arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Leigubílstjórarnir í New York

Ef ég væri ungur og hress kvikmyndagerðarmaður og nennti að þvælast um með kvikmyndavél á nóttinni, þá myndi ég gera heimildarmynd um leigubílstjóra í New York.

Leigubílstjórar í þessari borg eru ævintýralegir. Þeir eru flestir kominir frá mjög framandi stöðum, í gær ók ég með bílstjóra frá Túrkmenistan.

Leigubílana í New York keyra yfirleitt menn af þeim þjóðum sem síðast hafa komið til Vesturheims, oft frá svæðum þar sem geisa átök

Hvað hafa þessir menn gert til að komast til New York? Hvernig aðstæður búast þeir við? Hvað sjá þeir á nóttinni og daginn?

Einn vinur minn sagði að leigubílstjórar í New York væru líklega duglegustu menn í heimi.

Ég mun ekki gera þætti um þetta – en þarna er sannarlega efni í verðlaunamynd.
Íslenskir fjölmiðlar og eldgos

Það er líklegt að mörgum þyki þeir heyra of mikið af eldgosinu í Holuhrauni – það sem ég myndi vilja kalla Leka.

En þá ber þess að gæta að eldgos eru forte íslenskra fjölmiðla. Hér á landi gerist ekki margt, við lifum í afar friðsömu samfélagi, en þegar koma eldgos er eins og jólin hjá fjölmiðlunum og þeir fara í ógurlegt stuð.

Allt í einu er hægt að leigja flugvélar og þyrlur og senda fólk upp um fjöll og firnindi að næturþeli. Slíkt gerist ekki oft.

Fréttamenn hafa líka átt stjörnuleik í þessu gosi, auðvitað Kristján Már Unnarsson í gula jakkanum og svo ungur og efnilegur fréttamaður RÚV, Tryggvi Aðalbjörnsson, sem skýrði í gær út fyrir okkur hvernig virknin væri undir Bárðarbungu og fór alveg 4500 milljón ár aftur í tímann.

Við getum þakkað fyrir að gosið er á heppilegum stað, þar sem fólk, fénaður og mannvirki eru ekki í hættu. Það getur auðvitað breyst. En einhvern tíma brestur úthald fjölmiðlanna, eins og varð í Kröflueldunum sem stóðu í heil níu ár. Einhvern veginn var voða lítið talað um þá þegar leið á.

Menn eru samt aðeins fagmannlegri í dag en var í eina tíð. Ég man þegar voru eldgos í æsku minni að fólk óð upp í bíla og var mætt á hraunjaðarinn jafnskjótt og fréttist af gosi. Þannig stóð ég við Heklurætur 1970 og aftur 1980. Man ekki betur en að fólk hafi verið að kveikja sér í sígarettum með hraunglóðinni.
Ef Facebook hyrfi?

Ég kemst ekki inn á Facebook, og ekki heldur konan mín.

Pælið í því ef Facebook myndi hrynja, hverfa endanlega, það væri engin Facebook lengur.

Við yrðum ringluð fyrst um sinn, myndum missa samband. En svo myndum við átta okkur og fara að gera eitthvað annað.

Yrði heimurinn eitthvað verri. Varla.

Annars hugsar maður Facebook þegjandi þörfina fyrir nýja skilaboðaviðmótið þar sem þetta alltumlykjandi fyrirtæki vill halda áfram að éta sig lengra inn í persónuupplýsingar manns.

Rétt eins og maður hugsar bönkunum þegjandi þörfina fyrir að láta sér detta í hug að rukka mann fyrir að komast á fund gjaldkera. Þetta eru sömu bankar og maður er nauðbeygður að leggja peninga í mánaðarlega – en fær enga vexti fyrir.

Að ógleymdum fyrirtækjum sem hækka reikninga, jafnvel um helming, ef maður borgar þá ekki á tíma í heimabanka.

