arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Íslenskar barflugur í Boston

Þessi bók var í glugganum á Brattle Book Shop sem er ein frægasta fornbókaverslun í Bandaríkjunum. Brattle er í Boston og rekur sögu sína aftur til 1825. Það er dásamlegt að staldra þar við, úrvalið er mjög gott, á góðviðrisdögum er miklu af bókum stillt upp í hillur utandyra.

Líklega þekkja flestir Ingvar G. Sigurðsson þarna á kápunni. Bókin Barflies var gerð af Snorrunum, Einari og Eiði, þeir voru mjög umtalaðir ljósmyndarar og hönnuðir í Reykjavíkurkreðsum upp úr 1990. Þeir eru ennþá að, en á erlendri grund, ef marka má þessa vefsíðu. Í bókinni eru myndir af fastagestum á Kaffibarnum en sá staður opnaði 1993 og þótti þá mest hipp og kúl af öllum veitingahúsum bæjarins.

Það er svo mjög sárt að viðurkenna að sjálfur var ég fastagestur á Kaffibarnum á þessum árum en komst ekki í bókina. Kannski var það þess vegna að ég lét vera að fara inn í búðina og fletta henni?
Fyrsti viðkomustaðurinn á leiðinni til útlanda

Á vef Þjóðminjasafns Íslands birtast þessar myndir úr gömlu flugstöðinni í Keflavík sem var í notkun þangað til Leifsstöð (sem nú á að kalla FLE) var opnuð. Sjálfsagt muna einhverjir eftir þessum bar, en sumir þó kannski ekki nema óljóst, því þarna hellti fólk hressilega í sig fyrir flug. Þá þótti óhæfa að fara í flug án þess að fá sér vel af bjór áður – bjórinn var jú bannaður utan vallargirðingarinnar – og svo var haldið áfram í flugvélinni. Þá bættist jafnvel koníak við.

Margur Íslendingurinn kom vel slompaður til útlanda – og hélt þá jafnvel áfram drykkjunni, enda flóði allt af bjór, alls staðar nema á Íslandi.

Ein tegundin sem þarna var drukkin var hinn íslenski Polar bjór. Hann var fyrst framleiddur fyrir breska setuliðið á stríðsárunum en síðan fyrir Kanann á Vellinum. Ég bragðaði aldrei á Polar bjór – þetta voru forboðnar lystisemdir – en sagt er að hann hafi verið afar bragðvondur.

Barþjónninn sem er svo virðulegur þarna á myndinni mun vera Vilhjálmur Schröder.

Á vef Þjóðminjasafnsins er líka þessi mynd af gömlu Fríhöfninni. Hún var tákn frelsis í hugum Íslendinga. Allir sem fóru í ferðalög til útlanda keyptu þar eins og þeir gátu, en nú eru breyttir tímar og maður nennir varla að stoppa í Fríhöfninni lengur.
Hin eindregna krafa um nekt í sturtuklefum

Í eina tíð, löngu fyrir tíma samskiptamiðla, voru lesendabréf eitthvert langvinsælasta lesefni í dagblöðum. Öll blöð héldu úti sérstökum síðum með lesendabréfum, sú frægasta var Velvakandi í Mogganum. Kannski er hann til ennþá, en er þá ekki nema svipur hjá sjón. Harðasti innsendari lesendabréfa í Velvakanda var „Húsmóðir í Vesturbænum“ eða bara „Húsmóðir“ sem hafði mikla óbeit á kommúnistum. Grunur lék á að húsmóðirinn væri í raun fullorðin karl. En bréfin voru dægilegasta skemmtilesning. Húsmóðirin varð sögufræg persóna og gaf Magnúsi Kjartanssyni sem skrifaði pistla af vinstri vængnum lítið eftir:

En það kom oft fyrir að ekki barst nóg af lesendabréfum inn á ritstjórnirnar. Því var það svo á sumum blöðum að blaðamennirnir sjálfir voru settir í að skrifa lesendabréfin. Það var jafnvel á þessu ákveðinn kvóti, blaðamaðurinn skyldi skila svosem einu til tveimur lesendabréfum í viku. Sumir voru býsna góðir í að skrifa eitthvað sem kom blóðinu á hreyfingu, rétt eins og á félagsmiðlum nútímans.

