Úr bréfi Boga

Bogi Nilsson, fyrrverandi ríkissagksóknari, segir sig frá því að gera skýrslu um bankana og hrun þeirra. Hann tilkynnir þetta í bréfi sem er mjög svo athyglisvert, ekki síst þessi kafli um refsivert athæfi og hvernig skuli standa að rannsókn þessara umfangsmiklu mála.

Það þarf að verða eitthvert lát á því „dularfulla íslenska fyrirbæri að enginn beri ábyrgð“ eins og einn vinur minn sem er búsettur í útlöndum orðar það.

En Bogi segir:

- - -

„Þótt ekki liggi fyrir beinar eða skýrar grunsemdir um að refsiverð lögbrot hafi verið framin í starfsemi bankanna er

réttlætanlegt og jafnvel sjálfsagt, þótt óvenjulegt sé, að ríkissaksóknari efni til slíkrar frumathugunar sem

æðsti handhafi ákæruvalds m.a. vegna þeirra gífurlegu fjármuna sem glatast hafa og hörmulegra

afleiðinga bankahrunsins fyrir land og þjóð. Umfang tjónsins, eitt út af fyrir sig, vekur grunsemdir um að

refsiverð lögbrot hafi verið framin í starfsemi bankanna. Þá hafa komið fram vísbendingar um margvísleg

kross eigna- og eigenda tengsl hjá bönkunum og helstu viðskiptavinum þeirra, sem ástæða er til að kanna

rækilega. Kvittur er um sitthvað misjafnt varðandi peningamarkaðssjóði bankanna; um óeðlileg lán til stjórnenda þeirra og um grunsamlegar ráðstafanir og fjármagnsflutninga skömmu fyrir hrunið svo eitthvað

sé nefnt.

Ljóst er að ákæruvaldið hefur ekki á að skipa starfsmönnum sem geta innt af hendi þá

sérfræðilegu athugun sem nauðsynlega þarf að framkvæma á þess vegum í bönkunum. Þá verður að hafa

í huga að flest eða öll stærstu endurskoðunarfyrirtæki landsins hafa með einum eða öðrum hætti tengst

eftirliti og endurskoðun á íslensku bönkunum eða helstu viðskiptavinum þeirra. Loks hafa margir

íslenskir hagfræðingar og aðrir sérfræðingar á sviði bankamála tjáð sig um bankahrunið í fjölmiðlum. Í

raun eru örfáir ef nokkrir hér á landi sem búa yfir sérfræðiþekkingu til að sinna nákvæmri úttekt á

starfsemi bankanna síðustu mánuðina og geta um leið talist óvilhallir og trúverðugir í því starfi.

Í bréfum til ríkissaksóknara, dagsettum 22. og 27. október sl., hef ég lýst þeirri skoðun að ekki

verði hjá því komist, eigi fullt traust og trúverðugleiki að ríkja um umrædda athugun á vegum

ríkissaksóknara, að leita til erlendra óháðra sérfræðinga sem framkvæmi úttekt á starfsemi bankanna,

útibúa þeirra og fyrirtækja í þeirra eigu, tilfærslu eigna, einkum á síðustu mánuðum starfseminnar fyrir

hrun þeirra. Greinargerðir og niðurstöður hinna erlendu sérfræðinga geta síðan orðið lyklar að

sakarefnum sem lögreglunni ber að rannsaka.

Taldi ég rétt að staðið yrði þannig að málum að leitað yrði til a.m.k. þriggja erlendra fyrirtækja

sem hafa í sinni þjónustu reynda rannsóknara, „forensic auditors“. Senda þyrfti þeim einskonar útboð og

afla tilboða frá þeim í verkið.

Þá taldi ég alþjóðleg endurskoðunarfyrirtæki sem eiga sér systurfélag hér á landi ekki koma til

greina sem tilboðsgjafa.

Ekki færi á milli mála að kostnaður við könnunina yrði mjög mikill ef þessi leið yrði farin og að

afla yrði tryggingar fyrir því hjá fjárveitingavaldi, áður en útboð færi fram, að sá kostnaður yrði greiddur.

Ég lýsti þeirri skoðun að þetta verk yrði að vinna með þessum hætti hvað sem það kostaði og tók fram að

ég treysti mér ekki til að stýra verkinu sem ríkissaksóknari hafði falið mér nema erlendir sérfræðingar,

„forensic auditors“ yrðu ráðnir til þess.“