arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Varla von á jólaríkisstjórn

Ég skrifaði um það strax í sumar að stefndi í stórnarkreppu eftir kosningar – ég talaði líka um að haldnar yrðu kosningar en í þeim yrði í raun enginn sigurvegari.

Þetta hefur gengið eftir. Nú er staðan svo treg í stjórnarmyndunum að engar fréttir hafa verið af þeim í marga daga, engum þreifingum eða hugmyndum um hvernig eigi að leysa stjórnarkreppuna.

Á Alþingi sitja 32 nýir þingmenn. Verði kosið aftur er hætt við að sumir þeirra detti aftur út af þingi. Þeir eru varla spenntir fyrir því. Þetta er svipað og gerðist 1978. Þá kom nokkur sveit, einkum af ungu fólki, inn á þing og datt svo jafnóðum út aftur í kosningum 1979.

Það er líka sagt að flokkarnir séu blankir og eigi lítið fé til að fara í kosningabaráttu á nýjan leik.

Þingheimur er hins vegar upptekinn við að reyna að koma sér saman um fjárlög, en í þeim er ýmislegt sem er afar umdeilt – eins og til dæmis framlögin til heilbrigðismála og Landspítalans.

Stjórnarmyndun virðist að miklu leyti velta á vilja Vinstri grænna. Stefán Ólafsson prófessor fer heldur ómildum höndum um VG í pistli sem birtist hér á Eyjunni. Hann hefst svona:

VG er næst stærsti stjórnmálaflokkur landsins.

Ef þau ætla ekki beinlínis að hætta í stjórnmálum þá finnst mér að VG-fólk ætti að endurskoða stöðu og markmið sín svolítið.

Og lýkur svona:

Svo er það auðvitað valkostur fyrir VG að verða varanlegur stjórnarandstöðuflokkur sem fælist það að hafa áhrif – ja, eða bara að hætta alveg í pólitík!

Það er pláss núna fyrir nýja aðila í vistvænni hænsnarækt! (smá grín…)

Það eru ekki nema fimm dagar til jóla. Flestir hafa um aðra hluti að hugsa en pólitík. Guðni Th. Jóhannesson hlýtur samt að fara að grípa í taumana. Er einhver jólaríkisstjórn í kortunum? Jólagjöf til þjóðarinnar?

Ætli sé ekki líklegra að við fáum minnihlutastjórn á nýju ári – og svo kosningar í vor?
Mjög eðlileg fréttamennska

Það er einkennileg hugmynd að fréttamaður RÚV hefði ekki átt að spyrja Sigmund Davíð Gunnlaussonar um þingstörf hans í boði sem hann hélt Norðanlands vegna afmælis Framsóknarflokksins.

Þetta skiptir þvert á móti heilmiklu máli eins og staðan er í pólitíkinni – og spurningarnar verða ef eitthvað er magnaðri á 100 ára afmæli þessa merka stjórnmálflokks, því þetta snýst um sjálfa framtíð hans sem virðist frekar óviss nú um stundir.

Sigmundur Davíð hefur hunsað þingstörf það sem af er kjörtímabilinu. Hann mætti ekki í þingsetningu og hann hefur ekki sést á þingfundum – og reyndar ekki heldur í embættistöku nýs forseta. Þetta er ekki bara spurning um hvernig hann rækir þingmennskuna, heldur um stöðu Framsóknarflokksins sjálfs.

Það hljóta í þessu ljósi að vakna spurningar um hverjar séu fyrirætlanir hans? Er þetta einungis birtingarmynd gremju hans eftir að hafa tapað formannsslag? Eða er dýpra á þessu? Er jafnvel möguleiki á að Sigmundur kljúfi sig burt og fari sína eigin leið í pólitík? Stofni sinn eigin flokk – sjálfsagt væru einhverjir til í að ganga til liðs við slík samtök?

Aðalhátíðin vegna afmælisins var í Þjóðleikhúsinu í Reykjavík. Þar var fjarvera Sigmundar mjög áberandi – enda verður að segja að miðað við staðarval hátíðarinnar, táknmyndir hennar og dagskrána er mjög líklegt að hann hafi haft hönd í bagga með skipulagningu hennar áður en hann lét af formannsembætti.

