arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hannesarjafninn stígur fram

Ég skrifaði nokkrar greinar um það að Davíð Oddsson væri á leið í forsetaframboð, menn trúðu því svona mátulega. Ég lái þeim ekki – þetta er með ólíkindum.

Mér finnst sennilegt að óvænt endurframboð Ólafs Ragnars hafi sett strik í reikninginn. En þegar vandræðin með fjármál Dorrittar Moussaieff koma upp er fundinn svo veikur blettur á Ólafi að Davíð getur farið fram.

Það er næsta óvenjulegt að sjá hvernig Davíð hefur notað Morgunblaðið til að undirbúa framboð sitt. Fyrst með hinni löngu grein eftir Hannes Hólmstein Gissurarson þar sem birtist mikið lof, en líka ljósmyndir af Davíð með þjóðarleiðtogum, Bush, Thatcher og Chirac. Svo með Reykjavíkurbréfi í fyrradag þar sem var höggvið ótt og títt í frambjóðendur í kosningunum; þá var framboð Davíðs ekki komið fram. Fátítt er að alvöru dagblöð séu einkamálgögn ritstjóra sinna með svo áberandi hætti.

En það verður að segjast eins og er að Davíð var aldrei í essinu sínu í útlöndum. Þá var alltaf dálítill heimóttarbragur yfir honum, ólíkt Ólafi Ragnari sem birtist á erlendum vettvangi eins og tignarmaður sem er fullur sjálfstrausts.

Ein helsta krafan sem Íslendingar gera til forseta síns, og almenningi hefur þótt Ólafur hafa uppfyllt það, er að hann verði „okkur ekki til skammar“ í útlöndum. Davíð tekur fylgi frá Ólafi, en það verður samt að segjast eins og er að Ólafur er miklu vinsælli maður – í skoðanakönnun frá því í apríl sögðust 55 prósent aðspurðra bera frekar eða mjög mikið traust til hans.

Hvað vakir fyrir Davíð að fara fram? Jú, auðvitað vill hann endurreisa laskað orðspor sitt. Komast aftur á stallinn þar sem hann var einu sinni þegar stuðningsmenn hans, og líklega hann sjálfur, töldu að hann væri mesti stjórnmálamaður Íslands jafnvel fyrr og síðar.

„Hannesarjafninn“ eins og einn heitasti aðdáandi hans orðaði það á einhverju afmælinu. Þar var átt við Hannes Hafstein, ekki Hannes Hólmstein.

Ekki sakar að fá í leiðinni tækifæri til að sýna pólitískum andstæðingum, og þeim sem hafa ekki borið næga virðingu fyrir honum, tvo í heimana í leiðinni.

Við þyrftum eiginlega að fá tvær til þrjár skoðanakannanir núna fyrri part vikunnar. Ólafur Ragnar var bljúgur í viðtali hjá Birni Inga og það var næstum eins og hann væri til í að hætta við að hætta við að hætta.

En það verður að segjast eins og er, varla hefur maður vitað furðulegri vendingar í nokkrum kosningum og það er örugglega ekki búið enn.
Nýi borgarstjórinn í London

Kosningar til borgarstjóra í London voru merkilegar. Það er er afar hvimleitt að skilgreina fólk endalaust út frá trúarbrögðum – en hefur því miður færst í vöxt síðari ár, eins einkennilegt og það er í rauninni.

En sigurvegarinn er Sadiq Khan sem er af múslimaættum sem eru komnar fá Pakistan, sonur strætóbílstjóra, fæddur í London, lögfræðingur að mennt. Khan er úr Verkamannaflokknum og margir voru vantrúaðir á framboð hans.

Andstæðingur hans úr Íhaldsflokknum var Zac Goldsmith, silfurskeiðardrengur, menntaður í Eton eins og Cameron, en hafði getið sér gott orð fyrir að vera frjálslyndur og áhugasamur um umhverfismál. En í kosningunum fór hann og stuðningsmenn hans hins vegar að reyna að klína á Khan stimpli öfgamúslima – stunduðu það sem kallast hundablístrupólitík. Þetta er algjörlega óverðskuldað, Khan greiddi til dæmis atkvæði í breska þinginu með hjónaböndum samkynhneigðra.

Sem betur fer mistókst þetta algjörlega, og nú er Goldsmith, sem hafði ágæta ímynd kominn í pólitískan skammarkrók. Framtíð hans í stjórnmálum er óviss. Sigur Sadiqs Khan er þeim mun ánægjulegri og það er jafnvel farið að tala um hann sem framtíðarleiðtogaefni í Verkamannaflokknum.

