arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Lífsval

Hér er grein um eignarhaldsfélag sem nefnist Lífsval sem hefur keypt upp jarðir á Íslandi í stórum stíl – að öllum líkindum með lánsfé.

Birtist á vef sem nefnist Pistlar.com.
Meira um barnalánin

Lilja Mósesdóttir sagði í Silfri Egils í gær að sér þætti eðlilegt að barnalán Glitnis vegna stofnfjárkaupa í Byr yrðu rannsökuð sem sakamál.

Í frétt Ríkisútvarpsins í hádeginu kemur fram að yngsta barnið sem „tók“ slíkt lán var eins árs.

Það er ekki hægt að sækja lánin til foreldranna, og kannski er ekki heldur hægt að höfða mál á hendur þeim. Þá er ekki annað eftir en bankinn, einhverjir innan hans hljóta að vera ábyrgir.

Í frétt í DV í dag kemur líka í ljós að foreldrarnir sjá ekki eftir þessu.

Eitt foreldrið segir að það sé „ákaflega freistandi að taka slík lán“.

Nú höfum við nokkuð mörg dæmi um fólk sem „gengur eins langt“ og kerfið leyfir: kúlúlán. peningamarkaðssjóði, stöðutökur gegn krónunni, Icesave, barnalán – græðgi og aftur græðgi, samfélag sem er helsjúkt af græðgi.

Jú, það er hugsanlegt að þetta sé barnaverndarmál, en ef svo er ekki, þá mætti kannski benda viðkomandi foreldrum á að leita sér aðstoðar einhvers staðar.
SAASÍ

Elías Pétursson verktaki skrifar:

- - -

Sæll,

Það er merkilegt að hugsa til þess að ein af aðallausnum SA-ASÍ varðandi auðlindaskattinn er að ná þessum peningum í gegn um tryggingagjaldið, felur það í sér að álögur á ríkið, sveitarfélög og lítil og meðalstór fyrirtæki aukast.

Það er annars vel þess virði að skoða hlut hagsmunasamtaka atvinnulífs SA og ASÍ síðasta árið, eftir hrun hefur umtalsverð vinna samtakanna farið í að vernda hagsmuni „stóru strákanna“, mikið er búið að ræða stórar einkaframkvæmdir og allausnir. Stórlausnir sem hjálpa reyndar engum fyrr en eftir einhver ár eða eftir að hinir teinóttu töffarar banka og lífeyrissjóða hafa vélað um og gert „ofsaflotta“ lánasamninga og arðsemismöt. Sá stóri galli er einnig við flestar þessar stórlausnir að nánast alltaf er óskað eftir einhverri sérmeðferð ríkisvaldsins, sem oft endar þannig að hagnaðurinn „lendir“ í einkaeigu en áhættan og kostnaðurinn leggst á hið opinbera og þar með okkur. Reyndar er það svo núna að allar stórlausnirnar sem snúa að ríkinu eru í raun ekkert annað en bókhaldsfiff í anda 2007 gert til þess að AGS „sjái“ ekki lántökurnar og skuldirnar.

Þessi hagsmunasamtök okkar hafa ekki frekar en margir aðrir áttað sig á að hagkerfið snýst ekki bara um stórfyrirtæki og stórlausnir heldur rekstraumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja.

Í framhaldi af þessu tali um stórlausnir má minnast á að samkvæmt ágætri samantekt Verslunarráðs, teljast 97% fyrirtækja á Íslandi vera lítil, það er með færri en 50 starfsmenn. Svokölluð örfyrirtæki með færri en 10 starfsmenn eru 90% allra fyrirtækja á Íslandi. Þetta þýðir að af 25-27 þúsund fyrirtækjum sem ætlað er að séu með virka starfssemi, þá eru 22-23 þúsund með innan við 10 starfsmenn.

Að því sögðu verður þessi stórlausna árátta hagsmunasamtakanna í raun bara óskiljanlegri.

