arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Erfiðir dagar hjá Viðreisn og Bjartri framtíð

Fylgishrun Viðreisnar og Bjartrar framtíðar gerist afar hratt, ekki eru nema tveir mánuðir síðan ríkisstjórnin var mynduð. Samkvæmt könnun Fréttablaðsins í dag eru flokkarnir með – ná hvorugur manni inn á þing. Viðreisn er með 3,1 prósent í könnuninni, Björt framtíð með 3,8 prósent.

Þetta hefur margvísleg áhrif. Það staðfestist rækilega sem sagt er að stjórnmálaflokkar gjalda þess oft þegar þeir fara í stjórn með Sjálfstæðisflokknum, hann eykur fylgi sitt, hinir tapa. Þeir sitja oft uppi með erfiðu málin og óstöðugt fylgi, meðan Sjálfstæðisflokknum vex ásmegin. Hann fær 32 prósent í könnuninni og má vel við una. Og líf stjórnar sem hefur aðeins eins þingsætis meirihluta virkar ótryggara en fyrr. Stuðningsmennirnir ókyrrast, það er líklegra en fyrr að einhverjir úr þingliðinu hlaupi út undan sér, í slíku fylgisleysi þverr sannfæringarkrafturinn og sjálfstraustið.

Að öllu óbreyttu ættu að vera fjögur ár eftir í stjórnarsamstarfinu. En það er sálrænt erfitt að hafa svo lítið fylgi. Getur reynst afar torvelt að endurheimta það, þótt það sé náttúrlega ekki óhugsandi – sbr. Bjarta framtíð fyrir kosningarnar. Það grefur um sig vantraust og óvissa. Maður skynjar nokkuð sterkt að sumir þingmennirnir úr Viðreisn og BF eru líkt og á nálum. Umræðan um flokkana er hörð og óvægin og erfitt fyrir marga þeirra að höndla hana.

Það er ýmislegt sem er að reynast Viðreisn og Bjartri framtíð erfitt í upphafi stjórnarsamstarfsins. Umræða um fátækt, um einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, sala á bönkum – og svo sú útbreidda kenning að flokkarnir hafi samið frá sér stefnumálin í stjórnarmyndunarviðræðunum.

Á sama tíma er fylgi Vinstri grænna komið í hæstu hæðir, er heil 27 prósent. Miðað við könnunina færu VG, Píratar og Samfylkingin létt með að mynda ríkisstjórn. En það er kannski dálítið til í því sem Marinó G. Njálsson segir um VG, þegar flokkurinn gerir lítið bætir hann við sig, fylgið leitar frekar burt þegar þingmenn flokksins beita sér.

En svo er athyglisvert að talsverður samhljómur virðist vera að myndast milli Framsóknarflokksins og VG eftir ýfingar undanfarinna ára.
Sven Ingvars – alltaf í útvarpinu

Frændi minn einn átti plötur með hljómsveit Sven Ingvars. Hann átti líka plötur með Savanna tríóinu. Þegar ég fór í heimsókn til hans vildi ég frekar hlusta á Savanna. Hann átti engar Bítlaplötur.

Sven Ingvars hljómaði í útvarpinu í tíma og ótíma. Fæstum börnum eða unglingum fannst þetta skemmtileg músík. Þau vildu fekar Bítlana eða Stones, en lítið framboð var af þeim í útvarpinu. Það var of villt. Sven Ingvars þótti nokkuð „seif“, eins og ein vinkona mín orðar það. Þetta var málamiðlun – og fæstum finnst þær skemmtilegar.

Nokkur laga Sven Ingvars voru tekin upp af íslenskum hjómsveitum og leikin með íslenskum textum, eins og tíðkaðist í þá daga.

Þetta var á tíma þegar Ísland var nær Norðurlöndunum. Við lásum dönsku blöðin, Hjemmet og Familie Journal, skandinavískar myndir eins og Karlsen stýrimaður nutu mikilla vinsælda, norrænir leikarar og söngvarar voru líkt og heimilisvinir – eða hver man ekki eftir Snoddas?