Litlir kærleikar eru milli Sigmundar og Sigurðar Inga Jóhannssonar flokksformanns. Hið sama á við um Eygló Harðardóttir félagsmálaráðherra sem gekk hart fram gegn Sigmundi í formannsslagnum. Þau eru bæði ráðherraefni í flokknum – en er hann það?

Hvaða flokkur sem myndi láta reyna á samstarf við Framsóknarflokkinn í ríkisstjórn þarf að taka tillit til þessarar stöðu og íhuga hana. Og ef þarf að kjósa upp á nýtt gætu þessi átök reynst flokknum dýrkeypt.

Það er í hæsta máta eðlilegt að fréttamaðurinn Sunna Valgerðardóttir, skyldi spyrja þegar hún fékk færi á að ræða við Sigmund. Tækifærin til þess hafa heldur ekki verið sérlega mörg upp á síðkastið, a.m.k. ekki á vinnustað þingmanna við Austurvöll.
Nokkrar jólagjafahugmyndir

Til er saga af manni sem gaf konunni sinni keðjur undir bílinn í jólagjöf, n.b. keðjur undir bílinn sinn.

Þetta hef ég heyrt haft fyrir satt.

En hérna eru dæmi um jólagjafahugmyndir frá fyrri tíð.

Sú fyrsta er frá Siglufirði.

Og þessi er af Suðurnesjum. Nonni og Bubbi voru víst þekkt ljúfmenni.

En þessi úr Hafnarfirði er dálítið þunglyndisleg. Líftrygging í jólagjöf!
Hvernig væri hægt að boða til nýrra kosninga?

Nú heyrist ekki hósti eða stuna frá forystumönnum stjórnmálaflokkanna. Eru þeir búnir að gefast upp á að mynda stjórn? Farnir að undirbúa jólin?

Eða eru einhverjar þreifingar í gangi? Eins og staðan er finnst manni líklegt að ekki verði nein stjórn fyrr en á nýju ári.

Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks situr enn. Hún getur varla gert það miklu lengur, enda hefur hún ekki þingmeirihluta.

Það komu 32 nýir þingmenn inn á Alþingi í kosningunum í október. Líklega langar þá fæsta að missa sæti sín aftur eftir svo stuttan tíma.

En á einhverjum tímapunkti þarf að mynda stjórn, hvort sem það verður meirihlutastjórn eða minnihlutastjórn – eða jafnvel utanþingsstjórn.

Síðasti möguleikinn er reyndar nokkuð fjarlægur, ekki hefur setið utanþingsstjórn á Íslandi síðan í heimsstyrjöldinni síðari, það var svonefnd Kóka-kóla stjórn.

Þarna er líka spurning um valdið til þingrofs og til þess að boða til nýrra kosninga, ef sú verður niðurstaðan. Vart er hægt að líta svo á að Sigurður Ingi Jóhannsson hafi þetta vald núna þótt hann sitji sem forsætisráðherra til bráðabirgða.

Forseti Íslands getur tæplega rofið þing upp á sitt eindæmi.

Það yrði semsagt fyrst að koma saman stjórn sem hefði stuðning eða hlutleysi meirihluta þingheims, forsætisráðherra hennar gæti síðan rofið þing, boðað til kosninga, og ríkt fram að þeim.
Verðlaun bóksalanna

Verðlaun bóksalanna voru kynnt í Kiljunni í gærkvöldi, en það er orðinn árviss atburður. Bóksalar um allt land greiða atkvæði um nýútkomnar bækur og eru birtar niðurstöðurnar fyrir þrjú efstu sætin í mismunandi flokkum.

Þær eru svona.
Sigmundi er dálítið skemmt – vandræðalegt fyrir flokkana

Kosningarnar í október voru boðaðar vegna Panamaskjalanna og falls Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar úr stóli forsætisráðherra.

Því er varla furða að Sigmundur geri sér mat úr því að ekki takist að mynda ríkisstjórn og kalli kosningarnar dómadagsvitleysu.

Í þessu ljósi er auðvitað nokkuð vandræðalegt að stjórnmálaflokkunum virðist lífsins ómögulegt að koma saman stjórn. Fátt gleðilegt hefur gerst í pólitísku lífi Sigmundar Davíðs síðasta árið, en hann getur altént skemmt sér dálítið yfir stöðunni sem er komin upp.

