Fjármálaeftirlitið, Varðhundur eða kjölturakki

Pétur Gunnarsson skrifar þennan hárbeitta pistil í Viðskiptablaðið í dag:

Varðhundur eða kjölturakki?

Það var í mars á þessu ári sem fjármálaeftirlitið í Bretlandi fór að gera athugasemdir við IceSave starfsemi Landsbankans í Bretlandi. Landsbankinn lofaði breskum sparifjáreigendum gulli og grænum skógum – hæstu vöxtum á byggðu bóli. Þetta var gert í nafni íslensks félags, undir eftirliti Íslenska fjármálaeftirlitsins.

--

FME átti að vera varðhundur almennings á Íslandi og það hafði skyldur gagnvart almenningi og eftirlitsstofnunum í öðrum ríkjum innan EES. En það heyrðist ekki bofs vegna IceSave, hvorki í október 2006, þegar starfsemin hófst í Bretlandi né í júní á þessu ári, þegar þessari vafasömu starfsemi var ýtt úr vör í Hollandi.

--

Ég endurtek: Í júní á þessu ári, eftir að breska fjármálaeftirlitið var farið að gera alvarlegar athugasemdir við starfsemi IceSave í Bretlandi var farið af stað með sama viðskiptamódel í Hollandi, á ábyrgð íslenska ríkisins. FME gerði engar athugasemdir. Var varðhundur almennings orðinn að kjölturakka útrásarinnar?

--

Hagsmunir íslensks almennings og almennings á EES kröfðust þess að FME segði: Þið eruð að efna til skuldbindinga sem þið getið ekki tryggt. Þið eruð að taka áhættu á pólitísku fárviðri í samskiptum ríkja. Þið eruð komnir of langt. Þetta gengur ekki.

--

Árið 2001 lét Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setja sérákvæði í lög um fjármálastofnanir á Íslandi til þess að gera FME kleift að hefta útrás bankanna. Ástæðan fyrir því að viðkomandi Evróputilskipun var innleidd með öðrum hætti á Íslandi en innan EES er augljós; þetta var nauðsynlegt vegna smæðar hagkerfisins. Hagsmunir almennings kröfðust þess að FME túlkaði þessar heimildir sínar rúmt en ekki þröngt.

--

En það er eins og FME hafi starfað á grundvelli þeirrar siðferðiskenningar að það sé ekkert athugavert við það að skuldsetja íslensku þjóðina langt yfir rjáfur svo lengi sem hægt er að halda áfram að opna bankann á morgnana og fá nýja og nýja sakleysingja í öðrum löndum til þess að lána manni spariféð sitt.

--

Ef FME taldi heimildir sínar samkvæmt lögum ekki nægilegar til þess að hefta IceSave, fóru forsvarsmenn stofnunarinnar þá á fund viðskiptaráðherra og báðu um auknar heimildir til eftirlits? Auknar heimildir til að krefjast greiðslu í tryggingasjóði? Auknar heimildir til að heimta ábyrgðir? Krefjast hærra eiginfjárhlutfalls? Hver átti að kveikja á hættunni ef ekki FME?

--

Það liðu sjö mánuðir frá því að breska fjármálaeftirlitið fór að gera athugasemdir við IceSave og þangað til spilaborgin hrundi. Það voru viðburðaríkir mánuðir. IceSave tók til starfa í Hollandi. Willem Buiter, prófessor við LSE, skilaði Landsbankanum svartri leyniskýrslu um stöðu íslenska bankakerfisins. Sú skýrsla var rædd á fundi með fulltrúum fjármálaráðherra og viðskiptaráðherra og síðan sett ofan í skúffu.

--

Geir H. Haarde, forsætisráðherra, var farinn að ræða við Rússa um risalán einhvern tímann í sumar. Hann var á ferð og flugi um Evrópu en gaf blaðamönnum alltaf þær skýringar að það væri ekkert sérstakt að frétta af fundum sínum með erlendum ráðamönnum. Manni skildist helst að þeir hefðu verið að ræða um veðrið og fótboltann. Að minnsta kosti bar samskipti Íslands og Evrópusambandsins alls ekki á góma í þessum viðræðum.

--

„Öfundsverðar langtímahorfur,“ sagði greiningardeild Landsbankans um horfurnar í íslensku efnahagslífi 23. september síðastliðinn.“