Litla hryllingsbúðin í Lúx

Enn einn snilldarpistillinn frá Sigrúnu Davíðsdóttur í Speglinum.

- - -

Lúxemborg er pínulítið land í miðri Vestur-Evrópu, íbúarnir eru tæplega 500 þúsund og þjóðartekjur á mann eru með þeim hæstu í heimi. Fram eftir síðustu öld var þarna blómlegur iðnaður, einkum stáliðnaður en á 7. áratugnum fór að halla undan fæti í þeim efnum. Uppúr því efldist annar geiri í hertogadæminu: fjármálageirinn. Það segir sína sögu að eitt það fyrsta sem íslensku bankarnir huguðu að þegar þeir fóru að horfa til útlanda var að setja upp útibú í Lúxemborg. Eins og sagði í íslenskum fréttum þegar Búnaðarbankinn gamli opnaði þarna útibú 2001: landið laðar að sér banka með bankaleynd sinni, hagstæðu skattaumhverfi, landfræðilegri legu og stöðugleika.

Eftir hrun gömlu bankanna fór Kaupþing í Lúxemborg í greiðslustöðvun. Eins og menn muna var gengið til samninga við ríkisfjárfestingasjóð Líbýu. Lánadrottnar þar höfnuðu tillögum um endurskipulagningu Kaupþings í Lúxemborg. Nú virðist líbýski sjóðurinn hafa sprungið á limminu. Í staðinn er kominn fjárfestingarsjóðurinn JC Flowers, heitinn eftir stofnanda sínum sem er rúmlega fimmtugur bankamaður. Sjóðurinn sérhæfir sig í að kaupa aðkreppt fjármálafyrirtæki – Kaupþing smellpassar við þá stefnu – en talsmaður sjóðsins vildi í morgun ekki segja annað en að sjóðurinn væri stöðugt að leita kauptækifæra. Greiðslustöðvuninni lauk núna 8. apríl. Nú er vonast eftir sala takist áður en greiðslustöðvunin rennur út í annað sinn 8. júní.

Áður en við köfum frekar í aðstæður Kaupþings í Lúxemborg er rétt að huga aðeins að hagsmunum yfirvalda þar varðandi sölu Kaupþings. Einmitt af því landið byggir mikinn hluta afkomu sinnar á fjármálageiranum eru yfirvöld einkar áhugasöm um að forðast neikvæðar fréttir sem varpa skugga á stöðugleikann. Bankagjaldþrot hefur ekki verið daglegt brauð í bankalandinu, varla banki orðið gjaldþrota þar fyrr en Landsbankaútibúið nú í haust. Það þótti allt mjög slysalegt – og yfirvöld eru ákaflega áfram um að sýna að þau geti tekið vel á málum. Fjármálaeftirlit landsins er til dæmis vakið og sofið yfir að Kaupþingssala takist.

En lítum þá á stöðu Kaupþings í Lúxemborg. Það eru í fyrsta lagi 25 bankar sem eiga kröfur í bankann. Kröfur sem nema um 580 milljónum evra. Kröfur annarra nema 600 milljónum evra, þar af eru kröfur innistæðueigenda um 265 milljónir evra. Í þeim hópi eru þeir sem áttu pening í Kaupþing Edge í Belgíu og Sviss en þar náði Kaupþing á skömmum tíma í marga viðskiptavini.

Svo eru það kröfur seðlabankans í Lúxemborg. Spegillinn hefur áður rakið að þegar lánamarkaðir frusu 2007 notaði íslenska bankaþríeykið útibú sín í Lúxemborg til að hala inn pening frá evrópska seðlabankanum með sölu skuldabréfa í gegnum seðlabankann í Lúxemborg. Þess vegna eru bankarnir þrír stórskuldugir við seðlabankann þar og hann er í kunnuglegri stöðu: lítill seðlabanki í litlu landi með risavaxinn fjármálageira. Kaupþing sló ekki slöku við í þessum efnum. Skuldir bankans í Lúxemborg við seðlabanka hertogadæmisins nema um 800 milljónum evra.

Samtals eru skuldir bankans í Lúxemborg því um 2 milljarðar evra, tæpir 340 milljarðar króna. Það þýðir að bara skuldir þessa dótturfélags nema um fjórðungi íslenskrar landsframleiðslu. Og þá eru það eignirnar. Um mitt árið í fyrra námu þær um 570 milljörðum króna. Núna væru þetta 3,3 milljarðar evra – en var, mælt í evrum, mun meira eftir hressilegt krónufall í vetur. Ef þessar tölur standast var staða bankans ekki sem verst þarna um mitt árið í fyrra – en þegar íslenska Kaupþing hrundi heyrðust þó þær raddir í Lúxemborg að dótturfélagið þar væri bæði þrotið að lausafé og að skuldir þar væru umfram eignir. Í grein í blaði í Lúxemborg í vetur um sölu Kaupþings var fyrirsögnin ‘Litla hryllingsbúðin.

Inn í þetta yfirlit yfir stöðu bankans vantar nefnilega eina stærð: skuldir móðurfélagsins við dótturfélagið í Lúxemborg þegar bankinn á Íslandi fór í þrot. Það þýðir með öðrum orðum að Kaupþing á Íslandi hefur fengið lán í hinu gjöfula útibúi í Lúxemborg. Það liggur ekki á lausu hvenær þessar skuldir urðu til, heldur ekki hver upphæðin er – en samkvæmt heimildum Spegilsins er þarna um að ræða ‘umtalsverðar skuldir. Franz Fayot skiptastjóri Kaupþings í Lúxemborg hefur ekki viljað gefa upp hver þessi upphæð væri en fjölmiðlar í Lúxemborg hafa eftir honum að ef þessir peningar endurheimtust til Lúxemborgar nægðu þeir til að koma bankanum þar á réttan kjöl – hvorki meira né minna.

Staða dótturfélagsins í Lúxemborg er því meðal annars undir því komin hvað fæst endurgreitt af láninu til móðurfélagsins – og staða þrotabúsins á Íslandi þá háð því hvað þarf að borga til Lúxemborgar. Öll þessi saga er enn eitt dæmið um hvað bankarnir á Íslandi, í þessu tilfelli Kaupþing, voru öflugir í að hala pening úr erlendu starfseminni til Íslands. Áhættan fyrir Ísland átti að minnka með starfseminni erlendis. Nú vitum við að þeir miklu fjármunir sem Landsbanki og Kaupþing komust yfir erlendis juku bara áhættuna heima fyrir um allan helming. Sú saga verður ekki að fullu sögð fyrr en í ljós kemur í hvað féð fór og hvaða ávöxtun það skilar. Mikil afföll af lánum til íslenskra aðila lofa ekki góðu og er vísbending um víðáttu glæfralega útlánastefnu bankanna. Í íslensku samhengi eru gömlu bankarnir ekki litlar heldur stórar hryllingsbúðir.