arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Spennan magnast vegna skuldamálanna

Spennustigið hækkar ört vegna skuldaniðurfellingartillagnanna sem Sigmundur Davíð hefur boðað að komi úr nefnd í þessum mánuði.

Þá eru ekki nema í mesta lagi ellefu dagar til stefnu.

Seðlabankinn varar við því að stofnaður sé leiðréttingasjóður í gegnum bankann, segir að það sé ígildi peningaprentunar.

Sigmundur sakar Seðlabankann um að vera í pólitík.

Bjarni Benediktsson er varkár og segir ekki megi auka skuldir ríkissins, hann hafi ekki séð tillögurnar sem séu í smíðum.

Jón Sigurðsson, fyrrverandi seðlabankastjóri og formaður Framsóknarflokksins, skrifar fróðlega grein þar sem hann gerir grein fyrir þeim mælistikum sem hlýtur að vera beitt á fyrirhugaða skuldalækkun, þ.e. hvernig hún dreifist, áhrifin á efnahagsþróun og áhrif á stöðu ríkissjóðs, lífeyrissjóða, Íbúðalánasjóðs og banka.

En Jón staðhæfir í lok greinarinnar:

„Önnur hlið þessa máls er hugmyndir um greiðslur frá erlendum kröfuhöfum til að mæta þessum kostnaði. Afsláttur af kröfum erlendra kröfuhafa eða sérstök gengisfelling í greiðslum til þeirra losar ekki fjármagn til ráðstöfunar. Ekki er því að sjá að neitt fé komi úr þessari átt.“

Það er svo spurning hvort líf ríkisstjórnarinnar sjálfrar er í hættu – þ.e. ef Framsókn nær ekki fram boðuðum skuldaleiðréttingum.
Hin mikla bjórdrykkja Króata á Hótel Grand

Það er merkilegt hvað er hægt að gera mikið veður út af fótboltaleikum, á tímanum þegar hvorki leikmenn né boltinn eru inni á vellinum.

Þetta var reyndar ekki alltaf svona – einu sinni var nokkurn veginn látið nægja að lýsa því sem gerðist í leiknum sjálfum.

Nú finnst manni nánast eins og það sem skeður utan hans sé jafn mikilvægt, hið eilífa umtal um heilsufar fótboltamanna og einhverjar smávægilegar yfirsjónir þeirra.

Einn hallærislegasti uppsláttur sem maður hefur séð í íslenskum fjölmiðli nýskeð er „fréttin“ um að leikmenn króatíska landsliðsliðsins í fótbolta hafi fengið sér nokkra bjóra eftir leikinn á föstudaginn – á Hótel Grand.

Nú má vel vera að þetta hafi gerst, það er staðhæft á einum stað, á öðrum stað er þetta dregið til baka, hótelstjórinn á Grand segir að þeir hafi fengið sér gos og samloku.

Hvaða máli skiptir þetta? Ekki urðu þeir sér til skammar á hótelinu, rifu upp klósettsetur eða hentu sjónvörpum út um gluggann. Það fer engum sögum af ólátum. Eða mun þetta ráða úrslitum um getu Króatanna í leiknum á morgun? Voru það bjórarnir á Grand sem skiptu sköpum?

Og þurfti íslenskur blaðamaður að spyrja króatíska þjálfarann að þessu á blaðamannafundi í Zagreb? Hann þarf kannski að fylla sína dálksentímetra og fá fleiri smelli á netinu.

En smekklegt er þetta ekki.
Seðlabankinn í pólitík, segir Sigmundur Davíð

Ummæli Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar forsætisráðherra í fréttatíma Stöðvar 2 eru mjög athyglisverð.

Sigmundur segir að ákveðnir starfsmenn Seðlabankans séu í pólitík – gegn ríkisstjórninni og skuldaleiðréttingum.

Af samhenginu verður varla annað ráðið en að þarna sé Már Guðmundsson seðlabankastjóri meðtalinn.

