arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Krónan veikist

Íslenska krónan hefur sjaldan verið veikari en einmitt nú. Hún hefur veikst um 6 prósent síðasta hálfa árið. Gengi evrunnar hefur hækkað um tíu krónur. Það er 164 krónur í dag.

Sökum þessa er varla furða að verðbólgu gæti í samfélaginu. Það verður ekki bara hægt að kenna kjarasamningum um.

Hitt er svo að við búum við gjaldeyrishöft. Það er í raun Seðlabankinn sem ákveður gengi krónunnar. Því er handstýrt. Nú þykir henta að hafa krónugengið svona lágt til að tryggja afgang af utanríkisviðskiptum og halda niðri neyslu innanlands.

Það er svo aftur spurning hvernig krónan er metin á frjálsum markaði – því sem nú er kallað aflandsmarkaður. Viðskiptin eru reyndar sáralítil en þar hefur verð evrunnar verið á bilinu frá 220 krónum upp í 270 krónur.

Einhver kynni að gera því skóna að krónan ætti að styrkjast þegar ferðamenn streyma hingað í sumar með gjaldeyri. Það er þó sýnd veiði en ekki gefin.
Japanski vinur minn

Ég náði að kaupa miða á opnunartónleika Hörpunnar. Ætlaði ekki að missa af þessum atburði. Við fórum fjölskyldan, líka móðir mín sem hefur sótt sinfóníutónleika í marga áratugi. Þegar kom að opnunarkvöldinu höfðum við einn aukamiða. Ég bauð japönskum vini mínum á tónleikana. Hann heitir Hirohito og gegnir ritstjórnarstöðu á einu stærsta dagblaði heims, Asahi Shimbun í Tókýó. Við Hirohito kynntumst í París fyrir aldarfjórðungi og urðum góðir vinir, áttum ýmis sameiginleg áhugamál. Hirohito er menntaður í frönskum bókmenntum og heimspeki, hann er áhugamaður um klassíska tónlist – spilar á selló í sinfóníuhljómsveit áhugamanna. Hann segir í gríni að þetta sé fekar vond hljómsveit, en verkefnin eru samt metnaðarfull – síðasta verkið sem hljómsveitin lék var önnur sinfónía Brahms.

Við vorum í skóla saman í París, þar var líka annar Japani, Mitsuhiro að nafni. Hjá þeim fékk ég fyrst að smakka sushi. Þeir voru merkilega ólíkir menn. Hirohito er fíngerður, hámenntaður og spurull, Mitsuhiro sem er frá Hokkaido nyrst í Japan var meira eins og samúræi – hann var dulur og þegar hann var búinn að drekka svolítið viskí gerðist hann frekar herskár. Hann var þjóðernissinni, en Hirohito er einlægur alþjóðasinni.

Það er merkilegt að upplifa áhuga japanskra fjölmiðla á Íslandi. Ég hef mörgum sinnum talað við blaðamenn frá Asahii Shimbun síðan í efnahagshruninu. Að auki hef ég einum fjórum sinnum verið í viðtölum við japanskar sjónvarpsstöðvar. Sjálfur hefur Hirohito komið tvisvar, en hann hefur verið stöðvarstjóri Asahi Shimbun í París og síðar London. Nú er hann fluttur aftur til Tókýó og ritstýrir skoðanasíðum blaðsins. Blaðið er gefið út í ellefu milljón eintökum á dag! Í þetta sinn kom hann hingað til að skrifa grein um lýðræðisþróunina í landinu, tók meðal annars viðtal við Jón Gnarr.

En aftur að tónlistarhúsinu. Ég var búinn að segja Hirohito að þetta væri stór atburður og að Sinfóníuhljómsveitin okkar væri mjög góð. Ég held hann hafi ekki lagt mikinn trúnað á það. Hann hefur alið aldur sinn í milljónaborgum og það er satt að segja ekki líklegt að sérlega góðar sinfóníuhljómsveitir sé að finna á fámennum útkjálka eins og Íslandi.

