arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Laun þingmanna

Þingmenn fengu launahækkun um daginn. Þ.e. það virðist sem sumir hafi fengið launahækkun, þeir sem eru varaformenn í nefndum og vara varaformenn.

Það er verið að koma upp mjög skrítnu kerfi og ógegnsæju. Þingmenn fá alls kyns sporslur – sumir meira en aðrir.

Í rauninni eru það flokksformennirnir sem útdeila þessum peningum – því það eru þeir sem eru í náðinni hjá þeim sem komast í þá aðstöðu að fá aukagreiðslurnar.

Það er sagt að með því að sparka Siv Friðleifsdóttir úr forsætisnefnd þingsins sé Sigmundur Davíð Gunnlaugsson að lækka laun hennar um 15 prósent, en um leið sé hann að hækka kaup bandamanns síns Sigurðar Inga Jónssonar.

Einfaldast væri auðvitað ef þingmenn væru með gott kaup og allir fengju það sama. Því það er engin leið að segja að einn þingmaður sé mikilvægari en annar – þeir hafa allir hlotið lýðræðislega kosningu og sá sem er merkilegasti þingmaðurinn í mínum huga getur verið algjör fábjáni í huga nágranna míns.
Gömul saga og ný

Ég skemmti mér vel yfir nýrri skáldsögu Ármanns Jakobssonar sem nefnist Glæsir. Þar leikur hann sér að fornsögunum, þekktum persónum og minnum þaðan, á skemmtilegan hátt.

Sumt hefur reyndar ágæta skírskskotun til samtímans, eins og til dæmis þessar línur af síðu 64 í bókinni:

„Þessir útskerjakonungar hér í norðrinu deildu svo landinu til manna sinna alveg eins og gert var suður í Vallandi. Á alþingi var látið sem allir hinir betri bændur væru jafnir en svo var aldrei í raun. Fremstir allra voru goðarnir sem létu sér ekki nægja að stjórna blótum heldur voru í óða önn að koma sér upp kerfi þar sem allir bændur áttu sitt undir einhverjum goða. Þess vegna héldu þeir stór heimili og flestir voru með rummunga í þjónustu sinni sem tóku hús á þeim bændum sem þóttust ætla að standa einir og gjalda engum goða fyrir vernd og aðra greiðasemi.“
Borgaraleg menning

Það er nokkur misskilningur hjá ungum Sjálfstæðismönnum að það sé í anda sósíalisma að koma upp menningarstofnunum og reka þær fyrir opinbert fé.

Tíminn þegar söfn, tónlistarhús og óperur Evrópu byggjast upp er þegar borgarastéttinni vex fiskur um hrygg og hún vill fá hlut af þeim lífsgæðum sem aðallinn naut áður.

Á þessum tíma var mjög sterk trú á gildi listarinnar – það hófst blómleg bókaúgáfa, börn á betri heimilum lærðu tónlist, myndlistarsmekkurinn var heldur íhaldssamur, það var hægt að hrella borgarstéttina með nýjungum í málaralist, svo lét hún sér annt um hinar fögru listir.

Á þessum tíma myndu flestir borgararnir hafa aðhyllst íhaldsstefnu – sumir hafa kannski verið frjálslyndir, en sósíalismi hefur lítt komið við sögu. Þetta er fyrst og fremst afsprengi borgaralegrar menningar.
Verra en kreppan mikla?

Bretar vöknuðu við ströng varnaðarorð frá bankastjóra Englandsbanka, Mervyn King.

Hann segir að hætta sé á kreppu í líkingu við þá sem hófst 1929 – eða jafnvel ennþá verri.

Englandsbanki ætlar að prenta peninga og dæla út í hagkerfið til að vinna gegn þessari vá.

Hin alræmdu matsfyrirtæki hafa lækkað einkunnir stórra breskra banka eins og RBS og Lloyds – enginn hagvöxtur mælist nú í Bretlandi.
Hví sátu dómararnir heima?

Sá fáheyrði atburður varð við þingsetningu að enginn dómari úr Hæstarétti mætti.

Það hefur heldur engin skýring fengist frá dómurunum. Það er eiginlega óhugsandi að þeir hafi allir verið forfallaðir þennan laugardag í október.

Ég hélt fyrst að nærtækast væri að halda að þeir væru svo hræddir að þeir hefðu ekki þorað að mæta – að þeir hefðu óttast mótmælendur.

