arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Að læra að gæta orða sinna

Þegar nauðgunarkæran á hendur Agli Gilzenegger kom upp fyrir tveimur árum skrifaði ég pistil hér á vefinn þar sem ég hvatti fólk til að fara varlega. Ég sagði að ekki yrði gert út um sekt eða sakleysi í slíku máli á netinu.

En það var eins og maðurinn væri nánast réttdræpur vegna skrifa og ummæla sem að sönnu má segja að séu ósmekkleg. Það er hins vegar allt annar handleggur en nauðgun sem er alvarlegur glæpur.

Það að vera ósmekklegur er ekki það sama og að vera glæpamaður.

Á þessum tíma losaði ég mig við Facebook-vini sem harðast gengu fram í málinu, létu eins og þegar væri búið að rétta yfir Agli og finna hann sekan. Ég sé ekki eftir því, maður tekur sveig framhjá ofstæki þegar það verður á vegi manns og hví þá ekki á Facebook líka?

Það minnti helst á aðfarir í villta vestrinu þar sem menn foru hengdir í gálga án dóms og laga.

Þetta var ekki vegna þess að ég héldi sérstaklega með Agli, hefði samúð með kynferðisbrotamönnum eða væri í einhverju karlabandalagi. Ég hef afar litlar mætur á Agli, en við búum í réttarríki og hann átti að fá réttláta málsmeðferð eins og aðrir borgarar landsins. Niðurstaðan var sú að hann var ekki ákærður.

Nýskeð birtist grein í blaði þar sem fórnarlambið úr málinu segir sína sögu. Sú grein var lesin víða og vitnað í hana í fjölmiðlum. Egill svarar nú með yfirlýsingu þar sem hann lýsir sinni hlið málsins og vekur vissulega efasemdir um að konan fari rétt með. Um það er ómögulegt fyrir okkur sem fylgjumst með þessu í fjölmiðlum að dæma.

Samt má gera ráð fyrir að rifist verði fram og aftur um þetta mál. Sem er eiginlega glatað. Þeir sem höfðu hæst um málið á sínum tíma eru þó vonandi búnir að læra að gæta orða sinna.
Hann er krútt

Sú frétt fer eins og eldur í sinu um netið að fiskur sem á ensku nefnist blobfish (p sychrolutes marcidus) sé ljótasta dýr jarðarinnar.

Þessu get ég ekki verið sammála. Hann er krútt.

Hins vegar má lesa úr anditi hans depurð og einmanakennd. Mann langar næstum að fara með hann heim og knúsa hann.

Það yrði kannski svolítið slepjulegt – en hvað með það?

Fiskur þessi lifir á djúpsævi utan við strönd Ástralíu og kemur stundum í net sjómanna.
Flugvöllur sem er samkeppnishamlandi og heldur landsbyggð í einangrun við lélega heilsugæslu

Pétur Snæbjörnsson, margreyndur ferðaþjónustumaður og hótelhaldari við Mývatn, skrifar grein um flugvallarmálið í Akureyri Vikublað.

Þarna kveður við dálítið nýjan tón. Pétur virðist að sumu leyti hafa hugsað málið aðeins dýpra en þeir sem standa fyrir undirskriftasöfnunnni um hjartað í Vatnsmýrinni. Það er altént ljóst að þar er málflutningurinn mjög einhliða og áróðurskenndur, málið hefur miklu fleiri hliðar.

Pétur spyr hvort landsbyggðin þurfi ekki að tengjast betur þeirri æð sem er ferðamannastraumurinn til landsins. Hann bendir á að farþegum í innanlandsflugi fækki stöðugt, þeim verði aðeins fjölgað með því að tengingu við alþjóðaflugið í Keflavík.

