arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Betra en þögnin

Nokkuð er það sérstakt ef – eins og hefur mátt lesa á síðum Morgunblaðsins – það er óviðeigandi gagnrýndar séu áramótaræður helst leiðtoga í samfélaginu, forseta, forsætisráðherra og biskups.

Nú eru ræður af þessu tagi yfirleitt engin sérstök spekimál, heldur er þetta blanda af peppi, hugvekju og svo þeirri tilheigingu stjórnmálamanna að gera sinn hlut sem fegurstan.

Oft eru svona ræður svo dauflegar að þær ná ekki að hreyfa við neinum. En stundum koma þær blóðinu á hreyfingu, eins og til dæmis hin þrælpólitíska ræða Ólafs Ragnars Grímssonar í nýársdag.

Innblásturinn hjá forsetanum var slíkur að það mátt eiginlega deila um hvert einasta atriði í ávarpinu. Það er nokkur árangur. Og rifjaði upp tímann þegar Ólafur var mestur pólitískur slagsmálamaður á Íslandi.

Ólafur náði svo sannarlega að vekja umræðu. Með því hlýtur tilganginum að vera náð. Það er allavega betra en þögnin.
Eusebio – hetjan af HM og Laugardalsvelli

Fyrsta heimsmeistarakeppni í fótbolta sem ég fylgdist með var HM á Englandi 1966. Ég var ekki gamall, bara sex ára, en farinn að lesa blöðin. Þá var ekkert sjónvarp nema Kaninn – hann var ekki á mínu heimili. Þar var heldur ekki neinn fótbolti.

Ég man að strákum úr 5. flokki D í KR var smalað niður í gamla KR-hús, braggann sem nú er horfinn, og þar fengum við að horfa á kvikmynd sem sýndi helstu viðburði heimsmeistaramótsins. Ég held að ég muni rétt að um sama leyti – nokkru eftir að heimsmeistaramótinu lauk – hafi ég fengið að sjá svipaða kvikmynd í Nýja bíói.

Eitt af því sem stóð upp úr var snilli Eusebios, frægasta leikmanns portúgalska landsliðsins, hann var fæddur í Mósambík sem þá var portúgölsk nýlenda. Eusebio var besti leikmaður mótsins, skoraði 9 mörk, lið hans varð í þriðja sæti.

Nokkru síðar kom út bók um Eusebio sem börn fengu lánaða á bókasöfnum og lásu spjaldanna á milli. Þar las maður að Eusebio hefði byrjað að spila með tuskubolta heima í Mósambík. Því var ekki furða að það væri talinn stóratburður í íslenskri íþróttasögu þegar Eusebio kom til landsins 1968 með liði sínu Benfica. Þetta var liður í Evrópukeppni, íslensk lið voru nýlega farin að taka þar þátt – fáum árum áður hafði KR leikið gegn Liverpool.

Leikurinn var sögulegur. Það var sett met í áhorfendafjölda á Laugardalsvelli. Áhorfendurnir voru 18 þúsund. Eusebio náði ekki að sýna snilli sína, varnarmenn Vals sáu til þess. Maður leiksins var Sigurður Dagsson, markmaður Vals. Leikurinn endaði 0-0, það þótti mikið afrek hjá Völsurunum.

Seinni leikurinn sem leikinn var í Portúgal spilaðist öðruvísi, þar sigraði Benfica 8-1. Á þessum tíma töpuðu íslensk lið oft hroðalega fyrir þeim erlendu – en þau vildu samt vera með. Íslenska markið í Portúgal skoraði Hermann Gunnarsson – hver annar?

Nú er Eusebio látinn, 71 árs að aldri. Hann er enn talinn með bestu knattspyrnumönnum sögunnar. Og vegna þeirra tengsla sem hér er lýst var hann óhemju vinsæll á Íslandi.
Deilt um Norðlingaölduveitu

Sigurður Ingi Jóhannsson, sem gegnir embætti umhverfisráðherra, tekur af skarið og breytir friðlandinu sem samþykkt hafði að yrði kringum Þjórsárver.

Þetta er ekki sérlega óvænt. Rök hníga að þetta sé ágætur kostur til orkuöflunar. Og þetta raskar ekki Þjórsárverum, eins og Náttúruverndarsamtök Íslands segja er það „víðerni svæðisins vestan Þjórsár sem verður spillt“ og einnig þurrkast upp fossar, þótt á móti sé bent á að hægt sé að veita á þá vatni á sumrum.