Er að renna upp sá dagur að Sigmundur losar sig við Má?
Einkafyrirtæki hefði ekki borgað mikið fyrir tillögur hagræðingarhópsins

Þórður Víkingur Friðgeirsson er lektor við Háskólann í Reykjavík og kennir þar meðal annars námskeið í áætlunargerð og áhættustjórnun. Hann hefur gefið út bók á þessu sviði sem nefnist Áhætta, ákvarðanir og óvissa.

Þórður skrifar á Facebook-síðu sína um tillögur hagræðingarnefndar – kannski er þarna kominn kjarni máls um þær?

„Segjum að þessi hagræðingarhópur hefði verið að vinna fyrir einkafyrirtæki sem hefði beðið um úttekt á hvar mætti hagræða í rekstri. Ég velti fyrir mér hvað slíkt fyrirtæki hefði verið til í að borga fyrir þessa löngu upptalingu? Engin forgangsröðun, engir útreikningar, ekkert mat á flækjustigi eða áhættu. Engin flokkun í grúppur eða tengingar við verkefni. Þessu til viðbótar kæmist einkafyrirtækið að því að stór hluti þessarar upptalningar væri kominn í framkvæmd áður en listinn kom fram.

Ég veit það ekki en ég held að þótt ásetningurinn væri góður væri einkafyrirtæki ekki tilbúið að greiða mikið fyrir þetta, því miður.“
Stefán lögreglustjóri: Minnkandi glæpir

Stefán Eiríksson, lögreglustjóri á Höfuðborgarsvæðinu, skrifar grein í nýjasta tölublað Kjarnans þar sem hann skýrir frá því að afbrotum fari mjög fækkandi. Greinin nefnist Dularfulla glæpahvarfið.

Stefán segir að þetta eigi við um þjófnaði, innbrot, eignaspjöll og ofbeldi, en það hafi ekki vakið sérstaka athygli hjá fjölmiðlum. Kannski, eins og sagt er, er það ekki frétt ef hundurinn geltir ekki.

Stefán staðhæfir að tölurnar gefi rétta mynd og líka að þær haldist í hendur við alþjóðlega þróun. Síðla sumars hafi verið fjallað um hana í The Economist undir yfirskriftinni The Curious Case of the Fall in Crime.

Það eru uppi ýmsar kenningar um hvers vegna þetta hefur gerst, til dæmis á svið félagsfræði og forvarna. Stefán nefnir betri og markvissari löggæslu og hluti eins og að vímuefnaneysla ungmenna hefur minnkað, útbreidda fordæmingu á heimilisofbeldi og betri þjófavarnir.

Stefán nefnir þó að kynferðisbrotum hafi ekki fækkað sem og vasaþjóðfnuðum – það er rakið til þess að fólk gengur um með dýr símtæki sem er gjarnan stolið.

Það kemur svo fram hjá Stefáni, eins og í greininni í Economist, að þyngri refsingar hafi ekki áhrif í þessu samhengi og séu fremur til óþurftar en hitt.
Samtök um hjóllausan lífstíl

Gárungar segja að sigurvegari í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík hafi verið „samtök um hjóllausan lífstíl“.

Þátttakan var ekki mikil, svo það á eftir að koma í ljós hvaða hljómgrunn samtökin eiga meðal borgarbúa.
Frelsun Evrópu og glæpir Sovéthersins

Ég hef löngum verið hugsi yfir hinni svokölluðu frelsun Sovétmanna á Evrópu 1945 og kannski ekki síst hvaða hlutverki hún gegnir í Rússlandi nútímans.

Reyndar höfðu Sovétmenn fáum árum áður makkað með Þjóðverjum um að leggja undir sig Eystrasaltslöndin og austurhluta Póllands. Og þeir réðust líka inn í Finnland. Þannig að Sovétríkin byrjuðu stríðsrekstur á svipuðum tíma og nasistarnir í Þýskalandi – í landvinningaskyni.

