arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stjórnin ætti að fá frið fram á haust

Allt bendir til þess að nýja ríkisstjórnin muni eiga nokkuð langa hveitibrauðsdaga.

Hún tekur við í maí. Það verður stutt sumarþing þegar nýir þingmenn taka sæti sín.

Svo fer pólitíkin varla í gang aftur fyrr en í haust. Þá verður spurt um efndir á kosningaloforðum.

Stjórnin ætti semsagt að hafa þrjá til fjóra mánuði í sæmilegum friði.

Stjórnarandstaðan er svo löskuð að hún leggur varla út í neitt andóf að ráði fyrr en þá. Annars er hætt við að líti út fyrir að hún sé í fýlu.

Þannig fær nýja stjórnin meiri frið en stjórn Jóhönnu – í henni var hamast frá fyrsta degi, hún hafði í raun aldrei neinn frið, heldur þurfti hún að vera út og suður í stanslausri vörn.

Ekki bara frá stjórnarandstæðingum, heldur ekki síður frá sínum eigin liðsmönnum. Á maður að trúa að ekki komi til neins uppgjörs vegna þess?
Hvaðan á skattféð að koma?

Hvar á að taka skatta? Þeir verða að koma einhvers staðar frá. Annars þurfum við að skera stórlega niður í samneyslunni, einhverjum kann að þykja það gott, en þorri þjóðarinnar er ekki á því máli.

Manni finnst stundum, búandi á Íslandi, að þeir einu sem ekki fá mikla vorkunn vegna skattbyrðarinnar séu launþegar sem hafa enga leið til að koma sér undan skattheimtu.

Það er sífellt verið að kvarta undan of háum sköttum á fyrirtæki og fjármagn. Nýja ríkisstjórnin stefnir að því að lækka skattinn á fyrirtækin – og auðlindagjaldið.

Skattkerfið verður einfaldað að sögn, það þýðir að skattþrepum er fækkað, þannig að allir borga sömu hlutfallstölu af tekjum sínum.

Það stendur til að einfalda virðisaukaskattskerfið. Jón Baldvin Hannibalsson varð mjög óvinsæll á sínum tíma þegar hann vildi hafa eitt flatt viðrðisaukaskattsþrep. Þá var talað um matarskatt. En nú virðist stefnt í þá átt. Skattur á marga hluti hækkar á, en um leið verður kannski hægt að lækka virðisaukaskattsprósentuna aðeins.

Síðasta ríkisstjórn setti auðlindagjald á útgerðina. Það er varla óeðlilegt í ljósi þess að hún fær ókeypis aðgang að sjávarauðlindinni – og þess að hún hefur notið mjög góðs af lágu gengi krónunnar. Það hefur orðið mikill flutningur á verðmætum til útgerðarinnar.

Hún setti líka aukaskatt á stóriðjuna. Það er varla óeðlilegt í ljósi þess að tilkostnaður stóriðjunnar á Íslandi lækkaði mikið við hrunið.

Og svo er það ferðaþjónustan. Nú er tilkynnt að hverfa eigi frá áformum um að hækka skatta á ferðaþjónustuna. Samt er það svo að gríðarlegur vöxtur hefur hlaupið í þessa grein. Mjög víða erlendis, bæði vestan hafs og austan, hefur skattlagning á ferðaþjónustu verið að aukast.

Það hlýtur að vera eðlilegt að seilast þangað eftir skattfé – fremur en til dæmis í vasa almennings sem hefur ekki orðið fyrir kaupmáttarrýrnun og aukningu skulda síðustu ár.
Búið aðildarferli

Í stjórnarsáttmálanum segir að gert verði hlé á aðildarviðræðum við ESB. Og svo segir að ekki verði haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.

Ég hef enga sérstaka trú á að þessi atkvæðagreiðsla verði haldin í lengd eða bráð. Stjórnarflokkana langar ekkert í hana.