En forsprakki þessarar vinsælu sænsku hjómsveitar, Sven-Erik Magnusson, er nú látinn. Hann lék ásamt sveitinni í Austurbæjarbíói 14. mars 1967, fyrir fimmtíu árum semsagt. Þá var Sven Ingvars kynnt sem „vinsælasta hljómsveit Norðurlanda“.

Afar líklegt er að Sven Ingvars hafi í Austurbæjarbíói leikið þetta lag, eitt hið vinsælasta sem sveitin flutti, Jag ringer på fredag, Þetta hljómaði oft í útvarpinu, en upptakan er frá Noregi.
Gleðilegan hönnunarmars!

Hallgrímskirkja sem hanki á tekrús ásamt íslenska fánanum. Vinur minn einn á Facebook tók mynd af þessum minjagrip í verslun í Miðbænum.

Hönnunarmars er að byrja. Ég er ekki viss um að þessari hönnun sé skipað í öndvegi þar. En þetta er áhugaverð tilraun.

Læt þess svo getið að ég fæ að vera atriði á Hönnunarmars þetta árið. Við Pétur H. Ármannsson förum í strætóferð um borgina og ræðum um skipulag og arkítektúr, þ.e. ég hlusta með öðrum á spekina í Pétri og skýt inn einu og einu orði. Hér er dagskrá hátíðarinnar.
Uppsveifla í efnahagslífi heimsins

Efnahagur heimsins er í uppsveiflu. Þetta má lesa í leiðara nýjasta heftis The Economist. Leiðarar þessa tímarits eru fjarska áhrifamiklir, enda lesnir út um allan heim. Blaðið segir að stundum hafi virkað eins og hagkerfið væri á leiðinni upp á við eftir kreppuna 2008, en það hafi sumpart verið falsvonir, en nú lítur út fyrir að efnahagsbatinn sé rauverulegur og það sem meira er, hans verður vart út um allan heim.

Nú sé í fyrsta sinn í langan tíma uppsveifla sem verður vart í Bandaríkjunum, Evrópu og Asíu. Bandaríska hagkerfið hafi bætt við sig störfum í 77 mánuði í röð, efnahagsástandið í Evrópu sé nú betra en nokkurn tíma síðan 2009 og meiri bjartsýni þar, ótti um yfirvofandi hrun í Kína hafi minnkað. Meira að segja lönd eins og Rússland og Brasilía séu ekki undanþegin, en bæði þessi lönd hafa átt í miklum erfiðleikum.

Hins vegar sé hið pólitíska andrúmsloft súrt. Þjóðremd viðhorf og lýðskrum sæki á, en hnattvæðingin eigi í vök að verjast. Uppsveiflan núna sé á engan hátt þjóðernispopúlistum að þakka, en þeir – og þá sérstaklega Donald Trump – gætu hins vegar reynt að eigna sér hana. Hugmyndir Trumps um skattalækkanir gætu líka reynst skaðlegar – og eins ef hann ætlar að leggja út í viðskiptastríð við Kína.
Drungalegi Laugavegur – aðeins 21 prósent af götuljósum virka

Í dag eru jafndægur á vori, daginn lengir óðum og vorið er á næsta leyti. Dagarnir undanfarið hafa verið kaldir, dálítið glærir, það er mikið ryk í bænum og mengun – mörgum finnst svona veður óþægilegt, ekki síst þeim sem hafa tilhneigingu til hausverkja. Það á að hlýna og rigna á fimmtudaginn, þá skolast skíturinn vonandi burt.

Ég fór í gönguferð áðan upp Skólavörðuholtið, svo aðeins inn í Goðahverfið og niður á Laugaveg. Ég hef veitt því athygli undanfarið hversu lýsingin á Laugaveginum er frámunalega léleg – og hversu kaflar á götunni eru drungalegir. Það er dálítið skrítið, þetta er aðalverslunargata bæjarins og þarna er yfirleitt krökkt af ferðamönnum.