En svo var mér bent á að kannski væri þeim í nöp við ríkisstjórnina og Alþingi.

Getur það verið – og þá er nærtækasta skýringin kannski sú að stjórnin skipaði svonefnt Stjórnlagaráð þrátt fyrir að Hæstiréttur hefði ógilt kosningar til Stjórnlagaþings?

Eða hvað?

En sé þetta raunin þá höfum við deilur milli forseta og ríkisstjórnar og ríkisstjórnar og Hæstaréttar. Það er ansi skrítin staða.
Einfaldur útreikningur

Þetta er athyglisverður hlekkur.

Maður slær inn launin sín – í dollurum – og fær út hvað einn frægasti braskari heims er lengi að vinna sér fyrir upphæðinni.
Bókmenntapáfi þekkir ekki Tranströmer

Marcel Reich-Raniki er helsti bókmenntapáfi Þýskalands. Frægur maður og umdeildur. Hann er 91 árs.

Í morgun þegar tilkynnt var að sænska ljóðskáldið Tomas Tranströmer hefði fengið Nóbelsverðlaunin lýsti Reich-Raniki því yfir að hann hefði ekki hugmynd um hver þessi höfundur væri.

Hann hefði aldrei heyrt minnst á hann.

Aðspurður að því hvort hann væri sáttur við þessa ákvörðun Nóbelsnefndarinnar sagði karlinn:

„Það held ég ekki.“

En þess má svo geta að talsvert af ljóðum eftir Tranströmer hefur verið þýtt á íslensku. Ingibjörg Haraldsdóttir gaf út heila bók með kvæðum eftir hann og nefndist hún Sorgargondóll og fleiri ljóð.

Jóhann Hjálmarsson hefur einnig þýtt ljóð eftir hann og þekkir hann vel eins og sjá má í þessari grein sem birtist í Morgunblaðinu 1998 þar sem meðal annars segir frá því þegar Tranströmer spilar Skriabin á píanó með annarri hendi.
Steve Jobs og NeXT

Það eru margir að minnast Steve Jobs í dag. Hann var merkismaður – og jú, ég er Applenotandi frá því 1985. Get ekki hugsað mér að eiga aðrar tölvur.

En ekki tókst allt sem Jobs tók sér fyrir hendur.

Þegar hann fór frá Apple á níunda áratugnum stofnaði hann fyrirtæki sem hét NeXT.

NeXT tölvurnar voru ansi flottar og að sumu leyti á undan sínum tíma slógu ekki í gegn. Á Wikipedia segir að einungis 50 þúsund tölvur af þessari tegund hafi selst.

En ég hef semsagt orðið svo frægur að vinna á NeXT tölvu – ég ímynda mér að nú þyki þær nokkuð merkilegir safngripir.
Vinkonurnar Björk og Eva Joly

Eva Joly og Björk birtast saman í franska tímaritinu Elle. Þetta má sjá á vefsíðu Evu Joly.

Það er spurt hvort þær séu vinkonur, já þær eru það, en þær segjast ekki hafa farið í frí saman.

Eva segir að hún vildi gjarnan vera Björk stjórnmálanna.

Og Björk segir að Eva sé kjarkmikil kona og telur að það verði lán fyrir Frakkland ef hún verður forseti.

Það er vitnað í norrænan uppruna þeirra beggja, Björk segist kunna að prjóna eins og íslenskar konur en Eva segir að í huga hennar sé hamingjan að fara í útlegu á lítilli eyju.
Háskaleg samþjöppun auðs og valda

Stewart Lansley skrifar athyglisverða grein í Guardian þar sem hann rekur nokkrar ástæður fyrir kreppunni sem ógnar Vesturlöndum.

Ójöfnuður er ein meginástæðan segir hann, hinn frjálsi markaður er ekki að dreifa fjármagninu á skilvirkan hátt. Hinir ríku verða ríkari og hagkerfið er sjúkt.

Kaupmáttur almennings hefur ekki hækkað, þannig stöndum við nú frammi fyrir neysluhagkerfi án neytenda. Í raun hefði kreppan getað komið fyrr, en bilið var brúað með óhóflegum lántökum. Nú er tími þeirra liðinn.

Þegar auðæfi safnast á færri hendur er hætt við efnahagsbólum. Efnahagsreikningar fjármálafyrirtækja blésu út og sumir urðu óskaplega ríkir á þessu, lánsfé flæddi út um kerfið – þessi bóla sprakk svo með skelfilegum afleiðingum.

