arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
1313

Myndin er dálítið ógreinileg, hún var tekin gegnum gler á Síldarminjasafninu á Siglufirði í gær – en spurt er, hver man eftir þessari vörutegund?

Þetta er sápa, hún var held ég notuð á flestum heimilum á Íslandi um árabil, ja, fyrir svona fimmtíu árum.

Hún var kölluð þrettán þrettán, ekki eitt þúsund þrjúhundruð og þrettán. Ég kann enga skýringu á nafninu,

Veit heldur ekki hver framleiddi sápuna, en umbúðirnar man ég glöggt. Mig minnir að sápustykkin hafi verið bleik þegar þær voru teknar burt, en lyktin ekkert sérlega góð. Allavega hefði þetta seint talist ilmsápa. En kannski dugði hún vel til að fjarlægja skít af höndum. Maður var sjálfur oft býsna skítugur á árunum þegar 1313 var í notkun.
Forsetaframbjóðandi nakinn á Íslandi

Kannski er þetta ekki sérlega fréttnæmt, en franska stórblaðið Le Figaro skýrir frá því á vef sínum að Francois Fillon, frambjóðandi í forsetakosningunum í Frakklandi hafi sést nakinn á Íslandi.

Fillon þótti um tíma sigurstranglegastur í kosningunum, en svo lenti hann í hneykslismálum og tapaði fylgi. Fillon er hægri maður og þykir nokkuð stífur, sést sjaldan án þess að vera í jakkafötum með bindi. Hann var líka forsætisráðherra Frakklands á árunum 2007 til 2012.

Samkvæmt frásögn Le Figaro var hann á ferðalagi á Íslandi, nakinn í sturtuklefa – líklega við Bláa lónið – þar sem frönsk fjölskylda var líka á ferð. Hún bar kennsl á Fillon. Annars fréttist lítið af ferðum hans hér á landi.

Myndbandið með frétt Le Figaro má sjá hér fyrir neðan. Hvað sagði Bob Dylan ekki í laginu:

Even the president of the United States

Sometimes must have to stand naked
Vakið yfir velferð barna, lýsisgjafir og fleira

Þegar ég var barn í skóla fyrir fimmtíu árum var ýmsilegt gert til að efla heilsu nemenda og fylgjast með því að þeir væru hraustir. Einna eftirminnilegastir eru berklaplástrarnir sem voru settir á bringu barnanna, að mig minnir hvert ár. Einn vinstra meginn og einn hægra megin og svo eitthvert efni undir sem maður vissi ekki hvað var. Svo voru plástrarnir rifnir af – sum börn lentu í að fara upp á Heilsuverndarstöð í nánari skoðun, mér finnst eins og ég hafi farið þangað einu sinni í röntgenmyndatöku.

Það var stungið blýnanti undir ilina á manni og þeir sem reyndust vera með plattfót voru sendir í sérstaka meðferð við slíku. Þurftu líklega að kreppa fótinn í gríð og erg. Einn skólafélagi minn lenti í því og við vorkenndum honum.

Sumir voru líka sendir í ljós upp á heilsuverndarstöð, sátu þar með hlífðargleraugu við sólarlampa. Það þótti ekki spennandi heldur að lenda í því.

Ég er sem betur fer of ungur til að muna tímann þegar lýsi var hellt upp í börn úr könnu. Lýsi þótti vera meðal gegn flestum meinum Þessi mynd birtist á vefnum Gamlar ljósmyndir. Lýsið var volgt og það var hellt af miklum krafti, jafnvel þangað til flóði upp úr munni barnsins. Ég er frekar klígjugjarn og þegar ég var kominn í skóla voru sem betur fer komnar ágætlega bragðgóðar lýsistöflur.

En það þurfti líka að huga að annars konar heilsufari. Flámæli var miskunnarlaust útrýmt á Íslandi og það var næstum horfið þegar ég var barn. Samt skilst mér að flámælt eldri kona hafi verið fóstra mín á leikskólanum Hagaborg. Það varð jafnvel vart við að ég kæmi heim með vott af flámæli.