Milljónir manna úr Eystrasaltslöndunum og austurhluta Póllands voru drepnar eða fluttar í Gúlagið.

Ég fór aftur að pæla í þessu í gærkvöldi þegar ég sá mynd um Auschwitz í norska sjónvarpinu. Þar var talað um hvernig sovéskir hermenn nauðguðu konum í stórum stíl í stríðslokin, í milljónatali. Þeir höfðu frítt spil til að nauðga – í myndinni kom fram að konur sem höfðu verið í Auschwitz voru ekki einu sinni óhultar. Konum var nauðgað aftur og aftur – og stundum ekki hætt fyrr en þær gáfu upp öndina.

Það er ekki fyrr en á síðari árum að farið er að tala um þetta að marki. Þetta voru jú bara konur. Mál þeirra lágu í þagnargildi. En nú skilja menn hvílíkur stríðsglæpur þetta var.

Og á sama tíma lögðu Sovétmenn undir sig hálfa Evrópu og komu þar á ógnarstjórn sem ríkin sem undir henni lentu hafa ekki enn jafnað sig á.

Það efast enginn um glæpi nasista í Sovétríkjunum – og hinar óskaplegu blóðfórnir Sovétmanna. En þær voru að miklu leyti tilkomnar vegna leiðtoga sem báru enga virðingu fyrir mannslífum. Það var alltaf hægt að senda nýja og nýja hryðju hermanna gegn þýsku vígvélinni.

Sigurinn í stríðinu er grundvallarmýta Rússlands. Það verður meira að segja vart við endurskoðun sem felur í sér að Stalín hafi verið stórmenni þrátt fyrir gallana. En slóð blóðs og glæpa er slík að maður hlýtur að setja stóra fyrirvara.

Konur og börn drepin af Sovéthernum nálægt Köningsberg í Prússlandi. Það má greina að konunum hefur verið nauðgað.
ESB viðræðusinni í oddvitasætið, slæm útkoma kvennanna

Hér eru úrslitin úr prófkjöri Sjálfstæðismanna í Reykjavík.

Það vekur athygli að í fyrsta sæti er utanbæjarmaður sem flutti lögheimili sitt tímabundið til Reykjavíkur. Hann er að vísu margreyndur sveitarstjórnarmaður, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það er umhugsunarvert að Halldór er yfirlýstur stuðningsmaður aðildarviðræðna við Evrópusambandið og var í samningshópi um byggða- og sveitarstjórnarmál í aðildarviðræðunum. Þetta hefur ekki átt sérstaklega upp á pallborðið innan Sjálfstæðisflokksins í seinni tíð.

En nú er hann semsagt kominn í fremstu víglínu flokksins – það verður forvitnilegt að sjá hvernig honum verður ágengt í kosningabaráttunni.

Júlíus Vífill Ingvarsson, sem hefur verið oddviti flokksins í borgarstjórn síðan Hanna Birna Kristjánsdóttir fór í landsmálin, hlýtur að vera sáróánægður með stöðu sína. Hann fær varla annað tækifæri til að komast í fyrsta sætið.

Svo er athyglisvert hversu illa þær koma út úr prófkjörinu konur sem ætluðu sér stóra hluti: Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir, Hildur Sverrisdóttir og Áslaug Friðriksdóttir. Þær eru fyrir neðan karlana á listanum og eftirtektarvert hve atkvæðatala þeirra er lág.

Það er reyndar spurning hvort prófkjörið sé bindandi – þátttakan var ekki mikil. Það er auðvitað hugsanlegt að hrært verði í listanum til að jafna kynjahlutföllin. Sjálfstæðismenn eru nú með fimm borgarfulltrúa, eins og staðan er lítur út fyrir að Hildur Sverrisdóttir sé í baráttusætinu. En það verður að segjast eins og er að hópurinn virkar ekki sérlega samstæður.
Lélegt úrval, lítil einkaneysla – netið þurrkar út landamæri

Ég fór í Smáralind í dag. Þurfti að eyða þar þremur kortérum. Gekk inn í nokkrar fata- og skóbúðir. Bara til að skoða.

