Leiðin út úr vandanum

Þessar smágreinar má finna í athugasemdadálki hér á síðunni. Þær eru svo ágætar að mér finnst rétt að birta þær hér í heild sinni. Sú fyrri er frá Maríu, sú seinni frá Sigurði Jónssyni – ég veit svosem ekki hvort þetta eru rétt nöfn skríbentanna.

María:

“Margir hagfræðingar hafa varað við því að það hættulegasta í kreppuástandi eins og því sem myndast hefur hér og á eftir að ágerast eru inngrip stjórnmálamanna. Þau gera oftar en ekki illt verra. Kannski að Geir sé sammála þessari skoðun? Held reyndar að svo sé ekki.

Stjórnvöld í flestum vestrænum ríkjum bregðast yfirleitt fljótt við aðstæðum á markaði, því að hika er sama og að tapa. Byrgja verður brunninn ÁÐUR en barnið dettur ofan í hann. Hér virðast stjórnvöld kjósa að snúa blinda auganu að vandanum, eins og Jóhanna Sigurðardóttir gerði, þegar hún sagði að enginn samdráttur væri á fasteignamarkaði af því að lán Íbúðalánasjóðs höfðu ekki dregist saman á milli ára. Sömu heimskuna mátti heyra í viðtali á Bylgjunni nýlega við Ingibjörgu Sólrúnu, þar sem hún sagði ástæðulaust að lækka álögur á eldsneyti hérlendis, af því að stjórnvöld í nágrannaríkjunum væru ekki á þeim buxunum – þrátt fyrir að aðstæður hér séu allt aðrar og verri.

Sálfræðiþátturinn er mjög mikilvægur í kreppuástandi eins og því sem myndast hefur hér. Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar og seinagangur í öllu sem hún á að gera, virkar afar illa hvað þetta varðar. Það myndi breyta heil miklu ef eitthvað jákvætt kæmi frá stjórnvöldum, sem bætti ástandið. Fyrir utan eflingu gjaldeyrisvarasjóðsins, til að losa um lánsfjárþurðina mætti t.d. gera eftirfarandi STRAX:

* Fella niður stimpilgjöld af öllum fasteignalánum.

* Hækka lán Íbúðalánasjóðs og miða við markaðsverð

* Stuðla að nýjum virkjunum og sölu orku til erlendra stórfyrirtækja

* Hagræða í ríkisrekstrinum – setja stefnuna á að skera báknið niður um 20% í samræmi við tillögur VÍ.

* Lækka vsk. af eldsneyti niður í 7% (margföldunaráhrif eldsneytisverðs eru öflugt eldsneyti fyrir verðbólguna).

* Efla löggjöf um fjármálamarkað, m.a. með það að markmiði að vísitöluvítishringur verðtryggða lána komi til með að heyra til sögunnar.”

- - -

Sigurður:

„Risalántaka með tilheyrandi kostnaði til að auka gjaldeyrisvarasjóðinn er ekki lausn á efnhagsvanda þjóðarinnar eins og margir virðast halda; í besta falli aðeins skammtíma fix til að koma í veg fyrir að hjól atvinnulífsins stöðvist algjörlega og kannski til að lendingin á fasteignamarkaðnum verði ekki eins hörð eins og stefnir í núna. Lögmál gömlu góðu hagfræðinnar eru enn í fullu gildi, þó svo að ýmsir stjórnmálamenn, útrásarvíkingar og “nýsnillingar” innan bankanna virðast hafa verið á annari skoðun undanfarin ár. Lán verður að greiða til baka ásamt kostnaðinum við þau og almennt þegar bankar eiga í hlut, á ekki að veita lán til áhættufjárfestinga, sem skuldunauturinn getur ekki greitt til baka breytist markaðsaðstæður.

