. Þekkti nánast hverja einustu. Þessar grafir er að finna í norðvesturhluta garðsins, næst Hólatorgi og Ljósvallagötu.

Það gerðist svo nokkru síðar að Gunnar M. Magnúss sjálfur kom í heimsókn í Öldugötuskóla þar sem ég var nemandi. Þá vorum við að lesa barnabók eftir hann sem heitir Suður heiðar. Ég hafði lítinn áhuga á henni, en í huga mínum var Gunnar stórkostlegur rithöfundur vegna heimsstyrjaldarbókarinnar. Þetta var góðlegur karl, með vel snyrt hvítt skegg, vel til fara og með hatt. Ég áræddi ekki að tala við hann um bókina.

Þetta er teikning af Gunnari M. Magnúss sem vinur minn Ingólfur Margeirsson gerði og fylgdi viðtali sem birtist í Þjóðviljanum 1978.

Fyrir utan stjórnarráðshúsið 1. desember 1918. Ísland hefur fengið fullveldi en þetta virkar dimmt og dapurt.
Tveir í viðbót segja nei – Borgarlína dugir varla sem kosningamál fyrir Sjálfstæðisflokkinn

Nú hefur það gerst síðan ég skrifaði lítinn pistil um framboðsmál Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík að Jón Karl Ólafsson hefur hugsað sig um og ákveðið að fara ekki í framboð. Hið sama segir Frosti Sigurjónsson. Nafn hans kom upp í pistli hjá Birni Bjarnasyni í morgun. Björn sagði þar að Borgarlínan yrði kosningamál og hvatti Frosta til framboðs í leiðtogaprófkjörinu.

Frosti hefur verið mjög gagnrýninn á Borgarlínu, en hann sat á þingi fyrir Framsóknarflokkinn kjörtímabilið 2013 til 2016. Í kosningunum í október síðastliðinum var hann á lista hjá Framsóknarflokknum. Að sönnu er það nokkuð óvenjuleg hugmynd að Sjálfstæðismenn sendi Framsóknarmanni ákall um að leiða flokk sinn.

Borgarlínan er og verður umdeild. Það vantar kannski dálítið upp á að skýrt sé út hvert er eðli hennar. En sem kosningamál gæti hún reynst erfið. Það vill nefnilega svo til að Borgarlínan nýtur stuðnings allra bæjarstjórna á höfuðborgarsvæðinu. Hér er til dæmis nýleg grein eftir Bryndísi Haraldsdóttur, þingmann Sjálfstæðisflokksins og bæjarfulltrúa í Mosfellsbæ þar sem er lýst stuðningi við Borgarlínu og sagt að hún sé þjóðhagslega hagkvæm. Ármann Kr. Ólafsson, Sjálfstæðismaður og bæjarstjóri í Kópavogi, er formaður Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og hefur sem slíkur stjórnað fundum um Borgarlínuna.

Hér fyrir neðan er svo mynd frá því í desember 2016 þar sem var undirritað samkomulag um Borgarlínu. Það vekur athygli að allir sveitarstjórnamennirnir á myndinni eru úr Sjálfstæðisflokknum nema Dagur B. Eggertsson. Þarna eru Áslaug Hulda Jónsdóttir formaður bæjarráðs Garðabæjar, Haraldur Sverrisson bæjarstjóri Mosfellsbæjar, Dagur B. Eggertsson borgarstjóri Reykjavíkur, Ásgerður Halldórsdóttir bæjarstjóri Seltjarnarness, Ármann Kr. Ólafsson bæjarstjóri Kópavogs og Haraldur L. Haraldsson bæjarstjóri Hafnarfjarðar. Hér er grein sem þau skrifuðu sameiginlega af þessu tilefni, þar er reyndar Gunnar Einarsson, bæjarstjóri í Garðabæ, höfundur í stað Áslaugar Huldu.

Svo er þess að geta að í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknarflokks er líka rætt um Borgarlínu. Þar er ótvíræður stuðningur við hana:

Áfram þarf að byggja upp almenningssamgöngur um land allt og stutt verður við borgarlínu í samstarfi við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu.

Það gæti orðið dálítið þungur róður í kosningabaráttunni að halda því fram að Dagur hafi tælt alla þessa Sjálfstæðismenn til fylgis við fyrirbæri sem yrði þá væntanlega eitt af aðal átakamálunum.