Landsvirkjun hefur haldið því fram að í þessari mynd valdi Norðlingaölduveita litlu raski og að hún sé að auki mjög hagkvæm, auki afkastagetu virkjana neðar með Þjórsá.

Mótmæli verða ábyggilega nokkuð hávær, líklega færast náttúruverndarsinnar í aukana með þessari ákvörðun. Þarna er málstaður sem þeir gætu sameinast um. Maður talar nú ekki um ef framkvæmdir við Norðlingaölduveitu hefjast.

Einn vandinn er að sett var fram Rammaáætlun um orkunýtingu sem stjórnmálamenn fóru svo að fikta í bak við tjöldin. Virkjanakostir voru skiptimynt í pólitískum samningum. Og við það missti Rammaáætlun gildi sitt að talsverðu leyti. Hún var ekki klöppuð í stein – heldur virkaði frekar eins og minnisblað.

Össur Skarphéðinsson fjallar um þetta í bók sinni Ár drekans. Hann greinir frá því hvernig virkjanir við neðanverða Þjórsá voru settar í biðflokk fremur en nýtingarflokk – til þess að halda áfram umsóknarferlinu um aðild að Evrópusambandinu.

Annars eru í þessu mörg álitamál. Eins og áður segir virðist Norðlingaalda vera nokkuð skynsamlegur kostur til orkuöflunar vilji menn halda áfram með virkjun vatnsaflsins. Menn geta svo verið á móti því – haldið því fram að nóg sé komið. Kannski þyrftum við líka skoða jarðhitann betur og hvort við göngum ekki of freklega á hann eins og Stefán Arnórsson prófessor í jarðefnafræði ræddi í Silfri Egils fyrir nokkrum árum – viðtalið má sjá hérna. Það sem hefur gerst í háhitavirkjununum á Hellisheiði bendir fremur til þess að Stefán hafi á réttu að standa.
Dreyma vel, elska alla og hjálpa til að sigra fasismann

Hér getur að líta nýársheit Woodys Guthrie frá árinu 1943. Guthrie var baráttumaður, lagasmiður og þjóðlagasöngvari – og ekki síst frægur fyrir að vera átrúnaðargoð Bobs Dylan.

Þetta er merkilegur listi, Guthrie setur sér alls kyns markmið – eins og að vinna meira, lesa góðar bækur, bursta tennur ef einhverjar eru eftir, skipta um sokka, vera ekki einmana, dreyma vel, spara, semja eitt lag á dag, elska alla – og hjálpa til að sigra fasismann.
Skrítnar hugmyndir um herlausa borg

Það er dálítið sérkennileg hugmynd að ætla að lýsa Reykjavík herlausa borg, eins og Jón Gnarr stefnir að.

Kannski hjómar þetta vel í eyrum frægðarmanna eins og Bonos – en þegar betur er að gáð er þetta eiginlega bara bull.

Hermennska hefur ekki sérlega mikið verið að íþyngja Reykjavík síðan á árum heimstyrjaldarinnar. Þá voru hermenn hér í ákveðnum tilgangi – við getum jafnvel sagt að hann hafi verið góður.

Herskip koma hingað stundum og það gæti jafnvel hugsast að komum þeirra fjölgi með auknum umsvifum í norðurhöfum.

Líti menn á hafsvæðið milli Íslands og Grænlands og norður af Íslandi sjá þeir að þar eru fáar hafnir.

Þegar siglingarnar á svæðinu aukast – til dæmis með meiri umferð farþegaskipa í norðrinu eða olíuvinnslu – verður nauðsynlegt að efla öryggið.

Og væntanlega munu varðskip og herskip vera þar til nokkurs gagns.

Danska herskipið Vædderen er tíður gestur í Reykjavíkurhöfn.
Mun þjóðin afkristnast og verða upplausn að bráð?

Nú er ég enginn sérstakur boðberi trúleysis. Mér finnst að hver eigi að hafa sína hentisemi í trúmálum – og mér er ekkert í nöp við það þótt prestar komi í skóla. Og auðvitað þarf fólk að þekkja menningararfinn sem má rekja til kristninnar.

