arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Öfgamenn brenna 1800 ára gamla kirkju

Það eru margir sem þjást í átökunum í Mið-Austurlöndum. Einhver ofbeldisfyllsta hreyfing sem þar veður uppi er ISIA – samtökin sem hafa lagt undir sig stór svæði í Írak og vilja færa heiminn aftur í formyrkvan trúarræðis.

ISIS-samtökin hafa gert kristnum mönnum í borginni Mosul að taka upp íslamstrú – ellegar skuli þeir hypja sig á brott eða vera líflátnir. Þetta er tilkynnt í gegnum hátalara og fylgt eftir með vopnavaldi.

Kristni stendur á gömlum merg í Írak eins og víðar í Miðausturlöndum. Kristnir menn fengu að vera nokkuð óáreittir á tíma Ottómanveldisins og líka á tíma harðstjóra eins og Saddams Hussein. En nú eiga þeir verulega undir högg að sækja í Írak – eftir því sem hatrið eykst og herskáu íslam vex ásmegin. Kristnir menn eru sagðir hafa verið um 1 milljón á tíma Saddams, en nú eru þeir taldir vera 450 þúsund.

Illþýðið í ISIS samtökunum brenndi nú um helgina 1800 ára gamla kristna kirkju í Mosul. Fleiri kristin minnismerki hafa verið eyðilögð, eins og meint gröf spámannsins Jónasar – sem og moskur shiíta.
Finkelstein um misnotkun helfararinnar og látlaus brot á alþjóðalögum

Norman G. Finkelstein er bandarískur gyðingur og stjórnmálafræðingur sem hefur rannsakað mikið hvernig helförin er notuð til að réttlæta framferði Ísraela gegn Palestínumönnum. Hann hefur skrifað fræga bók sem nefnist The Holocaust Industry. Finkelstein er í nokkuð góðri stöðu til að gera þetta, því báðir foreldrar hans voru í gettóinu í Varsjá, en faðir hans var síðar sendur til Auschwitz en móðir hans til Majdanek.

Finkelstein er menntaður í Princeton, en vegna skoðana sinna hefur hann átt í erfiðleikum með að fá stöður við háskóla í Bandaríkjunum. Honum var sagt upp í Du Paul háskólanum eftir frægar deilur við lögfræðinginn Alan Dershowitz.

Hér eru tvö sýnishorn af málflutningi Finkelstein. Í fyrra brotinu segir hann að lærdómur helfararinnar ætti að vera allt annar en hann er í Ísrael, ofbeldið gegn Palestínumönnum sé óvirðing við þá sem dóu í helförinni.

Í síðara brotinu tekur hann fréttamann danska sjónvarpsins algjörlega í sundur og leiðir honum fyrir sjónir að hernám Ísraelsmanna sé brot á alþjóðalögum.
Frá sjónarhóli bandarísks fjölmiðils

Furðulegur fréttaflutningur. Washington Post í dag. Þetta á að vera eitt virtasta blað í heimi.
Hryllingur í Úkraínu og á Gaza

Við erum að upplifa sorglega daga í heimsmálunum.

Lík fólks sem var í flugi MH17 liggja eins og hráviði á akri í Austur-Úkraínu. Ódæðismennirnir eru að reyna að fela ummerkin um verknað sinn– og njóta hjálpar Rússlandsstjórnar. Fréttaflutningurinn af atburðunum í Rússlandi er samsuða lyga eins og má lesa í grein eftir Masha Alekhina úr Pussy Riot. Nú eru Pútínvinir meira að segja farnir að dreifa sögu um að staðið hafi til að ráða Rússlandsforseta af dögum.

Á vettvangi glæpsins er reynt að koma í veg fyrir að óháðir rannsakendur geti athafnað sig, verið er að stafla líkum inn í kælivagna, í fréttum segir að kreditkortum og öðrum verðmætum hafi verið stolið.

Þetta er hrein svívirða.

Þessi ljósmynd er dæmigerð fyrir atburðina. Einn af „aðskilnaðarsinnunum“, þungvopnaður, heldur á tuskubrúðu sem var í eigu barns sem fórst með flugvélinni.

Tugir manna voru drepnir á Gaza í nótt. Sprengjum rignir yfir svæðið úr fullkomnasta vopnabúri heimsins. Eins og venjulega er stór hluti hinna myrtu börn. Ísraelsstjórn lýsir því yfir að hún hafi sagt fólkinu að fara meðan heimili þeirra væru sprengd í tætlur. Gaza er í raun stórar flóttamannabúðir – skipunin er að fólk haldi enn áfram að flýja innan þessa pínulitla svæðis.

Fólk um allan heim er að vakna til vitundar um eðli hernáms og kúgunar Ísraelsmanna. Gyðingar um víða veröld mótmæla kröftuglega. Ísrael naut forðum samúðar, en hefur algjörlega fyrirgert henni. En Bandaríkjastjórn er eins og nátttröll og heldur áfram að styðja Benjamin Netanyahu, stjórn hans og Ísraelsher. Með því er heimsveldið samábyrgt með glæpum Ísraela. Svo einfalt er það.

Tölfræðin er svakaleg. Sagt er að 370 Palestínumenn hafi fallið í árásum Ísraela síðustu vikuna, en 2600 hafi særst. Á sama tíma hafa 2 Ísraelsmenn fallið í hinum margumtöluðu sprengjuárásum Hamas.

En kannski má hrósa Ísraelsstjórn fyrir að halda aftur af sér. Mannfallið er hlutfallslega 185-1. En það er næsta öruggt að vopn Ísraelshers eru meira en 185 sinnum kröftugri en vopn Palestínumanna. Ísraelsmenn eiga meira að segja kjarnorkusprengjur. Ísraelum væri í lófa lagið að gereyða Gaza og reka alla þaðan burt, eins og ísraelski þingmaðurinn Moshe Feiglin leggur til.
Mannlegur hanaslagur

Ég lagði það á mig í fyrsta sinn að horfa á myndband af hinni svokölluðu „íþrótt“ sem Gunnar Nelson stundar.

Ólystugt er fyrsta orðið sem kom í hugann – en svo fattar maður að það er ekki nógu sterkt orð. Þetta er ógeðslegt.

Þarna hoppa menn um fáklæddir, líkt og á nærbuxunum, en eru svo allt í einu komnir í gólfið, farnir að kyrkja hvor annan eða berja og klóra þannig að blóðið flæðir. Þetta er upphafnig ofbeldis og líkamsmeiðinga.

Eitt sinn höfðu Íslendingar vit á því að banna hnefaleika. Í gamla daga gat maður sagt frá þessu á ferðalögum erlendis og fundið til ákveðins stolts. Boxið var bannað vegna þess að iðkendur höfðu orðið fyrir alvarlegum höfuðáverkum.

Sem betur fer eru flestar íþróttir sem eru vinsælar á Íslandi annars eðlis – við erum komin nokkuð langt frá hringleikahúsum Rómarveldis.

Fótboltinn er ágætur – þar gerist sama og ekkert langtímum saman og flestir ganga heilir af velli. Í raun er stórkostlegt að svo friðsamur leikur skuli vera vinsælasta íþrótt í heimi.

Íþróttagreinin sem Gunnar stundar nefnist UFC, eða Ultimate Fighting Championship. Þetta er í eigu sérstaks einkafyrirtækis sem hefur höfuðstöðvar í Las Vegas í Bandaríkjunum. Sjónvarpsrétturinn að þessu er seldur til Fox sjónvarpstöðvarinnar, en seint verður þetta talið í hópi vinsælustu íþrótta, þótt hún eigi sinn ákveðna markhóp. Vinsældirnar byggja að nokkru leyti á því að mikið er veðjað á úrslitin – ólíkt til dæmis því sem tíðkast um mun vinsælli íþróttir eins og borðtennis eða boccia.

Þetta hefur lengi verið umdeilt. Meðal hörðustu andstæðinga UFC er John MacCain, öldungadeildarþingmaður og forsetaframbjóðandi, en eftir að hafa séð myndband af bardaga í UFC skrifaði hann bréf til ríkisstjóra allra bandarísku ríkjanna, kallaði þetta „mannlegan hanaslag“ og hvatti þá til að banna íþróttina.
Bændablaðið, hormónarnir og belgískt blátt

Bændablaðið veit sínu viti – eða réttar sagt blaðamenn þess.

Blaðið bregst við umræðunni um influtning á kjöti með þessari stóru grein.

En myndin er af nauti sem er ekki hormóna–, ekki bandarískt, heldur í af kyni sem nefnist á ensku Belgian Blue eða Blanc bleu Belge.
Þungt yfir – skrítnir dagar, skrítið loftslag

Er þetta íslenskt loftslag? Varla.

Molluhiti, rigning og mikill raki. Dálítið þrúgandi.

Þegar ég var krakki ringdi alltaf heil ósköp á sumrin. En rigningin var köld og það blés. Nú er rigning og logn.

Hafið í kringum Ísland er víst mjög hlýtt. Maður sér að gróður vex með eindæmum vel. Laxveiði gengur illa, löxum fækkar semsagt en uglum fer fjölgandi.

Ég held mikið upp á uglur – en ég er vanur að sjá þær að næturþeli í Grikklandi.

Lundinn er hins vegar að deyja út sunnan- og vestanlands, en lifir ennþá norðanlands. Samt eru búðirnar í Reykjavík fullar af lunda. Mér skilst reyndar að mikið af honum sé framleitt í Kína. Selst sem íslenskt.

Þetta eru skrítnir dagar og skrítið loftslag. Ég kem heim eftir dvöl í Grikklandi – og það er þungt yfir öllu og öllum.
Nýlenduríkið Ísrael og böl sigursins

Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að lykillinn að því að skilja Ísrael sé að það sé nýlenduveldi – reki nýlendustefnu upp á gamla mátann. Hún er orðin býsna fágæt á alþjóðavísu – nýlendustefna er almennt ekki liðin í nútímanum. Það eru þó til undantekningar, líkt og framferði Kínastjórnar í Tíbet.

Fyrir margt löngu las ég bók eftir ísraelska sagnfræðinginn Avi Shlaim sem nefnist The Iron Wall. Þetta er grundvallarrit ef maður vill skilja Ísrael. Þar segir hann að Ísrael hafi frá upphafi reist eins konar járnvegg gagnvart Palestínumönnum – hugtakið er fengið frá Jabotinsky sem var einn af feðrum Ísraelsríkis – hugmyndin var að ætíð skyldi beitt ítrustu hörku í samskiptunum við þá og að hernaður yrði tekinn fram fyrir pólitískar lausnir.

Shlaim er í hópi ísraelskra sagnfræðinga sem hafa verið kenndir við endurskoðun – í rannsóknum sínum fóru þeir að sýna fram á ábyrgð Ísraelsmanna á ástandinu í Mið-Austurlöndum, áður var sagan fremur notuð til að réttlæta gjörðir Ísraelsmanna og útmála ógnina sem þeir stóðu frammi fyrir. Þeir voru kallaðir „nýju sagnfræðingarnir“. En þeir urðu ekki vinsælir af þessu og Shlaim, Benny Morris, Tom Segev og Ilain Pappé voru úthrópaðir sem svikarar og jafnvel hótað lífláti.

Avi Shlaim skrifar ritdóm í Guardian um bók hér skrifar hann ritdóm um bók eftir enn einn ísraelskan sagnfræðing, Ahron Bregman. Bókin fjallar um afleiðingar sex daga stríðsins svokallaða 1967 og nefnist Cursed Victory. Þarna er komið að kjarna máls, nefnilega að hernám Palestínu hefur eyðilagt Ísrael og breytt því í nýlenduveldi sem rekur grimma nýlendustefnu, en telur sig ekki hafa neina ábyrgð gagnvart fólkinu í nýlendunum – ólíkt því sem var stundum um gömlu nýlenduveldin sem þó byggðu stundum skóla og sjúkrahús og slíkt.

Sex daga stríðið 1967 var katastófa fyrir Palestínumenn – en líka böl fyrir Ísrael. Þarna breyttist lítið, samheldið og að miklu leyti sósíalískt ríki í nýlenduveldi, segir Shlaim.
Yfirráðasvæði Guðmundar í Brimi

Útgerðarmaðurinn Guðmundur Kristjánsson, kenndur við Brim, hefur haft uppi stór orð um að verið sé að eyðileggja hafnarsvæðið í Reykjavík.

Ég var við höfnina í kvöld, það iðaði allt af lífi.

En þó ekki á stóru flæmi sem er lokað af með viðvörunarskiltum. Þar er risastór og ótútleg skemma og mikið helgunarsvæði í kring og einkabílastæði sem stendur autt, en þar sem væri hægt að koma fyrir fjölda bifreiða.

Eða kannski mætti hafa eitthvað annað þar?

Þessi dauði blettur við höfnina er semsagt yfirráðasvæði Guðmundar í Brimi. Ekki verður heldur vart við tilraunir til að fegra umhverfið þarna.
FT: Höft út í það óendanlega?

Gillian Tett, aðstoðarritstjóri Financial Times, er einn áhrifamesti viðskiptablaðamaður í heimi. Hún skrifar um efnahagsástandi á Íslandi í blað sitt í gær – og segir meðal annars:

Sterk þjóðerniskennd er ríkjandi á eyjunni svo stjórnmálamenn eru tregir við að láta neitt eftir kröfuhöfum nema til málamynda. Því eru líkur á að þjóðin lendi annað hvort í langvinnri baráttu fyrir dómstólum, eins og verið hefur milli Argentínu og kröfuhafa þess ríkis, eða að ríkisstjórnin reyni að tefja tímann með því að framlengja hin svokölluðu „tímabundnu“ höft út í það óendanlega.
Átökin í Úkraínu verður að stöðva

Rannsóknarmenn frá löndunum, þaðan sem fólk í flugi MH17 kom, þyrpast nú á svæðið til að komast til botns í því hvernig hún fórst. Það er til dæmis ekki líklegt að Hollendingar, sem áttu 154 borgara í vélinni, verði rólegir fyrr en komin eru fullnægjandi svör.

Allt bendir til þess að hún hafi verið skotin niður af aðskilnaðarsinnum í Úkraínu sem eru dyggilega studdir af Rússum, að miklu leyti stjórnað frá Rússlandi og fá vopn þaðan. Og vopnin eru býsna fullkomin – fyrst þau geta skotið niður flugvél sem er í 30 þúsund feta hæð.

Vonandi fá rannsóknarmenn að vinna starf sitt óhindrað – í friði fyrir ofbeldismönnum og án þess að stjórnvöld reyni að hylma yfir. Þeir sem bera ábyrgðina verða svo vonandi dregnir fyrir alþjóðlegan dómstól – og þá ekki bara þeir sem skutu flugskeytinu, heldur líka þeir sem standa að baki verknaðinum.

Svo er í raun bara ein lógísk niðurstaða.

Að komið verði á tafarlausu vopnahléi í Úkraínu, að Rússar dragi til baka stuðninginn við aðskilaðarsinna, að komið verði á friði áður en atburðarásin fer algjörlega úr böndunum – líkt og gerðist í gær.
Skelfilegt hryðjuverk – hvað gera Rússar?

Það er ótrúlegt að heyra af malasísku farþegaþotunni sem var skotin niður yfir Úkraínu – á leið í almennu flugi milli Amsterdam og Kuala Lumpur. Farþegar voru af mörgum þjóðernum og sagt er að meðal þeirra hafi verið mikill fjöldi barna.

Það er ljóst að þetta fólk hefur ekki talið að sér væri ógnað á neinn hátt – árásin kemur eins og þruma í heiðskíru lofti. Ég var að koma úr flugi rétt áðan – en maður getur samt ekki ímyndað sér hvernig það er að sitja í flugvél í meira en 30 þúsund feta hæð, sem springur svo allt í einu og hrapar. Þetta er sannkallaður óhugnaður.

Maður sér vangaveltur um hvort flugvélin hefði átt að fara þessa leið – en á móti má spyrja hvort menn hafi gert sér grein fyrir því að átökin í Austur-Úkraínu væru komin á það stig að farþegaflugvélum í háloftunum sé ógnað? Að vopnunum yrði beint gegn blásaklausu fólki sem kemur þessi deila ekkert við?

Eins og staðan er nú bendir allt til þess að aðskilnaðarsinnar í Úkraínu hafi sprengt upp vélina. Þeir fá vopn og stuðning frá Rússlandi og aðgerðum þeirra er að miklu leyti stjórnað þaðan. Augu heimsins munu á næstu dögum beinast að stjórn Pútíns og viðbrögðum hennar við þessu hræðilega hryðjuverki. Best væri náttúrlega ef þetta yrði áminning um að hætta hinum sorglega hernaði í Úkraínu – sem mun aldrei leiða af sér annað en upplausn og eymd.

Nú þegar er þrengt að Pútínstjórninni með viðskiptaþvingunum sem hafa verið hertar nýlega. Takist Pútín ekki að skýra málið betur en hann hefur gert hingað til – það hafa verið tómir útúrsnúningar – er hætt við að Rússland færist nær því að vera úrhrak í samfélagi þjóðanna.
Ísland er meira en hálft í Evrópusambandinu – og nýtur góðs af ESB

Deilt er um þá yfirlýsingu Jean-Claude Junckers, hins nýja formanns framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, að nýjum ríkjum verði ekki hleypt inn í ESB næstu fimm árin.

Reyndar er spurning hvort Juncker ræður þessu – hann þarf náttúrlega að hafa stuðning ríkjanna sjálfra, eru til dæmis Þýskaland og Frakkland á þessu máli, nú eða Bretland og Svíþjóð?

Fyrir Ísland breytir þetta svosem ekki miklu. Fátt bendir til annars en að ríkisstjórnin sem nú situr þrauki út kjörtímabilið. Hún er ekki að fara að leiða Ísland inn í Evrópusambandið. Spurningin er frekar sú hvort hún reyni aftur að slíta íslenska aðildarferlinu, eins og hún freistaði að gera í vetur, en varð þá afturreka?

Líklegra er að hún láti hlutina vera eins og þeir eru – að Ísland sé áfram aðildarþjóð en engar samningaviðræður séu í gangi. Pólitískt séð er það klókast – hópurinn sem telur það algjört frágangsmál að slíta viðræðunum er fámennur og áhrif hans fara þverrandi. Stjórnin getur alveg unað við stöðuna eins og hún er nú.

En þegar maður dvelur í Evrópu, eins og ég hef gert undanfarnar vikur – í Grikklandi og Þýskalandi – og skoðar stóra sýningu um fyrri heimstyrjöldina í sögusafninu í Berlín, þá finnst manni eins og spurningin um ESB-aðild Íslands sé afskaplega léttvæg.

Við erum með rúmlega hálfa aðild í gegnum EES og Schengen – og það sem meira er, við njótum góðs af friðnum og stöðugleikanum í Evrópu. Það er engin spurning að síðustu 70 ár á Vesturlöndum hafa verið tími mestu velferðar í sögu mannkynsins. Þetta eru einfaldlega bestu árin. Og þau standa enn, þrátt fyrir smábakslag í kreppu sem hófst 2008.

Skýrasta dæmið er þegar maður fer um og sér alla ferðamennina. Þetta er venjulegt fólk – ekki ríkt fólk. Það fer með lágfargjaldaflugfélögum og eyðir ekki um efni fram. En það lifir við frelsi og öryggi.

Sýningin í sögusafninu vekur mann til umhugsunar um hvernig ástandið væri ef ríkin í Evrópu væru að togast hvert í sína áttina, eins og á árunum fyrir fyrri heimstyrjöld, gera mismunandi bandalög sín á milli, oft gegn öðrum ríkjum, eða þá bandalög við Rússland eða Kína.

Evrópusambandið er langt í frá að vera fullkomið. Það á oft í erfiðleikum með að leysa mál og verkferli innan þess eru flókin. Lýðræðishalli getur verið vandmál. Það er þó kostur að sambandið þróast – það er það sem kallast work in progress og það gerist með samningum, ekki með ofbeldi eða kúgun.

Í þessu samhengi er staða hins hálfa aðildarríkis Íslands algjört smámál. En það þarfnast Evrópusambandsins, hvort sem það er fullgildur meðlimur eða ekki.
Hugarvíl Íslendingsins – nú vegna ferðamennsku

Íslendingar eiga það til að leggjast í hugarvíl. Þá finnst þeim þeir sjálfir vera algjörlega ómögulegir. Þetta er einhvers konar minnimáttarkennd, sem er furðuleg, því Íslendingar geta líka haft þá hugmynd að allt sé mest og best á Íslandi.

Hvott ert tveggja er rangt. Við erum ósköp venjulegt fólk, erum ágæt í sumu, verri í öðru.

Nú er til dæmis mjög tísku að halda því fram að ferðabransinn á Íslandi sé algjörlega að ganga frá landinu. Gott ef mátti ekki lesa í grein um daginn, sem var deilt víða á Facebook, að túrisminn væri þegar búinn að eyðileggja landið. En svo las maður nánar og sá að meginhugmyndin var eiginlega sú að allt væri ómögulegt ef fólk fengi ekki að eitt, út af fyrir sig, á helstu ferðamannastöðunum.

Ferðamennskan er þó ekki meiri en svo að reikna má út að það sé sirka íbúafjöldi Húsavíkur sem kemur til landsins hvern dag. Þetta fólk dreifist víða um landið – og sumir fara reyndar ekki lengra en til Reykjavíkur eða í Bláa lónið.