Ég gerði það að leik mínum að telja götuljósin frá því neðst á Laugaveginum og upp að Frakkastíg. Þau hafa verið í miklu ólagi í nokkurn tíma. Niðurstaðan var að þarna eru alls 24 götuljós. Af þeim voru aðeins 5 í lagi.

Það er semsagt einungis ljós á 21 prósenti af götuljósunum á neðri hluta Laugavegar. En sama vandamál virðist vera í ýmsum hliðargötum sem liggja frá Laugavegi. Annað sem íbúar í hverfinu velta stundum fyrir sér er hversu ljósin eru dauf – þ.e. þau sem lýsa. Það er eins og perurnar séu ekki sérlega sterkar.

Ekki kann ég skýringu á þessu, á þessum götuhluta hefur náttúrlega verið mikið um framkvæmdir og rask – en varla er hægt að segja annað en að þetta sé slóðaskapur. Nema menn séu búnir að ákveða að ljósin úr búðargluggum eigi að nægja. Það dugir þó varla, því á svæðinu er talsvert um óupplýstar byggingalóðir. Rétt er að taka fram að fyrir ofan Frakkastíg virka ljósin ágætlega. En kannski er mönnum sama, hugsa sem svo að á hinum björtu nóttum sumarsins sem fer í hönd sé götulýsing óþörf.

Þetta er hornið á Laugavegi og Frakkastíg. Fyrir ofan loga götuljós, fyrir neðan eru varla ljós nema á stangli.

Þetta er Laugavegur 28. Náttúrlega logar ekki á luktinni fyrir utan. Það er nýbúið að taka utan af húsinu. Það er gerbreytt frá því sem áður var, ég verð að viðurkenna að ég skil ekki hina dimmu umgjörð utan um gluggana. Svona leit þetta út áður, ekkert stórkostlega fagurt en samt léttara yfirbragð.
Fátækt fólk eignast málsvara

Eldmessa Mikaels Torfasonar í Silfrinu í gær hefur vakið mikla athygli. Þar talaði hann um fátækt á Íslandi. Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, tekur þetta upp í pistli sem hann ritaði í gær og segir:

Í Silfri RÚV í morgun gerðist það óvænta að fátækt fólk á Íslandi eignaðist allt í einumálsvara.

Málsvarar fátæks fólks hafa ekki sést opinberlega áratugum saman, eftir að verkalýðshreyfingin lenti að mestu leyti í höndunum á vinstri sinnuðu háskólamenntuðu fólki og hinar upprunalegu pólitísku hreyfingar, sem urðu til í tengslum við hana sömuleiðis.

En í morgun birtist athyglisvert þrístirni í fyrrnefndum þætti, sem var undir stjórn EgilsHelgasonar. Þetta voru þeir Gunnar Smári Egilsson og Mikael Torfason, sem báðir eiga starfsferil að baki í fjölmiðlum og Ragnar Önundarson, fyrrum bankastjóri, sem kynnti í þættinum nýyrðið „kverktakar“, sem, ef rétt er skilið, eins konar samheiti yfir þá, sem reka hin stóru leigufélög, sem hér hafa orðið til og hafa eins konar kverkataka á leigjendum sínum. Athyglisvert orð – kverktakar.

Það er augljóst að mikill tilfinningahiti er til staðar hjá þeim Gunnari Smára og Mikael, þegar kemur að þessum málum og Ragnar setti fram athyglisverða vörn fyrir gengisfellingar, sem hann lýsti sem velferðaraðgerð sem jafnaði áföll yfir þjóðfélagið allt í stað þess að í löndum, sem ekki beittu þeirri aðferð væru það þeir sem misstu vinnuna og yrðu atvinnulausir til lengri tíma, sem öxluðu afleiðingar af efnahagslegum áföllum.