Öll þessi sjálftaka er ekki í lagi.
Merkileg spunamennska

Það er merkilegt þegar lífið er orðið svo mikið pólitískt valdageim að mann langar ekkert lengur að sjá hvað er satt og hvað er rétt.

Þegar það er í raun hætt að skipta máli – er merkingarlaust. Allt er í raun spuni – settur fram til að ná einhverju fram.

Svona er um þann málflutning að staða Sjálfstæðisflokksins hafi styrkst vegna málsvarnar Hönnu Birnu Kristjánsdóttur.

Það er merkileg spunamennska.

Hanna Birna á ennþá í vandræðum, en það sem er að gerast er að fólk finnur fyrir efnahagsbata – hversu tímabundinn sem hann kann að vera. Sjálfstæðisflokkurinn nýtur þessa – nú geta menn kannski aftur farið að græða á daginn og grilla á kvöldin.

Bjarni Benediktsson virkar líka sem nokkuð traustur leiðtogi, öfgalaus og hófstilltur. Staða hans er þannig að honum er þakkað fyrir það sem gengur vel.

Margir urðu mótmæltu bloggfærslu þar sem ég lagði aðeins út af könnunum sem sýna nokkra sókn Sjálfstæðisflokksins. Menn fussuðu og sveiuðu og sögð að skýringin væri bara léleg þátttaka í könnununum. En það er ekki svo – það er greinileg sveifla til Sjálfstæðisflokksins og ekki ólíklegt að hún haldi áfram. En mest af því fylgi er auðvitað að koma frá Framsókn, frá fólki sem sveiflaðist yfir til Framsóknar í síðustu kosningum.
Frá Patró í Saurbæinn

Það er gaman að ferðast um Ísland – og ólíkt því sem sumir virðast halda hef ég gert heilmikið af því.

Við ókum í efnisöflunarferð fyrir Kiljuna vestur á Patreksfjörð í gær. Það var ausandi rigning mestalla leiðina, en stytti sem betur fer upp þegar við komum á áfangastað. Við tókum upp efni á Patreksfirði, Rauðasandi og í Sauðlauksdal.

Við gistum á nýju Fosshóteli á Patreksfirði síðustu nótt. Þar borðum við á veitingahúsi sem nefnist Fjall og fjara.

Maturinn var afbragð, ég fékk ljúffenga fisksúpu, fullkomlega eldaðan þorsk, ísinn sem var á eftir var heimatilbúinn. Og cappuccinoið var gott. Þjónustan fagmannleg í alla staði. Staðurinn er fallega innréttaður – maður horfir út á hafið sem var heldur dimmt að sjá í gærkvöldi.

Þetta eru framfarir. Jón Víðir kvikmyndatökumaður sem er með í för rifjaði upp að hann hefði verið á Patreksfirði fyrir mörgum árum og þá var ekki hægt að fá neitt nema sjoppufæði. Engan fisk í þessu mikla sjávarútvegsplássi.

Í dag ókum við til baka, fórum á Reykhóla og í Saurbæinn þar sem ég skrifa þetta. Vegirnir þarna á milli eru býsna vondir, en Vegagerðin stendur í miklum framkvæmdum. Maður þarf að þræða firðina. Við sáum yfir í hinn umdeilda Teigsskóg þar sem hefur verið fyrirhugað að leggja veg – ekki treysti ég mér til að hafa skoðun á því hvort það er skynsamlegt eða ekki.

Í Saurbæ gistum við á Hótel Ljósalandi sem stendur við þjóðveginn á leiðinni vestur á firði. Hér hafa ung hjón tekið yfir hótel og sjoppu og eru að endurbyggja af miklum myndarskap. Við fengum alvöru hamborgara, sem jafnast á við það besta sem maður fær í bænum – og herbergin eru rúmgóð og björt.

Saurbærinn er afskaplega falleg sveit. Flestir bruna þar í gegn á leið vestur, en hérna er mild náttúrufegurð og kyrrð. Stutt er að gamla höfuðbólinu Skarði á Skarðströnd. Hér hafa margir andans menn lifað, Steinn Steinarr, Stefán frá Hvítadal og sagnaritarinn mikli, Sturla Þórðarson.