Khan er nú í hæstu stöðu sem stjórnmálamaður úr Verkamannaflokknum gegnir. Það er hins vegar grunnt á því góða milli hans og Jeremys Corbyn, formanns flokksins. Corbyn mætti ekki á athöfnina þar sem Khan var settur inn í borgarstjóraembættið og vakti það furðu. Khan er ekki jafn langt til vinstri og Corbyn og gagnrýndi formanninn eftir kosningasigur sinn fyrir þröng stefnumál sem myndu gera Verkamannaflokknum ómögulegt að vinna kosningar á landsvísu og komast í stjórn aftur, það yrði að höfða til hins breiða hóps kjósenda en ekki bara aktívista í flokknum.
Tryggir Davíð kjör Guðna?

Tveir pólitískir átakamenn, Ólafur Ragnar Grímsson og Davíð Oddsson, standa á palli á framboðsfundi fyrir forsetakosningar. Þeir hafa verið í pólitík síðan upp úr miðri síðustu öld. Eiga það sameiginlegt að metnaði sínum fá þeir seint svalað. Þjóðin horfir á og er dálítið hissa á að þeir skuli ekki geta hætt.

Með þeim er ungur maður sem hefur ekki komið nálægt stjórnmálum, fræðimaður, fjölskyldumaður sem á ung börn. Hann er broshýr, í málfutningi hans er bjartsýnistónn og hann er laus við undirferli.

Var ekki rétt áðan, með framboði Davíðs Oddssonar, verið að tryggja kjör Guðna Th. Jóhannessonar sem forseta Íslands – eða svo gott sem – svona nema honum verði eitthvað mikið á í messunni?

Gömlu karlarnir munu mikið tala um reynsluleysi Guðna, en satt að segja virðist hann fær í flestan sjó. Vinsælustu forsetar Íslands, Kristján Eldjárn og Vigdís Finnbogadóttir, komu líka úr störfum úti í samfélaginu og beint á Bessastaði.
Hvernig snýr Ólafur sig út úr þessu? Icesave dugir varla lengur

Ólafur Ragnar Grímsson er gestur í Eyju Björns Inga Hrafnssonar á Stöð 2 á morgun.

Það verður að segjast eins og er, maður getur varla ímyndað sér hvernig hann getur snúið sér út úr þeim vandræðum sem hann er kominn í – eða yfirleitt hvernig hann ætlar að reyna það?

Nú reynir á klókasta stjórnmálamann á Íslandi á okkar tíð. Þetta verður allavega forvitnilegt að sjá.

Guðni Th. Jóhannesson er maður sem hefur hvergi komið nálægt stjórnmálum – það virkar ansi erfitt að ætla að finna raunverulegan höggstað á honum.

En hann hefur náttúrlega tekið þátt í þóðfélagsumræðu, sérstaklega eftir hrun, og menn eru að reyna fyrir sér með tilvísun í að hann, þá sagnfræðingur úti í bæ, hafi stutt Icesave.

Icesave tryggði Ólafi Ragnari kjör fyrir fjórum árum – en það mun ekki duga til að þessu sinni.

Hér er einn sem er illilega í nöp við báða þessa frambjóðendur og líklega þá alla – hugði enda á framboð sjálfur. Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins í dag.
Konan mín á það…

Halldór Laxness kom orðum að ýmsu – og stundum geta þau átt við í óvæntum tilvikum.

Þetta er til dæmis úr Sölku Völku, skáldsögu sem kom út árin 1931-32. Vinur minn á Facebook póstaði þessu og segir að þarna beri Bogesen kaupmaður sig upp við Sölku Völku:

…oft hef ég öfundað þá sem hafa lítil húsakynni, stór hús eru ekki annað en peníngaþjófar, viðhaldið er svo dýrt, þeir geta prísað sig sæla sem eiga lítil hús. Nú, og þaraðauki þá er þetta als ekki mitt hús, það er konan mín sem á það, það er bygt fyrir hennar penínga eftir teikníngu frá Danmörku.
Deilihagkerfið sem dólgafrjálshyggja

Margt hefur verið rætt og ritað um deilihagkerfið svokallað – og yfirleitt er það í frekar lofsamlegum tóni.

