arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Að moka yfir söguna

Efnahagsástandinu í heiminum hefur verið lýst þannig að það séu nokkrar staðbundnar kreppur sem hætt sé við að breiðist út til annarra landa.

Á Írlandi er kreppa sem stafar aðallega af ofþenslu og húsnæðisbólu sem sprakk. Stjórnarflokknum gamla Fianna Fáil var grimmilega refsað í síðustu kosningum.

Í Grikklandi er ríkisfjármálakreppa sem byggir á því að ríkisbókhaldið fór algjörlega úr böndunum – ríkisstjórn Nea Demokratia gekk meira að segja svo langt að falsa bókhaldið. Flokkurinn missti völd í kosningum, en það var nokkru áður en umfang vandans varð ljóst.

Á Ítalíu er vandinn ekki ósvipaður – ríkið er einfaldlega orðið of skuldugt. Það er ekki bara hægt að kenna hroðalegu stjórnarfari um, heldur líka því að lán buðust á evruvöxtum sem voru alltof lagir.

Á Spáni sprakk einhver mesta húsnæðisbóla í sögunni. Hún hafði staðið lengi yfir – en þegar allt fór til andskotans réð stjórn Sósíalistaflokksins ekki við neitt og var refsað fyrir um helgina.

Grunnurinn að vandanum er hin óhóflega skuldsetning sem varð á Vesturlöndum á síðasta áratug, þar sem bankar dældu út lánsfé eins og enginn væri morgundagurinn.

En það afsakar ekki stjórnvöld í hverju landi. Mörg lönd hafa meira að segja staðið kreppuna ágætlega af sér. Þegar kemur kreppa falla hinir veikustu fyrst – ef ástandið er alvarlegt kemur röðin síðar að þeim sem fóru skynsamlegar að ráði sínu. En enginn er ónæmur í hnattvæddum heimi.

Willem Buiter orðaði það svo að á Íslandi hefði ríkt hópgeðveiki á árunum fyrir hrun. Paul Krugman sagði að ruglið hérna hefði verið ótrúlegt.

Það var ekkert vit í að leyfa bönkum að verða tíu sinnum stærri en íslenska hagkerfið. Það var ekkert vit í að veðsetja kvótann á yfirverði. Það var ekkert vit í að setja banka í hendurnar á sérvöldum óráðsíumönnum sem hófu eftir það að moka peningum í sjálfa sig – og út úr lífeyrissjóðum og sparisjóðum. Það var ekkert vit í þeirri hugmynd að Íslendingar kynnu eitthvað í alþjóðlegri fjármálastarfsemi sem aðrir hefðu ekki fattað. Það var ekkert vit í að leyfa þjóðinni að taka gjaldeyrislán sem síðar kom í ljós að voru ólögleg. Það var heldur ekkert vit að ætla byggja velmegun á Íslandi á gengi sem var alltof hátt skráð.

Það var ekkert vit að leyfa stofnun Icesavereikninganna þegar spilaborgin fór að riða til falls. Það var ekkert vit að dæla peningum úr Seðlabankanum í fallandi banka – sem olli síðan gjaldþroti Seðlabankans. Það var ekkert vit í störfum Fjármálaeftirlitsins. Og það var lítið vit í störfum stjórmálamanna sem létu eins og þetta væri einhver ímyndarvandi, en voru að öðru leyti ófærir um að aðhafast.

En það er eiginlega merkilegt hvað menn eru duglegir við að reyna að endurskrifa söguna – eða jafnvel moka yfir hana.
Samfylkingin og Ragna Árna

Maður hefur mikið séð Samfylkingarfólk stinga upp á Rögnu Árnadóttur sem forsetaefni.

Ég man að Steinunn Valdís Óskarsdóttir gerði það, sömuleiðis Kjartan Valgarðsson og nú Hrannar Björn Arnarson.