Nú virðast möguleikarnir á myndun meirhlutastjórnar nokkurn veginn uppurnir. Það hafa farið fram tvær umferðir, spurning hvort eitthvað muni breytast í hinni þriðju.

Vinstri græn virðast vera algjörlega búin að stimpla sig út úr stjórnarsamstarfi – það sem helst er nefnt í dag er hvort þrátt fyrir allt gæti tekist að berja saman ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar.

Í grein á Vísi er bent á að minnihlutastjórnir séu við völd í Svíþjóð, Noregi og Danmörku. Þar er hefð fyrir slíkum ríkisstjórnum sem ekki er að finna hér á Íslandi. Við vitum eiginlega ekki hvernig slíkar stjórnir fara að, heldur erum við vön mjög afdráttarlausu meirihlutaræði á þingi.

Í yfirlýsingu Guðna forseta frá því fyrradag er ýjað að möguleikanum á minnihlutastjórn. Þar segist hann ekki ætla að veita neinum stjórnarmyndunarumboð, en segir:

Þess í stað hvatti ég þá til að ráða ráðum sínum og kanna með óformlegum viðræðum sín á milli hvaða leiðir eru enn mögulegar til myndunar ríkisstjórnar sem njóti meirihlutastuðnings á Alþingi eða geti að minnsta kosti varist þar vantrausti.
Reykjavík desember 2016

Reykjavík desember 2016.

Landnámsmaðurinn, enginn snjór, fjöld byggingakrana.
Marx hafði rétt fyrir sér

Eina efnahagslíkanið sem getur útskýrt það sem er að gerast í dag er marxismi.

Þetta hefur Jyllandsposten eftir Steen Jakobsen, aðalhagfræðingi Saxo fjárfestingarbankans í Danmörku. Blaðið segir að hann hafi fremur verið talinn frjálshyggjumaður. En Jakobsen segir:

Hagfræðin sem byggir á því að stafla upp kampavínsglösum, hella í það efsta og reikna með að vökvinn drjúpi í glösin sem eru fyrir neðan (trickle-down economics), virkar einfaldlega ekki. Ef maður skoðar hvaða bók lýsir heiminum best eins og hann er í dag, þá kemst Auðmagnið eftir Marx næst því. Samkvæmt greiningu marxismans er vinnandi fólk smátt og smátt svipt kaupmætti sínum með því að borga þeim of lág laun. Þetta er í grundvallaratriðum það sem er að gerast.

Vinnuaflið – verkalýðsstéttin og millistéttin, svo við notum þessar skilgreiningar – þarf að hafa næga innkomu til að geta keypt vörurnar sem það framleiðir. En svoleiðis er þetta ekki lengur. Þetta er í rauninni marxískt vandamál. Verkalýðsstéttin og millistéttin fá svo litlar launhækkanir að við erum í raun að svelta neytendurnar sem eiga að bera uppi hagkerfið.

Alls staðar á Vesturlöndum hafa laun verið frosin föst árum saman. Bandaríkin eru stærsta vélin í hagkerfi heimsins, en þar hækkaði tímakaup fyrir venjulega launavinnu einungis um 8 prósent frá 1964 til 2014, ef reiknað er með verðbólgu.

Þar er hlutfall launa í hagkerfinu nú lægra en nokkru sinni síðan í seinni heimsstyrjöld. Aftur á móti hefur hagnaður fyrirtækja aldrei verið meiri, samkvæmt tölum frá bandaríska seðlabankanum. Skammsýnir forstjórar og fjárfestar eru einfaldlega að svelta sína eigin viðskiptavina í sókn sinni eftir skyndigróða.

Jyllandsposten spyr Steen Jakobsen hvort fyrirtækin borgi of lág laun?

Já, og það er þeim ekki í hag þegar litið er til lengri tíma. Það eru mikil mistök að festa ekki meira fé í starfsfólkinu.

Viðtalið við Jakobsen er lengra. Hann talar meðal annars um stöðnun í hagkerfinu, alltof mikla skuldsetningu í heiminum, hnattvæðingu og fríverslun sem hann segir að verði að fá manneskjulegri ásýnd. Hann segir að nauðsynlegt sé að loka bönkum sem ekki séu að virka – en það óttist stjórnmálmenn. Lítil og meðalstór fyrirtæki þurfi betri aðgang að fjármagni.