Svo má spyrja hvort einhver kannist við konuna sem gengur svo hraustlega til verks við lýsisgjöfina á myndinni – og börnin sem er hellt upp í.
Minningarorð um annan helming Steely Dan

Við vorum í veiðitúr við Kleifarvatn ég og vinur minn með pabba hans, fórum þangað í eldgömlum Volvo, nenntum lítið að veiða en höfðum þeim mun meiri áhuga á að hlusta á Topp tíu með Erni Petersen í útvarpinu. Héngum við bílinn og hlustuðum. Þetta var sumarið 1973.

Ég man að þarna heyrði ég fyrst í Steely Dan – það var lagið Do It Again. Það var nóg af góðum lögum í þá daga. Í sama þætti minnir mig að hafi verið spilað Drift Away með Dobie Gray og Rubber Bullets með 10CC. (Ég fletti þessu upp og það getur alveg staðist hvað timann varðar.)

Can't Buy a Thrill er fyrsta stóra plata Steely Dan. Það eru fá byrjendaverk sem slá henni við. Þetta er djöfullega klár músík. Þótti vitsmunaleg fram úr hófi en köld. Flóknir djasshljómar fóru að renna inn í rokkið. Lagahöfundarnir, Donald Fagen og Walter Becker, ráku síðar alla úr hljómsveitinni og unnu árum saman í stúdíóum með bestu hljóðfæraleikurum Bandaríkjanna.

Spiluðu aldrei á tónleikum. Sáust aldrei brosa á myndum.

Pönkararnir þoldu þá líklega ekki. Samt var nafnið á hljómsveitinni komið frá einu af ídólum pönksins, William Burroughs. En þetta var of flókið, of kaldhæðnislegt, of sófístikerað.

Svo komu plöturnar Countdown to Ecstasy, Pretzel Logic, The Royal Scam, Aja, Gaucho. Eintóm meistaraverk á innan við tíu ára tímabili. Svo hættu þeir að spila saman Becker og Fagen, en birtust aftur nokkuð löngu síðar og voru þá orðnir mjög tilkippilegir að flytja tónlist sína á hljómleikum. Gerðu tvær plötur sem voru ágætar, önnur fékk Grammy.

Ég sá þá þrisvar sinnum á sviði, einu sinni í Berlín, tvisvar í Bandaríkjunum. Fagen var aðal á sviðinu – en nærvera Beckers var á einhvern hátt góð. Þeir voru tvíeyki – náðu fyrst saman á unglingsaldri. Fagen skrifar í fallegum minningarorðum um Becker vin sinn látinn að þeir hafi hist 1967 í Bard College í New York. Þeir hafi haft svipuð áhugamál – og þarna eru einmitt hlutir sem mótuðu Steely Dan, tónlistina og textana.

Djass (frá þriðja áratugnum fram á miðjan sjöunda áratuginn), W.C. Fields, vísindaskáldskapur, Marx bræðurnir, Nabokov, Kurt Vonnegut, Thomas Berger, myndir eftir Robert Altman. Líka soul tónlist og blús frá Chicago.

Walter Becker er sá til vinstri, með síða hárið. Tilkynnt var um andlát hans í dag. Hann var 67 ára að aldri.
Afi segir pu pu pu

Ég lærði að lesa á Gagn og gaman. Lýg því ekki. Það var samt áður en ég byrjaði í barnaskóla – ég var sendur í sex ára bekk í Ísaksskóla, kannski ekki síst vegna þess að foreldrar mínir voru þá bæði útivinnandi. En áður en það gerðist hafði ég komist í Gagn og gaman og lesið bókina til enda. Ég man meira að segja eftir þessari stund – þegar ég náði að lesa heila bók í gegn nokkuð fyrirhafnarlaust.

Þetta voru náttúrlega býsna sérkennilegir textar til að lesa þá svona. Gagn og gaman var sett saman til nokunar við lestrarkennslu í anda Ísaks Jónssonar sem var mikill skólamaður – og stofnandi Ísaksskóla. Þetta var svokölluð hljóðlestaraðferð og þótti duga nokkuð vel. Hún getur hins vegar verið nokkuð þreytandi fyrir börn sem koma læs í skóla – eins og þann sem skrifar þessa grein. En margt er þarna ógleymanlegt, eins og X og Z sem eru hjón, Sísí sem sagði s-s-s, Tóti sem hnerraði og Dísa sem týndist og lögreglumaðurinn sem fann hana og símaði heim til mömmu hennar.