Peningarnir sem flóðu um fjármálakerfið skekktu allt umhverfi viðskipta- og athafnalífsins. Fjármagnið var sett þar sem það skapaði ekki nein verðmæti, heldur notað til að braska með.

Hin mikla samþjöppun auðs veldur því að stjórnmálin ráða ekki við fjármálakerfið. Peningaöflin hafa betur í baráttunni um hærri skatta á fjármagn, fjármálaparadísir og hert eftirlit með fjármálaviðsskiptum.

Laun hafa lækkað og skuldirnar aukist þannig að hagkerfi Vesturlanda hjökta. Meðan sitja stórfyrirtæki á óheyrilegu magni peninga. Þegar þeir eru hreyfðir er líklegra að það tengist spákaupmennsku en raunverulegum fjárfestingum sem gagnast almenningi og hagkerfinu, segir Lansley.

Vald City í London og Wall Street í New York er óhaggað – og það er ekki von á alvöru bata fyrr en tekið verður á þessari miklu samþjöppun auðs og valda.
Kauphöll

Sigurveig segir frá hugmynd sinni um alvöru kauphöll í Reykjavík – og fremur dræmum viðbrögðum sem mættu henni, stundum jafnvel fjandsamlegum.
Bókabúð á Flateyri, fuglar Gröndals og skáldsaga Ármanns

Í Kiljunni í kvöld förum við vestur á Flateyri og skoðum skemmtilega gamla bókabúð sem þar er. Verslunarstjórinn Sunna Dís Másdóttir sýnir okkur bækur og gripi úr búðinni, en verslunarrekstur hófst þar snemma á síðustu öld.

Við skoðum nýja og glæsilega útgáfu á fágætu verki eftir Benedikt Gröndal. Þetta eru myndir hans af íslenskum fuglum og skýringartextar með. Myndirnar eru sérlega fallegar og koma nú út í vandaðri bók hjá Crymogeu í ritstjórn Kristins Hauks Skarphéðinssonar náttúrufræðings.

Björn Þorláksson, blaðamaður á Akureyri, segir frá uppáhaldsbókum sínum og við heyrum í frönsku ljóðskáldi, Anne Kawala, sem er gestur á Alþjóðlegri ljóðahátíð sem hefst í Reykjavík á morgun.

Kolbrún og Páll fjalla um nýja skáldsögu eftir Ármann Jakobsson sem nefnist Glæsir, en í spjalli okkar Braga kemur meðal annarra við sögu Hendrik Ottósson.

Tvær af hinum hugþekku fuglamyndum Benedikts Gröndal. Hann var náttúrufræðingur, teiknari, skáld, þýðandi, prósahöfundur og kennari og lék þess auki á hljóðfæri – einstakur maður.
Skrípaútgáfa

Hér er viðtal úr sjónvarpsþætti Charlies Rose þar sem hann ræðir við Michael Lewis, höfund bókarinnar Boomerang: Travels in the New Third World sem áður hefur verið getið hér á vefnum.

Í viðtalinu fara þeir vítt og breitt en tala meðal annars um snilld Íslendinga í viðskiptum – Lewis þykir reyndar ekki mikið til hennar koma. Í huga hans varð Ísland einhvers konar skrípaútgáfa af kauphallarviðskiptum.
KGB-forsetinn vill útþenslu

Þegar fyrrverandi og tilvonandi forseti Rússlands skrifar grein og segist vilja sameina Austur-Evrópu er hætt við að fari um einhverja í þeim heimshluta.

Ekki síst þegar á það er litið að þessi náungi er liðsmaður innar illræmdu lögreglu sem eitt sinn hét KGB. Rússland er líka fjarri því að vera alvöru lýðræðisríki.

Ætli þeim hrylli ekki mest við í Póllandi og Eystrasaltslöndunum. En það eru ábyggilega fleiri sem líst ekki á blikuna.
Vandrötuð leið

„Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla“ um tillögur Stjórnlagaráðs eins og Jóhanna Sigurðardóttir leggur nú til gæti orðið erfið í framkvæmd.

Að hve miklu leyti þyrfti Alþingi að taka mark á slíkri atkvæðagreiðslu? Hvaða skilyrði ætti að setja varðandi þátttöku? En ef tillögurnar verða felldar?