Nú birtir hið ágæta rit Grapevine svohjóðandi lesendabréf frá konu í Kansas.

Það er eitthvað sem segir manni að bréfið kunni að vera skrifað inni á ritstjórn Grapevine. Við skulum samt ekki staðhæfa það. Ég tek fram að mér þykir Grapevine afar gott blað og dáist að úthaldi þess.

En það mega útlendingar vita að við Íslendingar gefum okkur ekki fyrr en í fulla hnefana með nektina í sturtunum. Þar skulu allir vera allsberir, háir og lágir, feitir og mjóir, konur og karlar – enginn kemst undan. Þetta er eitt af því sem gerir okkur að Íslendingum, stór þáttur í þjóðarkarakter okkar.

Þótt kannski væri ekki stórkostleg hætta á ferðum þótt sett væru upp snyrtileg hengi sumsstaðar, svona fyrir hina ofurviðkvæmu.
Álögur á bifreiðar – og rafbíla- og sjálfvirknivæðingin

Í Morgunblaðinu í dag birtist taflan hér á neðan, þetta eru gjöld sem eru lögð á bifreiðar. Blaðið reiknar þetta upp í 44,4 milljarða á síðasta ári. Maður verður var við það í umræðum á samskiptamiðlum að mörgum þykir nóg um. Það er til dæmis spurt hvort rétt sé að leggja veggjöld ofan á þetta – í því skyni að bæta vegakerfið. Um það má deila.

En svo má skoða þetta frá öðrum sjónarhóli. Væntanlega stendur fyrir dyrum mikil rafbílavæðing bílaflotans. Eða ekki vill maður trúa öðru. Þá ættu þessir skatt- og tekjustofnar að hverfa eins og dögg fyrir sólu. Langsamlega mest eru þetta álögur á bensín og olíu, skítuga orkugjafa sem við kærum okkur ekki um í framtíðinni.

Og enn má pæla: Það stendur yfir mikil umræða um sjálfkeyrandi bíla. Því er til dæmis haldið fram að fráleitt sé að fjárfesta í almenningssamgöngum því sjálfkeyrandi bifreiðar muni leysa þær af hólmi innan tíðar. En það er þá líka spurning hvort og hvernig slík ökutæki verða skattlögð?

Og reyndar er önnur spurning sem heyrist sjaldnar, hvort sé þá yfirleitt þörf á að fara í mikla vegalagningu ef sjálfvirku bílarnir eru á næsta leyti? Væri það ekki alveg jafn mikil tímaskekkja og almenningssamgöngurnar?
Þorpið Picturesque Biertan í Transylvaníu

Eitt sinn vann ég í blaðamennsku með manni sem þýddi af Reutersskeyti langa grein um mafíuna í Nepal. Ég klóraði mér dálítið í hausnum yfir gríðarlegum ítökum mafíunnar í þessu afskekkta fjallaríki, þetta virkaði mjög áhyggjusamlegt.

En svo áttaði ég mig á því hvað hafði gerst og kom, – liggur mér við að segja því miður – í veg fyrir birtingu greinarinnar. Þessi ágæti vinnufélagi minn hafði þýtt enska orðið Naples sem Nepal – en það þýðir auðvitað Napólí sem er borg á Ítalíu, þekkt fyrir mafíustarfsemi.

Það eru ýmis skemmtileg dæmi um svona. Annað á góður vinur minn, sem ég ætla ekki að nefna. Hann skrifaði í grein að þegar keisaradæmi Manchu ættarinnar féll í Kína í byrjun tuttugustu aldar, hefðu kínverskir karlar unnvörpum hent frá sér svínshölunum sem þeir báru til marks um tryggð við keisaraveldið.

