Vextir til vansa

Þórarinn V. Þórarinsson lögmaður skrifaði þessa grein í Morgunblaðið í gær. Þetta eru orð í tíma töluð:

„EITT af mörgum nýmælum nýrra vaxtalaga frá 2001 var að festa reglu um að Seðlabanki Íslands skuli ákveða dráttarvexti, þannig að þeir séu til jafnaðar 11% hærri en algengustu vextir Seðlabankans. Til skamms tíma voru þeir vextir 15,5% og dráttarvextir því 26,5%. Ég ætla að ekki finnist hærri lögbundnir vanskilavextir í öðrum þróuðum löndum. Nú blasir við að þessir vextir hækki í allt að 29%. Sú niðurstaða er ótæk. Sem betur fer hefur Seðlabankinn svigrúm skv. lögunum og getur lækkað álagið niður í 7%. Hann þarf því ekki að hækka dráttarvextina og auka með því neyð fyrirtækja og einstaklinga sem nú takast á við afleiðingar af falli banka- og gjaldeyriskerfisins. Hækkun stýrivaxtanna er rökstudd með því að háir innlánsvextir muni styðja við gengi krónunnar. Það kann vel að vera rétt. Þau rök kalla þó ekki á hækkun dráttarvaxta því hvorki erlendir né innlendir fjárfestar halda fé sínu hér á landi í vanskilakröfum. Annað nýmæli vaxtalaganna var að fella út sérákvæði um dráttarvexti af kröfum í erlendri mynt og bera nú erlend lán sem fara í vanskil 26,5% vexti. Munu hvergi á byggðu bóli fáanlegir hærri vextir á svissneska franka eða japönsk jen, bankavextir á þessum gjaldmiðlum eru í námunda við 1%. Í lánssamningum er algengt að kveðið sé á um álag á samningsbundna vexti, ef dráttur verður á greiðslu. Algengt álag er 4-5 prósentustig.

Fram til 2006 voru gefnir út sérstakir dráttarvextir fyrir skuldir í erlendri mynt, sem tóku þá mið af grunnvöxtum viðkomandi mynta. Þessi sérregla um dráttarvexti af kröfum í erlendri mynt var afnumin með svofelldum rökstuðningi í frumvarpi til vaxtalaga: »Ástæðan fyrir þessari sérreglu virðist sú að um árabil fyrir gildistöku vaxtalaga hafði íslenska krónan rýrnað í verði gagnvart flestum erlendum gjaldmiðlum, einkum vegna gengisfellinga. Almennt var litið á það sem eins konar verðtryggingu peningakrafna ef þær voru í erlendri mynt. Þessar aðstæður eru ekki lengur fyrir hendi og rökin fyrir því að hafa sérreglu… því ekki lengur til staðar.« Frá áramótum hefur verð á japönsku jeni hækkað um 113% og svissneskum franka um 87%. Á sama tíma hefur neysluverðsvísitalan hækkað um rúm 14%. Hafi vanskil orðið á kröfu í svissneskum frönkum að fjárhæð 10 milljónir staðið frá áramótum, hefur höfðustóllinn hækkað um kr. 8,7 milljónir auk dráttarvaxta að fjárhæð kr. 3.975 þús. Jafnhár höfðustóll verðtryggðs láns hefði á sama tíma hækkað um 1.433 þús og dráttarvextir fyrir sama tímabil næmu kr. 2.430 þús. Erlenda lánið hefur því hækkað um tæpar 12,7 milljónir en það verðtryggða um innan við 3,9 milljónir króna, í báðum tilvikum að meðtöldum dráttarvöxtum. Forsendan fyrir því að setja innlenda dráttarvexti á erlend lán var stöðugt gengi sem menn trúðu sýnilega árið 2000 að yrði til frambúðar. Svo hefur ekki reynst. Nú þarf Alþingi því að bregðast skjótt við og leiðrétta fyrir þessum brostnu forsendum, þannig að dráttarvextir á erlendar kröfur taki mið af undirliggjandi vöxtum í erlendri mynt, með hóflegu álagi eins og var hér á landi áratugum saman og er almenn regla um allan heim. Núgildandi ákvæði eru beinlínis til vansa og gera vonda stöðu lántakenda verri en nokkur rök fá varið.“