Síðasti möguleikinn er reyndar alls ekki óhugsandi.

Það er heldur ekki víst að það hafi verið skynsamlegt hjá Stjórnlagaráðinu að skila samhljóða tillögu að nýrri stjórnarskrá. Kannski hefði verið betra ef hefðu komið fram fleiri tilbrigði þegar umdeildar greinar eiga í hlut?

Þá hefði verið hægt að kjósa um mismunandi útfærslur.

Í atkvæðagreiðslu um málið þyrftu kjósendur annað hvort að samþykkja pakkann í heild sinni eða hafna honum. En um suma hluti í tillögunum er ágreiningur – auðlindamálin, stjórnskipanina, beint lýðræði, trúmál.

Óánægja kjósenda með einstaka liði gæti orðið til þess að öllum pakkanum yrði hafnað – án þess að við værum sérstaklega vísari um hvað veldur.

Þá er líka spurning hvaða skilaboð slík atkvæðagreiðsla myndi gefa inn í þingið, ef við þá gefum okkur að tillögurnar yrðu samþykktar. Atkvæðagreiðslan yrði jú bara „ráðgefandi“ og máski auðvelt að efna til átaka um ýmsar greinar tillagnanna.
Forneskjuviðhorf

Kristján Eldjárn og Vigdís Finnbogadóttir tóku ekki afstöðu til pólitískra mála. Þau settu sig aldrei upp á móti ríkisstjórnum.

Þegar Ólafur Ragnar Grímsson tók við var þessi hefð í gildi. Ólafur færði smátt og smátt út mörkin.

En það var svo að hann mátti ekki tjá sig án þess að fá á sig skammir, einatt komu þær fram í leiðurum Morgunblaðsins. Á þeim árum var kalt stríð milli forsetans og forsætisráðherrans.

Ólafur Ragnar talaði um vonda vegi á Vestfjörðum – það var talið að hann hefði farið út fyrir verksvið sitt og hann fékk bágt fyrir.

Hann hefur aldeilis breytt hlutverki forsetans, kannski verður það aldrei samt aftur. Um það kann að verða tekist á í forsetakosningum.

En nú hljóma það eins og forneskjuviðhorf þegar Jóhanna Sigurðardóttir og fleiri ráðherrar segja að forsetinn þurfi alltaf að vera í algjörum samhljómi við ríkisstjórnina.

Sé dæminu stillt þannig upp er í raun alveg óþarfi að kjósa sérstakan forseta með þátttöku allrar þjóðarinnar – þá getur til dæmis forseti Alþingis alveg eins séð um að vera almennur tækifærisræðumaður og veislustjóri.
Femínistaparadís?

Blaðakonan Kira Cochrane skrifar stóra grein um stöðu kvenna á Íslandi í Guardian.

Hún veltir því fyrir sér hvort Ísland sé paradís fyrir konur – og femínisma.
Vekur ekki góðar vonir

Staglkenndar ræður þingmanna í kvöld gefa ekki fyrirheit um góðan vetur í pólitíkinni. Jóhanna segir að bankarnir eigi að færa hagnað sinn til fólksins í landinu.

Með leyfi að spyrja: Hvernig ætlar hún að koma því í kring?

Það er eins og maður hafi heyrt eitthvað svipað áður.Landsbankinn er reyndar ríkisbanki svo þar ættu að vera hæg heimatökin– um eignarhaldið á hinum tveimur bönkunum er óvíst. Íbúðalánasjóður er í vanda, en eins og fyrr munu lífeyrissjóðir standa gegn öllum breytingum. Staða þeirra er þó ærið sérkennileg eins og lesa má í pistli Ólafs Margeirssonar hagfræðings á vef Pressunnar.

Við erum ekki komin á leiðarenda í aðgerðum vegna skuldamála – en það er samt eins og ríkisstjórnin hafi löngu lúffað fyrir fjármagnseigendum.

Líkt og hefur verið bent á er umræðan í miklu ólagi og hún var ekki ýkja betri í ræðum kvöldsins:

Er ekki merkingarleysið algjört þegar fari að líkja íslenskum ráðamönnum við fjöldamorðingjann Lenín í ræðustól Alþingis?

Á eftir kom svo ein sem líkti stjórnarfarinu á Íslandi við anarkisma – en þá var þetta allt orðið að tómu gríni.
David Suzuki: Ekki glansmynd

Ég fékk viðmælanda í stúdíóið hjá mér í gær sem talaði eins og ungur maður og var kvikur í hreyfingum eins og ungur maður.