Ég náði ekki að tala við hann fyrr en daginn eftir tónleikana. Hann var undrandi. Lofaði hljómsveitina í hástert – sagði að hún hefði verið furðulega góð. Hann spurði hvort þetta væru kannski aðallega erlendir hjóðfæraleikarar, en nei, ég sagði honum að þeir væru flestir íslenskir.

Í gær, áður en hann fór af landi brott, borðuðum við saman. Hann sagði að það væri merkilegt að menningarlífið væri svo sterkt hjá svona fámennri þjóð. Þannig hafði hann upplifað Ísland í þessari stuttu heimsókn. Og það er ágætt fyrir okkur sem búum hérna að hafa það hugfast.
Frelsisverðlaunahafa hafnað

Það er komið fram að upp úr hafi soðið í hinni virðulegu Þingvallanefnd vegna þess að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni vildu ekki samþykkja að Andri Snær Magnason rithöfundur tæki sæti í dómnefnd um framtíðarskipulag þjóðgarðsins.

Báru þær Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Ragnheiður Elín Árnadóttir því við að Andri Snær væri of umdeildur.

En varla skyldi það vera vegna þess að árið 2007 fékk Andri Snær svokölluð frelsisverðlaun Sambands ungra sjálfstæðismanna?
Ódýrt vinnuafl

Við Íslendingar höfum lengi notað ódýrt erlent vinnuafl – og oft litið frekar niður á það. Þeir fyrstu sem komu hingað til að vinna með þessum hætti voru Færeyingar á árunum eftir stríð.

En samkvæmt þessari frétt á mbl.is um launakjör á ferjunni Norrænu virðist taflið hafa snúist við.

Það eru Íslendingar sem eru orðnir ódýra vinnuaflið.
Víti til að varast

Það fer fram hörð barátta um kvótann. Enda miklir peningar í húfi. Stór hluti af auði Íslands – og í þokkabót mjög mikil völd.

Baráttan tekur á sig ýmsar myndir og þeir eru margir sem stíga fram á sviðið, misjafnlega æstir.

Ekki eru allir góðir talsmenn fyrir málstað sinn.

Það má til dæmis gera að því skóna að Magnús Kristinsson útgerðarmaður í Vestmannaeyjum sé mjög vondur talsmaður fyrir kvótasinna.

Hann er einn af þeim sem byggði ríkidæmi sitt á kvótaeign, fór svo í alls konar viðskipti, margt af því gæti kallast brask, fjárfestingarfélag hans Gnúpur hrundi löngu áður en allt hitt klabbið fór. Í fréttum hafa verið afskriftir í bönkum vegna Magnúsar upp á marga tugi milljarða.

Í raun má segja að þarna sé einmitt víti til varnaðar hvað varðar kvótakerfið.
Obama í nýjum og söluvænlegri umbúðum

Obama var upphaflega kynntur sem maður vonar – maður nýrra tíma í Bandaríkjunum og heiminum öllum. Og þannig náði hann kjöri sem forseti. Mikið af ungu fólki vann fyrir hann og greiddi honum atkvæði.

Eða þannig var honum pakkað inn.

En líklega var ekki mikið í pakkanum – því nú blasir við okkur allt annar Obama.

Þetta er forsetinn sem gerist nú mjög vígreifur, horfir á erkióvin Bandaríkjanna drepinn í beinni útsendingu, fer út á meðal hermanna og talar um eina „stórkostlegu hernaðaraðgerð í sögu þjóðarinnar“. Hann kjamsar á retóríkinni úr hinu svokallaða stríði gegn hryðjuverkum.

Ég kunni betur við fyrri útgáfuna af Obama, en líklega var hún bara gervi. Eins og stendur virðist Bandaríkjamönnum hins vegar líka betur við nýju útgáfuna – hún talar til hermennskuandans og þjóðernishyggjunnar.

