arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Auðlindirnar eru prófsteinn

LÍÚ eru æfir vegna þess að sjávarútvegsráðherra gefur frjálsar veiðar á úthafsrækju, stofni sem þeir hafa ekki nýtt. Þetta staðfestir enn einu sinni að LÍÚ telur sig eiga fiskinn sem syndir í sjónum kringum Ísland. Það er ekkert flóknara en það. Þeir hafa ekki veitt þessa fiskitegund, en vilja samt ráða hvernig henni er ráðstafað.

Það hefur verið sýnt fram á að 70 aðilar „eiga“ 70 prósent fiskveiðikvótans. Þetta er ótrúleg samþjöppun auðs. Um tíma var þetta réttlætt með að allir Íslendingar gætu fengið hlut í auðlindinni gegnum hlutabréfamarkað, en nú er því ekki lengur að heilsa. Hlutabréfalýðræðið var hvort sem er alltaf fals.

Það er prófsteinn á það Ísland sem rís upp úr kreppunni hvernig við ætlum að fara með auðlindir okkar, hvaða arð við ætlum að hafa af þeim, hvernig við deilum honum út og hvernig við nýtum hann.

Þetta snýr ekki einungis að erlendum fyrirtækjum sem sækja í íslenska orku – því hvað sem öðru líður mumum við þurfa fulltingi og fjármagn erlendra aðila við að nýta orkuna – heldur líka að íslenskum fyrirtækjum, fiskveiðiauðlindinni, einokun og samþjöppun auðsins.

Kannski er heldur ekki svo erfitt að ná samstöðu um þetta – það má minna á eftirfarandi setningu í ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins:

„Eign og ráðstöfunarréttur á auðlindum er og verði í höndum þjóðarinnar.“
Alveg nóg

Íslendingar gengu lengi með grillur um að þeir væru betri og merkilegri en aðrar þjóðir. Gerðu til dæmis lítið úr vinaþjóðum á Norðurlöndunum.

Í hruninu 2008 var Íslendingum kippt niður á jörðina. Það kom í ljós að þeir voru uppfullir af ranghugmyndum um sjálfa sig og samfélag sitt. Þeir trúðu því ekki bara að hér væri besta vatn í heimi, besta lambakjötið, bestu tómatarnir og fegurstu konurnar – heldur að hér væru bestu fjármálamennirnir og stjórnmálamenn sem væru á heimsmælikvarða.

Og að á Íslandi væri langbest að lifa – þótt reyndar væri til fólk sem hafði komið til útlanda og vissi að lífsgæðin á mörgum stöðum væru alls ekki síðri, og jafnvel betri.

Nú eru Íslendingar býsna ráðvilltir, þeir vita ekki alveg hvar þeir standa. En það er víst að þeir eru ekki merkilegri en aðrir – heldur einungis þjóð meðal þjóða.

Og það er reyndar alveg nóg.
Heitasti júnímánuður

Guardian skýrir frá því að gögn frá Bandaríkjastjórn sýni að júnímánuður 2010 hafi verið sá heitast í veröldinni síðan mælingar hófust. Í fréttinni segir að ekki hafi verið minni ís á Norðurheimskautinu í júní síðan farið var að fylgjast með ísnum úr gervihöttum árið 1979.

Mánuðirnir á undan voru einnig óvenju heitir – svo það stefnir í ár með miklum hlýindum.
Tvö högg

Einkaskólastefnan sem hér hefur verið rekin hefur orðið fyrir tveimur slæmum höggum síðustu vikuna.

Annars vegar er það mál skólastjórans í Menntaskólanum Hraðbraut sem virðist hafa notað skólann til að auðgast sjálfur.

Hins vegar er það brottrekstur stærðfræðiprófessorsins Einars Steingrímssonar frá Háskólanum í Reykjavík.

Einar er hámenntaður stærðfræðingur, með PHD próf frá hinum fræga skóla MIT, toppmaður sem nýtur alþjóðlegrar viðurkenningar í sínu fagi.

En hann hafði leyft sér að gagnrýna stjórn skólans og stefnu hans.
Hannan hjá Heimdalli

Daniel Hannan, breski Evrópuþingmaðurinn, sem er auglýstur sem gestur á fundi hjá Heimdalli, náði mestri frægð í fyrra þegar hann kom á bandarísku sjónvarpsstöðina Fox News og lýsti því yfir að breska heilbrigðiskerfið, NHS, væri samsæri sósíalista sem hefði staðið í sextíu ár.