En deilihagkerfið birtist manni helst í mynd alþjóðlegu íbúðaleigunnar Airbnb. Nú er verið að banna eða takmarka starfsemi hennar víða um heim.

Maður sér ekki betur en að þetta sé fagnaðarefni.

Í þessu tilviki er deilihagkerfið að taka á sig mynd dólgafrjálshyggju. Gróðasæknir aðilar – jæja, má maður ekki segja gróðapungar? – kaupa upp húsnæði og leigja það út eins og um hótel væri að ræða. Maður heyrir stundum viðkvæðið að menn megi nú gera það sem þeir vilja með eignir sínar.

En þessir aðilar komast undan ýmsum skyldum og álögum sem fylgja því að reka hótel. Kæra sig kollótta um ónæði sem nágrannar verða fyrir.

Og hrekja venjulegt fólk úr miðborgum með þeim afleiðingum að það hefur ekki efni á að búa þar, getur ekki notið þeirra lífsgæða sem felast í að búa í miðborgum, en gera þær í leiðinni einsleitari og leiðinlegri.

Þessi hugmynd, íbúðaleiga eða -skipti í litlum mæli fyrir ferðamenn, byrjaði ágætlega. En nú er þetta komið út í tóma vitleysu. Airbnb er orðið milljarðafyrirtæki, heilu húsin og göturnar eru lagðar undir starfsemi undir merkjum þess – enda eru íbúar farnir að rísa upp gegn þessari öfugþróun.
Frambjóðandi sem getur höfðað til miðjunnar, vinstri og hægri

Við lifum á óvissu- og átakatímum í pólitík.

Eitt einkenni þess er að menn feykjast upp í há embætti sem þá eða aðra hefði aldrei órað fyrir að þeir myndu gegna. Þeir sem hafa hins vegar sóst lengi eftir slíkum stöðum, kannski haft auga á þeim frá ungum aldri, koma ekki til álita.

Grínistinn Jón Gnarr verður borgarstjóri. Háskólaneminn Sigmundur Davíð Gunnlaugsson verður forsætisráðherra. Sagnfræðingurinn Guðni Th. Jóhannesson verður ef til vill forseti.

Hann hafði ekki einu sinni verið orðaður við embættið fyrir rúmum mánuði!

Nú er svosem ekki gefið að Guðni vinni Ólaf Ragnar – en framboð hans ber upp á sama tíma og forsetinn til tuttugu ára er í veiklaður vegna uppljóstrana um fjármál eiginkonu hans. Kannski er þetta eitthvað sem hefði getað komið fram fyrr – en þá voru menn ekki að spyrja. Þetta er eitthvað sem ekki var hægt að sjá fyrir; tíðarandinn hefur breyst. Eiginkona sem var forsetanum mikill akkur er nú orðin akkilesarhæll.

Hitt er svo merkilegt við Guðna að hann virðist höfða til fólks alls staðar á pólitíska litrófinu. Maður heyrir af vinstra fólki sem vill kjósa hann, miðjumönnum, framsóknarmönnum, fólki hægra megin, sjálfstæðismönnum.

Það er dálítið óvenjulegt á átakatímum eins og þessum að finna frambjóðanda sem getur höfðað til fólks með svo ólíkar stjórnmálaskoðanir. Manni dettur helst í hug Kristján Eldjárn árið 1968. Það gleymist stundum að margt fólk af hægri væng studdi Kristján.

Guðni virðist nánast þurrka út fylgi Andra Snæs Magnasonar og hann gerir sig líklegan til að höggva mjög í raðir fylgismanna Ólafs Ragnars – eða þeirra sem hefðu endað með að kjósa hann enn einu sinni.

Svo má heldur ekki gleyma þeim sem munu fyrst og fremst kjósa á móti Ólafi Ragnari, velja hvern þann sem er líklegastur til að koma honum frá. Ef marka má umræður á internetinu er það eigi alllítill hópur. Ólafur Ragnar hefur jú afrekað það á ferli sínum að skipta um fylgissveit. Hann var kosinn af vinstra fólki 1996, en í síðustu kosningum kom fylgi hans einkum frá hægri.

Hrifning sjálfstæðismanna af honum hefur þó alltaf verið mjög blendin. Þeir hafa ekki haft djúpa sannfæringu fyrir kostum Ólafs.
Forsetakosningar – hvaða erindi eiga frambjóðendur?

