Mogginn um iðrun, fyrirgefningu, Landsbankann og ábyrgð

Hann er athyglisverður leiðarinn sem birtist í Morgunblaðinu í dag, og má segja að þar birtist sjónarmið sem margoft hafa komið fram á þessum ver allt frá hruninu síðastliðið haust. Leiðarinn ber yfirskriftina Iðrun og fyrirgefning.

„Það kemur betur og betur í ljós, eftir því sem meiri upplýsingar birtast um stöðu bankanna fyrir hrun, að of mikil áhætta var tekin í rekstri þeirra. Farið var út á yztu mörk þess sem var löglegt og leyfilegt og her lögfræðinga hafður í því að láta ofurflókna viðskiptagjörninga passa í ramma laga og reglna. Í einhverjum tilvikum leikur grunur á að farið hafi verið út fyrir þann ramma

Ísland lenti ekki aðeins í alþjóðlegri fjármálakreppu; óvenjuleg áhættusækni og ófyrirleitni íslenzkra fjármálafyrirtækja stuðlaði að því að kreppan varð einna dýpst hér og afleiðingarnar sársaukafullar fyrir allan almenning.

Margir taka því væntanlega undir þau orð Steingríms J. Sigfússonar fjármálaráðherra á Hólahátíð í gær að rétt væri að „allir þeir sem mesta ábyrgð bera á hruni bankanna, ekki síst Landsbankans, bæðu þjóðina afsökunar á því mikla tjóni sem þeir hafa valdið“.

Miðað við það hvernig bankamenn bæði austan hafs og vestan hafa talað, t.d. í yfirheyrslum hjá þingnefndum, er þögnin hjá hinum föllnu íslenzku fjármálajöfrum æpandi. Það sem frá þeim heyrist eru fremur réttlætingar á gjörðum þeirra en afsökunarbeiðni eða iðrun.

Steingrímur J. Sigfússon er ekki fyrsti maðurinn sem nefnir dæmið af því hvernig Suður-Afríkumenn gerðu upp við aðskilnaðarstefnuna er rætt er um hvernig Íslendingar eigi að fást við afleiðingar efnahagshrunsins. Þar var lögð áherzla á að leiða sannleikann í ljós, að menn bæðust afsökunar og fengju fyrirgefningu, fremur en grimmilega refsingu. Og voru þó glæpir og mannréttindabrot aðskilnaðarstefnunnar mun alvarlegra mál en efnahagshrunið hér á landi.

Það er rétt hjá Steingrími að til þess að íslenzka þjóðin komist út úr kreppunni með sem minnst ör á sálinni þurfa einhverjir að iðrast, allir að fyrirgefa og sannleikurinn þarf að koma fram, þótt hann kunni að vera ófagur og sársaukafullur.

Það er sömuleiðis rétt hjá fjármálaráðherranum að sú kynslóð, sem nú er ráðandi í landinu, þarf öll að taka höndum saman og leggjast á eitt um að byggja upp landið til þess að kynslóðir framtíðarinnar geti fyrirgefið þau mistök sem leiddu þjóðina í ógöngur sem vonandi eru aðeins tímabundnar.“

- - -

Og fyrst maður er að skoða pólitísk skrif í Mogganum er allt í lagi að benda á Staksteina frá því í gær þar sem fyrrverandi stjórnendur Landsbankans eru teknir á beinið. Hver átti að bera ábyrgðina? er spurt.

„Kjartan Gunnarsson, fyrrverandi varaformaður stjórnar Landsbankans, skrifaði í grein hér í blaðinu á föstudag að bankinn hefði aldrei haldið fram „að neins konar ríkisábyrgð fylgdi störfum hans, hvorki í Bretlandi né annars staðar“.

Er þetta raunsönn lýsing á málavöxtum?

Í Morgunblaðinu 7. júlí 2008 var rætt við Halldór J. Kristjánsson, bankastjóra Landsbankans, um áhyggjur innistæðueigenda í Bretlandi. Hann sagði m.a.: „Um þetta gilda afar skýrar Evrópureglur en því miður hefur nokkurs misskilnings gætt um þetta.“

Í framhaldinu var fjallað um ábyrgð innistæðutryggingasjóða í sérhverju ríki EES fyrir sig. Síðan sagði í fréttinni: „Halldór segir að í umræðu af þessu tagi sé því oft haldið fram að of lítið fjármagn sé í þessum sjóðum. Hins vegar séu sjaldnast greiddar miklar fjárhæðir inn í sjóðina fyrirfram, heldur eru þeir fjármagnaðir með lántökum eftir á ef svo ólíklega vill til að á þarf að halda.“

Hver átti að ábyrgjast þessar lántökur annar en íslenzka ríkið, sem stofnaði til tryggingasjóðsins?

Kjartan segir í grein sinni: „Það var auðvitað aldrei ætlun Landsbankans með Icesave-reikningum í Bretlandi að baka íslenskum almenningi stórkostlegt tjón…“

Það gerði bankinn nú samt, m.a. með því að halda áfram að moka peningum inn á Icesave, þrátt fyrir viðvaranir eftirlitsstofnana.“