Þetta olli Íhaldsflokknum nokkrum vandræðum og David Cameron neyddist til að sverja þetta af sér og lýsa því yfir að hann væri ekki sammála Hannan. NHS væri ein merkasta stofnun í Bretlandi.

Ennfremur þykir stjarna Hannans hafa hnigið eftir að Íhaldsflokkurinn komst í stjórn. Hann er eindreginn andstæðingur Evrópusambandsins og vill að Bretar gangi úr því – þótt hann sé þingmaður í Brussel – en nýlega lýsti utanríkisráðherrann William Hague því yfir að Bretar ætluðu sér stærri hlut innan ESB en ekki minni.

En Hannan er mælskur og áheyrilegur – ég man að hann var eitt sinn gestur hjá mér í Silfri Egils – og hann er nokkuð vel að sér um íslensk málefni. Þekking hans hefur þó sín takmörk eins og sást í grein sem hann skrifaði fyrir nokkrum árum í The Spectator þar sem sagði að Ísland væri lýsandi fyrirmynd annarra ríkja, Íslendingar væru bláeygðir auðfurstar sem böðuðu sig í peningum, aðhylltust thatcherisma og ættu sér merka frjálsræðishetju – sjálfan Bjart í Sumarhúsum.

„ Icelands most famous novelist, Halldór Laxness, won the Nobel Prize with a book called Independent People. That phrase - Sjalfstætt Folk - has a resonance on the island that is difficult for foreigners to grasp. Icelanders believe that self-government is the natural condition for a sturdy, free-standing citizenry. They understand that there is a connection between living in an independent state and living independently from the state. They have no more desire to submit to international than to national regulation. That attitude has made them the happiest, freest and wealthiest people on earth. Long may they remain so.“
Hitabylgjur

Maður les að víða á Íslandi sé lokað vegna veðurblíðu.

Hér í Tyrklandi er allt opið – og er þó hitinn meira en helmingi hærri en á Íslandi.

Skal reyndar játað að þetta er dálítið of heitt.

En mun góða veðrið geta slegið á hið skelfilega þras sem einkennir umræðuna heima?
Sorgarsaga Orkuveitunnar

Nú loks eftir kosningar er farið að segja sannleikann um Orkuveitu Reykjavíkur.

Fyrirtækið er á hausnum eftir langvarandi óstjórn, sukk og brask.

Hápunkti náði það þegar reynt var að koma því í hendurnar á Hannesi Smárasyni og Jóni Ásgeiri – hópur stjórnmálamanna vann baki brotnu að því að gera það að veruleika og fékk góða umbun fyrir.

Enginn vill lána Orkuveitunni, enda var hún sett í ruslflokk af matsfyrirtækjum.

Það er óhjákvæmilegt að hækka verð á orkunni til neytenda, það eru þeir sem súpa loks seyðið af ruglinu.

Þetta er sorgarsaga opinbers fyrirtækis sem hefði átt að vera eitt hið stöndugasta sem þekkist á Íslandi.
Jafntefli

Morgunblaðið kvartar undan því að Fréttablaðið fái bróðurpartinn af auglýsingum frá Högum, les gamla Baugsveldinu.

Á móti kvartar Fréttablaðið undan því að Morgunblaðið fái megnið af auglýsingum frá hinu opinbera. Það er arfleifð frá því að Mogginn var blað valdsins á Íslandi.

Með þessu sýnist nokkuð jafnt á komið með blöðunum.
Langfrægasti Íslendingurinn

Ég hef verið á ferðalögum erlendis í nokkrar vikur, er nú í Tyrklandi.

Það er alveg sama hvert maður fer og hvert maður hittir, þegar maður segist vera Íslendingur er undireins spurt um eldfjallið.

Af því leiða oft nokkur gamanmál.

Ég veit ekki með átakið Inspired by Iceland – sem átti að lagfæra skaðann sem eldfjallið olli ferðamannaiðnaðinum – líklega var það í sjálfu sér ágætt.

En við stöndum frammi fyrir því um langan tíma að Eyjafjallajökull verður langfrægasta fyrirbærið á Íslandi – meira að segja fjármálakreppan heima virðist algjörlega gleymd í samanburði.
Að banna pasta

Helga Vala sagði að til stæði að stofna flokk fólks sem vildi banna pasta.