Nú er hin metnaðarfulla bókaútgáfa Sæmundur á Selfossi að endurútgefa Gagn og gaman. Samkvæmt upplýsingum frá Sæmundi voru um 200 þúsund eintök prentuð af bókinni á þeim tíma sem hún var notuð til lestrarkennslu. Fyrst kom hún út 1933 en 1955 var fyrra heftið prentað í lit.

Það hafa verið talsverð viðbrigði. Myndir Tryggva Magnússonar í Gagni og gamni eru afar þokkafullar og litirnir í þeim glaðlegir. Margar eru eins og greiptar í vitund þeirra sem lásu Gagn og gaman á barnsaldri. Eitthvað af myndunum mun Þórdís, dóttir Tryggva, hafa teiknað.

Svo er ákveðin stúdía að rýna í kynjahlutverk og ýmsar hugmyndir um verkaskiptingu, fjölskyldugerð og heimilishald á tímanum þegar Gagn og gaman var ritað. Sumt af því virkar býsna gamaldags í dag – og var reyndar farið að vera svo á seinni hluta notkunarskeiðs þessarar frægu kennslubókar. Það er ólíklegt, þrátt fyrir endurútgáfuna, að Gagn og gaman verði aftur notað við lestrarkennslu í skólum.

Afinn með pípuna sem sagði pu pu pu og blés reyk yfir börn þætti varla fínn pappír í dag þótt hann sé mjög borginmannlegur á myndinni í bókinni.
Flísið mengar náttúruna

Alls staðar plast. Í höfum, á ströndum, úti á víðavangi, í dýrum og fiskum, og nú plastagnir í loftinu og í drykkjarvatni. Svo örsmáar að þær sjást ekki.

Guardian birtir þessa skýringarmynd um plast í drykkjarvatni. Í Þýskalandi fannst plast í öllum bjórtegundum sem voru prófaðar og líka í hungangi og sykri. En í Frakklandi mældu þeir plastagnir sem féllu úr loftinu og komust að því að allt að tíu tonn lentu á París árlega. Líklega hefur þetta ekki verið prófað sérstaklega á Íslandi – eða hvað?

Einn stærsti sökudólgurinn virðist vera fatnaður sem er búinn til úr plasti. Flísið. Það hefur verið afar vinsælt síðustu áratugi. Hér á Íslandi er gata sem meira að segja hefur verið kölluð Flísstræti í hálfkæringi. Flísið er vissulega hentugt og þægilegt og veitir skjól – en plastagnirnar tætast af því, meðal annars við þvotta og þurrkun, og lenda úti í náttúrunni.

Kannski ættum við að snúa aftur til náttúrulegra efna eins og ullar og bómullar – að minnsta kosti meðan við getum ekki haft hemil á þessum úrgangi?
Flóttamannastraumurinn og mannfjöldasprengingin í Afríku

Flóttamannastraumur dagsins í dag er eins og barnaleikur miðað við það sem verður ef spár um loftslagsbreytingar ganga eftir. Þá eigum við eftir að sjá æ meiri upplausn í Afríku, fleiri ríki sem eru stjórnlaus. Nú er stríðasti straumur flóttamanna til Evrópu frá Afríku. Fjölmennastir eru Nígeríumenn sem hætta lífinu í skelfilegu ferðalagi yfir eyðimerkur, en reyna síðan að komast yfir Miðjarðarhafið til Evrópu. Hópar glæpamanna nýta sér neyð þessa fólks og láta það borga aleiguna fyrir ferðalagið.

Ferðalagið er aðallega gegnum Líbýu, en Erdoganstjórnin í Tyrklandi kúgar Evrópusambandið statt og stöðugt með hótunum um að opna aftur fyrir ferðir flóttamanna.

En á leiðinni er varla neitt nema brostnir draumar – og lokatakmarkið, nýtt líf á Vesturlöndum, reynist tálsýn ein fyrir langflesta. Margir láta reyndar lífið á leiðinni. Þeir sem komast til Evrópu eru sendir aftur heim.

Angela Merkel hefur lýst því yfir að Nígeríumönnum sem koma sem flóttamenn til Þýskalands verði ekki leyft að vera. Þjóðverjar hafa boðið flóttamönnum fé fyrir að fara aftur heim – og þá einkum þeim sem hafa mjög litla möguleika á að fá að dvelja í landinu. Þetta átak kallast StarthilfePlus.

