arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hið íslenska karnival – brum á runnum, blóm spretta

Bollu-, ösku- og sprengidagur eru síðustu dagarnir fyrir lönguföstu. Maður má semsagt skemmta sér og éta á sig gat. Stundum hef ég harmað að búa á Íslandi þar sem þetta er ígildi karnivals – kjötkveðjuhátíðar – en nú er ég hættur því. Kannski er bara betra að sitja heima og borða rjómabollu en að troðast í mannþröng á karnivali í suðurlöndum?

Svona fer aldurinn með mann. Maður verður einrænn og heimakær.

Það er sérlega gott veður þessa dagana, það er nú ekki nema 11. febrúar, en samt eru lítil blóm farin að spretta innan um sígarettustubbana. Þessi sá ég í Fógetagarðinum.

Ok, myndgæðin eru ekki frábær, þetta er tekið á farsíma. Á Austuvelli er að koma brum á runna – þetta eru kjánalegar jurtir sem vita ekki það er nánast öruggt að veturinn snýr aftur. Birkið er varara um sig.

Á horninu á Aðalstræti hittum við kunningja okkar sem var ekki ánægður með stóra áfengisauglýsingu sem er búið að klína utan á gamla Reykjavíkurapótek.

Og okkur ofbauð dálítið draslið í kringum minnismerkið um Bríeti Bjarnhéðinsdóttur á horni Amtmannsstígs og Þingholtsstrætis. Mikið af sígarettustubbum.

En hvar eru bolluvendirnir, ég hef ekki séð einn einasta slíkan í dag? Er þessi hefð alveg að hverfa?

Þegar ég var krakki var ennþá sungið: „Tvíbaka, bolla, kringla, krans/svona gerir hún Imba Brands/þegar hún kennir börnunum dans“ – og svo var flengt með bolluvendi. Það eru til fleiri útgáfur af þessu, en svona man ég það.

Náttúrlega vita fáir hver Imba Brands var, en hún kenndi börnum leikfimi, sund og dans í Miðbæjarskólanum í árdaga borgarlífs í Reykjavík, hét Ingibjörg Guðbrandsdóttir og var merkur frumkvöðull.

Þetta er fræg ljósmynd, Imba Brands kennir telpum sund í gömlu laugunum í Laugardal sumarið 1909. Þetta virðist vera bjartur og góður dagur.

En bolluvendirnir, þeir eru semsagt orðnir nokkuð fágætir.

Og öskupokarnir líka. Þegar ég var krakki klæddu börn í Reykjavík sig ekki í búninga á öskudag, það var gert á Akureyri – að danskri fyrirmynd. Gotterísníkjurnar eru svo sjálfsagt einhver áhrif frá Halloween í Bandaríkjunum, þær eru frekar nýtilkomnar.

Íslenskar mæður sitja sjálfsagt ekki lengur sveittar við og sauma öskupoka. Þetta mun reyndar vera séríslenskur siður. En það er ennþá hægt að fá þá, og þeir geta verið býsna fallegir og skemmtilegir. Til dæmis selja samtökin Sól í Tógó öskupoka til styrktar barnaheimili í Aneho í Tógó.

Á Facebook-síðu samtakanna er að finna þessa mynd. Já, það var lang skemmtilegast að ná að hengja öskupoka aftan í svona fína karla!
Læknir: Langvarandi óábyrg stjórn heilbrigðismála

Vilhjálmur Ari Arason læknir hefur skrifað margar merkilegar greinar um heilbrigðisþjónustuna og kannski er kominn til að hlustað sé betur á hann. Vilhjálmur var í viðtali í Silfri Egils í vetur.

Í nýjum pistli dregur hann saman efni úr fyrri greinum, kjarninn í gagnrýni Vilhjálms er að heilbrigðisþjónustan sé rangt upp byggð, miðstýringin sé alltof mikil, sjúklingar leiti á náðir sjúkrahúsa meðan heilsugæslan er á algjörum hrakhólum, illa mönnuð og illa fjármögnuð.