Um fólk með þessar skoðanir skrifaði Grímur Atla, maðurinn hennar Helgu, pistil sem birtist 19. febrúar á þessu ári.

Þar var sagt frá manni sem hafði svo miklar áhyggjur af íslenskum landbúnaði að hann vildi banna pasta og alls ekki ganga í ESB.
Kreppan og eftirspurnin

Ein aðferðin við að komast út úr kreppu er að örva eftirspurn í hagkerfinu.

Þetta dugir illa á hér vegna þess að aukin eftirspurn á Íslandi hefur strax áhrif á viðskiptajöfnuðinn – eftirspurnin er jafnan eftir innfluttum erlendum vörum.

Ég nefndi í pistli um daginn að Íslendingar þyrftu kannski að fara að framleiða Kórónaföt á nýjan leik – Congaskúkkulaði er aftur búið að slá í gegn.

Ísland er stórskuldugt og heldur uppi ströngum gjaldeyrishöftum.

Eins og staðan er má krónan ekki styrkjast mikið – erlendir hagfræðingar sem ég hef rætti við segja að næstu árin megi hún ekki vera sterkari en sirka 150 á móti evrunni. Það er með þeim hætti að krónan er að hjálpa Íslendingum að komast út úr kreppunni. En á móti hefur það náttúrlega mikil áhrif á kjörin í landinu – við drögumst langt aftur úr nágrannaþjóðunum.

Skuldavandinn er ferlegur. Og þess vegna hefur verið talið að nauðsynlegt sé að fara blandaða leið skattahækkana og niðurskurðar hjá ríkinu. Flestir eru sammála um að vernda velferðarkerfið eins og kostur er. Leið hinnar auknu eftirspurnar er ekki í boði – og það er líka mjög takmarkað hvað við getum fengið af lánum til að hefja stórframkvæmdir. Peninga getum við heldur ekki prentað.

Hrunið hérna var eitt hið stærsta sem hefur gengið yfir nokkra þjóð. Það er staðreynd. En það er líka staðreynd að Íslendingar eru að fara betur út úr þessu en á horfðist. Það þýðir samt ekki að kreppan hérna sé búin, því fer fjarri og við eigum enn eftir að færa talsverðar fórnir.
Blæjur bannaðar fyrir Bastilludag

Andlitsblæjur sem eru notaðar til að hylja konur eru tákn um kvennakúgun. Það er ekkert öðruvísi. Það er sagt að þetta sé trúartákn – en í raun er það ekki síður pólitískt.

Franska þingið samþykkti í dag með yfirgnæfandi meirihluta 336 atkvæðum gegn einu að banna þessar blæjur. Þingmenn Sósíalistaflokksins sátu hjá.

Málið er vinsælt meðal kjósenda, ekki síst þeirra sem eru til hægri – sumir segja að Sarkozy forseti sé á vinsældaveiðum. Sumir mótmæla á þeim forsendum að það sé verið að magna upp andúð á múslimum; aðrir segja að þarna sé verið að frelsa konur undan skelfilegu oki karlaveldis.

Og það er ekki laust við að það hafi ákveðna merkingu að frumvarpið er samþykkt daginn fyrir þjóðhátíðardag Frakka, Bastilludaginn, sem er á morgun.
Traustið hrapar

Bíræfni Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og vina hans er ótrúleg.

Menn sem gátu gert flókin viðskipti á ensku þykjast ekki kunna tungumálið lengur þegar þeir þurfa að svara fyrir gerðir sínar.

Jón Ásgeir sagðist fyrir stuttu vera slyppur og snauður, en svo kemur í ljós að hann hefur komið milljörðum undan. Hann dregur þá fram þegar þarf að bjarga lúxusíbúð og skíðaskála.

Svo er hann á sérstökum ráðgjafalaunum hjá 365, fyrirtækinu sem er skráð á Ingibjörgu konu hans.

En vandinn er sá að í hvert sinn sem hann lætur sjá sig nálægt fjölmiðlaveldinu hrapar traust þess enn.
Magma og auðlindirnar

Það skil ég vel að menn hafi áhyggjur af eignarhaldi á íslenskum auðlindum.

Nú er um það nánast algjör samstaða að þar skuli farið með mestu gát. Í raun þyrfti að semja ný lög sem kveða á um eignarhald og nýtingarrétt – og þar ætti heldur ekki að undanskilja fiskveiðiauðlindina.