En fátt mun sennilega eyðileggja meira fyrir frambjóðendum en ef þeir líta út fyrir að vera í náðinni hjá stjórnmálaflokkum.

Ragna er mæt kona, en hún er fyrst og fremst embættismaður – sat sem embættismaður í ríkisstjórn nokkra hríð.

Að því leytinu er hún varla líkleg til að standa upp í hárinu á stjórnmálamönnum – og kannski ekki furða að Samfylkingunni, flokki forsætisráðherrans, lítist vel á hana.
Ólafur Ragnar í fjögur ár í viðbót?

Samkvæmt nýrri skoðanakönnun nýtur Ólafur Ragnar Grímsson meirihlutafylgis til að sitja áfram sem forseti Íslands. Reyndar eru yfirburðir hans ekki miklir, og ef kæmi fram sterkur frambjóðandi er alls ekki víst að hann myndi vinna forsetakosningar miðað við þessar tölur. Það er því spurning hvort hann gefi kost á sér áfram – líklega þykir honum erfið tilhugsun að enda ferilinn með að tapa kosningum.

Það er líka eftirtektarvert að Ólafur Ragnar nýtur meira fylgis á hægramegin en meðal vinstrimanna. Það er mikil breyting frá því sem áður var þegar hægrimenn töluðu gjarnan um hann sem „Grísinn“ og fundu honum allt til foráttu. Líklega voru það nokkrir pótintátar á hægrivængnum sem tryggðu Ólafi forsetakjörið þegar þeir hófu að auglýsa gegn honum í kosningunum 1996.

En það er samt ekki víst að Sjálfstæðismenn kæri sig endilega um Ólaf sem forseta. Eins og staðan er bendir flest til þess að Sjálfstæðisflokkurinn komist til valda í næstu kosningum sem verða eftir eitt og hálft ár. Verði Ólafur endurkjörinn sem forseti þurfa Sjálfstæðismenn þá að sitja uppi með hann – og þá vofir alltaf yfir hættan á að hann beiti málskotsréttinum. Það er inngreipt í Sjálfstæðisflokkinn frá gamalli tíð að forseti eigi að vera prúður og stilltur og ekki skipta sér af stjórnmálum – það væri lítt í anda hans að stjórna með valdsækinn forseta sem skirrist ekki við að segja hug sinn á alþjóðavettvangi.

Þegar Pétur Kr. Hafstein bauð sig fram 1996 varð uppvíst að hann hafði átt fund með Davíð Oddssyni forsætisráðherra áður en hann fór í framboðið. Það þótti virka illa, líkt og Pétur væri að biðja um leyfi. Pétri fannst þetta sjálfsagt og Davíð sennilega líka – þetta var í raun nokkuð upplýsandi um þær hugmyndir sem forystumenn í Sjálfstæðisflokknum hafa haft um forsetaembættið.
Blár Indriði

Bragi Kristjónsson sagði í Kiljunni í gær frá verðlaunasögu Indriða G. Þorsteinssonar sem nefndist Blástör. Hún birtist í Samvinnunni á sínum tíma.

Ekki voru allir jafn hrifnir af höfundinum eða sögunni á sínum tíma. Lesandi síðunnar sendi þessa vísu sem hann segir að hafi verið ort um Indriða á þessum tíma:

Blá er blástararsagan

blár er höfundurinn

blátt verður blaðið af henni

en bláust er dómnefndin.
Líkist akademískri æfingu

Össur Skarphéðinsson segir að allir kaflarnir í samningaviðræðum Íslands við Evrópusambandið verði opnaðir á næsta ári.

Hann er reyndar efist um að takist að semja fyrir 2013 en snemma það ár á að kjósa til þings. Núorðið gerir maður ráð fyrir að ríkisstjórnin sitji út kjörtímabilið.

En maður spyr upp á latínu – cui bono?

Þetta er farið að líta meira og meira út eins og akademísk æfing.

