„Yes we can!“

Sigurður B. Sigurðsson, sem búsettur er í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum og stundar atvinnurekstur þar, sendir þessa grein.

- - -

Um fimm ára skeið hef ég varað við því á mbl.is og visir.is að sívaxandi erlendar fjárfestingar helstu fyrirtækja okkar og einstaklinga myndu enda með ósköpum. Í flestum tilfellum voru þær fjármagnaðar með lánum sem einkabankarnir þrír kepptust um að veita. Svipmót svokallaðrar „pýramída” svikamyllu leyndi sér ekki á fjárfestingunum, en samt voru þær löglegar. Eins taldi ég það misráðið að taka ákvarðanir um kaup erlendra fyrirtækja á grundvelli rekstrarreikninga í von um að allt gengi vel og skilaði góðum arði. Raunhæft mat á afkomuhorfum krefst skilnings á lýðfræðilegum kringumstæðum og þekkingar á venjum viðskiptavina. Hverjir eru þeir og í hvaða tekjuflokki? Hvert er neyslumynstur þeirra, hvert og hversu oft ferðast þeir? Svör við slíkum spurningum er ekki að finna í rekstrarreikningum. Þú þarft ef til vill MBA gráðu til að geta lesið úr flóknum rekstrarreikningum. En þú þarft alþjóðlega reynslu til að þjóna erlendum viðskiptavinum sem kunna að vera eins frábrugðnir Íslendingum og hugsast getur. Þú þarft að þekkja alla króka og kima umhverfisins. Sú reynsla finnst hvorki í aðalskrifstofum FL Group né annarra fyrirtækja í Reykjavík. Auk þess er út í hött að kaupa erlendar eignir með allt að 100% skuldsetningu. Það þarf ekki hagfræðiprófessor við Harvard til að sjá að ekkert fyrirtæki stendur undir vaxtakostnaði sem jafngildir öllu sjóðstreymi þess. Eina leiðin til að forðast gjaldþrot er að kaupa aftur, taka stærra lán ef það býðst, borga gamla lánið upp, og stofna nýtt fyrirtæki á byrjunarreit „pýramída” svikamyllunnar.

„Pýramída” svikamyllur heims skiptast í fjóra meginflokka. Flest okkar þekkja fyrsta flokkinn af reynslunni sem neytendur. Við fáum nýtt greiðslukort með hærri úttökuheimild til að greiða upp skuld á eldra greiðslukorti. Hið sama gera milljónir einstaklinga um allan heim. Næsti flokkur er svipaður en víðast hvar ólöglegur. Maddoff lék þá svikamyllu í 40 ár áður en svikin komust upp. Hann tók við sparifé fjárfesta gegn gylliboði um háa ávöxtun. Gamlir fjárfestar fengu hana síðan greidda af sparifé nýrra fjárfesta. Stærsti hluti höfuðstóls fjárfesta Maddoffs var því til reiðu fyrir ólögleg einkanot hans. Á Íslandi er markaðurinn fyrir einkafjárfestingar of lítill til að viðskipti af þessu tagi geti skipt máli.