Einhvern veginn sat áhorfandi og hlustandi eftir með þá tilfinningu, að málflutningur þeirra þremenninga í morgun yrði ekki það síðasta sem frá þeim mundi heyrast um þessi mál.

Um leið er það umhugsunarefni fyrir ráðandi öfl í verkalýðshreyfingunni og raunar einnig þingmenn vinstri flokkanna hvar þessir fyrrum málsvarar fátæka fólksins eru á vegi staddir.
Skuldum við Bandaríkjunum – eða þau okkur?

Ísland er ein af stofnþjóðum Atlantshafsbandalagsins. Og við höfum varnarsamning við Bandaríkin sem enn er í gildi þótt bandaríski herinn hafi farið héðan fyrir rúmum áratug. Við Íslendingar leggjum sjálfir afar lítið af mörkum til varna okkar. Varnir- og hermál eru hverfandi smár útgjaldaliður á fjárlögum.

Hvað ætli við eigum að borga Bandaríkjunum mikið samkvæmt þeirri formúlu Trumps að Natóríki séu stórskuldug gagnvart Bandaríkjunum? Hvað ætti skuldin að reiknast langt aftur í tímann?

Við getum velt þessu fyrir okkur en krafan um að við borgum meira er auðvitað ekki komin fram með beinum hætti – enn eru þetta ekki nema yfirlýsingar í hinum málglaða Trump.

En svo mætti náttúrlega snúa þessu við og spyrja hvort Bandaríkin skuldi okkur kannski fyrir notkun á landi og aðstöðu?
Ævintýralegt Marshall-hús

Marshall-húsið í Örfirisey var opnað í dag. Ég skrapp, það var margt um manninn – skiljanlega. Kannski náði ég ekki að skoða sýningarnar nógu vel, verð eiginlega að fara aftur til þess. Sá þó heillandi verk eftir Ólaf Elíasson. En þarna er líka sýning frá Kling & Bang og sýningarrými Nýlistasafnsins.

Á þessum fyrsta degi var maður fyrst og fremst að skoða húsið sjálft. Það er óhemju glæsilegt, endurbygging þessi virðist hafa tekist stórvel. Þarna eru innandyra stór og björt rými, hátt til lofts og vítt til veggja, gluggarnir er stórkostlegir.

Það getur ekki annað verið en að þetta eigi eftir að vera frábær lyftistöng fyrir myndlistina í landinu.
Lög sett á kjaradóm árið 1992

Hér er gríðarlega áhugaverð upprifjun úr annál Ríkissjónvarpsins frá árinu 1992. Ekki bara vegna þess að þarna sjást afburða fréttamenn eins og Helgi Már Arthúrsson, Erna Indriðadóttir og Gunnar Kvaran, og verklýðsleiðtogar eins og Guðmundur J. Guðmundsson og Ásmundur Stefánsson, heldur vegna innihalds myndskeiðsins.

Þarna er farið yfir eitt eldfimasta deilumál 1992, úrskurð kjaradóms sem dæmdi æðstu embættismönnum ríkisins og kirkjunar þjónummiklar launahækkanir. Út af þessu varð mikið uppnám, mótmælaalda reið yfir samfélagið, haldnir voru útifundir og kjarasamningar voru í hættu.

Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks reyndi að fá dómnum breytt, uppi var krafa um að Alþingi kæmi saman, en ríkisstjórnin hélt átta klukkustunda fund um málið á Þingvöllum. Á myndinni hér fyrir ofan má sjá Davíð Oddsson forsætisráðherra og Jóhönnu Sigurðardóttur félagsmálaráðherra að loknum fundinum. Já, þarna voru þau samherjar.

Loks voru sett bráðabirgðalög sem gerðu kleift að hnekkja úrkurði kjaradóms. Kjaradómur felldi nýjan úrskurð og þar voru kauphækkanirnar miklu minni. Um þetta má fræðast með því að skoða myndbandið hér að neðan.