Einhverjir kjósendur Obamas telja sig ábyggilega svikna, en miðað við dvergmenninn sem virðast ætla að bjóða sig fram gegn honum ætti hann að vera næsta öruggur með endurkjör. Nýju umbúðirnar um hann virðast vera nokkuð söluvænlegar.
Fagurt í Hörpu

Lítil svipbrigði geta sagt meira en mörg orð.

Víkingur Heiðar Ólafsson lék píanókonsert Griegs við opnun Hörpunnar á miðvikudagskvöldið. Jónas Sen skrifar mikinn dóm um tónleikana og húsið í Fréttablaðið.

Jónas segir að það sé ábyggilega ekki auðvelt fyrir ungan píanista að leika undir stjórn Ashkenazys – sem sjálfur er einn af mestu píanóleikurum heims, goðsögn í lifanda lífi. Jónas segir að Víkingur hafi fullkomlega staðið undir væntingunum.

Ég sá að þegar Víkingur stóð upp frá hljóðfærinu horfðust þeir stuttlega í augu hann og meistarinn. Ashkenazy kinkaði örstutt kolli og brosti dálítið undirfurðulega. Þetta var skemmtilegur svipur og í honum fólst mikil viðurkenning.

Annars skal mælt með dómi Jónasar um tónleikana en hann hefst á svofelldum orðum:

„Ég var í fimmtugsafmæli um daginn. Eitt af skemmtiatriðunum var síðasti kafli níundu sinfóníunnar eftir Beethoven. Flytjendur voru tveir, gítarleikari og söngvari. Í sjálfu sér var flutningurinn hryllilegur, en hann átti að vera brandari, og sem slíkur var hann frábær.

Mér datt þetta í hug á fyrstu tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands í Hörpu á miðvikudagskvöldið. Þar var líka níunda sinfónían á dagskránni. Sinfónían hefur margoft verið leikin í Háskólabíói. Munurinn á hljómburðinum þar og í Hörpu er sláandi. Að flytja verkið í bíósal sem hentar engan veginn til tónleika er í rauninni hálfgerður brandari. Að Sinfóníuhljómsveit Íslands hafi þurft að vera þar árum saman er þó langt frá því að vera fyndið.

Það var ótrúleg upplifun að koma í Hörpu. Húsið er einstaklega fallegt að utan, en það virkar miklu stærra fyrir innan. Og stóri salurinn, Eldborg, er ægifagur. Allur eldrauður og með mörgum svölum, gríðarlega hátt til lofts. Bara að horfa á herlegheitin er upplifun út af fyrir sig.“
Aðeins meira um láglaunalandið

Einhverjir voru að hneykslast á því að mér skyldi þykja það lélegt að einungis um 1200 einstaklingar á Íslandi, 0,3 prósent þjóðarinnar, væru með hærri laun en eina milljón á mánuði. Ég reiknaði þetta yfir í evrur, það gera 6200 evrur, sem eru engin ofurlaun í Evrópu.

Það er ýmislegt sem hangir þarna á spýtunni. Samfélag þar sem launin eru svona lág stendur ekki undir miklum umsvifum. Það er hætt við að það verði stöðnun að bráð. Og af þessum launum eru líka teknir háir skattar og margt fólk þarf að borga stórt hlutfall af þeim í skuldir. Þannig að féð sem fólk hefur til að eyða er ekki mikið.

Við erum kannski ekki farin að átta okkur á þessu ennþá. Á tíma falska góðærisins sem stóð hér fyrst á öldinni hélt fólk að það gæti bætt sér upp mismuninn með því að fá fé að láni fyrir neyslu sinni. Sá möguleiki er ekki lengur fyrir hendi. Húsnæðið sem var í plús um tíma fór í bullandi mínus. Þeir peningar voru sýnd veiði en ekki gefin.