Hann segir líka að hann vilji ekki vopnaða byltingu eins og Marx boðaði, en það sé samt nauðsyn á byltingu.

Mörg fyrirtæki gera þau mistök að einblína á hreyfingar á hlutabréfamarkaði í stað þess að hugsa í langtímalausnum. Fyrirtækin þurfa að fjárfesta í fólki og nýsköpun, til dæmis með því að styrkja háskóla til að ráða fleiri prófessora. Þetta hefur áhrif á framleiðnina og tekjurnar þegar litið er til lengri tíma.
Fjölmenningin og jólin

Þessi texti er settur saman af Matthíasi Kristiansen, kennara, þýðanda og tónlistarmanni. Þetta er ágætis áminning þegar renna upp jól á umbrotasömu ári.

Sennilega einkennist engin hátíð manna jafn mikið af fjölmenningu og jólin. Við höldum upp á fæðingu barns foreldra á ferðalagi í Austurlöndum nær með því að draga inn í hús grenitré að þýskum sið, förum með börn að hitta jólasveina sem eru sambland tyrkneskrar, hollenskrar, norskrar og bandarískrar Coca-Cola hefðar, gefum gjafir að sið austrænna vitringa, syngjum söngva víða að við undirleik á hljóðfæri smíðuð um allan heim, skálum í vínum frá Frakklandi, Spáni eða Chile og ökum að verslunum í japönskum eða þýskum bílum knúnum rússnesku bensíni.

Við kveikjum á kertum framleiddum í Svíþjóð eða á ljósaperum frá Kína, bragðbætum eftirrétti með vanillu frá Madagaskar eða banönum frá Mið-Ameríku, kveikjum kannski í vindli frá Kúbu eða fáum okkur kaffi frá Kólumbíu. Appelsínurnar og ferska kryddið eru frá Ísrael, piparinn frá Indlandi, kanillinn frá Sri Lanka og lárviðarlaufin frá Miðjarðarhafslöndum. Heitið jól er komið úr heiðni.

Um áramótin skjótum við svo upp flugeldum frá Kína.
Nú getum við farið að tala um stjórnarkreppu

Eftir að viðræður flokkanna fimm sigldu í strand getum við farið að tala um stjórnarkreppu í alvörunni.

Eini möguleikinn sem virðist nokkurn veginn ókannaður er stjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknar og VG.

Samkvæmt þeirri aðferð sem Guðni Th. Jóhannesson hefur unnið eftir ætti að vera komið að Framsóknarflokki að fá stjórnarmyndunarumboðið.

Það er ekkert sérlega líklegt að Framsókn takist að koma saman stjórn, en varla ættu sjávarútvegs- eða landbúnaðarmálin að þvælast fyrir, a.m.k. ekki að marki. Og Sjálfstæðisflokkur og Framsókn gætu leyft VG að bæta nokkuð vel í heilbrigðis- og velferðarkerfið.

En innan VG verður væntanlega mikil andstaða við þetta; það lítur of mikið út eins og VG sé varadekk fyrir stjórnina sem enn situr þrátt fyrir að einn og hálfur mánuður sé liðinn frá kosningum, Panamastjórnina eins og það er kallað á vinstri vængnum.

Annar möguleiki er að reyna enn einu sinni með Sjálfstæðisflokk, Viðreisn og Bjarta framtíð. Þá yrði það þriðja umferð. En sú stjórn stæði mjög tæpt – og innan Sjálfstæðisflokksins eru þingmenn sem taka ekki í mál að leggja svo mikið sem eina krónu í viðbót á útgerðina.

Þannig að nú er farið að hilla undir nýjar kosningar, væntanlega með vorinu – og starfsstjórn fram að þeim. Bjarni Benediktsson er væntanlega sáttur við það, líkt og Össur Skarphéðinsson skrifar á Fésbókina:

Bjarni Benediktsson virðist – eðlilega – vera farinn að sjá ávinning í því að leysa stjórnarkreppuna með nýjum kosningum. Það yrði harla rýrt veganesti fyrir VG að fara inn í þær með það á bakinu að hafa klúðrað myndun stjórnar til vinstri vegna hagsmuna sem yfirleitt eru kenndir við sægreifa og LÍÚ hið forna.