Þriðji flokkur „pýramída” svikamyllunnar var leikinn af krafti af íslensku bönkunum á síðasta áratug. Vitaskuld þekki ég ekki nákvæmar prósentur, en leikreglur svikamyllunnar voru í stuttu máli þessar: Gnægð fjármagns á alþjóðafjármálamarkaði varð stærri bönkum (Deutsche Bank er gott dæmi) hvatning til að bjóða minni bönkum um allan heim lán í erlendri mynt á reyfaralega lágum ársvöxtum. Gamla Kaupþing gæti til dæmis hafa tekið $1 milljarða lán á 2,25% vöxtum. Lánið er síðan endurlánað Jóni Ásgeiri, Björgólfi og/eða Bakkavararbræðrum á 3,75% vöxtum. Þetta eru hagkvæm vaxtakjör fyrir lántakendur. Gamla Kaupþing græðir $15 milljónir og ýmsir starfsmenn bankans fá rausnarlega kaupauka. Starfsmenn og lántakendur eru ánægðir. Feiknagóð viðskipti, ekki satt? En síðan þarf bankinn að endurgreiða upphaflega lánið eða semja um lakari skilmála á því. Bankinn kann að taka annað lán að beiðni upphaflega lánveitandans, en á miklu hærri vöxtum, greiða upp fyrra lánið og endurlána mismuninn á enn hærri vöxtum. Þannig rúllar hjólið áfram aftur, og aftur, og aftur. Ef allt um þrýtur býður bankinn viðskiptavinum um allan heim hávaxta innstæðureikninga til að afla reiðufjár til að fullnægja erlendum skuldbindingum sínum. Fyrirtækin sem þeir veittu lán verða aðkreppt og spilaborgin hrynur. Hér í Bandaríkjunum eru viðskiptajöfrar, sem ráku banka og/eða fyrirtæki á þennan hátt, í fangelsi eða á leið þangað.

Ég kýs að segja fátt um Baug, Jón Ásgeir og/eða Samson og óvenjulega skráningu þeirra á blöð sögunnar sem nú þegar er orðin umfangsmikil. Eg hafdi gaman af YouTube útsendingunni á árshátíð Baugs í Mónakó með Tina Turner í aðalhlutverki. Hún tekur $500,000.00 fyrir 30 – 45 mínútur á sviðinu. Þótt þeir væru þegar orðnir gjaldþrota árið 2007 þá slógu þeir engu að síður upp fagnaði sem kann að hafa kostað yfir $10 milljónir. Frábært. Og allir skemmtu sér vel! En „pýramídi” þeirra var alversta svikamyllan. Og hefði ekki getað þróast án vitundar og fúsrar aðstoðar bankamanna í bönkunum þremur. Hver einn og einasti Íslendingur á Baugi að þakka skuld upp á liðlega 1 milljón króna. Um stærð Samson gjaldþrotsins veit ég ekkert. Ég vil ekki þreyta ykkur með endurtekningu á því sem margoft er búið að skrifa. Læt nægja að benda ykkur á „Leynibanka Baugs” („Secret Bank of Baugur”) og „Bananalýðveldið Ísland” á YouTube. En staðreyndin er sú að það er mér hulin ráðgáta hvers vegna allir þátttakendurnir, viðskiptajöfrar og bankamenn, eru enn frjálsir ferða sinna en ekki á Litla Hrauni. Vinir mínir hér í Bandaríkjunum eru einnig furðu lostnir og líklega er svo um alla lagalega þenkjandi menn sem þekkja eitthvað til þessarar raunalegu sögu. Ég get einfaldlega ekki skilið hvernig íslenskir aðilar gátu keypt út á krít hálfa Kaupmannahöfn, hálfa London, verksmiðjur, fótboltafélög, frægar smásöluverslanir, flugfélög og guð veit hvað annað, og vonast til að halda öllum þessum eignum. Slíkt gat aldrei orðið. Sannleikurinn er sá að öll þessi lánsfjármögnuðu kaup voru gerð við afar neytendavæn efnahagsleg skilyrði. En, eins og ég sagði fyrir 5 árum, bíðum eftir mótvindinum. Hann mun kollkeyra spilaborgina og reka þjóðarskútuna í greiðsluþrot.

Ef til vill muna sum ykkar eftir versluninni Kjötmiðstöðin. Þetta er hliðstæður „pýramídi”, en aðeins margfalt verri.