Það er hætt við að í þessu ástandi forði þeir sér sem geta fengið hærri laun annars staðar. Það er oft vel menntaða fólkið, þeir sem eru dugmiklir og skapandi. Það yrði mjög varasamt ef við yrðum til langframa miklir eftirbátar nágrannalandanna í launum. Í því umhverfi sem við búum er auðvelt að flytja mili landa miðað við það sem áður var.

Það er víðar að lág laun eru varasöm. Eitt af því sem má varla minnast á er kaup alþingismanna. Það er til skammar og getur beinlínis verið skaðlegt fyrir samfélagið. Hættan er sú að gott fólk geti ekki hugsað sér að setjast á þing vegna þesssa. Eitt er að sitja undir stöðugum skömmum, en verra að gera það líka á skítalaunum. Sökum útbreiddrar óbeitar á stjórnmálamönnum þykir hins vegar óviðeigandi að færa þetta í tal.

Svo er auðvitað hitt að lágu launin hérna eru líka alltof léleg. Þau eru ekki mannsæmandi. Nægja ekki fyrir framfærslu samkvæmt viðmiðum sem sjálft ráðuneyti félagmála hefur sett fram. Þetta er klemma sem við erum komin í og því miður er ekki sjáanlegt að ástandið breytist á næstu árum.
Hækkuð lífeyrissjóðsgjöld

Það er auðvitað fagnaðarefni að kjarasamningar skuli hafa náðst. En um leið skulum við ekki gleyma því að hætt er við að verðbólga éti fljótt upp allar launahækkanir – fyrir því er gömul reynsla í þessu landi.

Á endanum létu menn ekki kvótamálið eyðileggja fyrir sér samningana þrátt fyrir stóru orðin. Og það var ekki mikið verið að flíka verkfallsvopninu, ekki nema rétt undir það síðasta. Og í þessum töluðum orðum er ríkisstjórnin að gefa yfirlýsingu um alls kyns framkvæmdir í tengslum við kjarasamningana.

En hún er athyglisverð fréttin sem birtist á mbl.is. Þar segir að verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur séu sammála um nauðsyn þess að iðgjöld til lífeyrissjóða hækki úr 12 prósent í 15,5 prósent fram til ársins 2020. Vinnu við að endurskoða lífeyrissjóðsgjöldin á að vera lokið fyrir 2012.

Þetta staðfestir það sem hefur verið haldið fram að lífeyriskerfið í núverandi mynd sé ekki sjálfbært.
Láglaunaland

Samkvæmt tölum sem birtar voru á Alþingi nýskeð var 1251 einstaklingur á Íslandi með meira en milljón á mánuði árið 2009.

Þessi tala jafngildir 6.250 evrum.

Það er ekki sérlega stór fjárhæð.

Þetta eru ríflega 0,3 prósent þjóðarinnar sem hafa þessar tekjur. Það er ekki mikið.

Og staðfestir í raun að Ísland er láglaunaland.
Síðasti hermaðurinn úr fyrra stríði látinn

Það markar þáttaskil þegar síðasti hermaðurinn sem barðist í fyrri heimsstyrjöldinni andast. Hann hét Claude Stanley Choules, fæddist í Bretlandi en bjó í Ástralíu. Choles var í breska sjóhernum í stríðinu. Hann varð 110 ára.

Nú er semsat enginn eftir sem man þennan hildarleik. En það eru ekki nema 92 ár síðan honum lauk. Mannsævin er ekki ýkja löng. Á endanum færumst við öll inn í myrkur sögunnar.

Ég man ennþá eftir því þegar ég var einu sinni að selja Vísi að ég stoppaði í Grjótaþorpinu og leit í blaðið. Þar var fastur dálkur sem bar yfirskriftina Fyrir fimmtíu árum.