Það sem sló mig var hvað úrvalið var lítið. Ég hugsaði, ætli sé ekki betra úrval í Albaníu? Fór á netið þegar ég kom heim og fann þessa vefsíðu – jú, úrvalið er líklega betra í Tirana.

Við erum auðvitað fámenn þjóð, en það er ekki eina skýringin. Stefán Ólafsson segir að einkaneysla á Íslandi sé of lítil, hún hefur ekki náð sér eftir hrun. Launin eru einfaldlega of lág.

Þeir sem hafa efni á fara til útlanda og versla, ekki síst til Bandaríkjanna þar sem úrvalið er meira og verðið betra. Svo eru þeir sem nota vefinn, mér er sagt að netverslanir eins og Aliexpress séu mjög vinsælar. Samtök verslunar og þjónustu vilja taka harðar á þeim innflutningi þar sem fölsuð merkjavara er áerandi.

Það er reyndar spurning hvernig alþjóðavæðingin fer með ýmsar greinar sem hafa verið stundaðar hérna. Verslunin hérna á Íslandi getur illa mætt samkeppni eins og sagt er frá hér að ofan. En við getum líka skoðað sjónvarpsmarkaðinn. Útlenskar efnisveitur hafa orðið mjög vinsælar á stuttum tíma, notendur þeirra horfa þeim mun minna á íslenskt sjónvarp. Efnið er auðvitað ótextað, við því er ekkert hægt að gera. Svona efnisveitur eiga örugglega eftir að stækka í nánustu framtíð – enn sem komið er svindla Íslendingar sér hálfpartinn þangað inn, en það mun breytast.

Og bókaútgáfan – hvað verður um hana þegar æ fleiri venjast á að panta bækur beint í gegnum erlendar netverslanir? Geta íslenskar netbækur keppt? Hvað þá með þýðingar – sjá menn þá einhvern tilgang í að þýða bækur?

Svona þurrkar netið út gömul landamæri – og gamlir siðir gætu þurft að breytast með. Um leið gætu atvinnugreinar sem við höfum stundað hér skroppið saman eða lagst af.
Wilders og Le Pen gegn ESB

Geert Wilders og Marina Le Pen ætla sér að koma upp bandalagi flokka í ysta hægrinu fyrir kosningarnar til Evrópuþingsins á næsta ári. Markmiðið er að eyðileggja Evrópusambandið innan í frá.

Flokkar þeirra, hinn hollenski Frelsisflokkur Wilders og Þjóðfylking Le Pen í Frakklandi, njóta mikils fylgis í skoðanakönnunum og þau vilja fá með flokka eins og Svíþjóðardemókratana, Sanna Finna og Þjóðarflokkinn í Danmörku.

En það er reyndar ýmislegt sem skilur þau að – sem og aðra öfgahægriflokka Evrópu. Wilders og Le Pen vilja ekki hafa með Jobbik í Ungverjalandi og Gyllta dögun í Grikklandi, þessir flokkar nálgast það að vera hreinir nasistar.

Ukip í Bretlandi vill ekki vera með, foringi þess flokks, Nigel Farage, hefur ekki jafn afdráttarlausa afstöðu gegn innflytjendum og Wilders og Le Pen og að auki óttast hann tilhneigingu til antisemítisma sem er að finna í Þjóðfylkingunni frönsku.

Wilders er mikill Ísraelsvinur en að sama skapi hatast hann við múslima. Hann vill ganga svo langt að banna Kóraninn. Í aðra röndina er hann hins vegar innan hollenskrar frjálsræðishefðar, til dæmis gagnvart samkynhneigðum. Þar byggir Þjóðfylkingin hins vegar á mjög íhaldssömum kaþólskum gildum og er alfarið á móti hjónaböndum samkynhneigðra.