Það fer kannski að verða kominn tími til að umræður um forsetakosningar hætti að snúast eingöngu um persónur og fari að nálgast umfjöllun um pólitík – jafnvel framtíðarsýn. Það má líka spyrja hvaða erindi frambjóðendur eiga.

Mín sýn er að forseti standi utan fylkinga í átakamálum samtímans. Fólkið í landinu á að finna að forsetinn sé ekki í einni fylkingu frekar en annarri, en að hann verði fastur fyrir þegar á þarf að halda og leiði mál til lykta þegar þau komast í öngstræti.

Þetta segir Guðni Th. Jóhannesson í viðtali við Mbl.is í dag.

Þetta virðist nokkuð önnur sýn en Ólafur Ragnar Grímsson hefur haft á embættið í seinni tíð. Ólafur hefur til dæmis verið mjög virkur í mótun utanríkisstefnu Íslands, hann hefur verið lítt hallur undir Evrópusambandið og lagt áherslu á samskipti við ríki annars staðar í veröldinni. Hefur jafnvel verið sagt að ríkisstjórnin sem nú situr hafi fylgt utanríkisstefnu Ólafs. Önnur arfleifð Ólafs er hin mikla áhersla á Norðurskautið.

Ólafur hefur viljað fara varlega í breytingar á stjórnarskránni sem hann telur hafa dugað vel – og auðvitað kastaði hann sér út í hin pólitísku átök þegar hann neitaði tvívegis að skrifa undir Icesavesamninginn. Þannig varð Icesave að stærsta átakamáli eftirhrunsáranna.

Orð Guðna munu væntanlega skýrast betur þegar kemur út í kosningabaráttuna, hann er öðrum fróðari um forseta Íslands. Vigdís Finnbogadóttir og Kristján Eldjárn stóðu náttúrlega „utan fylkinga í átakamálum“. Hins vegar má alveg deila um hvað þau voru „föst fyrir“.

Annar forsetaframbjóðandi, Andri Snær Magnason, slær nokkuð annan tón í grein sem birtist á Vísi.is. Andri er náttúrlega þekktur fyrir ódeiga baráttu fyrir umhverfisvernd. Andri tekur líka skýra afstöðu með nýrri stjórnarskrá og segir að verði að ljúka stjórnarskrárferlinu sem hófst á síðasta kjörtímabili en „dagaði upp í deilum og dægurþrasi þingmanna þvert á flokka“.

Kynslóðirnar á undan færðu okkur sjálfstæði, landhelgi og fyrsta kvenforseta heimsins. Við getum fært framtíðinni nýja stjórnarskrá og látið aðferðina og ferlið hvernig hún var unnin lýsa út um allan heim.
Forsetinn og þjóðkirkjan

Hinn lúterski biskup Íslands telur að forseti ætti að tilheyra þjóðkirkjunni. Þetta hefur reyndar oft áður ómað í kosningum. Agnes Sigurðardóttir sagði þetta líka á tíma síðustu forsetakosninga.

Agnes hefur sagt að forsetinn sé verndari þjóðkirkjunnar og að vígsla hans fari fram við hátíðlega athöfn í Dómkirkjunni.

Þegar Ólafur Ragnar Grímsson var kosinn forseti 1996 var þetta talsvert til umræðu – og það var fundið honum til foráttu að hann væri hugsanlega ekki nógu vel kristinn.

Ólafur hafði sagt í viðtali í Helgarpóstinum mörgum árum áður að hann tilheyrði þjóðkirkjunni en væri nokkuð viss um að guð væri ekki til.

En í kosningabaráttunni tók hann af skarið til að lægja öldur kringum trúmálin og sagði í viðtali hálfum mánuði fyrir kosningar:

„Auðvitað er ég kristinn maður eins og þorri þjóðarinnar og hef verið í þjóðkirkjunni, skírður og fermdur og trúi á þann Guð, sem að sérstaklega amma mín kenndi mér að trúa á.“

Það eru dálítið breyttir tímar. Skiptir það almenning einhverju máli hverrar trúar forsetinn er, hvaða trú- eða kirkjudeild hann tileyrir eða hvort hann er trúlaus með öllu?

Guðni Th. Jóhannesson hefur sagt hreinskilnislega frá því að hann standi utan trúfélaga, hafi verið skírður til kaþólskrar trúar en hafi sagt sig úr kirkjunni vegna glæpa þjóna hennar. Trúarjátning hans sé mannréttindasáttmáli Sameinuðu þjóðanna.
Engin flóttaleið út í geim

Barack Obama kom til Evrópu um daginn og varaði við þeirri ógæfu að Evrópusambandið liðaðist í sundur. Hann sagði að það væri mikilvægt fyrir allan heiminn að Evrópuríki störfuðu saman.