Undirritaður samningur um Borgarlínu, allt Sjálfstæðismenn nema Dagur.
Borgarstjórnin freistar ekki

Unnur Brá segist ekki ætla í framboð í borginni, ekki Borgar Þór, ekki Ásdís Halla og ekki heldur Páll Magnússon. Þetta er fólkið sem hefur verið orðað við framboð síðasta misserið og er þá ekki eftir nema Eyþór Arnalds af þeim sem hafa verið nefndir – jú, og síðustu vikuna hefur heyrst nafn Jóns Karls Ólafssonar. Hann er ekki sérlega þekktur, hefur lengstum unnið við flugmál.

Fyrir utan borgarfulltrúana Áslaugu Friðriksdóttur og Kjartan Magnússon sem ætla að fara í leiðtogaprófkjörið. Undan þeim er stanslaust grafið með leitinni að frambjóðendum út um allan bæ – nei, reyndar út um allt land. Tilfinningin er sú að flokkurinn treysti þeim alls ekki.

Prófkjörið fer fram 27. janúar svo ekki er langur tími til stefnu. En það virðist einfaldlega vera svo að seta í borgarstjórn í Reykjavík þyki ekki sérlega freistandi kostur.
Borgarstjórnin virðist ekki beint heilla

Eyþór Arnalds virðist vera einn eftir af þeim sem hafa verið nefndir sem hugsanlegir frambjóðendur í leiðtogaprófkjöri Sjálfstæðisflokksins – þ.e.a.s. af þeim sem eru utan borgarstjórnarflokks Sjálfstæðismanna. Nú er ekki langur tími til stefnu, framboðsfrestur rennur út á morgun klukkan 4. Eyþór hefur sýnt borgarmálunum áhuga, það vantar ekki, en hann er einn af þeim sem er mjög andsnúinn Borgarlínu – sem er á stefnu bæði ríkisstjórnar og Sjálfstæðismanna annars staðar á höfuðborgarsvæðinu.

En svo er hitt að forystusæti og sæti borgarfulltrúa eru auð út um allt hið pólitíska pólitíska svið. Í raun eru það bara Samfylkingin og Vinstri græn sem hafa forystufólk sem nær öruggt er að verði í kjöri í borgarstjórnarkosningunum. Þetta eru auðvitað valdaflokkarnir í borginni og meiri stöðugleiki þar en annars staðar.

Framsóknarflokkurinn hefur misst báða sína borgarfulltrúa á kjörtímabilinu – kannski gæti hann leitað til Frosta Sigurjónssonar sem Sjálfstæðismenn voru skyndilega farnir að hafa áhuga á í gær?

Óvíst er með framboðsmál Bjartrar framtíðar og Viðreisnar – það er jafnvel talað um sameiginlegt framboð og þar heyrast nöfn Pawels Bartozseks og Nichole Leigh Mosty.

Miðflokkurinn vill væntanlega vera með í borginni líka, hann hefur nú innan sinna raða báða borgarfulltrúana sem Framsókn fékk kjörna í síðustu kosningum. Borgarfulltrúi Pírata ætlar að hætta og væntanlega vill Flokkur fólksins stilla upp lista í borginn.

Samkvæmt lögum fjölgar borgarfulltrúum úr 15 í 23 í í þessum kosningum. Það er semsagt nóg af lausum sætum. En eftirspurnin er ekki sérlega mikil. Er kannski ekkert spennandi að sitja í borgarstjórninni í Reykjavík lengur? Hví þá? Lélegt kaup? Lítil tækifæri til frekari frama? Sama fólkið alltaf við völd? Erill og þras?
Drakk Jónas þá ekki á Hviids?

Í öðrum þætti af röðinni Kaupmannahöfn, höfuðborg Íslands gengum við Guðjón Friðriksson framhjá Hviids vinstue við Kóngsins Nýjatorg. Það er reyndar misskilningur sem kom einhvers staðar fram að við hefðum framið þá goðgá að fá okkur kaffi á Hviids, það gerðum við ekki, kaffið drukkum við hinum megin við torgið, á veitingahúsi sem heitir Els en kallaðist eitt sinn Grandjean og var einn af uppáhaldsstöðum Jóns Sigurðssonar. Jón var fínn með sig og sótti ekki búllur.

Við gengum framhjá gamla Porta, sögufrægum stað, þar er nú McDonalds. Við hliðina er Hviids og lét Guðjón þess getið að engar heimildir væru fyrir því að Jónas Hallgrímsson hefði setið á Hviids fremur en öðrum kjallarakrám Kaupmannahafnar. Sú saga hefur hins vegar komist á kreik að Hviids hafi verið uppáhaldskrá Jónasar og að þar hafi hann drukkið síðasta kvöldið sem hann lifði, fyrir fallið örlagaríka í stiganum.

