arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hluthafalýðræði

Þjóðfélagstilraunin sem hér var í gangi á árunum 1995 til 2008 byggðist meðal annars á að koma hér á hluthafalýðræði. Samfélagi þar sem þegnarnir væru virkir á hlutabréfamarkaði, að þeir væru sjálfir að kaupa og selja og greiddu þannig stöðugt atkvæði með buddunni.

Þannig var algengt viðkvæði að það kæmi ekki að sök að fiskveiðikvótar hefðu verið afhentir útgerðarmönnum, þjóðin væri hvort sem er að eignast þá aftur í gegnum hlutabréf.

Margir þekkja að þessum tíma var fjöldi manns að versla með hlutabréf á vinnustöðum út um allt land. Þetta fólk safnaðist saman og ræddi hlutabréfaverð – var oft mikið niðri fyrir. Hljóp svo í tölvurnar til að kaupa eða selja.

Upphafið að þessu var þegar stjórnvöld, bankar og fjölmiðlar lögðust á eitt að fá Íslendinga til að kaupa bréf í Íslenskri erfðagreiningu. Þá var sagt að mesta áhættan væri að kaupa ekki hlut í deCode.

Það endaði með skelfingu. Þetta var hrein svikabóla. En ný bóla var blásin skömmu síðar í kringum bankana. Á þeim tíma tíndust útgerðarfélög út af markaðnum og svo Baugsfyrirtæki og brátt voru það bara bankarnir sem drottnuðu á hlutabréfamarkaðnum.

Hann hækkaði og hækkaði og í júlí 2007 var hann kominn í 9040 stig. Það er ein mesta hlutabréfabóla sögunnar. Á markaðnum var hutur bankanna næstum þrír fjórðu hlutar undir hið síðasta.

Þetta væri slæmt í hvaða samfélagi sem er, en á Íslandi var það einstaklega óheppilegt.

Íslendingar höfðu enga reynslu af hlutabréfamörkuðum. Þeir helltu sér út á markaðinn með furðulegri blöndu af bjartsýni og vanþekkingu, þeir kunnu ekki að varast hluti sem hefðu ekki fengið að líðast í samfélögum þar sem er lengri hefð fyrir hlutabréfaviðskiptum.Menn lærðu ekki af deCode ævintýrinu. Flest bendir til þessa að bankarnir hafi allir með tölu stundað stórfellda misnotkun til að halda uppi hlutabréfaverði – í því skyni blekkja hluthafa. Það á eftir að líða langur tími þangað til aftur verður starfandi alvöru hlutabréfamarkaður á Íslandi. Íslendingar og hlutabréf – það hljómar eins og lélegur brandari.

Hluthafalýðræðið reyndist vera gervilýðræði. Það er raunar sagt að þegar stór hlutfallstala þjóðar er komin út á hlutabréfamarkað – að þá geti verið stutt í hrun. Þá erum við farin að tala um píramíðaviðskipti.

Hugmyndafræðin bak við hluthafalýðræðið var gerð ódauðleg í orðunum „græða á daginn, grilla á kvöldin“ – þar er vísað til um borgara sem hafa engan áhuga á öðru en hlutabréfum, gróða og neyslu.

Þetta er í anda þeirrar visku Margaret Thatcher að það sé ekki til neitt sem heiti samfélag – að öll mannleg samskipti fari fram á markaði þar sem einstaklingarnir ota sínum tota.
Víkingaþorp

Í Fréttablaðinu er sagt frá félagsskap sem vill reisa víkingaþorp í Engey en fær ekki.

En kannski er þetta heldur ekki góð hugmynd? Hér á landi voru aldrei nein víkingaþorp.

Væri ekki nær – í ljósi síðari tíma Íslandssögu – að setja upp útrásarvíkingaþorp?