Þá er ég ekki tala um að komið sé í veg fyrir að útlendingar komist í auðlindirnar – stundum þurfum við á þeim að halda til að nýta þær – heldur þarf líka að koma í veg fyrir að auðlindirnar safnist á of fárra hendur eins og gerst hefur með fiskinn í sjónum.

En það er þessi umræða sem nú geisar um Magma – var ekki löngu vitað að kanadíska félagið hefði stofnað skúffufyrirtæki innan Evrópu til að geta keypt HS-orku?
Smá pása

Góðir lesendur.

Vefurinn verður ekki uppfærður næstu daga.
LÍÚ yfirgefur krónuna

Þetta er eiginlega stórmerkilegt.

Stórútgerðarfyrirtækin í landinu, sem eru mest á móti því að ganga í Evrópusambandinu, eru búin að yfirgefa krónuna, gera nú upp í evrum – en ætlast svo til þess að aðrir noti krónur.
Stjörnur HM

Stjörnur heimsmeistarkeppninnar hingað til eru Diego Forlan, Japaninn Honda, Mesut Özil, Arjen Robben og Wesley Sneijder, Puyol með sína fljúgandi skalla.

Það var tæplega búist við því að neinn af þessum yrði stjarna keppninnar, heldur var veðjað á Ronaldo, Messi og Wayne Rooney.

Þetta er náttúrlega bara skemmtilegt.
Hugmyndalegt tómarúm

Það er viðkvæmt mál þegar nefnt er að við höfum lifað tíma frjálshyggju þar sem allt var einkavætt sem hönd á festi, bæjarútgerðir til að byrja með, síðan fiskurinn í sjónum, alls kyns ríkisfyrirtæki, bankarnir, síminn – planið var að fara sömu leið með orkuna, heilbrigðiskerfið og menntunina.

Nú stendur ekki steinn yfir steini í þessu. Það blasir við algjört hugmyndalegt tómarúm. Sjálfstæðisflokkurinn ályktar á landsfundi um sameign á auðlindum.

Vinstri menn ná ekki að fylla upp í tómarúmið með neinu. Það ríkir mikil óbeit á kapítalismanum, bönkum og fjármálastarfsemi, en það er samt voða lítið sem er boðið upp á í staðinn, mikið um gremju og tuð, en ekki nýjar hugmyndir.

Og – þetta er ekki séríslenskt fyrirbæri, heldur er ástandið svona um hinn vestræna heim.
Nýfrjálshyggja

Ungur menntskólanemi, Jóhann Páll Jóhannsson, skrifar grein um nýfrjálshyggju og framkvæmd hennar á Íslandi í Fréttablaðið. Segir meðal annars:

„Eftir að íslenska bankakerfið hrundi hafa margir hægrimenn vísað því alfarið á bug að hér hafi ríkt nokkurs konar frjálshyggja. Benda þeir jafnan á að hér voru mikil ríkisútgjöld og tiltölulega háir skattar auk þess sem innlánatryggingar og lágmarkslaun voru tryggð í lögum. Þó fer vart á milli mála að hér á landi gætti töluverðra áhrifa nútímafrjálshyggju. Meðan Sjálfstæðisflokkurinn sat við völd voru, svo nokkur dæmi séu tekin, fjölmargar ríkisstofnanir og auðlindir einkavæddar, eigna- og hátekjuskattar lagðir af, erfðaskattar, fjármagnstekjuskattar og skattar á fyrirtæki lækkaðir verulega, Þjóðhagsstofnun lokað, ótal viðskiptahindrunum rutt úr vegi og fjármálastofnunum gefið hóflaust frelsi. Eins og Jón Steinsson hagfræðingur benti nýlega á var íslenska skattkerfið langt til hægri við hið bandaríska. Það var hægrisinnaðast af skattkerfum allra efnaðra OECD-ríkja! Ýmsir forvígismenn þessarar samfélagsþróunar voru yfirlýstir frjálshyggjumenn og aðdáendur Thatchers og Reagans. Þar að auki þyrptust hingað á góðærisárunum erlendir frjálshyggjupostular til að lofsyngja íslensku ,,frjálshyggjutilraunina“, eins og Hannes Hólmsteinn kallaði hana. Auðvitað ríkti aldrei tandurhreinn og takmarkalaus kapítalismi hér á landi frekar en nokkurs staðar annars staðar, en það liggur í augum uppi að stigin voru stór skref í átt að hugmyndum Friedmans og annarra ,,frjálshyggjumanna“. Þegar staðreyndirnar eru settar í samhengi skýtur því málflutningur hægrimanna skökku við; hann minnir um margt á það þegar kommúnistar reyna að sverja af sér Sovétríkin með því að segja að þar hafi sko aldrei ríkt neitt algjört sameignarfyrirkomulag.“
Ringo sjötugur

Við erum löngu komin framhjá When I'm Sixty Four.