En eins og segir á flóttamannavandinn eftir að vaxa. Fólksfjöldi eykst gríðarlega í Miðausturlöndum og Afríku. Loftslagsbreytingar gera staði óbyggilega. Það magnar upp stríð. Talið er að helmingur fólksfjölgunarinnar verði í Afríku. Nígeríumenn eru nú 180 milljónir talsins, um miðja öldina er áætlað að þeir verði meira en 300 milljónir og íbúar Nígeríu verði fleiri en Bandaríkjanna. En á tíma þessarar miklu mannfjöldasprengju eru við völd í Bandaríkjunum íhaldssamir karlar sem eru á móti þróunarhjálp og vilja ekki láta fé renna í að takmarka barneignir. Þó er það mikilvægara mál til verndar heimsfriðnum en að fjölga sprengjum.

Mannfjöldanum verður varla haldið frá nema að breyta Evrópu í virki – eða bæta ástandið í upprunalöndum flóttamanna.

Þversögnin er svo að íbúum í Evrópu fækkar vegna minnkandi barneigna. Þjóðirnar verða eldri, meðalaldurinn hækkar stöðugt, og álagið á heilbrigðis- og velferðarkerfin eykst. Þessa þjónustu hefur reynst ómögulegt að manna án innflytjenda og ekkert sem bendir til þess að það breytist. Innflytjendur eru þjóðhagsleg nauðsyn. Sér á báti eru svo lönd eins og Rússland, Úkraína og Hvíta-Rússland. Þar er því spáð að íbúum hafi fækkað um meira en 15 prósent um miðja öldina. Það er reyndar önnur þversögn að andúðin á innflytjendum og flóttafólki er mest í ríkjum Austur-Evrópu – svo mikil að til vandræða horfir fyrir Evrópusambandið – á sama tíma og þar eru í raun sárafáir innflytjendur.

Kort sem sýnir áætlaða fjölgun mannkyns á 21. öldinni. Það er athyglisvert að talið er að Kínverjum fækki þegar líður á öldina. Vöxtur mannfjöldans er langmestur í Afríku og í nokkrum Asíuríkjum.
Sigurveig leggur sauðfjárræktinni lið

Sigurveig kona mín er matreiðslumeistari af fínustu sort – menntuð í hinum fræga Cordon Bleu skóla. Hún hefur mjög ákveðnar hugmyndir um matreiðslu, notar ævinlega góð hráefni og eldar þau á einfaldan hátt. Það er makalaust að sjá hversu fljótt hún getur töfrað fram frábæra rétti. Sjálfur er ég meira fyrir fiskinn – og það er hálfgert grín á heimilinu að þegar ég er í burtu eru eldaðar stórar kjötmáltíðir fyrir aðra fjölskyldumeðlimi og gesti.

Hér eru tvö dæmi frá því undanfarnar helgar sem Sigurveig birti á bloggi sínu. Þarna má segja að hún sé að leggja sauðfjárræktinni í landinu lið, því þetta eru hvort tveggja uppskriftir að lambakjöti. Hið fyrra er lambalæri marinerað í jógúrti og kryddi að austurlenskum hætti – með ótrúlega góðu meðlæti sem ger gert úr gulrótum, alveg mátulega stökkum, og kúskús.

Það vantar ekki hugmyndaflugið hjá Sigurveigu í eldhúsinu.

Hið síðara er lambalæri með sítrónu og hvítlauk, eldað í fati með grænmeti – og takið eftir því sem Sigurveig segir um piparinn, hann á að vera hvítur en ekki svartur!
Umdeildur garður – og ansi ljótur miðað við það sem eitt sinn var

Það er deilt um svæðið í kringum fyrir austan og sunnan Landsímahúsið. Þar var eitt sinn Víkurkirkja og kirkjugarður íbúanna í byggðinni í Reykjavík. Fyrst þegar það gat varla talist þorp og svo þegar það fór að þróast í að verða bær. En byrjað var að grafa fólk í gamla kirkjugarðinum – sem síðar var farið að kalla Hólavallagarð – árið 1838, fyrir 180 árum.