Kjararáðsúrskurði frá því snemma í vetur hafa menn ekki treyst sér til að hnika þrátt fyrir miklar deilur.
Gríðarleg aukning í laxeldi – næsta stóriðja Íslands, en fjarska lítil umræða

Þetta eru skýringarmyndir sem birtust í fréttatíma RÚV á miðvikudagskvöld. Þarna má sjá framtíðarhorfur í laxeldi á Íslandi, fyrir austan og fyrir vestan. En fyrst er það mynd sem sýnir aukninguna í eldinu eins og hún er áætluð.

Fyrir vestan voru framleidd 6800 tonn af laxi og regnbogasilungi í fyrra, en horfur eru á að talan verði 60 þúsund tonn.

En fyrir austan var framleiðslan 1500 tonn í fyrra, en hún mun margfaldast eins og sjá má á myndinni. Þetta eru ótrúleg inngrip í náttúruna og merkilegt að ekki skuli vera meiri umræða um þessi áform, en í Noregi hafa verið margvísleg vandræði vegna fiskeldis í fjörðum.

Þar greiða menn líka leyfin fyrir eldið háu verði.
Hver er dularfulli maðurinn með hattinn og sígarettuna?

Þessi bráðskemmtilega mynd er tekin í góðu veðri í framan við Hótel Borg fáum árum eftir að sú glæsibygging reis. Við sjáum að veðurblíðan er slík að stólar hafa verið settir út á stéttina framan við hótelið. Þarna er talsvert af fólki, meðal annars fjórir sjóliðar, ekki verður betur séð en að þeir séu af þýsku skipi. Myndin mun vera tekin sumarið 1934 af hollenska ljósmyndaranum Willem van de Poll sem ferðaðist um Ísland.

Maðurinn yst til vinstri á myndinni vekur athygli. Hann virkar áberandi hávaxinn miðað við sjóliðana. Vel klæddur, með hatt, í frakka og sígarettu. Skartar glæsilegu yfirvaraskeggi. Hann er dálítið filmstjörnulegur, útlendingslegur líka. en svo má jafnvel segja líka að hann líti út eins og njósnari. Augu hans virðast hvarfla að inngangi hótelsins.

Dularfullur maður, væri gaman að komast að því hver hann er.
Pressan er hjarðdýr – var ástæða til að gera svo mikið úr Wilders?

Fréttaflutningur af kosningunum í Hollandi er mjög umhugsunarverður. Sums staðar á netinu sér maður fyrirsagnir eins og þessa: Geert Wilders verður ekki forsætisráðherra.

Allir sem hafa aðeins kynnt sér málin vita að það var aldrei möguleiki. En pressan er hjarðdýr, hún steypti sér yfir hollensku kosningarnar eins og þar væri ógurlegra tíðinda að vænta. Svo reyndist ekki vera, stærstu tíðindin í kosningunum er tap sósíaldemókrata sem hafa verið í stjórn með hægri mönnum.

En það er ekki Wilders sem sigrar, heldur flokkur græningja. Pressan fær ekki fréttina sem hún var búin að undirbyggja í nokkurn tíma. Fréttamannaherinn sem fór til Hollands verður á bak og burt á morgun.

Ég myndi aldrei líkja Pírötum við Wilders, en þetta minnir pínulítið á kosningarnar á Íslandi í haust. Mikill fjöldi fjölmiðlamanna kom hingað til að fylgjast með sigri Pírata. Hann lét hins vegar standa á sér, kosningarnar voru í raun afar tíðindalitlar. Sumir fréttamennirnir gátu ekki leynt vonbrigðum sínum með úrslitin og tíðindaleysið á kosninganótt.

Auðvitað er það fagnaðarefni og frétt í sjálfu sér að Wilders verði ekki meira ágengt. En maður spyr sig – var virkilega ástæða til að veita honum alla þessa athygli miðað við 13 prósenta fylgið sem lítur út fyrir að hann fái. Samkvæmt því greiddu 87 prósent kjósenda honum ekki atkvæði.