Með þessu er ég alls ekki að segja að ekki sé þörf á stórum fyrirtækjum og verkefnum, einungis að ekki megi einblína á þessháttar fyrirtæki og framkvæmdir sem einhverja lausn allra vandamála.

En ég velti því töluvert fyrir mér þessa daganna hvort hagsmunasamtök mín Samtök atvinnulífsins séu í raun að berjast fyrir mínum hagsmunum og þar með hagsmunum fjöldans, eða hvort þessi samtök atvinnulífsins séu bara samtök lítils hóps í atvinnulífinu sem lifir á því að skrifa undir stóra fjármögnunarsamninga og/eða vernda þrönga sérhagsmuni sýna og sinna.

Sama hóps og kom þjóðinni á þann klaka sem hún nú liggur kylliflöt á, hópsins sem vill ekki læra neitt af hruninu.

es. Hitt stóra mál SA í viðræðunum um daginn var að ekki mætti hrófla við kvótakerfinu/framsalinu…….er það hagsmunamál fjöldans?

Myndin er eftir Halldór Baldursson, úr Morgunblaðinu.
Að ganga eins langt og kerfið leyfir

Einar Karl Friðriksson skrifar á blogg sitt, í tilefni af umræðu um að góðir bankamenn gangi eins langt og þeim leyfist:

„Ég er sjálfur menntaður efnafræðingur. Ef ég hefði nú lagt stund á efnaverkfræði og hannað efnaverksmiðjur og olíuhreinsistöðvar sem hefðu svo allar sprungið í loft upp og eyðilagt allt í kringum sig myndi ég snúa mér að einhverju allt öðru, keyra rútu, smíða lykla, bera út blöð, eitthvað þar sem engin hætta væri á að ég sprengdi upp heilu bæina. Allra síst myndi ég segja

Þetta er allt eftirlitsverkfræðingum að kenna, og skorti á regluverki. Ekki benda á mig! Góðir efnaverkfræðingar ganga eins langt og kerfið leyfir þeim.“

Greinin er í heild sinni hér.
Evrópuvandræði Camerons

Íhaldsflokkurinn undir stjórn Davids Cameron virðist ætla að komast til valda í Bretlandi næsta vor, ekki vegna þess að hann sé svo yfirmáta vinsæll hjá kjósendum, heldur vegna þess að valkosturinn, Verkamannaflokkurinn, virðist vera svo vondur.

Þetta eru ekki svo ólíkar kringumstæður og þegar núverandi ríkisstjórn Íslands komst til valda.

En kosningasigrar sem vinnast með þessum hætti eru skammlífir. Óánægjufylgi er fljótt að hverfa. Kringumstæðurnar eru allt aðrar en þegar Tony Blair vann sinn fræga kosningasigur 1997; þá var mikil eftirspurn eftir honum og flokki hans – Blair þótti ungur og ferskur og miklar vonir voru bundnar við hann.

Hann naut þess reyndar líka að hann tók við í efnahagslegri uppsveiflu, sem magnaðist mjög á valdatíma hans.

Það eru hins vegar engar sérstakar líkur á að efnahagsvandræði Breta verði úr sögunni næsta vor þegar Cameron tekur nær áreiðanlega við.

Það eru líka ýmis önnur vandamál sem hann þarf að glíma við.

Árið 2007 skrifaði Cameron undir yfirlýsingu og birti í The Sun um að hann myndi halda þjóðaratkvæðagreiðslu um Lissabon sáttmála Evrópusambandsins.

Þá var hann 20 prósentustigum á eftir Verkamannaflokknum í skoðanakönnunum og sáttmálinn virtist býsna fjarlægur.

En nú er verið að ryðja síðustu hindruninni fyrir endanlegri samþykkt hans úr vegi, Klaus, forseti Tékklands, mun varla tefja hann mikið lengur.

