arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ringluð þjóð

Ég hef á tilfinningunni að Íslendingar séu mjög ringluð þjóð. Við höfum hálfpartinn misst vitið í ýmsum ævintýrum síðustu árin, þegar allir ætluðu að verða ríkir á deCode, í bankabrjálæðinu – og nú eru ógurleg uppgrip í kringum túrisma, allir að leigja út íbúðirnar sínar og gömlum bíldruslum rúllað fram úr skúrum til að flytja ferðamenn.

Umræðan hér er líka afar ruglingsleg. Og hér vaða uppi öfl sem hafa beinlínis að markmiði að rugla, villa og blekkja.

Það eru ákveðnar staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir. Sumt af því kom fram í skýrslu McKinsey sem var birt fyrr í vikunni.

Eins og að framleiðni hérna er alltof lág, eins og að við seljum auðlindir okkar alltof ódýrt, eins og að menntakerfið hérna er ekki nógu gott, eins og að við vinnum alltof mikið – ef vinnutíminn væri eðlilegur væru kjörin á pari við það sem gerist í Suður-Evrópu.

Laun hérna hafa dregist verulega aftur úr því sem gerist í nágrannalöndum. Það er stórt verkefni að ráða bót á því.

Og svo eru innviðir samfélagsins líka farnir að grotna. Í DV í dag er rætt við lækni sem segir að vinnuaðstæður hér séu „ógeð“. Hún hafi verið útbrunnin eftir eitt ár í starfi – aðstaðan hafi verið svo slæm.

Þetta eru stór mál. Á meðan horfum við á fólk sækjast eftir þingsætum í gegnum prófkjör og forvöl. Flest sem heyrist þaðan ber merki óbærilegs skrums og heilaskemmandi flokkshollustu. Því miður.
Alkó

Í Helsinki heyrði ég talsvert af sögum af nafntoguðum rithöfundum, leikurum og listamönnum sem drukku á listamannakrám – og veitingahúsum.

Ég borðaði á einu slíku, glæsilegu veitingahúsi sem kallast Elite. Þar er stórmerkileg innrétting frá því rétt fyrir stríð – nánast heil. Sumir fastagestirnir eru þjóðsagnapersónur. Ég náði ekki öllum nöfnunum, einn var skáld og ótrúlegur hæfileikamaður sem þýddi bæði James Joyce og Hómer á finnsku áður en honum tókst að drekka frá sér allt vit.

Þetta hefur svo gjarnan endað á því að börn þessara listamanna hafa skrifað ævisögur þar sem gert er upp við feðurna og alkólhólisma þeirra.

Sambúð Finna og áfengisins hefur löngum verið erfið. Við hliðina á hótelinu þar sem ég gisti er vínbúð. Áfengisverslanirnar í Finnlandi eru bak við rimla og nefnast Alko. Maður verður eiginlega að segja það með finnskum hreim – manni dettur strax í hug alkóhólismi fremur en hófdrykkja. (Mætti kannski kalla ríkið á Íslandi „Alkó“ – það gæti verið baráttumál fyrir Gunnar Smára?)

Ég spurði hvernig þetta væri núna, í boði þar sem finnskir blaðamenn og rithöfundar rétt dreyptu á léttvíni. Mér var sagt að þetta væri gjörbreytt. Nú væri jafnvel talið ófint að vera drukkinn í hópi listamanna. Þeir eru ekkert drykkfeldari en gengur og gerist – á fundum þeirra eru vínveitingar mjög takmarkaðar.

Þetta gerðist náttúrlega á Íslandi líka – og örugglega víðar. Hinar stóru kynslóðir drykkfelldra listamanna voru uppi fram undir 1980 – ófáir tortímdu sjálfum sér. Bragi Kristjónsson talar stundum um þetta fólk, hann þekkti margt af því. Það vær næstum eins og manndómsmerki að sukka. Þá hætti þetta eiginlega. Listamenn og rithöfundar fluttu meira að segja í Grafarvoginn – og þótt náttúrlega sé ekki loku fyrir það skotið að þeir hafi stundað drykkju þar innan dyra, hætti að vera í tísku að veltast fullur um á veitingahúsum. Þessi ótrygga samfylgd alkóhólsins og sköpunargáfunnar rofnaði.

