arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
EES og orðalagið

Þegar EES samningurinn var gerður voru aðilar að honum auk Íslands, Noregur, Liechtenstein, Svíþjóð, Austurríki og Finnland.

Þrjú síðastnefndu ríkin gengu stuttu síðar í Evrópusambandið sjálft, og í raun er EES-samningurinn núorðið aðallega rammi utan um samskipti Noregs og ESB. Ísland teikar Noreg, ef svo má að orði komast.

Sérkennilegur er sá málflutningur Sigrúnar Magnúsdóttur umhverfisráðherra að réttast væri að „milda orðalag“ við þýðingu tilskipana frá EES. Hvaða gagn gæti verið að því? Á að setja mjúkan fókus á þýðingarnar svo þær líti betur út?

Nei, auðvitað er aðalmálið að við Íslendingar fáum lög og reglur frá EES og höfum ekkert um innihald þeirra að segja. Þurfum að samþykkja þær hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þannig virkar þessi samningur – í honum hefur alltaf verið fullveldisafsal, svo notað sé tískuorð. Allt alþjóðasamstarf felur auðvitað í sér fullveldisafsal.

Þetta er náttúrlega ekki spurning um orðalag, heldur hvort þessi samningur henti Íslandi. Mitt í allri umræðunni um ESB-aðild hefur lítið örlað á umræðu um kosti og galla EES-samningsins og framtíð hans. Hún veltur á tvennu, áhuga eða áhugaleysi Evrópusambandsins á að veita samningnum framhaldslíf, jafnvel gera breytingar á honum, og afstöðu Noregs. Ísland skiptir engu máli í því sambandi.
Einstaklega ósvífinn banki

Er til nokkuð aumara en stór banki sem leggur á ráðin um stórfelld skattsvik?

Svo þegar kemst upp um hann eru birtar stórar auglýsingar í blöðum þar sem er beðist afsökunar á glæpnum. Það er örugglega gert að ráði almannatengslafræðinga.

Svona hegðar HSBC bankinn sér. Hann lifir í heimi þar sem bankar eru ekki sóttir til saka fyrir glæpi, nei þeir eru svo innundir hjá valdinu – nei, í rauninni eru þeir valdið sjálft – að þeim nægir að setja upp smá sjónarspil.

Segjast aldrei ætla að gera þetta aftur, þykjast sýna smá iðrun, kannski borga smá sekt. Þetta er svo ósvífið að það er varla hægt að finna orð yfir það.

Elizabeth Warren er ein af fáum stjórnmálamönnum sem einhver töggur er í á Vesturlöndum. Eftir henni er haft í frétt á mbl.is.

Hún segir að ríkisvaldið taki hart á þeim sem verða uppvísir að því að brjóta lögin. Hið sama ætti að gilda um voldugar fjármálastofnanir.

Hún hefur gagnrýnt bandarískar fjármálastofnanir harðlega fyrir framgöngu sína og bent á að allir ættu að vera jafnir fyrir lögunum. Almennir borgarar fari í fangelsi fyrir að stela smápeningum og það sama ætti að gilda um þá sem stela milljörðum dollara.
Mögnun ofbeldis

Ofbeldi getur af sér ofbeldi – og það er tilgangur drullusokks eins og þess sem hefur farið um Kaupmannahöfn undanfarinn sólarhring og myrt fólk.

Eftir því sem atburðum eins og þessum fjölgar er óhjákvæmilegt að ofbeldi magnist – og þá horfum við um leið upp á vaxandi lögregluríki.

Þessi ljósmynd frá Kaupmannahöfn segir meira en þúsund orð um þetta. Þarna er ekki beinlínis sú friðsama Kaupmannahöfn sem við erum vön að hugsa um, heldur fer flokkur lögreglumanna í herbúningum þarna um með vélbyssur.

Svo er athyglisvert að einn hinn fyrsti sem stekkur á vagninn er maður sem hefur staðið fyrir ótölulegum fjölda morða og ódæðisverka – Benjamin Netanyahu.

Hér er svo frábært myndskeið. Þetta er í Sýrlandi. Þarna er gömul kona sem heldur mikla skammarræðu yfir ISIS-liðum vegna ofbeldisverka þeirra.
Ólafur Ragnar í milljarðabrúðkaupi ásamt J Lo

Í breska blaðinu Daily Mail er frásögn og og myndir frá einhverju rándýrasta brúðkaupi sem um getur. Það var haldið í Udaipur á Indlandi og segir blaðið að það hafi kostað 15 milljón pund, það er jafnvirði um 3 milljarða íslenskra króna.