Ég held raunar að slíkt kristni fáa – og afkristni þá varla heldur. Sonur minn gengur í skóla þar sem er farið með bænir á morgnana. Mér heyrist helst að honum sé slétt sama. Innan nokkurra ára verður hann undir miklum félagsþrýstingi að fermast. Því miður er fermingin eins og hún er stunduð á Íslandi býsna langt frá því að einlæg trúartjáning. Hún er ekki trúnni til framdráttar.

Hvað um það – alþingismaðurinn Brynjar Níelsson flutti ræðu þar sem hann hafði áhyggjur af því að með afkristnun þjóðarinnar yrði hún stuðlað að „upplausn og afmenningu“.

Nú er reyndar fátt sem bendir til að þetta sé raunin. Ég nefni rannsóknir Stevens Pinkers sem segir í frægri bók The Better Angels of our Nature að fólk á Vesturlöndum sé orðið víðsýnna, umburðarlyndara, gagnrýnna, siðmenntaðra – ofbeldi og kúgun hafi snarminnkað, ekki síst gegn konum, samkynheigðum og þeim sem eru af öðum kynþætti. Við hugsum líka betur um þá sem eru veikir og fatlaðir.

Því hefur jafnvel verið haldið fram að síðasta ár hafi verið hið besta í sögu mannkyns. Að sífellt séu fleiri jarðarbúar að lyftast upp úr fátækt, að sjaldan hafi verið minna um stríð, glæpatíðni fari lækkandi, fólk sé frjálsara og síður fordómafullt og lífslíkur þess batni stöðugt

Það er athyglisvert að sjá land eins og Írland. Það upplifiði miklar efnahagsframfarir á árunum frá 1980 til 2008. Þrátt fyrir efnahagsörðugleika er Írland býsna langt frá því að vera það fátæktarbæli sem ég kynntist á ferðalögum þangað í lok áttunda áratugarins. Þá upplifði maður kverkatak kirkjunnar á samfélaginu og endalaust gamaldags rövl um Írska lýðveldisherinn og máttvana hatur á Englendingum. Þetta var eins og að ganga inn í forneskju.

Írland fór að breytast með velmeguninni. Það voru tvær stofnanir sem töpuðu mest á henni – kirkjan og IRA.
Öðruvísi þjóðarsátt – sem er ekki borin uppi af þeim sem hafa lág laun

„Látum þá sem kosnir eru til að stýra landinu og ráðnir til að stýra atvinnulífinu sýna ábyrgð. Ekki bara almenning,“ skrifar Aðalbjörn Sigurðsson, fyrrverandi fréttamaður, nú starfsmaður Kennarasambandsins, skrifar í hugvekju um kjaramál á Facebook.

Þarna er ýmislegt sem er afar umhugsunarvert. Greinin er svona í heild sinni:

„Nú eru liðin rúm 20 ár frá því að skrifað var undir þjóðarsáttarsamningana margfrægu. Þeir gengu meðal annars út á að almenningur, og þá aðallega verkafólk, sætti sig við að fá í nokkur ár engar launahækkanir. Með því og öðrum aðgerðum átti að ná böndum á gríðarlega háa verðbólgu árana á undan.

Það gekk eftir en virðist hafa skilið eftir sig alvarlegan vanda. Nefnilega þá hefð að láta þá lægst launuðu bera ábyrgð á stórum hluta efnahagsmála landsins. Það má ekki hækka lægstu launin nema um örfáar krónur á ári. Annars fer allt til andskotans. Verðbólga eykst. Lánin hækka. Allir tapa. Eða svo er okkur sagt. Af stjórnvöldum. Af hagfræðingum. Af atvinnurekendum. Af ASÍ.

En er þetta náttúrulögmál? Eða þurfum við einfaldlega að hugsa hlutina upp á nýtt? Því á meðan ekki er hægt að hækka smánarlega lág lægstu laun og bætur í almannatryggingakerfinu fréttist stöðugt af hækkunum hæstu launa. Ríkulega verðlaunaðir forstjórar velja að láta fyrirtæki sín velta öllum kostnaðarhækkunum miskunarlaust og að því virðist ríkulega út í verðlagið. Og stjórnvöld hækka álögur á almenning sem allir vita að leiðir til hækkandi verðbólgu. Enginn virðist hafa nokkurn vilja til að sýna ráðdeild.