Bítillinn, húmoristinn og ljúflingurinn Ringo Starr er sjötugur í dag.

Hann var kannski ekki hæfileikaríkasti Bítillinn, en hugsanlega sá viðkunnanlegasti.

Elskulegur hlekkur í frábærustu hljómsveit allra tíma.

Eins og kemur fram í New York Times heldur Ringo afmælistónleika í kvöld með All Starr hljómsveit sinni í þeim frábæra sal Radio City Music Hall í New York.

Blaðið spyr Ringo hvað hann vilji fá í afmælisgjöf og hann svarar: Ást og frið.
Voldug og eigingjörn

Fyrir nokkrum dögum birti ég bréf frá lesanda um kynslóðareikninga.

Francis Beckett er á svipuðum slóðum í grein sem hann skrifar í Guardian, en þar fjallar hann um svonefnda baby boomers, börn eftirstríðsáranna, kynslóð sem hann segir að hafi verið mulið undir og sjái rækilega til þess að börn hennar og barnabörn hafi það verra en hún. Hann segir að þessi kynslóð, sem hann tilheyrir sjálfur, hafi verið voldug og eigingjörn.
Á lyftara í Bónus

Jón Ásgeir Jóhannesson skilur eftir sig sviðna jörð á Íslandi.

Eða eigum við að kalla það mestu skuldasúpu allra tíma.

Og ef það er eitt sem honum dettur ekki í hug að gera hér heima þá er það að borga skuldir sínar.

Því réttast væri líklega að hann kæmi heim í þegnskylduvinnu og borgaði – svona eins og við hin sem þurfum að standa skil á skuldum okkar.

Ég nefndi við hann í viðtali fyrir nokkru síðan hvort hann væri til í að koma heim og vinna á lyftara í Bónus? Mig minnir að hann hafi sagt nei – en í rauninni er það þar sem hann á heima.

En Jón er ekki á þeim buxunum að gefast upp. Með sína hræðilegu viðskiptasögu vill hann halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Hann er ennþá eigandi að mesta fjölmiðlaveldi Íslands – og það er ennþá í bígerð að hann og faðir hans haldi áfram að reka verslunarveldi Haga. Það er látið eins og þetta séu einu mennirnir sem kunni að reka svona búðir – skuldakóngarnir sjálfir.

Nú berast fréttir af því að Jón Ásgeir hafi komið milljónum dollara undan í hruninu.

Það er smánarlegt – og það verður að leggja mikla áherslu að ná þessum peningum aftur til að setja í skuldahít hans hér á Íslandi.
Tap erlendra kröfuhafa

Árni Tómasson, formaður skilanefndar Glitnis, biður erlenda kröfuhafa afsökunar á því að Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu að gengislán séu ólögleg.

Hann fær auðvitað á sig holskeflu af skömmum fyrir.

Það er áætlað að erlendir kröfuhafar hafi tapað 4-5 þúsund milljörðum króna á íslensku bönkunum.

Það eru þeir sem eru að fá stærsta skellinn vegna hrunsins – og það er allt í lagi að sýna smá skilning vegna þess.
Vonandi gengur þetta yfir

Ég hef dvalist í útlöndum undanfarinn mánuð. Það er gott og nauðsynlegt að komast burt – maður verður stundum að fá smá fjarlægð á landið sitt og skynja að það er ekki nafli alheimsins.

Á flestum stöðum er maður núorðið í netsambandi, líka hérna í Grikklandi. Þrátt fyrir kreppu hafa orðið ótrúlegar framfarir á mörgum sviðum síðan ég fór að koma hingað fyrst fyrir löngu síðan.