En Wilders og Le Pen stefna hátt. Þau vonast til að flokkar sem ganga í bandalag þeirra nái allt að 30 prósentum sæta á Evrópuþinginu og geti þannig lamað starfsemi þess. Þrátt fyrir ýmislegan ágreining er það stóri óvinurinn, ESB, sem sameinar þau.

Marine Le Pen og Geert Wilders: Bandalag hægriöfgaflokka gegn Evrópusambandinu.
„Við erum betri en Króatía“

Það hlaut að koma að því – að farið yrði í að tengja saman leikinn við Króatíu og Evrópusambandið.

Króatar eru nýlega gengnir þangað inn.

Þetta er eiginlega alveg galið – sjá blogg Heimssýnar.

„Við erum betri en Króatía.“

Reyndar eru búið að slá smá varnagla þarna fremst, en honum var bætt við síðar. En eins og einhver sagði: Ég vil ekki vera sama „við“ og þeir sem skrifa þetta.
Prófkjörið á morgun

Það hefur oft verið meiri spenna í kringum prófkjör hjá Sjálfstæðisflokkum en prófkjörið sem fer fram í Reykjavík á morgun.

Aðrir flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn hafa stjórnað Reykjavík öll árin nema tvö síðan 1994. Það er kannski ekki eftir svo miklu að slægjast í þessu prófkjöri. Borgarstjórastóllinn bíður ekki sigurvegarans.

Eina leiðin sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur til að komast til valda í borginni er að mynda samsteypustjórn með öðrum flokki – slíkt virðist hins vegar ekki vera í boði miðað við núverandi stöðu. Framsókn er varla að fara að miklum árangri í borginni, þannig að valið um samstarfsflokka er milli Bjartrar framtíðar, Samfylkingar og Vinstri grænna.

Flestir spá því að núverandi oddviti, Júlíus Vífill Ingvarsson, sigri í prófkjörinu. Hann er núverandi oddviti flokksins, en langt í frá óumdeildur. Stuðningsmenn hans reyndu í vikunni, í samvinnu við Moggann, að ná nýjum snúningi á flugvallarmálinu – í trássi við samkomulagið sem Hanna Birna Kristjánsdóttir undirritaði – en það vakti ekki sérstaka athygli. Hann er þó eftir sem áður sigurstranglegastur.

Framboð Halldórs Halldórssonar er kemur dálítið einkennilega fyrir sjónir. Hann flytur frá Ísafirði tímabundið til Reykjavíkur og sækist eftir fyrsta sæti. En hvað gerist þá eftir prófkjörið – hvar ætlar hann að vera?

Það verður svo áhugavert að sjá hvernig þremur afar frambærilegum konum í prófkjörinu vegnar, Þorbjörgu Helgu Vigfúsdóttur, Hildi Sverrisdóttur og Áslaugu Friðriksdóttur.

Kannski eru þessar konur einmitt það sem flokkurinn þarf í borginni til að fá nútímalegri og ferskari ásjónu – og til að flokkurinn eigi möguleika á að komast í einhverja valdastöðu aftur í stað þess að vera í eilífri stjórnarandstöðu?
Skjótið þið bara, sama er mér

Guðmundar Kamban hefur beðið sama hlutskipti og margra rithöfunda, hann er alveg gleymdur.

Sumir þekkja kannski söguna af meinlegum örlögum hans, hann var myrtur af dönskum andspyrnumanni í lok heimstyrjaldarinnar – Kamban lá undir grun um að hafa starfað með Þjóðverjum.

Guðmundur Kamban reyndi að hasla sér völl sem rithöfundur á alþjóðavettvangi – aðallega sem leikskáld. En hann er horfinn úr bókmenntasögu Danmerkur, þar sem hann starfaði lengst.

Þetta er svosem ekkert einsdæmi. Flest fellur í gleymskunnar dá, það eru ekki margir rithöfundar sem ná einhvers konar ódauðleika.

