Stundin með pálmann í höndunum – en sigurinn er samt ekki unninn

Stundin stendur með pálmann í höndunum eftir dóm héraðsdóms í dag. Það er seint hægt að segja að lögbannið hafi skaðað Stundina – þvert á móti hefur vegur fjölmiðilsins aukist við þetta, blaðið hefur uppskorið samúð og fær á nokkurn hetjuljóma fyrir að vera fremst í baráttinu fyrir tjáningar- og ritfrelsinu.

En málinu er auðvitað ekki lokið. Í dag var það nokkuð frjálslyndur dómari í héraðsdómi sem úrskurðaði. Þrotabú Glitnis hefur þrjár vikur til að ákveða hvort verði áfrýjað. Manni finnst líklegt að það verði gert. Eigendur Glitnis Hold Co eru erlendir hlutabréfa- og vogunarsjóðir. Fulltrúar þeirra sitja í stjórn, þeir eru erlendir ofurlaunamenn sem vinna í talsvert öðrum veruleika en við þekkjum hér á Íslandi. Á heimasíðu Glitnis Hold Co má sjá að ársfundur félagsins var fyrr í þessari viku.

Málið fer þá væntanlega fyrir Hæstarétt – frekar en Landsrétt. Þetta gæti tekið langan tíma og það er óvíst hverjar verða lyktir málsins á æðra dómsstigi. Það er í raun með ólíkindum að geti tekið svo langan tíma að úrskurða um mál af þessu tagi. Við það verður ekki unað. Í sjálfu sér er kannski ekki óeðlilegt að félag eins og Glitnir Holding Co reyni að stöðva leka af þessu tagi. En það eru viðbrögð yfirvalda sem eru umhugsunarverð – og hversu lagt og óhönduglegt ferlið er.

Við vitum svo ekki hvort er eitthvað meira í gögnunum sem Stundin hefur í sínum fórum sem varðar almenning. Dómarinn telur að svo hafi verið um þær fréttir sem birtust. Margir hafa gefið sér að lögbannið hafi verið sérstaklega í þágu Bjarna Benediktssonar og gengið býsna langt í því efni. Það vitum við ekki fyrir víst. Seinna á væntanlega eftir að koma í ljós hvort í gögnunum séu frekari upplýsingar um fjármál Bjarna en þegar höfðu birst áður en lögbannið var sett. Að sumu leyti kom lögbannið sér verst fyrir Bjarna sjálfan, fór langleiðina með að eyðileggja baráttu hans vikurnar fyrir kosningarnar í október 2017. Hafi til dæmis einhver viljað gera Bjarna greiða með lögbanninu, þá var það líklega á misskilningi byggt. Þessi óþægilegu mál komust í hámæli vegna lögbannsins á tíma þegar var farið að slakna á fréttaflutningnum.

Á móti má geta þess höfðu birst upplýsingar sem virðast vera komnar úr sama gagnaleka um hlutabréfaeign hæstaréttardómara. Þá var ekki sett lögbann, heldur fór málið til rannsóknar hjá héraðssaksóknara vegna kæru frá Fjármálaeftirlitinu.

En dómarinn, Kjartan Bjarni Björgvinsson, tekur af öll tvímæli um að upplýsingarnar sem birtust í Stundinni, eigi erindi til almennings:

Ljóst er að umfjöllun um viðskiptaleg umsvif þáverandi forsætisráðherra og annarra, þar sem meðal annars var vikið að áhættusömum fjárfestingum sem ekki skiluðu tilætluðum árangri eru þáttur í umfjöllun fjölmiðla um afleiðingar útlánastefnu íslenskra viðskiptabanka og áhættusækni íslenskra fjárfesta, sem kann að hafa átt þátt í því hvernig fór. Eins og vikið er að í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar getur skerðing á frelsi fjölmiðla til að fjalla um slík málefni ekki talist nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi. Gildir þá einu þótt umfjöllunin byggi á gögnum sem undirorpin eru trúnaði og að birtar hafi verið upplýsingar sem gangi nærri friðhelgi einkalífs tilgreindra einstaklinga.

Hvað varðar umfjöllun stefnda, Útgáfufélags Stundarinnar ehf., um málefni annarra einstaklinga en þáverandi forsætisráðherra, þá eru umræddir einstaklingar ýmist tengdir þáverandi forsætisráðherra fjölskylduböndum eða gegnum viðskipti, auk þess sem þeir höfðu á þeim tíma sem umfjöllunin tók til tengsl við Glitni hf. Er það mat dómsins að umfjöllun um málefni þeirra hafi verið svo samofin fréttaefninu í held að ekki verði greint á milli, sjá hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 1. júní 2006 í máli nr. 541/2005. Þá verða ekki dregnar þær ályktanir af umfjöllun stefnda, Útgáfufélags Stundarinnar ehf., að ætlunin sé að fjalla um málefni handahófskenndra einstaklinga sem ekki eigi erindi til almennings.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að umfjöllun stefnda, Útgáfufélags Stundarinnar ehf., hafi ekki gengið nær einkalífi þeirra einstaklinga sem um ræði en óhjákvæmilegt hafi verið í opinberri umræðu í lýðræðissamfélagi um málefni sem varðar almenning og að nægar ástæður hafi þar af leiðandi verið fyrir hendi sem réttlættu birtingu þessara skrifa. Breytir það ekki framangreindri niðurstöðu hvernig umþrætt gögn komust í hendur stefndu né heldur að í þeim séu upplýsingar sem undirorpnar séu bankaleynd samkvæmt 58. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki.