arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Takmörkuð alvara.

Forsætisráðherra lýsti yfir því í fyrradag, að ákveðið hefði verið að fresta um nokkrar vikur að fella úr gildi undanþágusamninginn við Vestur-Þýzkaland um veiðar í 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Þessi samningur átti að falla úr gildi 1. maí, ef Þjóðverjum hefði ekki tekizt fyhrir þann tíma að fá framkvæmda umsamda tollalækkun Efnahagsbandalagsins á íslenzkum afurðum. Þetta hefur þeim ekki tekizt, en samt lætur ríkisstjórn okkar undan síga.

Undansláttur forsætisráðherra kemur svo sem ekki á óvart. Þetta minnir á aðra meðferð landhelgismálsins allar götur frá hinum fræga þingflokksfundi Sjálfstæðisflokksisn í Borgarnesi,þegar núverandi forsætisráðherra og fjármálaráðherra greiddu einir atkvæði gegn þeirri 200 mílna stefnu, sem flokkur þeirra tók síðan upp og gerði að helzta kosningamáli sínu í síðustu kosningum.

Í nokkur missei fyrir Borgarnesfundinn hafði núverandi ritstjóri Dagblaðsins skrifað hvern leiðarann á fætur öðrum í Vísi, þar sem hann hvatti til þess, að 200 mílna útfærsla tæki strax við af 50 mílunum. Þetta sjónarmið var í samræmi við vilja alls þorra kjósenda Sjálfstæðisflokksins, enda vann flokkurinn sinn mesta kosningasigur einmitt á loforðinu um tafarlausar 200 mílur.

Þetta kosningaloforð hefur síðan aðeins verið efnt að hluta. Það er ekki nóg að færa landhelgina formlega út í 200 mílur og standa síðan að meira eða minna leyti ekki við framkvæmd útfærslunnar. Ótal dæmi eru um, hvernig forsætisráðherra hefur dregið hælana í landhelgismálinuj. Frægust er margra vikna fyhrirstaðan gegn slitum á stjórnmálasambandi við Bretland.

Annað frægasta dæmið er Canossa-för ráðherrans til Bretlands, þaðan sem hann kom með 85.000 tonna tilboð Wilsons í farangrinum. Þessi sendiför fékk verðugan endi, þegar hvorki samráðherrar né samflokksmenn forsætisráðherra vildu telja þetta tilboð neinn grundvöll nýrra viðræðna.

Nú hafa sjómenn komizt að því, að vesturþýzkir togarar eru látnir afskiptalausir, þótt þeir þverbrjóti undanþágusamninginn. Þessi brot ættu með réttu að stuðla að því, að samningurinn yrði numinn úr gildi 1. maí í samræmi við ákvæði sjálfs samningsins. Í stað þess fer Morgunblaðið, málgagn forsætisráðherra, hamförum í tilraunum til að vefengja brot Þjóðverja og rengja vitnin að þeim brotum.

Nýbirt gagnrýni Guðlaugs Gíslasonar alþingismanns á undansláttarstefnuna endurspeglar vel þá óánægju, sem ríkir hjá meirihluta þingmanna Sjálfstæðisflokksins og öllum þorra kjósenda flokksins. Þessi andúð vex við nýjasta undansláttinn gagnvart Þjóðverjum, sem verkar eins og yfirlýsing til Breta um, að ríkisstjórn Íslands sé takmörkuð alvara í landhelgisdeilunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vont mun versna.

Hinir erfiðu tímar, sem að undanförnu hafa verið í efnahagsmálum Íslendinga eru aðeins smávægilegt böl í samanburði við þá erfiðleika, sem nú eru fyrirsjáanlegir. Við hina pólitísku óstjórn innanlands er nú að bætast aflabrestur og önnur ytri óáran. Jafnframt er hluti framkvæmdavaldsins að flytjast úr landi vegna ótæpilegra erlendra lánveitinga á undanförnum mánuðum.

Vetrarvertíðin hefur gengið mjög illa. Spár fiskifræðinga um samdrátt þorskstofnsins hafa rætzt að fullu. Sumir vertíðarbátar hafa ekki aflað upp í olíukostnaðinn einan. Fjárhagur fjölmargra útgerðarfélaga er hrikalega bágur um þessar mundir. Og ekki er ljóst, hvernig bankar geta haldið þessum fyrirtækjum á floti án þess að lenda í að hafa ónógar tryggingar fyrir útlánum sínum.

Ennfremur virðist ljóst, að síldveiðin í Norðursjó verður að þessu sinni ekki svipur hjá sjón. Hin árvissi tekjuauki stóru loðnuskipanna er því nokkurn veginn úr sögunni. Afleiðingarnar hafa ekki látið á sér standa. Nokkur beztu aflaskipanna eru komin á sölulista og flytjast senn í hendur norskra eigenda.

Bankakerfið ræður ekki yfir því fjármagni, að það geti haldið útgerðinni áfram á floti. Ríkisstjórnin hefur látið undir höfuð leggjast að laga gengiskráninguna að staðreyndum lífsins. Annað hvort verður umtalsverður hluti útgerðarinnar bráðlega gjaldþrota eða þá að teknir vorða upp beinir eða óbeinir styrkir fyrir tilstilli erlendra lánveitinga.

Í rauninni er nokkuð dularfullt, hversu léttilega ríkisstjórninni hefur tekizt að safna skuldum á stuttum tíma. Hún hefur aukjð skuldabyrðina á hvern Íslending á tæpum 10 mánuðum úr 200.000 krónum í 350.000 krónur. Að baki þessara erlendu lána úr sjóðum, sem Bandaríkjamenn ráða að mestu, virðist liggja ákvörðun þarlendra stjórnvalda um að halda efnahag Íslands á floti.

Það er út af fyrir sig mjög þægilegt að eiga svona góða vini í raun. En það þarf líka sterk bein til að þola þessa gjafmildi. Skuldunautur verður alltaf nokkuð háður lánardrottni sínum. Og við megum sízt við slíku á þeim tíma, er við stöndum Í þorskastríði og þurfum á allri reisn okkar að halda. Það er erfitt fyrir ölmusumann að standa í deilum við nágrannana.

Að undanförnu hafa efnahagsvandræði okkar aðallega stafað af innlendri óstjórn. Í ríkisútgjöldunum hefur verið ástunduð sama veizluhaldastefnan og hjá síðustu vinstri stjórn. Og í efnahagsmálunum má ekki á milli sjá, hvor er getulausari, ríkisstjórnin eða Þjóðhagsstofnun. Fyrir bragðið erum við þess nú mjög vanbúnir að mæta versnandi ytri skilyrðum.

Því miður skortir alla stjórnmálaflokkana forustu til að mæta þessum erfiðleikum af raunsæi. Og því miður mundi brottför ríkisstjórnarinnar ekki leysa vandann, þar sem ekki tæki betra við hjá hinum flokkunum.

Þjóðin stendur því andspænis næstum ósigranlegum vanda, sem ekki fer í burtu, þótt menn stingi höfðinu í sandinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þjófaverndarráð.

Skálavörður Ferðafélags Íslands og Náttúruverndarráðs í Landmannalaugum kom í október upp um stórfelldan veiðiþjófnað í Kirkjufellslvatni og Kílingavötnum og fékk lögreglu á staðinn til að standa mennina að verki. Voru þeir ma. á bíl frá Orkustofnun og höfðu fjölda neta úti. Játuðu mennirnir að hafa stundað þessa iðju í nokkur ár.

Síðan hofur verið tekið með sérstökum silkihönzkum á veiðiþjófunum. Orkustofnun hefur ekki séð þörf neinna aðgerða, þótt starfsmenn hennar hafi notað tæki hennar til aðstoðar við þjófnað. Og skálavörðurinn hefur ekki enn verið kallaður til að gefa skýrslu, þótt komið sé fram á sumar. Málið sefur værum blundi í skúffum ríkissaksóknara.

