arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Náttúrufegurð á Reykjanesi

Þessa ljósmynd tók ég um daginn í upptökuferð Kiljunnar á Reykjanesi. Við fórum að hinum magnaða Reykjanesvita en þar fyrir utan svarrar brimið við ströndina, öldur komu inn á stærð við margra hæða hús.

Útsýnið var stórkoslegt. Ég er ekki mikill myndasmiður, en sumpart minnir þetta á landslagsmálverk.

Það er eiginlega furðulegt að við skulum ekki beina fleiri ferðamönnum út á Reykjanes. Jú, það fer í Bláa lónið – það er svo skrítið að okkur Íslendingum finnst það fæstum tilkomumikills staður. Er hugsanlega hægt að segja að hann sé ofmetinn?

En ekki langt þar frá er Krýsuvík. Þar er jarðhiti og hverir, ótrúlega fallegir litir í landinu og skammt undan Krýsuvíkurbjarg. Og þar er miklu færra fólk á ferðinni en við Geysi, meira næði til að njóta náttúrunar.

Kirkjan í Hvalsnesi er handan við flugbrautirnar í Keflavík, einstök steinbygging frá 19. öld. Rímar dálítið við sjálft Alþingishúsið. Þar þjónaði Hallgrímur Pétursson og þar er steinn sem hann hjó til minningar um dóttur sína Steinunni. Við fjölluðum um þetta í Kiljunni í síðustu viku

Og svo er það Reykjanesvitinn. Þarna var reistur fyrsti viti á Íslandi 1878. Við fórum úr Kiljunni til að leita að bókmenntatengingum – og jú við fundum þráð milli vitans og stórskáldsins T.S. Eliot.

Þetta er semsé lítil bókmenntagetraun – hver er sá þráður? Þetta verður í Kiljunni í kvöld.
Horft upp Vegamótastíg 1956

Þetta er frábær mynd frá horfinni Reykjavík, mun vera tekin 1956. Þarna er horft upp Vegamótastíg frá Laugavegi. Til hægri er Laugavegur 16, Laugavegsapótek. Í hluta af því húsi er nú hótel – hvað annað? Nú stendur til að stækka hótelið, rífa hús neðar við Laugveginn og byggja með tilheyrandi raski. Raunar er atgangurinn við Laugaveginn þessa dagana ekki eðlilegur.

Á myndinni eru líka mörg hús sem urðu niðurrifi að bráð.

Þar er fyrst að telja húsið til vinstri, fremst á myndinni, Laugaveg 18. Það hvarf fáum árum síðar þegar reis þarna hús Máls & menningar í módernískum stíl, sumir segja að það hafi verið að hluta til fyrir fé frá kommúnistaríkjum, enda fékk húsið snemma heitið Rúblan.

Það er merkilegt þegar skoðaður er arkitektúr þessara ára að hús Máls & menningar, þar sem rauðliðar réðu ríkjum, og hús Morgunblaðsins, höfuðvígi íhaldsins, eru býsna svipuð. Bæði eru þau í mjög eindregnum módernískum stíl, en arkitektarnir komu af hvor af sínum stað í hinu pólitíska litrófi.

Hús sem er næst fyrir ofan Laugaveg 18 var líka rifið og raunar mestöll húsalengjan. Efst sést glitta í Tobbukot, en þar er nú hús sem kennt var við hinn andaða Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis. Þessi bygging hýsir nú bókaverslun Eymundssonar.

Í Tobbukoti bjó Þorbjörg Sveinsdóttir ljósmóðir, systir Benedikts, sem var faðir Einars Benediktssonar. Þar var líka frænka hennar Ólafía Jóhannesdóttir sem síðar fékk þá köllun að líkna föllnum konum í Osló. Báðar voru kvenskörungar miklir.

Það má sjá að enn er turnspíra á stórhýsinu Skólavörðustíg 16. Nú er það kollótt.

Ofar í götunni hægra megin voru merkilegar byggingar sem sjást ekki. Í porti bak við apótekið, þar sem nú er veitingahúsið Vegamót, var gatnamálastjóri með aðsetur og líka meindýraeyðir Reykjavíkurborgar.