Nú er orðið ljóst að Donald Trump verður frambjóðandi Repúblikana, annars af stóru flokkunum í Bandaríkjunum, í forsetakosningum í nóvember.

Þetta eru tíðindi sem vekja ótta og ugg.

Nú þarf að vara Bandaríkjamenn alvarlega við, rétt eins og Obama gerði við okkur í Evrópu um daginn – leiða þeim fyrir sjónir að það yrði alheimsógæfa ef slíkur fordómafullur lýðskrumari, rasisti og kvenhatari, sem höfðar til lægstu hvata kjósenda, yrði forseti.

Þetta varðar ekki bara Bandaríkin heldur allan heiminn. Embætti Bandaríkjaforseta er svo valdamikið að undan áhrifum þess sleppur maður varla nokkurs staðar á jarðarkringlunni. Og það er ekki ennþá búið að finna almenna flóttaleið út í geim.
Bananalýðveldi

Hér heima er bollalagt um hvort spilling í stjórnmálum hafi áhrif á orðspor Íslands í útlöndum.

Á vef TV2 í Danmörku birtist grein þar sem segir beint út að Ísland sé bananalýðveldi.

Þetta er reyndar dálítið villandi því greinin fjallar aðallega um bananaræktun sem eitt sinn var stunduð hér í gróðurhúsum.

Íslendingar voru mjög ánægðir með þetta, þeir töldu sig vera eina landið í Evrópu þar sem bananar væru ræktaðir, og erlendir tignarmenn voru gjarnan dregnir í gróðurhús og látnir borða banana.

Hér er til dæmis frétt í Morgunblaðinu frá 1966. Þarna segir frá heimsókn U Thants, aðalritara Sameinuðu þjóðanna. Hann fór í gróðurhús í Hveragerði með Emil Jónssyni utanríkisráðherra og fékk auðvitað banana.

Nú er öldin önnur. Íslendingar eru hættir að vera svona barnslega stoltir af banönunum sínum. Nú nota þeir innflutta banana, og eins og segir í greininni á vef TV2 er þeim varpað að litla gráa húsinu þar sem þing landsins kemur saman, til að minna stjórnmálamenn á að þeir hafi gert Ísland að bananalýðveldi – líkt og greinarhöfundur, Lars Toft Rasmussen, orðar það.
Við Bragi – nú og fyrir 35 árum

Það er farið að teygjast aðeins úr þessum ferli mínum í fjölmiðlum. Nú í upphafi maímánaðar eru 35 ár síðan ég byrjaði í blaðamennsku. Ég fyllist hljóðri skelfingu við þessa tilhugsun. En það er best að rövla sem minnst, svo maður minni ekki á leigubílstjórann í Spaugstofunni.

Þetta átti ekki að verða langt, ég ætlaði bara aðeins að prófa.

Ég byrjaði sem skrifandi blaðamaður og var það alfarið fram undir 1990. Þá fór ég að koma fram í sjónvarpi – sem varð aðalvettvangur minn 1999.

Fyrsta greinin sem ég skrifaði sem blaðamaður birtist í Helgarblaði Tímans 10. maí 1981. Þá sátum við Illugi Jökulsson á skrifstofu í Skipholti og skrifuðum um pönk fyrir íslenska bændur.

Við heyrðum þá ekki kvarta mikið, en Helgar-Tíminn varð dálítið kúltblað í Reykjavík. Við vorum ekki nema rúmlega tvítugir – og má segja að Framsóknarflokkurinn hafi treyst okkur fyrir nokkuð miklu.

Greinin fjallaði um hljómsveitina Purrk Pilnikk. Hún er ekkert sérlega góð, það er á henni skólablaðsbragur og orðalag er stundum pínu vandræðalegt. En þetta er ágætlega orðað:

Höfuðóvinirnir eru Leiðindi og Firring og Purrkur Pilnikk telur ekki eftir sér að berjast með kjafti og klóm.

Það er svo einber tilviljun að á þessu afmæli – sem getur ekki talist merkilegt – er ég með viðtal við einn af meðlimum Purrks Pilnikks, Braga Ólafsson. Bragi er nú einn af helstu rithöfundum þjóðarinnar og viðtalið verður sýnt í Kiljunni á morgun.