Þarna voru gefin saman auðmaðurinn Sanjay Hinduja, fimmtugur að aldri, og talsvert yngri kona, Anu Mahtani.

Brúðkaupsveislan stóð í heila viku, segir blaðið, en gestirnir komu á 208 einkaflugvélum sem höfðu verið leigðar af þessu tilefni.

Meðal þeirra sem skemmtu í brúðkaupinu var söng- og dansstjarnan Jennifer Lopez, en einn þeirra sem var á gestalistanum var Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands.

Á heimasíðu forsetaembættisins má sjá að Ólafur hefur verið á Indlandi undanfarið, en ekkert segir þó um veru hans í þessu brúðkaupi.

Hugsanlega má finna að smekk auðmannsins Hinduja sem fékk J Lo til að skemmta í brúðkaupi sínu.
Hallærisplanið og Veltan 1957

Þessi ljósmynd er af vefnum Gamlar ljósmyndir. Segir að hún sé tekin 1957. Flest húsin á myndinni standa ennþá nema húsið til vinstri. Guðjón Friðriksson segir að það hafi kallast Veltan – samanber Veltusund. Eftir að það var rifið um 1960 var þarna Steindórsplanið með leigubílum og Kolbrúnu Bergþórsdóttur sem svaraði þar í síma.

Hægra megin á myndinni má sjá gamla Hallærisplanið, Hótel Ísland var þar en brann þrettán árum áður en myndin var tekin.

Eins og sjá má er tiltölulega nýtt að þarna sé torg. Nú er þetta svæði hið ömurlega ljóta Ingólfstorg – þar er einhver daprasta umhverfishönnun sem um getur.

Myndin er líklega tekin 17. júní. Það eru fánar við hún og börn eru líka með fána. Fólk er prúðbúið eins og tíðkaðist á þjóðhátíðardaginn fyrir tíma flíssins.
Seld norðurljós

Ég rekst alloft á ferðamenn hér í bænum sem spyrja hvernig þeir geti séð norðurljósin.

Oft þarf maður að skýra út að það sé ekki hægt að sjá þegar er skýjað. Reyndar er það svo að norðurljós sjást ekki sérlega oft, það þarf að vera heiðskírt, kalt í lofti, stillur.

Veðrið í vetur hefur ekki beinlínis verið þannig. Nú rignir óskaplega, svo á að frysta aftur, koma snjór, og svo líklega aftur rigning. Það hefur gengið á með þessari hringrás í allan vetur. Ekki furða þótt göturnar í borginni séu farnar að láta á sjá, bæði vegna sand- og saltausturs og vegna hins óstöðuga veðurs.

Sagt var að Einar Benediktsson hefði ætlað að selja norðurljósin á sínum tíma. Nú selja ferðaskrifstofur útlendum túristum þau í stórum stíl, maður þarf ekki annað en að gúgla northern lights trips Iceland. Margir hafa sjálfsagt séð myndir af norðurljósum eins og úir og grúir af á vefnum – þær gefa meira og minna falskar hugmyndir um þetta náttúrufyrirbrigði.

Um daginn spurði ungt par, ferðamenn frá Skotlandi, mig um norðurljósin. Þetta var síðdegis og að vildi svo til að var heiðskírt. Ég ályktaði í fljótfærni að svo hlyti að vera áfram. Sagði þeim að Ægissíðan gæti verið hentugur staður til að sjá norðurljósin.

Stuttu síðar byrjaði að snjóa. Það voru engin norðurljós, en ég var með samviskubit allt kvöldið að hafa ekki skoðað veðurspána betur. En þau hafa þá altént getað séð hús Bjarkar sem þau vildu líka skoða.

Ég hef búið á Íslandi í meira en hálfa öld, en aldrei séð neitt í líkingu við þessi norðurjós. Það er hins vegar hægt að framkalla þau ef maður kann á myndavél.
Einkavæðing – taka tvö?

Viðskiptaráð valdi aldeilis daginn til að koma með hugmyndir um stórfellda einkavæðingu opinberra eigna.

Sama dag og fjórir höfuðpaurarnir í al Thani málinu fengu þunga fangelsisdóma.