Hið fræga listamannaveitingahús Elite í Helsinki. Innréttingarnar eru frá því fyrir stríð og þykja afar merkar. Þarna drukku margir rithöfundar, leikarar og listamenn.
Í vinnustofu Tove Jansson

Ég fór í gær í vinnustofu og íbúð Tove Jansson í Helsinki.

Þegar ég var barn las ég bækurnar um múmínálfana, þær voru þá að koma fyrst út á íslensku. Ég óttaðist dálítið að þetta væru stelpubækur, og fékk því foreldra mína til að gefa systur minni þær. Svo las ég þær sjálfur.

Ég hef alltaf verið mjög hrifinn af þessum fígúrum og heimi þeirra – hinum hjartahreina Múmínsnáða, hinum nokkuð ringlaða Múmínpabba, Múmínmömmu með veskið og kaffikönnuna – sem heldur þessu öllu saman – heimshornaflakkaranum Snúði og hinni síkviku Míu.

Og svo er það hinn ískaldi Morri, í einmanaleik sínum, Tikka-tú sem er sögð vera byggð á ástkonu Tove Jansson, Tuulikki Pietilä, sú var sjálf frábær myndlistarkona. Mér var sagt í gær af frænku Tove, sem sýndi okkur vinnustofuna, að annars ætti múmínfólkið ekki raunverulegar fyrirmyndir, nema mamman – hún væri augljóslega móðir Tove Jansson.

Þetta eru frábærar persónur – það var ekki fyrr en síðar að farið var að gera eftir þeim litaðar teiknimyndir, þær eru kannski aðeins of kjút. Og það er einhver dulúð í þessum bókum, sambland af kímni og angurværð, sem er einstök.

Mér fannst semsagt mikið til þess koma að sjá þennan stað. Húsnæðið er ekki stórt, það er á efstu hæð í virðulegu borgaralegu húsi, ein eins og vera ber í vinnustofu listamanns er hátt til veggja og góð birta. Tove var málari og myndskreytir áður en hún fór að skrifa, stundaði svo hvort tveggja jöfnum höndum. Hún skrifaði líka bækur fyrir fullorðið fólk – og sumar þeirra eru perlur.

Íbúðin er full af myndlist, myndastyttum eftir föður Tove sem var myndhöggvari, grafíkmyndum eftir Tuulikki, málverkum og teikningum eftir Tove. Og svo eru bækur út um allt. Tove hefur greinilega lesið mikið og úrvalið er ekki af verri endanum.

Ég sá bækur á frönsku eftir Sartre og Gide – og það var greinilegt að þær höfðu verið lesnar – bækur eftir Dostojevskí, Finnlands-sænska höfunda eins og Tikkanen-hjónin og Bo Carpelan – móðurmál Tove var sænska – og svo bandaríska höfunda eins og Saul Bellow.

Hún skapaði sinn eigin heim í bókum sínum og hann er engu líkur – en hún hefur greinilega fylgst ágætlega með því sem var að gerast í bókmenntaheiminum.

Í vinnustofunni í Ullanlinnankatu götu bjó Tove frá því í stríðslok og þar til hún dó 2001. Hún varð rík og fræg, en breytti ekki háttum sínum. Mér var reyndar sagt að hún hefði eytt miklum tíma í að svara bréfum sem henni bárust – sum voru frá aðdáendum sem voru nokkuð vanstilltir og töldu sig hafa fundið mikinn sannleika í bókum hennar. Á sumrin var hún á eyju í finnska skerjagarðinum. Þaðan kemur mikið af andrúminu í bókum hennar, frá sjávarsíðunni, úr skógum og vötnum Finnlands – þar búa hinar ákaflega hugþekku kynjaverur hennar.

Vinnustofa Tove Jansson á sjötta áratugnum. Þar bjó hún í næstum sextíu ár. Á þarnæsta ári verða liðin 100 ár frá fæðingu hennar, þá verður Finnland heiðursgestur á bókamessunni í Frankfurt.
Góðir punktar í Íslandsskýrslu

Mér sýnist skýrslan um Ísland frá ráðgjafafyrirtækinu McKinsey vera umhugsunarvert plagg. Það má vera að við höfum vitað margt af þessu, en það er ágætt að fá slíka samantekt.

Við vinnum of mikið, en framleiðnin er lítil.