Vilhjálmur skrifar:

„Mikil umræða fer nú fram um að heilbrigðiskerfið sé að molna, líka hjá stjórnmálamönnunum og er það nýtt. Mikilvæg umræða sem hefur kraumað í töluverðan tíma, en verið haldið niðri af stjórnvöldum og sem ég hef m.a reynt að gera grein fyrir hér á blogginu mínu og víðar. Sameining spítalana í nafni hagræðingar upp úr aldamótunum og sameining heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu stuttu síðar ber þar hæst, en einnig ábendingar um léleg kjör og lélega mannauðsstjórnun. Allt frá sameiningu spítalana hefur okkur læknum og öðru heilbrigðisstarfsfólki verið stillt upp við vegg í nafni hagræðingar og sparnaðar, á kostnað faglegs metnaðar og gæða. Sl. áratug hefur unglæknum þannig stöðugt fækkað m.a. á gólfi slysadeildar og reyndari og gamlir læknar verið látnir draga vagninn af vaxandi þunga. Um síðustu helgi t.d. var enginn unglæknir í vinnu á göngudeild slysadeildar. Aðeins 4 jálkar, þar sem ég var yngstur. Á deild sem áður státaði sig af að vera besta kennslustofnun landsins fyrir unglækna og sem þurfa að geta bjargað sér einir við erfiðar aðstæður síðar, m.a úti á landi. Deild sem enginn unglæknir vildi missa af, reynslunnar vegna. Flestir stefna nú hins vegar á útlönd, svo fljótt sem verða má, og mikill atgerfisflótti er brostinn á meðal ungra sérfræðilækna. Heilsugæslan getur ekki lengur unnið eftir alþjóðlegum viðmiðum, mikill skortur er á heimilislæknum og vaktþjónustan á höfuðborgarsvæðinu margföld miðað við það sem þekkist í nágranalöndunum. Af þessu tilefni og væntanlegri umræðu á Alþingi vil ég aðeins rifja upp söguna með nokkrum gömlum innslögum, ekki til gamans heldur af nauðsyn. Stjórnmálamennirnir mega nefnilega hafa skömm fyrir hvernig þeir hafa staðið sig hingað til.“
Er tími landsbyggðarinnar kominn?

Fjölgar enn í flokkaflórunni – eða hvað?

Hér er það nýjasta – Landsbyggðarflokkurinn.

Frambjóðendurnir eiga að vera „af landsbyggðinni“ og svo er skrifað að „tími landsbyggðarinnar“ sé kominn.

Segir ekki hverjir standa fyrir framtakinu, en mörg stefnumálin eru athyglisverð, til dæmis hvað varðar fiskveiðistjórnun og aukið frelsi í landbúnaði.
Framsókn sækir á Sjálfstæðisflokkinn

Hanna Birna Kristjánsdóttir segir að fylgi Sjálfstæðisflokksins hafi minnkað vegna „mistaka“ í Icesavemálinu.

Það er reyndar spurning hvort það eigi að kalla þetta mistök, forysta Sjálfstæðisflokksins mælti með samþykkt síðasta Icesavesamningsins, þess sem var kenndur við Lee Buchheit. Sú afstaða var tekin eftir talsverða íhugun – það er ljóst að sá samningur hefði ekki valdið þjóðarbúinu teljandi búsifjum, og auðvitað hefði dómur EFTA-dómstólsins getað fallið á annan veg.

Manni sýnist að eftir að dómurinn var kveðinn upp leiti fylgi frá Sjálfstæðisflokknum til Framsóknar. Framsókn sveiflast upp í 20 prósent og Sjálfstæðisflokkurinn fer niður undir 30 prósent.

Þetta sýnir að Sjálfstæðisflokkurinn á síður en svo einhvern stórsigur vísan í kosningunum í vor – og líklega er það rétt sem sagt er að Hann Birna væri líklegri til að leiða flokkinn til sigurs en Bjarni Benediktsson.

Framsókn er líklega að græða líka á loforðum um að afnema verðtryggingu og bæta hag skuldara. Þetta er þó net sem er auðvelt að flækja sig í. Það er ekki líklegt að Framsókn nái miklu fram í þessu efni í stjórnarmyndunarviðræðum við til dæmis Sjálfstæðisflokkinn.

Og svo er eins og Framsóknarmenn viti að þetta geti orðið býsna þungur róður: Þeir leggja til að verðtryggingin verði sett í nefnd og ekki var annað að heyra á Sigmundi Davíð í fréttum í morgun að tími flatra afskrifta sé liðinn, aðgerðirnar yrðu semsagt sértækar en ekki almennar og þá varla 20 prósenta niðurfelling eins og hefur oft verið nefnt á vettvangi Framsóknar.
Gamli Fjalakötturinn – og Grjótaþorpið

Þessi mynd er af vefnum 101Reykjavík og sýnir Aðalstræti á sjötta áratugnum, það er byrjað að byggja Moggahöllina – sem aldrei skyldi verið hafa.