Maður gæti látið sér detta í hug fjöldi góðra sýningargripa á slíkt safn.
Flottur fundur

Ég bý niðri í bæ og útifundir eru nánast eins og í hlaðvarpanum hjá mér.

Einn sá fjölmennasti sem ég hef séð lengi var á Arnarhóli núna áðan. Ég gekk út í slagviðrinu og hlustaði á söng og ræður.

Það ríkti góður andi á fundinum, enda baráttumálin svo sjálfsögð að á eiginlega ekki að þurfa að ræða það: Gegn kynbundnu ofbeldi og fyrir launajafnrétti milli kynjanna.

Ég var unglingur þegar kvennaverkfallið var 1975. Ég var í tíma í þriðja bekk í MR, gekk út og við blasti ótrúlegur mannfjöldi á Lækjartorgi. Eftir á að hyggja er þetta einn af stórum viðburðum sem ég hef verið viðstaddur. Þá var ekki endilega um það að ræða að konur fengju frí – margar gengu einfaldlega bara út til að fara niður í bæ.

Ræða Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur er ógleymanleg, hún talaði beint inn í hjarta þeirra sem hlýddu. Þessi baráttukona varð þjóðhetja á samri stund.

Á fundinum núna áðan var sérstaklega klappað fyrir leikskólakennurum. Það fannst mér gott. Ég hef aldrei skilið af hverju leikskólakennarar sem passa börn – það dýrmætasta í heiminum – hafa svo miklu lakari laun en þeir sem passa til dæmis peninga.
Herhvöt biskupsins

Maður er er orðinn svo vanur hálfvelgju frá kirkjunni að maður hrekkur í kút þegar maður sér biskup verja stöðu hennar með kjafti og klóm.

Það eru býsna kröftugt að segja að minnkandi aðkoma klerka að skólakerfinu muni stuðla að „fáfræði, fordómum og andlegri örbirgð“, eins og Karl orðar það.

Þarna er trúarleiðtoginn beinlínis að halda því fram að börn geti ekki verið án kristinnar trúar – annars séu þau í hættu stödd.

Dálítið annar tónn en þegar öll trú og trúleysi er lagt að jöfnu –nánast eins og herhvöt til kirkjunnar manna.

En hætt við að það geri ýmsa aðra mjög reiða.
Vitfirring?

Ég var að horfa á fréttaskýringu um landrán Ísraela í 60 Minutes í gærkvöldi

Þar var ungur Ísraelsmaður, fornleifafræðingur – eða réttar sagt, maður sem notar fornleifafræði sem pólitískt vopn – sem talaði um að koma aftur heim til sín eftir þrjú þúsund ár.

Hann grefur í rústum og finnur 3000 ára gömul heimkynni, meintar minjar eftir Davíð konung sem er afskaplega lítið vitað um, fyrir utan texta í Biblíunni sem seint verður talin traust söguleg heimild.

Hvar vorum við fyrir 3000 árum, ég og þú lesandi. Gerum við okkur einhverja grein fyrir því? Hvar voru genin okkar á þeim tíma?

Getum við átt tilkall til einhvers vegna þess að einhverri skruddu segir að meintir forfeður okkar – því það er óhugsandi að rekja ættir svo langt aftur í tímann – hafi verið eitthvað að bardúsa þar?

Er þetta ekki annað hvort yfirgangur – eða vitfirring?
Heilræði Pollans

Michael Pollan, höfundur bókarinnar Food Rules sem nú er til á íslensku undir heitinu Mataræði, setur fram margar umhugsunarverðar reglur um mat í bókinni. Til dæmis:

Ekki kaupa mat þar sem þið fyllið bílinn.

Varið ykkur á mat sem er auglýstur í sjónvarpinu.

Haldið ykkur á útjöðrum stórmarkaða, varist það sem er í miðjunni.

Þessu tengt:

Borðið mat sem rotnar (hann er á útjöðrum stórmarkaðanna).

Borðið máltíðir.

Borgið meira fyrir matinn en borðið minna.