En nú blasir við hversu illa hefur verið haldið á Evrópumálunum. Sjálfur hef ég margoft sagt að Ísland myndi ekki ganga í ESB í þessari atrennu. Mig minnir að ég hafi fyrst sagt þetta við franska sjónvarpsstöð sumarið 2010.

Ég hef mikið verið skammaður fyrir þetta af evrópusinnum, eins og þessi kenning mín myndi einhvern veginn hafa áhrif á atburðarásina.

En málið er auðvitað dræmur stuðningur við aðildina innan stjórnmálaflokka og meðal þjóðarinnar og hin mikla andstaða gegn Evrópu í stjórnmálaflokkum sem lengi hefur verið nokkur.

Ríkisstjórnin (les: Samfylkingin) kaus að berja höfðinu við steininn og halda áfram aðildarviðræðunum eins og hinn pólitíski veruleiki kæmi málinu ekkert við.

Og því endar þetta svona. Klókara hefði verið að reyna að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um að setja aðildarviðræðurnar í hægagang miklu fyrr – og þá með fyrirheiti um að hægt yrði að taka þær upp aftur. Sigmundur Davíð stakk upp á þessu strax 2011.

Stóru mistökin voru þó að efna ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort ætti að fara í aðildarviðræður strax þegar farið var í þessa vegferð. Það hefði styrkt aðildarferlið – og líklega tryggt að það yrði farið allt til enda.

En pólitísk klókindi og fyrirhyggja voru ekki sterkasta hlið fráfarandi ríkisstjórnarinnar. Og því er þetta veruleikinn:

Ísland fer ekki í ESB.
Hápunktar í stjórnarsáttmála

Við lestur stjórnarsáttmálans standa nokkrir hlutir upp úr. Kannski aðallega að menn eru ekki að flýta sér jafn mikið og talað var um fyrir kosningar. Og stjórnin ætlar greinilega ekki að láta hanka sig á of stórum loforðum í stjórnarsáttmála, margt er almennt orðað, en þó ekki allt.

Hafi menn búist við því að skuldir heimilanna yrðu leiðréttar fljótt eftir að stjórnin tæki við, þá var það óskhyggja. Þetta gæti tekið langan tíma.

Eins er það með skattalækkanir, þær verða væntanlega á kjörtímabilinu, en ekki strax. Nema þá hvað varðar auðlindagjaldið og auðlindaskatt.

Verðtryggingin er sett í nefnd sem skilar um næstu áramót.

Aðildarviðræðum við ESB er hætt – og sagt að ekki verði byrjað aftur fyrr en að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Ekkert er talað um tímann á henni.

Það er sagt að Ísland eigi að vera leiðandi afl á norðurslóðum. Það er býsna háleitt markmið þegar tekið er tillit til þess að Rússar, Norðmenn, Bandaríkjamenn, Kanadamenn og Grænlendingar eiga mun meira tilkall til norðurskautsins en við nokkurn tíma.

Krónan er sögð vera framtíðargjaldmiðill Íslands. Ríkisstjórnin tekur semsagt afstöðu með henni, og verður þá varla meira talað um aðra gjaldmiðla eins og Kanadadollar.

Rammaáætlun verður endurskoðuð, augljóslega til að fjölga virkjanakostum.

Það hálfpartinn liggur í orðalagi í stjórnarsáttmálanum að hætt verði við að byggja nýja Landspítalann – í staðinn er talað um endurbætur.

Það verður stofnað ríkisolíufélag að hætti Norðmanna, en íslensk olía er þó líklega langt inni í framtíðinni.

Stefnt er að breytingum á stjórnarskrá, en málið fært inn á Alþingi.

Beinlínis er talað um að Reykjavíkurflugvöllur eigi að vera á sínum stað í stjórnarsáttmálanum.

Það er talað um að auka veg landbúnaðarins með meiri matvælaframleiðslu.