Við sjáum glöggt hvernig Fjalakötturinn leit út. Í honum var elsta kvikmyndahús Íslands og var þá nefnt Reykjavíkur Biografitheater. Húsið hét annars Breiðfjörðshús, eftir Valgarði Ö. Breiðfjörð. Það var rautt á litinn.

Fjalakötturinn var rifinn 1985, eftir langvinnar deilur. Líklega myndi engum detta í hug að eyðileggja svo glæsilegt hús í dag. Niðurlæging þess var reyndar talsverð – á neðstu hæðinni var starfræktur leiktækjasalur undir það síðasta.

Í baksýn sést yfir Grjótaþorpið. Þetta litla hverfi er afskaplega fallegt núna, hús eru uppgerð og vel við haldið. En þegar ég var að alast upp stóð manni frekar stuggur af Grjótaþorpinu. Þarna bjó fátækt fólk, margir áttu við allskonar vandamál að stríða. Húsin voru illa máluð og niðurnídd.

Merkileg er svo sagan af ungum Frökkum sem fluttu til Íslands í kringum 1970. Þeir bjuggu sumir í Grjótaþorpinu, föttuðu sjarma þess, og áttu stóran þátt í að reisa það til vegs og virðingar.
Maðurinn sem leiddi Finnland inn í ESB – á Viðskiptaþingi

Viðskiptaþing Viðskiptaráðs Íslands verður haldið á miðvikudag. Þetta eru miklar silkihúfusamkomur, það er ekki langt síðan að samþykktir Viðskiptaráðs urðu gjarnan að lögum á Íslandi.

Meðal auglýstra atriða eru pallborðsumræður formanna stjórnmálaflokkanna.

Það sem vekur þó meiri athygli er heiðursgesturinn og aðalræðumaðurinn.

Það er Esko Aho, fyrrverandi forsætisráðherra Finnlands.

Aho gengdi embætti á umbrotatímum eftir efnahagskreppuna í Finnlandi. Hann er þekktastur fyrir að hafa leitt Finnland inn í Evrópusambandið.

Það gerði hann þrátt fyrir að flokkur hans, Miðflokkurinn, væri mest allra flokka á móti ESB. En Aho tókst að breyta því, Finnland sótti um aðild að ESB 1992 og í byrjun árs 1995 gekk Finnland í sambandið – allt í valdatíð Ahos.
Á tíma internetsins

Forseti Íslands sagði við hátíðlegt tækifæri í gær að hann hefði ekki getað neitað Icesave án internetsins.

Jú, vissulega.

En Landsbankinn hefði heldur ekki getað opnað þessa bankareikninga í útlöndum án netsins.
Silfrið á morgun

Það eru mörg mál sem verður tæpt á í Silfri Egils á morgun.

Staðan í heilbrigðiskerfinu, stjórnarskráin, koma FBI-manna til Íslands, fíkniefnaprófanir í Eyjum, möguleg hægri sveifla í stjórnmálunum, líf ríkisstjórnarinnar sem er að fjara út – jú, og flokksþing Framsóknar.

Meðal gesta í þættinum eru Birgitta Jónsdóttir, Ragnar Halldórsson, Ólína Þorvarðardóttir og Benedikt Sigurðarson, en Frosti Sigurjónsson verður í viðtali til að skýra út efnahagstillögur sem eru komnar úr ranni Framsóknarflokksins.

Loks verður svo sýnt viðtal við franska sagnfræðinginn Stéphane Courtois, en hann er einn frægasti sérfræðingur heims um sögu kommúnismans. Courtois var ritstjóri og einn aðalhöfunda Svörtu bókarinnar um kommúnismans, sem vakti miklar deilur þegar hún kom út og hefur verið þýdd á mörg tungumál, þar á meðal íslensku.
Bush málar – hrifinn listgagnrýnandi

George W. Bush, fyrrverandi forseti Bandaríkjanna, er farinn að mála. Myndir af nokkrum málverkum eftir hann hafa lekið út.