Pétur kemst að þessari niðurstöðu:

„Nú er tímabært að grafa stríðsöxina um flugvöllinn og fara að hugsa málið til framtíðar með hag allra landsmanna að leiðarljósi. Sé vilji til að halda landinu í byggð er brýn nauðsyn á því að loka Reykjavíkurflugvelli sem allra fyrst, hann er samkeppnishamlandi gildra sem heldur landsbyggðinni í einangrun og skemmir fyrir eðlilegri uppbyggingu heilbrigðiskerfisins út um land. Með því að flug innanlands tengist alþjóðfluginu bæði gegnum alþjóðleg sölukerfi og ekki síst í sömu flugstöðinni, innan Schengen, margfaldast eftirspurn eftir ferðamannaþjónustu um allt land, það styrkir byggðirnar, eflir atvinnu og eykur fjárfestingu. Það er auk þess eina leiðin til þess að innanlandsflug verði á Íslandi í náinni framtíð. Með því að styrkja heilbrigðisstofnanir út um land eflist byggðin, þekkingarstigið hækkar, fasteignaverð hækkar og lífsgæðin aukast, með öllum þeim margfeldisáhrifum er því fylgja.“
Notaleg bókmenntahátíð

Um Bókmenntahátíð í Reykjavík hefur verið sagt að höfundum þyki gaman að koma á hana vegna þess að hún er frekar smá í sniðum, það er mikil nálægð milli höfunda og lesenda, hjarðir af fjölmiðlamönnum eru ekki að þvælast fyrir, það er ekki mikið snobb í gangi, bukt eða beygingar – hátíðin er semsagt frekar intím. Notaleg.

Bókmenntahátíð stendur þessa dagana yfir í Norræna húsinu og Hörpu og það er rétta að benda á að hver sem er getur farið, viðburðir hátíðarinnar eru opnir almenningi og að kostnaðarlausu.

Þarna eru meðal gesta margir ágætir innlendir höfundar.

Við getum nefnt Hollendinginn Hermann Koch sem í bókinni Kvöldverðurinn lét lesendum líka dáindis vel við mann sem reynist síðan vera illmenni. Það þarf nokkra getu í ritlistinni til að ná því.

Hvít-Rússinn Svetlana Alexievits er óþreytandi við að afhjúpa. Hún tekur viðtöl við fólk á svæðum þar sem hafa dunið yfir hörmungar og raðar sögubrotunum saman – frægust er bók hennar Raddir frá Tsjernóbýl.

Kiran Desai skrifaði Bookerverðlaunasöguna The Inheritence of Loss. Þetta er stór skáldsaga, gerist á þremur meginlöndum og á mismunandi tímaskeiðum, fjallar um fólk á Indlandi sem finnur sér ekki stað í veröldinni, ekki heima hjá sér, ekki í Bretlandi, ekki í Bandaríkjunum. Þetta er einhver besta bók sem hefur verið skrifuð um hlutskipti innflytjenda.

Rachel Joyce er metsölurithöfundur í Bretlandi – og líka á Íslandi. Bók hennar Hin ótrúlega pílagrímssaga Harolds Fry hefur notið mikilla vinsælda og nú er hún komin með aðra bók, líka á íslensku, Árið sem tvær sekúndur bættust við tímann.

Kjell Espmark skrifaði frábæra ljóðabók sem var þýdd í heild sinni á íslensku og nefnist Vetrarbraut. Við hældum henni á hvert reipi í Kiljunni um árið. Espmark hefur að auki ráðið miklu um hver fær Nóbelsverðlaun með veru sinni í Sænsku akademíunni.

Nuka K. Gotfredsen er höfundur frábærra teiknimyndasagna þar sem er sagt frá upphafi byggðar á Grænlandi, Georgi Gospodinov er höfundur fyrstu búlgörsku bókarinnar sem kemur út á íslensku, hún er alveg meinfyndin og Madeleine Miller er menntuð í fornfræðum og skrifar um ástir fornkappanna Akkillesar og Patóklusar.