En það var ekki það sem ég ætlaði að skrifa um, heldur hitt að maður hálfpartinn veigrar sér við að fara inn á netið og skoða umræðuna eins og hún er á Íslandi núna. Það er hreint óskaplegt að sjá hversu hún er full af heift, upphrópunum, skætingi og útúrsnúningum. Svo er líka eins og allir séu æpandi og enginn að hlusta.

Þetta var ekki svona fyrst eftir hrunið – þá sá maður víða vilja til að greina vandann, skilja samfélagið betur, breyta því til hins betra. Nú sér maður voða lítil merki um þetta.

Við skulum vona að þetta sé bara tímabil sem gengur yfir.
Laumuaðildarsinnar

Nýju orði hefur skotið upp í þjóðmálaumræðunni.

Laumuaðildarsinnar.

Það eru þeir sem eru ekki nógu harðir gegn Evrópusambandinu.

Undanfarna daga hafa stjórnmálamenn bæði í VG og Sjálfstæðisflokknum legið undir grun um að vera „laumuaðildarsinnar“.

Dálítið er þetta farið að minna á umræðuna úr kalda stríðinu. Þá var talað um fellow travellers – eða samferðamenn – þá sem voru grunaðir um að vera ekki nógu einarðir í andstöðunni við kommúnismann.
Gamlir sjálfstæðismenn fá á baukinn hjá Birni og Styrmi

Skyldi einhver efast um að allt sé upp í loft í Sjálfstæðisflokknum, þá má benda á þennan vef sem Björn Bjarnason og Styrmir Gunnarsson halda úti. Hann ber þess vitni hversu óþolið gagnvart öndverðum skoðunum er orðið mikið í flokknum.

Þarna er líka að finna dálk með nafnlausum skrifum – þar sem er skotið fast á þá sem eru hlynntir aðild að Evrópusambandinu.

Einhvern tíma hefði það þótt saga til næsta bæjar að Björn og Styrmir væru að atyrða Þóri Stephensen, fyrrverandi Dómkirkjuprest, og Einar Benediktsson sendiherra, tvo háborgaralega íhaldsmenn.
Kynslóðareikningar til jöfnunar

Lesandi síðunnar sendi þetta bréf.

- - -

Sæll Egill,

Ég hef verið að gjóa augum á bloggið um gengistryggðu lánin. Auðvitað er ég sammála að í þeim eigi að fara bil beggja og setja undir svipaðan hátt og vísitölulán, það er rangt að aðrar þjóðir greiði ekki vísitölutryggingu. Það nefnist bara eitthvað annað.

En enn vil ég benda á að það næst enginn jöfnuður á meðan fólk forðast alltaf að taka upp mismunandi lánakjör kynslóðanna. Það kom enn í ljós í útvarpsumræðum í gær (Rás 2 Birgitta og VG Árni Þór) það er alltaf hægt að reka málin áfram með því að segja HVER Á ÞÁ AÐ BORGA?

Málið er að frá því um 1988 hefur allt sem borga skal verið sett á sama fólkið, – það er gert hreinlega með því að benda á þá sem tóku öll lán (lífeyrissjóðs, húsnæðisslán og námslán) án verðtryggingar eru endanlega sloppin og þurfa aldrei að borga neitt meir! – Þetta er til dæmis kynslóð stjórnmálamanna á aldur við Davíð sem lagði niður eignaskatt og erfðaskatt osfrv.

Einhvern veginn virðist réttlátt álag á alla aldrei koma til greina. Það má ekki nefna að það eru margir Íslendingar skuldlausir, ekki af því að þeir voru svo duglegir að taka ekki lán heldur af því að þeir fæddust fyrir árið svona 1953 – 1955 (ca) og þurftu aldrei að greiða verðtryggingu. Nú vil ég fá þá til að axla meira vegna sinna fyrrum góðu kjara.

Hinir yngri hafa lent í of mögum ,,forsendubrestum“ og eru stöðugt að reka dýrara samfélag þar sem ekki má hrófla við gengistryggðum lífeyrisréttindum hinna eldri. – En það skrítna er að þeir hinir sömu eiga skuldlausar (stundum stórar) eignir líka. Yngri helmingurinn á hvorki eignir né örugga lífeyrissjóði ef þeim hafa greitt í (einka) lífeyrissjóði sem sumir standa afar illa vegna óráðssíu stjórnenda þeirra. Þó er það ekki algilt og eiga góða varasjóði sérstaklega ef tekist hefur vel með verðtrygginguna.