Guðmundur Kamban fékkst við ýmsar tegundir skáldskapar, leikritun, ljóðlist, skáldsagnagerð og líka kvikmyndir. Sem ungur maður hafði hann reyndar líka fengist við ósjálfráða skrift. Hann var stórhuga, verk hans eru oft stór í sniðum, hann reynir að fanga stórar hugmyndir. Það skortir þó alltaf einhver neista – sem sannarlega má finna í verkum samtímamanns hans Jóhanns Sigurjónssonar.

Nú hefur Sveinn Einarsson ritað stóra ævisögu Guðmundar Kambans. Þar er bæði kafað í líf hans og skáldskapinn – og ennfremur er hinn hörmulegi dauðdagi hans skoðaður. Það er trauðla hægt að segja að Kamban hafi verið nasisti, en hann var kominn í þrot sem rithöfundur á árum stríðsins og var á styrk hjá þýsku hernámsstjórninni.

Ekki réttlætir það morðið á honum sem gerðist á Pension Bartoli í Uppsalagötu í Kaupmannahöfn 5. maí 1945. Það var víðar í Danmörku að skyndiréttlæti var beitt þessa daga. En Kamban verður nokkuð stór í dauða sínum þegar hann segir við morðingja sinn:

Saa skyd bare, jeg er ligeglad. Skjótið þið bara, sama er mér.
Ofsótt sauðkind

Þetta gæti orðið athyglisverður fundur. Sauðkindin kallar á vægð!

Hverjir eru það sem ofsækja sauðkindina af slíku miskunnarleysi?

Kannski fæst svar við því?
Pólitískur þrýstingur á Landsvirkjun

Það gerðist á síðasta kjörtímabili að Landsvirkjun fékk nýjan forstjóra sem ekki var pólitíkus, heldur maður sem hafði reynslu af því að stjórna fyrirtækjum á frjálsum markaði. Hörður Arnarson var áður forstjóri Marels, þetta er maður sem nýtur trausts vegna framgöngu sinnar í viðskiptum.

Og þess vegna bundu menn vonir við ráðningu Harðar.

Nú ber svo við að tveimur ráðherrum ríkisstjórnarinnar liggur þungt orð til Landsvirkjunar. Iðnaðarráðherra skammaði Landsvirkjun beinlínis og sagðist vera óþolinmóð að bíða eftir atvinnuuppbyggingu í Helguvík og í morgun bætti fjármálaráðherra því við að Landsvirkjun mætti ekki standa í vegi fyrir iðnaðaruppbyggingu.

En gerir Landsvirkjun það? Er ekki skylda hennar að fá sem mestan arð af orkuauðlindunum íslensku, að sjá til þess að nýting þeirra sé skynsamleg – já og nútímaleg?

Það er greinilegt að þarna er að myndast sterkur pólitískur þrýstingur á Landsvirkjun og forstjóra hennar. Er tilgangurinn sá að reyna að knýja fyrirtækið til að semja um orku fyrir álverið í Helguvík – sama þótt Landsvirkjun telji verðið ekki fullnægjandi?

Og hvernig ætlar forstjóri Landsvirkjunar að bregðast við því? Lætur hann undan – undirgengst hin pólitísku markmið – eða má búast við því að hann snúist til varnar og fylgi því sem hann telur vera gott og rétt?
Íslendingar og menningarlegi metnaðurinn

Ég held það sé ekki rétt hjá Jóni Gnarr að við Íslendingar getum ekki verið stolt af okkar þjóðmenningu, hún er nefnilega býsna sérstök og þá ekki síst í ljósi þess hversu fámenn við erum. Þetta tengist umræðunni sem nú geisar um menningarstarfsemi í landinu.

Íslendingar eru að mörgu leyti mjög metnaðarfull þjóð. Það er varla að finna annað 320 þúsund manna mengi í veröldinni sem hefur slíkan metnað.

Það er þessi metnaður sem gerir landið áhugavert – og byggilegt. Það væri sjálfsagt hægt að reyna að meta hann til fjár, ef út í það er farið.