Þarna eru í hópnum menn sem véluðu um einkavæðingu Búnaðarbankans á sínum tíma – í mjög einkennilegum viðskiptum þar sem var látið líta út eins og „öflugur“ þýskur fjárfestingarbanki, Hauck & Aufhauser hefði keypt bankann. Hann féll stuttu síðar inn í Kaupþing.

Þetta er nánast eins og að nefna snöru í hengds manns húsi.

Það á eftir að dæma í fleiri bankamálum, meðal annars „stóra markaðsmisnotkunarmálinu“.

Gæti kannski verið rétt að fara rólega í nýrri einkavæðingarbylgju? Sú síðasta endaði með ósköpum. Eða hverjir eru það sem eiga að fá þessar eignir sem Viðskiptaráð vill nú einkavæða?
Kaupthinking – forðið mér héðan!

Í ljósi síðustu atburða er athyglisvert að skoða þessa auglýsingu. Hún hefur ekki elst sérlega vel – hvað þá ofdrambið – já, mikilmennskuæðið – sem einkennir hana.

Hvað eru Martin Luther King, Nelson Mandela, Móðir Teresa og Albert Einstein að gera þarna? Fall Berlínarmúrsins, ofurhuginn sem stöðvaði skriðdreka á Tienanmen-torgi, Tenzing á toppi Everest, Appolo geimfar?

Í auglýsingunni er talað um ótrúlega öran vöxt Kaupþings, 500 prósent á aðeins þremur árum. Og að bankinn muni halda áfram að vaxa – meðal annars með því að vera snjallari en skrifræðið.

Auglýsingin birtist á vef vikuritsins Time nokkru eftir hrun og þá fylgdi eftirfarandi texti:

When you hear growth claims like that from, say, a technology company, the appropriate reaction is, “Hmmm, seems pretty unlikely that they can keep that up.” When you hear them from a bank, the appropriate reaction is, “Yikes! Get me outta here!”

Hjálp! Forðið mér héðan!
Forsetinn sem stóð í lappirnar

I have closely followed the development of Kaupthing Bank during the last ten years ever since I opened one of their earliest European operation in the second of my Presidency. Both I and the people of Iceland are very proud of the bank's achievements. Kaupthing has become the flagship company af the Icelandic national economy. I give the Kaupthing bank my strongest personal recommendation. The professionalism of its leadership and their staff made Kaupthing into one of the most successful European banks with strong expertise both in clean energy and real estate.

(Ólafur Ragnar Grímsson forseti Íslands í bréfi til krónprinsins í Sameinuðu arabísku furstadæmunum, 23. apríl 2008 – Rannsóknarnefnd Alþingis: Aðdragandi og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdir atburðir, bls. 176)
Merkilegur dómur

Dómur Hæstaréttar í al Thani málinu er ansi merkilegur. Það hefur jafnvel verið sagt að embætti sérstaks saksóknara stæði og félli með þessu máli.

En Hæstiréttur er sérlega afdráttarlaus. Brotin eru sögð sérlega ófyrirleitin, drýgð af einbeittum ásetningi og skeytingarleysi. Skýrara verður það varla.

Dómurinn er merkilegur fyrir þær sakir að þarna eru menn sem voru mjög háttsettir og höfðu mikil völd dæmdir fyrir alvarleg efnahagsbrot. Það er nokkuð sem réttarkerfi á Vesturlöndum veitist oft erfitt. Flókin efnahagsbrot verða sífellt algengari, en lögregla og dómstólar ná illa utan um þau.

Ýmsar ástæður eru fyrir því. Það getur verið erfitt og tímafrekt að rannsaka þau. Réttarkerfið er fáliðað og blankt andspænis girðingunum sem bankar og fjármálastofnanir geta reist í kringum sig. Og svo tilheyra þeir sem fremja efnahagsbrot gjarnan hæstu og valdamestu stétt samfélagsins.

En eins og þróunin hefur verið í heiminum undanfarna áratugi, þar sem fjármálastofnanir verða æ frekari til fjörsins, safna sífellt meiri auði, drottna yfir stjórnmálunum og svífast oft á tíðum einskis, eins og mörg nýleg fjármálahneyksli eru dæmi um – á slíkum tíma er nauðsynlegt að sporna gegn því að fjármálavald sé á einhvern hátt hafið yfir lög og rétt.

Réttarkerfi sem fer létt með að dæma smáþjófa en er ráðalaust gagnvart fjársvikum auðugra manna er ekki boðlegt. Og þess vegna markar dómur Hæstaréttar nokkur tímamót.
Bækur & staðir: Slóðir Megasar í Reykjavík

Hér er brot úr Kiljunni frá því í síðustu viku. Fastur liður í þáttunum þennan vetur nefnist Bækur & staðir. Við förum á slóðir skálda, rithöfunda og bóka – við höfum farið vestur á Barðaströnd, í Dali, Hafnarfjörð og um Reykjavík. Ráðgerum ferð norður í land á næstunni.

Í þessu innslagi er fjallað um Megas og slóðir hans í Reykjavík, Öskjuhlíðina, Hlemminn, Skólavörðuholt og merkt pissoir sem eitt sinn var utan í tugthúsveggnum við Skólavörðustíginn.

Sjá nánar á vef Ríkisútvarpsins.
Íslenskir bítlar á sögulegum degi í London

Hér er fréttamynd frá því Bítlarnir fóru í Buckinghamhöll í október 1965 og tóku við heiðursmerkjum úr hendi drottningarinnar.

Frá þessu hefur verið sagt margoft.

En það vita kannski færri að á þessum myndum sjást íslenskir bítlar sem voru staddir í London þennan dag.

Þetta eru þeir Gunnar Jökull Hákonarson og Sigurður Árnason. Þeir sjást glöggt í myndskeiðinu þegar 14 sekúndur eru liðnar.

Gunnar Jökull og Sigurður voru saman í hljómsveit sem nefndist Tónar. Jökullinn gerði síðan garðinn frægan í Trúbroti en Siggi Árna var meðal annars í þeirri frábæru sveit Náttúru.
Heiðursborgarinn Kjartan

Kjartan Halldórsson, var sannur frumkvöðull og hefði átt að verða heiðursborgari Reykjavíkur. Nú er hann látinn, 75 ára að aldri.

Hann var sjómaður, kom í land og opnaði litla fiskbúð Kallaði hana því gamansama nafni Sægreifinn – þetta var tvíræðni því Kjartan var lítt hrifinn af kvótakerfinu.

Hann fór að selja humarsúpu í búðinni og seinna alls kyns fiskmeti. Þetta sló í gegn – brátt var búðin hans Kjartans orðin einn vinsælasti ferðamannastaður í Reykjavík.

Og það var bara byrjunin á ævintýrinu, því Kjartan dró heilt hverfi upp með sér. Þegar hann opnaði var heldur dauflegt um að litast við Miðhöfnina. Nú iðar þar allt af lífi, það er fullt af veitingahúsum og verslunum og mikill uppgangur.

Kjartan var auðvitað heiðursborgari – en þeir hefðu samt mátt gera hann að Heiðursborgara.
Kiljan í kvöld

Lóa Hlín Hjálmtýsdóttir um skopmyndabókina Lóabótoríum og poppstjörnulífið með FM Belfast.

Hallgrímur Helgason um Lolitu, Nabokov og nýja íslenska þýðingu á þessarri frægu skáldsögu.

Hans Jakob Beck, læknir lungna og lýðheilsu, um uppáhaldsbækur sínar.

Gagnrýnendur þáttarins um Jo Nesbö og Milan Kundera.

Og Bækur & staðir um Aðalstræti, Jónas Hallgrímsson, Sigurð Breiðfjörð, Benedikt Gröndal og Helga Hjörvar.

Í sjónvarpinu klukkan 21.15 í kvöld.
Hetjan Falciani og hin mikla uppljóstrun hans

Upplýsingarnar um skattaundanskot úr HSBC bankanum koma frá frönskum tölvumanni, fyrrum starfsmanni bankans, Hervé Falciani.

Hann segir sjálfur í viðtali:

„Lönd eins og Sviss og Lúxemborg lifa í raun bara á öðrum löndum. Tökum Lúxemborg til dæmis, þetta land er bara eins og hver annar sómalskur sjóræningi…“

Hér er ágæt umfjöllun um Falciani og hin stórfelldu svik sem hann afhjúpaði úr fréttaþættinum 60 Minutes.
Fælingarmáttur gagna úr skattaskjólum

Brynjar Níelsson segist ekki vilja vera í stöðum fjármálaráðherra ef kemur í ljós að mjög umtöluð gögn um skattaundanskot séu komin frá einhverjum „Nígeríusvindlara“.

Reyndar er sérkennilegt að tala um Nígeríu í þessu sambandi – það ágæta ríki tengist þessu ekki neitt. En hins vegar hlýtur að vera hægt að treysta skattrannsóknarstjóra – sem þó er vissulega fjársvelt embætti – fyrir því að meta hvort ástæða sé til að kaupa gögnin.

Það á svo eftir að koma í ljós hversu miklar endurheimtur verða á skattfé vegna þessa. Kannski er eitthvað af þessum málum fyrnt – þá lítur hinn langi tími sem hefur farið í vangaveltur um kaupin ekki vel út.

Í sumum löndum hefur verið farið út í að gefa þeim sem eiga peninga í skattaskjólum tækifæri til að skila skattgreiðslum af þeim – með álagi – innan viss tíma. Og það hefur líka gerst að svona listar hafa lekið út til fjölmiðla og þeir sem eiga nöfn sín þar misst virðingu samfélagsins. Stundum getur það verið ansi sárt hlutskipti.

Við erum semsagt ekki fyrsta þjóðin sem tekst á við svona mál. Grikkir fengu árið 2010 svokallaðan Lagarde-lista, kenndan við forstjóra Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Það voru upplýsingar um inneignir tvö þúsund grískra borgara í HSBC-bankanum í Sviss. Þetta voru stórar fjárhæðir og yfirvöld í Grikklandi voru lengi að bregðast við. Loks var þáverandi fjármálaráðherra, Yorgos Papakonstantinou sakaður um að hafa strikað nöfn þriggja ættingja sinna út af listanum.

Það er engin sérstök ástæða til að gefa í skyn að gögnin séu fölsuð – nema þá til að rugla umræðuna. Og hverjar sem endurheimturnar verða, þá er ljóst að skattaskjól eru eins og krabbamein á hagkerfi heimsins. Við vitum að mikið af peningunum sem þar eru geymdir eru illa fengnir.

Öflun gagna af þessu tagi hefur forvarnagildi, fælingarmátt – og það er ekki síst mikilvægt. Þetta fælir væntanlega notendur skattaskjóla frá því að koma peningum þangað, óttinn er ekki bara við skattrannsóknarmenn, heldur líka við tölvuhakkara, uppljóstrara, bankastarfsmenn sem ofbýður – við að upplýsingar leki út á veraldarvefinn með tilheyrandi smán.

En stundum endar þetta með refsidómum eins og í tilviki Uli Höness, fyrrverandi forseta fótboltafélagsins Bayern München. Nafn Höness var í skattagögnum sem komu frá Sviss, en var lekið út í gegnum blaðamenn.

Höness játaði loks að hafa stungið 28,5 milljónum evra undan skatti. Hann var dæmdur í þriggja og hálfs árs fangelsi í fyrra.

Það er sagt að gögnin sem skattrannsóknarstjóra bjóðist til að kaupa séu með verðmiða – 150 milljónum króna. Til samanburðar má nefna að þetta hús við Öldugötu er til sölu fyrir þá upphæð:

Og hér eru nokkrir liðir í fjárlögum sem kosta svipaða upphæð:
Ægileg flækja

Það er skiljanlegt að menn hiki við að vopna Úkraínuher jafnvel þótt rússneskar sveitir berjist á úkraínskri grund með rússneskum vopnum. Pútín er hættulegasti maður í heimi og það er illt að æra óstöðugan, en það er líka vont að láta undan yfirgangi slíks manns. Við horfum skelfd upp á harðstjóra sem er til í að stofna heimsfriðnum í hættu vegna persónulegs metnaðar og valdafíknar – og hefur getu til þess.

Rússar virðast ekki geta hreinsað til heima hjá sér – semsagt með því að setja Pútín og klíku hans af. Það verður líka erfiðara eftir því sem þaggað niður í fleiri gagnrýnisröddum. Nú er ástandið þannig að bloggari í Rússlandi sem fær fleiri en 3000 heimsóknir á dag þarf að tilkynna sig inn á sérstaka skrá.

Um leið ógnar Pútínsstjórnin ríkjum þar sem eru rússneskir minnihlutar – fólk sem þangað flutti á tímum rússneskra yfirráða. Eystrasaltslöndin hafa fulla ástæðu til að óttast um hag sinn, sérstaklega ef stríðið í Úkraínu magnast upp.