Ef við ynnum ekki svona mikið værum við algjör láglaunaþjóð.

Arðurinn af orkusölu er alltof lítill.

Við þurfum að fá hærra verð fyrir raforkuna.

Það þarf meiri fjárfestingu.

Hér er alltof mikið af verslunarhúsnæði – sem skilar litlum ábata. (Samt er eins og vöruúrvalið sé furðu fábreytt.)

Það þarf betri menntun, ekki síst á sviði tækni og raungreina.

Og hvernig er það – þarf þá ekki bara að drífa í að laga þetta?
Ég sótti ekki heldur um

DV skýrir frá því að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hafi ekki sótt um starf dagskrárstjóra hjá Rúv.

Það eru mikil tíðindi, 320 þúsund aðrir Íslendingar sóttu ekki um. Þar á meðal ég – ég sótti ekki um.

Ég sótti reyndar um þetta starf fyrir tveimur árum, þá var það reyndar í algjöru bríaríi. Ég held ég hefði ekki þáð það hefði mér staðið það til boða.

Sem það gerði ekki.

Ég get varla ímyndað mér vanþakklátara starf. Dagskrárstjóri þarf að koma saman sjónvarpsdagskrá úr þeim litlu peningum sem hann hefur að moða. Til hans leitar margt fólk með hugmyndir, að sjálfsögðu misgóðar, hann þarf að segja nei við langflesta.

Það er varla skemmtilegt.

Það er ekkert sérlega vinsælt að benda á það, en við Íslendingar erum örþjóð. Norðmenn eru til dæmis fimmtán sinnum fjölmennari en við. Allt Ísland er ekki miklu fjölmennara en Bergen. Við höldum samt furðulegum dampi í menningunni, gerum kvikmyndir, gefum út furðulega margar bækur, leiklist dafnar ágætlega, tónlistarlíf er með blóma, hér koma enn út nokkur dagblöð – hvað sem framtíðin kann að bera í skauti sér varðandi þau.

Það er ekkert mont að segja að fáar þjóðir hafi meiri menningarlegan metnað en Íslendingar. Og það er ekki síst þessi menningarlegi metnaður sem gerir okkur að þjóð sem getur borið höfuðið nokkuð hátt. (Í þessu sambandi má benda á viðtal sem ég tók við Ágúst Einarsson um menningarhagfræði í síðasta Silfri.)

Og svo er það Ríkisútvarpið. Það heldur úti þremur stöðvum, Rás eitt og Rás 2 í útvarpi og svo sjónvarpinu. Því ber líka skylda til að varðveita mikið af þessu efni, það er afar mikilegt fyrir sögulega varðveislu. En mér þykir fjarska líklegt að RÚV hafi úr svona fimmtán sinnum minni tekjum að spila en NRK í Noregi. Samt eru kröfurnar sem gerðar eru til okkar sem þarna vinnum ekki miklu minni.

Ég ætla að nefna þættina mína tvo, Silfur Egils og Kiljuna. Við erum þrjú sem störfum við þessa þætti að staðaldri, ég, pródúsentinn Ragnheiður Thorsteinsson og aðstoðarkonan Halldóra Ingimarsdóttir.

Ég efast um að í mörgum löndum væri svo fátt fólk bak við svo mikið efni. En svoleiðis er það á Íslandi – metnaðurinn er til staðar en efnin eru miklu minni en jafnvel á hinum nokkuð smáu Norðurlöndum.

Maður fer svo ekkert með samanburðinn til Bandaríkjanna til dæmis. Fólk sem ég þekki var að vinna við gerð bandarískra kvikmynda sem voru teknar á Íslandi í sumar. Það segir að stundum hafi verið allt að 200 manns á settinu – við gerð sambærilegra mynda á Íslandi væru þeir varla nema tveir tugir.

En þá væri fólk líka hlaupandi í alls konar störf, í svona litlu samfélagi er það sérhæfingin sem oft verður út undan – sem getur bæði verið gott og slæmt.
Síðla hausts í Helsinki

Undanfarna daga hef ég dvalið í Helsinki. Ég hef komist að því að Finnar eru ekki þungir og fúlir, heldur er flest fólk sem ég hitti hérna ræðið, gáfað og skemmtilegt. Viðmót þjóna og afgreiðslufólks er líka sérlega gott.