Ofar, þar sem nú er ruslageymsla Ölstofu Kormáks & Skjaldar, var pisseoir – um slíka starfsemi er yfirleitt haft þetta franskættaða orð – þangað sem karlar gátu farið og kastað af sér vatni. Þetta var ekki annað en lítill steinklefi með þartilgerðri þró, lyktin var þeygi góð.

Um þennan stað orti Megas síðar kvæðið sem hefst svona:

Í skoti utan í grjótinu

anganþrungnu, þríhyrndu

Myndin er úr Ljósmyndasafni Reykjavíkur, tekin af ágætum frænda mínum, Andrési Kolbeinssyni, miklum hæfileikamanni, ég minntist hann í grein þegar hann dó 2009.
Sff

Þættinum hefur borist bréf:

Hér eru bankastjórar að hittast – ætti að heita Samráðsvettvangur banka SVB.

Er nokkur furða þótt vextir og þjónustugjöld séu nánast þau sömu hjá þeim öllum?

Hvað yrði sagt ef starfandi væru væru:

Samtök olíufélaga

Samtök tryggingafélaga

Samstarfsvettvangur fasteignafyrirtækja

Samtök skipafélaga

Samband íslenskra stórverslanakeðja

Samtök matvöruheildsala
Milljónamæringar í tímabundnum kröggum

„Sósíalismi festi aldrei rætur í Bandaríkjunum vegna þess að fátækt fólk þar lítur ekki á sig sem arðrænda öreigastétt heldur sem milljónamæringa í tímabundnum kröggum.“

(Ronald Wright, kanadískur rithöfundur, f. 1948)
Áhyggjur vegna Jebs

Undarlegt er ástandið í heiminum orðið þegar maður fyllist áhyggjum vegna þess að Jeb Bush dregur sig út úr kapphlaupinu um að verða forseti Bandaríkjanna.

Jeb Bush! Bróðir versta Bandaríkjaforseta í seinni tíma sögu, George W. Bush. Sonur hins innmúraða George H. Bush. Og hann sjálfur – meðalmenni út í gegn, með fullt af milljarðamæringum sem borga brúsann.

En miðað við Donald Trump og Ted Cruz virkar Jeb…ja… næstum ágætur. Maður þarf kannski ekki að grafa sér byrgi úti í garði og safna að sér niðursuðuvörum ef hann verður forseti.

Líkurnar á að Trump verði forsetaframbjóðandi aukast enn. Það er lítil huggun að hann er örlítið skárri en Cruz. Þetta er eins og martröð.

Annars er það til marks um hversu óralangt íslensk stjórnmál eru frá þeim bandarísku að frést hefur af hægrimönnum hér heima sem mælast með meira en 90 prósenta stuðning við Bernie Sanders í þessu kosningaprófi.
Mikilvægt sjónvarp

Tveir stórir sjónvarpsatburðir um þessa helgi sýna hversu Ríkisútvarpið á stóran sess í lífi þjóðarinnar. Um varla annað hefur verið rætt á mannamótum og í samskiptamiðlum en frábæra útsendingu frá söngvakeppninni í Laugardalshöll og hver sé morðinginn í Ófærð.

Mjög stór hluti landsmanna sat fastur við sjónvarpstækin bæði laugardags- og sunnudagskvöld, ungir sem aldnir. Þessa sjást glöggt merki í stanslausum umræðum á samskiptamiðlum. Fólk reynir líka að finna alls konar veilur í þessu. Það er meira að segja reynt að fá Íslandinga til að þegja yfir málalyktum í Ófærð.

Þetta sýnir líka glöggt að tal um að línulaga dagskrá í sjónvarpi sé búin að vera er allsendis ótímabært. Þvert á móti skynjar maður ákveðna þörf þjóðar til að njóta sameiginlegrar menningarupplifunar. Það er allt gott að segja um valfrelsi, en menningarheimur sem brotnar upp í frumparta, þar sem hver er úti í horni að sýsla við sitt, er ekki alltaf spennandi.