Annað sem menn þykjast hafa komist að er að verð á gistingu og mat sé óskaplega hátt á Íslandi. Þetta fá menn út með því að skoða bókunarsíður. Notkun á þessum síðum hefur færst mjög í aukana – sjálfur bóka ég flest hótel í gegnum þær enda bjóða þær oft betri kjör en sé haft samband við hótelin sjálf. En stundum geta þær birt skrítin verð – það fattar maður fljótt þegar maður kynnist þessum síðum. Þegar þurrð verður á gistingunni á verðið það til að skjótast upp í hæstu hæðir – en þá skrollar maður bara yfir.

Og þetta er ekkert einstakt fyrir Ísland – eða íslensk hótel, enda eru þau ekki dýrari en gengur og gerist í nágrannalöndum.
Kino International – Boyhood

Mestallur arkitektúr í Þýska alþýðulýðveldinu, DDR, var hræðilega ljótur. En það eru samt til undantekningar. Til dæmis Kino International sem opnaði 1963 á Karl Marx-allée. Það er í mjög hreinum módernískum stíl, með fallegu opnu rými, foyer, framan við bíósalinn sem er einstaklega vel varðveittur. Svona bíósalir hafa verið eyðilagðir út um víða veröld.

Þarna voru kvikmyndir frumsýndar á tíma alþýðulýðveldisins, en í seinni tíð hefur bíóið mikið verið notað í tengslum við hina árlegu kvikmyndahátíð í Berlín.

Við Kári fórum þarna í bíó í kvöld og sáum bandaríska mynd sem fer sigurför um heiminn. Hún nefnist Boyhood er og eftir Richard Linklater. Hann fékk þá snjöllu hugmynd að gera mynd um líf drengs og fjölskyldu hans og taka hana á löngu árabili. Það er semsagt alltaf sami drengurinn sem fer með aðalhlutverkið, við fylgjumst með honum frá því hann er smástrákur og þangað til hann fer í háskóla. Það hafa verið gerðar heimildarmyndir með þessu sniði, en varla leiknar kvikmyndir.

Þetta er afskaplega vel heppnuð kvikmynd. Hún fjallar um fólk sem er fullkomlega venjulegt. Það gerist heldur ekki mjög mikið, nema það sem hendir fólk í hversdagslífinu. Skilnaður, alkóhólismi, kærustumissir, ístöðuleysi – en það er aldrei farið út í neitt sem myndi gera myndina að sápu. Þetta er löng mynd, meira en tveir og hálfur tími, en hún heldur manni mestanpart – er mannleg og afar sannferðug, fyndin en stundum döpur

Hún fjallar ekki bara um hlutskipti barnsins heldur líka um foreldrahlutverkið – og það að sjá börn sín vaxa úr grasi, verða að sjálfstæðum einstaklingum, fjarlægjast mann. Þar er brugðið upp smámyndum sem fanga þetta svo vel að ég verð að viðurkenna að ég, faðir tólf ára drengs, táraðist. Kári, sonur minn, segir að ég sé að verða viðkvæmur með árunum – sentimental.

Það getur ekki annað verið en að þessi mynd eigi eftir að verða mjög áberandi á Óskarsverðlaununum, hún hefur fengið framúrskarandi góða dóma. Það er ekki bara að maður sjái drenginn, leikinn af Ellar Coltrane, vaxa úr grasi, frá því hann er 6 ára og þangað til hann er 18 ára, heldur sér maður hvernig foreldrar hans, leiknir af Patricia Arquette og Ethan Hawke, eldast smátt og smátt.
Ekki skálkaskjól fyrir þá sem myrða ömmur á Gaza

Þetta er nokkurra ára gamalt, en jafn satt nú og þá. Breski þingmaðurinn, Sir Gerald Kaufman, sem sjálfur er gyðingur, segir að stjórnvöld í Ísrael hegði sér eins og glæpamenn – og fífl.

Hann segir frá því þegar nasistar drápu ömmu hans í helförinni – amma mín dó ekki til að veita skálkaskjól þeim sem myrða ömmur á Gaza, segir Kaufman.

Í þessu sambandi er merkilegt að fylgjast með hversu margir gyðingar eru farnir að gagnrýna Ísraelsstjórn harðlega.