Þetta er í annað skipti sem ég kem til Helsinki. Þetta er ekki borg sem heillar mann strax, sjarmi hennar er dálítið á huldu, en smátt og smátt lærir maður að meta hana.

Ég hef verið á fundum hérna með finnskum rithöfundum, hér hefur líka verið fólk frá hinum Norðurlöndunum, og ég hallast að því að við Íslendingar eigum góða samleið með Finnunum. Kannski einfaldlega af því þetta eru bæði fámennar þjóðir sem tala útkjálkamál sem enginn annar skilur.

Ég hef verið að skoða finnskar bækur – flestar þá í sænskum þýðingum, en aðrar eru skrifaðar á sænsku – og það leynir sér ekki að hér býr mikil menningarþjóð. Umfjöllunarefnin eru oft mjög heillandi, helgast gjarnan af staðsetningu Finnlands í veröldinni, og finnsku höfundarnir tjá mér að mál þeirra sé mjög lifandi sem ritmál.

Ég fer með bunka af bókum heim héðan. En þegar ég var laus úr bókmenntunum í dag fór ég í þjóðarmyndlistarsafnið sem nefnist Ateneum. Þar er að finna verk eftir hina stórkostlegu finnsku málara sem voru uppi á síðari hluta 19. aldar og í upphafi þeirra tuttugustu. Málararnir voru margir virkir í uppgangi finnskrar þjóðernisstefnu – og þeir fundu einhvern blæ sem er alveg einstakur.

Margar myndirnar í safninu eru þannig að maður staldrar lengi við og horfir hugfanginn.

Ein frægasta myndin í Ateneum safninu í Helsinki, Særður engill eftir Hugo Simberg. Myndin vekur ófáar spurningar.
Kristín Marja, Óskar Árni, Bjarni Harðar í Kiljunni

Kristín Marja Baldursdóttir verður gestur í Kiljunni annað kvöld. Hún er að senda frá sér nýja skáldsögu sem nefnist Kantata. Kristín er með vinsælustu höfundum á Íslandi – og reyndar ná vinsældir hennar langt út fyrir landsteinana. Fáir íslenskir höfundar selja fleiri bækur erlendis en hún.

Við hittum Bjarna Harðarson spölkorn fyrir austan Þjórsá og ræðum við hann um bókina Mensalder. Söguhetja hennar er kotkarl sem þar bjó, átti í basli með konur, fyrst móður sína og svo sambýliskonu, þetta er dæmi um það hvernig gamlir búskaparhættir lifðu langt fram á tuttugustu öld.

Við förum svo í göngutúr í Vesturbænum með skáldinu Óskari Árna Óskarssyni. Óskar nýtur mikillar virðingar fyrir ljóð sín og prósaskrif, en hann hefur ekki verið mikið í fjölmiðlum. Ný ljóðabók eftir hann nefnist Kuðungasafnið.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um nýjar bækur eftir Gyrði Elíasson og Guðberg Bergsson.

Og Bragi talar einmitt um áðurnefndan Guðberg sem varð áttræður fyrir stuttu.
Samfylkingin horfir til hægri með öðru auganu

Þegar haldnar verða kosningar í vor getur Samfykingin litið yfir farinn veg og séð að hún hefur verið næstum sex ár samfleytt í ríkisstjórn.

Sumum úr röðum flokksmanna mun þykja þetta nokkuð afrek – Samfylkingin var utan ríkisstjórnar lengi eftir stofnun flokksins og hið sama er að segja um flokkana sem stóðu að henni, þeir voru ekki mikið í ríkisstjórn.

Á hægri væng flokksins ríkir talsverð skelfing vegna þess hvernig Jóhanna Sigurðardóttir talar til Sjálfstæðisflokksins. Hún vill ekki hafa neitt saman við hann að sælda. Jóhanna vill halda áfram í samstarfi við Steingrím og VG, en málið er að hún er að hætta og nánast útilokað er að flokkarnir fái aftur þingmeirihluta eins og vorið 2009.