Svo spurði ég hann aldurs og hann sagðist vera 75 ára.

Hann heitir David Suzuki, er Kanadamaður af japönskum ættum, náttúruvísindamaður sem hefur verið að gera þætti um lífríki jarðar fyrir sjónvarp allar götur síðan 1962.

Margir hafa ábyggilega séð þætti eftir hann – í Kanada nýtur hann vinsælda og virðingar og hefur verið valinn einn af tíu merkustu núlifandi Kanadamönnum. Vestur-Íslendingurinn Sturla Gunnarsson hefur gert heimildarmynd um hann sem var sýnd hér á Riff-hátíðinni. Suzuki var gestur á hátíðinni.

Það var merkilegt að tala við Suzuki. Hann er ekki bjartsýnn á ástand umhverfismála í heiminum.

Eitt af því sem hann nefndi voru náttúrulífsþættir Davids Attenborough. Hann sagði að þeir væru vinsælir og vel gerðir. Hins vegar sýndu þeir ákveðna glansmynd.

Attenborough sýndi stundum dýr sem væru sæt og skemmtileg en hann nefndi sjaldnast að þau væru í hættu. Dýrin gætu jafnvel verið útdauð þegar þættirnir eru sýndir.

En ef hann færi að tala um umhverfismál og tegundardauða – þá væru áhorfstölurnar í hættu.

Suzuki heldur áfram að gera náttúrulífsþætti sína um allan heim, en hann sagði að það væri skylda sín að vekja fólk til vitundar um hina stórfelldu rányrkju, útrýmingu tegunda, loftslagsvána og hina hroðalegu umgegni mannsins um lífríkið.

Viðtalið við Suzuki verður sýnt í Silfri Egils eftir viku.
Spillt athafna- og stjórnmálalíf

Pressan vitnar í viðtal sem birtist í Morgunblaðinu við Vlad Vaiman, prófessor við Háskólann í Reykjavík.

Í Silfri Egils í gær var talsvert fjallað um spillingu – orð Vaimans eru mjög í anda þess sem þar var sagt:

„Því er ekki að neita að íslenskt viðskiptalíf er mjög ungt á alþjóðlega vísu. Landið var lengi einangrað, bæði stjórnmálalega og efnahagslega, og fyrir vikið ber enn á því að fólk í valdastöðum hygli skyldfólki og vinum við ráðningar í stöður. Það er líka nánast sama hvaða svið atvinnulífsins er skoðað, tengsl við stjórnmál eru áberandi: iðnaður, sjávarútvegur, landbúnaður, fjármálastarfsemi – alls staðar virðast þræðir liggja til stjórnmálamanna. Þetta er sá veruleiki sem fólk elst upp við og gerir sér jafnvel ekki grein fyrir því hvað tengsl viðskiptalífs og stjórnmála eru sterk, og miklu sterkari en í flestum öðrum vestrænum löndum.“
Ranghugmyndir um Kína

Það er merkilegt að skoða hvernig klisjur geta breiðst út.

Ein er sú að Kínverjar séu að kaupa allan heiminn – og angi af henni er að Kínverjar hugsi til svo langs tíma.

Ég sá þetta síðast í viðtali við mann sem er að reyna að safna peningum til að Íslendingar geti keypt Grímsstaði á Fjöllum og forðað þeim þannig undan fjallaskáldinu Huang Nobu.

Sjálfur innanríkisráðherra Íslands sagði líka eitthvað í þessa veru.

En ekkert í kínverskri sögu nútímans rennir stoðum undir þetta.

Kínverska keisaradæmið féll endanlega í byrjun síðustu aldar, það var algjörlega þrotið af kröftum og hafði gert eintómar skyssur í samskiptum sínum við umheiminn. Upplýsingin og iðnvæðingin hófust í Evrópu en ekki Kína.

Þá tók við langt skeið borgarastríðs þar sem herstjórar bárust á banaspjótum – kínverska lýðveldið undir stjórn Kuomintang-hreyfingarinnar var alltaf veiklað og spillt. Kommúnistar ná völdum 1949. Maó leiddi þjóðina út í algjört rugl, Stökkið stóra og Menningarbyltinguna sem kostuðu milljónir mannslífa.