Svona má lengi telja. Dagskrá hátíðarinnar má finna hérna.
Hinar róttæku skuldaniðurfellingar og ærandi þögn Sjálfstæðisflokksins

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra dregur ekki af sér að boða miklar skuldaniðurfellingar, hann notar orðið róttækt í þessu sambandi. Þetta má heyra bæði á þingi og í fjölmiðlum.

En eitt er athyglisvert í þessu sambandi. Það er ærandi þögn Sjálfstæðisflokksins – samstarfsflokksins í ríkissjórn.

Úr þeim herbúðum heyrist ekki bofs um skuldaniðurfellingar.

Sigríður Rut Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður skrifar athyglisverða grein í nýjasta tölublað Kjarnans. Þar segir hún að með margítrekuðum yfirlýsingum um skuldaniðurfellingu kunni að myndast það sem hún kallar „réttmætar væntingar“ þeirra sem skulda verðtryggð lán.

Sigríður Rut rekur síðan hvað felst í þessum réttmætu væntingum, hvernig til þeirra hefur verið stofnað af Framsóknarflokknum. Síðan víkur hún orðum að þögn Sjálfstæðisflokksins og segir að flokkurinn verði að rjúfa hana ella verði ekki hægt að skilja afstöðu hans sem annað en þegjandi samþykki. Orðrétt segir hún:

„Þingmenn og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins verða þó að hafa í huga að aðgerðaleysi þeirra í þessum efnum eflir

einnig þær réttmætu væntingar sem yfirlýsingar forsætisráðherra kunna að skapa. Það er vegna þess að ef ráðherrar

eða þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja ekki að hinar réttmætu væntingar skapist eða eflist ber þeim skylda til að taka

af öll tvímæli um slíkt á opinberum vettvangi um að ekki sé um fyrirvaralaust loforð um skuldaniðurfellingu að ræða.“
Verða kröfurnar hófsamar?

Nú þegar staðan er svona, eins og sjá má hér að neðan, er frekar erfitt að biðja um hófsemi í launakröfum, en það gerði fjármálaráðherra á fundi með aðilum vinnumarkaðarins í dag.

Bankar skila aftur ofurhagnaði, þar er launaskrið, og útgerðir eru með methagnað líka.

En vinnandi fólk á Íslandi dregst aftur úr nágrannaþjóðum hvað varðar kaup og kjör.
Súr og langstaðinn uppáhellingur

Kannski er kominn tími til að lattefólkið svari fyrir sig. Lattefólkið ætti þó kannski fremur að kallast espressofólkið, því bak við þetta býr hin ítalska aðferð til að laga kaffi.

Reyndar er þetta ekki bara íslenskt, ég sá um daginn vitnað í norskt blað þar sem var talað um fólkið „ ved latte borderne i Oslo„.

Fólkið á lattestöðunum í Osló.

Og líklega er lattedrykkjan komin frá Bandaríkjunum, þótt upprunalega sé espressokaffið frá Ítalíu. Kaninn hefur alltaf drukkið lapþunnt kaffi – og nú með ókjörum af mjólk.

Málið er að uppáhellingur er svo skelfilega vondur oft og einatt. Við Íslendingar drekkum mikið kaffi, og það gera Norðmenn líka. Það er hægt að tala um kaffiþamb hjá þessum þjóðum.

Uppáhellingurinn er oft súr og á það til að standa lengi. Víða fær maður kaffi sem er lagað í stórum dunkum í lítravís. Hráefnið hefur líka einatt verið skrítið. Bragakaffi var einu sinni drukkið um allt land – ef menn smökkuðu það nú myndu þeir finna að það er varla á bragðið eins og kaffi. Svo komu Gevalia og Merrild. Það var aðeins skárra, en ekki gott.

Loks héldu innreið sína staðir eins og Kaffitár og Te & kaffi. Við það snarbatnaði kaffimenningin, þótt báðum þessum kaffikeðjum hætti til að nota of mikla mjólk að hætti Bandaríkjamanna.