En af hverju snúum við þessu ekki við? Búum til nýja þjóðarsátt. Þar sem almenningur er ekki látinn bera þessar byrðar. Heldur allir hinir. Setjum lög þar sem við bönnum fyrirtækjum tímabundið að hækka verð. Gerum samkomulag um að álögur ríkis og sveitarfélaga hækki ekki. Bönnum að laun yfir t.d. 600 til 700 þúsund krónum hækki. Í svona 3 – 4 ár. Og nýtum tíman til að leiðrétta laun þeirra sem mest þurfa á aurunum að halda. Hækkum lægstu laun um t.d. 30%. Hækkum bætur um 20%. Látum forstjóra, starfsmenn banka, útgerðarmenn, fyrirtæki og auðmenn borga brúsann. Ekki launþega. Látum stjórnmálamenn sýna aðhald. Ekki öryrkja. Látum þá sem kosnir eru til að stýra landinu og ráðnir til að stýra atvinnulífinu sýna ábyrgð. Ekki bara almenning.“
Kristni, trúleysi og velmegun

Það er forvitnilegt að skoða mikla könnun sem gerð var á trú og trúarviðhorfum í heiminum – ekki síst í ljósi ræðu sem Brynjar Níelsson alþingismaður flutti í Seltjarnarneskirkju á nýársdag.

Brynjar segir að verið sé að stuðla að afkristnun þjóðarinnar og þar með upplausn samfélagsins.

Könnunin, sem gerð var af WIN-Gallup á árunum 2005-2012 og kallast Global Index of Religiosity and Atheism, leiddi í ljós að Íslendingar væru níunda trúlausasta þjóð í heiminum.

Frá 2005 höfðu orðið miklar breytingar í hlutfalli þeirra sem telja sig trúaða, þeim fækkaði um 17 prósentustig á Íslandi. Ennþá meira var fallið reyndar á Írlandi, þar fækkaði hinum trúuðu um 22 prósentustig. Fáir myndu halda því fram að trúin hafi verið afl til góðs á Írlandi – írska kirkjan verður seint borin saman við hina fremur mildu og afskiptalitlu íslensku þjóðkirkju.

En íslenska kirkjan hefur náttúrlega átt í ýmiskonar vanda – það getur verið ein skýring þess að trúuðum hefur fækkað svo. Brynjar vill meina að þarna sé um að kenna ófrægingarherferð gegn kristni. En þeir sem hann telur standa fyrir henni voru náttúrlega ekki við völd fyrr en undir lok tímabilsins sem könnunin nær yfir.

Athyglisvert er að skoða listann yfir hvaða lönd eru trúlausust og hvar trúin er sterkust.

Trúlausustu löndin eru: Kína, Japan, Tékkland, Frakkland, Suður-Kórea, Þýskaland, Holland, Austurríki, Ísland, Ástralía og Írland.

Trúuðustu löndin eru: Ghana, Nígería, Armenía, Fiji, Makedónía, Rúmenía, Írak, Kenýa, Perú og Brasilía.

Þarna sést að greinileg fylgni er milli trúleysis og velmegunar. Trúuðu löndin eru fátæk og vanþróuð, en löndin þar sem trúleysi breiðist út eru í hópi hinna ríkustu í veröldinni. Evrópuríkin þar sem trúin er sterkust eru hin fátækustu í álfunni.

Menn geta svo skýrt það eftir sínu höfði. Sumir segja að með velmegun losni fólk við gamla hleypidóma. Aðrir myndu kannski segja að fólk í ríkum löndum hafi orðið efnishyggju að bráð.
Þéttbýlasta borg Norðurlandanna varð að hinni dreifbýlustu en hlýtur að þéttast aftur

Reykjavík þróaðist á stuttu árabili frá því að vera þéttbyggð borg yfir í að vera dreifbýlasta borg á Norðurlöndum. Ásgeir Jónsson hagfræðingur skrifar um þróun byggðarinnar í Reykjavík í nýtt hefti tímaritsins Vísbendingar.

