arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Minnihlutastjórn

Þetta er þá orðin minnihlutastjórn – hún hefur svosem verið það að einhverju leyti hingað til.

En hún nýtur atfylgis Guðmundar Steingrímssonar í flestum málum og Róberts Marshall, sem nú hefur gengið til liðs við Bjarta framtíð. Eða þarf ríkisstjórnin að fara að semja við þá Guðmund og Róbert um öll mál?

Og stundum hleypur Hreyfingin líka undir bagga.

En þetta er orðið fjarskalega tæpt, ætti þá að duga fram á vor, nú er rétt rúmlega hálft ár til kosninga.

Af hverju kveður Róbert Marshall Samfylkinguna?

Er önnur skýring á því en að hann hafi séð að þingmannsferill hans væri á enda við óbreyttar aðstæður? Að hann myndi líklega detta úr. Vísast ætlar hann sér efsta sætið hjá Bjartri framtíð í einhverju kjördæmi þar sem flokkurinn á möguleika að ná þingmanni – það yrði þá væntanlega annað Reykjavíkurkjördæmið eða Kraginn.

En hins vegar blasir 5 prósenta reglan við Bjartri framtíð eins og illkleifur múr. Það er alveg jafn líklegt að flokkurinn fái engan mann á þing og Róbert breytir kannski ekki miklu um það. Með tvo brotthlaupna Samfylkingarmenn í forystu, styðjandi ríkisstjórn Samfylkingarinnar, hefur flokkurinn varla mjög víða skírskotun.
Bón um efnislega umræðu í þinginu

Það er vel til fundið hjá Sjálfstæðismönnum að biðja um efnislega umræðu um tillögur Stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá í næstu viku.

Þjóðaratkvæðagreiðslan er laugardaginn 20. október.

Sjálfstæðismenn vilja umræður í einn dag, en í raun ættu þeir að vera fleiri. Best væri að taka vikuna undir þetta.

Þá geta menn rætt fram og til baka um auðlindaákvæði, persónukjör og beint lýðræði. Þjóðin myndi sjálfsagt fylgjast með því af áhuga hvernig andstæð og málefnaleg sjónarmið takast á í „efnislegri“ umræðu.

Ríkisstjórnarflokkarnir hljóta að taka jákvætt í þessa beiðni.
Nýja bókin hennar Sigurveigar

Mér er málið skylt – hér er ný bók eftir Sigurveigu Káradóttur.

Nefnist Súpur allt árið – sjálfstætt framhald af Sultum allt árið.

Hvað verður næst?

Einhver stakk upp á Sætmeti allt árið.

En það er ekki hollt fyrir mig.

Salöt? Sykurlaust?

En semsagt, bókin er hérna, hún er með frábærum uppskriftum og stórglæsilegum myndum sem hún setti saman sjálf, en Gunnar Sverrisson ljósmyndaði.
VG og uppgjör við ESB

Það er greinilegt að heitustu andstæðingum ríkisstjórnarinnar og aðildar að ESB er mjög áfram um að knýja fram ESB uppgjör innan Vinstri grænna – fyrir kosningar. Þetta má glöggt sjá í Morgunblaðinu.

Stundum er nánast eins og þeir séu að gera þetta af umhyggju fyrir VG.

Maður verður var við ákveðna taugaveiklun vegna þessa innan flokksins, en samt er umræðan ekki sérlega hávær. Í raun er býsna friðsamt innan VG miðað við það sem var fyrr á kjörtímabilinu. Þá fannst manni nánast útilokað að Ögmundur og Steingrímur yrðu framar í framboði fyrir sama flokk. Nú sitja þeir saman í ríkisstjórn og virðast jafnvel þola hvorn annan.

Myndi það gera flokknum gagn, jafnvel hjálpa honum í kosningum, að fara í meiriháttar uppgjör vegna ESB nú í vetur?

Kannski ekki?
Mögnuð ræða forsætisráðherra Ástralíu

Hér er mögnuð ræða úr ástralska þinginu. Forsætisráðherrann Julia Gillard bókstaflega tætir í sig leiðtoga stjórnarandstöðunnar, Tony Abott, í umræðu um kvenréttindi og kvenfyrirlitningu. Þetta er rosalegur performans.
Hver verður kjörsóknin?