Og Cameron er að draga í land með þjóðaratkvæðagreiðsluna sem hann lofaði. Það sem er líka merkilegt er að Murdoch-snepillinn, The Sun, sem búinn er að taka Cameron að sér, virðist ekki ætla að minna hann á loforðið – eins og ætti að vera auðvelt og sjálfsagt fyrir blaðið að gera.

Peter Oborne skrifar í Guardian og segir að þetta séu auðvitað svik – pólitískt hentugleikabandalag milli stjórnmálamanns og blaðsins– sem öðrum fremur mótar almenningsálit á Bretlandi – sem minni á verstu spunatilburði Blairtímans.

Sjálfur er Oborne merkilegur náungi, höfundur bóka um hræsni og lygar í stjórnmálum og sem heitir The Rise of Political Lying.
Nýja Ísland…

Móðurfélag Haga, 1998 ehf. skuldar tugi milljarða króna. Hagar skulda svo um 15 milljarða til viðbótar.

1998 ehf., sem var stofnað þegar Högum var skutlað út úr Baugi stuttu fyrir hrun, stendur ekki undir þessum skuldum og það þarf að finna lausn.

Hvað gerir íslenski ríkisbankinn Kaupþing?

Hann dettur niður á þessa leið:

Kaupþing fær 40 prósent af Högum.

Jón Ásgeir fær 60 prósent af Högum

Og allar útistandandi skuldir falla niður, líka hjá 1998 ehf. sem verður ekki lengur til – gegn smá hlutafjáraukningu, 7,5 milljörðum króna.

Tugir milljarða verða því afskrifaðir og Jón Ásgeir heldur enn meirihluta yfir einu stærsta og veltumesta fyrirtæki landsins – ásamt því að halda nokkrum helstu fjölmiðlum landsins.

Það er búið að sjá fyrir því.

Eðlilegt?

Ja, það er spurning.

Eða hefði kannski verið önnur leið að afskrifa ekki neitt – og að bankinn tæki yfir 100 prósent af félaginu?

Eða leyfa öðrum að koma að því að bjóða í Haga – eða einhverja hluta félagsins?

Í frétt Stöðvar 2 um málið segir:

„En hvað verður þá um hátt í fimmtíu milljarða skuld 1998 hjá Kaupþingi? Það er ljóst að skuldin var flutt yfir í nýja bankann með afföllum, líkt og á við um stóran hluta þeirra eigna sem fluttar voru úr gömlu bönkunum í þá nýju. Í raun bera erlendir kröfuhafar því tjónið.“

Nú er auðvitað ekki víst að fréttin sé rétt, en það má spyrja, býðst fleirum að skilja skuldir sínar eftir með þessum hætti?

Og loks má benda á þessa smágrein í Orðinu á götunni. Það er ágætt að vera vel tengdur.

Nýja Ísland hvað?
Gegn fákeppni og einokun

Styrmir Gunnarsson skrifaði grein í Moggann í gær. Hann vill að Sjálfstæðisflokkurinn færi sig inn á miðjuna, kasti öllum frjálshyggjutilhneigingum og gerist fjarska velferðarsinnaður. Hirði miðjufylgi af Samfylkingunni. Hann telur semsagt þörf á hugmyndalegri endurnýjun í flokknum; það hefur ekki farið mikið fyrir henni síðan fyrrverandi formaður flokksins tætti í sig skýrslu endurreisnarnefndar á landsfundi síðastliðinn vetur.

Í greininni áréttar hann líka eitt af sínum hjartans málum sem hann skrifaði ófáar greinar um í Morgunblaðið meðan hann var ritstjóri, baráttuna gegn fákeppni og einokun:

„Í málefnum atvinnu- og viðskiptalífs er hins vegar nauðsynlegt að læra af fenginni reynslu og setja víðtæka nýja löggjöf til þess að tryggja frjálsa samkeppni og koma í veg fyrir einokun stórfyrirtækja sem verður til í skjóli frjálsrar samkeppni án sjálfsagðs aðhalds.“

Mikið til í því.