Borðið mat, ekki of mikinn, aðallega plöntur.

Ekki borða neitt sem amma ykkar hefði ekki kannast við að sé matur.

Í bókinni er Pollan að setja fram á einfaldan hátt hluti sem hann hefur skrifað um í fyrri bókum sínum, The Omnivore's Dilemma og In Defense of Food. Hann kom einnig fram í hinni áhrifamiklu heimildarmynd Food Inc. Pollan, sem er prófessor í blaðamennsku í Berkley, var fyrr á þessu ári valinn einn af 100 áhrifamestu mönnum í heimi af Time Magazine.

Pollan var gestur í Silfri Egils 17. október eins og sjá má hérna, en hingað til lands kom hann til að taka við verðlaunum úr Lennon/Ono friðarsjóðnum.
Ísland og upplýsingafrelsið

Það er mikið til í þessu hjá Julian Assange.

Það er falleg hugmynd að hafa eins konar griðland fyrir upplýsingafrelsi á Íslandi, eins og kveðið er á um í Iceland Modern Media Initiative.

En stjórnvöld á Íslandi hafa lengst af verið mjög undirgefin Bandaríkjunum. Og maður veit ekki nema svo verði áfram.

Það er semsagt ekki víst að Ísland sé réttur staður fyrir þetta – þótt sumir láti sig dreyma um það.
Myndir á sýningu

Þegar ég var ungur fannst mér ég þurfa að komast yfir að heyra allt, lesa allt og sjá allt. Svo skilur maður að það er ekki hægt. Bókahillur heimsins eru of stórar, söfnin of tröllaukin. Ég gekk um sali erlendra safna og fannst ég þurfa að skoða hverja einustu mynd.

Nú skil ég að þetta er ekki hægt. Ég fer inn á söfn og skoða bara eina og eina mynd. Það er mannbætandi, í því er viss slökun, maður verður kannski einhvers vísar. Stundum kemst maður jafnvel í tæri við alvöru snilligáfu, eins og í tilfelli Van Goghs. Ég horfi á myndirnar hans og finnst það alltaf jafn mikil ráðgáta hvaðan listsköpun hans er komin, hvaðan hún er þessi birta.

Ég fór í National Gallery í London í gær. Hef ekki komið þangað síðan ég var átján ára og skoðaði allar myndirnar. Nú voru það aðallega tvær sem ég staldraði við. Önnur er eftir Van Gogh. Hveitiakur með sýpressum við St. Rémy í Frakklandi:

Hin er eftir Þjóðverjann Caspar Friedrich David, full af dulúð, vegmóður flækingur hallar sér upp við stein í vetrarlandslagi, en að baki gnæfa turnar gotneskrar dómkirkju og í trjárjóðri stendur kross. Dásamlega rómantískt.
Stóreflis leki

Ef marka má skjölin sem WikiLeaks vefurinn er að birta var mannfall í styrjöldinni í Írak mun meira en haldið hefur verið fram, sérstaklega meðal óbreyttra borgara. Stríðið sem var byggt á lygum – og átti að enda með almennum fögnuði þegar Bandaríkjamenn og Bretar hæfu innreið sína í Bagdad – reyndist vera býsna blóðugt.

Í skjölunum kemur fram að að 109.032 manns hafi látist í stríðinu, þar af rúmlega 66 þúsund borgarar, tæplega 24 þúsund svotaldir óvinir Bandaríkjahers, 15 þúsund íraskir hermenn og 3.772 hermenn úr liði bandamanna svonefndra.

Það er varla hægt að hugsa sér verra brot hjá stjórnmálamanni en að beita lygum til að stofna til styrjaldar. Skömm þeirra sem stóðu að stríðnu er mikil – og það er ekki réttlæting fyrir ósannindunum að Saddam Hussein hafi verið ógeðslegur harðstjóri.