Það gefur náttúrlega auga leið að bragð af kaffibaunum nýtur sín ekki sérlega vel þegar er sjóðheitt vatn er látið renna í gegnum þær stundarkorn. Ítalska espresso aðferðin, sem hefur breiðst út um heiminn, felst í því að pressa kaffið undir miklum þrýstingi og ná þannig hámarksbragði úr því. Ítalskt kaffi hefur fremur beiskan keim en súran.

Þórdís Lóa Þórhallsdóttir er athafnakona, ættuð úr Þingeyjarsýslu, sem talar um kaffidrykkju Íslendinga í viðtali við Vikublaðið á Akureyri. Sjáum hvað Þórdís hefur að segja:

„Það kemur á daginn að Lóu finnst íslenski kaffiuppáhellingurinn, langstaðinn stundum og súr í munni, vera lýti á íslenskri ferðaþjónustu. Hún saknar þess að aukinn metnaður verði lagður í kaffisopann hérlendis. „Ég er alltaf á ferðinni að leita uppi staði sem bjóða upp á annað kaffi en uppáhelling. Þar er mikið verk óunnið, en samt hafa orðið framfarir á skömmum tíma.“

Um frumkvöðla norðanlands í kaffimálum nefnir Lóa staði eins og Bláu könnuna á Akureyri og kaffihúsið í Eymundsson. „Það er nefnilega ekki lengur hægt að tala bara um að 101-íbúarnir í Reykjavík séu lattelepjandi, nú er landið allt að verða þannig!“ Sárlega vantar þó enn gott kaffi milli Akureyrar og Reykjavíkur að Lóu sögn. Á þeirri leið eru mest megnis vegasjoppur sem ekki flagga verulegum metnaði ef undan er skilið kaffihús á Blönduósi sem erfitt er að halda úti á vetrum. „Vegasjoppurnar standa sig ekki í kaffinu. Þarna er tækifæri til að búa til nýtt og skemmtilegt konsept.“

Segir Þórdís.

Þessi orð hennar – og þessi skrif – munu þó ekki breyta þeirri skoðun margra að lattefólkið sé sérstakur þjóðflokkur í landinu, heldur lítt marktækur og að það sé óþjóðlegt að drekka annað en uppáhelling, súran og langstaðinn, og helst mikið af honum.

Stílhreinn og fagur ítalskur bolli af espresso. Beiskur fremur en súr.
Er vit í að loka Hörpu?

Kári Stefánsson spyr hvort rétt sé að loka Hörpu og setja peningana í heilbrigðiskerfið.

Það er allt í lagi að spurt sé, en málið er kannski ekki alveg svona einfalt.

Segjum að Hörpu yrði lokað. Þá yrði áfram að borga af lánum sem hvíla á húsinu, fasteignagjöld og annað. Líklega yrði að hafa eitthvað viðhald, því varla myndu menn vilja að húsið grotnaði niður.

Þannig að kostnaður yrði áfram af húsinu þótt enginn væri í því.

Á móti myndu ekki koma neinar tekjur. Það eru viðburðir í Hörpu nánast hvert einasta kvöld – margir þeirra skila tekjum til hússins.

En vitaskuld er borgað með Sinfóníuhljómsveitinni og Íslensku óperunni. Þessar stofnanir njóta ríkisstyrkja. Það er þá spurning hvort menn vildu leggja þær niður um leið og starfsemina í Hörpu ellegar flytja þær í önnur hús.

Ef Sinfónían og Óperan hættu störfum væri það mikið rof í íslenskri menningarpólitík. Sinfóníuhljómsveitin hefur starfað síðan 1950, Óperan síðan 1981. Þessar stofnanir eru eins og kórónan á blómlegu tónlistarlífi á Íslandi. Önnur leið væri að flytja starfsemina, þá færi Óperan aftur í Gamla bíó og Sinfónían aftur í Háskólabíó.