Eðlilega eru menn að velta fyrir sér hver gæti orðið kjörsóknin í þjóðaratkvæðagreiðslunni um tillögur Stjórnlagaráðs. Nú eru tíu dagar þangað til hún fer fram.

Þeir sem vilja að tillögurnar nái fram að ganga vonast til að kjörsóknin verði meira en 50 prósent. Það er stóri þröskuldurinn. Ef kjörsóknin fer mikið undir 40 prósent standa stjórnarskrárdrögin mjög veikt.

Stjórnmálaflokkarnir eru hikandi gagnvart málinu. Steingrímur J. Sigfússon vildi ekki gefa upp afstöðu sína til efnisatriða í umræðum í þinginu í gær.

Sjálfstæðisflokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur beinlínis lýst sig andvígan tillögunum og öllu ferlinu. En forysta flokksins virðist vera hikandi. Maður bjóst jafnvel við því að hún léti þau boð út ganga til flokksmanna að þeir sniðgengju kosningarnar. Það hefur hún ekki enn gert, hvað sem svo verður.

Hún gæti líka hvatt Sjálfstæðismenn til að fara á kjörstað og segja nei við fyrstu spurningunni – því að tillögur Stjórnlagaráðs verði grunnurinn að nýrri stjórnarskrá. En þá er hugsanlegt að kjörsóknin hressist verulega – og þar með öðlist ferlið meira lögmæti en ella.

Meðan svona er eiga þeir sem styðja nýja stjórnarskrá sviðið að miklu leyti, þótt gagnrýnisraddir heyrist héðan og þaðan. Það er til dæmis engin sjálfstæð hreyfing – grasrótarhreyfing – sem beinlínis heldur uppi baráttu gegn stjórnarskrárferlinu.

Veikleiki þeirra sem aðhyllast tillögur Stjórnlagaráðs er að þeir ná ekki sérlega langt út í þjóðardjúpið. Það er rangt að segja að ekki sé fyrir hendi áhugi á stjórnarskrárbreytingum, það er hann vissulega. Hins vegar eru stjórnarskrármál þess eðlis að það verður seint hægt að vekja allan fjölda fólks, eins og í kosningum sem snúast um einfaldari valkosti.
Einar Kára og Michel Houellebecq í Kiljunni

Tveir stórmerkilegir höfundar verða gestir í Kiljunni á miðvikudagskvöldið.

Annar er Einar Kárason. Í næstu viku kemur út eftir hann saga sem nefnist Skáld. Þetta er þriðja bókin í þríleik hans um Sturlungaöld, þær fyrri voru Óvinafagnaður og Ofsi, sú síðarnefnda hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin.

Við fórum með Einari út í Fagurey á Breiðafirði, en þar bjó Sturla Þórðarson, aðalpersóna bókarinnar, síðustu æviár sin.

Hinn gesturinn er Michel Houellebecq, hann er máski frægasti höfundurinn sem hefur komið í þáttinn frá upphafi. Út hafa komið þrjár skáldsögur eftir Houellebecq á íslensku í þýðingu Friðriks Rafnssonar, Öreindirnar, Áform og nú síðast Kortið og landið. Houellebecq hefur löngum haft lag á því að valda hneykslun – í viðtalinu ræðir hann meðal annars um uppgang Kínverja, sem er eitt þemað í síðustu bók hans, og þá ógn sem tjáningarfrelsinu stafar af trúarbrögðum.

Gagnrýnendur þáttarins fjalla um nýja skáldsögu eftir Eirík Örn Norðdahl, en hún nefnist Illska, og einnig spjöllum við aðeins um Vögguvísu eftir Elías Mar en hún er í brennidepli á Lestrarhátíð Bókmenntaborgar í Reykjavík. Vögguvísa hefur nýskeð verið endurútgefin.

Bragi Kristjónsson er svo á sínum stað – eins og endranær.
Krónan styrktist

Katrín Júlíusdóttir fjármálaráðherra var sökuð um að tala niður krónuna í síðustu viku. Út af þessu varð talsvert fjaðrafok.

En eins og sjá má á þessum töflum hefur krónan verið að styrkjast gagnvart evru, dollar og pundi dagana síðan Katrín lét ummælin falla.