Vandinn er bara sá að hjá stjórnmálaflokkum á Íslandi hefur ekki verið neinn áhugi á að takast á við einokun. (Það var ekki fyrr en „rangir“ aðilar voru komnir til valda í fjölmiðlum að reynt var að brjóta á bak aftur fákeppnisvald þar, margháttuð önnur einokun vakti ekki slík viðbrögð.) Eftirlitsstofnanir hafa verið sem lamaðar, og skilningsleysið á þessum málum hefur verið algjört, líka hjá dómstólum.

Lesandi síðunnar, lögfræðingur, sendi þessar línur vegna dóms Hæstaréttar í vikunni:

„Í hnotskurn þá skilja dómararnir ekki samkeppnisréttinn, sem byggir á samkeppnisákvæðum ESB. Hreinlega botna hvorki upp né niður í þessu, enda hafa fæstir þeirra minnstu þekkingu á Evrópuréttinum.

Fyrir vikið hefur Hæstiréttur tekið á samkeppnismálum með silkihönskum. Dómararnir skilja bara ekki hvernig ónóg samkeppni og samráð stórskaðar samfélagið.

Og niðurstaða Hæstaréttar í Glitnismálinu er enn eitt áfallið fyrir trúverðugleika þessa æðsta dómstóls þjóðarinnar. Það er aum þjóð sem býr við dómsvald sem er fúsk.

Svo er stærsta stjórnskipunarhneykslið ónefnt; að einn ráðherra skipi hæstaréttardómara – og reyndar alla dómara landsins. Þessi arfleifð frá einveldinu gerir það að verkum að á Íslandi er þrískipting valdsins nánast óvirk. Ömurlegt.“
Smávegis um enska boltann

Einu sinni hélt ég með Liverpool í enska boltanum. Það var á árunum þegar fyrst var farið að sýna frá beint frá ensku knattspyrnunni á Íslandi. Þetta var ekki fyrr en upp úr 1980 – og þá var Liverpool með langbesta liðið og líka það skemmtilegasta. Þetta var fyrir tíma útlendinga í ensku deildinni; kannski var fótboltinn ekki eins góður og nú, en ég held að leikgleðin og baráttan hafi bætt það uppi. Og víst voru margir flottir leikmenn þarna: Kevin Keegan, Kenny Dalglish, Grame Souness, Alan Hansen, Ian Rush.

Áður höfðu verið vikulegir þættir um enska fótboltann í íslenska sjónvarpinu; fyrst undir stjórn Sigurðar Sigurðarsonar, þá Ómars Ragnarssonar og svo kom auðvitað Bjarni Fel. Þá var sýnt úr vikugömlum leikjum og þótti harla gott á frumbýlingsárum sjónvarps. Allavega sat maður límdur við þetta síðdegis á laugardögum.

En ég hélt semsagt með Liverpool. Það var líka vegna þess að þeir voru frá Bítlaborginni og vegna þess að þeir höfðu spilað gegn KR í Evrópukeppni þegar ég var lítill strákur. Evrópuleikirnir 1964 voru fyrstu leikir bæði Liverpool og KR í Evrópukeppni.

Núorðið er mér svosem slétt sama. Sonur minn tók upp á því að halda með Chelsea, aðallega vegna þess að mamma hans var við nám í London þegar hann fékk fyrst áhuga á fótbolta. Hann eignaðist Chelseahúfu á köldum degi á Oxford Street, hálfpartinn óvart. Og af því hann er strákurinn minn vil ég helst að liðið hans vinni.

Það er hins vegar dálítið erfitt að halda með fótboltaliðum sem eru fyrst og fremst stórfyrirtæki. Svo er um stórlið eins og Manchester United, Chelsea og Liverpool. Það er svona dálítið eins og að halda með kók, McDonald's eða Tesco. Enski fótboltinn er heldur ekkert sérlega skemmtilegur að því leyti að það eru yfirleitt alltaf sömu ríku liðin sem vinna; það eru þau sem hafa efni á að kaupa dýru og góðu leikmennina.