Kvöld í Saurbæ. Útsýni frá Hótel Ljósalandi.
Sjálfstæðisflokkurinn vinnur á, Framsókn tapar

Tvær skoðanakannanir í röð benda til þess að hagur Sjálfstæðisflokksins sé að vænkast. Í þjóðarpúlsi Gallup er hann með 28 prósenta fylgi, en í könnun Fréttablaðsins fær hann 30,7 prósent.

Framsókn 11,8 hjá Gallup en 11,7 prósent hjá Fréttablaðinu. Fylgi hans stefnir í að verða þrefalt minna en Sjálfstæðisflokksins. Hann er næst minnsti flokkurinn í báðum könnunum, aðeins Píratar eru minni.

Bjarni Benediktsson segir við Fréttablaðið:

„Ég er ánægður með þetta, en tek tölunum með ró. Ég held að fólk sé farið að finna fyrir stöðugleika og kaupmáttaraukningu.“

En hví er Sjálfstæðisflokknum þakkað fyrir þetta en ekki Framsókn? Það er reyndar ekki ný saga í íslenskum stjórmálum að flokkar sem vinna með Sjálfstæðisflokknum eiga í erfiðleikum, þeir fá að gjalda fyrir það sem miður fer. En nú á Framsóknarflokkurinn sjálfan forsætisráðherrann.

Önnur tíðindi eru að Samfylkingin er afgerandi stærri en Björt framtíð í báðum könnunum, með 19,3 prósent hjá Gallup og 20 prósent hjá Fréttablaðinu. Það hlýtur að vera ákveðinn léttir fyrir Samfylkinguna.
Kammó við páfann

Þetta er eiginlega alveg stórkostleg mynd, íslenskur knattspyrnumaður fer og hittir páfann – og hann heldur utan um hann eins og þeir séu aldavinir. Eða eins og þeir séu að stilla sér upp fyrir instagram.

Einu sinni beygðu menn sig fyrir páfum og kysstu hring þeirra. Nú er greinilega runnin upp önnur tíð.

Þetta bendir eindregið til þess að Franz sé miklu betri páfi en forverar hans. Sem hann næstum örugglega er.

Emil Hallfreðsson fótboltamaður og Franz páfi. Myndin er af Facebook-síðu knattspyrnufélagsins Hellas Verona.
Á Rauðasandi

Þessi mynd er tekin nú undir kvöld á Rauðasandi, einum magnaðasta stað á Íslandi, á gönguleiðinni út að Sjöundá og Skor. Við komum þangað í upptökuferð fyrir Kiljuna. Það ringdi alla leiðina úr bænum og þangað til við komum yfir Kleifaheiði. Þá stytti upp. Það er ekki gott að búa til sjónvarp í rigningu.
Hin tvöfalda innrás í Pólland

Í dag eru 75 ár liðin frá upphafi seinni heimstyrjaldarinnar – innrás Þjóðverja í Pólland. Hún var 1. september 1939.

Minna má á að hún var gerð undir því yfirskini að Þjóðverjar væru að koma til aðstoðar þýskættuðu fólki innan pólsku landamæranna sem væri hrakið og smáð.

Og líka má minna á að annar her gerði ekki síður freklega innrás inn í Pólland stuttu síðar, 17. september 1939. Það var Sovétherinn.

Þetta var gert í skjóli griðasáttmála Hitlers og Stalíns. Og Stalín hélt áfram landvinningum sínum með því að fyrst heimta herstöðvar í Eystrasaltsríkjunum sama haust, Sovétherinn réðst svo inn í Eistland, Lettland og Litháen í júní 1940.

Það vill semsagt gleymast að árásaraðilarnir í seinni heimstyrjöldinni voru tveir. Ekki hentaði að ræða um það þegar Sovétríkin voru komin í bandalag við Breta og Bandaríkjamenn síðar í stríðinu. Og þess vegna hefur árásarstefna Sovétríkjanna á þessum tíma legið í þagnargildi – en meira talað um að þau hafi komið og frelsað Evrópu undan oki nasismans.