Ásgeir rekur hvernig samgöngurnar hafa haft áhrif á þéttleika byggðarinnar, uns, eins og hann segir í lokaorðunum, að óhjákvæmilegt er að borgin fari að þéttast aftur:

„Höfuðborgarsvæðið hefur nú náð þeim krítíska punkti að samgöngukerfi þess, byggt á einkabílum og stofnbrautum, er komið að ákveðnum þolmörkum. Á síðustu árum hafa skapast sterkir hagrænir hvatar til þéttingar byggðar með hækkandi eldsneytisverði og vaxandi umferðarálagi, sem hafa aukið bæði ferðatíma og ferðakostnað innan borgarsvæðisins.

Ásókn fólks í það að búa nær miðju borgarinnar hefur vaxið svo það eigi hægar með að sækja vinnu, þjónustu og menningu. Þessu til viðbótar hafa lægri vextir og fleiri möguleikar til fasteignafjármögnunar auðveldað fólki að kaupa húsnæði nær miðju borgarinnar. Búsetuvalið stendur á milli þess að „kaupa eða keyra“ – það er kaupa tiltölulega dýrt húsnæði miðsvæðis vegna nálægðarinnar eða keyra langa leið frá ytri mörkum borgarinnar þar sem fermetraverð er lægra en í miðbænum. Báðir þessar þættir – hækkandi eldsneytisverð og lækkandi vextir – hafa nú snúist á sveif með miðbænum. Breytingar í atvinnuháttum, einkum vöxtur þjónstugreina – allt frá ferðaþjónustu til ýmis konar sérhæfðrar þjónustu – munu einnig leggjast á sömu sveif.

Þegar litið er fram má búast við aukinni þéttni í búsetu á höfuðborgarsvæðinu og þá jafnframt að bæði fasteignaverð og húsaleiga á miðlægum svæðum muni hækka töluvert. Hægt er að orða það svo að Reykjavík sé aftur á leið til fortíðar.“

Skólavörðuholtið er þéttbýlasta svæðið í Reykjavík. Ásgeir spáir því að fasteignaverð og húsaleiga muni enn hækka miðsvæðis í borginni.
Vestnorræna sem burðarás heimsmyndar

„Hið aukna vægi Norðurslóða færir bræðralagi Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga margvísleg ný verkefni, gerir hið vestnorræna bandalag að burðarási við mótun nýrrar heimsmyndar“

– Áramótaávarp Ólafs Ragnars Grímssonar.
Túristar á hrakhólum

Það var gott atriðið í áramótaskaupinu þar sem íslenskur ferðaþjónustumaður var að selja túristum norðurljósin upp við Hallgrímskirkju.

Endaði svo á því að stela af þeim veskinu.

Ferðamönnum eru seldar norðurljósaferðir þegar allir heimamenn vita að engra norðurljósa er að vænta og þeim eru seldar hvalaskoðunarferðir þar sem sjást engir hvalir.

Okkur þykir allt í lagi að ferðamenn komi í tugþúsundatali hingað yfir jól og áramót – þegar allt er lokað og varla matarbita að fá.

Eiríkur Jónsson lýsir þessu ágætlega í lítilli grein sem nefnist Túristar á hrakhólum.

Ferðamennska er að verða stærsta atvinnugrein á Íslandi. En græðgin getur valdið miklum spjöllum ef spyrst út gullgrafarahugsunarhátturinn sem ríkir hér í túrismanum.
Ólafur Ragnar, gervin og ofleikurinn

Það er ekki erfitt fyrir pólitíkus, sem hefur sigrað andstæðinga sína, að boða sátt.

Þannig er því farið með Ólaf Ragnar Grímsson um þessi áramót. Andstæðingar hans, sem eitt sinn voru reyndar samherjar hans, eru í sárum og Ólafur talar um nauðsyn sátta í áramótaávarpi sínu.

Það er dálítið holur hljómur í þessu hjá gamla pólitíska slagsmálahundinum. En nú er Ólafur kominn með forsætisráðherra sem hann litur svo á að sé skjólstæðingur sinn og það situr ríkisstjórn sem fylgir stefnu hans í utanríkismálum.

Hann getur unað glaður við sitt – en felst einhver sátt í því að Ólafur Ragnar sé sáttur við sjálfan sig?