Myndin er af Einari Erni, ekki Braga. En þeir eru gamlir félagar.
Ríkisstjórn sem virtist dauðvona komin með viðspyrnu

Okkur Íslendingum er ekki fisjað saman. Nú er því spáð að vöxturinn í einkaneyslu verði slíkur að standist samjöfnuð við hið fræga ár 2007.

Hagvöxturinn, segir ASÍ, verður 4,9 prósent í ár og 3,8 prósent næstu árin. Það er fyrst og fremst ferðaþjónustan sem knýr þetta áfram. Hún er ekki bara stærsta atvinnugreinin – hún er orðin langstærst.

Ungt fólk situr að vísu eftir – við sem eldri erum sölsum of mikið til okkar og látum ekki það sem við höfum komist yfir.

Á sama tíma birtist Gallupkönnun sem sýnir dálítið athyglisverða stöðu. Pólitískur órói apríl- og marsmánaða vegna Panamauppljóstrana, öll hin mikla spillingarumræða, mælist öðruvísi í fylgistölum en menn hefðu almennt búist við.

Sjálfstæðisflokkurinn er yfir kjörfylgi sínu með 27 prósent, Píratar halda áfram að dala og eru með 26,6 prósent. Framsóknarflokkurinn með sinn nýja forsætisráðherra er á svipuðu róli og löngum á þessu kjörtímabili, með 10,5. Og stuðningur við ríkisstjórnina eykst og er nú 37,3 prósent. Kannski þarf Framsókn ekki á Sigmundi Davíð að halda?

Fylgisaukning Vinstri grænna staðfestist í könnuninni, flokkurinn mælist með 18,4, en það virðist vera að fylgi sé einfaldlega að leita frá Pírötum til VG. Þetta er hreyfingin sem er á fylgi stjórnarandstöðunnar, í heildina bætir hún ekkert við sig.

Miðað við þetta, hagvöxtinn, líkleg fjárútlát úr ríkissjóði fyrir kosningar, verður ekki annað séð en að ríkisstjórnin sem virtist vera dauðvona um tíma sé komin með talsverða viðspyrnu.

Þó líklegra enn sem komið er að stjórnarandstöðuflokkar taki við stjórnartaumunum eftir kosningar (sem er óhjákvæmilegt að halda í haust eftir fjölda yfirlýsinga á þann veg). Samt á eftir að koma í ljós hvernig þeim tekst að stilla upp sínu liði. Það gæti verið að kjósendur fengju jafnvel skýrt val milli stjórnarflokka og stjórnarandstöðu – sem er fremur óvenjulegt í íslenskum stjórnmálum.

Svo er náttúrlega hugsanlegt að einhver flokkur sjái sér hag í að stökkva í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki ef þá vantar ekki nema nokkra þingmenn upp á. Það er vel mögulegt að slík staða kæmi upp. Sá flokkur fengi þá að vera með í að ausa út gæðum sem fylgja hagvaxtar- og neysluskeiðinu sem blasir við. Það er kannski til nokkurs að vinna.

Ég man allavega samfylkingarmanninn sem sagði við mig árið 2007 að það væri nauðsynlegt fyrir Samfylkinguna að komast í ríkisstjórn til að hún fengi að komast í það verkefni að útdeila öllum þeim fjármunum sem þá flæddu um samfélagið og í ríkiskassann. Samfylkingin komst í stjórn þá um vorið – en það endaði náttúrlega frekar illa.
Guðni í meðbyr, Ólafur í mótbyr

Framboð Guðna Th. Jóhannessonar virðist vera undir heillastjörnu.

Það birtast myndir af honum í fjölmiðlum þar sem hann er að gefa blóð. Hann er jafnan glaður og reifur og alþýðlegur.

Þetta er meira að segja blóð sem dugir fyrir ungabörn. Getur eiginlega ekki verið jákvæðara.

Jafnt og þétt byggist upp spenna fyrir framboðsfund hans á fimmtudag. Sjálfan uppstigningardaginn. En fjölmiðlarnir eru farnir að umgangast hann eins og frambjóðanda, þótt hann sé ekki búinn að tilkynna endanlega.

Á sama tíma er Ólafur Ragnar í vandræðum. Sá grunur er farinn að læðast að kjósendum að hann hafi ofmetið styrk sinn og eftirspurnina eftir sér. Það eru veikleikamerki í kringum hann.