En Pólverjar þjáðust mikið. Á báðum hernámssvæðunum, því þýska og því sovéska, hófust feikileg grimmdarverk. Nasistar reistu sínar fanga- og útrýmingarbúðir en Sovétmenn myrtu fólk en sendu aðra í þrælkunarbúðir í austri. Árið 1940 í Katynskógi drápu þeir svo blómann af liðsforingjasveit og menntastétt Póllands.

Þýskir og sovéskir hermenn heilsast í Póllandi – eftir innrás þýsku og sovésku herjanna 1939. Jafnóðum hófust hryllileg grimmdarverk á báðum hernámssvæðunum.
Hvimleiðir boðsmiðar

Ég hef þekkt fólk sem leggur ofboðslega mikið á sig fyrir boðsmiða. Finnst jafnvel hálfgerð óvirðing að þurfa að borga sig inn á viðburði.

Ég man eftir fólki sem mætir jafnvel þótt það sé án boðsmiða og ætlast til þess að fá inngöngu – í krafti einhverrar frægðar, raunverulegrar eða ímyndaðar.

Boðsmiðar geta semsagt hálfpartinn ært fólk – rétt eins og aðgangur að ókeypis áfengi.

Mér berast stundum boðsmiðar, en mér finnst þeir hálf hvimleiðir. Það er miklu betra að borga sig bara inn eins og allir aðrir. Ég hef ágæt laun – ég hef vel efni á því að kaupa miða. Ég er ekkert merkilegri eða betri tónleika- eða leikhúsgestur en hver annar.

Ég skil ágætlega varabæjarfulltrúann í Kópavogi sem gerir athugasemd við að bæjarfulltrúar hafi fengið ókeypis miða á tónleika Justins Timberlake. Þetta voru rándýrir miðar og mjög eftirsóttir.

Maður sér að víðast er lagt út af þessu eins og maðurinn sé bara svona ferlega öfundsjúkur, en siðareglur bæjarins virðast vera nokkuð skýrar:

„Óheimilt er að þiggja gjafir, fríðindi eða önnur hlunnindi frá viðskiptamönnum eða þeim sem leita eftir þjónustu Kópavogsbæjar ef líta má á það sem endurgreiðslu fyrir greiða eða sérstaka þjónustu.“
Bardagafúsir Vestfirðingar

Það hefur lengi verið haft á orði að Vestfirðingar séu miklir deilumenn.

Eitt sinn var ég staddur í Borgarfirði, þaðan sem ég er sprottinn í tvær ættir, og ræddi við konu sem þangað hafði flutt af Vestfjörðum.

Hún sagði að sér leiddist dálítið í Borgarfirði, fólk þar væri værukært og átakafælið.

Öðru gegndi um Vestfirðinga.

Það er vitað að margir helstu pólitísku slagsmálamenn Íslands eru og hafa verið að vestan. Einn slíkur er forseti Íslands.

Nú er merkilegt að sjá Vestfirðinga í átökum um blaðið DV sem er gefið út í Reykjavík.

Mér skilst að Reynir Traustason og Björn Leifsson, kenndur við World Class, komi úr sömu götu á Flateyri.

Og í þessum slag er líka Sigurður G. Guðjónsson sem ólst upp stutt þar frá, á Þingeyri.
Vesturfarar, 2. þáttur

Vesturfarar, 2. þáttur, verða á dagskrá RÚV á sunnudagskvöldið.

Í þessum þætti erum við komin til Vesturheims. Við byrjum ferð okkar í Gimli, í höfuðstað Nýja Íslands. Kynnumst sögus staðarins, fólkinu sem þangað flutti – og staðnum eins og hann er í nútímanum.