Hver voru þá áhrifin?
Eplin frá Englandi og vínberin frá Ítalíu

Ég held það væri meira þjóðþrifaverk að sjá til þess að við fáum gott og stöðugt framboð af grænmeti og ávöxtum en að setja upp fleiri matvöruverslanir sem allar eru eins.

Það verður að segjast eins og er að grænmetið og ávextirnir í búðum á Íslandi er oft eins og svínafóður.

Sjálfur er ég mikill unnandi ávaxta.

Ég hef stundum velt fyrir mér hvernig stendur á því að á miðjum uppskerutíma ávaxta í nágrannalöndum okkar skuli ávextirnir sem fást hér vera komnir frá fjarlægum deildum jarðar – Argentínu, Chile, Suður-Afríku. Þessir ávextir eru afar geymsluþolnir, það vantar ekki, þeir hafa jú ferðast um hálfan hnöttinn, en bragðið af þeim er afar dauft.

Þess vegna varð ég mjög glaður þegar ég kom í verslun Frú Laugu við Laugalæk um helgina.

Þar voru til sölu tvær tegundir af nýjum eplum frá Englandi, og vínber frá Ítalíu. Allt var það sérlega ljúffengt, enda úr lífrænni ræktun. Það er oft talað um að ávextir og grænmeti sé hollara úr lífrænni ræktun, en það skiptir kannski ekki síður máli að bragðið er betra – enda kannski ekki von á öðru þegar hitt er framleitt í verksmiðjubúskap.

Epli í Frú Laugu. Önnur frábær búð sem má benda á er Bændur í bænum í Nethyl.
Múgur, veturinn 2008-2009

Það hefði verið munur að hafa forvirkar rannsóknarheimildir svo hægt hefði verið að loka þetta fólk inni eða einangra það áður en kom til þessara skrílsláta.
Glötuð sjálfsmynd Samfylkingar – en þó aðallega VG

Árni Páll Árnason, formannskandídat í Samfylkingunni, segir að flokkurinn hafi tapað sjálfsmynd sinni í ríkisstjórn með VG.

Samfylkingin hefur reyndar frekar óljósa sjálfsmynd, hún tók upp blairismann af krafti á árunum fyrir hrun, eftir hrunið hefur hún leitað meira í að vera hefðbundinn sósíaldemókrataflokkur. Árni Páll vill greinilega draga flokkinn nær miðjunni – en sósíaldemókratar eru per definitionem til vinstri.

Þess er þó að gæta að Samfylkingin hefur fórnað sáralitlu í þessari stjórn. Henni tókst með ógurlegum pólitískum klókindum að komast beint úr hrunstjórninni í stjórnina sem átti að taka til eftir hrunið – án þess að skipta forystusveit eða þinglið svo nokkru næmi.

Það eru Vinstri grænir sem hafa tapað sjálfsmyndinni. Þeir þurftu að undirgangast prógram Alþjóða gjaldeyrissjóðsins, taka þátt í endurreisn kapítalísks bankakerfis og samþykkja aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Þetta hefur nánast eyðilagt flokk þeirra, meðan Samfylkingin hefur í raun hangið ágætlega saman. Helsta „fórn“ hennar er að hafa ekki getað efnt til stóriðjuframkvæmda, hluti flokksmanna er mjög spenntur fyrir slíku, en árferðið bæði hér heima og erlendis hefur reyndar verið þannig að fá tækifæri eru í stjóriðjunni.
Svona á að gera þetta

Frábær ljósmynd – ég veit samt ekki hvaðan hún er eða hvort hún er samsett. Hugmyndin er altént góð.
Kombakk feðganna

Jóhannes, fyrrum í Bónus, er þriðja skipti gestur í Sjálfstæðu fólki – eða það segir DV.

Sjónvarpsstöðin er í eigu sonar hans, Jóns Ásgeirs.

Þeir feðgar eru nú aftur að færa út kvíarnar í verslun á Íslandi.

Þeir ætla að opna búð númer undir nafninu Iceland, í þetta sinn á stað þar sem bæði Bónus og Krónan eru fyrir.

Þetta gengur hratt hjá þeim – enda er næsta víst að þeir hafa aðgang að fjármagn sem þeir komu undan í hruninu.

Íslendingar hafa gullfiskaminni – bendir ekki allt til þess að þeir feðgarnir verði búnir að endurreisa verslunarveldi sitt eftir nokkur ár?