Þar stóð að þann dag væru fimmtíu ár síðan heimstyrjöldinni fyrri lauk. Þetta hefur semsagt verið 1968. Ég hef ekki verið nema átta ára en mér fannst þetta merkilegt. Það var eitthvað heillandi og hryllilegt við þetta stríð.

Ekki löngu seinna var ein uppáhaldsbók mín Árin sem aldrei gleymast eftir Gunnar M. Magnúss. Það voru sérstaklega frásagnirnar af þessu voðalega ári 1918 sem heilluðu. Þá var frostaveturinn mikli, Kötlugos, spænska veikin, skortur vegna heimstyrjaldarinnar. Og svo fengu Íslendingar fullveldi í skugga þessa alls. Ég lá í þessari bók.

Í bókinni voru myndir af Íslendingum sem börðust í ófriðnum. Þeir voru ekki svo fáir. Þetta voru Vestur-Íslendingar sem voru skráðir í heri Kandada og Bandaríkjanna. Þarna segir að 144 Íslendingar hafi látið lífið í stríðinu af þeim 1245 sem gengdu herþjónustu.

Sumir af þessum piltum voru nýkomnir vestur um haf með ævintýraþrá í brjósti og dreymdi um hetjudáðir þegar stríðið braust út. Um það orti Stephan G. Stephansson:

Stærstan huga þurfti þá

að þora að sitja hjá.

Fáir eru fyrirlitlegri en stríðsæsingamennirnir úr því tilgangslausa blóðbaði sem fyrri heimstyrjöldin var. Mér verður hálfpartinn óglatt þegar ég sé styttur af generálum eins og Haig og Foch í London eða París.
Borguðu erlendir kröfuhafar Hörpuna?

Þröstur Ólafsson hagfræðingur skrifar eitraða grein í Fréttablaðið í gær undir fyrirsögninni Amma Davíðs.

Í greininni kemur fram athyglisverður punktur um byggingarkostnað Hörpunnar. Það væri gaman að fræðast nánar um hvað er hæft í þessum staðhæfingum Þrastar – sem er fyrrverandi framkvæmdastjóri Sinfóníuhljómsveitarinnar:

„Vissulega greiðum við ekki skuldir óreiðumanna, en við njótum gjarnan afurða þeirra okkur til hagsbóta. Lánin sem mynda skuldirnar voru að hluta til notuð hér innanlands til margvíslegra framkvæmda og uppbyggingar. Um 40% prósent af áætluðum byggingarkostnaði tónlistarhússins Hörpu voru t.d. byggð fyrir erlent lánsfé Landsbankans sem lánveitendur hafa nú glatað.“
Gleðistund í Hörpu

Það var mikil gleðistund í tónleikahúsinu Hörpu í kvöld.

Stóra málið var auðvitað hvernig hljómburðurinn væri í húsinu – fljótt mátti heyra að hann er afbragðsgóður.

Maður heyrði ekki bara tónlistina heldur var eins og hún umfaðmaði mann. Maður fylgdist í raun með hverju prófinu á hljómburði á fætur öðru, píanókonsert Griegs sem leikinn var á glænýjan Steinway flygil – það var makalaust hvað hver nóta heyrðist vel. Og svo níundu sinfóníu Beethovens með sínum volduga kafla fyrir kór og einsöngvara – á vondu máli má segja að það hafi verið algjört blast.

Stjörnur kvöldsins voru Víkingur Heiðar Ólafsson sem lék af einstökum glæsibrag á píanóið, Ashkenazy stjórnandi sem þarna var að uppskera fyrir langt starf í þágu tónlistar á Íslandi og Sinfóníuhljómsveitin sem er að flytja inn í þetta mikla hús eftir langa vist í ómögulegum húsakynnum.