Hér eru gefnar úr hátt í þúsund bækur á ári, bækur eftir íslenska höfunda eru þýddar á fjölda tungumála; við höfum margar útvarps- og sjónvarpsstöðvar, dagblöð, fjölda af vefritum, nokkra háskóla; tónlistarlífið er mjög blómlegt með sinfóníu, óperu, Airwaves, tónlistarskólum um allt land og tónlistarmönnum sem vekja athygli út um allan heim. Við höfum atvinnuleikhús sem bera sig saman við leikhús úti í heimi og svo fjölda leiksýninga utan þeirra. Við höfum listasöfn og myndlistarsýningar – það er framleitt talsvert af íslenskum kvikmyndum, en erlendir kvikmyndagerðarmenn sækjast eftir því að koma hingað að taka upp.

Við getum líka horft á íþróttirnar. Hvarvetna um landið eru sundlaugar og íþróttahús. Okkur finnst sjálfsagt að taka þátt í Ólympíuleikum og alþjóðamótum í alls kyns íþróttagreinum. Íslensk kvennalandslið í fótbolta hafa gert garðinn frægann, nú er möguleiki á að karlalandsliðið komist á sjálft heimsmeistaramótið. Við yrðum langsamlega fámennasta þjóðin sem hefur komist á slíkt mót.

Því hefur verið haldið fram í mín eyru að þetta sé afleiðing þess að byggð hafa verið stór knattspyrnuhús út um landið. Það kostar skildinginn, en með þessu hefur aðstaða til æfinga gjörbreyst.

Það er alls ekkert sjálfsagt við það að örþjóð stefni svo hátt. Við getum borið okkur saman við þjóðir sem eru álíka fjölmennar. Lúxemborgarar eru moldríkir, en hefur löngum skort bæði mennta- og menningarstofnanir. Við getum líka nefnt Nýfundnaland. Þar búa um 500 þúsund manns. Fiskveiðar hafa verið aðal atvinnugreinin, loftslag er fremur óblítt, líkt og hér. Íbúar Nýfundnalands hafa mjög sterka sjálfsvitund en hún nægði þó ekki til þess að skapa sjálfstæða þjóð – Nýfundnalendingar gerðu tilraun til þess en gáfust upp og gengu í kanadíska ríkjasambandið 1949.

Það má færa rök fyrir því að það sé þessi menningarlegi metnaður sem framar öðru knýr okkur áfram sem þjóð. Það eru til þjóðir sem veiða meiri fisk en við og bræða meira ál – og auðvitað gætum við ákveðið að vera bara verstöð og orkuframleiðandi – en þá er hætt við ungt og metnaðarfullt fólk, það sem skapar verðmæti framtíðarinnar, hefði minni áhuga á að búa hér eða starfa.

Einhvern tíma var talað um kommuvillu í þessu sambandi, að við hefðum sett kommu á vitlausan stað. Íslendingar hegðuðu sér eins og þeir væru 3,2 milljónir, ekki 320 þúsund. Það kannski nokkuð til í því. En þegar nánar er að gáð er getur þetta kannski líka verið okkar helsti styrkur.
Stóra Bretland eða Litla England

Svona sér tímaritið The Economist framtíð Bretlands fyrir sér ef það færi að ganga úr Evrópusambandinu. Þetta er forsíða síðasta tölublaðs. Blaðið segir að aðrir hlutir ógni Bretlandi, möguleikinn á að Skotland yfirgefi ríkjasambandið og fjandsamleg afstaða gegn innflytjendum.

Greinina má lesa hérna.
Útskúfunar- og refsihyggjan verður að víkja

Mann setur hljóðan þegar maður heyrir af 19 ára stúlkum sem eru dæmdar í sjö ára fangelsi fyrir fíkniefnasmygl í Tékklandi.