Þeir hafa aðganginn að fjölmiðlunum, fjármagnið, og þeir þekkja sitt heimafólk.
Að endurskrifa söguna

Það er merkilegt að fylgjast með því þegar menn reyna að endurskrifa söguna – og enn fremur þar sem fyrrum þjóðardagblað er notað til þess, blað sem taldi sig áður vera útvörð góðra siða og velsæmis.

Í Reykjavíkurbréfi helgarinnar má lesa:

„Hvert er tilefnið [til að endurskrifa stjórnarskrá]? Að viðskiptabankarnir þrír kollsigldu sig haustið áður? Þarf að umbylta stjórnarskránni þess vegna? Er tilefnið virkilega að óvinsælustu ríkisstjórn þjóðarinnar hafi skolað inn á þing í kjölfar múgárása á þinghúsið og fleiri stofnanir, sem minnstu munaði að næðu að yfirbuga fámennt en ótrúlega hugað lögreglulið í herlausu landi? Þekkt er að einstakir þingmenn reyndu að auðvelda skríl að koma aftan að lögreglunni og þingmenn sem síðar urðu ráðherrar ömuðust við því að lögreglumenn fengju að kasta mæði stundarkorn inni í þinghúsbyggingunum eftir ofurmannlega áraun. Íslenskir fræðimenn hafa enn ekki haft uppburði í sér til að fara í gegnum þennan þátt óeirða sem kallaðar eru hinu dúkkulega nafni »búsáhaldabyltingin«. Enn hefur ekki verið upplýst hverjir skipulögðu óeirðirnar eða fjármögnuðu þær. Vísbendingarnar eru þó margar og flest ber þar að sama brunni. Og það segir vissulega sína sögu að aldrei var árásunum beint fáeina metra frá Austurvelli, upp að Túngötu 6, eins og minnt var á í þjóðkunnri vísu. Og þekkt er að sjálft Ríkisútvarp landsins, sem sjálftökulið þar innanhúss kallar RÚV, hafði sig mjög í frammi þessa dagana og var atbeini þess allur með miklum ólíkindum. Einhvern tíma verður allt þetta mál opinbert.“

Menn geta haft hvaða afstöðu sem er til stjórnarskrárbreytinga, en tvennt er þarna mjög athyglisvert.

Efnahagshrunið 2008 heitir nú að þrír viðskiptabankar hafi „kollsiglt“ sig.

Það er ekki minnst á hrun hlutabréfamarkaðar úr 9000 í 300, öll smáu og stóru fyrirtækin sem fóru á hausinn eða voru yfirtekin, gjaldþrot Seðlabankans, sparisjóðakerfið sem féll nánast eins og það lagði sig, hrun gjaldmiðilsins um 50-60 prósent, launin sem skruppu saman, stökkbreyttar skuldir, ólögleg gengislán sem voru veitt á löngu tímabili, eftirlitsstofnanir sem brugðust algjörlega, spillinguna sem blasti við, stjórnvöld sem flutu sofandi að feigðarósi – ríki sem þurfti að leita á náðir Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Svo má lengi telja – rannsóknarskýrsla Alþingis er meira en 2000 blaðsíður.

Hitt er hvernig er talað um fólkið sem fór út á götur og torg eftir hrunið?

Nú er það orðið múgur.

Flest var þetta fólk einfaldlega hissa – efnahagshrunið var eins og reiðarslag, fólk missti einfaldlega trú á hlutum sem það hafði haldið að væru í sæmilegu lagi. Öll orðræða á löngu tímabili virkað tóm og fölsk, þetta var ekki síður hrun hugmynda en hrun hagkerfis. Hvernig ætli sé í mótmælunum í Aþenu og Madrid – ætli sé bara múgur þar?

Í þriðja lagi er talað um eitthvað sem verði opinbert seinna. Hvað skyldi það nú vera? Að þetta var bara allt einhver misskilningur – og við hefðum ekki einu sinni átt að þurfa að flytja fréttir af þessu?
Ælur og hóstakjöltur

Ég hitti mann í gær sem sagði sögur af Stuðmannatónleikum í Hörpu.

Ein var af konu sem svaf áfengissvefni mestalla tónleikana, en rankaði svo við sér og ældi yfir heila tvo bekki – við lítinn fögnuð sessunauta hennar.