Þess er að geta að miðasala á Sinfóníutónleika hefur næstum tvöfaldast síðan hljómsveitin flutti í Hörpu.

En það er ekki eins og þessar stofnanir sitji einar að Hörpu. Þar er fjöldi atburða á næstunni. Afmælistónleikar Dúmbó & Steina, endurteknir tónleikar Pálma Gunnarssonar, tónleikar Ásgeirs Óskarssonar, Nýdanskrar, Emmsje Gauta, Laddi lengir lífið, Ævintýrasöngleikurinn Skilaboðaskjóðan og skemmtun undir yfirskriftinni Þú getur, hún er til styrktar geðsjúkum. Og brátt líður að Iceland Airwaves þar sem meðal annars kemur fram hin sögufræga sveit Kraftwerk.

Svo má lengi telja.
Fjörutíu ár frá valdaráninu í Chile

Chilebúar eiga sinn 11. september, minningin um hann er ekki síður skelfileg en um 11. september í Bandaríkjunum.

Það var fyrir fjörutíu árum að herforingjarnir í Chile tóku völdin undir forystu Augustos Pinochet. Réttkjörinn forseti landsins, Salvador Alliende, beið bana í valdaráninu. Á bak við stóð Bandaríkjastjórn. Einn af skúrkunum sem þar var að verki er enn á lífi, Henry Kissinger. Um hann skrifaði Christopher Hitchens fræga bók þar sem hann sýndi fram á að Kissinger væri samsekur um stríðsglæpi.

Eftir þetta rann mikið morð- og grimmdaræði á herforingjana. Fólk var lokað inni í fangelsum og á íþróttaleikvöngum, svelt, pyntað og myrt. Margir Chilebúar flúðu land – þetta var einn þeirra atburða sem hreyfði mest við almenningsálitinu þessum tíma. Örlagaatburður.

Einn þeirra sem var myrtur af herforingjaklíkunni var söngvarinn og leikhúsmaðurinn Victor Jara. Hendurnar sem hann notaði til að leika á gítar voru mölbrotnar en síðan var hann skotinn – með 44 byssukúlum.

Fólið Pinochet þurfti hins vegar aldrei að gjalda fyrir glæpi sína.

Victor Jara söng og samdi mörg falleg lög og sótti mjög í ríka ljóðahefð lands síns – Chile á tvo Nóbelsverðlaunahafa, bæði ljóðskáld, Gabrielu Mistral og Pablo Neruda. Hann varð píslarvottur og nafn hans lifir í Suður-Ameríku, til dæmis tileinkaði Roger Waters honum tónleika þegar hann spilaði í Chile í fyrra.

Hér er eitt frægasta lag Victors Jara, hið sérlega fallega Te recuerdo Amanda – Ég man þig Amanda, göturnar voru blautar og þú hljópst að verksmiðjunni þar sem Manuel vann.
Kiljan á nýjan leik

Kiljan byrjar aftur á RÚV á miðvikudagskvöld.

Þátturinn er að hluta til helgaður Bókmenntahátíð sem hefst í Reykjavík sama dag. Það er reyndar mikið af rithöfundum í bænum þessa dagana, því einnig stendur yfir þing alþjóðlegu rithöfundasamtakanna Pen.

Í þættinum kynnum við erlenda höfunda sem koma á Bókmenntahátíðina. Í sjónvarpssal kemur Antonio Skármeta, höfundur frá Chile. Hann er frægastur fyrir bókina Bréfberann, en eftir henni var gerð kvikmynd sem fór víða. Það vill svo til að þennan dag eru liðin nákvæmlega 40 ár frá valdaráni herforingjanna í Chile, það telst vera einn af stóratburðum tuttugustu aldarinnar.

Hallgrímur Helgason sýnir okkur verk af málverkasýningu sem hann er að fara að halda í listhúsi sem nefnist Tveir hrafnar. Á sýningunni eru myndir sem Hallgrímur hefur málað af rithöfundum eins og Halldóri Laxness, Þórbergi Þórðarsyni og Guðrúnu frá Lundi.