Meðal viðmælenda er Óli Narfason, bóndi á Víðivöllum. Hann er með skemmtilegustu mönnum og talar afar kjarnmikla íslensku.
Um borð í Nærabergi – skammist ykkar Íslendingar

Sjá hér á færeysku vefsíðunni Aktuelt. Þessi kveðja er frá Egil Petersen sem er á skipinu Nærabergi sem fær ekki þjónustu á Íslandi:

Umborð á Nærabergi: Skammið tykkum Ísland!

Hetta er brøðurnir Ísland at nokta einum føroyskum fiskiskipi, sum hevur maskinskaða at koma inn at fáa umvælt skaðan, og verða tískil noyddir at seta kósina beint í móti einari ódn, sum sigst at koma ein av komandi døgunum.

– Hetta er takkarlønin fyri tær milliónirnar vit veittu teimum í neyðhjálp, eftir at teir høvdu spælt kong gularót í fleiri ár. Av mær persónliga verður hettar aldrin gloymt teimum. Skammið tykkum Ísland! At gera slíkt við eitt skip, sum tørvar hjálp á opnum havi. Vit eru ikki beinleiðis í neyð, men blívur tað ringt veður, so eru vit 34 mans skótt í einari neyðstøðu.

Í athugasemdum má svo lesa eitt og annað, eins og til dæmis þetta eftir sama Egil:

Hattar skriv er ikki vent í móti íslenska fólkinum men teimum sum stjórna landinum Ísland.

En annar skrifar:

Eg haldi ikki, tú skuldi nevnt lánið, teir fingu. Annars fær Sea Shephard betri sømdir í Føroyum enn Næraberg í Íslandi, og tað er tankavekjandi.
Túristagos

Það best að fullyrða ekki mikið, en svo virðist að gosið sem er hafið norðan Dyngjujökuls sé það sem hefur stundum verið kallað „túristagos“.

Það er lítið öskufall, hraun rennur í óbyggðir, þetta er ekki undir jökli svo ekki er hætta á flóðum.

Það verður fjallað um þetta á mjög lærðan hátt í fjölmiðlum næstu dag, íslenskir fjölmiðlar eru framúrskarandi þegar kemur að fréttum af eldgosum – og veðri.

Og erlendir fjölmiðlar fylgjast með að einhverju leyti. Nokkrir stórir erlendir fjölmiðlar hafa haft samband við mig í morgun og viljað fá mig í viðtöl.

Ég sagði hins vegar pass – nei, þetta er ekki mín deild, þótt ég hafi fengið mjög góða einkunn í jarðfræðinni hjá honum Elíasi Ólafssyni í MR á sínum tíma. Var eiginlega mitt besta fag. En hann var líka góður kennari.
Verðtryggingin ekki afnumin – og kannski er hún ekki vandamálið

Eftir álit EFTA-dómstólsins í dag er nokkuð ljóst að verðtrygging verður ekki afnumin fyrir tilstilli dómstóla. Jú, það er sagt að íslenskir dómstólar skuli skera þar úr – en líkurnar á því að þeir dæmi verðtryggingu ólöglega eftir allan þann tíma sem hún hefur tíðkast eru hverfandi. „Dómstólaleiðin“ er líklega ófær í þessu máli.

Hins vegar var því lofað að verðtryggingin yrði afnumin – það var fyrir síðustu kosningar. Þá var meira að segja sagt að afnám verðtryggingar væri forsenda stjórnarsamstarfs. Þetta var Framsóknarflokkurinn sem svo gekk fram fyrir skjöldu – nú andar ríkisstjórn sem hann veitir forystu léttar vegna álits EFTA-dómstólsins.

Svona geta hlutirnir þróast.

Lántakendur hafa nú að nokkru leyti kost á að fá óverðtryggð lán og hefur hlutur þeirra aukist. En svo er auðvitað alltaf uppi það sjónarmið að verðtryggingin sé ekki vandamál heldur sé það efnahagsstjórnin sjálf. Einn lesandi síðunnar sendi eftirfarandi bréf í morgun, eftir að álit EFTA-dómstólsins hafði birst:

Það má nú óska álitsgjöfum um verðtrygginguna til hamingju með það hversu einhliða þeir hugsa.