Það kemur í raun lítið á óvart að frú hans, Dorritt Moussaieff, tengist aflandsfélögum. Ríkidæmi fjölskyldu hennar eru meira en Íslendingar hafa almennt gert sér grein fyrir. Dorritt hefur verið vinsæl meðal landsmanna, en í raun höfum við aldrei skoðað sérstaklega vel hver hún er. Hún hefur verið styrkur fyrir Ólaf, en kannski er það að breytast. Viðhorfin til auðæva sem eru geymd í fjarlægum deildum jarðar eru önnur nú en þegar þau Ólafur giftust 2003.

Svar Ólafs í viðtali við CNN þar sem hann margsagði „no, no, no“ aðspurður um aflandsfélög virkar nú vandræðalegt. Hugsanlega veit Ólafur ekkert um þessi félög – máski hefur hann enga innsýn inn í fjárhag Moussaieff fjölskyldunnar – en þessi nei munu samt enduróma í kosningabaráttunni. Ólafur er klókari en aðrir stjórnmálamenn en það er erfitt að sjá hvernig hann getur snúið stöðunni við.

Og einhvern veginn virkar það líkt og ekki verði auðvelt að finna höggstað á Guðna með sín fræðistörf og sitt glaðværa fas.

Um leið eru aðrir frambjóðendur að gleymast en þeir tveir. Fjölmiðlarnir eru farnir að ganga út frá því að þetta verði einvígi mili þeirra tveggja. Þannig er það í skoðanakönnun þar sem er spurt um hvernig myndi fara ef baráttan væri milli Guðna og Ólafs.

Ég er lélegur spámaður og veðja helst ekki – en eins og staðan er í dag sýnist mér Guðni vera líklegri.
Ragnar í Smára, Fjallamjólkin og ASÍ

Ragnar Jónsson var hugsanlega merkasti menningarfrömuður sem Íslendingar hafa átt. Hann framleiddi smjörlíki, það var einhvers konar undirstaða, og þess vegna var hann kallaður Ragnar í Smára.

En Ragnars er minnst fyrir hina ótrúlegu elju og lifandi hugsjón sem einkenndi menningarstarf hans. Hann var bókaútgefandi, frumkvöðull í tónlistarlífi, safnaði málverkum og gaf út málverkabækur og eftirprentanir af málverkum.

Ragnar auðgaðist, en hann notaði auð sinn til góðs. Eftirfarandi orð eru höfð eftir honum:

Auður er hvorki góður né slæmur. Það er afstaða mannsins til auðsins, sem er annaðhvort góð eða vond.

Trú hans á gildi listarinnar var mjög einlæg. Líklega myndu fáir taka til orða í dag eins og gert er hér að neðan, upphafning af þessu tagi er ekki í tísku, en þetta var lífssýn Ragnars og hann þráði að færa bókmenntir, tónlist og myndlist nær almenningi:

Listin er allt, vegurinn eini, sem leiðir okkur frá brauðstritinu, fær okkur til þess að líta upp og þrá meiri mannúð, meiri fegurð, fullkomnari heim.

Ragnar gaf Alþýðusambandi Íslands málverkasafn sitt, 120 myndir, árið 1961. Þar eru verk eftir fremstu listamenn þjóðarinnar, Kjarval, Ásgrím, Nínu, Scheving, Svavar, Jón Stefánsson. Slík gjöf er fyrir lífstíð og miklu meira en það. Hún leggur skyldur á herðar þiggjandanum.

Alþýðusambandið er merkileg hreyfing sem fagnar 100 ára afmæli á þessu ári. Hún getur ekki verið þekkt fyrir að láta þjóðargersemar drabbast niður eða hverfa sjónum.

Fjallamjólk eftir Kjarval. Eitt frægasta málverk Íslandssögunnar. Gefið af Ragnari í Smára til ASÍ. Sagan segir að Nútímalistasafnið í New York hafi falast eftir verkinu en Kjarval ekki viljað selja það. Hann hafi talið að þjóðin yrði að hafa slík verk hjá sér. Anna Jóa veltir því fyrir sér í bloggi frá 2010 hvort orðstír Kjarvals hefði orðið annar ef verkið hefði farið úr landi.

(Þess má svo loks geta að við fjöllum dálítið um Ragnar í Smára í Kiljunni á miðvikudagskvöldið.)