Wilders vann ekki, en á sinn hátt minnir þetta á forsetakosningarnar í Bandaríkjunum þar sem Donald Trump fékk margfalt meiri umfjöllun en aðrir frambjóðendur og gat stöðugt fengið athyglina með twitter-færslum og upphrópunum. Sumir bandarískir fjölmiðlar hafa farið í naflaskoðun vegna þessa – en er líklegt að þeir læri eitthvað?

Ég bendi í þessu sambandi á fyrri grein um sama efni sem nefnist Hví að ýkja árangur þjóðernispopúlista?
Jón Kalman tilnefndur til Man Booker verðlaunanna ásamt Kadare og norskum Íslandsvini

Jón Kalman Stefánsson er á lista tilnefndra rithöfunda vegna alþjóðlegu Booker-verðlaunanna, þetta er langi listinn, styttri listinn verður tilkynntur í apríl en verðlaunin sem nema 50 þúsund pundum verða veitt í júní. Þau skiptast jafnt milli höfundar og þýðanda.

Jón er tilnefndur fyrir skáldsöguna Fiskarnir hafa enga fætur, en af öðrum höfundum á listanum má nefna Ismail Kadare, albanska höfundinn sem fékk fyrstu alþjóðaverðlaun Man Booker 2005. Hann er tilnefndur fyrir bók sem gerist á tíma Ottómanaveldisins og fjallar um mann sem fær það hlutverk að flytja höfuð óvina soldánsins.

Annar frægur höfundur á listanum er Amos Oz frá Ísrael. Bæði Oz og Kadare eru orðaðir við Nóbelsverðlaunin á hverju ári.

Norski höfundurinn Roy Jacobsen er líka á listanum. Bókin hans heitir De usynlege, Hinir ósýnilegu. Roy er Íslendingum að góðu kunnur en hann hefur fjallað mikið um Íslendingasögurnar og var einn af þeim sem komu að heildarútgáfu Íslendingasagnanna á norsku sem var gefin út fyrir fáum árum.
Engir kostir við útgöngu Breta, en Norðmenn vilja vera nálægt samningaborðinu

„Aðalatriði er að það er mjög erfitt að finna einhvern sem hagnast á þessu,“ segir Frank Bakke-Jensen, ráðherra Evrópumála í norsku ríkisstjórninni í viðtali sem birtist á vef Bloomberg.

„Ég sé enga kosti við það að Bretland fari úr Evrópusambandinu,“ segir Bakke-Jensen.

Í greininni segir að Norðmenn hafi fengið vilyrði, meðal annars frá Michel Barnier, aðalsamningamanni ESB, um að tekið verði tillit til þarfa EFTA þjóðanna í samningaviðræðunum um útgöngu Breta. Við útgönguna munu Bretar líka ganga út úr EES samkomulaginu. Fyrir Noreg eru það erfið tíðindi, því 20 prósent af utanríkisverslun Norðmanna eru við Bretland.

Samkvæmt Bakke-Jensen eru Norðmenn nú að skoða gamla samninga við Bretland til að athuga hvort þar sé eitthvað sem geti ákvarðað framtíðarsamskipti þjóðanna. Þetta er býsna flókið verkefni. En um leið sé mikilvægt að halda í EES samninginn.

Bloomberg segir að talsverð andstaða sé við EES samninginn í Noregi. En bæði Hægri flokkurinn, sem Bakke-Jensen tilheyrir, og Verkamannaflokkurinn sem eru í stjórnarandstöðu styðja hann. Bakke-Jensen segir að þeir sem eru á móti EES hafi ekki sett fram neinn raunverulegan valkost.