Lífeyrissjóðirnir eru ca. 60% verðtryggðir út á við.

Þeir eru hinsvegar 100% verðtryggðir gagnavart sjóðfélögum.

Ef verðtrygging verður gerð ólögleg á einum degi þá verða tugþúsundir lífeyrisþega að mestu tekjulausir, þeir sem eru búnir að vera lengst á lífeyri mundu líklega tapa mestu.

Þeir sem hafa tala mest gegn verðtryggingu, framsóknarmenn með meiru eru þeir sömu og eru hvað mest óábyrgir í efnhagsmálum.

Vandinn er nefnilega ekki mælieining, verðtrygging, heldur orskavaldurinn, afar slök efnhagsstjórn.

Hefðu vextir verið óveðtryggðir hefðu nánast öll fyrirtæki og heimili orðið gjaldþrota þegar vextir eru komnir í 10-15-20%, greiðslubyrði lána yrði óbærileg.

Þú ættir ef til vill að skoða málið af meiri viðsýni en þú gerir.

Með bestu kveðum frá einum sem vill ábyrga efnhagsstjorn og aðstæður sem gera almenningi kleift að lifa við eðlilegar aðstæður og sambærilegar og gerast í okkar nágrannalöndum.
Dauði sjófugla við Ísland

Hér er grein á vef þess fræga rits National Geographic þar sem er fjallað um dauða sjófugla við Ísland.

Blaðið segir að þarna sé breytingum í veðurfari og í hafinu um að kenna.

Það er að sönnu merkilegt að koma til Vestmannaeyja og sjá engan lunda.

Og eins fréttir maður af því að kríuungar komist ekki á legg – þeir svelta einfaldlega í hel. Frá því segir einmitt í greininni en þar er rætt við Ólinu Jónsdóttur, íbúa í Flatey.
Brestir myndast í samstöðunni með Hönnu Birnu

Margt bendir til að Hanna Birna Kristjánsdóttir muni reyna að sitja svo fremi sem hennar fólk – þ.e. þeir sem geta talist stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins – styðja hana. Það skiptir hana kannski ekki svo miklu máli hvað fólk í öðrum pólitískum herbúðum segir. Píratar leggja fram vantraust á hana og vilja að það sé tekið fyrir á fyrstu dögum þings – það gæti verið að þetta yrði til að styrkja Hönnu Birnu, að stjórnarþingmenn sæju sig nauðbeygða til að greiða atkvæði með henni, sumir jafnvel ekki af sérlega fúsum vilja.

Þó kunna að vera komnir ákveðnir brestir í þetta. Lekinn sjálfur og allt það mál hefur ekki valdið sérstökum óróa innan Sjálfstæðisflokksins né stjórnarliðsins. Öðru máli gegnir þegar uppvíst verður að ráðherra hefur verið að tuddast í lögreglunni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf lagt upp úr því að vera flokkur laga og reglu – mjög hliðhollur lögreglu.

Þarna sér maður að brestir eru farnir að myndast. Til dæmis birtist á mbl.is í gærkvöldi viðtal við Stefaníu Óskarsdóttur stjórnmálafræðing. Hún tók á árum áður þátt í starfi Sjálfstæðisflokksins og var í framboði fyrir hann.

Í niðurlagi fréttarinnar segir:

„Hún segir sig frá dómsmálum fullseint þar sem rannsókn málsins er lokið og það komið til dómstóla,“ segir Stefanía, en hún telur Hönnu Birnu hafa átt að segja af sér þegar ákæra á hendur aðstoðarmanni hennar kom á borðið. „Það er ekki endilega viðurkenning á sök, heldur bara til þess að skapa frið um þetta ráðuneyti og ekki ganga lengra í því að grafa undan trúverðugleika lögreglunnar og dómskerfisins sem mér finnst hún svolítið vera að gera,“ segir hún.