Við hittum hollenska myndlistarmanninn Kees Visser. Hann kom fyrst til Íslands árið 1976, er altalandi á íslensku og man tímana tvenna í íslensku samfélagi. Kees er með yfirlitssýningu á Listasafni Íslands, en að auki er komin út bók með verkum eftir hann, Ups and Downs nefnist hún.

Við heyrum í gagnrýnendunum Kolbrúnu Bergþórsdóttur og Sigurði Valgeirssyni – og Braga.

Kvikmyndin Il Postino var gerð eftir sögu Antonio Skármeta. Persóna í myndinni er Pablo Neruda, höfuðskáld Chilebúa. Grunur leikur á að hann hafi verið myrtur af herforingjastjórn Pinochets.
Kvótahafar með völdin

Athyglisvert er að Ísfélag Vestmannaeyja ætli að kaupa prentsmiðjuna Odda – starfsemi sem er víðs fjarri sjávarútvegi.

En þetta sýnir hverjir hafa bolmagnið, auðinn og völdin í íslensku samfélagi. Það eru kvótahafar.

Eftir hrun fjármálastarfsemi á Íslandi þeir orðið rækilega ofan á – studdir af lágu gengi íslensku krónunnar.

Af þeim er létt sköttum – Kári Stefánsson gerir það að umtali í grein í dag. Þeir eru langsterkasti sérhagsmunahópur landsins, hafa stjórnmálin í raun í hendi sér.

Fyrir utan kvótahafa eru það lífeyrissjóðir og þeir sem komu undan peningum fyrir hrun og geta flutt þá aftur inn í íslenska hagkerfið – á afslætti – sem hafa getu til að kaupa upp Ísland.

Líklegt er að með tíð og tíma verði það einhver blanda af þessu þrennu sem eignast fjármálakerfið á Íslandi – nema þá að eitthvað af því falli í skaut erlendra aðila.

Það væri eiginlega óskandi.
Frekar beikon en makríl

Jæja, þá er það ljóst.

Íslendingar vilja frekar beikon en makríl.
Hvernig á að taka á móti 2 milljónum ferðamanna?

Það má oft hafa mjög gaman að greiningardeildum bankanna – þær voru náttúrlega skemmtilegastar fyrir hrun.

Og þá var eftirlitsiðnaðurinn heldur ekkert að þvælast fyrir þeim.

Í Morgunblaðinu í dag er rætt við greiningardeildarmann sem hefur lengi verið framarlega í flokki.

Fyrirsögn greinarinnar er „Stórtíðindi fyrir íslenskt efnahagslíf“.

Og jú, vissulega eru þarna boðuð stór tíðindi.

Þarna segir að spáð sé 15 prósenta árlegum vexti í ferðaþjónustu á Íslandi fram til ársins 2020.

Við getum reiknað þetta út.

Samkvæmt tölum frá Ferðamálastofu komu 673 þúsund erlendir ferðamenn til landsins árið 2012.

Ef menn gera ráð fyrir 15 prósenta vexti hvert ár til 2020 verða ferðamennirnir orðnir rúmlega 2 milljónir það ár.

2 milljónir!

Það er meira en sexföld íbúatala þjóðarinnar.

Í greiningunni segir að þetta muni knýja hagvöxtinn í landinu – það er varla von á öðru með svo gríðarlegri aukningu.

En svo er önnur spurning:

Hvernig eigum við að taka á móti öllu þessu fólki (að því gefnu að spáin sé rétt)?

Fimmtán prósenta árlegur vöxtur í ferðaþjónustu er afar mikill – kannski væri nær að tala um ofvöxt. Liður í aukinni ferðamennsku er að Kínverjar eru farnir að ferðast meira.
Smávegis um „eftirlitsiðnað“

Það er sjálfsagt að fylgjast með því að stofnanir bólgni ekki út. Vissulega er hætta á sjálfvirkri útþenslu.