Um lekann á WikiLeaks er fjallað í fjölmiðlum um allan heim í kvöld. WikiLeaks verður svo með blaðamannafund á morgun. Þess má geta að íslenskur fréttamaður, Kristinn Hrafnsson, hefur starfað ásamt WikiLeaks að birtingu skjalanna.
Að fara eyjavillt

Það er margvíslegt ruglið sem getur komið upp. Á þessum vef er skrifað að Björk eigi lítið hús sem stendur á Elliðaey – sem er ein af Vestmannaeyjunum. En staðreyndin er sú að þetta er veiðikofi sem er notaður af Vestmanneyingum.

En það er önnur Elliðaeyja í Breiðafirði sem Björk mun hafa haft áhuga á að kaupa í kringum árið 2000. Þá kom upp sá kvittur að stjórnvöld væru til í að gefa Björk eyjuna, eins og lesa má hér.

En hún hafði ekki áhuga á því.

Með „fréttinni“ fylgja myndir af meintu húsi Bjarkar. Það er agnarsmátt.
Vinstri er hægri og hægri er vinstri

Það er oft talað um óljósar markalínur í pólitík samtímans.

Á Englandi skera hægri menn grimmt niður, það er talað um að 500 þúsund störf séu í hættu næstu árinn.

Vinstri menn mótmæla,

Á Íslandi eru það vinstri menn sem eru að skera niður, til dæmis í Orkuveitu Reykjavíkur, fyrirtæki sem hefur verið á heljarbrún.

En þá eru það hægri menn sem mótmæla og segja að stefnan hafi verið að verja störfin.

Það er kannski satt sem sagt er að í evrópskum stjórnmálum nútímans séu eiginlega bara til tvær tegundir af flokkum:

Flokkurinn sem er við völd og flokkurinn sem er ekki við völd.
Hagsmunasamtök vel tengdra

Þetta er dálítið fyndið á vefnum sannleikurinn.com.

Hagsmunaamtök hinna vel tengdu – sem ekki eiga að gjalda fyrir tengsl sín. Segir meðal annars:

„Hvort sem við erum stjórnmálamenn sem setja lög um fiskveiðistjórnun og maka síðar krókinn á sömu lögum vegna ættartengsla, kærustur sona ráðherra sem fá íslenskan ríkisborgararétt með engri fyrirhöfn, synir landsfeðra sem þiggja héraðsdómaraembætti úr hendi flokksfélaga landsföðursins, eða bara hreinlega ráðherrar sem eru giftir innmúruðum bankastarfsmönnum, þá er tími til kominn að almenningur, og ekki síst fjölmiðlar, fari að skilja það að við erum einfaldlega afburðafólk sem er það afskaplega óheppið að vera vel tengt. Það hefur meira að segja verið fundið upp sérstakt niðrandi orð um þessi ólukkans tengsl sem við líðum sífellt fyrir; hagsmunaárekstur. Hagsmunasamtök hinna vel tengdu hafna með öllu því að slík köpuryrði séu viðhöfð um félagsmenn þeirra, sem og önnur ljót orð af sama toga, svo sem spilling eða nepótismi. Of lengi höfum við þurft að líða fyrir tengsl okkar með því að þurfa að sitja undir níði af þessu tagi í fjölmiðlum – því eins og allir vita þá er eitt það versta sem getur hent nokkra manneskju það að fjallað sé um persónu og tengsl viðkomandi í fjölmiðlum.“
Risastórt veðmál

Í Bretlandi er deilt um niðurskurðinn sem var endanlega tilkynntur í gær.

Það er gegnumgangandi viðhorf í fjölmiðlum að niðurskurðurinn komi verst niður á fátæku fólki og bótaþegum. Sveitarstjórnir kvarta líka, líklegt er að stór hluti þeirra 500 þúsund manna sem eiga eftir missa vinnuna starfi þar.