Eitthvað segir manni að umræður um helgina í sjónvarpi muni halda áfram í dag – og það er bara jákvætt.
Umberto Eco og Nafn rósarinnar

Ungur maður skrifaði um Umberto Eco. Þetta er úr NT – Nýja Tímanum – rétt fyrir jól 1984. Eco er nú látinn, 84 ára gamall. Það var stórviðburður í bókmenntunum þegar Nafn Rósarinnar kom út.
Í hvorugu liðinu, hvorki með Högum né höfundum búvörusamningsins

Það er ekki svo að þótt menn séu krítískir á búvörusamninga sem eru gerðir bak við luktar dyr, tilkynntir eins þeir séu orðinn hlutur, virðast vera ávísun á stöðnun, eiga að vera til tíu ára og kosta risastórar fjárhæðir, séu þeir ósjálfrátt í liði með verslunarveldinu Högum.

Því miður stillir forsætisráðherra þessu svona upp. Fyrir stjórnmálamann getur slíkt auðvitað verið þægilegt.

Hagar er keðja verslana sem skilar ofurhagnaði og er sífellt að leita að stærri markaðshlutdeild. Búðirnar eru flestar lélegar, með hálfónýtu grænmeti, slöppu kjöti og fiski, lítið af ferskri vöru og þar er yfirleitt aldrei að finna starfsmenn sem maður getur treyst á að hafi vit á því sem verið er að selja. En verð á sumum vörum er vissulega lágt á íslenskan mælikvarða.

Þetta er ekki svona – annað hvort Hagar eða búvörusamningur. Málið er stærra og flóknara en það, veruleikinn miklu blæbrigðaríkari. Kjör bænda eru ekki nógu góð í núverandi kerfi, milliliðir fá alltof mikið til sín, framleiðslan er of miðstýrð, einkaframtak fær ekki að njóta sín – sumt er gamaldags og ætti að vera úrelt.

Það er líka alveg ástæðulaust að nefna Icesave í tíma og ótíma. Sem rök fyrir búvörusamningi eða rök á móti búvörusamningi. Icesave kemur þessu nákvæmlega ekkert við.
Skemmtilegt próf um bandarísku forsetakosningarnar

Hér er forvitnilegt og býsna nákvæmt próf um bandarísku forsetakosningarnar. Maður svarar ekki bara já eða nei, heldur gefur prófið færi á ýmsum blæbrigðum. Það er gaman að eyða smátíma í þetta.

Maður fær líka býsna nákvæmar niðurstöður um hvar maður telst standa – í amerískri pólitík. Auðvitað er hún almennt langt til hægri við það sem gengur og gerist í Evrópu og á Íslandi.

Þetta eru niðurstöðurnar sem ég fékk gagnvart frambjóðendum, svo má reyndar líka lesa hvaða tilheigingar maður hefur gagnvart málefnum eins og umhverfi, hernaði, regluvæðingu, verndarstefnu, laissez- faire o.s.frv.

Semsagt býsna vel uppsett próf.
„Aldrei með mínu samþykki“

Þingmaður Sjálfstæðisflokksins um nýjan búvörusamning. Þetta er býsna afdráttarlaust.

„Eru menn ekki að grínast, aldrei með mínu samþykki á Alþingi Íslendinga.“
Tvö mismunandi ákvæði um auðlindir Íslands

Auðlindákvæði í tillögum stjórnarskrárnefndar sem voru birtar í dag:

Auðlindir náttúru Íslands tilheyra íslensku þjóðinni. Þær ber að nýta á sjálfbæran hátt og til hagsbóta landsmönnum öllum. Ríkið hefur eftirlit og umsjón með meðferð og nýtingu auðlindanna í umboði þjóðarinnar.

Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign.

Enginn getur fengið þessi gæði eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þau eða veðsetja. Handhafar löggjafarvalds og framkvæmdarvalds fara með forsjá og ráðstöfunarrétt þeirra í umboði þjóðarinnar.

Að jafnaði skal taka eðlilegt gjald fyrir heimildir til nýtingar auðlinda sem eru í eigu íslenska ríkisins eða þjóðareign. Veiting nýtingarheimilda skal grundvallast á lögum og gætt skal jafnræðis og gagnsæis. Slíkar heimildir leiða aldrei til varanlegs eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindum.

Auðlindaákvæði í tillögum stjórnlagaráðs frá 2011:

Auðlindir í náttúru Íslands, sem ekki eru í einkaeigu, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið auðlindirnar, eða réttindi tengd þeim, til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja.

Til auðlinda í þjóðareign teljast náttúrugæði, svo sem nytjastofnar, aðrar auðlindir hafs og hafsbotns innan íslenskrar lögsögu og uppsprettur vatns- og virkjunarréttinda, jarðhita- og námaréttinda. Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar.

Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi.

Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda eða annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.

Nú geta menn borið saman. Það vekur athygli að í tillögum stjórnarskrárnefndarinnar segir að að jafnaði skuli taka eðlilegt gjald fyrir nýtingu auðlinda, en í tillögum stjórnlagaráðs segir fullt gjald og þar að auki er þar tekið fram að það skuli vera til tiltekins hóflegs tíma í senn.
Stjórnarskrá og málamiðlanir – allt eða ekkert?

Það talsverðum tíðindum ef stjórnarskrárnefnd skilar loks frá sér tillögum sem Alþingi mun væntanlega samþykkja og fara þá áfram í þjóðaratkvæðagreiðslu, hugsanlega í haust. Til þess að svo megi verða þarf Alþingi að fjalla um tillögurnar án tafar, því samkvæmt bráðabirgðaákvæði í stjórnarskrá þurfa að líða að minnsta kosti sex mánuðir frá því þingið afgreiðir stjórnarskrárbreytingar og þangað til haldin er þjóðaratkvæðagreiðsla. Tveir þriðju hlutar þingmanna þurfa að samþykkja breytingarnar. Annar möguleiki er að greiða atkvæði um breytingarnar samhliða þingkosningum vorið 2017.

Stjórnarskrárnefndir hafa setið á Íslandi af og til frá stofnun lýðræðisins og afar lítið komið út úr því starfi, stjórnmálaflokkarnir hafa einfaldlega ekki getað komið sér saman um breytingar. Þess vegna hefur margt í stjórnarskránni fengið að dankast.

Við erum reyndar í þeirri einkennilegu stöðu að fyrir fáum árum var að störfum stærsta stjórnarskrárnefnd allra tíma, kallaðist stjórnlagaráð, og skilaði af sér heilli stjórnarskrá. Um hana var meira að segja haldin þjóðaratkvæðagreiðsla, raunar ráðgefandi.

Stjórnmálaflokkarnir hafa í raun ákveðið að humma allt þetta ferli fram af sér, líkt og það hafi aldrei verið til, nema Píratar sem hafa samþykkt að afgreiða stjórnarskrá í anda tillagna stjórnlagaráðs á nýju þingi. Það á að vera stutt og snúast aðallega um stjórnarskrána, eða svo segir í landsfundarsamþykkt Píratanna.

Gömlu flokkarnir eru afar skelkaðir vegna uppgangs Píratanna – og það er kannski ekki síst þess vegna að þó þessi gangur hefur verið á stjórnarskrármálum.

Tillögur stjórnarskrárnefndarinnar flækja málið dálítið fyrir Pírötunum. Þeir hafa átt sinn fulltrúa í stjórnarskrárnefndinni. Eiga þeir að hafna þessu alfarið – gera kröfu um allt eða ekkert í stjórnarskrármálinu – eða eiga þeir að styðja þá áfanga sem þó eru að nást? Um þetta hefur verið viss ágreiningur innan hreyfinga Pírata. Píratinn Erna Ýr Öldudóttir minnir á það á Pírataspjallinu að í grunnstefnu hreyfingarinnar segi að „afstaða Pírata til hugmynda sé óháð því hverjir fortalsmenn hennar eru“.

Í þætti á Hringbraut í gær lýsti Helgi Hrafn Gunnarsson því svo yfir að ákvæðin um þjóðaratkvæðagreiðslur væru ekki bara ólýðræðislegar heldur andlýðræðislegar. Þetta er fréttaefni, en það er bagalegt að ekki tekst að opna tengilinn á þáttinn.

Þetta bendir til þess að lítil sátt verði um breytingarnar, að þeim sem finnst ekki gengið nógu langt verði sáróánægðir, og að ekki takist að slökkva eldana sem hafa logað í stjórnarskrármálinu.

Breytingarnar eru reyndar talsverðar, einkum hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslurrnar. Samkvæmt tillögunum geta 15 prósent kosningabærra manna krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekki ýkja hár þröskuldur – og í reyndinni gæti þetta orðið talsvert aðhald fyrir Alþingi. Staða forseta Íslands myndi líka breytast mikið, það þarf ekki lengur atbeina hans til að stöðva lagasetningu.