„Þetta er það sama og með Boris Johnson, Wilders og allt þetta fólk. Það býður ekki upp á neitt raunverulegt val. Það er verkefni stjórnmálanna að greina það sem við höfum núna og spyrja hvað gæti komið í staðinn.“
Uppreisnarmaður sigrar í VR

Ragnar Þór Ingólfsson er nýr formaður hins stóra og volduga verkalýðsfélags VR. Ragnar sigraði frambjóðanda „kerfisins“, sitjandi formann, Ólafíu Rafnsdóttur, með yfirburðum. Þarna er Ragnar kominn nærri stjórnun lífeyrissjóðanna – sem hann hefur gagnrýnt harðlega.

Ragnar kemur að utan – hann er utangarðsmaður í þessum félagsskap og hefur gagnrýnt verkalýðshreyfinguna og lífeyrissjóðina harðlega. Ragnar kom í Silfur Egils eftir hrun og ræddi lífeyrissjóðina – ég man að forsvarsmenn þeirra brugðust mjög illa við. Mér fannst á þeim tíma að þeir, með sín miklu völd, starfsmannafjöld, fé og afl til að auglýsa, þyrftu ekki að vera svona taugaveikaðir vegna orða þessa eina verslunarmanns sem vann við að selja reiðhjól. En Ragnar olli miklum skjálfta.

Það hafa reyndar verið ótrúlegar sviptingar í VR (sem eitt sinn hét Verslunarmannafélag Reykjavíkur en heitir víst Virðing, réttlæti núna) síðan á tíma hrunsins. Gunnar Páll Pálsson var settur af, einkum vegna tengsla sinna við Kaupþing. Þá tók við Kristinn Örn Jóhannesson sem sat í tvö ár en tapaði þá fyrir Stefáni Einari Stefánssyni í formannskjöri. Fráfarandi formaður, Ólafía Rafnsdóttir, sigraði Stefán Einar svo með yfirburðum og náði að gegna formennskunni í fjögur ár. En hún fellur nú fyrir Ragnari – sem má kalla uppreisnarmann.

Ragnar hefur sagt að taka þurfi til í lífeyrissjóðskerfinu. Það verður forvitnilegt að sjá hvernig honum reiðir af í hinu nýja embætti.
Leipzig – París – Grindavík

Halldór Laxness hafði þann sið, einkum framan af rithöfundaferli sínum, að geta þess í bókarlok hvar bækur sínar voru skrifaðar.

Þannig stóð í Fuglinum í fjörunni, seinna bindi Sölku Völku: Leipzig-París-Grindavík, sumarið 1931.

Landnámsmaður Íslands, fyrsti hluti Sjálfstæðs fólks: Laugarvatni-Barcelona, sumarið 1933.

Ljós heimsins, fyrsta bindi Heimsljóss: Á ferðalagi til Suður-Ameríku, haustið 1936.

Eldur í Kaupinhafn, þriðja bindi Íslandsklukkunnar: Hveradölum, Hellisheiði,veturinn 1942-3.

Og svo framvegis. Það verður að segjast eins og er, þetta er dálítið töff.

Guðbergur Bergsson var oft dálítið á skjön við Halldór Laxness, gerði frekar í því, og í Tómasi Jónssyni metsölubók gerir hann gys að þessu. Hann birtir sögukorn innan í meginfrásögninni sem hljómar eins og það sé komið úr Heimsljósi. Þetta er merkt:

París-Ulm-San Remo-Róm-Korfú 1948-49.

Ég gerði lítið innslag um þetta sem birtist í síðustu Kilju og sjá má með því að smella hér.

Ég get þess að bækurnar eftir Laxness sem sjást í innslaginu eru frumútgáfur. Vefarinn mikli frá Kasmír (Taormina, sumarið 1925) er til dæmis þarna í heftum. Það voru hjónin Una Margrét Jónsdóttir og Hólmsteinn Eiður Hólmsteinsson sem léðu mér bækurnar og kann ég þeim góða þökk fyrir.

Ungur (úngur) Halldór Laxness við skriftir. Hér er innslagið úr Kiljunni.