Guðmundur Andri Thorsson skrifaði um þetta á Fésbókinni í morgun og nefndi kvæði eftir Snorra Hjartarsson sem máski hefði gefið sögninni um Jónas á Hviid byr undir vængi.

Takk fyrir afbragðs þátt í gærkvöldi. Hann bar þess reyndar merki að þið Guðjón eruð ekki miklir knæpusetumenn, sem er ágætt – nógir eru um fjárans brennivíns- og glötunar-

og síkja-rómantíkina kringum þennan gamla höfuðstað.

Aðeins varðandi Hvít. Mér dettur í hug að þessi hugmynd um Jónas og hans hinsta kvöld á Hvít kunni að vera ættuð úr ljóði eftir Snorra Hjartarson frá 1966, einu fallegasta ljóði hans og einu fallegasta ljóðinu sem ort hefur verið um Jónas. Löngu síðar, upp úr 1980, var pabbi einu sinni sem oftar staddur í Kaupmannahöfn, á einhverjum „skytningi“ og verður reikað inn á Hvít. Þá situr þar einn yfir drykkju Snorri Hjartarson og þegar pabbi sest hjá honum kemur á daginn að skáldið hafði þá fyrr um kvöldið tekið við Bókmenntaverðlaunum Norðurlandaráðs fyrir Hauströkkrið yfir mér, en leiðst í veisluglaumnum og laumast burt, á Hvít. Þarna sátu þeir lengi, tvö íslensk og drykkfelld skáld (eða þrjú?), og áttu eftirminnilega stund, að því er pabbi sagði mér nokkuð oft. Ljóðið hans Snorra er svona:

HVIIIDS VINSTUE

Brenna augun þín brúnu

frá borðinu þarna í köldum

skugga þíns skapadags

Heyri ég hikandi þung

hinstu fótatök þín

hverfa í ysinn að utan

Heyri þau heyri þau óma

í hugar míns djúpi sem fyr

á langferðum lífs míns og brags

Á Hviids vinstue hangir mynd af fjórum Íslendingum sem þar eiga að hafa setið við skál. Myndin er eftir teiknarann og sagnamanninn Örlyg Sigurðsson. Þarna eru Jónas, Jóhann Sigurjónsson, Árni Pálsson og Sverrir Kristjánsson. Einhvern tíma stóð til að fjarlægja myndina, en þá mótmæltu Íslendingar hástöfum. Hún er orðinn partur af söguheimi Kaupmannahafnar-Íslendinga.

En Birni Th. Björnssyni, einum helsta skrásetjara þessarar sögu og sem sjálfur var Hafnar-Íslendingur, var meinilla við þessa mynd og hvatti til þess að henni yrði grandað. Þessi grein eftir Björn birtist í Þjóðviljanum haustið 1978.

Þáttinn má svo sjá hér á vef RÚV.
Sterkur leikur að ráða Birgi

Svandís Svavardóttir hlýtur almennt lof fyrir að ráða Birgi Jakobsson, fráfarandi landlækni, sem aðstoðarmann sinn í heilbrigðisráðuneytinu. Þetta er vissulega óvenjulegt – að ráðherra fái til sín sem aðstoðarmann einstakling sem veit meira um málaflokkinn en hann/hún. Í flóknu ráðuneyti þar sem sterk hagsmunaöfl togast á ætti þetta að vera ómetanlegt.

Tilhneigingin í stjórnmálunum hér hefur verið þveröfug. Aðstoðarmenn hafa upp til hópa verið ungliðar, töskuberar, fólk sem er í einhverri goggunarröð – flokksmenn sem talið er að þurfi að útvega vinnu. Það er semsagt ekki verið að sækjast eftir sérfræðiþekkingu heldur einhvers konar pólitísku hliðarsjálfi.

Talsvert er af dæmum um það í seinni tíð að aðstoðarmenn hafi haft vond áhrif á ráðherra sína – jafnvel verið sífellt að koma þeim í bobba.

Þess vegna er ráðning Birgis mjög áhugaverð. Hann hefur líka talað eindregið fyrir kerfisbreytingum í heilbrigðisþjónustunni. Með því að ráða Birgi er Svandís á vissan hátt að taka undir viðhorf hans sem birtust meðal annars viðtali í Silfrinu í nóvember.