Dr. Gunni gerir þessu skil í pistli í dag – Harpa virðist hafa breyst í sveitaballahús þessa helgi.

En er það ekki allt í lagi – það má væntanlega þrífa gólf og bekki áður en við settlegir gestir á sinfóníutónleikum mætum næst?

Þar er er það versta sem tónleikagestir gera að hósta. Þeir sem hósta oftar en einu sinni fá illt auga frá öðrum tónleikagestum.

En það var fullt út að dyrum hjá Stuðmönnum og mikið stuð. Og svo vill líka til að Sinfónían fyllir Hörpu mörgum sinnum á vetri. Áður fyrr átti hún erfitt með að fylla helmingi minni sal í Háskólabíó.

Þetta ber fagurt vitni um tónlistaráhuga á Íslandi, en reyndar er það líka svo með Sinfónínuna að snobbgildi hennar virðist hafa aukist talsvert miðað við það sem var áður. Nú fer fólk til að sýna sig og sjá aðra á sinfóníutónleikum í Hörpu, en það datt engum í hug í Háskólabíói – snobbgildið þar var núll, enda var meðalaldur gesta afar hár. Nú hefur yngst mjög í hópnum.

Hinn glæsilegi Eldborgarsalur í Hörpu. Ljósmynd: Kristján Kristinsson.
Biskupinn, fjögur ár frá hruni, einn af feðrum evrunnar

Í Silfri Egils á morgun ræðum við meðal annars stöðuna þegar fjögur ár eru liðin frá hruni. Við tæpum einnig á fréttamálum vikunnar.

Meðal gestanna í þættinum eru Frosti Sigurjónsson, Kristrún Heimisdóttir, Ólafur Þ. Stephensen og Benedikt Sigurðarson.

Agnes M. Sigurðardóttir biskup er í viðtali um stjórnarskrárkosningarnar, og þá einkum um það sem snýr að Þjóðkirkjunni í tillögum Stjórnlagaráðs.

Lára Magnúsardóttir sagnfræðingur hefur rýnt í tillögur Stjórnlagaráðs og telur að hugtakanotkunin sé óljós, einkum setur hún fram efasemdir um greinarnar sem lúta að náttúruvernd. Lára kemur í þáttinn.

Einnig verður rætt við Yves Thibault de Silguy, en hann er fyrrverandi framkvæmdastjóri gjaldmiðilsmála og viðskiptamála hjá Evrópusambandinu og getur talist vera einn af feðrum evrunnar. Hann er mikils metinn maður í Frakklandi og hefur nýverið látið af starfi stjórnarformans Vinci sem er stærsta verktakafyrirtæki landsins.
Formannskjörið í Samfó

Ég hitti í dag mann sem þekkir til í Samfylkingunni.

Við fórum að ræða formannsmálin. Ég spurði hvort Össur yrði ekki að taka við?

Hann sagði að það væri aftuhvarf og kæmi ekki til greina.

Við urðum ásáttir um að Árni Páll væri ekki sérlega vinsæll.

Þá barst talið að Katrínu Júlíusdóttur. Ég sagðist ekki vera sérlega trúaður á hún gæti orðið formaður.

En viðmælandi minn komst skemmtilega að orði:

„Hinir pólitísku kirkjugarðar eru fullir af líkum sem vanmátu Katrínu Júlíusdóttur.“
Stjórnarskrárpunktar

Það er hressilegt að sjá að umræður eru byrjaðar um efni tillagna Stjórnlagaráðs – í staðinn fyrir formið á málinu.

Það er reyndar mikil óvissa hvernig þetta fer allt. Kannski verður svo lítil þátttaka í kosningunum að auðvelt verður að láta eins og ekkert hafi gerst – þá eru varla líkur á nokkrum stjórnarskrárbreytingum næstu árin eða áratugina.

Líklegt er að hinar háværu kröfur um beint lýðræði verði fyrir bí. Menn geta þá spurt sig hverju er um að kenna – það er þá kannski ekki síst flokkapólitíkin sem eitrar allt á Íslandi.

Í Silfrinu á sunnudag verður fjallað um tvær hliðar stjórnarskrártillagnanna – Agnes M. Sigurðardóttir biskup verður í viðtali um afstöðu Þjóðkirkjunnar til spurningar númer 3, en þar er spurt hvort í stjórnarskrá eigi að vera ákvæði um Þjóðkirkjuna.