Þarna er líka auðlindaákvæði – en um orðalag þess verður áreiðanlega deilt, það virðist eiga að standa að fyrir auðlindir í eigu þjóðarinnar komi „eðlilegt“ gjald, í tillögum stjórnlagaráðs stóð „fullt“ gjald.
Tíminn vill ei tengja sig við mig

Í afturglugga á bláum bíl sem var í stæði fyrir utan útvarpshusið.

Eitt sinn starfaði ég á þessu ágæta félagshyggjublaði, hóf ferilinn þar sem er farinn að verða æði langur, átti meira að segja einu sinni afturkvæmt þangað til starfa.

Það eru ekki margir blaðamenn sem geta státað af því að hafa skrifað leiðara bæði í Tímann og Alþýðublaðið.

Ég velti því fyrir mér að ef ég hringdi í þetta númer myndi ég kannski svara sjálfur, yngri útgáfa af mér.

Það var Jónas Hallgrímsson sem orti:

Svo rís um aldir árið hvurt um sig,

eilífðar lítið blóm í skini hreinu.

Mér er það svo sem ekki neitt í neinu,

því tíminn vill ei tengja sig við mig.
Vændræði evrópusinnuðu miðjuflokkanna

Hin evrópusinnaða miðja í íslenskum stjórnmálum er í rúst. Samfylkingin er með innan við tíu prósenta fylgi og fer sennilega lækkandi. Formaður flokksins er búinn að gefa upp boltann með innanflokksdeilur, varaformaðurinn er að hætta, vinsælasti þingmaðurinn íhugar forsetaframboð.

Björt framtíð er komin svo lágt í fylginu að varla er hægt að blása aftur lífi í flokkinn – það breytir engu þótt nánast óumdeildur indælismaður hafi verið gerður að formanni.

Viðreisn, sem átti að taka evrópufylgið frá Sjálfstæðisflokknum, á varla mikla möguleika meðan er margháttuð krísa innan ESB og almennt áhugaleysi á aðild við núverandi aðstæður.

Eina haldreipi evrópusinna þessa dagana eru fyrirheit Pírata um að efna til atkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna ef þeir komast í ríkisstjórn. Það er samt ekki víst hvort það loforð endist fram í kosningar.

Þorsteinn Pálsson skrifar grein á Hringbraut þar sem hann greinir stöðu Samfylkingarinnar. Þorsteinn telur að stærstu mistök flokksins séu að vinna ekki yfir miðjuna – þá væntanlega í átt að evrópusinnunum í Viðreisn og frjálslyndari armi Sjálfstæðisflokksins.

Þetta virkar eins og fremur hæpin greining. Fylgi Pírata er ákall um róttækar breytingar í stjórnmálum. Ójöfnuður og græðgi forréttindastétta er eitt aðalmálið í stjórnmálunum – almenningi misbýður og allt í einu finna stjórnmálamenn eins og Jeremy Corbyn og Bernie Sanders hljómgrunn og það innan flokka sem hafa haldið sig rækilega við miðjuna.

Núverandi formaður Samfylkingarinnar er fyrrverandi blairisti – og það verður að segjast eins og er, hann hefur enn mjög blairískt yfirbragð. Hann verður ekki vændur um að draga flokkinn til vinstri. Óánægjan með Samfylkinguna er ekki síst vegna þess hvað hún fjarlægðist vinstri áherslur í síðustu ríkisstjórn, beygði sig undir höfuðkirkju kapítalismans, Alþjóða gjaldeyrissjóðsinn. Þetta viðurkenndi formaður flokksins í bréfi nýskeð þegar hann sagði að flokkurinn hefði gert mistök í endurreisn banka, varðandi Icesave og skuldamál heimila.

Það verður tæplega séð að mikil eftirspurn sé eftir Samfylkingu sem rær til hægri og er hentugur samstarfsflokkur fyrir Sjálfstæðisflokkinn. En Sjálfstæðisflokkinn vantar sumpart samstarfsflokk til mótvægis við Framsókn og ef hann gefst upp á samstarfinu við Sigmund Davíð og félaga. Björt framtíð virtist um tíma geta orðið hentugur partner fyrir Sjálfstæðisflokkinn, eins og hún er í bæjarstjórn í Hafnarfirði og Kópavogi. Björt framtíð var alveg til í þetta. En sá draumur er úti.
Straumurinn liggur inn, en öðrum er hent út

Ég var í upptökum fyrir Kiljuna í gömlu herstöðinni á Miðnesheiði í dag. Umhverfið þar er alltaf jafn dapurt, og húsin einkennilega ljót – þetta eru staðlaðar byggingar sem verktakar reistu fyrir bandaríska herinn. En húsin hafa þó nýst eftir að herinn fór.