Nú er sjónum beint að svonefndum „eftirlitsiðnaði“. Orðið hefur mjög neikvæðan undirtón.

En það ber að líta til þess að við vildum ekki vera án margs konar eftirlits. Það getur sparað fé, aukið heilbrigði og jafnvel bjargað mannslífum.

Fáir stunda jafnmikið eftirlit og lögreglan. Hún fylgist til dæmis með því að fólk brjóti ekki umferðarreglur. Fari sér ekki að voða.

Það þarf að fylgjast með því að ekki séu flutt ónýt eða jafnvel eitruð matvæli til landsins – eða Íslendingar séu ekki að framleiða slíkt sjálfir. Það er reynt að fylgjast með því að reglur um fiskveiðar séu ekki brotnar. Að úrgangi og spilliefnum sé ekki veitt út í náttúru. Á næstu árum þarf að fylgjast sérstaklega vel með því að mikill ferðamannastraumur spilli ekki landinu.

Þetta tekst ekki alltaf jafnvel. Við höfum dæmið um iðnaðarsaltið og sorpbrennslustöðvarnar.

Betra fjármálaeftirlit og eftirlit með því hvert íslenska hagkerfið stefndi (Þjóðhagsstofnun?) hefði hugsanlega getað sparað íslensku þjóðinni ótalda milljarða í hruninu. Eftirlit getur nefnilega margborgað sig. Nú er umræðan í hina áttina, að eftirlitið með fjármálakerfinu sé orðið of mikið. Bankarnir eru sem fyrr eins og ríki í ríkinu. En kannski er vandinn þar fremur stjórnmálalegur – pólitíkusar leggja ekki í að takast á við bankakerfið. Það er ekki einu sinni hægt að taka á smámálum eins og þegar bankar eru farnir að rukka viðskiptavini fyrir að fá að vita hver staðan á reikningum þeirra er – ofan á vaxtamuninn og allt hitt!

Kannski er það sem helst háir svona stofnunum að þær verða of kerfislægar – þær fara að vinna með kerfinu og innan þess. Það er augljóslega þetta sem gerðist með Fjármálaeftirlitið fyrir hrun. Umhverfisstofnun virðist líka hafa verið undir þessa sök seld – og líklega Umboðsmaður skuldara. Þess vegna er afar mikilvægt að í svona stofnanir veljist fólk sem hefur einhvern innri eld, getur maður leyft sér að tala um hugsjónir? Það verður að hafa nægt hugrekki til að storka kerfinu sem það á að fylgjast með. Þess vegna er til dæmis ómögulegt að skipa pólitíska vildarvini í eftirlitsstofnanir – það virkar ekki.

Það er ekki nóg að hafa bara fjármálaeftirlit, stjórnmálamenn þurfa líka að hafa þor til að takast á við vald bankanna.
Étum makríl!

Makríll er ekki góður matfiskur. Nei, hann er eiginlega frekar vondur.

En nú má enginn liggja á liði sínu.

Við verðum öll að éta makríl og sýna ESB tvo í heimana.

Og ef við verðum nógu dugleg gæti makríllinn innan tíðar orðið þjóðarréttur okkar, matur sem minnir á sjálfstæði þjóðarinnar.
Sjúkrahús og heilnæmt umhverfi

Maður áttar sig ekki alveg á því hver er staðan varðandi hátæknisjúkrahúsið svokallaða. Framsóknarmenn voru komnir í nokkuð harða andstöðu gegn því fyrir kosningar, þótt reyndar hafi verkefnið fyrst og fremst verið keyrt áfram af framsóknarmönnum hingað til.

Er ennþá ætlunin að byggja þennan risastóra spítala á þessum stað?