Lára Magnúsardóttir sagnfræðingur, kemur líka í þáttinn, en hún hefur skoðað tillögurnar með tilliti til óljósrar notkunar hugtaka – og náttúruverndarákvæða sem ganga býsna langt.

Svo er hún fjörleg ályktun Framsóknarmanna í Húnavatnssýslu sem telja að 111. grein stjórnarskrártillagnanna jafngildi landráðum, þar segir að framselja megi ríkisvald að genginni þjóðaratkvæðagreiðslu.

Framsóknarmennirnir nyrðra telja að aldrei megi framselja „löggjafarvald, framkvæmdavald eða dómsvald“ til annarra ríkja.

Ályktun þeirra er kröftug, en þess er þó að gæta að Ísland er aðili að EES-samningnum og er skyldugt til að taka yfir mikið af löggjöf Evrópusambandsins vegna þess, við erum líka í Nató og það getur skuldbundið okkur til að styðja stríðsaðgerðir – og við beygjum okkur undir ákvarðanir alþjóðlegra dómsstóla eins og Mannréttindadómstóls Evrópu.

Við gátum gengið í EES án þess að viðhöfð væri þjóðaratkvæðagreiðsla. Eftir á að hyggja var það skandall, með tillögum Stjórnlagaráðs hefði það verið skylda.

En miðað við það hvernig umræðan er í samfélaginu er í raun fullkomlega órökrétt að ekki skuli vera uppi háværari kröfur um úrsögn úr EES.
Ýmsar birtingarmyndir krónunnar

Það er dálítið skrítin hugmynd að hægt sé að tala niður íslensku krónuna.

Hún er reyrð í gjaldeyrishöft. Hér heima kostar evran sirka 160 krónur – erlendis, á þeim fáu stöðum þar sem er yfirleitt hægt að versla með krónur – er hægt að fá 250 krónur fyrir evruna eða jafnvel meira.

Stærstu atvinnugreinar landsins nota erlenda gjaldmiðla – þetta á við um sjávarútveginn, stóriðjuna og nokkru leyti ferðamennskuna.

Hér heima höfum við svo tvær tegundir af krónu.

Annars vegar flotkrónuna sem sveiflast til og frá, fór í fáranlegar hæðir fyrir hrun en sökk djúpt eftir það – nú er hún í höftum en sveiflast samt – og hins vegar verðtryggðu krónuna sem er óhemju traust og gefur ekkert eftir þó allt hrynji kringum hans.

Stærstur hluti húsnæðislána landsmanna, stærstu skuldbindingar þeirra, eru í þessum gjaldmiðli.

En svo er náttúrlega hægt að lifa í óraunverulegum heimi þar sem krónan féll aldrei – heldur var hún barasta töluð í kaf.
Jörðin…

Þessa mynd má finna á netinu undir yfirskriftinni The Idealist. Það er allt í lagi að hugleiða efni hennar um stund – hvernig heimurinn er, hvernig viljum við hafa hann, hvernig getur hann orðið og hverju er ekki hægt að áorka. Hvar liggja möguleikar okkar – og takmarkanir?
Galopnir til kosninga

Nú erum við komin að þeim stað í íslenskum stjórnmálum að farið er að tala um að flokkar gangi „opnir“ til kosninga.

Þetta þýðir að við, kjósendur, fáum ekkert að vita um hvað þeir ætlast fyrir eftir kosningarnar.

Nú er einkum einblínt á Samfylkinguna. Hún gæti orðið í lykilstöðu eftir kosningar. Jóhanna útilokaði nánast að hún myndi vinna með Sjálfstæðisflokknum, formannsefnið Árni Páll segist geta unnið með hverjum sem er. Orð hans fá nokkuð góðar undirtektir meðal Samfylkingarfólks.

Nú má svosem vera – og það er fremur líklegt – að eini möguleikinn á tveggja flokka ríkisstjórn eftir kosningar verði stjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Stjórnarmyndun gæti reynst erfið – og þá geta flokkar stokkið frá stefnumálum sínum vinstri hægri.

Þetta er ekki óhagganlegt kerfi, þótt ýmsir láti þannig. Á Norðurlöndunum er vitað fyrir kosningar hvaða flokkar ætla að starfa saman – kjósendur hafa því skýra mynd af því hvaða ríkisstjórnir eru í boði.