Það er samið og samningurinn verður kannski ágætur, samninganefndarmenn og utanríkisráðuneytið geta talið sig hafa unnið gott verk.

En það er óhugsandi að hann verði samþykktur af þjóðinni, ekki eins og viðhorfin eru hér á landi, ekki eins og ástandið er í Evrópu.

Þannig að kannski geta hinir eindregnu andstæðingar ESB-aðildar vel við unað. Samningurinn verður felldur, og þá verður aðild að ESB ekki á dagskrá næstu áratugina.
Hannes Pétursson, Ingunn Snædal og Táknin í málinu

Eins og áður er komið fram verður Hannes Pétursson skáld gestur í Kiljunni í kvöld. Hann segir frá nýrri bók eftir sig, minningum úr Skagafirði, en hún nefnist Jarðlag í tímann.

Ingunn Snædal, skáldkona af Jökuldal, er annar gestur í þættinum. Hún hefur gefið út ljóðabækur sem hafa náð miklum vinsældum, enda er kveðskapur hennar skemmtilega óþvingaður og bersögull. Ný ljóðabók hennar nefnist Það sem ég hefði átt að segja.

Sá góðkunni skólamaður Sölvi Sveinsson hefur tekið saman bækur um íslenska málnotkun, sú nýjasta heitir Táknin í málinu og er sérlega forvitnieg. Við hittum Sölva í Landakotsskóla þar sem hann er skólastjóri.

Kolbrún Bergþórsdóttir og Páll Baldvin Baldvinsson fjalla um umdeilda bók, Íslenska kommúnista eftir Hannes Hólmstein Gissurarson.

En meðal þeirra sem koma við sögu í frásögn Braga Kristjónssonar er skáldið Dósóþeus Tímóteusson.
Aftur í búrkurnar

Sums staðar hefur maður sé gagnrýni vegna þess að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafi verið ráðin sem yfirmaður skrifstofu UN Women í Afganistan.

Menn hafa talað eins og þarna sé náðugt djobb hjá Sameinuðu þjóðunum.

Það er ekki alveg víst.

Staðreyndin er sú að það gekk ekki vel að manna þetta starf.

Afganistan þykir ekki eftirsóttur starfsvettvangur. Það hvorki gengur né rekur í að koma á friði í landinu og það er ljóst að Bandaríkin og Natóríki leita leiða til að komast burt.

Afganistan verður skilið eftir í rúst – þannig hefur það reyndar verið lengi – og líklegt er að til valda komist einhvers konar sambræðingur milli stríðandi fylkinga í landinu. Talibanar eru ekki lengur ein hreyfing, heldur eru þeir margklofnir.

Ofbeldi gegn konum fer ekki minnkandi í Afganistan þrátt fyrir lög sem sett voru um jafnrétti kynjanna, þetta kemur fram í nýrri skýrslu frá Sameinuðu þjóðunum sem nefnist Langt í land.

Margt bendir líka til þess að þegar vestrið gefst upp í Afganistan verði konunum fórnað – þær verði sendar beint aftur í búrkurnar.
Evrópa: Hægrið við völd

Guardian birtir þetta athyglisverða kort sem sýnir þróun stjórnmála í Evrópu síðan 1972, en þá gekk Bretland í Evrópusambandið.

Á ýmsu hefur gengið, fasistastjórnir féllu í Grikklandi, Portúgal og á Spáni, um tíma stjórnuðu vinstrimenn víðast hvar í álfunni, en nú eru hægrimenn nær alls staðar við völd.
Gunnar og átthagabókmenntirnar

Ég er að lesa mikla ævisögu Gunnars Gunnarssonar rithöfundar sem Jón Yngvi Jóhannsson hefur skráð.

Maður verður vísari um ýmislegt við lesturinn.

