Buscemi sem Krjúsjoff, Palin sem Molotov – í mynd um dauða Stalíns

Dauði Stalíns hefur lengi verið nokkur ráðgáta. Harðstjórinn fær slag, liggur hálfur á gólfinu, en þjónustufólk þorir ekki að ónáða hann. Loks er kallað á karla úr hirðinni í kringum hann, þeir mæta á staðinn, lögregluböðullinn Beria fremstur í flokki, þeir vita ekki hvað þeir eiga að gera, en sögusagnir eru um að þeir hafi látið hann liggja áfram til að láta hann drepast. Þeir vissu sumir að þeir yrðu næstu fórnarlömb vænisýki hins mikla leiðtoga, þeir voru bráðfeigir.

Svo var Stalín ákaft syrgður um allan kommúnistaheiminn en ekki liðu mörg ár áður en stytturnar af honum fóru að hverfa. Nú er hann hins vegar í talsverðum metum í Rússlandi aftur, þykir hinn mesti merkismaður, en Gorbatsjov sem lagði niður kommúnismann er fyrirlitinn. Og það er illa séð að rifja upp minningar úr Gúlaginu – stærsta kerfi fangabúða sem hefur verið komið upp í veraldarsögunni.

En hér neðst á síðunni er skrítin ljósmynd. Það er von á kvikmynd sem heitir Dauði Stalíns. Leikstjórinn er Armando Iannucci, sem er einna þekktastur fyrir að pólitískar háðsádeilur eins sjónvarpsþættina Veep og kvikmyndina In the Loop. Kvikmyndin mun að einhverju leyti vera byggð á teiknimyndasögu eftir Frakkana Fabien Nury og Thierry Robin.

Valið í hlutverk vekur líka athygli. Gamanleikarar fara þarna með stór hlutverk. Það er Steve Buscemi sem leikur Nikita Krúsjoff, þann sem loks varð ofan á í valdabaráttunni eftir lát Stalíns. Krúsjoff þótti vera hálfgerður trúður – hann hafði reyndar mörg mannslíf á samviskunni líka – og þess vegna var hann vanmetinn. Það var ekki verra í hinni hörðu sókn eftir völdum, Stalín hafði líka verið vanmetinn á sínum tíma af mönnum sem töldu sig vera gáfaðri en hann.

Grínistinn frægi úr Monty Python, Michael Palin, leikur svo Vyacheslav Molotov, sem lengi stóð næst við hlið Stalíns, en féll í ónáð undir hið síðasta. Stalín lét handtaka eiginkonu Molotovs, en hann hélt áfram að vera harður stalínisti til æviloka 1986. Molotov þótti ekki mikill grínkarl, hann hafði grátt yfirbragð og var frægur fyrir að vera þver – það verður áhugavert að sjá hvernig Palin fer með þetta hlutverk.

Ýmsir fleiri koma þarna við sögu, eins og til dæmis Vasily Stalín, sonur harðstjórans, en hann var forfallinn drykkjumaður og ræfill sem var ekki viðbjargandi. Var glataður eftir dauða föður síns og lokaður inni í langan tíma, dó svo fertugur úr alkóhólisma.

Dauði Stalíns, kvikmyndin. Ef mér skjátlast ekki þá er þarna fremst Zhukov marskálkur (Jason Isaacs), svo hægra megin á myndinni, Malenkov, Molotov (Michael Palin), Bulganin, Krjúsjoff (Steve Buscemi), svo má greina fyrir enda borðsins Kaganovits, Mikoyan og Beria. Þetta voru samviskulausir þrjótar flestir og blóðugir upp fyrir haus. Einna einkennilegust er saga Berias sem virðist hafa haft áhuga á að hverfa frá kommúnismanum eftir dauða Stalíns – átti að hafa skilið að kerfið gengi ekki upp – en varð undir í valdabaráttunni og var drepinn.

Stalín hélt þessum mönnum í miklum næturveislum sem voru ógurlegt kvalræði. Þar þurftu þeir að drekka og dansa og syngja eftir geðþótta leiðtogans. Álagið var mikið, því á daginn þurftu þeir að sinna stjórn ríkisins. Stalín var að undirbúa miklar hreinsanir þegar hann dó – þar er líklegt að nokkrir þeirra hefðu týnt lífinu. Á myndinni hér að ofan, úr bíómyndinni, er hópurinn frekar glaður á svipinn. Hver ætli sé skýringin á því?