Sýning sem passar ekki í virðulegt hús

Ég hef ekki legið á því að ég er ekki sérlega hrifinn af sýningunni sem var sett upp í Safnahúsinu gamla. Það hefur verið vandræðabarn æ síðan Davíð Oddsson tók upp á því að breyta húsinu, setja inn í það skjöld sem virkar eins og hann hafi byggt húsið. Þá var byggingin skírð Þjóðmenningarhús, en enginn vissi almennilega hvað það þýddi – þar inni var eitthvað smávegis af dóti sem gat talist þjóðmenningarlegt, en fyrst og fremst voru þetta veislu og móttökusalir.

Sem var heldur lágt fyrir svo glæsilega og sögulega byggingu sem áður hafði verið full af lærdómi. Æ síðan hefur varla neinn vitað hvað þetta hús stendur fyrir. Það er svosem enginn öfundsverður að reyna að búa til eitthvað inn í þetta rými – sjálfsagt fyrir lítinn pening.

Nú hefur verið sett þarna inn sýning sem er samstafsverkefni Þjóðminjasafns Íslands, Listasafns Íslands, Náttúruminjasafns Íslands, Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns og Þjóðskjalasafns Íslands – semsagt sex safna.

Þar liggur ákveðinn vandi. Sýningin sem nú hefur verið sett upp í húsinu er úr þessum sex söfnum. Þetta er samtíniningur og það er ljóst að söfnin hafa ekki viljað lána sína bestu gripi nema í mjög takmörkuðum mæli. Þetta verður ennþá ruglingslegra þegar bætast við einstaka auglýsingaplakat, hannyrðir og slíkt.

Fyrir vikið virkar þetta eins og alls konar dóti hafi verið hrúgað sama upp úr kompu. Allt í einu hangir þarna uppi náhvalstönn með engum skýringum eða neinu – í einsemd sinni og umkomuleysi hún mann einfaldlega á langvarandi neyð náttúruminjasafns á Íslandi.

Þarna er líka lítið um listaverk sem geta talist framúrskarandi. Til dæmis er þarna stórt málverk eftir Jón Stefánsson sem er svo óralangt frá því að geta talist með hans bestu myndum. Því miður höfum við engan stað á Íslandi þar sem hið besta í list okkar er aðgengilegt. Enga fastasýningu eins og þykir sjálfsagt að hafa í höfuðborgum.

Það er helst ef maður fer að borða á Hótel Holti að maður sér vísi að svoleiðis sýningu.

Það er heldur engin fastasýning á handritunum fornu og dýrgripum úr bókmenningunni sem við stærum okkur svo af.

Eftir náttúruminjasafni hefur verið beðið í marga áratugi – þá hét það reyndar náttúrugripasafn – það fer reyndar brátt að spanna aldir, sem er alveg vonlaust hjá þjóð sem telur sig í svo miklu sambandi við náttúru og náttúruöfl. Það var eitt fyrsta verk mitt í blaðamennsku, fyrir 34 árum að skrifa um sorgarsögu náttúrusafns. Það væri sorglegt ef sýningin í Safnahúsinu yrði enn til að fresta því að leystur verði húsnæðisvandi náttúruminjasafns.

Það hefði verið miklu meira aðkallandi að koma slíku upp fyrir ungt fólk, almenning og erlenda gesti, fremur en þessum samtíningi sem virkar skringilega máttlaus innan um þykka, 115 ára gamla steinveggi Safnahússins.

Við lifum tíma þegar sýningarstjórar, curatorar, eru næstum orðnir mikilvægari en listamennirnir sjálfir. Nafn sýningarstjóra er hvarvetna nefnt, sýningar eru verk hans, hugarfóstur hans. Það er athyglisverð þróun – en kannski er það ekki að öllu leyti áhugavert að sýningarstjórar séu að þvælast fyrir með persónu sína. Almennt er sýn listamanna meira spennandi en sýn þeirra sem stilla upp verkum þeirra. Einhvern veginn finnst manni líklegt að þetta sé tískubylgja.

En það verður að taka fram að sýningin hefði getað virkað betur í öðru húsi, í öðru samhengi, en við hljótum að gera meiri kröfur þegar eitt virðulegasta og sögufrægasta menningarhús þjóðarinnar á í hlut.