Gunnar bjó við kröpp kjör fyrstu árin eftir hann flutti til Danmerkur. Hann fór þangað til að nema í lýðháskólanum í Askov – en líkaði ekki sérlega vel, skólinn var of guðrækilegur fyrir hann.

Gunnar virðist hafa þráð borgaralegt öryggi, því undireins og hann hefur efni á stofnar hann háborgaralegt heimili. Honum er heldur í nöp við bóhemalíf, verður eiginlega skelfingu lostinn yfir uppátækjunum í Hermanni Bang – sem var sérstakur ógnarbíldur góðborgara í Danmörku – og honum mislíkar mjög við Jónas Guðlaugsson skáld sem var óreglusamur og óskilvís.

Jón Yngvi segir að lykillinn að skáldskap Gunnars á fyrstu árunum í Danmörku – hann skrifaði á dönsku og tókst að verða einn fyrsti íslenski atvinnurithöfundurinn – sé í raun ekki að finna á Íslandi. Söguefnin séu kannski íslensk að einhverju leyti, en Gunnar skrifi mjög í anda átthagabókmennta sem voru vinsælar í Danmörku og víðar fyrst á tuttugustu öldinni.

Höfundar þeirra höfðu gjarnan svipaðan uppruna og Gunnar, komu úr sveit og lýstu lífinu þar á dramatískan hátt og náðu að setjast á skáldabekk þar sem áður höfðu fyrst og fremst setið laukar borgarastéttarinnar.

Þetta er áhugaverð bók – og nú held ég áfram að lesa.

Gunnari Gunnarssyni leist ekki á danska hommann og bóheminn Herman Bang. Gunnar vildi röð og reglu, en Bang var maður óreiðunnar.
Að hrífast af Björgólfi

Björgólfur Thor Björgólfsson segist ekki hafa vitað að hann yrði aðalpersóna í myndinni Thors Saga.

Það mun víst eitthvað vera til í því – að minnsta kosti var það svo framan af.

Myndin breyttist víst ansi mikið á þróunartímanum. Höfundurinn Ulla Bjoe Rasmussen hefur mikið starfað í Færeyjum.

Hún kom til Íslands með óljósar hugmyndir, langaði að gera eitthvað hér, fann samstarfsaðila, fékk peninga úr sjóðum bæði hér og í Danmörku.

Innan hins norræna samstarfs er auðveldast að fjármagna verkefni sem ná til fleiri en eins af Norðurlöndunum.

Þetta var fyrir hrun, vinnan við myndina hófst 2005.

Á fyrstu stigum myndarinnar fjallaði hún um Thor Jensen og meðfram þvi leið Íslendinga frá fátækt til bjargálna. Svo komst Ulla Boje í tæri við Björgólf og hreifst af honum – og úr því varð sú fremur ruglingslega mynd sem sjónvarpið sýndi á sunnudagskvöld.

Kannski var hún heldur ekki ein á báti með að vera hrifin af Björgólfi – á þessum tíma sýndi skoðanakönnun að hann væri sá maður sem flestir Íslendingar vildu líkjast.
Hannes Pétursson í Kiljunni

Skáldið Hannes Pétursson verður gestur í Kiljunni á morgun. Hannes er í hópi helstu núlifandi skálda á Íslandi – og kannski fyrr og síðar.

Eins og bókmenntaunnendur vita kemur Hannes ekki mikið fram í fjölmiðlum.

Hannes er að senda frá sér bók sem nefnist Jarðlag í tímanum – það eru minningamyndir frá barnæsku hans í Skagafirði.
Þingmeirihluti fyrir lánaleiðréttingum?

Margrét Tryggvadóttir, þingmaður Hreyfingarinnar, bendir á að eftir landsfund Sjálfstæðisflokksins sé máski kominn meirihluti á þingi fyrir frekari leiðréttingu lána.

Í raun væri athyglisvert ef látið yrði reyna á þetta. Hreyfingin hlýtur að beita sér fyrir því.