En það eru fleiri aðilar en Orkustofnun og ríkissaksóknari, sem líta mildum augum á þennan stórfellda veiðiþjófnað. Það er samstarfsnefnd Ferðafélags Íslands og Náttúruverndarráðs, sem sér um ráðningar skálavarða. Hún hefur nú hafnað því að endurráða skálavörðinn, sem kom upp um þjófana. Ber hún fyrir sig smávægileg formsatriði, en hefur látið skálavörðinn vita, að hann hafi farið út fyrir verksvið sitt í veiðiþjófnaðarmálinu.

Ferðafélag Íslands getur svo sem hagað sér eins og því þóknast, svo framarlega sem félagsmennirnir sætta sig við stuðning við veiðiþjófa. Slíkt kemur utanfélagsmönnum lítið við, en gefur þó til kynna, að ekki sé allt með felldu í félagsskapnum.

Öllu alvarlegra er, að Árni Reynisson skuli mega breyta Náttúruverndarráði í eins konar Þjófaverndarráð. Ráðið er kostað af ríkinu til að vernda náttúru landsins en ekki til að ofsækja menn, sem eru að reyna að friða það fyrir þjófum.

Fjárveitingar til ráðsins hafa aukizt mjög verulega frá ári til árs. Það er greinilega orðið tímabært að staldra svolítið við og kanna fyrir gerð næstu fjárlaga ríkisins, hvort réttilega sé á þessu fé haldið og hvort stjórnendur ráðsins hafi nægan siðferðisstyrk til að gegna störfum sínum.

Það er borgaraleg skylda hvers manns að koma vitneskju sinni um þjófnað á framfæri við lögregluna. Og það er borgaraleg skylda hvers vinnuveitenda að meta vel slíkt framtak starfsmanns. Ferðafélag Íslands og Náttúruverndarráð eru ekki undanþegin slíkum siðferðisskyldum.

Í þessu máli hefur skálkurinn verið heiðraður eins og svo oft áður í þessu landi kunningsskapar og stjórnmálaflokka, sem haga sér eins og glæpaflokkar. Þetta alvarlega ástand veldur því, að dómsvaldið er í molum í landinu. Mestu skálkarnir ganga lausir vegna flokkstengsla, kunningjatengsla og viðskiptatengsla.

Veiðiþjófnaðurinn við Landmannalaugar og meðferð málsins síðan er aðeins lítill angi af útbreiddri siðspillingu, sem hefur jafnvel gert Náttúruverndarráði að þjófaverndarráði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Eins konar fimmta herdeild.

Flokkseigandafélag Sjálfstæðisflokksins er enn að reyna að búa til samnigaandrúmsloft í þorskastríðinu, gegn vilja meirihluta stuðningsmanna flokksins og annarra landsmanna. Morgunblaðið og Vísir áminna þjóðina reglubundup um að forðast alla ævintýramennsku og halla sér heldur að raunsæi og samningum.

Þetta endurspeglar viðhorfin, sem komu fram í Canossaför Geirs Hallgrímssonar forsætisráðherra til Bretlands. Úr þeirri för kom hann með 85.000 tonna tilboð Wilsons. Tilboð þetta var augljóslega enginn grundvöllur samninga, enda fól það ekki í sér neina breytingu á viðhorfum Breta til aflamagns.

Geir lét sig samt hafa það að bera þetta tilboð undir félaga sína í ríkisstjórninni. Það átti hann ekki að gera. Hann átti að neita öllum tilgangslausum sendiferðum og erindrekstri fyrir Wilson forsætisráðherra. En hann skildi ekki nógu vel takmörk þess, sem unnt var að bjóða þjóðinni.

Enginn vildi ræða í alvöru tilboðið, sem var í farangri Geirs. Mat almennings og flestra annarra stjórnmálamanna var og er enn, að sterkara sé að halda þráteflinu á miðunum og láta tímann vinna með okkur, heldur en að semja um það aflamagn, sem Bretar geta sætt sig við.

Skýringin á þessum sambandsskorti forsætisráðherra og þjóðar er aðallega sú, að hann tekur aðeins mark á fámennum hópi ráðamanna flokkseigendafélagsins, sem eru í engu meira sambandi við fólkið í landinu. Þessi einangraði hópur hefur ekkert lært af þróun landhelgisdeilunnar á síðasta hálfa árinu.