En svínshalarnir voru í rauninni það sem á ensku kallast „pig-tails“ – fléttur í hári.

Þetta rifjaðist upp vegna þess að í Morgunblaðinu í morgun birtist frétt um þorp í Transylvaníu í Rúmeníu, héraðinu sem er frægt fyrir dulúð – jú, og sjálfan Drakúla greifa. Eins og sjá má er þorpið kallað Picturesque Biertan í fréttinni.

Hér er svo mynd frá Biertan, sem vissulega er mjög myndrænt þorp – engu er logið um það.
Google og Facebook: Hver ætlar að stoppa mig?

Það er varla á hverjum degi að greinar birtast í viðskiptablaðinu Wall Street Journal þar sem er hvatt til þess að aðgerðum sé beitt til að hnekkja valdi auðfyrirtækja – og borið lof á Evrópusambandið fyrir slíkt. Greinin sem hér um ræðir ber yfirskriftina Er hægt að stoppa tæknirisana? og er skrifuð af Jonathan Taplin.

Taplin rekur hvernig fyrirtæki eins og Facebook, Google og Amazon auka stöðugt áhrif sín og völd án þess að ríkisvaldið hafi nokkuð um það að segja, skipti sér að því – einn vandinn sé í rauninni hversu lítil umræða sé um hið mikla og uggvænlega ris þessara fyrirtækja.

En þau séu að valda gríðarlegum breytingum. Taplin nefnir alla þá umbyltingu sem verður í hagkerfinu og á vinnumarkaði vegna gervigreindar – ákvarðanir eru aðallega teknar af tæknimönnum hjá Facebook og Google án þess að nokkur stjórnmálaleg umræða fari fram. Það getur orðið mjög erfitt að hnekkja einokun á þessu sviði. Sá sem ræður yfir upplýsingaveitunum getur sífellt safnað meiri upplýsingum og notað þær til að þróa hugbúnaðinn.

Markaðshlutdeild Google er 87 prósent í Bandaríkjunum og 91 prósent í Evrópu. Hjá Facebook er hlutfallið í samskiptamiðlun (ásamt með dótturfyrirtækjum eins og Instagram , WhatsApp og Messenger) 75 prósent.

Annað sem Taplin nefnir er hvernig áhrif og fjármagn hafa færst frá þeim sem skapa, búa til innihald, til þeirra sem dreifa. Þetta á við um tónlistarmarkaðinn þar sem veiturnar taka sífellt til sín stærri hlut. Einnig fjölmiðlana þar sem auglýsingatekjur færast í stórum stíl frá þeim sem flytja fréttir, skrifa eða tala í fjölmiðla til netrisanna. 20016 voru auglýsingatekjur Google 79,4 milljarðar dollara. Við getum ímyndað okkur hvað fjölmiðlarnir gætu gert við slíkt fé. Facebook var þá í öðru sæti með 26,9 milljarða dollara. Þessar upphæðir fara bara hækkandi.

Ástæðan fyrir þessu er alls ekki sú að fólk hlusti á minni tónlist eða noti færri fréttir. Alls ekki. Þetta er stórkostleg tilfærsla á fjármunum til einokunarfyrirtækja.

Það eru fleiri hlutir sem Taplin nefnir í sinni athyglisverðu grein, falskar fréttir, persónuvernd. Hann spyr hvort forstjórarnir í Silicon Valley hugsi eitthvað um siðferðislega hlið þessarar miklu tæknibyltingar eða hvort að mottó þeirra sé hið fræga slagorð frjálshyggjukonunnar Ayn Rand: „Hver ætlar að stoppa mig?“

Taplin nefnir síðan dæmi um þegar bandarísk stjórnvöld gripu inn í með lögum gegn einokun, til dæmis gegn IBM á áttunda áratugnum. Það var ein undirstaða tölvubyltingarinnar, segir hann. Hann nefnir einnig málsókn gegn Microsoft árið 1998 vegna Internet Explorer vafrans. Þar sé ein ástæða þess að Google gat vaxið svo hratt. Þannig hafi lög gegn einokun (antitrust) oft haft þau áhrif að örva nýsköpun.