En svæðið þar sem kirkjan og kirkjugarðurinn voru hefur tekið miklum breytingum í áranna rás. Þarna er búið að byggja og grafa, raska og færa til – það er spurning hvaða minningarmörk menn vilja varðveita og þá með hvaða hætti?

Þetta er þó ekki efni þessa greinarstúfs. Hér er ljósmynd af því sem nú kallast í daglegu tali Fógetagarður en hefur líka verið nefndur Víkurgarður. Þarna hóf Shierbeck landlæknir ræktun árið 1883, þarna er tré frá þeim tíma að voru eiginlega engin tré í Reykjavík, silfurreynir sem var gróðursettur 1884.

Myndin sýnir garðinn eins og hann var á árunum eftir stríð. Sjálfur þykist ég muna eftir honum nokkurn veginn svona. Þarna er styttan af Skúla fógeta ekki komin. Hún var gerð af Guðmundi frá Miðdal, það merkilega er að enginn veit hvernig Skúli leit út – hið herðabreiða tröll Guðmundar hefur orðið að mynd Skúla í vitund fólks.

Við sjáum hvað byggðin í kringum garðinn er heilleg. Því miður er það svo að öll húsin á myndinni eru horfin. Uppsalir eru þarna lengst til vinstri. Þau voru rifin eða brunnu. Öll stóðu þau enn þegar ég var barn. Í staðinn voru loks byggðar við Aðalstræti heldur daprar eftirlíkingar af gömlum húsum. Lengst til hægri er Aðalstræti 9, það hús brann 1967 og var þá reist forljótt hús sem síðar var byggt ofan á – og varð þá ennþá ljótara og frekara í götumyndinni.

En það sem vekur líka athygli er hversu garðurinn er miklu fallegri þarna en nú. Það mun hafa verið 1972 að hafist var handa við að endurskipuleggja garðinn. Þá var í tísku garðhönnun sem fólst í að nota sem mest af gangstéttarhellum. Beð voru sett í þartilgerða stalla. Gras var ekki vel séð. Þetta skipulag hefur ekki elst vel. Fógetagarðurinn er í dag skelfing ótútlegur – og sérstaklega ef miðað er við ljósmyndina hér að neðan.

Þessa misheppnuðu garðhönnun er reyndar að finna á fleiri stöðum í bænum – og er frá svipuðum tíma – eða þá leifar af henni. Austurstrætið var skipulagt sem göngugata á þessum árum og var alltaf frekar kuldalegt. Lækjartorg hefur aldrei náð sér á strik sem vettvangur fyrir bæjarbúa eftir að lokað var fyrir umferðina þar. Það er einfaldlega of óvistlegt. Leiksvæði æsku minnar á Landakotstúni varð líka fyrir barðinu á misvitrum garðhönnuðum.

Hér er til samanburðar mynd af Fógetagarðinum eins og hann lítur út nú.
Hvað er pólitískur rétttrúnaður?

Þessi myndbútur er eiginlega alveg snilldarlegur. Hinn bráðskarpi breski útvarpsmaður James OBrien tekur á beinið hlustanda sem notar frasann „pólitískur rétttrúnaður“.

Á nokkrum mínútum sýnir OBrien fram á að innhringjandinn er bara að bulla út í loftið. Honum er algjörlega fyrirmunað að skýra út hvað hann á við með þessu hugtaki – sem er þó sífellt verið að flagga.
Ósmekklegheit, rasismi og fordómar frá tíma Mad Men

Auglýsingamógúllinn Charles Saatchi hefur tekið saman bók sem heitir Beyond Belief. Þetta er myndabók og sýnir auglýsingar og auglýsingaherferðir frá síðustu öld sem virka svo fráleitar að maður trúir því varla. Viðmiðin hafa að sönnu breyst – en sama samt, þessar auglýsingar eru ósmekklegar, móðgandi, dónalegar og bjánalegar. Máski kann okkur að finnast einhverjar af þeim hlægilegar líka á sinn annarlega hátt. En þetta er hinn karllægi heimur sem lýst var í sjónvarpsþáttunum Mad Men. Einhverjir myndu kalla það gullöld, en kannski var það ekki svo gullið.