Í unninni stöðu glutra menn stundum niður endataflinu. Ég vona það hendi ekki VG.

Guðni Th. Jóhannesson gæti líka farið að hóta því að setja á laggirnar utanþingsstjórn, eins og Kristján Eldjárn gerði á sinni tíð. Í þá tíð brýndi það stjórnmálaforingja að ná saman, þeim er meinilla við að láta taka af sér ráðin með þeim hætti.
Sögulegt næmi á afmælishátíð Framsóknar

Það er rætt um fjarveru Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á afmælishátíð Framsóknarflokksins í Þjóðleikhúsinu næsta föstudag. Menn greinir á hvort þetta hafi pólitíska þýðingu, til dæmis skrifar Helgi Hrafn Gunnarsson pírati um það langan pistil á Facebook þar sem hann ber blak af Sigmundi

Hitt er víst að afmælishátíð þessi er þrungin táknrænni pólitískri merkingu – en Sigmundur Davíð hefur einmitt verið framsóknarmanna næmastur að greina slíkt. Það er jú frægt þegar hann fór með Bjarna Benediktsson til að undirrita stjórnmálasáttmála í ein helgustu vé framsóknarmennskunnar, í gamla Héraðsskólann á Laugarvatni.

Hátíðin er haldin í Þjóðleikhúsinu. Helsti hvatamaður að byggingu þess var Jónas frá Hriflu, einn stofnandi Framsóknarflokksins og mesti áhrifamaðurinn í sögu hans. Húsið var teiknað af Guðjóni Samúelssyni, sem oft var nefndur hirðarkitekt Jónasar. Sigmundur hefur ekki farið leynt með aðdáun sína á Guðjóni.

Þess má líka geta að fyrsti þjóðleikhússtjórinn og sá sem hefur setið lengst í því embætti var samvinnumaðurinn Guðlaugur Rósinkranz.

Það er svo varla tilviljun að meðal þeirra sem flytja ræðu á hátíðardagskránni er sú mæta kona Gerður Steinþórsdóttir, en hún er dótturdóttir Jónasar frá Hriflu.

Það er ekki tilviljun að Framsóknarmenn halda afmælishátíð sína í Þjóðleikhúsinu en ekki t.d. í Háskólabíói eða Hörpu.
Enginn vill slíta viðræðum – störukeppni

Píratar hafa verið með nokkuð stórar yfirlýsingar um hversu vel gangi að mynda fimm flokka stjórn – þeir hafa ennþá stjórnarmyndunarumboðið þótt málið hafi reyndar enn ekki komist á stig formlegra viðræðna.

Birgitta Jónsdóttir talaði um 90 prósenta líkur á stjórn, Smári McCarthy um yfirgnæfandi líkur.

Það mun vera nokkuð ofmælt. Hins vegar er sagt að Píratar hafi haldið nokkuð vel á málum meðan þeir hafa farið með umboðið – og unnið sér inn nokkuð traust fyrir vikið.

Aðalágreiningurinn í viðræðunum er milli Vinstri grænna og Viðreisnar. Flokkarnir eru engu nær því en verið hefur að finna sameiginlega niðurstöðu í sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum og ríkisfjármálum. Þar skilur á milli himinn og haf.

En svo er hitt, að enginn vill verða til þess að slíta þessum viðræðum – og sitja uppi með þann Svarta-Pétur. Þannig er sagt að þetta sé orðin eins konar „störukeppni“ milli Vinstri grænna og Viðreisnar.

Reyndar er fordæmi nefnt í þessu sambandi. Við stjórnarmyndun 1971, eftir að Viðreisnarstjórnin var loks fallin, gekk erfiðlega að koma saman vinstri stjórn. Það náðist þó að lokum, meðal annars vegna þess að enginn flokkur vildi verða til þess að ganga úr skaftinu og slíta. Stjórnin var undir forystu Framsóknarmannsins Ólafs Jóhannessonar, reyndist nokkuð brokkgeng, og sprakk eftir þrjú ár.

Eftir það vann Sjálfstæðisflokkurinn einn sinn stærsta sigur fyrr og síðar, fékk 42,7 prósent í kosningum sumarið 1974.
Austurstræti um jól – í kringum 1970

Þessi jólalega ljósmynd er tekin í Austurstræti í kringum 1970. Gatan er ansi mikið breytt síðan þá. Fremst á myndinni til hægri er hús Ísafoldar sem síðar var flutt í Aðalstræti. En þarna var bókabúð á þessum tíma, við sjáum auglýsingu fyrir skáldsöguna Hnefaleikarann eftir Jack London sem kom út 1969.