Þannig séð ætti maður að halda með félögum eins og Notts County, Huddersfield eða kannski Wolves. Lítilmögnunum. Þar sem allur leikhópurinn kostar álíka mikið og ein tá hjá Chelsea. Eða Crewe Alexandra – nei, Guðjón er farinn þaðan.

En þess vegna er ég að rövla þetta að það tók sig upp hjá mér gömul Liverpooltaug.

Eftir tap gegn Fulham í dag hljóta þeir að sjá að fullreynt er með Rafael Benitez hjá liðinu. Maðurinn er viðkunnanlegur og allt það, þótt hann hugsi víst aldrei um neitt annað en fótbolta. En ég trúi ekki öðru en að hann verði rekinn á mánudaginn.

Annars ætla ég ekki að ergja mig mikið á þessu. Liverpool er í eigu bandarískra fjárfesta sem eru að reyna að selja það til arabískra fjárfesta sem enn hafa ekki viljað borga nógu hátt verð.
Stefnubreyting

„Þetta vekur tortryggni og óánægju, að verið sé að hygla einhverjum sem er hugsanlega tengdur einhverjum stjórnmálaflokkum. Þjóðfélagið hefur ekki gott af því.“

Svo hljóða óbreytt orð Höskuldar Þórhallssonar þingmans á mbl.is. Þetta telst vera algjör stefnubreyting hjá Framsóknarflokknum og veit vonandi á gott.
Bíræfni

Lesandi sendi þessar línur:

- - -

Það er mikil bíræfni hjá endurskoðunarfyrirtækinu KPMG að auglýsa með heilsíðu í Fréttabl. ráðstefnu um Endurreisn, endurskipulagning á erfiðum tímum með þeim frummælendum sem þar eru upp taldir. KPMG, ekki frekar en önnur endurskoðunarfyrirtæki, hafa enn ekki bitið úr nálini með hver var ábyrgð þeirra á hruninu, hafandi skrifað upp á margt ærið misjafnt hjá fyrirtækjum útrásarvíkinganna undanfarin ár.

Fyrstur á mælendaskránni er Sigurður Jónsson framkv.stj. KPMG, faðir Jóns Sigurðssonar forstjóra FL-group, en KPMG varð að segja sig frá rannsókn á því fyrirtæki eftir að krafa kom um það frá höfuðstöðvum KPMG í London en Sigurði þessum fannst það ekki tiltökumál að hann eða fyrirtæki hans KPMG rannsakaði son hans. (FL-group var látið borga bílakostnað, Gumball og ýmislegt af dótinu sem Jón. Ásg. lék sér að)

Síðan er Birna Einarsdóttir, ein einstök heppni hennar er landsmönnum öllum í fersku minni, heppni sem nam hundruðum milljóna.

Síðan má telja Finn Oddsson, framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs (Verslunarráðs), apparatsins sem lét hafa eftir sér að það Íslendingar væru annarar gerðar heldur en aðrir Norðurlandabúar, hér byggi fólk skjótt til ákvarðana en ekki silalegt og haldið einhverjum minnimáttarkomplex, eiginleikar sem best sæjust í fari útrásarvíkinganna.

Þrátt fyrir aðra sem þarna munu tala, einstaklinga sem mega ekki vamm sinn vita, þá er ótrúlegt að aðilar eins og KPMG og Viðskiptaráð ætli sér að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist, þeir hafi aðeins verið hlutlausir áhorfendur að öllu því sem gerðist.
Samræður yfir kaffinu á laugardegi

– Hvar er sultan?

– Nú, hún er horfin?

– Ha? Horfin?