En bankarnir sleppa vel, Bretland er sagt vera svo háð bankakerfi sínu og fjármálastarfsemi að seint verði hróflað við þessu – jafnvel þótt Gordon Brown hafi hótað því á tíma hrunsins 2008.

Fjölmiðlamógúllinn og auðkýfingurinn Rupert Murdoch hrósar ríkisstjórninni, hann styður hana heils hugar – það veit ekki á gott. Murdoch telur sig eiga að ráða því í gegnum sorppressu sína hver stjórnar í Bretlandi.

Svo er líka eins og bæði leiðarahöfundar blaða og sérfræðingar eigi erfitt með að gera upp hug sinn: Er það rétt aðferð til að komast út úr kreppu að skera svo grimmilega niður, eða er betra að nota aðferð Keynes og reyna að auka umsvifin í samfélaginu – eyða sig út úr kreppunni.

Fjölmiðlarnir lýsa þessu sem risastóru veðmáli. Ef það gengur upp muni David Cameron, George Osborne og Nick Clegg – þessir drengjalegu karlmenn – standa með pálmann í hendinni, en ef ekki verði þeir úthrópaðir. Sérstaklega Clegg, leiðtogi Frjálslyndra demókrata, sem í gær sat í þinginu við hlið hinna tveggja úr Íhaldsflokknum og brosti út að eyrum eins og hann væri einn úr gamla vinahópnum úr Eton.
Reisn

Á Marylebone High Street er grískur veitingastaður sem er farinn að láta nokkuð á sjá.

Þar sést aldrei neinn gestur. Konan mín segist hafa frétt að maturinn sé mjög vondur.

En þar er lagt á borð hvert kvöld upp á gamlan máta, með hvítum dúkum og þungum hnífapörum.

Ég kíki þarna inn um gluggann þegar ég er í London.

Þar eru ævinlega tveir gamlir menn sem ég er búinn að ákveða að séu þjóninn og yfirþjónninn. Báðir eru í jakkafötum með slaufur, jakki þjónsins er hvítur en föt yfirþjónsins eru svört. Ég veit ekki hvort þeir bíða eftir matargestum eða hvort þeir lifa bara í blekkingunni.

Það skiptir jú máli að halda reisn sinni þótt viðskiptin gangi ekki vel.
Kennsla í kristnifræði

Það er deilt um kristnifræðikennslu í skólum. En auðvitað þarf maður að læra um kristindóminn. Það er partur af því að skilja vestræna menningu, og skiptir engu hvort maður trúir eða ekki. Maður þarf að vita um Abraham og Ísak sem er endalaust vitnað til í alls kyns ritum og maður þarf að þekkja söguna um faríseann og tollheimtumanninn og um upprisu Lasarusar. Það skiptir minna máli í landi eins og okkar að kunna deili á guðum hindúa.

Mér fannst kristnifræði alltaf frekar áhugaverð í skóla og fékk góðar einkunnir í henni. Kennslan var reyndar oft dálítið skrítin. Í einum skólanum voru tveir kristnifræðikennar, annar var að reyna að fá nemendurna til að fara í helgileiki – stelpurnar sögðu að hann notaði tækifærið til að snerta þær – hinn hafði ógurlegan áhuga á örlögum kristinna píslarvotta í Rómarveldi og lýsti kvölum þeirra nákvæmlega og teiknaði gjarnan pyntingatólin upp á töflu.

Ég man að börnunum fundust báðir þessir menn frekar einkennilegir en þeir voru virtir borgarar.
Chelsea hótelið til sölu

Það er sagt að Chelsea hótelið í New York sé til sölu. Ef einhver vill kaupa hús fullt af minningum, þá er þarna tækifæri.

Ég skoðaði hótelið fyrir nokkrum árum, hafði alltaf ímyndað mér að það væri lítið og niðurnítt, en þetta er stóreflis bygging í Greenwich Village – jú, að vísu með viðeigandi yfirbragð stoltrar hnignunar.

