Einkennileg ræða Sigmundar

Menn hljóta að bíða þess með spennu að heyra hvað Bjarni Benediktsson segir um ræðu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á flokksþingi Framsóknar í gær.

Er loks komin alvöru áætlun um afnám hafta? Með tímasetningum? Hví hefur verið svo mikil leynd yfir þessu? Hví hefur svo oft verið sagt að nú eigi að fara að ráðast á vandann? Er ekki ljóst að ein meginástæðan fyrir seinagangi við afnám haftanna er ósamkomulag milli stjórnarflokkanna? Það hefur meira að segja verið togstreita á milli þeirra um forræði yfir málinu. Eru þeir samstíga núna? Er Sigmundur Davíð að einhverju leyti að senda sjálfstæðismönnum tóninn?

Það náttúrlega dylst engum að þarf að skera kúfinn af kröfunum – hvort sem menn kalla það „útgönguskatt“ eða „stöðugleikaskatt“ eins og Sigmundur gerði í dag. Gjaldeyrisstaða Íslands leyfir ekki að nema litlum hluta af kröfunum sé skipt í erlenda mynt og – en um leið þarf að koma í veg fyrir að ennþá fleiri verðlitlar krónur fari á kreik hér í hagkerfinu með tilheyrandi verðbólgu og gengisþrýstingi.

Það má vel vera að eitthvað af þessum krónum verði hægt að nota til hagsbóta fyrir íslenskt samfélag, en það þarf að gerast með afar nákvæmri hagstjórn. Þrír seðlabankastjórar eru örugglega ekki lausnin, enda er þeim líklega frekar ætlað að sjá til þess að góss sem gæti fallið til lendi í réttum höndum. Vandséð er að höft séu á förum næstu árin nema þá í afar litlum áföngum.

Þorsteinn Pálsson skrifar um þetta í nýjum pistli og lýsir eftir stöðugleika sem gæti stuðlað að því að lántökukostnaður á Íslandi verði ekki hærri en í nágrannalöndunum:

Eins og sakir standa eigum við ekki gjaldeyri til að kaupa allar þær krónur sem eru til sölu. Að því leyti erum við í svipaðri stöðu og Grikkir að erlendir kröfuhafar verða að afskrifa hluta af eignum sínum til þess að dæmið gangi upp. Sé gagnkvæmur skilningur á því er aðferðin tæknilegt úrlausnarefni.

Pólitíska aðalatiðið er að slíkar afskriftir hverju nafni sem þær nefnast á endanum flæði ekki sem nýjar krónur inn í hagkerfið. Það jafngilti seðlaprentun. Verðgildi hverrar krónu sem við höfum í launaumslaginu í dag myndi þá rýrna að sama skapi. Það er óréttlátt að láta almenning borga brúsann með því móti. Afskriftirnar þarf því að nota til að þurrka út skuldir ríkissjóðs. Um þetta þarf pólitíska sátt.

Sigmundur sagði ýmislegt í ræðunni sem sætir tíðindum, en eins og oft áður skemmir hann fyrir sjálfum sér með því hvað málflutningurinn er yfirdrifinn og hversu æstur hann virðist. Það getur verið í lagi í stjórnarandstöðu, en fer forsætisráðherra heldur illa.

Leiðréttingin er ekki „mestu efndir“ allra tíma, en hún kom sér ágætlega fyrir sumt fólk, miður fyrir aðra. Það hefði ekki verið meira efnahagslegt glapræði að fara í Evrópusambandið og taka upp evru, en svo að þau tvö lönd sem lentu í hvað harkalegastri bankakreppu, Írland og Kýpur, sigla nú hraðbyri út úr vandanum. Írska hagkerfið er í örum vexti. Fjármagnshöft hafa verið afnumin á Kýpur. „Evrópusambandsleiðin“ var ekki ísmeygilegt bragð vogunarsjóða. Það varð engin sérstök kúvending í haftamálum þegar ný ríkisstjórn tók við. Yfirlýsingar um njósnir vogunarsjóða um íslenska stjórnmála- og fjölmiðlamenn eru mjög hæpnar. Sömuleiðis tal um „leyniskýrslur“ og að hér sé að vinna ógurleg fimmta herdeild lögfræðinga, almannatengla og ráðgjafa.

Forsætisráðherrann hefði þurft að færa miklu betri rök fyrir þessu. Hann þarf að upplýsa hvernig þetta allt birtist og helst að leggja fram gögn.

Sigmundur hefði getað valið að tala af rósemd og stillingu á flokksþingi, hann hefði meira að segja getað verið landsföðurslegur – en hann valdi fremur æsing og upphrópanir, talaði eins og maður sem er sótt að og er í vörn. Þess vegna veldur þessi ræða vonbrigðum, Sigmundur hefði getað notað þetta tækifæri miklu betur. Hann er forsætisráðherra, getur átt tvö ár í viðbót í embætti, og þarf ekki að fara í þennan ham.