Vegna þessa tala Morgunblaðið Og Vísir eins og Bretar séu meðal helztu vina okkar og félaga og eins og þorskastríðið stafi aðallega af eins konar misskilningi. Vegna þessa áminna blöðin þjóðina roglubundið um að forðast alla ævintýramennsku og halla sér heldur að raunsæi og samningum.

Guðlaugur Gíslason, alþingismaður Sjálfstæðisflokksins, setti nýlega rækilega ofan í við undantsláttarmenn í grein, sem Morgunblaðið neyddist til að birta. Sjónarmið Guðlaugs eru hin sömu og alls þurra þjóðarinnar. Hann lauk grein sinni með þessum orðum:

“Allt of áberandi undanlátssemi í íslenzkum fjölmiðlum og vanmat á aðstöðu og getu Landhelgisgæzlunnar veikir aðeins málstað Íslendinga og er ekki í neinu samræmi við stefnu stjórnvalda og Alþingis né vilja meginþorra íslenzku þjóðarinnar.”

Staðreyndin er sú, að flokkseigendafélagið og málgögn þess eru óafvitandi að verða eins konar fimmta herdeild í herbúðum Íslendinga í landhelgisdeilunni. Bretum er vel kunnugt um linkind forsætisráðherra og málgagnanna tveggja og haga sér í samræmi við það.

Þessi linkind er því stærsti þröskuldurinn í vegi réttlátrar lausnar landhelgisdeilunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Innantóm mannalæti.

Ríkisstjórnarblöðin þrjú, Morgunblaðið, Tímínn og Vísir, hafa að undanförnu sagt frá því með augljósu stolti, að gjaldeyrisstaða Íslands hefði batnað um nokkur hundruð milljónir króna í marz. Áttu lesendur að skilja þetta á þann hátt, að stjórn fjármála ríkisins og efnahagsmála þjóðarinnar væri farin að lagast.

Það er gamall siður stjórnmálamanna og hirðskálda þeirra á flokksblöðunum að fara óvarlega með tölur og finna jafnan ráð til að sýna þær í þægilegu ljósi. En sjaldan hafa þeir verið jafndrjúgir af jafnlitlu tilefni og batanum á gjaldeyrisstöðunni í marz.

Núverandi ríkisstjórn hefur mánuðum saman varið gjaldeyrisstöðuna með þeim einum hætti að taka milljarða að láni erlendis. Þessir milljarðar hafa ekki farið til neinna gjaldeyrisöflunarframkvæmda, heldur eingöngu til að borga daglegan rekstur ríkisbúsins og þjóðarbúsins.

Í marz brá ríkisstjórnin ekki út af venju sinni og tók nokkra milljarða króna aó láni. Þetta var meira en tíu sinnum hærri upphæð en bati gjaldeyrisstöðunnar nam. Af hverjum tíu krónum, sem fengnar voru að láni í marz, sat aðeins tæplega ein króna eftir í kassanum, þegar hinu hafði verið eytt í sama mánuói.

Þetta var allur batinn á gjaldeyrisstöðunni. Hirðskáld ríkisstjórnarinnar hefðu betur látið ógert að hælast um af honum. Raunveruleikinn var nefnilega allt annar. Hann var sá, að ríkisstjórnin hélt í marz áfram að sigla þjóðarskútunni í átt til gjaldþrots.

Hinn l. janúar 1975 voru gamlar og nýjar ríkisstjórnir búnar að hnýta hverjum Íslendingi skuldabagga upp á 200.000 krónur í erlendum lánum. Núverandi ríkisstjórn magnaði þennan skuldabagga um 130.000 krónur á aðeins einu ári. Hinn l. janúar 1976 var skuldabagginn á hvert mannsbarn kominn upp Í 330.000 krónur. Núna er hann kominn yfir :350.000 krónur.