Listinn yfir frægt fólk sem þarna hefur dvalið er langur, og yfirleitt eru það ekki einhverjir fínimenn, heldur uppreisnarseggir og fólk sem var á skjön við samfélagið.

Þarna voru bítnikkarnir Kerouac, Ginsberg, Burroughs og Corso, Áður voru þarna Eugene O'Neil og Thomas Wolfe, og svo Dylan Thomas sem gisti á hótelinu þegar hann drakk sig til dauða árið 1953.

Og svo kom poppið og rokkið og allt það. Bob Dylan er sagður hafa samið lög á Blonde on Blonde plötunni í einu herberginu, en Leonard Cphen samdi þennan söng um það þegar hann og Janis Joplin hittust á Chelsea hótelinu.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=pGfgMYfdBFc]
Skemmtun?

Gunnar Helgi Kristinsson, prófessor í stjórnmálafræði, tekur að sér að gerast sjónvarpsgagnrýnandi í Fréttablaðinu í dag. Hann er að ræða um vandræði við að kynna alla frambjóðendur á stjórnlagaþingi og segir:

„Sérstaklega ekki ef þú ætlar að hugsa það út frá einhverri jafnræðisreglu, sem allavega opinberu fjölmiðlarnir eru bundnir af. Þótt þú gæfir hverjum bara eina mínútu þá ertu kominn upp í nokkra klukkutíma af mjög leiðinlegu efni – að minnsta kosti ekki notendavænu,“ er haft eftir honum í Fréttablaðinu.“

En auðvitað er þetta bara verkefni sem þarf að leysa. Það getur varla verið annað en fagnaðarefni að slíkur fjöldi vilji taka þátt. Þetta er það sem heitir góðkynja vandamál. Ef þarf að fresta kosningunni aðeins vegna þessa, þá það. Og hvað varðar leiðindin, þá er þetta þó allavega eitthvað nýtt, ólíkt til dæmis þrasi fjórflokkafóks fyrir kosningar. Skemmtanagildi þess er líka afar takmarkað. Og svo er náttúrlega spurning hvort lýðræðið sé alltaf einhver skemmtun?
Húsnæðisverð og launaþróun

Þessi skýringamynd birtist á vef DataMarket með eftirfarandi texta:

„Í Crash Course fyrirlestrum Chris Martenson er mjög áhugaverð lýsing á einkennum þess þegar verðbólur myndast á markaði. Þar er m.a. mynd sem hann sýndi þegar hann var gestur í Silfri Egils fyrir nokkrum vikum síðan sem sýnir samhengi húsnæðisverðs og launaþróunar og hvernig það samband virðist hafa rofnað í Bandaríkjunum í kringum árið 2000.

Vegna áskorana úr nokkrum áttum, ákváðum við að endurgera þessa mynd m.v. íslenskan veruleika:

Lóðrétti ásinn sýnir breytingar á þessum stærðum í prósentum frá ársbyrjun 1989.

Það er rétt að setja tvo fyrirvara við þessa mynd áður en ályktanir eru dregnar:

Annars vegar ræður upphafsdagsetningin nokkru um það hvernig hún lítur út, þ.e. hvenær nákvæmlega línurnar skerast. Þeir tímapunktar eru því ekkert merkilegir sem slíkir. Hending réði því að launavísitalan eins og hún er notuð í dag nær aftur til 1989 og því er það viðmiðunardagsetningin.

Hins vegar ná samfelldar tímaraðir yfir húsnæðisverð ekki yfir allt þetta tímabil og því þurftum við að „splæsa“ saman tveim tímaröðum til að sýna þá þróun. Frumgögnin má nálgast með því að fylgja tenglinum í lok færslunnar.