Svo er dálitið skemmtilegur kafli um borgarumhverfi, augljóslega kominn frá Sigmundi, um verndun sögulegrar byggðar:

„Ríkisstjórnin telur mikilvægt að fegra hið manngerða umhverfi, borgir og bæi. Sett verða lög um sérstök verndarsvæði í byggð í samræmi við það sem tíðkast víða í Evrópu og Norður-Ameríku. Markmiðið er að vernda sögulega byggð. Þannig verði framkvæmdir til þess fallnar að styrkja heildarmynd svæðis sem nýtur verndar til samræmis við upprunaleg einkenni þess og auka þannig á menningarlegan styrk þess og aðdráttarafl.“
Laugarvatnsstjórn, Jónas frá Hriflu og musteri framsóknarmennskunnar

Athyglisvert er að tilkynna eigi stjórnarmyndunina í gamla húsi Héraðsskólans á Laugarvatni.

Kannski er þetta tilraun til að koma á nafninu Laugarvatnsstjórnin.

Þarna er hús í þjóðlegum burstastíl, teiknað af Guðjóni Samúelssyni.

Það er semsé lagt upp með þjóðlegheit – og gagngert farið upp í sveit.

Nafn Jónasar frá Hriflu kemur líka í hugann. Héraðsskólar voru hans dæmi, Guðjón uppáhaldsarkitekt hans. Héraðskólinn á Laugarvatni var fyrsta stórvirki Jónasar og var opnaður á tíma þegar Jónas var sagður vera nær einráður á Íslandi. Hann var mjög þjóðlegur maður.

En sjálfstæðismenn hötuðu Jónas, hann var lengi óvinur númer eitt. Jónas vann aldrei með Íhaldinu eins og það var kallað. En hann er stofnandi Framsóknarflokksins og áhrifamesti stjórnmálamaður sem hefur verið í þeim herbúðum.

Eru það kannski mistök hjá sjálfstæðismönnum að láta leiða sig inn í þetta musteri framsóknarmennskunnar?
Óþægileg nærvera

Gefur það góð skilaboð þegar hrunvaldar eins og Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson og Geir Haarde mæta til að fylgja nýrri ríkisstjórn úr hlaði?

Nei.

Þeir ættu ekki að vera þarna. Þeir vekja upp alls kyns óþægileg hugrenningatengsl.

Það er betra að láta ungu mennina um þetta – og þeim fylgja árnaðaróskir.
Ólafur Ragnar kominn aftur heim

Ólafur Ragnar Grímsson var mjög innundir hjá Eysteini Jónssyni þegar hann var í Framsóknarflokknum. Ólafur var afar metnaðargjarn ungur maður og stefndi hátt. Eysteinn var á bandi hans og vildi veg hans sem mestan í flokknum.

Svo kom Ólafur Jóhannesson til skjalanna. Hann þoldi ekki Ólaf Ragnar sem loks flæmdist úr flokknum. Staldraði við í Samtökum frjálslyndra og vinstri manna, en varð loks formaður Alþýðubandalagsins þótt stór hluti flokksmanna væri andsnúinn honum.

Þvínæst gerðist mikið kraftaverk. Ólafur var kjörninn forseti og þá mátti varla minnast á að hann hefði verið í pólitík áratugum saman. Það var svo mikil bannorð, að menn sem nefndu það voru úthrópaðir.

En nú er sagt að Ólafur sé aftur kominn heim í föðurhúsin. Framsókn lítur á hann sem sinn mann. Forsetinn mærir nýjan forsætisráðherra sem kemur úr Framsóknarflokknum og talar um hann eins og sé sköpunarverk sitt.

Sjálfstæðismenn tuða úti í hornum um að þurfi að breyta því sem segir í stjórnarskránni um valdsvið forsetans – en það mun Framsókn varla taka í mál.
Velur forsetinn eftir málefnum?

Richard Quest er fréttamaður á CNN. Hann er reyndar þekktari fyrir að nugga sér upp við fyrirfólk en eiginlega fréttamennsku.