Jerry Saltz, þekktur listgagnrýnandi sem meðal annars skrifar í The New Yorker og hefur fengið Pulitzer-verðlau, segir að Bush hafi hæfileika á þessu sviði og hvetur hann til að halda áfram að mála. En hann segist hafa haft ofnæmi fyrir honum sem forseta. Hér má lesa greinina eftir Saltz.

Honum finnst myndirnar sterkar í einfaldleika sínum – og segir að Whitney safnið í New York, sem sýnir bandaríska list, eigi að bjóða Bush að halda litla sýningu.

Ein af myndum Bush – sjálfsmynd í sturtu.
Hin stóru áform ríkissstjórnarinnar – og fallið

Fræg eru þessi fleygu orð:

All political lives end in failure.

Þetta er komið úr riti eftir breska stjórnmálamanninn Enoch Powell og hljómar svo í heild sinni:

All political lives, unless they are cut off in midstream at a happy juncture, end in failure, because that is the nature of politics and of human affairs.

Það er mikið til í þessu og við getum nefnt ótal dæmi, þeir sem yfirgefa hið pólitíska svið við fagnaðarlæti eru fáir.

Á Íslandi síðustu ára getum við nefnt Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson, Geir Haarde og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Brotthvarf þeirra allra var mjög beiskjublandið og eftirmælin hafa ekki verið góð.

Og nú sýnist manni að Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon séu að bætast í þennan hóp.

Líf ríkisstjórnar þeirra er að fjara út. Í nokkuð langan tíma hefur hún ekki haft kraft eða fylgi til að koma hinum stóru málum sínum í gegn. Stjórnin er að vissu leyti fórnarlamb stórra áforma sem birtust í stjórnarsáttmálanum fyrir fjórum árum – í draumi hennar er fallið falið og var það kannski frá upphafi.

Nú er stjórnin að heykjast á stjórnarskrármálinu. Það er einfaldlega viðurkenning á orðnum hlut. Hún getur ekki komið málinu í gegnum þingið.

Um leið sópast fylgið frá Jóhönnum og Steingrími og flokkum þeirra. Og orð Enochs Powell virðast eiga vel við.
Tveimur vikum fyrir landsfund

Send hefur verið út á fjölmiðla skoðanakönnun sem sýnir að Hanna Birna Kristjánsdóttir myndi sem formaður Sjálfstæðisflokksins höfða meira til kjósenda en Bjarni Benediktsson – að minnsta kosti virðist staðan vera þannig nú.

Könnunin er gerð í nafni hóps sem kallar sig Samtök áhugafólks um stjórnmál.

Það er nátturlega heldur bagalegt að vita ekki hverjir standa að baki þessa hóps – varla er hann mjög fjölmennur? Er þetta gert með vitund og vilja Hönnu Birnu sjálfrar?

Könnunin er birt nú þegar einungis tvær vikur eru í landsfund Sjálfstæðisflokksins. Það er spurning hvort þarna sé tilraun til að hrinda af stað atburðarás sem leiddi til þess að Hanna Birna yrði kjörin formaður flokksins.

En þá er þess að gæta að hún hefur sagt að hún ætli ekki í formannsframboð, en hún hefur sagst ætla að bjóða sig fram til varaformanns. Og hennar bíður stórt ráðherraembætti ef Sjálfstæðisflokkurinn kemst í stjórn í næstu kosningum.
Ályktun

Jón Ásgeir Jóhannesson segir eftir að dómur féll í Hæstarétti í gær að framkvæmdastjórar á Íslandi hljóti að hugsa sinn gang.

Jú, kannski hugsa þeir að ekki sé rétt að svíkja undan skatti?
Reykjavík er miklu ódýrari en áður

Samkvæmt þessu línuriti sem The Economist birtir í dag er Reykjavík fyrir neðan meðallag í verðlagi samanborið við borgir í heiminum.

Tokyó er dýrasta borgin, Osló sú fjórða dýrasta af þeim eru kannaðar. Mumbai og Karachi eru ódýrastar.

Reykjavík er í 47da sæti, telst vera aðeins ódýrari en Sao Paolo í Brasilíu.