Í því sambandi má benda á að erlendir hagfræðingar á ráðstefnu Alþjóða gjaldeyrissjóðsins í Hörpu nýlega töldu þörf á frekari lánaleiðréttingum.

Einn sá skarpasti af þeim, Willem Buiter, gekk svo langt að kalla 110 prósent leiðina geggjun.
Gamlir foringjar

Í pólitík má spyrja hversu heppilegt er að gamlir foringjar þvælist fyrir hinum nýju.

Í Bretlandi var á sínum tíma mikið talað um hvað Margaret Thatcher gerði John Major lífið leitt. Hún kom einstöku sinnum fram með yfirlýsingar sem ollu honum erfiðleikum. Þetta fór mjög í taugarnar á Major og mörgum í Íhaldsflokknum þótti þessi framkoma Járnfrúarinnar óviðeigandi.

Ég man að Steingrímur Hermannsson vildi fara mjög varlega með að tjá sig eftir að Halldór Ásgrímsson var orðinn formaður Framsóknarflokksins. Hann gerði það samt stöku sinnum – og þá var Halldór ekki kátur.

Líklega væri óhugsandi í stórum flokkum eins og til dæmis Kristilegum demókrötum í Þýskalandi, Sósíaldemókrataflokknum í Svíþjóð eða Íhaldsflokknum í Bretlandi að gamlir foringjar stælu senunni hvað eftir annað á flokksþingum eða væru þar í aðalhlutverkum – það þætti einfaldlega ekki viðeigandi, ekki comme il faut.
Guðni Th: Aðeins um bráðabirgðastjórnarskrána

Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur sendi eftirfarandi athugasemd:

- - -

Í Silfri Egils um helgina ræddi Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður um tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá. Var sá málflutningur röggsamur og skýr. Þótt Reimar viðurkenndi fúslega að auðvitað væru á stjórnarskránni „ákveðnir annmarkar“ kvað hann ljóst að hugmyndir ráðsins gerðu illt verra. Helst vildi hann því að þær yrðu lagðar til hliðar enda skyldu þeir menn flýta sér hægt sem vildu breyta stjórnarskrá.

Þar að auki sagðist Reimar halda að hún stæðist engan veginn „hugmyndin um lýðveldisstjórnarskrána sem bráðabirgðaplagg“. Skrif mín um þau mál virtust þá meðal annars höfð til hliðsjónar. Til fróðleiks langar mig til að benda fólki á þau, ekki til að vilja endilega eiga síðasta orðið heldur vegna þess að mér finnst enn að það fari ekki á milli mála að á sínum tíma var stjórnarskráin aðeins samin til bráðabirgða. Allur undirbúningur málsins miðaðist við það, öll umræða á alþingi ber keim af því og sömuleiðis áform um breytingar í stjórnarsáttmála fyrstu ríkisstjórnarinnar á lýðveldistíma, að ekki sé minnst á allar nefndirnar sem hafa verið skipaðar um endurskoðun stjórnarskrárinnar.

Þau rök sem Reimar nefndi í sjónvarpsþættinum fyrir því að fólk skyldi ekki flana að neinu styðja einmitt þessa söguskoðun, finnst mér: Hann nefndi réttilega að lýðveldisstjórnarskránni hefði verið breytt nokkuð í tímans rás. Þar á meðal eru ný ákvæði um kjördæmaskipan sem var mikið bitbein nær alla síðustu öld. Sama gildir um nýjan kafla um mannréttindi. Stjórnarskrána hefur þannig þurft að endurskoða vegna þess að hún var samin til bráðabirgða, á tímum þegar þjóðareining þótti varða öllu. Enn er verk að vinna því að á skránni eru óneitanlega ákveðnir annmarkir. Það þarf alls ekki að þýða að henni þurfi að umbylta. Hitt virðist þó ljóst að í meira en sextíu ár hefur þingheimi mistekist að skilgreina betur en gert er í lýðveldisstjórnarskránni völd og valdmörk þjóðhöfðingja, þings og ríkisstjórnar. Áhugasamir geta lesið meira á þessari slóð hér.
Vont að hætta að klappa

Segi menn svo að hlutirnir þokist ekki aðeins áfram í Rússlandi.