Þess vegna sér maður að innan Samfylkingarinnar eru aðilar sem eru farnir að renna hýru auga til Sjálfstæðisflokksins og kæra sig ekki um að formaðurinn tali svona um hann. Því er jafnvel haldið fram að ef Árni Páll Árnason yrði formaður Samfylkingarinnar væri bilið milli flokkanna frekar stutt. Árni er enginn vinur Steingríms J. – ekki eftir brotthvarf hans úr ráðherraembætti. Þeir voru líka saman í andstæðum fylkingum sem bárust á banaspjót í Alþýðubandalaginu.

Líklega væri eini möguleiki núverandi ríkisstjórnarflokka til að halda áfram samstarfi að fá Framsókn til liðs við sig eftir kosningar. Vitað er að Össur Skarphéðinsson hefur verið mjög fylgjandi aðild Framsóknar að ríkisstjórn, en milli Sigmundar Davíðs og Jóhönnu ríkir fullkomið vantraust.

Framsókn er þó miklu líklegri til að fara að starfa með Sjálfstæðisflokknum eftir kosningar, þ.e. er ef flokkarnir tveir ná meirihluta eins og þeir nutu í eina tíð. Það er þó ekki sérlega sennilegt. Því gæti verið að eini möguleikinn á tveggja flokka ríkisstjórn verði stjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, en annar þurfi að mynda stjórn þriggja eða fleiri flokka. Þá er líklegra að Sjálfstæðisflokkurinn verði utan stjórnar.
Viðtalið við seðlabankastjóra

Már Guðmundsson seðlabankastjóri sagði í Silfrinu að það væri fullkomlega ofmælt að útgreiðslur úr þrotabúum gömlu bankanna til kröfuhafa myndu setja íslenska hagkerfið á hliðina.

Og hann sagði það líka vera misskilning að skuldir þjóðarinnar væru vanreiknaðar.

Þetta er þvert á það sem hefur verið í fréttum umliðna viku.

Viðtalið við Má er að finna hér, í Silfrinu á vef Rúv, eftir fjörugan „Vettvang dagsins“.
Djöflaeyjan og fólkið þar

Djöflaeyja Friðriks Þórs Friðrikssonar var í sjónarpinu í gærkvöldi. Það er fín mynd – og hún eldist vel. Þetta var stór pródúksjón, eins og sést á útliti myndarinnar. Það var reist heilt braggahverfi vestur í Gróttu – upphaflegu sögurnar. Braggahverfið sem fjallað er um í myndinni var á Grímstaðaholti, þar bjó Jósefína Nauthól og maður hennar Dóri fisksali.

Sjálfur man ég ekki eftir þessu hverfi, mig rétt rámar í braggahverfið sem var á Melunum, þar sem nú stendur lítil verslunarmiðstöð sem hýsir meðal annars Ísbúð Vesturbæjar. Annað stórt braggahverfi var á Skólavörðuholti, en það var fyrir mína tíð.

Djöflaeyjarbækur Einars Kárasonar – sem Friðrik byggir myndina á – eru löngu orðnar kolsígildar. Þær eru að hluta til byggðar á frásögnum Þórarins Óskars Þórarinssonar, Agga, en hann er lítil drengur í myndinni. Ég kynntist Agga þegar ég var barn, hann var nokkrum árum eldri en ég, ógurlegur töffari og sögumaður.

Aggi er ljósmyndari – í bókabúðinni hjá Braga Kristjónssyni má til dæmis sjá ljósmyndir eftir hann af Jósefínu, ömmu hans, og af Bóbó á Holtinu, sem er fyrirmyndin af Badda í myndinni.

Bóbó, þessi sérlega laglegi maður, endaði sem strætisróni. Ég man þegar ég sá hann í síðasta skipti. Þá var ég staddur að morgni dags í Hagkaupsverslun á Eiðistorgi. Bóbó kom þar inn ásamt nokkrum félögum sínum, þeir voru heldur slæptir að sjá. Ég fylgdist með álengdar og sá að þeir hrúguðu kardimommudropaglösum í innkaupakörfu og tóku svo tveggja lítra flösku af Seven-Up. Borguðu við kassann og hurfu svo á braut.

Nokkru síðar frétti ég af andláti Bóbós.

Fjölskyldumynd: Bóbó með Agga systurson sinn.
Gasstöðin og Hlemmurinn

Ég leyfi mér stundum að taka myndir af Fésbókarsíðunni 101Reykjavík.

Hér er ein, hún sýnir gömlu Gasstöðina við Hlemm – þá sömu og Megas söng um í einu af sínum snjöllustu lögum.