En við sjáum að þarna hafa orðið miklar breytingar – sem vitaskuld tengjast gengi krónunnar. Fyrir fimm árum var Reykjavík miklu dýrari – verðlagið var þá langt yfir miðgildinu í línuritinu.
Svakaleg ádeila

Formaður Sjálfstæðisflokksfélagsins í Grafarvogi skrifar grein um borgarstjóran í Reykjavík í Fréttablaðið í dag og tekur upp það háttarlag úr ritstjórnarskrifum Morgunblaðsins að kalla hann Jón Gunnar Kristinsson.

Í þessu felst víst svakaleg ádeila – að kalla menn nöfnum sem þeir nota ekki sjálfir. Það er eiginlega ekki við öðru að búast en að lyppist niður.

Jón Gunnar Kristinsson.

Við getum hugsað okkur hvernig þetta hefði komið út í deilum fyrr á öldinni, ef menn hefðu til dæmis ekki kallað Nóbelsskáldið Halldór Laxness heldur:

Halldór Guðjónsson.

Þessi mikli rithöfundur hefði sjálfsagt verið alveg sleginn út af laginu.

Ég veit að sjálfur fer ég í taugarnar á mörgum, en þó ekki nógsamlega til að hafa verið kallaður mínu fulla nafni á prenti – ég hlýt auðvitað að kvíða þeim degi:

Egill Óskar Helgason.

- - -

Annars er áðurnefnd grein athyglisverð fyrir fleiri sakir því þar segir að Jón Gnarr og aðdáendur hans telji þá vera „réttdræpa“ sem gagnrýna borgarstjórann. Svo stækur er átrúnaðurinn orðinn.
Mörk sem færast til

Það er forvitnilegt að velta fyrir sér mörkunum á því sem er leyfilegt og ekki leyfilegt á hverjum tíma – og hvernig þau færast til.

Til dæmis er það klámið. Nú er í alvörunni talað um að hefta aðgang að klámefni – sem er reyndar bannað með lögum. Það er ein þversögnin. Lögin eru bara þannig að enginn getur framfylgt þeim. En hugsanlega væri það stoppað ef einhver hér á Íslandi ætlaði að fara að framleiða klám í stórum stíl.

Allt í einu þykir í lagi að beita hörðu eftirliti með fíkniefnaneyslu – senda starfsfólk í próf til að mæla fíkniefni í blóði og reka það ef það verður uppvíst að hafa einhvern tíma reykt kannabis. Maður sér ekki að neinn sé að setja sig upp á móti þessu í alvöru. Það er samt ekki lögregla sem er að gera þetta, heldur hefur þetta eftirlit færst inn á vinnustaðina sjálfa. Það er sagt að starfsmenn samþykki þetta sjálfir, en eiga þeir eitthvað val þegar slíkt er ákveðið?

Á sama tíma þykja það frekleg inngrip í einkahagi fólks að ákveða hvaða nöfnum það megi skíra börn sín. Mörgum þykir eftirlit af því tagi gjörsamlega óþolandi.
Stóra FBI-málið

Furðulegt er stóra FBI málið sem hefur blossað upp hér síðustu daga. Ýmsir hafa orðið til að gera sér mat úr því, bæði leiðarahöfundar og þingmenn.

Í grunninn virðist þetta þannig vaxið að ungur maður sem hefur átt í talsverðum vandræðum með sjálfan sig fer að segja bandarískum yfirvöldum alls kyns tröllasögur.

Einn anginn af því – og hann er fjarskalega ótrúlegur – er að hafi staðið til að gera tölvuárás á Stjórnarráð Íslands.

En af því að þarna er einhver tenging við WilkiLeaks verða Bandaríkjamenn óðir og uppvægir og senda hingað agenta frá FBI. Þeir ræða lengi við unga manninn, hann fer meira að segja til Bandaríkjanna vegna þessa – eða það skilst manni.

Nú er náttúrlega ekkert sjálfsagt við að slíkir menn fái að valsa hér um. Það er líka deginum ljósara að bandarísku lögreglumennirnir hafa verið á höttunum eftir einhverju til að nota gegn WilkiLeaks. Í því samhengi skiptir Ísland sem slíkt engu máli.

Eða hvað ætluðu menn að finna í tölvuárásinni á Stjórnarráðið? Tölvupósta Jóhönnu og Hrannars?
ESB óvissa

Viðræður við ESB eru á ís núna.

Það þarf væntanlega ákvörðun nýrrar ríkisstjórnar til að hefja þær að nýju – það á eftir að ræða bæði sjávarútveg og landbúnað.