Og ólíkt mörgum sem fjalla um viðskipti og tækni ber Taplin lof á Evrópusambandið fyrir að leggja 2,7 milljarða dollara sekt á Google í júní síðastliðnum. Þar hafi ESB sýnt að markmið þess sé að halda uppi samkeppni á þessu afdrifaríka sviði.
Til hvers skattaafsláttur til hlutabréfakaupa – á almenningur erindi á íslenska hlutabréfamarkaðinn?

Eitt af því sem var boðað af ákefð fyrir hrun var ákveðin tegund af hluthafalýðræði, þar sem fólkið væri að kjósa með því að kaupa sér hlutabréf og eignaðist með því hlutdeild í atvinnlífinu. Og ein kenningin var sú að ekki þyrfti að breyta kvótakerfinu því almenningur myndi einfaldlega eignast hlutabréf í sjávarútvegsfyrirtækjum og verða þannig eigandi fiskveiðiauðlindarinnar.

Þetta gekk ekki alveg eftir. Margir töpuðu stórum fjárhæðum á íslenska hlutabréfamarkaðnum, fyrirtæki reyndar komu þangað inn og fóru út aftur, uns fáir voru eftir nema bankar og baskarar – það var frægt að hlutabréfavísitalan fór hæst í 9040 en endaði að mig minnir í 300.

Á þessum tíma var stundum talað um meirafíflskenninguna. Semsagt að á enda hlutabréfakeðjunnar sæti einhver sem keypti á háu verði síðast, stuttu fyrir hrun, og sæti svo uppi með tapið. Sá er meira fíflið eða kannski mesta fíflið.

Nú er aftur byrjaður söngur um að almenningur eigi að fara að fjárfesta í hlutabréfum. Þetta heyrist frá Viðskiptaráði sem heimtar nú að verði aftur veittur skattaafsláttur vegna hlutabréfakaupa.

Einhver gæti spurt: Hví ætti að veita skattaafslátt vegna þess fremur en annarra hluta sem gætu haft samfélagslega þýðingu eða varðað hag almennings?

En svo hringja viðvörunarbjöllur. Á hlutabréfamarkaðnum hérna hafa helst verið lífeyrissjóðir og svo „fagfjárfestar“ – sem sumir eru í því að „teika“ lífeyrissjóðina. Reynslan segir okkur að íslenskur hlutabréfamarkaður sé mjög ótraustur. Stundum heyrir maður sagt að hann sé „grunnur“. Er einhver ástæða til að ætla að almenningur eigi erindi þangað inn – nema þá til að tapa peningum um síðir?
Hví að nota eftirnöfnin? Og hvað varð um nafnafrumvarp Bjartrar framtíðar?

Það er spurt hvers vegna föðurnöfn kvennanna í íslenska fótboltalandsliðinu séu á búningunum þeirra. Þær eru semsagt allar –dóttir. Jónsdóttir, Gunnarsdóttir, Gísladóttir. Við látum liggja á milli hluta hvort þetta sé feðraveldislegt eins og einhver sagði – en staðreyndin er auðvitað sú að við notum föðurnöfn ekki svona á Íslandi. Við þekkjum fólk með eiginnafni. Þetta sama á reyndar við um karlalandsliðið.

Um daginn var ég spurður í Grikklandi um íslenska leikmanninn Traustason sem væri á leið til fótboltaliðsins AEK. Ég kom alveg af fjöllum og varð að fara á netið til að fatta að þetta væri Arnór Ingvi. Þar er líka enn verið að spyrja mig um Sigurðsson sem eitt sinn lék með Panathiakos. Það mun vera Helgi Sig.