– Jú, þjófarnir tóku hana líka.
95 prósent

Lesandi sendi þessar línur:

- - -

Ég man á fyrstu dögum hrunsins þegar Jón Ásgeir og Ingibjörg gengu á

fund Björgvins og með sinn breska vin og fjárfestingarfélaga, sem ég

man ekki í svipinn hvað heitir, og reyndu að knýja fram að hann fengi

að taka yfir skuldir Baugsins gegn 95% afskriftum á skuldum. Það var á

þessum punkti sem ég hætti að versla í Bónus. Björgvin hafnaði

erindinu, skildist manni, en nú á þetta fólk að fá að halda kverkataki

sínu á íslenskum smásölumarkaði með 5 milljarða hlutafjárframlagi, sem

veltan í Bónus og Hagkaupi á auðvitað að standa undir á endanum. Hefði

þá ekki allt eins verið hægt að samþykkja erindið strax á

ráðherraskrifstofunni fyrir einu ári síðan?
Kökuþjófar

Í nótt var brotist inn í bíl konu minnar.

Þýfið var ekki af lakari endanum.

Kökur.
Barnalánssonnettan

Kristján Hreinsson orti þetta kvæði og sendi mér, má kannski segja að þetta sé tækifæriskvæði út frá einkennilegum atburðum:

- - --

BARNALÁNSSONNETTAN

Í græðgi eru veðsett börn þess virði

að vandamálum foreldra þau breyti

því ávallt fer það svo að lána leiti

þeir lánsömu sem forðast vilja byrði.

Já, finna má í sögusögnum grófum

að sumir hafi veðsett hjörtu barna

og mér er tjáð að hrunið hefjist þarna

er hér var framið rán af illum þjófum.

Svo afskrifa þeir litlu bernskubrekin

því bönkunum er ekki tamt að kvelja

þær smásálir sem léttar leiðir velja

og lánin verða bara aftur tekin.

Já, víst er dásemd blessað barnalánið

sem Byr og Glitnir veittu fyrir ránið.
Hvaðan koma peningarnir?

Í frétt í Viðskiptablaðinu segir að Jón Ásgeir muni reiða fram fimm milljarða króna til að bjarga eignarhaldi sínu á Högum – félaginu sem deilir og drottnar í matvöru- og smásöluverslun á Íslandi.

Hvernig stendur á því að maður sem er skuldugur upp á mörg hundruð milljónir getur reitt fram slíka fjárhæð?

Og hvert er siðferðið í því að maður sem skilur eftir sviðna jörð – eignarhaldsfélög sem honum tengjast eru komin svo gjörsamlega í þrot að nánast ekkert endurheimtist af lánunum sem þau fengu – ríki áfram eins og kóngur í verslun á Íslandi?
Harðir LÍÚ-arar

Jón Bjarnason virðist hafa verið eins og mús á aðalfundi LÍÚ.

Hins vegar voru þeir LÍÚ-menn harðir bæði í orðum og gjörðum.

Þeir eru vanir að tala með mikilli dramatík, og þegar kvótaandstæðingurinn Finnbogi Vikar Guðmundsson birtist á fundinum, þá var honum umsvifalaust hent út.

Það er eins og Napóleon Bónaparte sagði: Menn berjast af meiri krafti fyrir hagsmunum sínum en hugsjónum.

En líklega geta þeir verið alveg rólegir hjá LÍÚ.

Flest bendir til þess að ekkert verði úr svokallaðri fyrningarleið – það er held ég að verða nokkuð almennur skilningur í stjórnkerfinu.

Og í bönkunum mætir útgerðin meiri skilningi en aðrir sem eru þjakaðir af skuldum.
Myndasería úr Mitte

Á tíma Austur-Þýskalands hnignaði því sem var eftir af gömlum hverfum í Þýskalandi. Mikið hafði auðvitað verið sprengt í stríðinu, en það sem eftir stóð átti ekki upp á pallborðið hjá kommunum.