Að þessu sögðu má sjá að þessar tvær stærðir haldast nokkuð vel í hendur frá upphafi þessa tímabils þar til árið 2005 þegar húsnæðisverðið tekur kipp án þess að samsvarandi breyting verði í laununum. Fasteignaverðið er svo að nálgast fyrra jafnvægi við launin aftur, en á líklega nokkuð í land ef marka má þessa mynd og þessa aðferðafræði. Munið þó að skurðpunktar línanna segja ekki alla söguna, heldur að stærðirnar tvær séu að nálgast einhvers konar jafnvægi.

Frumgögnin á bak við þessa mynd má nálgast öll í einu lagi á vef DataMarket, og þaðan má rekja sig til upprunaheimilda með því að smella á tenglana á „Heimildir“ undir myndinni. Það vantar enn nokkuð á að notendur geti sjálfir stillt svona mynd upp að öllu leyti á vefnum hjá okkur, en þangað stefnum við vitaskuld.“
Harkalega skorið niður

Það er talað um Axe-Wednesday í bresku blöðunum (sbr. Ash-Wendnesday).

Niðurskurðurinn sem George Osborne fjármálaráðherra boðar í fjárlagafrumvarpi sínu er með eindæmum rótttækur.

Það á að spara 80 milljarða punda. Eftirlaunaaldur verður hækkaður í 66 ár, örorkubætur verða tímabundnar, talið er að 500 þúsund manns missi vinnuna vegna niðurskurðarins á næstu árum.

Það er deilt um hvernig þetta muni virka. Sumir hagfræðingar segja að svo mikill niðurskurður muni verða dragbítur á hagkerfinu. En breska ríkið er í botnlausum skuldum. Það vakti nokkra gleði i dag þegar Osborne tilkynnti að lagður yrði nýr skattur á banka.

Íslendingar eru semsagt ekki einir á báti í þessu. Vefur BBC birtir yfirlit um niðurskurð í nokkrum Evrópulöndum. Ágætt að hafa það til hliðsjónar við það sem er að gerast á Íslandi.
Kiljan: Dante, Oksanen, Njála og Jökulsárlón

Í Kiljunni í kvöld verður fjallað um Njálu, Sofie Oksanen, Dante og Jökulsárlón.

Við förum að Jökulsárlóni og hittum Þorvarð Árnason sem hefur tekið saman bók um hvernig lónið lítur út á ýmsum árstíðum.

Arthúr Björgvin Bollasons segir frá bók sem hann hefur tekið saman þar sem siðferðisleg álitamál eru skoðuð í ljósi Njálssögu.

Illugi Jökulsson og Þorgerður E. Sigurðardóttir fjalla um þýðingu Erlings E. Halldórssonar á Gleðileiknum guðdómlega eftir Dante og skáldsöguna Hreinsun eftir Sofi Oksanen. Sú bók hlaut verðlaun Norðurlandaráðs á þessu ári og fer mikla sigurför um heiminn.

Þess ber að geta að Illugi er kominn í framboð til stjórnlagaþings, Þetta verður því síðasti þátturinn sem hann kemur fram í fyrir kosningarnar sem fara fram 27. nóvember.

Ein af hinum frægu myndum Gustaves Doré sem hann gerði við La divina comedia eftir Dante. Myndirnar eru prentaðar í íslensku útgáfunni.
Níð prófessors undir dulnefni

Fyrr á þessu ári kom upp vandræðaleegt mál í háskólasamféleginu í Bretlandi. Orlando Figes, sem er sagnfræðingur og höfundur bóka um sögu Rússlands, réðst undir dulnefni á keppinauta sína sem eins og hann fjölluðu um sögu Rússlands.

Það endaði með því að hann baðst afsökunar, borgaði skaðabætur og fór í meðferð.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifar óhróður um samkennara sína og annað fók undir tveimur dulnefnum: AMX fuglahvísl og Skafti Harðarson. Þetta er allt á sömu bókina lært,í hugarheimi prófessorsins eru allir leigupennar.