Ég vitna í mikinn vísdómsmann, Pétur Þorsteinsson, fyrrverandi skólastjóra á Kópaskeri. Hann hefur lengi talað fyrir öðruvísi afstöðu til fíkniefnavarna sem ekki er byggð á því að refsa ungu fólki grimmúðlega – Pétur skrifar á Facebook:

„Úreltir alþjóðasamningar, úrelt lagasetning, huglausir stjórnmálamenn, gráðugir fjölmiðlar, vanþekking, grimmd og rangsnúin mannúð – þegar allt þetta fer saman er voðinn vís. Útskúfunar- og refsihyggjan verður að víkja fyrir nýjum leiðum í fíknivörnum.“
Ráðning Ásmundar – ESB umsóknin

Bæði Styrmir Gunnarsson og Davíð Oddsson gleðjast yfir ráðningu Ásmundar Einars Daðasonar í starf aðstoðarmanns Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.

Þeim þykir það vera til marks um að fylgja eigi tillögum hagræðingarnefndarinar eftir – og það má vel vera.

Annað er líka áhugavert í þessu sambandi.

Þarna er einn helsti Evrópusambandsandstæðingur á Íslandi – maður sem var til skamms tíma formaður Heimssýnar – kominn inn á skrifstofu sjálfs forsætisráðherra. Það finnst Davíð og Styrmi sjálfsagt góð tíðindi.

Það sem hefur gerst síðan í kosningunum er að Framsóknarmenn hafa herst í andstöðunni við ESB. Í upphafi var Sigmundur Davíð enginn sérstakur andstæðingur aðildar, en nú er annað uppi á teningnum. Þetta er ekki bara vegna bandalagsins sem er á milli forsetans og Framsóknar, heldur eru Framsóknarmenn líka ákafir að loka leiðinni inn í ESB sem fyrst vegna stjórnarsamstarfsins við Sjálfstæðisflokkinn.

Sjálfstæðisflokkurinn er hins vegar tvístígandi. Bjarna Benediktssyni liggur ekkert á að loka á ESB. Meðan umsóknin er enn opin er auðveldara fyrir Sjálfstæðisflokkinn að taka upp samstarf við Samfylkinguna og Bjarta framtíð – ef núverandi stjórn springur á limminu.

Það kemur fleira til. Þrýstingur um að halda aðildarferlinu áfram er mikill frá atvinnulífinu, enn er óvíst hvernig hægt verður að losa um fjármagnshöftin og gera krónuna aftur gjaldgenga og svo er í burðarliðnum fríverslunarsamningur milli ESB og Bandaríkjanna sem væri afar óheppilegt fyrir Íslendinga að standa utan við.

Bjarni er semsagt ekkert að flýta sér í ESB málum, Framsókn liggur á, en Davíð og Styrmir gerast óþreyjufullir og sjá von í ráðningu Ásmundar.
Kalman í Keflavík, grimm örlög læknishjóna, Mánasteinn

Í Kiljunni í kvöld fjöllum við um nýja bók eftir Jón Kalman Stefánsson sem nefnist Fiskarnir hafa enga fætur. Sagan gerist að miklu leyti í Keflavík, þar sem Jón Kalman bjó á unglingsárum. Við förum með honum þangað, litumst um í bænum og á gamla varnarsvæðinu sem einnig kemur við sögu.

Við fjöllum um bók eftir Sigrúnu Pálsdóttur sagnfræðing, en hún ber heitið Sigrún og Friðgeir. Bókin segir frá íslenskum hjónum sem fóru til læknisnáms í Bandaríkjunum á stríðsárunum. Þeirra biðu svo hræðileg örlög þegar þau sigldu með börn sín heim til Íslands að námi loknu.

Í dag er haldið upp á að 350 ár eru liðin frá fæðingu Árna Magnússonar. Við skoðum merkilegt Sturlunguhandrit úr fórum hans, það má greina að síðurnar úr handritinu hafa verið notaðar til að sníða eftir þeim föt.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um Mánastein eftir Sjón og Hlustað eftir Jón Óttar Ólafsson.