Peningar verða ekki til úr engu, eins og halda mátti þegar veislan stóð sem hæst undir glannalegri veislustjórn bankana, með aðstoð frá Seðlabankanum, sem jók við gjaldeyrisvarasjóðinn að því er virtist án sérstaks tilefnis og lækkaði bindiskyldu bankana á vitlausum tíma. Þar ofan á komu svo “Jöklabréfin”. Í kjölfarið, undir áeggjan bankana, gerðu útrásarvíkingar landsins í miklu kappi við hvern annan skuldsett kaup á misjafnlega arðvænlegum fyrirtækjum í útlöndum, fyrir svo hátt verð að innfæddir treystu sér ekki til að ávaxta pundið betur með áframhaldandi rekstri og seldu því oftar en ekki án þess að hugsa tvisvar (margar þessar fjárfestingar eiga eftir að enda á sama hátt og AA, Innovate, Wyndeham Press Group, MK One, Nyhedsavisen, Boston NOW o.s.frv.). Á sama tíma fór þjóðin á eyðslufyllerí, með dyggri aðstoð bankana. Við slóum sennilega heimsmet í því sem þjóð að eyða meira en við öfluðum.

Skv. “gömlu hagfræðinni”, er það sem er að gerast núna, leiðrétting á því “bólu-ástandi” sem ríkt hefur í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hjá þessari leiðréttingu verður ekki komist. Ef við viljum halda sömu lífskjörum í landinu áfram, þá er eina leiðin til þess að fara afla meira; skapa alvöru verðmæti og hætta eyðslu í vitleysu, þ.m.t. í opinberum rekstri, sem orðinn er hrikaleg byrði á þjóðinni. Og ef á að viðhalda “lífsstandardinum” dugar ekki aðeins að fara afla meira heldur en við eyðum, heldur verðum við að gera enn betur til að geta staðið í skilum við syndir síðustu ára. Aðrar alvöru lausnir á efnahagsvanda okkar eru einfaldlega ekki til.

Punktar nr. 3 og 4 hjá Maríu taka á þessum atriðum og bera að leggja sérstaka áherslu á orkuiðnaðinn, því hann er okkar eina tækifæri í dag til að geta laðað erlent fjármagn inn í landið til arðbærra fjárestinga, atvinnusköpunar og að byggja undir aðstæður til að koma t.d. sprotafyrirtækjum í þekkingariðnaði á legg. Sá tækifærisgluggi er enn opinn upp á gátt, en ef við einhentum okkur ekki í það að nýta okkur það strax, rennur það okkur úr greipum, því fólk út um allan heim er að þróa nýjar lausnir á orkuvanda heimsins, sem koma til með að gera þá sérstöðu sem við höfum í dag að engu innan fárra ára (og við tekur önnur 40 ára eyðmerkurganga við að reyna að selja orkuna án árangurs).

Ég tek líka heilshugar undir punkta 1 og 2 hjá Maríu. Fasteignamarkaðinn má ekki frysta, því það getur haft skelfilegar afleiðingar í för með sér. Skrítið að ríkisstjórnin hafi ekki þegar lagt stimpilgjöldin niður, því hún lofði því í stjórnarsáttmálanum og nú er rétti tíminn til að gera það, jafnvel þó svo að hún hafi ætlað að geyma sér það þangað til korter fyrir kosningar (sem er slæmur siður íslenskra stjórnmálamanna). Sálfræðin er gríðarlega mikilvæg á öllum mörkuðum, ekki síst þegar kreppa blasir við eins nú. Sú neikvæðni sem er að byggjast upp hér, sérstaklega gagnvart stjórnvöldum og bankamönnum getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér. Mikilvægt er að ríkisstjórnin átti sig á því og hætti öllum þumbaskap og fari að dæla út á markaðinn fréttum af jákvæðum aðgerðum, t.d. skv. listanum hennar Maríu, auk annarra, t.d. að leggja af verndartolla af matvælum, sem eru til háborinnar skammar og engin rök geta réttlætt gagnvart vitibornum manneskjum og setja vinnu í gang til taka upp algjörlega nýja peningamálastefnu, með það m.a. að markmiði að þjóðin eignist nothæfan gjaldmiðil.“