Reyndar er Ólafur Ragnar alltaf sjálfum sér líkur. Hann veit ekki alveg hvar hann á staðnæmast – þeir þekkja það sem fylgdust með honum í pólítíkinni í gamla daga að stundum var eins og gleymst hefði að setja stopparann í Ólaf.

Þannig er til dæmis með tal hans um norðurslóðir.

Nú kunna ýmis tækifæri að leynast í þróuninni þar fyrir íslenska þjóð. En staðreyndin er samt sú að bjargræði okkar á þessum þrengingatímum hafa aðallega verið fiskafurðir sem við seljum á hefðbundna markaði og erlendir ferðamenn sem koma hingað frá Evrópu og Bandaríkjunum.

Þessir ferðamenn setja áður óþekktan svip á bæjarlífið nú á áramótunum. Það er krökkt af fólki í bænum. Efnahagslegur uppgangur okkar byggist á þessu.

En Ólafur talar um norðrið og eins og fyrr eru honum hugleikin tengslin við Rússland og Kína – má vera að það tengist því eitthvað að þar hefur Ólafi sjálfum verið sýndur meiri sómi en í Evrópu og Ameríku?

Mælgin er svo mikil og þetta er svo hástemmt að minnir óneitanlega á þegar forsetinn var að ofselja útrásarvíkingana hérna um árið. Þá var hann beinlínis að ala á fantasíum – hugarórum. Gæti ekki eitthvað svipað verið á ferðinni hér?

Það er reyndar eitt sem einkennir stjórnmálaferil Ólafs að hann hefur aldrei kunnað sér hóf. Hann ofleikur í öllum gervunum sem hann íklæðist – og þau hafa verið nokkuð mörg.
Sáttagjörð við listafólk?

Ríkisstjórnin hefur fengið það orð á sig að hún sé fjandsamleg menningu og listum.

Fyrir þessu eru nokkrar ástæður: Niðurskurður í fjárveitingum til menningar, til að mynda til kvikmynda og Ríkisútvarps.

Yfirlýsingar stjórnarliða sem hafa óneitanlega yfir sér nokkurt teboðsblæ.

Tilhneiging listafólks til að hallast til vinstri – í röðum þess er útbreidd andúð á ríkisstjórninni og vonbrigði með hvernig vinstri stjórn beið afhroð eftir mikil þjóðfélagsátök.

Það er ekkert í sögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem segir að þessir flokkar eigi að vera sérstaklega á móti listum og menningu og nú virðist Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra ætla að reyna að breyta þessari neikvæðu ímynd.

Hann boðar sóknaráætlun stjórnarinnar í menningu og listum sem eigi að líta dagsins ljós á nýju ári.

Það verður forvitnilegt að sjá hvað kemur úr úr þessu. Í reynd snýst þetta aðallega um peninga – að gefa listamönnum tíma og tækifæri til að vinna að sköpun sinni og hjálpa þeim við að koma verkunum á framfæri, hvort sem er hér á landi eða erlendis.

Það er svo einfalt, því hið opinbera getur ekki ákveðið að listin eigi að vera svona eða hinsegin.

„Menntamálaráðherra og ríkisstjórnin hafa að undanförnu unnið með markvissum hætti að sóknaráætlun fyrir listir, menningu og annað nýsköpunarstarf sem birtast mun á nýja árinu. Til framtíðar hafa skapandi greinar alla möguleika á að verða ein af meginstoðum íslensks atvinnulífs, þar sem hugvit og sköpunarkraftur fara saman,“ sagði Sigmundur Davíð í ávarpi sinu.
Endurómur af sögunni um Scott og Amundsen

Skrif breskra fjölmiðla um göngumennina ungu, sem hefur hvað eftir annað verið bjargað af íslenskum björgunarsveitum, eru ærið sérkennileg. Þetta eru yfirstéttardrengir, úr hinu dýra einkaskólakerfi Bretlands.

Nú er sagt að þeim hafi borist líflátshótanir frá Íslendingum. Það er náttúrlega leitt. Því miður er það svo að margt fólk hér á landi er gjörsamlega stjórnlaust á samskiptamiðlum.

En tiltækið er náttúrlega fáránlegt, að leggja í slíka ferð svo illa undirbúnir og af slíku þekkingarleysi að björgunarmenn og þyrlur þurfa hvað eftir annað að skerast í leikinn.