Þannig: Skipta ætti réttlátlega á milli þeirra sem eiga bæði lífeyrissjóði og skuldlausar eignir sem ekki hvíldu á gengistryggð lán. – þetta verður að gera með eignaskatti sem skuldir dragast frá. Þannig færist fólk smám saman úr þeim sem eru að borga af skuldum sínum yfir í þá sem eru að borga af eignum sínum. Þar með gætu báðir borgað minna.

Hvenær ætlum við að horfast í augu við þetta sem alls ekki má tala um?
Flott þýskt lið

Menn voru aðeins of fljótir á sér þegar þeir afskrifuðu Evrópu í Heimsmeistarakeppninni eftir ófarir Englands, Ítalíu og Frakklands.

Nú detta Suður-Ameríkuveldin út. Brasilíuliðið stóð ekki undir væntingum. Þjóðverjar yfirspiluðu Argentínumenn sem léku einstaklega hugmyndasnauðan sóknarleik – reyndu að troðast í gegnum miðjuna sem var harðlæst. Messi með sínum tilþrifum gerði ekkert annað en að hægja á sóknarleiknum.

Þýska liðið er það besta sem hefur sést í keppninni hingað til, ungt og djaft. Það er aukabónus að liðið fer í taugarnar á hægriöfgamönnum í Þýskalandi sökum þess að það er skipað leikmönnum sem eru upprunnir í Tyrklandi, Afríku og Póllandi.

Eins og stendur finnst manni líklegast að úrslitaleikurinn verði milli Hollands annars vegar og hins vegar Þýskalands eða Spánar.

Hollendingarnir eru baráttuglaðir og hafa hörkuleikmenn eins og Arjen Robben og Wesley Sneijder í sínum röðum, það er algjört bíó að horfa á þann fyrrnefnda spila. Spánverjarnir hafa hins vegar ekki enn sýnt þá snilli sem búist var við af þeim, en gætu samt farið alla leið.
Ekki bara á Íslandi

Ísland er ekki beinlínis eina landið þar sem gjaldeyrislán hafa tíðkast.

Þau hafa til dæmis verið mjög útbreidd í Eystrasaltslöndunum, Ungverjalandi, Póllandi og Rúmeníu, eins og lesa má í grein í New York Times.

Það er hefur verið rætt um að banna þessi lán, en þau eru enn í boði.

En þessi lönd hafa náttúrlega ekki upplifað viðlíka gjaldmiðilshrun og Íslendingar.
Ríkisolíufélag

Hermann Guðmundsson, forstjóri N1, talaði nýskeð um óhagræði þess að hafa fleiri en eitt olíufélag á Íslandi.

Í ljósi sögunnar má raunar sjá að forstjórinn hefur nokkuð til síns máls.

Það væri alveg eins hægt að hafa eitt olíufélag.

Og þá væntanlega í eigu ríkisins.
Fjársvik

Existamenn högnuðust ofboðslega á stöðutöku gegn íslensku krónunni.

Meðan næsta deild í félagi þeirra dældi út gjaldeyrislánum til almennings.

Hvað er þetta annað en fjársvik?
Kallar á allsherjar endurmat

Það er ekki ofmælt um hversu umræðan um gengislánin er tilfinningaþrungin og erfið, og kannski ekki furða, fjárhagslegir hagsmunir þúsunda manna eru í húfi.

Það er líka vont að hafa þessi mál í óvissu lengi, en á endanum kemur það líklega í hlut dómstóla að úrskurða hvernig endurgreiðslum vegna þessara lána verður háttað. Helst þyrftu slík mál að fá einhvers konar flýtimeðferð.

Það er auðvitað fáránlegt úr þessu hafi ekki verið skorið fyrir löngu – já, áður en þetta gengislánafár hófst. Þetta er enn eitt dæmið um fúsk í íslenska kerfinu. Og ótrúlegt hvað þetta hefur reynst samfélaginu dýrkeypt – gengislánin voru jú eitt af því sem gróf undan íslenska hagkerfinu.

Og auðvitað hefðu stjórnvöld átt að taka þessi skuldamál heimilanna miklu fastari tökum strax eftir hrunið.

Því eitt atriði er alveg á hreinu: Afdrif gengislánanna kalla á að eitthvað verði líka gert varðandi verðtryggðu lánin, allsherjar endurskoðun á þessum málaflokki.