Í deilunum um flugvöllinn virðast menn gefa sér það – maður heyrir í fólki sem er á alveg á móti því að spítalinn sé við Hringbraut en er á sama tíma á móti því að

En einhvern veginn virðist í hugum margra vera búið að líma saman flugvöll og sjúkrahús.

Þetta er samt ekki það sem ég ætlaði að ræða um.

Á ráðstefnunni Í byrjun tveggja alda sem ég sat á Vestfjörðum um helgina kom fram í einu erindinu að fyrr á tíð hefðu menn reist sjúkrahús í því sem telst vera heilnæmt umhverfi. Þar má til dæmis nefna Vífilsstaðaspítala og Kristneshælið og að sumu leyti Landspítalann þegar hann var byggður, hann var þá á mörkum bæjarins með stórt grænt svæði í kring.

Nú stendur til að troða stóra spítalanum niður á þröngu svæði. Þarna verður ógurlegt magn steinsteypu, bílabrautir allt í kring. Það verður afar litið pláss fyrir gróður, garða eða náttúru, ef marka má teikningarnar sem maður hefur séð. Yfirleitt eru landslagsarkitektar kallaðir síðastir að svona verkefnum og látnir pota niður nokkrum runnum.

Á ráðstefnunni kom fram að þess væri aftur farið að gæta í skipulagsfræðum og arkítektúr að reisa sjúkrahús þar sem eru tengsl við náttúruna – að heilnæmt umhverfi geti verið læknandi ellegar líknandi.

Það meikar alveg sens.

Landspítalinn var reistur á grænu svæði aðeins utan við borgina. Hið sama má segja um aðrar sjúkrastofnanir þess tíma, þær voru í heilnæmu umhverfi. Nú stendur til að troða óskaplegu magni af húsum og steinsteypu á þennan blett. Þá verður lítið eftir af gróðri og grænum svæðum.
Ofvöxtur höfuðborgarsvæðisins

Ég hef ferðast mikið um landið í sumar – eins og reyndar mörg sumur.

Nú er ég staddur á Vestfjörðum, sat hér skemmtilega ráðstefnu um helgina undir yfirskriftinni Í byrjun tveggja alda.

Það voru ýmsar hugleiðingar sem vöknuðu á þessari ráðstefnu.

Eitt varðar til dæmis hinn ótrúlega flótta í borgirnar.

Sex stærstu bæir landsins liggja saman þar sem nú er kallað höfuðborgarsvæðið. Spölkorn frá eru í afar góðu vegasambandi tveir aðrir stórir bæir.

Á þessu svæði búa um 75 prósent landsmanna.

Þetta er nánast einstakt í heiminum – það má jafnvel segja að Ísland stefni í að verða eins konar borgríki.

Því er spáð að Íslendingum fjölgi um 100 þúsund til 2060 – miðað við þróunina bendir flest til að nær öll fjölgunin verði á suðvesturhorninu.

Þetta er í raun ekki skemmtileg þróun, því Ísland væri miklu skemmtilegra og betra ef væri til annað þéttbýlissvæði til mótvægis við Reykjavík. Akureyri, þrátt fyrir öll sín ágætu lífsgæði, nær því ekki alveg.

En ofvöxtur höfuðborgarsvæðisins hefur haft ýmis vandamál í för með sér. Skipulagið er mjög ruglingslegt, meðal annars vegna þess að þarna eru mörg sveitarfélag að keppa. Arkitekt á ráðstefnunni nefndi sem dæmi skóla í Hafnarfirði. Þar eru starfand margir stórir skólar, enda mikið af börnum. En byggðin hefur vaxið mjög hratt. Skólar eru byggðir, en svo fækkar í hverfunum, ný hverfi rísa og reistir eru nýir skólar. Þarna eru miklar fjárfestingar sem nýtast illa.

Vöxturinn á höfuðborgarsvæðinu hefur verið einna mestur í Hafnarfirði. Fjárhagsstaða bæjarins er slæm, enda nýtast fjárfestingar illa.