Írar, ESB og Lissabon

Ég rifja upp þessa grein sem birtist hér á vefnum í fyrra, svona í tilefni af því að Írar hafa nú samþykkt Lissabon sáttmálann. Írar eiga í efnahagserfiðleikum núna, en áður höfðu þeir gengið í gegnum vaxtaskeið sem stóð samfellt í nokkra áratugi. Eitt mesta fátækraland Evrópu varð þróað velmegunarríki. Ein skýringin á þessu er sú að Írum tókst að nýta vel aðild að Evrópusambandinu – en um leið eru þeir sú þjóð í Evrópu sem er hvað nátengdust Bandaríkjunum.

- - -

Ég ferðaðist mikið um Írland á áttunda áratug síðustu aldar. Þá var það fátæktarbæli, þrúgað af minnimáttarkennd, drykkju, kaþólsku kirkjunni og vitlausri pólitík. Síðar kynntist ég fjölda Íra þegar ég var við nám í París. Þeir voru í raun flóttamenn undan fátæktinni, þröngsýninni og ekki síst undan kirkjunni.

Það var algengt að stúlkur sem höfðu lent í því að eignast barn utan hjónabands á Írlandi flyttu úr landi. Þetta þótti slík hneisa á þessum árum.

Seint á síðasta áratug frétti ég af því að þessir vinir mínir hefðu margir snúið til síns heima. Til dæmis Johnny sem var frá bænum Dingle á vesturströnd Írlands, í Kerry héraði. Hann var einn af fáum Írum sem talaði gelísku að móðurmáli, en vegna þess að hann var samkynhneigður var honum varla vært á Írlandi.

Margir höfðu rómantískar hugmyndir um Kerry. En í raun var það sorglegt. Fólk á svæðinu var nánast hætt að eignast börn. Þau sem þó komu í heiminn flýttu sér burt eins fljótt og hægt var. Héraðið var fullt af ógiftum körlum með sixpensara á kollinum sem eyddu lífi sínu á kránum. Þegar ég var þarna fyrst var mér sagt að karlar væru taldir unglingar af mæðrum sínum þar til þeir yrðu fimmtugir.

Þetta hafði auðvitað sinn sjarma, þ.e. fyrir aðkomumann. Því ekki hefði maður viljað búa þarna.

Þess vegna er ég að skrifa þetta að í kvöld las ég eftirfarandi þýðingu úr Aftenposten á heimasíðu Magnúsar Þórs Hafsteinssonar. Þetta er skrifað í tilefni af þjóðaratkvæðagreiðslu á Írlandi um Lissabon samninginn:

„Meirihlutinn mun segja nei. Engum hefur tekist að útskýra fyrir fólki það þessi sáttmáli þýðir og því munu flestir kjósa nei. Að hluta til öryggisins vegna, og að hluta til sem mótmæli við þeim breytingum sem Evrópusambandsaðildin hefur þýtt fyrir landið mitt“, – segir írski pípulagningarmaðurinn Anthony Kelly við Aftenposten.

Hann flutti til London árið 1985 þegar atvinnuleysi var landlægt á Írlandi. Hann segist aldrei ætla að flytja heim aftur því heimaland hans sé nú orðið óþekkjanlegt. Anthony ólst upp á vesturströnd Írlands og er þeirrar skoðunar að Evrópusambandið sé búið að eyðileggja hina hefbundnu menningu á þeim slóðum, meðal annars með því að valda því að settar hafa verið nýjar reglur um krár og danshallir.

„Áður fyrr hittist fólk alltaf á kránni að lokinni vinnu. Reykingabannið og og bann við því að keyra eftir að hafa fengið sér nokkra bjóra gerir það að verkum að fólk sittur aleitt heima og fær sér í glas. Þarna er dreifbýli og fólkið er háð bílnum.

„Þensla eftir að landið gekk í ESB olli því að allir tóku fullt af peningum að láni og nú þegar dregur saman situr fólk á kafi í skuldum og enginn getur selt dýru húsin og sumarbústaðina sem þeir byggðu. Allt er orðið dýrara, atvinnuleysi eykst og ESB sér til þess að yfir okkur flæða Pólverjar sem undirbjóða okkar eigin verkamenn og hirða þau störf sem finnast, segir írski pípulagningamaðurinn við Aftenposten.“

Pípulagningamaðurinn segir nei vegna þess að ESB vill ekki leyfa honum að reykja ofan í annað fólk og vegna þess að hann má ekki keyra fullur heim af kránni. Honum er líka illa við velmegunina sem á síðustu áratugum hefur tekið yfir Írland hans og veldur því að erlent vinnuafl hefur streymt til landsins.

Jú, þetta eyðileggur menninguna sem vikið er að hér að ofan, en hefur líka orðið þess valdandi að Írland hefur á skömmum tíma breyst úr fátæktarbæli í eitt ríkasta land í víðri veröld.

Það er reyndar fyndið að þetta sé pípulagningamaður. Það var líka pípulagningamaður sem varð þess valdandi að stjórnarskrá ESB var felld í Frakklandi á sínum tíma. Þá komust á kreik tröllasögur um pólskan pípulagningamann sem væri að taka vinnuna af frönskum pípulagningamönnum.

Þegar var farið að kanna þetta nánar kom í ljós að engin leið var að fá franska pípulagningamenn. Án pólskra pípulagningamanna hefðu frönsk klósett verið stífluð og vaskarnir lekið.

Fréttin frá Írlandi er næstum eins og grínútgáfa af þessu.

Írland var land þar sem fólk fækkaði stöðugt. Alveg fram á lok síðustu aldar flutti fólkið burt, til Bandaríkjanna, Bretlands, meginlands Evrópu. Svo fór fólkið að koma aftur. Það er eiginlega ótrúlegt. Þarna var loks settur einhvers konar punktur á eftir sögu brottflutnings sem hófst í kartöflubrestinum mikla og hungursneyðinni 1846 til 1851.

Velmegunin hafði líka þau áhrif að komst á friður á eyjunni grænu. Írar fóru að gleyma öllum harminum vegna kúgunar Breta – það fjaraði mjög fljótt undan írska lýðveldishernum og öllu því úr sér gengna rugli. Fólk sem hefur það gott en þarf að borga af húsnæðislánum hefur ekki tíma fyrir svoleiðis.

Þetta er mikil breyting frá því ég kom fyrst til Írlands 1977.