Þegar tímabili maóismans lauk tók við herskálakapítalisminn sem enn ríkir í Kína. Fylgifiskur hans er mikill efnahagsuppgangur – Kína er orðið eins og risastórt færiband fyrir Bandaríkin – en líka stórfelldur flutningur fólks úr sveitum og efnahagsbóla sem gæti endað með hvelli. Í rauninni er kínverska efnahagsundrið mjög óstöðugt.

Hér er til dæmis athyglisverð umfjöllun um draugaborgir og tómar verslunarmiðstöðvar í Kína:

Staðreyndin er sú að Kínverjar eiga nú peninga til að fjárfesta annars staðar í heiminum – það er ný staða. Og tækifærin blasa víða við í efnahagshremmingunum á Vesturlöndum. Kína getur heldur ekki til langframa byggt eingöngu á frumframleiðslu fyrir vestræna markaði þar sem ódýrt vinnuafl er aðalatriðið.

En að það sé eitthvert stórkostlegt langtímaplan að baki – það er ýkjukennt og í engu samræmi við sögu Kína síðustu öldina.
Viðtalið við Putnam

Hér er viðtalið við Harvardprófessorinn Robert David Putnam úr Silfri gærkvöldsins.

Fyrri hluti:

Seinni hluti:

Þökk sé Láru Hönnu Einarsdóttur sem klippti þetta úr þættinum.
Tryggvi Rúnar

Ég þekkti Tryggva Rúnar Leifsson. Hann var sérstakt ljúfmenni. Dagbækur hans úr einangrunarvist í Síðumúlafangelsi sem Stöð 2 fjallaði um í kvöld benda eindregið til þess að hann hafi verið dæmdur fyrir glæp sem hann framdi ekki.

Tryggvi lést fyrir tveimur árum úr krabbameini og hélt fram sakleysi sínu á dánarbeði.

Hinn frægi réttarsálfræðingur Gísli Guðjónsson segir nauðsynlegt að taka upp Geirfinns- og Guðmundarmál að nýju. Gísli er sérfræðingur í fölskum játningum.

Það hefur verið bent á að Hæstiréttur muni ekki taka málin upp aftur nema ný sönnunargögn komi fram.

Í því felst stór þversögn: Það voru aldrei nein sönnunargögn.

Bara hæpnar játningar, fengnar fram með þvingunum og innilokun.
Silfrið í dag

Meðal gesta í Silfri Egils í dag er Robert David Putnam, prófessor við Harvardháskóla. Putnam er einn þekktasti félagsvísindamaður samtímans. Hann er höfundur frægrar bókar sem nefnist Bowling Alone: The Collapse and Revival of the American Community. Hann hefur verið ráðgjafi leiðtoga á borð við Barack Obama, Bill Clinton, George W. Bush, Tony Blair,, Gordon Brown og Nicolas Sarkozy. Hann kemur hingað sem gestur félagsvísindasviðs Háskóla Íslands og heldur fyrirlestur í Hátíðarsal Háskólans á mánudag.

Putnam er þekktur fyrir útlistanir sínar á því sem á íslensku nefnist félagsauður og í viðtalinu mun hann meðal annars ræða um traust til stjórnmála í Bandaríkjunum – og líka á Íslandi.

Af öðrum gestum í þættinum má nefna Eygló Harðardóttur, Lilju Mósesdóttur, Björn Val Gíslason, Benedikt Sigurðarson, Stefán Jón Hafstein og Jóhann Hauksson.

Robert David Putnam.
Agora

Horfði á kvikmynd í gærkvöldi eftir Spánverjann Alejandro Amenabár. Hann hefur áður gert myndir eins og The Others – frábæra hrollvekju – og Abre los ojos sem var endurgerð sem Vanilla Sky.

Þessi mynd nefnist Agora – ég leigði hana af því ég hef alltaf haft gaman að Rómverjamyndum. Vissi í raun ekkert um hana. En svo kom í ljós að hún er stóráhugaverð – þarna eru kristnir menn nefnilega í hlutverki nokkurs konar Talibana. Öðruvísi manni áður brá í Rómverjamyndum eins og Ben Hur, Quo vadis og The Robe.