Það gæti hugsast að sniðugra væri að setja barasta eiginnöfnin á búningana: Fanndís, Sif, Hallbera? En í framhaldi má svo spyrja hvað hafi orðið af nafnafrumvarpi Bjartrar framtíðar, en um tíma virtist það vera aðalmál þess flokks.

Nafnafrumvarpið hafði einkum tvennt í för með sér – að fólk gæti nefnt börn sín hvaða nöfnum sem er án afskipta mannanafnanefndar og hins vegar hægt og öruggt afnám íslenska föðurnafnakerfisins þegar leyft yrði að taka upp ættarnöfn.

En líklega hlýtur einhverjum erlendum íþróttaáhugamönnum sem hlýða á lýsingu á leik með Íslandi að finnast skrítið að allir leikmennirnir skuli heita –dóttir. Vitaskuld er hægt að skýra út íslensku nafnahefðina, en samkvæmt minni reynslu nenna voða fáir útlendingar að hlusta á slíkar útskýringar, athyglin gufar fljótt upp.
Plastpláneta

Ég furða mig oft á því hvað er hægt að troða miklu af matvælum og alls kyns varningi í plast. Hlutir eru vafðir í plast, klæddir í plast, settir utan um þá plastfilma, látnir í plastpoka og svo eru allar plastflöskurnar.

Ég man nefnilega eftir heimi sem var ekki svona. Þegar ég var að alast upp voru plastumbúðir enn tiltölulega sjaldgæfar. Plastflöskur utan um drykki voru varla til og plastpokar fágætir.

Mikið af þessari plastnotkun er algjörlega tilgangslaus. Við könnumst öll við að taka hluti úr plastumbúðum sem okkur þykja fáránlega miklar og óþarfar. Við tuðum kannski, en látum gott heita.

Í nýrri bandarískri rannsókn er því haldið fram að magn plasts sem hefur verið framleitt í heiminum sé 8,3 milljarðar tonna. Þetta hefur gerst á síðustu 65 árunum – og framleiðslan hefur aukist eftir því sem tíminn líður. Helmingur plastsins hefur verið framleiddur síðustu 13 árin.

Mikið af plastinu hefur mjög stuttan notkunartíma þannig að það endar með einhverjum hætti úti í náttúrunni. Plastið er sett í uppfyllingar. Plastagnir er að finna alls staðar í heimshöfunum, líka við heimskautin. Plastið eyðist ekki. Og aðeins örlítill hluti af því fer í endurvinnslu. Því er spurt hvort við ætlum að sætta okkur við að búa á plastplánetu.

Plast getur verið mjög gagnlegt efni og það er ódýrt í framleiðslu. Það er ekki flókið hvers vegna svo mikið er notað af því. En allt þetta plastsukk er líka skelfileg umhverfisvá sem við erum varla farin að takast á við.

Það dugir heldur skammt að koma bara í veg fyrir notkun plastpoka þótt það láti okkur kannski líða aðeins betur.
Yfirgengilegt Airbnb

Hér er röð af mögnuðum skýringamyndum frá fyrirtæki sem nefnist Dwarshuis og sýna ljóslifandi útbreiðslu Airbnb íbúða í nokkrum borgum síðan fyrirbærið varð til 2008. Borgirnar eru New York, Berlín, Amsterdam og Barcelona.

Hver punktur er íbúð sem er leigð út – og nafn eigandans birtist.

Skoðið kortið frá Barcelona. Þar sér maður hvað fjöldinn er orðinn yfirgengilegur, hvernig þetta hlýtur að breyta bæði húsnæðismarkaðnum og íbúasamsetningu borga – það er kannski ekki furða að í Barcelona séu margir að gefast upp á túrismanum.
Íslenska krónan enn og aftur

Nú er aftur deilt um íslensku krónuna. Ég ræddi um daginn við erlendan fjárfesti sem þekkir vel til á Íslandi.