Ég verð að viðurkenna að ég man ekki nógu vel eftir öllum verslunum þessa tíma – þótt ég væri farinn að þvælast um Miðbæinn. Mér sýnist að við hliðina á Ísafold sé búð sem nefnist Raflux, raftækjaverslun, en á skiltinu eru líka auglýstir Souvenirs, minjagripir, þar er semsagt fyrirboði um tíma sem komu löngu seinna.

Í húsinu þar við hliðina á stendur svo Gefjun stórum stöfum. Þarna var vöruhús Sambands íslenskra samvinnufélaga – húsinu hefur verið mikið breytt og þarna er nú útibú ÁTVR.

Hinum megin við götuna má sjá ljósaskilti fyrir verslunina Oculus, en þar voru seldar snyrtivörur. Lengra er svo verslun Egils Jacobsen, en ég sé ekki alveg hvað stendur á skiltunum innar í götunni.

Kannski geta minnugir lesendur rifjað upp hvað fleira var þarna. Úr æsku er mér reyndar minnisstæðust ísbúð sem nefndist Ísborg sem var í Austurstrætinu, hún var mjög glæsileg eins og sjá má á þessari ljósmynd – en ég var ekki gamall þegar hún lokaði. Það er líklega fyrsta búðin þar sem voru seldir mjólkurhristingar að amerískum sið.

Myndin hér að neðan er af vefnum Gamlar ljósmyndir.
Mætir Sigmundur ekki í afmælið?

1916 er merkilegt ár í íslenskri stjórnmálasögu – þar má greina eitt upphaf nútímastjórnmála á Íslandi. Bæði Alþýðuflokkurinn og Framsóknarflokkurinn voru stofnaðir á þessu ári. Hugmynd Jónasar frá Hriflu, sem hafði hönd í bagga með stofnun beggja flokkanna, var að þeir ynnu saman – Alþýðuflokkurinn sem flokkur alþýðufólks í bæjum, Framsóknarflokkurinn sem flokkur bænda.

Alþýðuflokkurinn er ekki lengur til, en afmæli hans var þó fagnað fyrr á þessu ári. Framsóknarflokkurinn hefur verið sprellifandi – þótt hann hafi ratað í vissar ógöngur á þessu ári. Þeim virðist heldur ekki vera alveg lokið.

100 ára afmæli Framsóknar er 16. desember.

Vefsíðan Kaffið, sem flytur einkum fréttir frá Akureyri, greinir frá því að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, hafi á síðustu stundu afboðað komu sína á afmælishátíð sem Framsóknarfélag Akureyrar og nágrennis heldur í dag.

Forföllin hafi hann boðað með sms-skilaboðum, en um leið hafi hann boðið til annarrar veislu 16. desember. Á sama tíma og haldin verður 100 ára afmælishátíð Framsóknarflokksins í Þjóðleikhúsinu í Reykjavík.

Á Kaffivefnum eru vangaveltur um hvort þetta hljóti ekki að jafnast á við úrsögn úr flokknum eða stríðsyfirlýsingu.

Þeir framsóknarmenn sem Kaffið.is ræddi við voru á einu máli um að sms-skilaboðin frá Sigmundi Davíð hlytu að draga dilk á eftir sér. Fyrrum formaður flokksins, sem lítilsvirti aldarafmælið með þessum hætti, hlyti að vera á útleið úr flokknum og væri varla líft þar öllu lengur. Hann yrði þá væntanlega þingmaður í eins manns flokki.

Svona er afmælishátíð Framsóknar kynnt á vef flokksins.
Handan við staðreyndir og skynsemi

Þetta er afar dapurlegt.

Forseti Bandaríkjanna kemst á valdastól með aðstoð Rússa og fyrir tilstilli undirferlis sem á upptök sín í rússneskri undirróðursstarfsemi. Dálítið er þetta farið að minna á frægan kaldastríðsþriller sem kallast The Manchurian Candidate.