Hverfi eins og Mitte og Prenslauer Berg í Berlín dröbbuðust niður; verkalýðurinn átti að búa í nýtískulegum blokkaúthverfum. Mitte var gamalt bóhemahverfi, smávegis af bóhemismanum þar hafði meira að segja náð að þrauka á tíma nasismans, þar höfðu verið hommar, mellur, listamenn, lausafólk – og gyðingar.

Eftir fall Múrsins hafa þessi hverfi verið að endurfæðast. Þau eru nú langskemmtilegustu hlutar Berlínar, miklu skemmtilegri en vestrið með sínum einsleitu verslunar- og veitingahúsakeðjum. Því í þessum gömlu hverfum austursins blómstrar einkaframtak í allri sinni fjölbreytni, alls konar búðir og kaffihús – sumt finnst manni vera þeirrar tegundar að það eigi ekki endilega að skila hagnaði, heldur sé fremur staður þar sem eigendurnir, vinir þeirra og kunningjar, geta hangið á.

Og verðlagið er líka eftir því – ódýrt.

Hér er skemmtileg myndasería úr Berlínarblaðinu Tagesspiegel sem Hrafnkell Orri Egilsson benti mér á og sýnir hvernig byggingar í Mitte hafa verið fegraðar og gerðar upp.

Kannski fyrirmynd fyrir miðborgina í Reykjavík?
Barnaverndarmál?

Það er þetta með foreldrana sem tóku lán í nafni barna sinna til að kaupa stofnfé í Byr.

Er þetta ekki mál fyrir barnavernarnefnd?
Neysla Íslendinga

Andri Haraldsson sendi þennan pistil í framhaldi af umræðu sem spannst hér á vefnum í gær:

- - -

Árið 2003 var einkaneysla á Íslandi um 421 milljarðar*. Árið 2007 hafði hún aukist um 134 milljarða og var 555 milljarðar. Þessi aukning er um 32% (7.2% að meðaltali hvert ár). Þetta má skoða nánar með því að rýna í nokkra undirflokka sem innihalda margt sem kalla má valneyslu (e. discretionary spending).

Fyrstu fjóra útvöldu flokkana má að miklu leyti kalla valneyslu. Tekið skal fram að í einkaneyslu eru einnig útgjöld fyrirtækja, en ekki ríkisins. Þessir fjórir undirflokkar voru 2003 um 17.6% af einkaneyslu landsmanna. Árið 2007 voru þeir 21.9%. Aukningin var um 47 milljarðar á ársgrundvelli (um 55 milljarðar skoðað á verðlagi 2007).

Útgjöld Íslendinga erlendis er neysla Íslendinga búsettra á Íslandi utan landsteinanna. Þar sjáum við að neysluaukningin er um 34 milljarðar (um 40 milljarðar á verðlagi 2007), eða 96% á fjórum árum, úr 8.5% af einkaneyslu í 12.6%. Líklegt má telja að bróðurpartur þessarar neyslu sé einnig valneysla, þar sem innkaup til fyrirtækja og fjárfestingar færu í gegnum banka á Íslandi.

Þessi stutta greining á hagtölum sýnir að Íslendingar juku valneyslu sína í þessum fimm undirflokkum á ársgrundvelli á árunum 2004 til 2007 um 95 milljarða (2007 verðlag). Ætla má að heildaraukningin á þessum árum hafi verið um 250-300 milljarðar. Það eru um 500.000 til 1 milljón krónur per landsmann á 5 árum.

Þessar upplýsingar taka einungis til ákveðinna undirflokka einkaneyslu. Samneyslan hefur ekki verið greind hér, en hún jókst einnig á tímabilinu. Þessar upplýsingar eru opinberar og löngu kunnar, og teljast til þeirra gagna sem aðrar þjóðir meta er þær íhuga efnahagsaðstoð til Íslendinga.