Hann sagðist ekki skilja hvað Íslendingar væru að enn að burðast með krónuna. Nú væri hún að koma okkur í vandræði aftur.

Íslendingar gætu þess vegna tekið upp dönsku krónuna. Og þá yrði ekki þörf fyrir Seðlabankann.

En, sagði ég, bjargaði krónan okkur ekki eftir hrunið?

Án krónunnar hefði ekki orðið slíkt hrun, svaraði hann.
London City Airport er ekki í miðborg Lundúna

Keflavíkurflugvöllur er sprunginn vegna mikillar flugumferðar. Það er ljóst að þarf að grípa til einhverra ráða til að stækka flugvöllinn verulega ef menn ætla að anna þeirri umferð sem nú er þar.

Þetta er eitthvað sem ekki verður komist hjá því að gera – sérstaklega í ljósi umræðu um Keflavík sem einhvers konar flugmiðstöð norðursins. Umferðin um hann er þegar orðin álíka mikil og á flugvöllum milljónaþjóða.

Þegar flugstöðin var byggð var umferðin um hana sáralítil miðað við það sem nú er – þá var meira að segja tuðað yfir því sem hún væri of stór. Auðvitað var erfitt að sjá fyrir þá gríðarlegu aukningu sem hefur orðið í farþegaflugi í heiminum – og um íslenska flugstjórnarsvæðið.

En nú skýtur upp þeirri undarlegu hugmynd að fara að nota Reykjavíkurflugvöll líka undir millilandaflug með þotum. Um þennn flugvöll hafa verið deilur áratugum saman, ólíklegt er að hann sé á förum á næstunni – rökin um innanlandsflug til Reykjavíkur og sjúkraflug hafa vegið nokkuð þungt í umræðunni.

Allt öðru máli gegnir um flug með þotum til dæmis frá Bretlandi en flug frá Akureyri og Ísafirði. Ein röksemdin sem er notuð er að London City Airport – þaðan sem British Airways ætla máski að fljúga til Keflavíkur – sé nú í miðborginni í Lundúnum. Og hví þá ekki að hafa miðborgarmillilandaflugvöll í Reykjavík?

En staðreyndin er sú að London City Airport er 15 kílómetrum frá þeirri miðborg Lundúna sem við þekkjum flest og þar sem flestir ferðamennirnir eru, þ.e. West End, Soho og Westminster, eins og sjá má á þessari mynd er drjúgur spölur á flugvöllinn frá þessum stöðum. Ætli þetta sé ekki álíka löng vegalengd og úr Reykjavík í Hvassahraun?
Frábært sædýrasafn – gætum við kannski líka komið upp slíku safni?

Fórum í gær á hið stórkostlega sædýrasafn í Boston, New England Aquarium. Þetta er afar vinsælt safn og oft mikið fjölmenni þar, enda stendur það í vinsælu hverfi við höfnina. Safnið leggur eðlilega mikla áherslu á umhverfismál – maður upplifir ógnarfegurð og fjölbreytileika hafdjúpanna, en líka hvernig þeim er ógnað af umsvifum mannskepnunnar.

Sú eyðilegging er sorglegri en tárum taki, en söfn eins og þetta eru mjög gagnleg til að vekja mann til vitundar um umhverfið.

Ég hef stundum skrifað um að það væri þjóðráð að Íslendingar kæmu sér upp sædýrasafni – það yrði varla jafn stórt og fjölbreytt og það í Boston, að minnsta kosti tekur tíma að koma upp slíku hágæðasafni. En safn með norðlægum fiskum og sjávavarlíffverum gæti haft mikið aðdráttarafl, degið að sér mörg hundruð þúsund manns á ári – og svo gæti það nýst afar vel í skólastarfi.