Gasstöðin starfaði frá 1910 til 1956 – stuttu eftir það var hún rifin og um 1970 reis þarna Lögreglustöðin.

Gasstöðin virðist hafa verið nokkuð falleg bygging, hið sama verður ekki sagt um Lögreglustöðina.

Hlemmur er hálfgert vandræðasvæði í skipulagi Reykjavíkur. Þangað ganga strætisvagnar, en brátt stendur til að breyta því og setja aðalskiptistöðina út á BSÍ. Torgið og svæðið þar í kring er sérstaklega óaðlaðandi – það er næstum hægt að tala um slömm í því sambandi.

Þeirri hugmynd hefur verið kastað fram að setja niður bændamarkað á Hlemmi – það yrði þá að vera bændamarkaður í víðum skilningi þar sem gætu þrifist alls kyns litlar búðir sem selja gæðamatvæli.

Á miðjum Hlemminum stendur hin hræðilega ljóta skiptistöð strætisvagagnanna, hús sem er eins og hannað fyrir félagsleg vandamál, dimmt og drungalegt.

Myndi hugmyndin vera að setja markaðinn niður í því – eða er kannski einfaldast að rífa húsið og setja upp léttara og bjartara mannvirki?

En ef þessi hugmynd yrði að veruleika er eins víst að svæðið myndi njóta þess – við austurhlið Hlemmsins stendur feikilega stórt hús, þar er til dæmis vannýtt rými sem áður var útibú Búnaðarbankans.
Kavalérinn

Silvio Berlusconi á sína aðdáendur á Moggablogginu, þar segir að hann sé maður sem hafi getað komið skikki á Ítali.

Berlusconi skildi efnahag Ítalíu eftir í rjúkandi rúst. Tímabil hans þykir hafa einkennst af stöðnun og spillingu. Á Ítalíu höfuðu menn lengi þá trú að hann væri að sýna vinstri öflunum tvo í heimana. En á endanum töpuðu allir, nema hann sjálfur.

Hann hafði heldur aldrei neina hugsjón í pólitík nema sjálfan sig.

Berlusconi hafði alla fjölmiðla í höndum sér – eins og suma dreymir um. Þeir voguðu sér ekki að gagnrýna leiðtogann, il cavaliere eins og hann er kallaður. Ítalskt sjónvarp er frægt út um allan heim fyrir hvað það er hræðilega lélegt.

Kavalérnum tókst að komast undan réttvísinni árum saman, meðal annars með alls konar fikti við dómstóla og dómskerfið.

Loks er hann dæmdur í fjögurra ára fangelsi fyrir skattsvik. Dómurinn er mildaður í eitt ár.

Erlendis vöruðu margir við Berlusconi, meðal annars The Economist sem lá ekki á þeirri skoðun sinni að hann væri óhæfur til að stjórna Ítalíu. Hér er forsíða blaðsins frá því Berlusconi tók í annað skipti við völdum, árið 2008
Áróður og aftur áróður

Davíð Oddsson var og er fyrst og fremst áróðursmaður. Hann hefur alltaf hrærst í heimi þar sem áróður er númer eitt, tvö og þrjú. Hann er ekki hugsuður eða maður hugmynda, hann efast ekki og er ófær um að sjá að hann hafi sjálfur gert rangt. Þegar hugmyndafræði sem hefur verið ríkjandi bíður hnekki hefur hann mjög lítið til málanna að leggja annað en að rífast. Fyrir honum er lífið samfellt áróðursstríð þar sem menn eru sífellt að reyna að hafa andstæðinga, meinta eða raunverulega, undir eða klekkja á þeim.

Hann skilur einfaldlega ekki þá sem reyna að nálgast mál með gagnrýnu hugarfari – eða einfaldlega af forvitni – og eru ekki alltaf í áróðursstríði. Þess vegna hefur hann til dæmis ekki hugmynd um hvernig fjölmiðlar starfa í rauninni – fyrir honum eru þeir áróðurstæki sem eru notuð til að hamast á andstæðingum eða til að búa til vígstöðu.