Og þá er það ríkisstjórnin. Ég hef ekki greitt atkvæði í kosningum til Alþingis um árabil en sem borinn og barnfæddur íhaldsmaður finnst mér skelfilegt að lesa fréttir af aðgerðum núverandi ríkisstjórnar Íslands. Eða réttara sagt, aðgerðaleysi. Reyndar held ég að ríkisstjórnin viti ekki sitt rjúkandi ráð. Það dylst engum að Ísland er gjaldþrota, þökk sé ofangreindum misyndismönnum. Ríkisstjórnin ræður ekki við fjárhagslegar skuldbindingar sínar og atvinnuleysi hrjáir fjölmargar fjölskyldur. Margar þeirra eiga ekki til hnífs og skeiðar. Sagan kennir að áhrif skattahækkana munu öll verða á einn veg. Þær munu auka tómahljóð ríkiskassans og gera illt verra. Neytendur munu draga úr útgjöldum. Minni fyrirtæki munu ekki ráða fólk í vinnu. Húsnæðismarkaðurinn mun ekki geta tekið við sér, neytendur munu forðast verslanir, og tekjur ríkisins munu ekki aukast eins og ríkisstjórnin gerir ráð fyrir heldur minnka vegna samdráttar á neysluvörumarkaði. Hér er um nokkurs konar sjálfheldu að ræða. Vinstri sósíalistar hafa aldrei skilið hvernig á að endurvekja hagkerfi, enda ofar þeirra skilningi. Aukin útgjöld neytenda er forsenda aukins hagvaxtar. Það er eina leiðin út úr efnahagslegum samdrætti.

Íbúar Íslands eru samtals 317,000, eða færri en 480,000 íbúar í Bucks County þar sem ég bý. Í stað 63 alþingismanna höfum við 6 umsjónarmenn. Og afgang á fjárlögum. Það þarf ekki að fjölyrða um það, en einungis ein leið er fær til að endurlífga íslenska hagkerfið. Við getum ekki sett allt okkar traust á dýr erlend lán. Margrét Thatcher, Bill Clinton, Ronald Reagan og George Bush (yngri) drifu þjóðir sínar upp úr efnahagslegum samdrætti með því að lækka skatta. Að vísu gekk Ronald Reagan of langt í þeim efnum þannig að hlutfall ríkra og fátækra varð hærra en ég tel vera ásættanlegt. Hið sama gerðist á forsetatíð George Bush. En dómur sögunnar á Bush mun væntanlega verða mildari en dómur almennings í dag. Hann þurfti að bregðast við 9/11 árásinni á World Trade Center og standa í tveimur stríðum. Hins vegar náði hann endurkjöri vegna þess að hagstjórnarstefna hans skilaði árangri. En uppskar hatur vegna þess að engin gjöreyðingarvopn fundust! Og hann náði ekki að ljúka því ætlunarverki í Írak og Afghanistan sem hann setti sér og enn er ólokið. En staðreyndin er sú að enn er mismunur á kjörum ríkra og fátækra alltof mikill hér í Bandaríkjunum líkt og á Íslandi. Í dag eru bæði fátækir og ríkir orðnir fátækari á Íslandi, en í Bandaríkjunum eru þeir ríku enn að verða ríkari.

Hér er það sem ég myndi leggja til:

1. Lækka tekjuskatt um 15 – 20 prósent eftir upphæð tekna.

2. Lækka eða afnema virðisaukaskatt (VSK) á nauðsynjavörur. (Söluskattur í BNA).

3. Lækka VSK á öðrum vörum til að örva verslun.

4. Hækka skattleysismörkin.

5. Veita fátækrastyrki en hafa þá lægri en nú er til að hvetja fólk til að fara á vinnumarkaðinn.

6. Afnema fjárfestingarskatta til að örva fjárfestingu og sparnað.

7. Lækka innflutningsgjöld á bílum til þess að auka eftirspurn eftir þeim.

8. Örva erlenda fjárfestingu á Íslandi. Leyfa fjárfestingu í evrum og bjóða erlendum fjárfestum skilmála sem jafnast á við þá sem þeim bjóðast erlendis. Annars koma þeir ekki.

9. Við þurfum að kanna aðgöngu í ESB. Samningaviðræður eru ekki jafngildi aðildar. Finnum út hvaða kjör bjóðast okkur. Og til þeirra sem kvarta og kveina vegna þess að við kynnum að þurfa að deila með öðrum aðgangi að fiskimiðum okkar: HÆTTIÐ ÞESSU. Fyrst skulum við kanna hvaða hag við gætum haft af ESB aðild.