Quest er góðvinur Ólafs Ragnars Grímssonar forseta og í gær tók hann viðtal við hann á málþingi í London.

Þar segir Ólafur Ragnar merkilegan hlut, ef marka má frétt Mbl.is.

Hann segist hafa valið Sigmund Davíð Gunnlaugsson til að mynda ríkisstjórn vegna þess að hann hafi sett fram hugmyndir um skuldaniðurfellingu og hvernig eigi að taka á vogunarsjóðum.

En nú er það svo að engin hefð er fyrir því að forseti veiti stjórnarmyndunarumboð vegna málefna. Það hefur hingað til verið talið óhugsandi að forseti taki slíka afstöðu.

Ólafur Ragnar hefur brotið ýmsar hefðir, og hér er enn ein. Forsetinn færir stöðugt út valdmörkin. Hann velur Sigmund Davíð sökum þess að þeir eiga málefnalega samleið, hann og forsetinn.

Fram af þessu hefur mælikvarðinn á hver fær stjórnarmyndunarumboð einungis verið stærð flokka eða stærð kosningasigra – ekki málefni.

Eða að minnsta kosti lætur hann sterklega í það skína. Ólafur segir þetta við erlendan fjölmiðil, hann er eins líklegur til að draga í land ef íslenskir fjölmiðlar þýfga hann um þetta. Og undirliggjandi er að það sé hann sem velji forsætisráðherra. Þannig hefur það ekki verið hingað til, flokkarnir gera út um það í samningaviðræðum sín á milli.

Það er svo athyglisvert að Ólafur er enn að segja í útlöndum að Ísland sé til fyrimyndar um hvernig eigi að fara út úr efnahagskreppum. Ekki hefur virst að foringjar ríkisstjórnarinnar sem er að taka við séu á sama máli. En kannski breytist sá málflutningur fljótt og þeir Sigmundur og Bjarni fara að mæra íslenska efnahagsbatann. Kæmi ekki á óvart.
Hagkvæmni þess að selja raforku um sæstreng

Í áhugaverðri grein fjallar Ketill Sigurjónsson um möguleikana á að leggja sæstreng fyrir raforku til útlanda. Hann leitast við að sýna fram á hversu hagkvæmt þetta er og ber það saman við arðinn sem Íslendingar hafa af því að selja raforku til álvera. Ketill nefnir mikla eftirspurn eftir raforku í Evrópu, og þá aðallega grænni raforku, og að raforkuverðið þar hafi farið mjög hækkandi:

Ketill skrifar:

„Það getur verið fróðlegt að setja ofangreinda tölu (20 milljarða ISK hagnaðarauka íslensku raforkufyrirtækjanna) í samhengi við áliðnaðinn á Íslandi. Þá er eðlilegt að miða við upplýsingar frá Samáli (sem eru samtök álfyrirtækjanna hér) og ársreikninga álfyrirtækjanna.

Samkvæmt Samáli greiddi áliðnaðurinn rétt tæpa 5 milljarða ISK í opinber gjöld á síðasta ári (2012). Öll laun og launatengd gjöld sem áliðnaðurinn greiddi það ár voru um 14,5 milljarðar ISK.

Umræddur árlegur aukahagnaður íslensku raforkufyrirtækjanna vegna útflutnings á 5 TWst sem hér er álitinn raunhæfur (20 milljarðar ISK) er því um fjórföld sú upphæð sem álfyrirtækin þrjú greiddu í opinber gjöld árið 2012. Og þetta er um 40% hærri upphæð en öll laun og launatengd gjöld sem álfyrirtækin greiddu umrætt ár. Þessi aukahagnaður er sem sagt umtalsverð upphæð.