Hér skrifar til dæmis J.J. Goldberg í hið fræga gyðingablað Forward í New York og skýrir frá því hvernig stjórnin í Ísrael notfærði sér morðin á þremur ungmennum til að koma af stað stríðsátökum á mjög kaldrifjaðan hátt. Goldberg segir að stjórninni hafi verið kunnugt um það lengi að piltarnir voru látnir, en hafi haldið þeim upplýsingum leyndum til að geta fengið átyllu til að láta vopnin tala. Pólitík og lygar hrundu af stað stríði, segir Goldberg.
Latte, ekki merki um að tilheyra elítu, heldur frekar um vondan smekk á kaffi

Hér í þessari frétt sem birtist á vef Rúv, en er endursögð úr bandaríska blaðinu New York Times, er reynt að hrekja þá þjóðsögu að lattedrykkja sé sérstakt tákn um að maður tilheyri elítu.

Lattedrykkjufólk fær að heyra það víða um heim. Á Íslandi á líka að vera til lattelepjandi elíta.

Í fréttinni segir að latte sé fyrst og fremst söluvara í skyndibitakeðjum – eins og Starbucks. Og neytendurnir séu millistéttarfólk. En þetta skammaryrði sé notað til að beina huga fólks frá raunverulegum vandamálum.

Það verður svo að taka fram að lattedrykkja getur ekki talist merki um góðan smekk. Latte er samansett úr smá kaffi og mikilli flóaðri mjólk. Þetta er ekki ólíkt kaffinu sem börn fengu til sveita í gamla daga, þegar þau voru að taka fyrstu sporin í kaffidrykkju. Latte-ið sem fæst á Starbucks er eiginlega alveg furðulegur drykkur. Drekki maður heilt mál verður maður pakksaddur og slappur af mjólkinni.

Á Ítalíu, þar sem er langbesta kaffi í heimi, drekka menn ekki latte. Þar er kaffið drukkið stutt og helst svart. Það er hressandi – og skarpt.

Latte á Starbuck, fleytifullur af mjólk. Ekki fyrir alvöru kaffidrykkjufólk.
Mjólkin, brennivínið og gamlir verslunarhættir

Elliði Vignisson, bæjarstjóri í Vestmannaeyjum, skrifar pistil um gamla verslunarhætti, lokun mjólkurbúða á sínum tíma og í tengslum við það um sölu áfengis í almennum matvörubúðum, semsagt ekki í sérstökum vínbúðum.

Þetta er náttúrlega ekki sambærileg. Það myndi enginn segja að áfengi sé gott á sama hátt og „mjólk er góð“. Það er mjög fágætt að menn fari yfirum eða drepist af ofneyslu mjólkurvara – eins og mjög algengt er með fíkniefnið áfengi.

En það er gaman að Elliði skuli nefna mjólkurbúðirnar. Þær voru nokkuð merkilegar stofnanir – þótt örugglega hafi verið rétt á sínum tíma að færa mjólkursöluna inn í almennar matvörubúðir.

Ég er orðinn svo gamall að ég man eftir því að mjólk var hægt að fá í flöskum – eða er mig að misminna? Skyr var selt upp úr stömpum, vigtað og sett í bréf. Þetta var ábyggilega miklu umhverfisvænna en allt umbúðafarganið sem tíðkast í dag. Mjólkurbúðirnar voru víða, ein var á horni Ásvallagötu og Ljósvallagötu, önnur var á Víðimel. Mamma besta vinar míns vann í mjólkurbúð og svo ein frænka mín og dóttir hennar. Þarna voru alls konar tengsl.

Helsta minning mín um mjólkurbúð tengist þó Birni Roth myndlistarmanni. Fjölskylda hans bjó í Ásvallagötunni og ég lék mér við Bjössa og Kalla bróður hans. Bjössi fór einhvern tíma niður í mjólkurbúð, hann var varla nema fjögurra ára, og hnuplaði stóru bréfi með skyri. Hann fór og makaði því öllu á Skodabifreið fyrrverandi stýrimanns hjá Landhelgisgæslunni sem stóð í götunni. Stýrmaðurinn var sífellt að bóna bílinn.

Vegna þessa varð mikið uppistand í götunni, en ég hef alltaf litið svo á að þetta sé upphafið að listsköpun Bjössa Roth – og trúi því líka að þessi gjörningur hafi verið undir áhrifum frá föður hans, hinum fræga listamanni Dieter Roth.

Elliði Vigfússon birtir þessa úrklippu á heimasíðu sinni. Eins og sjá má er hún frá 1976.