Stefanía segir Hönnu Birnu hafa gefið það í skyn að það sé mikið að því hvernig lögreglan, ríkissaksóknari og umboðsmaður Alþingis starfa. „Mér finnst þetta orðið dálítið alvarlegt þegar innanríkisráðherra er farin að ganga svo langt að hún segist ekki treysta lögreglunni, ríkissaksóknara og umboðsmanni. Hvað með almenning í landinu, eigum við að treysta þessu liði?“
Fréttin sem var tekin út

Hér er fréttin sem mun hafa hleypt öllu í loft upp á 365 miðlum. Um hana Guðrúnu Veigu og þættina Nenni ekki að elda og gestinn hennar, hann Geir Ólafsson. Þátturinn er á sjónvarpsstöð sem nefnist iSTV. Fréttinni var kippt út af Vísi af nýjum aðalritstjóra og útgefanda, Kristínu Þorsteinsdóttur.

Kristín segir að þetta sé á mörkum þess að vera auglýsing í yfirlýsingu sem birtist í dag og vitnar í siðareglur 365.

Til að almenningur þurfi aldrei að vera í vafa um hlutleysi umfjöllunar skal gera skýran greinarmun á auglýsingum og öðru efni.

Þetta er til umræðu á svæði á Facebook sem nefnist fjölmiðlanördar. Þar segir blaðamaðurinn Kolbeinn Óttarson Proppé, sem lengi starfaði á Fréttablaðinu:

Mér segir svo hugur um að þetta muni gjörbreyta innblaði Fréttablaðsins og Vísis, ef skilningur hennar á fréttinni um Lata kokkinn verður heimfærður upp á allar fréttir, ekki bara þær sem fjalla um samkeppnisaðila 365.

En Andrés Magnússon, sem skrifar um fjölmiðla í Viðskiptablaðið, segir:

Þetta er út í bláinn. Og enn skrýtnara að aðalritstjórinn sé að eyða tíma í að verja þetta rugl, sem alþjóð veit að er fyrirsláttur.
Hvað verður um verðtrygginguna?

Verðtryggingin var eitt af stóru kosningamálunum í fyrravor. Eða réttar sagt afnám hennar.

Síðan hefur ekki mikið verið talað um verðtrygginguna – það var skipuð nefnd, hún skilaði áliti um að það væru ýmis vandkvæði á að afnema verðtrygginguna, svo hefur ekki heyrst meir.

Fyrr en núna að við búum okkur undir að á morgun falli dómur hjá EFTA um hvort verðtryggingin sé ólögmæt. Íslenska ríkið hefur tekið til varna í málinu – og heldur því fram að svo sé ekki. Það er jafnvel talað um að ríkissjóður geti farið á hausinn ef verðtryggingin verður dæmd ólögleg.

Reyndar er maður ekkert sérlega trúaður á að svo fari – og þá á íslenskur dómstóll líka eftir að taka málið fyrir. Álitið frá EFTA er ráðgefandi, en þó er yfirleitt farið eftir því.

Ólafur Margeirsson hagfræðingur skrifar pistil hér á Eyjuna og segir að ríkissjóður þurfi alls ekki að fara á hausinn þótt verðtryggingin verði dæmd ólögleg. Hann segir að þvert á móti gæti niðurstaðan orðið jákvæð:

Ástæðan er sú að ríkissjóður og Seðlabanki Íslands geta skrifað niður eins margar krónur niður á blað og þeim lystir og búið þær til með því einu að stimpla nokkrar tölur inn í tölvu. Þetta var t.d. gert „í massavís“ árið 2008 þegar Seðlabankinn fékk aukið eigið fé „frá“ ríkissjóði upp á 270 milljarða í formi ríkisskuldabréfs (ríkissjóður fékk í staðinn ástarbréf bankanna). En enginn hafði borgað þessa 270 milljarða í skatta. Þeir voru heldur ekki millifærðir si svona frá ríkissjóði til Seðlabankans. Það eina sem var gert var að ríkisskuldabréfið var búið til með því einu að stimpla það inn í tölvu á Kalkofnsvegi 1 og eins og hefur verið rætt má þetta skuldabréf vera með hvaða vöxtum og lánstíma sem er, þar með talið 0% og 1000 ár.