* Hagstofa Íslands veitir þeim sem vilja finna upplýsingar um neyslu Íslendinga. Tölurnar sem hér eru notaðar má finna hér: http://hagstofan.is/Hagtolur/Thjodhagsreikningar/Einka–og-samneysla. Ýmsar nánari upplýsingar um einstaka flokka má einnig finna á öðrum síðum.

Einföld skoðun sýnir að mikið umrót hefur verið í neyslu þjóðarinnar síðast liðin 10 ár. Hér er einungis litið til áranna 2003-2007. Árið 2002 er ekki notað sem grunnviðmiðun þar sem samdráttur var í þjóðfélaginu og það myndi ýkja samanburðinn. Hins vegar virðist neysla hafa jafnað sig vel 2003, og er nokkuð sambærileg við 2001 (allar tölur á föstu verðlagi með árið 2000 sem grunn).

Að gefnu tilefni er rétt að geta þess að undirritaður er ekki hagfræðingur eða tölfræðingur, og eru allar leiðréttingar eða ábendingar um þessa greiningu vel þegnar.
Hví var hætt við að selja Landsbankann til SEB?

Þórður Friðjónsson, forstjóri Kauphallarinnar, og fyrrverandi forstjóri Þjóðhagsstofnunar og ráðuneytisstjóri í Viðskiptaráðuneytinu, er í merkilegu viðtali í Viðskiptablaðinu í dag.

Eitt af því sem hann ræðir er atburðarásin sem varð þegar stóð til að selja sænska bankanum SEB, þriðja stærsta banka Svíðþjóðar, Landsbankann árið 1998. Þórður segir að skyndilega hafi verið hætt við þetta og það hafi verið mikið óheillaspor, fyrirboði um það sem koma skyldi. Hann telur að það hefði leitt til heilbrigðara fjármálalífs ef hér hefði starfað erlendur banki sem ein af stoðunum undir atvinnulífinu.

Um það sem varð segir Þórður:

„Alvarleg mistök voru gerð að minni hyggju þegar Búnaðarbankinn og Landsbankinn voru seldir árið 2002. Þeir voru seldir athafnamönnum, valdakjörnum í atvinnulífinu. Síðar bættist þriðji valdakjarninn í hópinn í Glitni eða Íslandsbanka. Á þessum tíma var því tekin ákvörðun um að setja bankana í hendurnar á fámennum valdahópum sem jafnframt voru umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskiptalífisins. Þetta skref markar upphafið að vafasömum hagsmuna og eignatengslum, sem grófu um sig, dýpra og dýpra, eftir því sem á leið.“

Þórður segir að 1998 hafi viðræðurnar við sænska bankann um kaupin á Landsbanka verið mjög langt komin, hann hafi ekki átt annað eftir en að senda formlegt tilboð í Landsbankann. Hugmyndin var sú að Svíarnir keyptu þriðjungshlut í Landsbankanum með möguleika á að kaupa meirihluta.

Þá skyndilega breyttist eitthvað, stjórnvöld „snéru við blaðinu eins og hendi væri veifað,“ segir Þórður sem þá var ráðuneytisstjóri í viðskiptaráðuneytinu. Hann bætir við að hann hafi einfaldlega fengið tilmæli um að koma þeim skilaboðum til SEB bankans að ekki væri óskað eftir því að hann sendi inn verðtilboð í samræmi við fyrri áætlanir.

Í ráðherranefnd sem fór með málið sátu Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson, Finnur Ingólfsson og Geir Haarde.

Þórður ræðir einnig um Icesave í viðtalinu og segir að það hefði átt að stoppa þessa reikninga. Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn hefðu átt að gera það. Hann bendir á að nauðsynlegt sé að hafa í huga að Icesave reikningarnir í Hollandi hafi farið af stað í mars 2008 þegar ljóst var að gæti stefnt í mikið óefni.

„Mér er það til efs að nokkur hér innanlands hefði farið gegn Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu ef þeir hefðu sett fram skýr skilaboð um að þeir myndu opinbera vanþókun sína á umræddum ráðahag,“ segir Þórður.