Í þessari frétt segir að fjöldi áhorfenda á glímukappleik hafi baulað á Pútín, forsætisráðherra og forsetaefni.

Á tíma Stalíns var aðeins annað uppi á teningnum.

Enginn hefði þorað að baula á Stalín, nei, þvert á móti – þegar hann kom fram voru menn í háska, þeir sem hættu fyrstir að klappa gátu átt á hættu að lenda í gúlaginu.

Þannig að þeir klöppuðu og klöppuðu – og klappið gat nánast haldið áfram út í hið óendanlega.

Það var líka klappað í hvert skipti sem nafn Stalíns var nefnt á fundum – og þá var eins gott að hætta ekki of snemma.

Stalín lét hins vegar sjálfur eins og hann væri hógvær maður – þótt hann væri umlukinn einhverri mestu persónudýrkun í sögunni. Pútín þykist hins vegar ekki vera hógvær – það má hann eiga.
Samhengi hlutanna

Mynd Ullu Boje Rasmusen þar sem er fjallað um Thor Jensen – og Björgólf Thor Björgólfsson – hefur vakið nokkra athygli.

Myndin var sýnd í sjónvarpinu í gærkvöldi.

Björgólfur Thor lagði mikla áherslu á það að hann væri eins konar arftaki þessa langafa síns.

Það eru reyndar dálítið skrítin fræði því afkomendur Thors Jensen skipta hundruðum.

En Björgólfur gerði sterkt tilkall til þessa þegar hann keypti Fríkirkjuveg 11, húsið sem Thor gamli reisti.

Hins vegar má segja að hann hafi með nokkrum hætti strikað yfir þetta þegar hann veðsetti húsið upp í rjáfur strax eftir kaupin. Það var eitthvað svo dæmigert fyrir íslenskan útrásarvíking.

Annars má búast við að Björgólfar verði talsvert í fréttum á næstunni, því út er að koma bók sem Þorfinnur Ómarsson hefur skráð eftir Ingimar H. Ingimarssyni.

Ingimar hefur sakað Björgólfsfeðga um að hafa stolið af sér bjórverksmiðjunni í Rússlandi, sem varð undirstaðan í veldi þeirra.

Svo má nefna að í nýútkominni spennusögu Sigrúnar Davíðsdóttur sem nefnist Samhengi hlutanna er persóna sem líkist Björgólfi Thor ansi mikið.

Sigrún nefnir hann Óttar, en það dylst varla neinum að hann er byggður á Björgólfi – og lýsingarnar eru ekki alltaf fagrar.
Viðtalið við Collier

Hér er viðtal úr Silfrinu í gær.

Paul Collier, prófessor við Oxfordháskóla, þar sem hann talar meðal annars um nýtingu auðlinda og hvernig þær gagnast þjóðum og rányrkju við strendur Afríku og á úthöfum – en líka um fátækt, misskiptingu, þróunaraðstoð, nýlendustefnu, vopnaða íhlutun, Afríku og Kína:

Þökk sé Láru Hönnu.
Kusu þau rétt?

Einhvern tíma kemur kannski að því að Sjálfstæðismenn spyrja sig hvort þeir hafi valið rétt þegar þeir endurkusu Bjarna Benediktsson.

Skoðanakannanir hafa sýnt að Hanna Birna Kristjánsdóttir höfðar betur til óákveðinna kjósenda – og það er hjá þeim sem úrslit kosninga ráðast.

Við gætum verið að sigla inn í pólitískt landslag sem er nokkuð óvenjulegt, það er ekki hægt að segja hversu mörg framboð verða til Alþingis í næstu kosningum.