Myndin gerist í Alexandríu – borg sem ég hef alltaf verið mjög heillaður af. Hún var stofnuð af Alexander mikla árið 331 f. Kr. og var að miklu leyti grísk alla tíð þar til Nasser hrakti grísku íbúana burt á sjötta áratug síðustu aldar. Borgin hafði sitt fræga bókasafn og vitann – sem var eitt af sjö undrum veraldar – og miklu síðar gat hún af sér Konstantín Kavafis, eitt mesta ljóðskáld á nýgrísku.

Í myndinni er lýst átökum milli heiðinna manna sem trúa á ýmsa guði og hinnar rísandi kristnu trúar. Hinir heiðnu leggja stund á heimspeki, vísindi og listir í anda hellenismans – helsti fulltrúi hans er heimspekingurinn og stærðfræðingurinn Hypatía. Hinir kristnu hatast við þessa fornu siði. Á endanum brjótast þeir inn í hið fræga museion, sem var setur lærdóms, myrða fjölda manns – þar á meðal Hýpatíu. Þeir brenna bækur, eyðileggja listaverk og mölva styttur. Þeir eru bókstafstrúarmenn og veifa orðum Páls postula um að konur eigi ekki að iðka lærdóm né taka sér vald yfir körlum. Með í för er hinn blóði drifni kirkjufaðir Kyrillíus – hann efnir líka til ofsókna gegn gyðingum.

Að nokkru leyti er þetta byggt á rauverulegum atburðum. Hýpatía var raunveruleg persóna sem var myrt af kristnum múg árið 415 – morðið á henni hefur stundum verið talið marka endaloks hins helleníska tíma. Hún var afklædd, grýtt og lík hennar dregið í gegnum götur borgarinnar. Það sem er áhrifamikið og auðvitað þaulhugsað hjá höfundum myndarinnar er að hér er hlutunum snúið við miðað við það sem við eigum að venjast, það eru hinir kristnu sem eru ofstækismenn og hatast við lærdóm og sannleiksleit en heiðingjarnir iðka frjálsa hugsun.

Mestu ofstækismennirnir í myndinni eru úr reglu sem nefndist Parabalani – minnir meira en lítið á Talibani.
1. október

Mótmælin við Alþingishúsið í dag reyndust vera friðsöm – mestanpart. Það þarf ekki að skipta um rúður í húsinu í þetta sinn.

Það var talsverður fjöldi við mótmælin, þótt ekki væri sama dramatíska andrúmsloft og þegar mótmælt var á fyrstu dögum þingsins síðastliðið haust. Þunginn var meiri þá.

Sá einstæði atburður varð að eiginkona forseta Íslands sleppti messunni og fór og tók sér stöðu með mótmælendum. Dorrit er vinsæl kona og fer sínar eigin leiðir og hún kemst upp með þetta.

Lögreglusambandið lýsir því yfir að því þyki miður að hafa verið „notað sem mannlegur skjöldur milli þings og þjóðar“. Þetta er sérkennilegt orðalag. Lögreglan gætir öryggis þeirra sem fara með stjórn landsins – við höfum ekki her á Íslandi sem hægt er að kalla út. Geri hún það ekki er þjóðskipulagið sett í hættu.

Ólafur Ragnar heldur ræðu þar sem hann segir að verði að klára breytingar á stjórnarskránni fyrir forsetakosningar næsta sumar. Það er ekki alveg ljóst hvað vakir fyrir honum, en Ólafur veit manna best að þetta er ekki hægt. Tvö þing þarf til að samþykkja stjórnarskrá. Þetta myndi þýða að taka þyrfti tillögur stjórnlagarráðs til meðferðar, kjósa um þær á Alþingi, rjúfa þing, boða til nýrra kosninga og taka þá stjórnarskrána fyrir aftur.

Ólafur heldur því fram að tillögum stjórnlagaráðs fylgi stóraukin völd forseta – stjórnarráðsfulltrúinn og stjórnmálafræðingurinn Eiríkur Bergmann er ekki sammála þeirri túlkun.

Vissulega gæti það verið vandræðaleg staða að kjósa forseta – og vera ekki alveg viss um hvert hlutverk hans á að vera, en á sama tíma má geta þess að starf forseta eftir langa valdatíð Ólafs Ragnars horfir talsvert öðruvísi við en áður. Kristján Eldjárn og Vigdís Finnbogadóttir tjáðu sig ekki um pólitísk átakamál – og var þó nóg af þeim á tíma hans – og Halldóra Eldjárn fór ekki út og stóð með mótmælendum við þingsetnngar né heldur Dóra Þórhallsdóttir.