Nú er í uppsiglingu formannskjör í Samfylkingunni – það er talað um að flokkurinn hafi færst til vinstri. Það má vera. En því má þá ekki gleyma að Samfylkingin er sósíal-demókrataflokkur – vinstriflokkur. Víðast í Evrópu starfa slíkir flokkar í ríkisstjórnum með flokkum sem eru enn lengra til vinstri, þannig er það í Noregi og Danmörku. Blairisminn hefur sungið sitt síðasta, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar endaði með ósköpum.

Ef nýr formaður færði Samfylkinguna til hægri væri það þó í raun út á svæði sem er giska autt í pólitíkinni hér. Þetta er svæðið þar sem frjálslyndir flokkar Evrópu starfa – sá hugmyndastraumur sem kallast liberal. Á Íslandi eru frjálslyndir eins og lítil brot í Samfylkingu og Sjálfstæðisflokki – og að minna leyti Framsókn – en flestir eru landlausir í pólitík.

En er ekki jafn líklegt að hægri sveifla í Samfylkingu myndi flæma burt fleiri kjósendur en bættust við, það er ekki einfalt mál að reyna að taka yfir miðjuna og vera í leiðinni trúr sósíal-demókratíunni – við höfum nýleg dæmi sem sýna það.
Búktalaradúkkur

Það sem við horfðum á í nótt frá Bandaríkjunum voru stjórnmál sem leikhús – og ekki einu sinni gott leikhús.

Frambjóðendur skora hæst ef þeir tala í innantómum frösum. Ánægja áhorfenda með þá er mæld um leið og þeir tala – þá er best að forðast að tala um erfið sannindi.

Flókin mál eiga ekki upp á pallborðið – það er betra að segja litlar sögur eða tala í stöðluðum klisjum. Þetta býður upp á stjórnmál þar sem skammtímasjónarmið eru allsráðandi, stjórnmálamenn eru eins og búktalaradúkkur, og hin raunverulegu vandamál fást ekki einu sinni rædd.
Ójöfnuðurinn – stærsta málið í Bandaríkjunum

Meðan ég hlusta með öðru eyranu á heldur daprar umræður forsetaframbjóðenda í Bandaríkjunum – þetta er keppni niðurávið, sá sem nær að beita ódýrari og innihaldslausari frösum lítur út eins og sigurvegari – er ég að lesa viðtal við hagfræðinginn og Nóbelsverðlaunahafann Joseph Stiglitz á vef Der Spiegel.

Stiglitz segir að bandaríski draumurinn sé orðinn að þjóðsögu. Hvorugur frambjóðandinn í forsetakosningunum tali um stærsta málið í Bandaríkjunum – hinn mikla ójöfnuð sem hefur farið mjög vaxandi síðustu áratugina.

Stiglitz nefnir dæmi: Sex erfingjar Walmart verslunarkeðjunnar ráða yfir auði sem er jafnmikill og eigur þeirra 30 prósenta sem eru á botninum í bandarísku samfélagi.

Staðreyndin er sú, segir Stiglitz, að hvergi í þróuðum löndum ræðst framtíð ungs fólks meira af efnahag og stétt foreldranna. Hreyfanleiki milli stétta er afar lítill í Bandaríkjum nútímans.

Innan við eitt prósent Bandaríkjamanna á um 35 prósent af þjóðarauðnum, þessi hópur borgar furðulega litla skatta, hann býr í bestu húsunum, fær bestu menntunina, hefur þægilegasta lífsstílinn – meðan fjöldinn á botninum er atvinnulaus eða getur rétt hangið á illa borguðum störfum sínum – atvinnuöryggið er sama og ekkert – og fjórðungur húseigenda hefur neikvæða eignastöðu, skuldar meira en virði húsnæðis síns.

Joseph Stiglitz var gestur í Silfri Egils fyrir fáum árum. Hann hefur nýskeð gefið út bókina The Price of Inequality: The Avoidable Causes and Invisible Costs of Inequality. Þar skoðar hann meðal annars hvernig markaðurinn virkar ekki eins og ætlast er til – hann er hvorki skilvirkur né stöðugur og hann skapar mikinn ójöfnuð sem stjórnmálin ráða ekki við.