Það er náttúrlega erfitt að taka myndir inni á sædýrasafni, enda er auðvitað best að njóta þess án þess að vera sífellt að flagga myndavélasímanum, en hérna eru nokkur sýnishorn.

Piranhafiskur.

Sæhestur.

Ekki man ég hvað þessir hétu, ein þeir stinga sér líkt og jurtir upp úr sandinum, með mjóan búk og haus, líta dálítið út eins og hattífattarnir í Múmínálfunum. Frekar sætir á sinn hátt.

Þessi er ekki beint góðlegur. Þetta er moray-áll sem lifir víða um heimshöfin. Við Kári höfum rekist á svona kvikindi þegar við erum að snorkla við Grikklandsstrendur en þá eru þeir brúnir og gulir á litinn, en ekki síður ófrýnilegir. Smerna er gríska nafnið.

Þetta eru pterois eða lionfish á ensku. Þykja frekar til óþurftar. Eru upprunnir í Indlandshafi og Kyrrhafi og hafa breiðst út til Atlantshafsins og inn í Miðjarðarhaf. Eru eitraðir og lítt velkomnir.
Er Big Lebowski bar í Reykjavík?

Við hittum þennan náunga á götu í Boston og síðan á kaffihúsi. Spjölluðum aðeins við hann – hann fann hjá sér þörf fyrir að segja okkur hvað hann gerði. Útlitið var semsagt ekki tilviljun. Það þurfti eiginlega ekki að skýra þetta út.

Svo spurði hann hvort það sé rétt að á Íslandi sé bar sem nefnist The Big Lebowkski. Við sögðum að svo væri. Það þótti honum áhugavert.

Veltum svo fyrir okkur hvort væri ekki rétt að bjóða The Dude að koma á þann bar – hann gæti setið þar einhverja hríð.
Kanada í miklum metum

Kanada er það ríki í heiminum sem hefur jákvæðust áhrif á heimsmálin. Ástralía kemur næst, svo Þýskaland, Frakkland og Bretland. Þá kemur Evrópusambandið en miklu neðar eru Bandaríkin og fyrir neðan þau Rússland. Merkilegt er að Kína er fyrir ofan bæði Bandaríkin og Rússland.

Þetta eru niðurstöður úr könnun sem birt er á vef World Economic Forum. Skoðanakönnunin var gerð í 25 löndum, en í frétt sem fylgir með má lesa að Bandaríkin hafa hrapað niður á þessum lista. Evrópusambandið stendur í stað, en Bretland fellur um tíu prósentustig.

Svo má sjá að Ísrael er mjög neðarlega og líka Íran. Kannski ekki furða?
Pópúlískur flokkur í bullandi séns?

Við erum að upplifa afskaplega tíðindalítið pólitískt sumar. Það er sannkölluð gúrkutíð. En Inga Sæland og Flokkur fólksins fá þá hugmynd að nota hana til að koma sér á framfæri, halda fund og fylla Háskólabíó. Og sjá – allt í einu er flokkurinn kominn í heil 6 prósent í skoðanakönnunum. Þetta verður ennþá meira áberandi sökum þess að FF mælist stærri en tveir flokkar sem sitja í ríkisstjórn Íslands, Viðreisn og Björt framtíð.

Fyrir þá er þetta býsna pínlegt en fyrir stjórnmáaafl sem hefur verið á jaðrinum eins og Flokk fólksins getur verið ómetanlegt að fá svona könnun. Hún eflir sjálfstraustið og sýnir kjósendum að þetta kann að vera kostur sem skiptir máli. Og í næstu könnun gæti fylgið orðið enn meira.

Inga Sæland er kokhraust í viðtali við Ríkisútvarpið. Segist ætla að bjóða sig fram í efsta sæti FF fyrir borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík. Gefur stór fyrirheit um húsnæðismál, ókeypis máltíðir í skólum og hjúkrunarheimili, og svo vill hún byggja stærri umferðargötur og hverfa frá áherslu á „vistvænan ferðamáta“ eins og það er kallað í fréttinni.