Hannes hefur þegar fengið viðvörun frá Háskóla Íslands vegna ritstuldar. Hann var dæmdur fyrir ritstuld í Hæstarétti, háskólarektor hafði ekki kjark til að reka hann frá skólanum, sem auðvitað hefði átt að gerast. Það var í raun fáheyrt að hann skyldi halda stöðu sinni.

Það er oft kvartað um skort á reglufestu á Íslandi. Hvað um prófessor við Háskóla Íslands – og það er þrátt fyrir allt virðingarembætti – sem skrifar níð um samkennara sína og annað fólk undir dulnefni?

Háskólaprófessor sem er með svo ruglaðar skoðanir að hann þorir ekki að kvitta undir þær með eigin nafni – hvaða fyrirbæri er það eiginlega?
Um stjórnlagaþingið

Það að Sigurður Líndal og Hannes séu á móti stjórnlagaþingi er eiginlega meðmæli með því.

Sigurður er eitt mesta erkiíhald sem um getur – og ágætur sem slíkur – og Hannes var innundir hjá ráðandi öflum á Íslandi í langan tíma. Veit varla sitt rjúkandi ráð eftir að þau fóru frá.

Staðreyndin er sú að hér sat nefnd eftir nefnd og reyndi að breyta stjónarskránni. Það tókst ekki vegna þessa að flokkapólitíkin þvældist alltaf fyrir. Í þessum nefndum voru menn eins og Gunnar Thoroddsen, Gunnar G. Schram, Jón Kristjánsson og Þorsteinn Pálsson. Alltaf skiluðu þær auðu að lokum.

Hinn mikli fjöldi frambjóðanda á stjórnlagaþing ber vott um mikinn stjórnmálaáhuga – og löngun eftir því að breyta stjórnmálunum úr því fari sem þau eru í. Menn skyldu ekki gera lítið úr því.

Og menns skyldu líka umgangast þessar kosningar með hæversku. Frambjóðendur hafa rétt á að kynna sig, en við skulum varast þá sem nota mikla peninga og líka þá sem eru augljóslega gerðir út af hagsmunaöflum.

Það verður auðvitað dálítið mál að velja úr fimm hundruð frambjóðendum og kannski er það góð hugmynd hjá Hirti Hjartarsyni að fresta kosningunum fram í janúar þannig að frambjóðendur hafi meiri tíma til að kynna sig og áherslumál sín.

Sjö þingmenn leggja til að um leið og stjórnlagaþingskosningarnar fari fram verði kosið um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er skrítin uppákoma – og verður varla skilin öðruvísi en sem viss óvirðing við stjórnlagaþingið – tilraun til að láta það snúast um ESB eða ekki ESB.
Víða mótmæli vegna niðurskurðar

Það er víðar en á Íslandi að allt nötrar vegna niðurskurðar.

Í Frakklandi hafa staðið yfir mótmæli í sex daga vegna hækkunar eftirlaunaaldurs – það safnast upp ruslahaugar í Marseille og víða er eldsneytisskortur.

Í Bretlandi verða í dag lögð fram fjárlögin sem beðið hefur verið eftir. Í þeim er að finna einhvern róttækasta niðurskurð sem hefur þekkst í nokkru ríki. Verkalýðsfélög boða til mótmæla, en hópur stórforstjóra skrifar bréf í blöðin og fagnar niðurskurðinum.

Skuldir breska ríkisins eru óskaplegar. Sumir óttast samt að niðurskurðurinn geti hamlað efnahagsbata leitt til kreppuástands, svokallaðrar tvöfaldrar dýfu.

Á Íslandi erum við að horfa upp á svipað ástand og svipaða umræðu – þótt hún sé miklu tilviljanakenndari en í Bretlandi. Á Íslandi vantar oft mikið upp á góða greiningu, en það er ljóst að ef ekki verður gripið til erfiðra úrræða mun vaxtakostnaður ríkissins verða hemill á framþróun næsta áratuginn.