Til að gera samanburðinn ennþá áþreifanlegri getur verið fróðlegt að bera þennan aukahagnað saman við t.d. öll laun og launatengd gjöld stærsta álversins hér; álver Alcoa Fjarðaáls á Reyðarfirði. Þá sést að umræddur aukahagnaður upp á 20 milljarða ISK (sem er sá hagnaður sem íslensku raforkufyrirtækin myndu geta haft af 5 TWst raforkusölu til Evrópu) er um fjórföld sú upphæð sem álver Alcoa á Reyðarfirði greiðir árlega í laun og launatengd gjöld. Þetta má sjá af síðasta ársreikning Alcoa Fjarðaáls, sem er vegna rekstrarársins 2011.“

Og loks geldur hann varhug við umræðu sem hefur verið um að nú þurfi að drífa í að virkja og koma upp stóriðju til að keyra upp hagvöxt:

„Nú í aðdraganda Alþingiskosninganna og í framhaldi af niðurstöðu þeirra hefur sumum orðið tíðrætt um nauðsyn þess „að koma hjólum atvinnulífsins í gang“ og að hér sé áríðandi að „skapa störf“. Í þessari umræðu er gjarnan talað um að þarna skipti nýjar stóriðjuframkvæmdir hvað mestu máli. Og að samhliða þeim eigi orkufyrirtækin hér að ráðast í virkjunarframkvæmdir til að útvega stóriðjunni nauðsynlega orku. Í þessari umræðu ber jafnvel á því að sjálft söluverðið á raforkunni verði nánast aukaatriði.

Slík framsetning er visst áhyggjuefni. Hugsanaháttur af því tagi getur aftrað því að við setjum raunverulega verðmætasköpun í forgang. Hverfum frá svoleiðis framsetningu og setjum það í forgang að orkuauðlindirnar skapi okkur sem allra mest verðmæti. Það hvernig við nýtum orkuauðlindirnar er sennilega eitt allra stærsta hagsmunamál þjóðarinnar og mikilvægt að við veltum þessu vandlega fyrir okkur.“
Dómsmál sem listgjörningur

Stundum koma upp mál sem eru svo skrítin og skemmtileg að maður skilur ekki hvernig hlutaðeigandi hafa getað anað út í þau.

Þannig er til dæmis með listamanninn Ásmund Ásmundsson sem hefur stefnt listamanninum Kristin E. Hrafnsson fyrir meiðyrði.

Kristinn skrifaði um Ásmund í blaðagrein:

„ Ofan á þetta er hann kunnastur fyrir að eyðileggja listaverk annarra listamanna […].“

Forsagan er sú að Ásmundur framdi listgjörning þar sem hann makaði mat á bókina Flora Islandica, en hún inniheldur blómamyndir eftir Eggert Pétursson og var auglýst sem fegursta bók á Íslandi.

Þetta varð mjög umdeilt en Ásmundur hélt sínu striki. Eggert sjálfur kallaði þetta níðingsverk, en margir töluðu máli Ásmundar.

En nú er honum semsagt nóg boðið – eða hvað?

Mann grunar reyndar að dómsmálið sjálft sé einhvers konar listgjörningur hjá Ásmundi, því varla er hann að meina þetta.
Jóhanna og Simpsons

Jóhanna Sigurðardóttir hefur náð lengra en nokkur íslenskur stjórnmálamaður fyrr og síðar.

Hún er orðin persóna í Simpsons.
Okkar góðu vinir

Stigagjöfin í Evrovision sýnir enn einu sinni hvaða þjóð er okkur vinsamlegust.

Þjóðverjar.

Þeir kaupa tónlistina okkar og bækurnar – halda meira að segja risastóra bókakaupstefnu þar sem við fáum að vera aðal.

Þeir eru ein af fáum erlendum þjóðum sem hafa raunverulegan áhuga á Íslendingasögunum.

Þeir hafa löngum komið hingað sem ferðamenn – engir hafa kunnað betur að meta landið.

Diplómati sagði mér einu sinni að það væri sama hvaða vitleysu Íslendingar gerðu, alltaf væru Þjóðverjar jafn vinsamlegir – þeir afgreiddu delluna oftar en ekki með því hvað við séum lítil og skrítin.

