Jónas H. Haralz 90 ára

Sá mikli merkismaður Jónas H. Haralz er níutíu ára í dag. Í tilefni af því sendir Jóhann J. Ólafsson þessar línur.

- - -

Í dag 6. október fögnum við með Jónasi H. Haralz 90 ára afmæli hans.

Jónas er af miklu andans fólki kominn. Faðir hans var Haraldur Nielsson, prestur og prófessor, fæddur 1868. Haraldur var mikill predikari og áhrifamaður í andans málum á sinni tíð allt þar til hann lést óvænt 1928. Móðir Jónasar var Aðalbjörg Sigurðardóttir (1887-1974) kennari, sem var mjög áhrifamikil í kvenréttindabaráttu, uppeldismálum og friðarboðskap.

Menningaráhrif foreldra Jónasar eiga djúpar rætur í íslenskri bændamenningu Borgarfjarðar og Eyjafjarðar hátt á annað hundrað ár.

Menntun sótti hann í Menntaskólann í Reykjavík og háskóla í Stokkhólmi.

Pólitísk reynsla hans er einstök. Á yngri árum kynntist hann sjónarmiðum sósíalista eða sameignarsinna mjög vel en hefur lengst af verið ötull talsmaður frelsis, ábyrgðar og lýðræðis.

Jónas hefur óbeit á styrjöldum, byltingum og ofbeldi, en mikla trú á manninum og hæfileikum hans til að leysa sín mál á lýðræðislegan hátt og með friði.

Starf hans hjá Alþjóðabankanum í Washington færðu honum störf í Mexikó, Mið- og Suður-Ameríku. Það var því mjög vel menntaður og reyndur maður, sem gerðist efnahagsráðunautur íslensku ríkisstjórnarinnar ári 1957. Þrátt fyrir glæsilega möguleika erlendis, kaus hann að helga Íslandi krafta sína.

Fyrir okkur Íslendinga eru störf Jónasar eftir árið 1960 þýðingarmest og sýnilegust.

Þá vann hann að viðreisn íslensks efnahagslífs ásamt Jóhannesi Nordal, Bjarna Benediktssyni, Gylfa Þ. Gíslasyni o.fl.

Þetta starf lagði grundvöllinn að framþróun Íslands allt fram til aldamóta 2000.

Framfarir voru stöðugar og markvissar fram yfir síðustu aldamót. Ísland komst í fremstu röð þjóða. Þessi grunnur gerir okkkur einnig kleift að komast betur út úr núverandi erfiðleikum. Síðar tók Jónas að sér bankastjórastarf í Landsbanka Íslands og fylgdi þar eftir af vandvirkni viðreisn og endurreisn íslensks atvinnulífs í kjölfar aðgerða viðreisnarstjórnarinnar.

Utanfrá séð virðist líf hagfræðinga þurrt og lítt spennandi, eins og ársskýrsla Seðlabankans um efnahagsmál. Störf þeirra eru alltaf umdeild og vanþökkuð.

Maður verður að kynnast Jónasi nánar til að gera sér ljóst hvílíkan hafsjó þekkingar, reynslu og mannúðar hans lífshlaup geymir. Af lítillæti snýr Jónas þessari hlið á sér ekki mikið útávið.

Hann nýtur lista og íþrótta í ríkum mæli. Er reglulegur gestur á tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands og setur sig ekki úr færi að heimsækja listasöfn hérlendis og erlendis

Hann er mjög vel lesinn í sögu, íslenskum bókmenntum og heimsbókmenntum, bæði fagurbókmenntum og fagbókum. Hann tekur ríkan þátt í samtímanum og fylgist mjög vel með öllum málum. Hann stundar laxveiðar og gönguferðir í ríkum mæli og ferðast víða. Hann nýtur lífsins og góðrar heilsu.

Eftir Jónas liggja mikil ritstörf um þjóðfélagsmál, þar sem hann er boðberi varfærni og ábyrgðar. Rit hans: “Velferðarríki á villigötum”, “Að reysa sér hurðarás um öxl”, “Þjóð í kreppu”, “Erlendar lántökur” eru sífellt holl lesning.

Það má öllum ljóst vera að Jónas H. Haralz hefur verið einn sá heilsteyptasti, traustasti og heiðarlegasti embættismaður sem Ísland hefur átt á síðustu öld. Ráðum hans hefði mátt fylgja betur.

Í grein í Mbl. 2005 bendir Jónas á að traust og velsæmi séu dýrmætustu auðlindir sérhverrar þjóðar.

Það er gæfa að hafa þennan góða Íslending svo lengi á meðal okkar og vonandi fáum við að gleðjast með honum þegar þjóðin nær aftur vopnum sínum, trausti og velsæmi.

Jóhann J. Ólafsson.