Fyrir þetta er þeim svo hrósað í breskum fjölmiðlum. Bretar hafa reyndar alltaf verið veikir fyrir ákveðinni tegund af klúðrurum. Þetta birtist í einni frægustu sögu tuttugustu aldar.

Það er sagan af Robert Falcon Scott, pólfaranum sem stefndi sjálfum sér og fjölda manns í opin dauða á Suðurskautinu, þangað sem hann fór algjörlega vanbúinn og vitandi ekki neitt um aðstæður. Scott er þjóðhetja í Bretlandi og kynslóðum skóladrengja voru sagðar sögur af honum.

Á sama tíma þóttust Bretar vita að keppinautur Scotts, Norðmaðurinn Roald Amundsen, væri algjör skúrkur. Glæpur Amundsens var að vera vel undirbúinn, þekkja aðstæðurnar til hlítar og koma sér ekki í vandræði.

Í þessum leiðara úr The Times stendur að það byggi upp manndóm að mistakast – failure is character building. En nei, í þessu tilviki er svo ekki. Þetta er bara heimska og ábyrgðarleysi.
Bankarán

Það er auðvitað andstyggilega ljótt að ræna banka og hóta fólki ofbeldi með vopnavaldi.

Og það er kannski ekki alveg smekklegt, en ránið í útibúi Landsbankanum kallar fram meinhornið í mörgum landanum.

Viðkvæðið sem maður heyrir er að það sé nýung að íslenskur banki sé rændur utanífrá en ekki innanífrá.

Og svo ert talað um að á sama tíma og þetta gerðist hafi laun bankastjórans verið hækkuð um tugi prósenta – en færslugjöld fyrir kort (sem þegar eru óskaplega há) verið hækkuð.

Ein meinsemd bankakerfisins er plokkið. Það er alls staðar verið að taka smáfjárhæðir af fólki. Það er stanslaust að borga bönkum fyrir að fá að nota sína eigin peninga!

Annars virðast bankaræningjarnir hafa verið afar mistækir, mætti jafnvel segja að þetta séu grey.

Þeir voru með „eftirlíkingu af byssu“ (leikfangabyssu?), þeir skilja eftir sig fingraför, af þeim nást mjög skýrar myndir, framan á þá, þannig að andlit, líkamsbygging og klæðnaður sést greinilega. Við verknaðinn nota þeir bifreið sem þeir eru nýbúnir að stela, hún er merkt bakaríi í borginni. Þeir tóku einfaldlega bíl þar sem lyklar voru í lásnum.

Þeir ná einhverri smáupphæð, komast undan, en eru handteknir fljótt – það gat ekki farið öðruvísi. Líklega er heldur ekki eftir miklu að slægjast núorðið að ræna banka með þessum hætti.

En bankastarfsmennirnir og viðskiptavinir Landsbankans sem lentu í þessum óskemmtilegu aðstæðum eiga samúð mína.
Aretha og Carol – amerísk menning

Gjörið svo vel. Amerísk menning eins og hún gerist best. Aretha Franklin, drottning soultónlistarinnar, syngur lag eftir hina óviðjafnanlegu Carol King. Þetta er engu líkt.

Aretha byrjaði feril sinn sem gospel söngkona í kirkju föður síns í Memphis í Tennessee. Hún er afrískur-ameríkumaður.

Carol King er afkomandi gyðinga sem bjuggu í New York. Hún er höfundur margra vinsælla laga sem allir þekkja.

Þetta er frá Kennedy Center í Washington í gærkvöldi. Meðal áhorfenda er Obama forseti sem sést þurrka tár úr auga.

Jú, þetta er fjölmenning, amerísk menning – og menning vorra tíma. Og gæsahúð.
Nokkur „viðskipti ársins“ hjá Fréttablaðinu

Ja, það er þetta með „viðskipti ársins“ hjá Fréttablaðinu – og hvers konar heiður þetta er í raun og veru.

Hér eru til dæmis viðskipti ársins 2007. Icesave er þarna í efsta sæti.

Svo, þremur árum síðar, 2010. Þá er það nýr Icesave samningur sem er bestu viðskiptin. Hann var stuttu síðar kolfelldur í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Og í dag lítur forsíða Fréttablaðsins svona út. Þarna eru viðskipti ársins 2015.