Og svo auðvitað húsið. Salurinn er miklu stærri en maður hafði gert sér grein fyrir, með mörgum svölum, rauður að lit, það er ótrúlega hátt til lofts. Umhverfi hússins er náttúrlega ekki endanlega klárað, en það er merkilegt að sjá glervirkið utan á húsinu eins og það lítur út að innanverðu. Anddyrið er býsna skemmtilegt og húsið virkar spennandi þegar er komið mannlíf inn í það.

Um þetta verður rætt fram og aftur, en kvöldið í kvöld lofaði sannarlega góðu fyrir Hörpuna.
Þjóðaratkvæðagreiðsla í Bretlandi á morgun

Á morgun verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðslan sem nær til alls Bretlands. Hinn fyrri var haldin 1975 þegar kosið var um aðild að Evrópusambandinu. Í þetta sinn verður kosið um breytingar á kosningakerfinu. Það er að kröfu Frjálslyndra demókrata, minni flokksins í samsteypustjórninni með Íhaldsflokknum , að atkvæðagreiðslan er haldin.

Nú er kosningakerfið þannig að landinu er skipt upp í fjölmörg einmenningskjördæmi. Sá flokkur sem fær flest atkvæði í hverju kjördæmi fær sinn mann kjörinn á þing. Þetta þýðir að flokkar geta náð hreinum meirihluta á þingi með fylgi sem er kannski ekki meira en 35 prósent yfir allt landið.

Frjálslyndir demókratar hafa lengi barist gegn þessu og viljað fá kerfi þar sem atkvæðin nýtast betur. Á morgun verður kosið milli núverandi kerfis og þess sem er kallað alternative vote. Það felur í sér að frambjóðendum er raðað upp í röð. Samkvæmt því ná þeir sem fá meira en 50 prósent atkvæða kjöri, en fari svo að enginn nái því hlutfalli falla niður atkvæði þeirra sem fá þau fæst og færast á aðra frambjóðendur.

Íhaldsflokkurinn hefur viljað halda í óbreytt kerfi en Verkamannaflokkurinn hefur verið óræðari í afstöðu sinni. Nú ber svo við að gamla kerfið ætlar örugglega að halda velli. Stuðningur við kosningabreytinguna hefur farið hraðminnkandi. Það er talið mikið áfall fyrir Nick Clegg varaforsætisráðherra og Frjálslynda demókrata. Síðasta skoðanakönnunin segir að munurinn verði 62 prósent gegn 32 prósentum. Í skoðanakönnun í febrúar var munurinn aðeins 2 prósentustig.

Breskir kjósendur virðast því ætla að reynast mjög íhaldssamir. Síðasta von þeirra sem vilja nýtt kerfi er sú að kjörsókn verði léleg og að verði fyrst og fremst þeir sem vilja breytingar sem mæti á kjörstað, en það er heldur langsótt.
Framsóknarhús við Hofsvallagötu

Tvö sérlega glæsileg einbýlishús standa við Hofsvallagötuna, hlið við hlið. Annað er hús sem reist var af Vilhjálmi Þór, bankastjóra og athafnamanni, en hitt var sem samvinnumenn byggðu fyrir Jónas Jónsson frá Hriflu. Þetta eru semsagt framsóknarhús. Ég þekki þau nokkuð vel, ekki vegna þess að mér hafi nokkurn tíma verið boðið þangað inn, heldur vegna þess að ég bjó í Vesturbænum þegar ég var strákur, og þá fannst manni einhvern veginn nærtækara að klifra yfir garða fremur en að ganga á götum – ég stytti mér oft leiðina í skólann í gegnum garða þessara húsa.

Í húsi Vilhjálms Þórs hafa búið umdeildir menn. Vilhjálmur sjálfur var ekki sérlega vel þokkaður, hann var ráðherra í utanþingsstjórninni 1942-1944, harður í hagsmunagæslu fyrir Sambandið og var svo höfuðpaurinn í olíumálinu sem þótti mikið hneyksli á sínum tíma. Sjálfur Björgólfur Guðmundsson bjó þarna um tíma, svo Herluf Clausen og síðustu ár hefur búið þarna Guðmundur A. Birgisson, sem er kenndur við Núp í Ölfusi. Allir hafa þessir menn komist í fréttir vegna umdeildra viðskipta.