Í kosningunum 2009 sluppu flokkarnir að vissu leyti með skrekkinn, kannski vegna þess að þær voru haldnar svo skömmu eftir hrun. En reiðin og tortrygginin gagnvart stjórnmálunum er enn fyrir hendi.

Það er dálítið vandræðalegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn hversu gamlir pólitíkusar voru áberandi á Landsfundinum – þetta er að miklu leyti sami hópurinn og hefur stjórnað flokknum síðustu þrjátíu árin. Það kann að virðast eðilegt inni á landsfundinum, en út á við virkar það skrítið – eins og vanti nýtt fólk og hinir kunni ekki að hætta, telji sig algjörlega ómissandi. Þeir eru líka uppteknir við að verja misjafna pólitíska arfleifð sína – sem kemur flokknum ekkert endilega vel.

Og Bjarni Benediktsson virðist dálítið upp á náð og miskunn þeirra kominn.
Paul Collier: Auðlindir og rányrkja

Paul Collier sem var gestur í Silfri Egils í dag er prófessor við Oxford, sérfræðingur í málefnum Afríku, vinsæll fyrirlesari og hefur skrifað merkar bækur eins og The Plundered Planet og The Bottom Billion.

Eitt af því sem Collier hefur fjallað um eru auðlindir og hvernig þær eru nýttar. Þjóðir sem eru ríkar af auðlindum njóta þeirra nefnilega ekki alltaf – oft verða auðlindirnar þess valdandi að sérhagsmunaöfl ná tökum á þjóðfélögum og sleppa þeim ekki. Collier er fyrst og fremst að ræða um Afríku, en í þættinum nefndi hann Íslendinga líka í þessu sambandi – taldi að íslenska þjóðin væri sérstaklega gjafmild þar sem auðlindir hennar eru annars vegar.

Collier fjallar líka um rányrkju. Hann nefnir fiskveiðar við Afríku sem dæmi um slíkt. Afríkuríki eru of veikburða til að stjórna fiskimiðunum og því koma flotar frá Evrópu – og frá Íslandi – og stunda gengdarlausar fiskveiðar. Collier nefnir líka úthöfin og nauðsyn þess að koma böndum á fiskveiðar þar.

Það eru vissir hlutir sem þjóðríkin ráða ekki við, segir hann – loftslagsmálin, fjármagnsmarkaðirnir og stjórn úthafanna.
Silfrið í dag

Meðal gesta í Silfri Egils í dag er Paul Collier, prófessor við Oxfordháskóla. Collier er sérfræðingur um málefni Afríku og hefur skrifað fræga bók sem nefnist The Bottom Billion: Why The Poorest Countries Are Failing And What Can Be Done About It.

Eitt af því sem Collier hefur velt fyrir sér eru auðlindir og hví þær séu ekki endilega til góðs þjóðunum sem ættu að njóta þeirra.

Af öðrum málum sem verða rædd í þættinum má nefna landsfund Sjálfstæðisflokksins, arðsemi af íslenskum auðlindum, kaup Nubos á Grímsstöðum á fjöllum og breytingar á stjórnarskránni.

Meðal gesta í þættinum eru Ragnheiður Elín Árnadóttir. Reimar Pétursson, Jón Kaldal, Baldur Þórhallsson, Jóhanna Vigdís Hjaltadóttir og Kristinn H. Gunnarsson.
Fjármagn flutt burt jafnt í kreppu sem góðæri

Það er sagt að auðmagn sé ekki þjóðhollt. Það er flutt milli landa meðan alþýða manna, launafólkið, situr eftir með sárt ennið.

Fyrir hrun fluttu efnaðir Íslendingar peninga í alls kyns aflandsfélög. Bankarnir gerðu út á að aðstoða við þetta. Menn áttu reikninga í Lúxemborg – talsvert af því var kvótagróði sem var komið úr landi.