Og þeir gefa okkur aftur og aftur stig í Evrovision, sama hvað lögin eru léleg. Þetta er meira en hægt er að segja um aðrar nágrannaþjóðir.

Íslendingar eru hins vegar svo uppteknir af hinum engisaxneska heimi að þeir taka varla eftir Þjóðverjum. Samt er í raun mun meira að sækja þangað en til Bretlands þar sem allt er í skralli.
Landbúnaðurinn, það er ekkert að óttast

Ég hef frekar verið þeirrar skoðunar að óttinn við breytingar í landbúnaðarkerfinu sé ástæðulaus, að hann sé grýla.

Það verða áfram styrkir í landbúnaðinum, en sér hvert mannsbarn hversu óráðlegt það er að hafa styrkina framleiðslutengda, það er að binda þá við ákveðnar tegundir framleiðslu í stað þess að tengja þá landnýtingu. Þetta býr til kerfi sem er afar óhagkvæmt og staðnað – enda hefur þróunin í heiminum verið sú að menn hverfa frá framleiðslustyrkjum.

Menn tala um mikið flóð landbúnaðarvara sem muni koma inn í landið. Það er held ég ekki rétt. Landbúnaðurinn mun áfram njóta ákveðinnar fjarlægðarverndar. Ferskar mjólkurvörur er til dæmis erfitt að flytja milli landa. Sauðfjárbændur eiga áfram að geta notið þess hversu elsk íslenska þjóðinn er að suðkindinni og lambakjötinu, en það þarf að þróa framleiðsluna þannig að meirihluta búpeningsins sé ekki ekið í örfa sláturhús, sem eru eins og risaverksmiðjur, og allt svo vakúmpakkað.

Þetta er gæðavara og það þarf að selja hana sem slíka.

Við höfum dæmi um grænmetisframleiðslunni. Þar ríkir frelsi til innflutnings. Afleiðingin er sú að íslenskt grænmeti hefur stórbatnað. Framleiðslan er líka miklu fjölbreyttari. Það eru í boði margar tegundir af tómötum í staðinn fyrir þennan eina íslenska tómat sem var á boðstólum í gegnum árin. Garðyrkjubændur eru farnir að framleiða jarðarber og hindber sem mikil eftirspurn er eftir. Íslenska varan er yfirleitt betri en sú sem kemur frá útlöndum.

Við erum líka komin stutt á veg í framleiðslu lífrænnar vöru. Sá markaður fer sístækkandi erlendis, maður sér stórverslanir sem leggja áherslu á lífrænt. Hér hafa sprottið upp nokkrar slíkar búðir og þær eru mjög vinsælar. En það er eins og þetta sé olnbogabarn í landbúnaðarkerfinu – þar hefur kröftum verð eytt í afar máttlaust verkefni sem nefnist Beint frá býli. Þetta er vissulega ákveðin viðleitni, en það þarf að gera miklu meira til að færa bændurna nær neytendunum.

Allt má þetta gera á sanngjarnan hátt. Flestir Íslendingar vilja að landbúnaðurinn sé blómlegur. En hann er reyrður í viðja hafta og vanahugsunar og svo eru stórir hagsmunaðilar sem engu vilja breyta. Miklar breytingar hafa líka orðið. Stór hluti bænda er í öðrum störfum meðfram landbúnaðnum, ferðaþjónusta verður æ fyrirferðarmeiri í sveitunum og svo hefur það gerst í nokkuð stórum stíl að menn sem ekki eru bændur hafi keypt jarðir.

En aðalmálið er að ef breytingar eru gerðar á landbúnaðarkerfinu æsingalaust og af skynsemi, þá er ekkert að óttast.
Fær Framsókn forsætisráðherrann?

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fékk stjórnarmyndunarumboðið frá Ólafi Ragnari og það hefur ekkert farið á flakk síðan.

Og nú er sagt að hann verði forsætisráðherra. Það hefur þó ekki verið staðfest.