10. Hækka laun stjórnmálmanna. Við þurfum hæfileikafólk á þing. Ekki óreynda unga menn og konur sem kunna ekki til verka.

11. Breyta kjördæmaskipuninni. Gera Ísland að einu kjördæmi. Með því gæti einn flokkur náð meirihluta á Alþingi og við myndum losna við sífelld hrossakaup. Við þurfum líka að endurbæta fjármögnun stjórnmálaflokkanna. Allir ofangreindir sökudólgar veittu flokkunum rausnarlegan fjárstuðning og líklega nokkrum stjórnmálamönnum undir borðið. Allt stjórnkerfi okkar er spillt. Gegnumspillt af egótískum eiginhagsmunaseggjum. Það þarf að bjóða öllum stjórnmálaflokkum ákveðna upphæð úr ríkissjóði 12 vikum fyrir alþingiskosningar og banna prívat fjárstyrki. Það kæmi í veg fyrir spillingu sem ég er hræddur um að sé hömlulaus á Íslandi.

Ég hef látið mörg atriði liggja á milli hluta. Utanríkisstefnuna. Ég var samtímis utanríkisráðherra okkar um tveggja vikna skeið í Torremolinos og sat við hlið hans á leiðinni heim. Hann virtist vera ágætis náungi. Er Jóhanna besti fáanlegi forsætisráðherra? Ég fæ ekki séð að hún sé til bóta. Og með fullri virðingu tel ég hana skorta raunverulega leiðtogahæfileika. Um fjármálaráðherra okkar er best að segja sem minnst. Flestir stjórnmálamenn Íslands eru skriffinnar, ekki leiðtogar. Og hvað með Icesave? Hvers vegna í ósköpunum eigum við að taka á okkur skuldbindingar einkafyrirtækis sem kunni ekki fótum sínum forráð hvort sem var utan lands eda innan. Skömm sé þeim stjórnmálamönnum sem samþykktu þessa fáránlegu lausn. Við höfum áður átt í stríði við Breta. Þið munið eftir þorskastríðunum sem við unnum. Við slitum stjórnmálasambandi við Breta og allt gekk vel hjá okkur. Hið sama myndi verða aftur. Björgólfsklíkan á ennþá lyfjafyrirtæki þótt það sé skráð á nafn sonarins. Þeir geta selt það og byrjað að borga skuldir sínar, það er að segja ef skuldir Actavis eru ekki umfram skráð hlutafé. Það er sagt að þeir skuldi 5 milljarða evra. Enn betri kostur væri að frysta allar eigur þeirra. Ég þykist viss um að við getum endurheimt stórar fjárupphæðir í fasteignum og leynireikningum. Sama með Baugsfjölskylduna. Frysting eigna er gamalt og gott ráð. Hún er lokaúrræði til að leiðrétta óréttlæti eftir því sem mögulegt er. Úrræði sem oft hefur verið gripið til víða um heim.

Þessar aðgerðir og hvatning til dáða eru einungis uppástungur. Þær og ýmislegar aðrar aðgerðir munu örva viðskipti og stórauka ríkistekjur. Það vill svo til að ég er aðdáandi „Reaganomics“. En meira um það síðar. Allir íslensku stjórnmálaflokkarnir eru alltof hrifnir af skattlagningu. Hrifnir af fortíð og gömlu góðu klíkutengslunum. En lífið stendur ekki í stað. Tímarnir breytast. Fólkið breytist. Það er tímabært að Ísland horfi til framtíðar í stað þess að staðna í fortíðinni. Kannski það sé rótin að vanda okkar í dag. WE NEED A CHANGE. Kannist þið ekki við slagorðið, YES WE CAN!!

Sigurður B. Sigurðsson forstjóri

Sunnudagur 6. desember 2009.