Það er meiningarmunur milli ráðamanna í Evrópu og Bandaríkjunum um hvernig skuli fara að. Angela Merkel er varkár, Barak Obama er tvístígandi. Það er mjög skiljanleg afstaða, en hentar Pútín auðvitað vel. Um leið er það skelfileg tilhugsun ef í Bandaríkjunum kemst til valda herskár repúblikani sem telur að lausnin sé að skaka nógu miklum vopnum í Úkraínu, einhver af sauðahúsi afglapans Bush.

Þetta er einhver ægilegasta klípa sem alþjóðasamfélagið hefur komist í um langt skeið. Stórstyrjöld milli ríkja í Evrópu gæti verið yfirvofandi – eftir frið sem hefur staðið í 70 ár (að undanskildu borgarastríði í gömlu Júgóslavíu). Þung er sök þeirra sem rjúfa þennan frið – og þröngva okkur inn í annan og hættulegri heim.

Annað áhyggjuefni er hvernig Rússum tekst upp í áróðursstríði sínu í Evrópu, aðallega meðal fólks sem er langt til hægri eða vinstri – eða er hreinlega fávíst. Alls kyns rugl veður uppi á samsæriskenningasíðum sem er étið upp og dreift á Facebook. Því miður er þetta svona út um alla álfuna.
Miðborg – ekki bara fyrir ferðamenn

Borgin okkar er að breyta um svip með fjölgun ferðamanna. Það er öruggt að tala ferðamanna verður yfir milljón á þessu ári. Hótel spretta upp eins og gorkúlur, íbúðarhús eru lögð undir ferðamannagistingu.

Í þessu er náttúrlega fólgin sú hætta að ekkert verði eftir nema túristalíf. Veitingahús, flíspeysuverslanir og lundabúðir. Nú er til dæmis fatabúð Guðsteins að loka á Laugaveginum. Þetta er samt betra en var um langt skeið þegar var eiginlega ekkert mannlíf í Miðbænum.

Almennt sýnist manni að sé meira pláss fyrir hótel niðri í Kvos en upp með Laugavegi – þar sem þó er verið að troða þeim niður. Hótelreiturinn við Hörpu er enn óbyggður, það eru víst uppi áform um að byggja hótel þar sem hús Iðnaðarbankans stendur en horfið hefur verið frá því að breyta Landsímahúsinu gamla í hótel. Það er pínu óskiljanlegt, því húsið er dimmt og drungalegt eins og það er nú – þetta er í rauninni fyrirmyndar staðsetning fyrir hótel.

En, það þarf annað og meira líf en ferðamannagistingu. Hérna, á bloggsíðunni Arkitektúr, skipulag og staðarprýði, má sjá afskaplega fallegar hugmyndir um uppbyggingu matarmarkaðar á Hlemmtorgi. Þetta er mastersverkefni arkitektsins Snædísar Bjarnadóttur.

Þarna hefur hið ömurlega biðskýli verið rifið og byggt fallegt og bjart hús í staðinn. Með þessu myndi lífið í Miðbænum færast ofar, upp á Hlemm og á svæðið þar í kring þar sem eru ótal tækifæri – rétt eins á hafnarsvæðinu sem hefur gengið í endurnýjun lífdaga. Íbúum á svæðinu mun fjölga verulega á næstu árum með nýbyggingum.

Í greinargerð með tillögunni segir Snædís:

Verkefnið snýst um að gefa Hlemmi nýtt hlutverk og tengja torgið við miðbæinn. Matarmarkaður er eitthvað sem ég tel að væri spennandi að skoða á þessu torgi, góð tenging við miðbæinn. Fjölbreytt atvinnustarfsemi og íbúðarbyggð er þar í kring, sem gefur möguleika á fjölbreyttu lífi innan markaðarins.

Matarvenjur Íslendinga eru að breytast mikið, við erum að koma frá tíma sem einkenndist af skyndibita og mikið unnum matvælum. Fólk er farið að hugsa meira um hvaðan matvælin koma og velja frekar gæða vörur og helst íslenskar. Með því að skapa stað þar sem td. fisksalinn, kjötsalinn, bakaríið, og íslenska gænmetið sameinast, auðveldar það aðgengi að þessum vörum.

Hugmyndin er að byggingin og bæjarrýmið fljóti saman, þakið svífi yfir torginu og skilin milli markaðar og torgs eru óskýr. Framhliðarnar eru inndregnar og þakið skapar rými utandyra í skjóli frá veðrum og vindum. Á sumrin þegar veður er gott er hægt að opna framhliðarnar við enda ganganna og markaðurinn flæðir út í bæjarrýmið. Þannig gefst tækifæri á að stækka markaðinn þegar vöruúrval er meira, td. þegar árstíðabundnu vörurnar bætast við.
Tekur Sigmundur af skarið?