Það er frekar ólíklegt að ný ríkisstjórn verði Evrópusinnuð.

En hins vegar er greinilegt að flokkarnir veigra sér við að segja beint út að slíta skuli viðræðunum, það er líkt og enginn vilji alveg taka ábyrgð á því.. Þeir fara eins og köttur í kringum heitan graut og tala um þjóðaratkvæðagreiðslu til að ákveða framhald viðræðnanna.

Slík þjóðaratkvæðagreiðsla yrði þá væntanlega næsta haust – það væri varla svigrúm til að halda hana fyrr. Hún gæti orðið býsna erfið.

Það verður forvitnilegt að sjá hvaða afstöðu landsfundur Sjálfstæðisflokksins tekur til málsins – hann verður haldinn í 21. til 24. febrúar.
Dagbækur Elku, hús Hannesar, bókmenntaverðlaunin

Í Kiljunni á miðvikudagskvöld fjöllum við um tvo einstaklinga sem bjuggu í Reykjavík á fyrstu áratugum síðustu aldar – en kjör þeirra voru mjög ólík.

Annars vegar er það verkakonan Elka Björnsdóttir, sem hélt afar merkar dagbækur, sem nú hafa verið gefnar út í ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðu, og hins vegar ráðherrann Hannes Hafstein, en nú í vikunni opnar menningarmiðstöð í húsi við Grundarstíg þar sem hann bjó síðustu æviár sín.

Við fáum handhafa Íslensku bókmenntaverðlaunanna í þáttinn – þau verða veitt sama dag.

Gagnrýnendur fjalla um tvær bækur: ð-ævisögu og finnskan reyfara sem nefnist Græðarinn.

Bragi sýnir hárbeittar skopmyndir úr stjórnmálabáráttu millistríðsáranna.

Síða úr dagbókum Elku Björnsdóttur. Þetta var afskaplega glögg kona og greinargóð. Bækurnar lýsa vel aldarfari, samtímaatburðum, kjörum alþýðu og erfiðri lífsbaráttu.
Jóhanna og stríðið – bara karlar í forystu?

Það hefur verið dálítið langt gengið að undanförnu í því að halda því fram að Jóhanna Sigurðardóttir sé sífellt að efna til stríðs í pólitíkinni.

Jóhanna getur sjálfsagt verið þver og einstrengingsleg, en mál hún hefur líka verið með á sinni dagskrá mál sem hafa mætt feikilegri mótspyrnu.

Nefnum kvótann, stjórnarskrá, rammaáætlun. Já, og ESB.

Það er ekki hægt að segja að öll þessi mótspyrna hafi verið málefnaleg eða kurteisleg. Hagsmunahópar hafa haft sig mjög í frammi. Það stendur yfir hörð barátta um hver eigi að ráða á Íslandi – hver skuli „eiga“ Ísland?

Stundum hefði Jóhanna jafnvel mátt taka fastar á móti, fremur en að fela sig í skjalabunkum inni á kontór eins og hún hefur tilhneigingu til.

Hún er fyrsta konan sem verður forsætisráðherra á Íslandi. Hún hættir innan skamms. Maður veltir fyrir sér hvort konur í pólitík fái fremur á sig frekjustimpil en karlar.

En eins og staðan er lítur út fyrir að engin kona verði í forsvari stjórnmálaflokks fyrir næstu kosningar. Hér er mynd frá pólitískum fundi á vegum Heimssýnar sem var haldinn í dag.

Mynd af vef Ríkisútvarpsins.
2008: Hin mikla leit að lánsfé

Það færist þoka yfir atburðina á tíma hrunsins – og það eru líka margir sem hafa reynt að afbaka um hvað gerðist þessa mánuði.

Össur Skarphéðinsson skrifaði grein í Fréttablaðið þar sem hann vænir Sjálfstæðisflokkinn um stefnuleysi í utanríkismálum, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir svarar með grein í dag þar sem hún segir að Össur og Jóhanna Sigurðardóttir hafi ekki viljað leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

En menn þurfa aðeins að rifja upp hvað gerðist áður. Ísland hefði líklega þurft að leita á náðir AGS miklu fyrr, eins og erlendir aðilar bentu ráðamönnum á – það virka eins og stór mistök nú. Þá hefði kannski verið hægt að komast hjá ófögnuði eins og hinum svokölluðu hryðjuverkalögum.