Í Hamragörðum, húsi Jónasar frá Hriflu, var um hríð félagsheimili samvinnumanna. Þá var þetta ekkert sérlega flott, linoleumdúkar á gólfum og innréttingar heldur fátæklegar. Síðar eignaðist Elvar Örn Aðalsteinsson húsið og gerði það upp, en síðari ár hefur eigandi þess verið Kári Stefánsson. Nú er það til sölu, tekið er fram að allt sé húsið sérlega glæsilegt og að lofthæð sé þrír metrar. Líklegt er að farið sé fram á meira en hundrað milljónir fyrir húsið. Húsið var teiknað af Guðjóni Samúelssyni sem var eins konar hirðarkitekt Jónasar frá Hriflu.
Týndur áratugur Bandaríkjanna

Gregor Peter Schmitz skrifar í Der Spiegel um týndan áratug Bandaríkjanna. Það sé í raun lítill sigur að ná Osama Bin Laden – tíu árum of seint. Það hafi ekki stafað ógn af honum lengur þar sem hann bjó einangraður í húsi í Pakistan og hafði hvorki síma né internet og var alveg úr tengslum við arabíska byltingarvorið. Hins vegar hafi síðasti áratugur í sögu Bandaríkjanna verið stöðugur óheillatími. Afgangur á fjárlögum breyttist í óskaplegan fjárlagahalla – og nú er spurning hvort voldugasta ríki í heimi geti staðið undir skuldum sínum. Skuldir eru meira áhyggjuefni en hryðjuverk.

Bandaríkin hafi háð tvö blóðug stríð eftir 11. september 2001, þau hafi reynst óhemju dýr og dregið kraft úr heimsveldinu. Á meðan hafi Kína verið að rísa og stefni í að vera stærsta efnahagsveldi heims innan tíðar. Bandaríkin eyði nú meiru í varnarmál og þjóðaröryggi en öll ríki heims samanlagt. Á sama tíma einkennist innanlandspólitíkin í landinu af klofningi, heift og hatri.

Bandaríkin hafi semsagt skaðað sjálf sig stórlega á tímanum sem er liðinn frá 11/9 – síðbúinn dauði Bin Ladens bæti það engan veginn upp.
Ashkenazy og tónlistarlífið

Fyrstu tónleikarnir í nýja tónlistarhúsinu verða annað kvöld, þegar Sinfóníuhljómsveitin leikur verk eftir Þorkel Sigurbjörnsson, Grieg og Beethoven undir stjórn Vladimirs Ashkenazys. Einleikarinn er Víkingur Heiðar Ólafsson. Menn bíða í ofvæni eftir því að heyra hvernig hljómburðurinn er í húsinu.

Ég skrifaði grein um Hörpuna í mánaðarritið Grapevine sem kemur út á ensku í Reykjavík. Þar segir meðal annars um Ashkenazy. Blaðið er væntanlegt á næstu dögum:

„It is no coincidence that Vladimir Ashkenazy will conduct the first concert in the Harp. Ashkenaszy was a piano prodigy in the Soviet Union in the time of Stalin and Khruschev. He met and married Icelander Þórunn Jóhannsdóttir who herself was a piano prodigy since early age, giving concerts when she was a child with ribbons in her hair and lace dresses. She gave up her musical career for his and eventually he emigrated from the Soviet Union, becoming an Icelandic citizen. Ashkenazy started his conducting career with the ISO – since it has taken him to concert halls all over the world.

