Þjóðin er ábyrg fyrir framtíðinni

Bréf frá Friðriki Erlingssyni

Ég get því miður ekki gefið mikið fyrir myndlíkingar frá rithöfundum þjóðarinnar (þ.á.m. sjálfum mér), sem eru í besta falli aðeins betur orðaðar en myndlíkingar allra hinna um “ástandið í þjóðfélaginu.” Myndlíkingar gera ekki neitt gagn; í besta falli kinkar einhver hópur kolli yfir þeim og segir: aha, þetta er málið, mikið vildi ég hafa sagt þetta.” Samkeppni um bestu myndlíkinguna – eða best orðaða reiðilesturinn – er einfaldlega tímasóun.

En það er brýnt að listamenn þjóðarinnar, heimspekingar, sagnfræðingar og hugsandi menn hvarvetna í þjóðfélaginu orði hugsun sína með skipulegum hætti, skýrt og skilmerkilega – ef þeir hafa á annað borð eitthvað fram að færa, í stað þess að blanda sér í kórinn bara til að vera með.

Okkur er öllum ljóst að einn stærsti sökudólgur “ástandsins” er ekki persóna, heldur flokkakerfið og sjálfsviðhaldandi einræði þess í íslensku samfélagi. Þann draug verðum við að kveða niður í nafni lýðræðis – og í nafni fullveldis okkar – sem nú hangir á bláþræði.

Ég hef lagt fram hugmynd að nýju kosningafyrirkomulagi, borgaralegu lýðræði, þar sem ráðherrar eru kosnir beinni kosningu, þar sem “menn með málefni” bjóða sig fram í stað “stjórnmálaflokka með stefnuskrá.”

Frambjóðandi þarf að sýna fram á faglega hæfni til starfans, bæði menntun og starfsreynslu í samræmi við þá ábyrgð er fylgir viðkomandi ráðherraembætti. Viðkomandi þyrfti að leggja fram málefnapakka fyrir það ráðherraembætti sem hann sækist eftir.

Slíkur málefnapakki er ekki kosningaloforð, einsog við þekkjum þau nú, heldur framkvæmda- og kostnaðaráætlun til fjögurra ára.

Auðvitað hverfa stjórnmálaflokkarnir ekki á einni nóttu, svo vel sem þeir eru búnir að koma sér fyrir í stjórnsýslunni. En það er kominn tími til að landsmenn sjálfir fái mun meira vald með atkvæði sínu en nú er – og að leikaraskapur kosningaáróðurs verði lagður af. Það fer ekki öllum að rífa upp bros á fjögurra ára fresti, lofa öllu fögru og svíkja það jafnharðan og komið er inn í hlýjuna.

Þess konar vinnubrögð tilheyra fortíðinni.

Ýmis félög og hópar gætu valið fulltrúa úr sínum röðum til að bjóða sig fram og standa straum af framboði viðkomandi. En hvert sem félagið eða hagsmunahópurinn er þá er það menntun, gildismat og hæfni viðkomandi til starfans, auk málefnapakkans sem hann eða hún hefur fram að færa, sem ræður úrslitum. Verði viðkomandi á mistök í starfi þá hefur hann eða hún sjálf rift samningi sínum við kjósendur í landinu og verður að víkja. Að minnsta kosti væri eitt á hreinu; þjóðin fengi þá ráðherra sem hún sjálf hefur kosið og valið að treysta. Sá gæti munurinn m.a. verið þegar kjörnir eru “menn með málefni” í stað “stjórnmálaflokka með stefnuskrá.”

Enn sem komið er eigum við engan leiðtoga. Hvert sem litið er í ranni gömlu flokkanna er ekkert alvöru leiðtogaefni sýnilegt, og ég hef enga trú á því að leiðtogar framtíðarinnar liggi “á bið” í ungliðahreyfingum flokkanna. Þeirra verðum við að leita annars staðar.

Sagt er að illt ástand sé ekki síst tilkomið af því þegar góðir menn geri ekki neitt. Þjóðin á fjölda góðra manna, karla og kvenna, á öllum sviðum samfélagsins; fólk sem lætur sér annt um réttlæti, sem lætur sig varða um náungann, fólk sem stendur á sama um sérhagsmuni og fyriverður sig fyrir að koma ár sinni fyrir borð á kostnað annarra. Það er fólkið sem nú verður að stíga fram og lýsa yfir markmiðum sínum, teikna upp fyrir okkur framtíðina og vísa okkur veginn þangað. Og þjóðin verður að hafa verkfæri til þess að kjósa slíkt fólk í áhrifastöður. Bein kosning ráðherra gæti verið eitt af þeim verkfærum, a.m.k. er öllum ljóst að frá og með deginum í dag mun íslensk þjóð aldrei framar sætta sig við hinn gamla draug flokkaeinræðis, sem á mörg ólík bros á meðan kosningabaráttan stendur yfir, en reynist svo sitja á einum og sama rassinum þegar kosningar eru yfirstaðnar. Þjóðin sjálf verður að fá að bera ábyrgð á framtíðinni; hún er okkur öllum of dýrmæt til þess að láta hana ráðamönnum einum eftir.

Friðrik Erlingsson