Ein af fréttunum sem flaut framhjá mér þegar ég náði að kíkja á netið í dag var að nú stæði til að fylla þarna fjórar til fimm blokkir af verkamönnum frá Póllandi sem hingað kæmu til að anna bráðri þörf á vinnuafli á Íslandi.

Það hefur margsinnis verið sagt að við þurfum mörg þúsund starfsmenn frá útlöndum til að geta staðið undir öllum ferðamannastraumnum. Kannski tugi þúsunda.

Á sama tíma er verið að reka burt menn sem hafa verið hér árum saman. Þeir eiga að fara strax í nótt, fengu sama og engan tíma til að hypja sig.

Einn starfar á gamalgrónu veitingahúsi, eigandi þess ber honum vel söguna og er miður sín vegna brottrekstrarins sem og aðrir vinnufélagar hans.

Annar er á þriðju önn í Tækniskólanum, sjálfur skólastjórinn mælir með því að hann fái að vera áfram, er að ná tökum á íslensku, á íslenska unnustu sem segir að hann hafi gengið dætrum sínum í föður stað.

Þetta náttúrlega stenst engan veginn. Straumur vinnuafls inn, mikið af því í gegnum heldur vafasamar starfsmannaleigur, en svo er öðrum hent út. Og líka fólki sem hefur dugað vel.
Verðlaun: Ferð til Sovétríkjanna

Vinur minn á Facebook, Guðmundur Brynjólfsson, birti þessa forvitnilegu mynd af gömlum happdrættismiða.

Æskulýðsfylkingin starfaði í tengslum við Sósíalistaflokkinn, sem síðar varð Alþýðubandalagi, varð síðar sjálfstæður félagsskapur og framboðsafl – og komst undir áhrif trotskíista.

En það var síðar, því í þessu happdrætti, 1967, er stóri vinningurinn býsna veglegur, ferð fyrir tvo á 50 ára afmæli sovésku byltingarinnar. Væri forvitnilegt að vita hvort vinningurinn hefur gengið út – og einhver hafi farið í þetta mikla partí?

Hinir vinningarnir eru reyndar ágætir lika. Margir hafa viljað eignast Dual plötuspilara árið á þessum tíma.
Misheppnuð tilraun til að koma höggi á Pírata

Það verður að segjast eins og er að frekar er það máttleysislegt að ráðast á Pírata vegna umræðu um borgaralaun. Píratrar hafa auðvitað ekki lagt fram neinar tillögur um að taka upp borgaralaun, en þetta er mál sem er sjálfsagt að ræða – tengist einfaldlega umræðu sem fer fram víða um heim.

Við lifum í heimi þar sem alls kyns bótakerfi eru orðin mjög viðamikil og dýr. Samhliða hefur það gerst að tæknivæðing tekur yfir störf sem áður voru unnin af mannshöndinni. Hvað á að gera við fólk sem á enga möguleika á vinnumarkaði, vart er hægt að dæma það til allsleysis? Svo hefur það líka gerst víða að réttindi vinnandi fólks hafa minnkað, í Bandaríkjunum þarf hluti vinnuaflsins líka að þiggja félagslega aðstoð til að ná endum saman. Það er stundum sagt að stærsti bótaþegi í Bandaríkjunum sé verslunarrisinn WalMart, ríkið niðurgreiðir vinnuafl fyrir þetta ógeðfellda fyrirtæki.

Það hefur reynst erfitt fyrir stjórnmálamenn að ná taki á Pírötunum, tilraunir til þess hafa oft virkað frekar aumlegar, og því stökkva þeir á borgaralaunin. En í raun sýnir þetta bara að Píratarnir eru opnari fyrir því sem er að gerast úti í víðri veröld og fylgjast betur með þjóðfélagsumræðu en flestir úr gömlu flokkunum.