Hið sama yrði upp á teningnum ef ríkissjóður þyrfti að redda t.d. Íbúðalánasjóði út úr sínu gjaldþroti (gefið að svokölluð ríkisábyrgð á þeirri stofnun haldi) vegna ólögmæti verðtryggingar. Ríkissjóður gæti að sama skapi búið til eins margar krónur og hann vildi ef það þyrfti t.d. að bjarga bankastofnunum frá eiginfjárvandræðum vegna ólögmæti verðtryggingar á neytendalánum.

Það er svo önnur spurning hverjar yrðu aðrar efnahagslegar afleiðingar af ólögmæti verðtryggingar á neytendalánum. Blessunarlegar erum við nú þegar með ágætis dæmi til að leiðbeina okkur þegar við hugsum um svarið við þeirri spurningu: ólögmæti gengistryggðu lánanna. Ekki virðist það ólögmæti hafa haft neinar stórkostlegar neikvæðar efnahagslegar afleiðingar. Almennt má raunar telja afleiðingarnar frekar jákvæðar: minni skuldavandræði einstaklinga og fyrirtækja, meiri vilji til neyslu og fjárfestingar, o.s.frv.

Ég ætla að leyfa mér að halda því fram, þar til annað kemur í ljós, að það yrði blessun fyrir íslenskt efnahagslíf ef verðtrygging á neytendalánum yrði dæmd ólögleg. Mótvægisaðgerðir þyrftu vafalaust að vera einhverjar (ÍLS, hugsanlega einhverjar bankastofnanir, aukin útgáfa verðtryggðra ríkisskuldabréfa) en á heildina litið yrði niðurstaðan vafalaust jákvæð.
Blöðin – eigendurnir eru vandamál

Ólafur Stephensen kvaddi með stæl á Fréttablaðinu. Skrifaði sinn grjótharða leiðara um eigendavald og hvarf svo á braut. Fréttablaðið er tómlegt án leiðara Ólafs, þeir hafa verið besta efnið í blaðinu ásamt skopmyndum Halldórs Baldurssonar.

Skarð hans verður vandfyllt og varla getur verið auðvelt að halda úti blaði þar sem er svo mikill og langvarandi órói.

Ólafur staðfestir það að eigendur eru mesta vandamálið á íslenskum dagblöðum. Þetta á bæði við um Morgunblaði og Fréttablaðið, stóru blöðin, og nú eru yfirvofandi hreinsanir á DV. Virðist bara dagaspursmál hvenær ritstjórninni þar verður skipt út og væntanlega tekin upp ný ritstjórnarstefna.

Nema nýir eigendur – og það er ýmislegt á huldu um hverjir þeir eru – séu bara að kaupa blaðið til að leggja það niður, líkt og Björgólfur Guðmundsson reyndi að gera á sínum tíma. Það blasir eiginlega við að þeir eru ekki knúðir áfram af hugsjóninni um góða og krefjandi blaðamennsku.

DV hefur náttúrlega barist í bökkum fjárhagslega. Útgáfudagarnir í viku eru ekki nema tveir. Blaðið er ekki lengur alhliða dagblað, heldur í raun meira í ætt við það sem Helgarpósturinn var í eina tíð. En rödd þess er alveg nauðsynleg. DV hefur flutt fréttir og fylgt eftir málum sem aðrir fjölmiðlar sinna lítt eða ekki. Stundum hafa aðrir fjölmiðlar svo tekið upp málin á seinni stigum. Það má til dæmis minna á að blaðamennirnir Jóhann Páll Jóhannsson og Jón Bjarki Magnússon fengu í febrúar síðastliðnum verðlaun Blaðamannafélags Íslands fyrir rannsóknarblaðamennsku ársins. Það eru einmitt þeir sem hafa fjallað mest um lekamálið.