Hann vinnur í raun ekki kosningarnar. Andstæðingurinn fékk 2,7 milljón fleiri atkvæði. Þetta er dæmi um fornfálegt kosningakerfi sem speglar ekki vilja þjóðar. Það eru reyndar fleiri þjóðir sem búa við slík kerfi.

Donald Trump segist ekki ætla að sleppa hendinni af sjónvarpsþætti sínum sem nefnist The Apprentice.

Rifjast þá upp hvenær ég varð fyrst var við Trump. Fjölskylda mín horfði þennan þátt en ég tuðaði einhver ósköp yfir því að nokkur gæti eytt tíma sínum í að horfa á svo ömurlegan náunga.

En þetta er hvort sem er allt eins og asnalegur sjónvarpsþáttur, handan við staðreyndir og skynsemi.
Íslensk hagfræði

Friðrik Jónsson er hagfróður maður sem stundum skrifar greinar hér á Eyjuna. Hann ritar athugasemd við frétt á vefsíðunni Kjarnanum þar sem haft er eftir Þorsteini Víglundssyni, þingmanni Viðreisnar og fyrrverandi framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, að ekki sé tími til að hækka ríkisútgjöld.

Viðbrögð Friðriks er þessi skilgreining á íslenskri hagfræði:

Íslensk hagfræði:

– Það er ljóst að í kreppu verður að draga saman ríkisútgjöld og í góðæri má ekki auka þau á ný.

– Þegar verðbólga eykst verður að hækka stýrivexti Seðlabankans, en það má hins vegar ekki lækka þá aftur þegar dregur úr verðbólgunni.

– Mæla skal verðbólgu þannig að hún komi lánveitendum sem best og lántökum sem verst.

– Stjórnlaust ris og fall íslensku krónunnar á víxl – þó oftar fall – er forsenda efnahagslegs stöðugleika.

– Fjárfestingar í innviðum, menntun og heilbrigði lands og þjóðar er eitthvað sem við tölum bara um, en gerum lítið í, því það er aldrei rétti tíminn til slíks – þið vitið, vegna mikilvægis samdráttar ríkisútgjalda, baráttu við verðbólgu (hvort sem hún er til staðar eður ei), viðhalds hárra vaxta, sveiflna í gengi og hins alræmda stöðugleika…
Misskilningur um Pisa-próf

Það er vont ef maður er farinn að dreifa röngum eða fölskum fréttum sem eru sannarlega plága á internetinu. Ég birti fyrr í dag texta sem var sagður vera kominn úr Pisa-prófi. Marga hnykkti við þegar þeir sáu þessa málleysu.

Staðreyndin mun vera sú, eins og segir á vef Menntamálastofnunar, að textinn mun vera kominn úr „dæmahefti sem Námsmatsstofnun gaf út og var til þess fallinn að gefa mynd af uppbyggingu PISA spurninga“.

Rétt er að þetta komi fram, fleiri hafa ruglast á þessu en ég, því víðar á netinu má finna að er vísað í þetta próf. Menntamálastofnun segir að það sé frá árinu 2000, og hafi sumar spurningarnar verið notaðar en aðrar ekki.
100 ára stórleikari – í frábæru atriði Kubricks

Leikarinn Kirk Douglas er 100 ára í dag. Ferill hans er ótrúlega magnaður, en reis hæst á seinni hluta sjötta áratugarins og fyrri hluta þess sjöunda.

Hér er hann í magnaðri senu úr bestu kvikmynd Stanleys Kubrick, að öðrum ólöstuðum, Paths of Glory. Myndin gerist í fyrri heimstyrjöld.

Douglas er liðsforingi sem gengur langa leið gegnum skotgrafir, hermenn bíða átekta eftir því að hlaupa upp úr gröfinni og gera árás. Síðan gefur Douglas merki og þeir fara af stað í orrustuna. Þetta er byggt á atburðum sem urðu í Verdun 1916. Herforingjar létu taka óbreytta hermenn af lífi, þeim var kennt um ófarir í orrustunni og sakaðir um heigulshátt – en sökin var foringjanna.
Ekki íslenska

Úr lesskilningsverkefni Pisa-prófsins. Það er kannski ekki furða að nemendur hafi ekki skilið það. Maður gerir það varla sjálfur.

Þetta er ekki íslenska, heldur hrá þýðing úr erlendu máli, líkast til ensku.