Svo kemur hrun.

Ekki verður maður var við sérstaka iðrun eftir þetta, nei, því um auðmagnið gildir heldur ekki neitt siðferði. Það virðist eiginlega ekki mega nefna þetta tvennt í sömu andrá.

Samtök atvinnulífsins – sem er félagsskapur stórkapítalista á Íslandi – fullyrða að auðmenn og fjármagnseigendur muni aftur fara að flytja peninga sína úr landi ef þeir þurfi að borga skatta eins og almúginn.
Jólin og áfengið

Það eru ýmis æðin sem ganga yfir Ísland kringum jólin – einatt miða þau að því að auka áfengisneyslu landans.

Var þó oft um það talað í eina tíð að jólin væru hátíð barnanna – að þau upplifðu litla gleði þegar foreldrarnir stunduðu drykkju á jólum.

Fyrst var það jólaglöggið – það er sagt að leigubílstjórar hafi glaðst þegar neysla þess minnkaði. Þeim fannst erfitt að þrífa rautt gubb – með rúsínum – úr bílunum hjá sér. Íslendingar eru líklega eina þjóðin í heiminum sem hefur reynt að drekka sig fulla á þessum drykk sem nefnist glühwein í Evrópu.

Svo voru það jólahlaðborðin – þau eru ennþá við lýði. Sumum finnst reyndar frekar ógeðslegt að éta mat af borði þar sem drukkið fólk hefur farið um, frussað ofan í hann og verið með lúkurnar ofan í honum.

Nú er það jólabjórinn. Það er ekki friður fyrir jólabjórsáróðri í fjölmiðlum. Þeir bjóða upp á jólabjórssmakkanir og svo erum við minnt á að jólabjórinn hafi selst upp í fyrra.

Þetta byrjar strax snemma í nóvember – ekki er ráð nema í tíma sé tekið.
Að geta ekki hætt

Vinur minn setti þessa senu úr Chaplinmyndinni The Idle Class inn á Facebooksíðu sína. Þetta er klassískt.
Að apa eftir öpum

Það var eftirminnilegasti atburðurinn á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 2009 þegar Davíð Oddsson kom í pontu og talaði um skýrslu endurreisnarnefndar flokksins. Hann tætti hana í sig og eftir það heyrðist ekki mikið um skýrsluna.

Nú liggja fyrir landsfundi tillögur um lýðræðisvæðingu í flokknum frá svokallaðri framtíðarnefnd sem Kristján Þór Júlíusson hefur leitt.

Og viðbrögð fyrrverandi formanns eru á eina bókina.

Hann skrifar í leiðara Morgunblaðsins að þarna sé flokkurinn að „apa eftir öpunum“.
Skemmtilega vond hönnun

Hér er dásamleg vefsíða sem sýnir verstu klassísku plötuumslög allra tíma. Þau eru öll slæm, en þessi eru sérlega vond:
Fortíðin ekki vandamál

Bjarni Benediktssyni þótti takast vel að flytja tilfinningaþrungna ræðu við setningu landsfundar Sjálfstæðisflokksins.

Líklega verður hann endurkjörinn formaður – það eina sem gæti komið í veg fyrir það er að Sjálfstæðismenn meti það sem svo að Hanna Birna sé líklegri til að afla flokknum fylgis. Skoðanakannanir benda til þess.

Fyrir nokkrum árum á landsfundi var lögð fram endurreisnarskýrsla þar sem talað var um að fólkið hefði brugðist en ekki stefnan.

Nú er kominn nokkuð annað hljóð í strokkinn, því Bjarni lagði sérstaka lykkju á leið sinni til að gefa forverum sínum á formannsstóli – helstu leiðtogum þjóðarinnar á árunum fyrir hrun – sérstakt heilbrigðisvottorð.

Má kannski ráða af því að fortíðin teljist ekki lengur vandamál í flokknum.