The Reykjavík Art's Festival is a special chapter in this story, inextricably linked to Ashkenazy. It was founded in 1970 and was a remarkable event from the start. Ashkenasy got his musical friends to come to Reykjavík and give concerts, some came more than once. Now this reads as a roster of late 20th century greats: André Prévin, Jacqueline de Pré, Daniel Barenboim, Itzhak Perlman, Mstislav Rostropovich were among those featured – and Led Zeppelin also played in the first festival!“
Vaxtaniðurgreiðslur húsnæðislána

Steingrímur J. Sigfússon boðar almenna niðurgreiðslu vaxta sem verði lögð inn á reikninga 97 þúsund Íslendinga nú í upphafi maí. Hann segir að upphæðin verði að hámarki 200 þúsund hjá einstaklingum og 300 þúsund krónur hjá sambúðarfólki. Síðari hluti greiðslunnar komi í ágúst.

Nú kann að vera að einhverjum þyki þetta góðar fréttir – það verður fróðlegt að heyra hverjir eru að fá þessa peninga.

En þetta er eins og oft hjá ríkisstjórninni – meira að segja þeir sem fylgjast vel með þjóðmálunum koma af fjöllum þegar þeir heyra þetta.
Deilt um arfleifð snillings

Gríski rithöfundurinn Nikos Kazantskis var snillingur, það er ekki spurning að hann hafði snilligáfu.

Hann var óvenjulegur andans jöfur – skrifaði bækur sem eru samdar af miklum innblæstri, frægastar eru skáldsögur eins og Zorba, Frelsið eða dauðinn og Síðasta freisting Krists. Hann samdei einnig sína útgáfu af Odysseifskviðu, stóra bók í bundnu máli, og endurminningabók hans frá Krít sem nefnist Skýrsla til Greco, er frábær lesning um stórbrotnar persónur og mikil örlög. Hann þýddi Dante og Shakespeare á grísku.

Kazantsakis ólst upp á Krít á tímanum þegar Tyrkir réðu eyjunni. Hann sýndi snemma hæfileika til mennta. Fór í skóla á Krít og svo til Naxos. Í einum kafla Skýrslu til Greco (Greco er málarinn El Greco) er því lýst þegar faðir Nikosar, sem var stór persóna eins og títt er um Krítverja, komst næst því að hrósa honum. Þá hafði hann orðið efstur á samkeppnisprófi á Naxos. Faðirinn segir ekki annað en: Þú varðst okkur ekki til skammar.

Kazantsakis var líka heimspekingur sem fór mikið í taugarnar á grísku rétttrúnaðarkirkjunni. Á endanum var hann grafinn í óvígðri mold. Á legsteininum stendur: Ég vænti einskis. Ég óttast ekkert. Ég er frjáls.

Nú er risin sérkennileg deila um þennan merka höfund sem lést árið 1957. Eigandi höfundarréttarins að verkum hans er Patrolokos Stavrou, málfræðingur frá Kýpur. Bak við það er skrítin saga. Eleni, sem var ekkja Kazantsakis, hitti Stavrou árið 1967. Fimmtán árum síðar ættleiddi hún hann. Þá var hún komin á áttræðisaldur, hann var 55 ára.

Þetta þykir heldur skrítið og reynt hefur verið að hnekkja þessum gerningi fyrir dómstólum en það hefur ekki gengið. Stavrou þykir hafa staðið sig heldur illa í hlutverki sínu, bækur Kazantzakis eru ekki mikið gefnar út lengur þótt þær teljist til helstu meistaraverkra ný-grískrar menningar. Þetta hefur vakið mótmæli víða um heim, meðal þeirra sem hafa undirritað mótmælaskjal til forseta Grikklands er Nóbelsverðlaunahöfundurinn Nadine Gordimer. Stavrou er persona non grata á Kazantsakis safninu á Krít – á eyjunni sem er svo nátengd verkum hans.

Stavrou hins vegar heldur því fram að hann sæti ofsóknum, rétt eins og kirkjan hafi ofsótt Kazantsakis á sínum tíma.