Undirtitill bókarinnar er líka Racist, Sexist, Rude, Crude and Dishonest, The Golden Age of Madison Avenue.
Snorralaug laundromat

Hvað ætli hafi verið þvottavélar á mörgum íslenskum heimilum árið 1952. Ætli þær hafi ekki verið margar konurnar sem enn voru að bagsa með bretti og bala – því það voru náttúrlega konur sem sáu um þvotta. En þarna var komin merkileg nýung, „laundromat“ þvottvélar þar sem viðskiptavinir gátu þvegið sjálfir.

Og eins og segir:

„Laundromat“ þvottvélarnar eru algerlega sjálfvirkar, og geta húsmæður farið frá þeim í nærfellt hálftíma, meðan þær þvo, og þá gert innkaup í nágrenninu eða gengt öðrum erindum.

Einnig segir að fyrstu „laundromat“ þvottahúsin hafi verið opnuð í styrjaldarlok en þau síðan farið „sigurför um flest lönd heims“.

Auglýsingin er úr Heimilisblaðinu frá því snemma árs 1952. Hér er önnur sem birtist í 19. júní, riti Kvenréttindafélags Íslands. Þarna má sjá að þetta hefur allt verið mjög nútímalegt og húsbóndinn meira að segja kominn til að leggja húsfreyjunni lið. Þarna er þetta kynnt sem „þvottahús framtíðarinnar“.

Þvottahúsið var á Snorrabraut 56, þar var síðar útibú Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins til húsa en nú veitingahúsið Roadhouse. Þetta var eitt sinn í eigu Sambands íslenskra samvinnufélaga og það var einmitt SÍS sem stóð fyrir opnun þessarar „þvottastöðvar“ eins og hún er kölluð í grein í Samvinnunni frá 1952. Greinin ber yfirskriftina Konurnar og Samvinnan. Gjaldið fyrir þvottinn var átta krónur fyrir hver fjögur kíló. Myndin er úr greininni sem birtist í Samvinnunni. Þar þykir vel til hafa tekist og segir meðal annars.

Í síðastliðum mánuði var stöðin opnuð í Reykjavík og henni gefið hið virðulega og ágæta nafn Snorralaug, enda stendur hún við Snorrabraut. Snorralaug var tekið með miklum áhuga og hrifningu af Reykvíkingum. Daginn áður en hún var opnuð almenningi, var fulltrúm allra kvenfélaga í bænum boðið að skoða hana og þótti konunum sýnilega merk nýung á ferð. Næsta dag var stöðin almenningi til sýnis, og var húsfyllir allan daginn, en stúlkur sýndu þvott í vélunum, vindun og þurrkun. Síðan sjálf starfsemi laugarinnar hófst, hefur aðsóknin verið svo mikil, að fljótlega reyndist þörf á, að bæta við starfstúlku, en fólkið stóð og beið eftir því að vélað losnuðu. Benda því allar líkur til þess, að þessari nýung Sambandsins verði svo vel fagnað, að framtíð hinna nýju þvotttahúsa sé trygg hér á landi.

En svo reyndist ekki vera. Það leið ekki á löngu áður en þvottavélar voru komnar í flest hús og sums staðar sameiginleg þvottaherbergi í fjölbýlishúsum. Þetta fyrirbæri sem í Danmörku kallaðist „möntvask“ reyndist ekki eiga framtíð fyrir sér á Íslandi. En veit einhver hversu lengi Snorralaug starfaði?
Bjarni gleymir að nefna Kjararáð – Þorsteinn notar sósíalistafrasa

Það er athyglisvert að hlusta á Bjarna Benediktsson – sem um daginn spáði því í viðtali við erlendan fjölmiðil að við myndum upplifa aðra bankakreppu vegna græðgi – segja að vinnumarkaðsmódelið á Íslandi sé í raun ónýtt. Bjarni hefur reyndar lengi verið talsmaður þess að á vinnumarkaði verði tekið upp það sem hann kallar „norræna módelið“ og þá varað við að hópar geti tekið „viðsemjendur sína í gíslingu“ eins og hann orðaði það fyrir nokkrum árum og svo keðjuverkanir sem leiða af miklum hækkunum til ákveðinna („fámennra“) hópa.