Í framhaldi af vinnunni við þetta efni dreymdi mig svo draum. Þá var ég staddur á Gljúfrasteini ásamt Halldóri og Auði. Auður var ýmislegt að sýsla, en Halldór spjallaði við mig og las upp fyrir mig. Þetta var góður draumur, en ekki man ég hvað hann var að segja. Draumnum lauk þegar við þurftum að fara í boð niðri í bæ.
Erdogan færir sig enn upp á skaftið

Ódámurinn Erdogan kallar lýðræðisríki í Evrópu nasista vegna þess að þau vilja ekki leyfa útsendurum hans að halda þar útifundi til að klappa upp stjórnarskrá sem er atlaga að lýðræði og réttarfari í Tyrklandi. Erdogan gengur sífellt lengra í frekju sinni, yfirgangi og yfirlýsingagleði. Ferðamenn forðast Tyrkland eins og heitan eldinn, tekjur af ferðamönnum hafa minnkað um hátt í 40 prósent. Þjóðverjar hafa verið einna fjölmennastir túrista í Tyrklandi – tæplega laðar Erdogan þá að með því að kalla þá nasista.

Erdogan hefur barið niður mótstöðu gegn sér með fangelsunum, ritskoðun og ógn. Tyrkneskir vinir mínir sem eitt sinn tjáðu sig um stjórnmál á samskiptamiðlum eru hættir því – þeir birta bara myndir af kisum. En Erdogan hefur ekkert að bjóða Tyrkjum nema rembing, úlfúð og tortryggni – rétt eins og Pútín í Rússlandi. Þeir tveir eru steyptir í sama mót. En það er erfitt að bregðast við þessu – evrópsku lýðræðisríkin eiga mikið undir friðsamlegri sambúð við Tyrkland.
Viljum við eiga þetta met?

„Ísland, best í heimi?“ spyr hagfræðingurinn Ólafur Margeirsson sem tvítar þessari töflu.

Þetta eru breytingar á húsnæðisverði miðað við síðasta ársfjórðung 2016. Ísland er þarna efst. Og síðan hefur verðið haldið áfram að hækka.

Mikil spurning hvort við kærum okkur um að eiga þetta met?
Eau Portugal hann teygaði

Þetta er skemmtileg auglýsing frá Áfengisverslun ríkisins. Ártalið er óvíst, en líklega er þetta um miðja síðustu öld. Þarna er auglýst að Áfengisverslunin framleiði bæði hárvötn og ilmvötn – sem eykur vellíðan, jafnvel hjá ungu fólki. Umsvif Áfengisverslunarinnar hafa semsagt verið mikil á þessum árum.

Þarna er auglýst Kölnarvatn, Kínínvatn, Portúgalsvatn og Bayrhum – en það mun vera ilmvatn byggt á rommi (franska orðið eau þýðir einfaldlega vatn).

Af þessu varð Eau de Portugal nafntogaðast á Íslandi. Það þótti henta til drykkju og gekk þá undir heitinu Portúgali. Þessi vökvi var drukkinn af rónum, þeim sem lentu í Hafnarstræti, eins og það var kallað, eða hreinlega í ræsinu. Það var blandað í óáfenga drykki, en ég er ekki nógu vel að mér til að vita hvað hentaði best í því efni.

Í ungdæmi mínu man ég eftir rónum sem voru með Portúgala, en aldrei bragðaði ég þennan drykk sjálfur. Missti líklega ekki af miklu.

Portúgalinn kemur fyrir í Minning um mann, frægu lagi Gylfa Ægissonar, en það fjallar um Gölla Valdason, þekktan drykkjumann í Vestmannaeyjum. Þar eru þetta.

Þá Portúgal hann teygaði, það gerði ekkert til,

það tókst með honum yl í sig að fá.

Ég hef reyndar aldrei verið alveg viss með þessar línur. Er sungið „þá Portúgal hann teygaði“ eða „Eau Portúgal hann teygaði“?