Allt þetta gæti fengið nokkurn hljómgrunn – og maður heyrir spurt hvort þarna sé kominn fyrsti pópúlistaflokkur Íslands sem eigi einhvern séns?
Verslunarpistill frá Ameríku

Það er merkileg reynsla að versla í Bandaríkjunum, landi ofneyslunnar og ofgnóttarinnar. Hér er allt verslunarfrelsið sem Íslendinga dreymdi um á tíma haftanna – og prísarnir eru oft fáránlega lágir miðað við það sem við þekkjum. Whole Foods sem nú er að komast í eigu Amazon er samt ekki ódýr búð, það skal tekið fram. En margt kaupir maður hér á miklu lægra verði en heima.

Maður sér breytingar á verslunarháttum í fólki sem er á þönum um borgina með sendingar. Verslun hefur færst að nokkru leyti á netið og neytendur láta senda sér heim. Samkvæmt Business Insider er þetta þó ekki enn í jafn miklum mæli og margir virðast halda. Netverslun hefur verið kennt um hrun í hefðbundinni verslun í Bandaríkjunum og ekki síst lokun mikils fjölda verslunarmiðstöðva.

Business Insider segir að þó sé ekki nema 8,5 prósent af verslun í Bandaríkjunum á netinu, 91,5 prósent af varningi sé enn keyptur í búðum sem hafa veggi, gólf og þak. Meginskýringin á þessum mikla samdrætti sé gríðarleg offjárfesting í verslunarhúsnæði sem hófst á síðasta áratug 20. aldarinnar og náði fram undir kreppu 2008. Alls staðar risu stórar og smáar verslunarmiðstöðvar. Í Bandaríkjunum séu 23,5 ferfet af verslunarhúsnæði á hvern einstakling, það sé vonlaust að öll sú fjárfesting geti skilað arði. Því þurfi að loka miklu af þessu verslunarrými.

Það eru einkum hinar dýrari verslanir sem neyðast til að skera niður. Fyrirtæki eins og Sears þarf að loka helmingi af verslunum sínum til að ná sömu nýtingu húsnæðisins og var 2006. Hins vegar dafna afsláttarbúðir eins og Marshalls og TJ Maxx.

Staðreyndin er nefnilega sú að neysla hefur ekki náð sér á strik aftur eftir kreppuna. Fólk kaupir minna, ódýrara, vandar valið betur – og virðist heldur ekki eins áfjáð í að sanka að sér hlutum. Eins og stendur í greininni fer meiri peningur en áður í „upplifanir“. Vissulega hefur netið sín áhrif – en því verður langt í frá einu kennt um vanda verslunarfyrirtækja.

Svo er annað sem maður tekur eftir. Víða eru í verslunum komnar upp stöðvar þar sem viðskiptavinir geta afgreitt sjálfa sig – gera þannig afgreiðslufólk óþarft. Oftast er þó líka afgreiðslufólk af holdi og blóði og áberandi að viðskiptavinirnir leita áfram til þess.

Því hver er eiginlega ánægjan í því að þurfa sjálfur að skanna strikamerki á vörum til að komast út úr búð – líkt og maður sé farinn að vinna á kassa í Bónus? Einhverjum kann að finnast þetta voðalega nútímalegt – en maður fyllist aðallega depurð yfir því hvað þetta er leiðinleg hugmynd og útfærsla, sjá mynd hér að neðan.

Það er reynt að selja neytendum þá hugmynd að þarna sé á ferðinni sé einhvers konar frelsi, en í raun snýst þetta allt um fyrirtæki sem eru að spara aur – og losa sig við starfsfólk. Kannanir sýna að fólki er upp til hópa er meinilla við slíka sjálfsafgreiðslu. Það er rík tilhneiging í samfélagi tækninnar að vanmeta mannleg samskipti – maðurinn er þrátt fyrir allt félagsvera.