Bjarni kallaði þetta stærsta veikleika íslenskra efnahagsmála um þessar mundir – og vissulega er það rétt að það eru erfiðir kjarasamningar framundan í vetur og gæti stefnt í verkföll. Hann sagði í stefnuræðu sinni í gærkvöldi:

Leitin að sökudólgnum beinir sjónum frá aðalatriðinu. Vinnumarkaðslíkanið er í raun ónýtt. Þetta eru stór orð. En hver getur mótmælt þessu þegar hver höndin er uppi á móti annarri, nær engin samvinna til staðar og skipulagið tilviljanakennt og breytilegt frá einum kjaraviðræðum til þeirra næstu. Þetta er stærsti einstaki veikleiki íslenskra efnahagsmála um þessar mundir.

Bjarni talar um leit að sökudólgi, en því verður varla neitað að nú eru það úrskurðir Kjararáðs um stórfelldar kauphækkanir til stjórnmálamanna og embættismanna helltu olíu á eld og gera kjaraviðræður mun erfiðari en ella. Þær voru meira að segja afturvirkar, langt aftur í tímann. Annað sem má nefna eru stórfelldar hækkanir á forstjórakaupi – sem minna helst á það sem var að gerast eftir 2000. Það er fyrst og fremst þetta sem grefur undan Salek samkomulaginu sem Bjarna var svo kært. Bjarni kvartaði undan því þingræðunni að menn kepptust við að lýsa yfir andláti þess – kannski er það ekki alveg dautt, en það er á grafarbakkanum.

Það var svo merkilegt að heyra tóninn í þingræðu Þorsteins Víglundssonar velferðarráðherra. Var það óvart eða með ráðnum hug að hann vitnaði í einn aðalfrasa norrænna jafnaðarmanna og sósíalistahreyfingarinnar– sem Karl Marx notaði líka á sínum tíma. Ráðherrann sagði:

Í þeim efnum er ekki síður mikilvægt að leggja áherslu á að öllum standi til boða að vera virkir í samfélaginu; að hver gefi til samfélagsins eins og hann er fær um og þiggi það frá samfélaginu sem hann þarf. Í því felast mikil lífsgæði.
Lengra Silfur í þetta sinn

Silfrið á morgun verður í lengri kantinum vegna falls ríkisstjórnarinnar og kosninganna sem verða væntanlega í byrjun nóvember. Það er af nógu að taka í pólitíkinni og þátturinn verður hálftíma lengri en vant er.

Fyrst í þættinum fáum við stjórnmálaskýrendur til að greina atburðarásina og horfurnar fyrir kosningarnar, en síðar í þættinum tekur við forystufólk úr stjórnmálaflokkunum og ræðir stöðuna.

Ég á svo von á að þættinum ljúki með viðtali sem ég tók við bandaríska sagnfræðinginn Timothy Snyder. Snyder hélt fyrirlestur hér fyrir stuttu og vakti mikla athygli. Hann ræðir um strauma og leikendur í alþjóðastjórnmálum, meðal annars þá Trump og Pútín.

Silfrið hefst á RÚV klukkan 11 og er jafnhliða sent út á Rás 2 – að undanteknum viðtölum sem fara fram á erlendum tungumálum.
Helgi Hrafn segir ókei

Helgi Hrafn Gunnarsson segir ókei við beiðni Birgittu um að hann bjóði sig aftur fram. Þýðir það ekki já? Gæti reynst afar mikilvægt fyrir Pírata. Birgitta skorar á hann og Helgi Hrafn svarar.

En Birgitta lýsir því yfir nú áðan að hún ætli að standa við þau orð sín að hún hætti eftir þetta kjörtímabil. Það verður sjónarsviptir að henni. Og hún hefði getað haldið áfram á þeim forsendum að kjörtímabilið er að reynast vera ekki nema eitt ár.
Fjörugt Silfur

Hér er Silfur sunnudagsins. Þáttur sem var lengri en venjulega, en nokkuð fjörugur og áhugaverður held ég megi segja. Gestir voru Helgi Hrafn Gunnarsson, Svandís Svavarsdóttir, Páll Magnússon, Björt Ólafsdóttir, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Kristinn Hrafnsson, Stefanía Óskarsdóttir, Jón Trausti Reynisson og Sigmundur Erni Rúnarsson.

Svo vek ég sérstaka athygli á viðtalinu við sagnfræðinginn bandaríska, Timothy Snyder, sem er í lok þáttarins.

Silfrið má sjá með því að smella hér á vef RÚV.