Í staðinn var opinberlega í gangi afneitun gagnvart stöðu þjóðarinnar – en á bak við tjöldin leituðu stjórnvöld og Seðlabankinn að lánafyrirgreiðslu út um allan heim. Það náði hámarki þegar Seðlabankinn tilkynnti einn morgun í október 2008 að við myndum fá lán að jafnvirði fjögurra milljarða evra frá Rússum.

Þetta eru hátt í 700 milljarðar króna – það er nokkuð augljóst hver hefðu verið pólitísk áhrif þessa. Íslendingar hefðu snögglega orðið mjög undirgefnir Rússum.

Undir lokin, rétt í kringum að hrunið var að gerast, var svo mikið rætt um lán frá íslensku lífeyrissjóðunum – til þess að bjarga bönkunum. Um það náðust ekki samningar.
Hóstandi tónleikagestir

Daily Telegraph skýrir frá þýskri athugun þar sem kemur í ljós að fólk er tvisvar sinnum líklegra til að hósta á klassískum tónleikum en í daglega lífinu.

Það eru náttúrlega ýmsar breytur í þessu. Fólk sem sækir klassíska tónleika er einatt nokkuð við aldur og máski gjarnara á að hósta, en Andreas Wagner, þýskur prófessor, segir að þetta skýri samt ekki tíðni hósta á tónleikum.

Hóstar eru sérlega algengir í lágværum köflum tónverka og í tónlist frá 20. öld, segir í fréttinni. Og stundum er eins og hóstarnir komi í bylgjum, einn tónleikagestur byrjar að hósta og þá taka aðrir við.

Hósti getur náttúrlega farið mjög í taugarnar á þeim sem flytja tónlist í konsertsölum.

Annars get ég talað frá eigin reynslu sem tónleikagestur frá ungum aldri, ég held þetta sé að miklu leyti sálrænt.

Maður veit að maður má ekki hósta og þá fer maður að hugsa um hósta og svo finnur maður þrota í hálsinum sem var ekki þar áður. Þetta er ekki vandamál hjá mér lengur, en þegar ég var yngri og taugaveiklaðri mátti ég varla heyra lágværan Chopin eða Bach á tónleikum án þess að ég fengi hóstatilfinningu. Í háværari verkum er auðveldara að fela hósta eða jafnvel anda þannig að hann bælist niður.

Sumir grípa til þess ráðs að taka með sér vatn eða brjóstsykur í tónleikasali til að verjast þessu. Það er þó ekki einhlítt.

Manni getur svelgst á vatninu – og stundum er hægt að sjúga brjóstsykur þannig að hann beinlínis valdi hósta. Ég tala nú ekki um ef brjóstsykurinn hrekkur ofan í mann.

Svo er náttúrlega hægt að líta á hóstann sem hluta af tónlistarflutningnum. Ég á til dæmis nokkuð af upptökum seu eru gerðar á tónleikum í gömlu Sovétríkjunum. Þær eru máski gerðar um vetur, því það er mikið hóstað í salnum. Á tveggja diska safni sem ég á með píanóleik Emils Gilels er ég farinn að þekkja hóstana – og mér er næstum farið að þykja vænt um hóstendurna. Ég hef jafnvel velt því fyrir mér hvaða fólk þetta var – var það heilsulaust en lét það ekki aftra sér frá því að njóta tónlistar?
Spilling og forréttindi bak við gjaldeyrishöft

Eitt af því sem við ræddum um í Silfrinu í gær var gjaldeyrishöftin og hvernig þau skekkja efnahagslífið.

Gjaldeyrishöftin hægsteikja íslenskt efnahagslíf, eins og það var orðað – þeir sem eiga gjaldeyri geta keypt allt, því fólk býr við mismunandi peninga Sumir hafa afsláttarpeninga, það eru til dæmis útgerðin og þeir sem náðu að eignast gjaldeyri fyrir hrun og geta flutt hann aftur til landsins, þeir sem búa við íslensku krónuna geta ekki keppt við þetta.

Þetta býður upp á spillingu, forréttindi fárra þar sem fjöldinn á ekki möguleika, og vöntun á nýsköpun.

Þetta er í lok Vettvangs dagsins – þáttinn má sjá með því að smella hérna.