Skrif hans í Morgunblaðið verður að skoða í þessu ljósi. En um leið finnur maður til ákveðinnar samkenndar með blaðamönnunum á Mogga. Það má minna á að á sínum tíma var Davíð ákaflega uppsigað við Morgunblað Styrmis Gunnarssonar – rétt eins og honum er nú við aðra fjölmiðla. Blað Styrmis var nefnilega alvöru – en þá var gerður út maður af flokkskontórnum til að gera hann óskaðlegan.
Silfrið á morgun

Eins og áður er komið fram verður Már Guðmundsson seðlabankastjóri gestur í Silfri Egils á morgun. Við ræðum gjaldeyrishöft, gjaldmiðilsmál og hina umtöluðu hengju.

Ágúst Einarsson er annar gestur í þættinum. Ég ræði við hann um menningarhagfræði og gildi skapandi greina í nútímahagkerfi.

Af öðrum gestum í þættinum má nefna Maríu Jónsdóttur, sem í vikunni sigraði í langvinnu dómsmáli við Landsbankann, verkalýðsforingjann Vilhjálm Bjarnason ofan af Akranesi, og séra Halldór Gunnarsson í Holti.
Kapítalisminn og lýðræðið

Eitt sinn voru það nánast viðtekin sannindi að markaðshagkerfi og lýðræði færu saman. Þetta var hugmyndin bak við hina nýju skipan heimsins sem var altöluð á árunum eftir að Múrinn féll.

En svo hefur komið í ljós að þetta er alls ekki raunin.

Kína er að verða mesta viðskiptaveldi heims, ríkinu er stjórnað af klíku fullorðinna karlmanna – stjórn landsins fer fram bak við luktar dyr, en stundum verða lekar, eins og þegar New York Times birtir fréttir um gríðarlega spillingu í kringum forsætisráðherrann, Wen Jiabao. Kínverjar bregðast æfir við, saka vestræna fjölmiðla um ófrægingarherferð og loka fyrir netmiðla. Fáir efast þó um sannleiksgildi þessara frásagna.

Þetta er í raun sú þjóðfélagsgerð sem er hvað mest vaxandi í heiminum, blanda af einræði eða fáræði og kapítalisma. Það kennir okkur kannski að taka ekki okkar vestræna lýðræði sem gefnum hlut. Það er ekkert lögmál að það endist að eilífu.

The Economist birti fyrir stuttu þetta línurit sem sýnir lönd þar sem aðstæður til að stunda viðskipti hafa batnað mest síðustu árin. Neðra línuritið sýnir hversu auðvelt er að stunda viðskipti í löndum, borið saman við spillingarmælikvarða Transparency International.

Eins og bent er á í blaðinu horfir fjöldi ríkja ekki til Evrópu eða Ameríku um fyrirmyndir, heldur á aðra staði þar sem er uppgangur í viðskiptum, en ekki endilega lýðræði eða tjáningarfrelsi.
Skattar, skattbyrði, laun og félagslegt öryggi

Á Eyjunni segir frá því að skattar í heiminum séu hæstir í Danmörku, en Íslendingar séu með talsvert lægri skattbyrði en hin Norðurlöndin.

Þetta er dálítið á skjön við það sem oft heyrist í umræðunni hér heima.

Það hefur verið sagt um Norðurlöndin að galdurinn við velferðarsamfélögin þar sé að fólk borgi háa skatta – með glöðu geði.

Oft sýna skoðanakannanir á Norðurlöndunum að það er ekki endilega vilji til að lækka skatta. Og það er líka merkilegt að í Danmörku, þar sem skattarnir eru hæstir, hafa hægri stjórnir verið mjög fyrirferðarmiklar. Nýlokið er tíu ára valdaskeiði hægri flokka. Þeir lækkuðu ekki skattana.

En það er ljóst að á Norðurlöndunum fá borgararnir meira fyrir skattana sína en hér, að því þarf að gæta í samanburðinum. Á Íslandi erum við líka skyldug til að greiða í lífeyrissjóði, þar er tekin stór klípa af laununum.

Menn geta svo velt fyrir sér hvort þetta kerfi er betra en til dæmis hið bandaríska. Þar þarf fólk að borga stjórar fjárhæðir fyrir menntun barna sinna, í sjúkratryggingar og lækniskostnað. Þegar upp er staðið er spurning hver heldur eftir meiru af launum sínum? Það þarf varla að ræða um hver býr við meira félagslegt öryggi.