Það er dálítið magnað að sama dag og heyrist um miklar efasemdir fjármálaráðherra varðandi gögn um fé Íslendinga í skattaskjólum, skuli birtast stór uppljóstrun um skattsvik auðugra viðskiptavina HSBC bankans. Íslendingar virðast vera í þeim hópi.

Skattaundanskot eru nefnilega í brennidepli þessi misserin. Ein ástæða og birtingarmynd aukins ójöfnuðar er að ríkt fólk getur fært fé sitt milli landa og komist hjá skattgreiðslum – meðan þeir sem eru snauðari þurfa að borga og borga í velferðar-, heilbrigðis- og menntakerfi sem eru farin að láta verulega á sjá.

Þetta er óréttlæti sem svíður – og grefur undan sjálfum samfélagssáttmálanum.

Og þess vegna er full ástæða til að reyna að ná í slík gögn og nota þau, ekki aðeins vegna þess að það borgar sig og er réttlátt, heldur líka eins og heitir á frönsku pour encourager les autres – til að koma í veg fyrir slíkt athæfi, skjóta öðrum skelk í bringu.

Eins og áður segir er Bjarni Benediktsson hikandi við að ná í þessar upplýsingar og nýta þær. Hann finnur alls kyns mótbárur.

En þá er spurning með Sigmund Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra. Gæti hann tekið af skarið – beitt sér þannig að sýnt sé að Framsóknarflokkurinn líði ekki skattsvik, sé flokkur lægri stétta og millistéttarinnar en ekki auðmanna sem vilja fela fé í skattaskjólum?

Í þessu sambandi má minna á orð sem Vigdís Hauksdóttir lét falla í þingræðu síðastliðið haust:

Ekkert fer verr með samfélög en svört atvinnustarfsemi, undanskot og bótasvik. Í þannig samfélagi ríkir mikil tortyggni. Því verðum við að huga að þeim þætti að uppræta slíkt og standa saman að skilvirku samfélagi.
Ida – og saga Póllands

Saga Póllands á tuttugustu öld er óskapleg og heillandi.

Pólland eftir seinna stríð er heillandi staður. Hörmungarnar sem höfðu gengið yfir voru nánast ólýsanlegar – þjóðskipulagið var kommúnískt og undir járnhæl Sovétríkjanna. En Pólverjar voru lélegir kommúnistar.

Þeir fundu á þessu skeiði andlegt frelsi til að fjalla um líf sitt og hina skelfilegu nálægu fortíð – sem var eiginlega samtími líka því alls staðar var horfið fólk.

Pólsk menning er mjög lifandi eftir stríðið, ekki síst í kvikmyndum og leikhúsi.

Í kvikmyndunum voru menn eins og Andrzej Wajda, Roman Polanski, Krzysztof Zanussi og í leikhúsinu Jerzy Grotowski og Tadeusz Kantor.

Ég fór að hugsa um þennan tíma þegar ég horfði á pólsku kvikmyndina Ida. Hún er ný, gerð 2014 og tilnefnd til Óskarsverðlauna, en hún lýsir tímanum þegar þessir miklu listamenn voru uppi á sitt besta – í kringum 1960.

Þetta er í rauninni fremur einföld saga. Ung kona sem er að fara að taka nunnuheit kemst að því að hún er gyðingur – hefur verið komið undan nasistum í stríðinu. Öll fjölskylda hennar hefur verið myrt, nema móðursystir hennar sem er dómari og hefur á samviskunni að hafa makkað með kommúnistastjórninni og sent fólk til dauða að boði hennar.

Myndin segir frá kynnum þeirra, leit að sannleikanum, viðbrögðum við honum – og þarna er líka ungur djassleikari sem er eins og fulltrúi þeirra sem eru að reyna að komast undan þunga allra leyndarmálanna. Hann spilar lög eftir John Coltrane.

Myndin er svarthvít, landslagið flatt og haustlegt, bæirnir niðurníddir, tónlistin lágvær. Þetta er afar stílhreint verk, myndatakan er sérlega flott – ekki síst dýptin, hvernig maður greinir hluti í bakgrunninum.

Framúrskarandi kvikmynd – sem er sýnd þessa dagana í Bíó Paradís.