Jóhannes Björn skrifar um þetta í athugasemdakerfi hér á Facebook:

Borgaralaun hafa verið til umræðu í mörgum löndum og því varla óeðlilegt að Íslendingar skoði það mál líka. Það er aðeins verið að reyna að koma höggi á Pírata með þessum upphrópunum. Hitt er svo annað mál að það eru litlar forsendur fyrir borgaralaunum á Íslandi. Hagkerfi hátækni í löndum eins og Sviss og Þýskalandi sjá fram á hraða sjálfvæðingu og gífurlegt atvinnuleysi í kjölfar hennar. Þessi hagkerfi eru að leita leiða til þess að mæta alveg nýjum raunveruleika. Róbótar eiga seint eftir að skapa slík vandamál í okkar hagkerfi og við ættum, sem betur fer, að hafa miklu meiri sveigjanleika en flestir til þess að virkja vinnuafl annars staðar.

Ætlunin virðist vera að reyna að koma því inn hjá kjósendum að Píratar séu einhvern veginn fjarri veruleikanum. En það er voða erfitt að halda því fram – og reyna að sannfæra kjósendur um það – að Píratar séu eitthvað veruleikafirrtari en hinir flokkarnir.

Og þegar horft er á sjálftökuna og græðgina í Landsbankanum/Borgun, Arionbanka/Símanum, Straumi/ALMC – fyrir utan alla meðgjöfina með stórútgerðinni – þá er eiginlega hálf holur hljómur í þeim orðum þingmanns sem tjáir sig um borgaralaun að „fullfrískt fólk eigi ekki að vera þiggjendur“.
Stórmerkileg bók um hvalveiðar við Ísland

Við fjöllum um merkilega bók í Kiljunni á morgun, Stórhvalaveiðar á Íslandi til 1915 eftir Smára Geirsson.

Það sem kemur ekki síst á óvart við þessa sögu er hvað hún er lítið þekkt. Við vitum reyndar að Baskar voru við hvalveiðar á Íslandi á 17. öld, sbr. Spánverjavígin, en á seinni hluta 19. aldar og fram á 20. öld voru hér stórfelldar hvalveiðar og veiðistöðvar risu víða um land, aðallega á Austfjörðum og Vestfjörðum.

Fyrst komu Bandaríkjamenn, Hollendingar og Danir, en þeir náðu aldrei almennilega að þróa nógu góða veiðitækni. Þá komu Norðmenn og á tíma þeirra verða hvalveiðarnar mjög umfangsmiklar. Árið þegar voru veiddir flestir hvalir voru þeir 1400. Mikill fjöldi starfaði í hvalstöðunum, hingað komu erlendir menn og dvöldu lengri eða skemmri tíma, en sögur er af Íslendingum sem lærðu hvalveiðar og fóru alla leið undir Suðurskaut til að stunda þær.

Þarna var upphaf vélvæðingar í landinu – menn sem síðar urðu vélstjórar á skipum á Íslandi lærðu þarna fyrst að fara með vélar.

Hvalveiðunum lauk 1915 en þá voru samþykkt lög frá Alþingi sem bönnuðu þær. Það var ekki vegna verndunarsjónarmiða, heldur var ástæðan svonefnd hvalrekstrarkenning sem margir trúðu á. Hún fól í sér að hvalveiðar spilltu síld- og þorskveiði við Íslands. Á það var ekki hlustað þótt Bjarni Sæmundsson, eini fiskifræðingur Íslands á þeim tíma, hafnaði kenningunni.

Hvalveiðar hefjst svo ekki aftur fyrr en í Tálknafirði 1935, en þær lögðust af í stríðinu. Síðan hófust hvalveiðar sem höfðu miðstöð í Hvalfirði árið 1948. Þetta er þó utan ramma bókar Smára Geirssonar.

Eins og áður segir er furðulegt hvað þessi saga er lítið þekkt. Rústir hvalstöðva má enn finna fyrir vestan og austan. En kannski höfum við ekki haft áhuga á þessu vegna þess að þarna voru útlendingar á ferð. Bók Smára telst vera brautryðjendaverk.

Mynd úr bókinni. Búrhvalur á flensiplani hvalstöðvarinnar í Hamarsvík í Mjóafirði 1906.