Hann er þó formaður flokks sem er þremur prósentustigum minni en Sjálfstæðisflokkurinn, það voru semsagt allmiklu fleiri sem kusu Sjálfstæðisflokkinn.

Bjarni Benediktsson mun þurfa að skýra út fyrir flokksmönnum sínum hvers vegna þessi ákvörðun var tekin.

Það má vera að með þessu verði staðfest að ríkisstjórnin sé á forsendum Framsóknar, að forsætisráðherrann sjálfur verði ábyrgur fyrir stóru loforðunum sem voru uppi í kosningabáráttunni, skuldaniðurfellingunni og samningunum við erlenda kröfuhafa, „hrægammana“.

Það er ljóst að á móti mun Sjálfstæðisflokkurinn fá stór og valdamikil ráðuneyti, fjármálaráðuneytið, atvinnuvegaráðuneytið og utanríkisráðuneytið væntanlega.

Það kann auðvitað að hafa haft áhrif að Framsóknarflokkurinn á betri tækifæri til að mynda ríkisstjórn til vinstri en Sjálfstæðisflokkurinn. Það er útspil sem Framsókn getur alltaf gripið til.

En það styrkir varla formann Sjálfstæðisflokksins inn á við að verða ekki forsætisráðherra. Hann getur þó huggað sig við að andstæðingar hans innan flokksins eru veiklaðir eftir misheppnaða tilraun til að setja hann af fyrir kosningar. Og fyrir utan Hönnu Birnu er enginn annar innan flokksins sem virðist geta ógnað honum í bili.

Stjórnarmyndunarviðræðurnar virðast þó hafa farið fram í mesta bróðerni. Það hafa ekki borist neinar fréttir af ágreiningi. Þess vegna verður forvitnilegt að sjá stjórnarsáttmálann. Veður þetta almennt orðuð lýsing á markmiðum eða birtast þarna einhverjar snilldarlegar leiðir til að standa við loforðin?
Fræg hreyfing sósíaldemókrata í andarslitrunum

Örlög gríska sósíaldemókrataflokksins PASOK er mjög athyglisverð – þau segja sína sögu um hvernig stjórnmál geta þróast í kreppu, og kannski eru þau líka lærdómsrík fyrir stjórnmálaöfl á Íslandi.

PASOK var stofnaður 1974 af Andreas Papandreou, þeim litríka stjórnmálamanni, þetta var strax í kjölfar herforingjastjórnarinnar sem ríkti í Grikklandi í sjö ár. 1981 vann PASOK meirihluta á gríska þinginu, Papandreou varð forsætisráðherra. Hann þótti mikill ræðumaður, hann var oft ásakaður um lýðskrum, en á veldistíma flokks hans byggðist upp velferðarkerfi sem Grikkir voru mjög ánægðir með.

Höfuðandstæðingur PASOK í stjórnmálum var Nea demokratia, Nýtt lýðræði, beiðfylking hægri manna sem er ekki ósvipuð Sjálfstæðisflokknum hér heima – nema hvað hún er evrópusinnuð.

Papandreou ætlaði reyndar fyrst að ganga úr bæði Evrópusambandinu og Nató, en svo snerist honum hugur, en hann notaði samningsaðstöðu Grikkja til hins ítrasta og peningum frá Evrópu var dælt inn í Grikkland eins og enginn væri morgundagurinn.

Í þetta skipti var PASOK í rikisstjórn til 1989. Flokkurinn komst aftur til valda 1993, undir forystu Papanderous, sem þá var orðinn gamall og mistækur og flæktur í hneykslismál. 1996 tók við Costas Simitis. Sá var allt öðruvísi en Papanderou, virkaði tæknikratalegur, og boðaði nútímavæðingu í flokknum. Simitis var forsætisráðherra til 2004.

Þá komst Nea demokratia aftur til valda. Þeirri valdatíð lauk með algjöru hruni gríska hagkerfisins. Hagtölur höfðu verið falsaðar, hallinn á ríkinu var óbærilegur.

