Eftirsjáin eftir Kananum

Foringjum Sjálfstæðisflokksins verður tíðrætt um það þessa dagana að það hafi verið mistök hjá Bandaríkjamönnum að hverfa brott frá herstöðinni í Keflavík. Nú séu Rússar aftur með svo mikil hernaðarumsvif.

Bæði Geir Haarde og Björn Bjarnason hafa gert þetta að umtalsefni.

Það er ekki víst að Bandaríkjamenn hugsi svo mikið um þetta. Þeir eru uppteknir í tveimur stríðum í Mið-Asíu og við að fylgjast með bæði Kínverjum og Rússum þar suðurfrá.

Spurning er hvort þetta sé ekki fyrst og fremst eftirsjá eftir tíma þegar herstöðin var á sínum stað og málið hélt Sjálfstæðisflokknum saman. Keflavíkurbeisinn var ekki bara sameiningartákn Sjálfstæðismanna, hann tryggði Íslandi ákveðna stöðu í heiminum sem stjórnvöld hér nýttu til hins ítrasta.

Aronskan þótti ófín

Stundum ekki í merkilegri tilgangi en að selja varning sem aðrir vildu ekki kaupa. En líka til að knýja fram sigur í þorskastríðum. Það fór það orð af Íslendingum í Washington og hjá herstjórn Nató að þeir væru lítil og frek þjóð sem ruglaði saman fiski og vörnum.

En að sumu leyti má segja að þarna hafi Ísland átt stórveldistíma. Mörkin voru dregin við það eitt að heimta beinlínis gjald af Bandaríkjamönnum vegna herstöðvarinnar. Það var kallað Aronska og þótti ófínt. Að öðru leyti var ekkert að því hafa varnarliðið að féþúfu – það var starfsemi sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn skiptu bróðurlega á milli sín.

Davíð bíður símtals

Í tímamótaritgerð í bókinni Uppbrot hugmyndakerfis sýnir Valur Ingimundarson sagnfræðingur fram á hversu skringilega íslensk stjórnvöld héldu á samskiptunum við Bandaríkjastjórn á árunum áður en herinn fór. Ísland var hætt að skipta máli, en það vildu ráðamenn á Íslandi ekki viðurkenna.

Þau réðu lobbýista sem áttu að starfa að málunum í Washington og gerðu minna en ekkert gagn – fóru reyndar í taugarnar á Bandaríkjamönnunum – annar þeirra hafði starfað við að fegra ímynd Mike Tyson eftir að hann beit eyra af keppinauti sínum í hnefaleikahringnum.

Hápunkti náði þetta þegar Davíð Oddsson var kominn til Bandaríkjanna og beið eftir að fá boð á fund hjá George W. Bush.

Hann uppskar ekki annað en stutt símtal.

Makinn sem fór

Sárindin þegar herinn fór voru mikil. Fyrir Sjálfstæðisfólk sem hafði lifað sig hvað mest inn í kalda stríðið var þetta nánast eins og að hafa verið svikinn af heitmanni – nei, eiginmanni til margra áratuga.

Kannski vill hann koma aftur? Gamli góði karlinn, þá verður allt gott á ný. Röð og regla á heimilinu. Og samlyndi í flokknum okkar í staðinn fyrir allt þetta árans tal um Evópusambandið.

Þetta er samt ekki líklegt. KGB-stjórnin í Rússlandi er vissulega að færa sig upp á skaftið; olíugróðinn gerir Rússa drambsama, en annars eru þeir knúðir áfram af særðu þjóðernisstolti. Rússar í þessum ham eru ill tíðindi.

En það er ekki þar með sagt að Bandaríkjamenn fyllist slíkri eftirsjá að Miðnesheiðin iði aftur af lífi. Tæknin hefur breyst mikið síðan í á fyrri hluta kalda stríðsins. Ef á að fylgjast með Rússum segja mér hernaðarsérfræðingar að nær sé að auka umsvifin í Thule herstöðinni lengst norður á Grænlandi .

Grein þessi birtist í DV 16. september 2008

Þessa frábæru mynd hér að ofan tók Ásmundur E. Þorkelsson

http://flickr.com/photos/asmundur/