Þótt Nea demokratia hafi átt ríkisstjórn hrunsins, þá var ekki hægt að fullyrða að PASOK væri saklaus. Hann hafði átt sinn þátt í að byggja upp hið ósjálfbæra og spillta kerfi sem riðaði til falls.

Rétt áður en hrunið varð hafði PASOK reyndar komist til valda aftur, þá undir stjórn Georgs Papandreou, sonar Andreasar. Hann er allt öðruvísi maður, kann ekkert í lýðskrumsbrögðum pabbans. En Papandreou missti tökin, hann hvarf af vettvangi, og eftir tvennar kosningar komst Nea demokratia aftur til valda, nú leiðir þessi hægri flokkur ríkisstjórn en með stuðningi gömlu fjendanna í PASOK.

Samkvæmt nýjum skoðanakönnunum ætlar Nea demokratia að lifa þessa átakatíma af. Flokkurinn er með 25 prósenta fylgi sem er þokkalegt í ljósi ástandsins.

En PASOK virðist vera búið að vera. Flokkurinn fær ekki nema 6,5 prósent í áðurnefndri skoðanakönnun. Maður sér varla að flokkurinn lifi það af í núverandi mynd. Í staðinn er vinstriflokkurinn Syriza búinn að taka við sem leiðandi afl á vinstri vængnum. Hann heldur uppi harðri stjórnarandstöðu og mælist með 27,5 prósenta fylgi.

Meira að segja nýnasistaflokkurinn Gullin dögun er stærri en PASOK, með 11 prósenta fylgi. Það er hrollvekjandi.

Andreas Papandreou, stofnandi PASOK, heillaði stuðningsmenn sína á löngu tímabili. Hann hallaðist oft í átt til lýðskrums en í leiðinni byggði hann upp velferðarkerfi í Grikklandi. Það hefði þó varla verið hægt án stuðnings frá Evrópu. En nú virðist PASOK vera í andaslitrunum.
Vef-Þjóðviljinn: Að skipta haglaranum út fyrir vélbyssu

Vef-Þjóðviljinn er rekinn af gallhörðum sjálfstæðismönnum. Þegar geta verið gagnrýnir á flokkinn ef hann hallast of langt til vinstri eða í átt að ESB, en þegar á reynir styður þessi fjölmiðill flokkinn mjög einarðlega.

Við bíðum eftir nýrri ríkisstjórn, hún kemur líklega ekki fyrr en eftir helgi, en Vef-Þjóðviljinn gefur þeim sem eru að semja um myndun hennar ágætis vegarnesti inn í næstu daga.

Svo hljómar orðrétt stuttur pistill á Vebbanum eins og hann er stundum kallaður:

„Steingrímur og Jóhanna fegruðu heldur stöðu ríkissjóðs fyrir kosningar.

Það átti nú enginn von á öðru.

Allir sem fylgjast sæmilega með máttu gera sér grein fyrir þessu. Ekki síst þeir sem eru á launum sem kjörnir fulltrúar og eiga fulltrúa í fjárlaganefnd Alþingis. Það þurfti ekkert doktorspróf til að sjá þetta.

Og ef eitthvað vantar upp á stöðu ríkissjóðs er nokkuð annað að gera en að skipta kylfunni út fyrir gaddakylfu og haglaranum fyrir vélbyssu og sækja nokkur hundruð milljarða í viðbót?

Ríkissjóður varð fyrir forsendubresti og er skuldum vafinn eftir bankahrunið. Er ekki talið rökrétt framhald að tannlæknir í Dortmund, sem á örlítið eftir af upphaflegri skuldabréfakröfu sinni á gömlu bankana, taki að sér að bæta þetta tjón? Ef hann vill það ekki má semja við hann með því að banka létt í hausinn á honum með kylfunni á meðan hann virðir byssuhlaupið fyrir sér.“