Krónan hefur að vísu lækkað töluvert að verðgildi á þessum tíma. En sú lækkun er langt frá því að vega upp á móti þessari skuldaaukningu. Trúlega hefur engin ríkisstjórn bundið þjóðinni þyngri skuldabagga en þessi ríkisstjórn, sem er jafnvel verri en vinstri stjórnin og er þá mikið sagt.

Það er full ástæða til að kenna ríkisstjórninni um þetta ástand. Verðlag á útflutningsafurðum Íslendinga hefur verið sæmilegt og jafnvel gott á valdatíma hennar. Það er fyrst og fremst óstjórnin á efnahagsmálum þjóðarinnar, sem veldur því ástandi, er lýsir sér í söfnun skulda í útlöndum.

Þessi svokallaða hægri stjórn hefur belgt út ríkisbáknið til jafns við hverja vinstri stjórn, þar sem hún hefur ekki haft neinn raunverulegan fjármálaráðherra. Hún hefur ekkert mark tekið á góðum ráðum samtaka launþega og vinnuveitenda um björgunaraðgerðir í efnahagsmálum, heldur haldið að sér höndum að frumkvæði forsætisráðherra, sem getur sjaldan ákveðið sig, fyrr en allt er orðið um seinan.

Svo gamna þessir menn sér við, að gjaldeyrisstaðan hafi batnað í marz. Sér eru nú hverjar hetjurnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þáttaskil í varnarmálum.

Loksins er komin hreyfing á opinberar umræður um kostnaðarmál varnarliðsins. Stjórnmálamennirnir Gunnar Thoroddsen, ráðherra Sjálfstæðlfslokksins, Benedikt Gröndal, formaður Alþýðuflokksins, Halldór E. Sigurðsson, ráðherra Framsóknarflokksins, og nú síðast Matthías Bjarnason, ráðherra Sjálfstæðisflokksins, hafa haldið því fram opinberlega, að varnarliðið greiði ekki eðlilegan kostnað af dvöl sinni hér. Mál þetta hefur verið rætt einu sinni í ríkissstjórninni og verður væntanlega rætt Í þingflokkum ofangreindra stjórnmálaflokka á næstunni.

Margir stjórnmálamenn í þessum sömu flokkum eru mjög andvígir þessum hugmyndum. Enda hefur það verið trúaratriði, að varnarliðið væri fyrst og fremst komið hingað okkar vegna. Sú kennisetning hefur dunið á eyrum manna í næstum þrjátíu ár, svo ekki er furða, þótt margir eigi erfitt með að brjótast undan áhrifum hennar.

Öðrum er ljóst, að varnarmáttur varnarliðsins fyrir landið er sáralítill og að tilgangur þess er fyrst og fremst að vara bandaríska herinn í tæka tíð við árás á Bandaríkin. Næst á eftir kemur það hlutverk að vera brúarsporður að vestan, ef ráðizt yrði á Vestur-Evrópu úr austri.

Það er aðeins í þriðja sæti, sem hagsmunir Íslendinga koma, þótt íslenzkir stjórnmálamenn hafi í upphafi og æ síðan látið líta svo út, sem Ísland hafi beðið um varnarliðið. Þeirri fölsun hefur nú verið rutt úr vegi. Almenningur veit núna, að þar var aðeins um formsatriði að ræða.

Í nærri þrjátíu ár hefur varnarliðið búið við margvísleg sérréttindi og fríðindi, sem eiga sér enga stoð í heilbrigðri skynsemi. Öll vara og þjónusta erlendis frá og til varnarliðsins og manna þess er tollfrjáls. Hvorki varnarliðið né starfsmenn þess greiða hér á landi skatta né skyldur.

Hinar nýju tillögur eru flestar á þá leið, að varnarliðið og starfsmenn þess greiði tolla og söluskatt, tekjuskatt og útsvör, svo og aðrar skyldur til jafns við landsmenn.

Hinar nýju tillögur eru einnig á þá leið, að varnarliðið taki þátt í margvíslegum tilkostnaði, sem er í þágu hlutverks þess hér á landi. Menn telja, að Atlantshafsbandalagið hafi gagn af varanlegum vegum milli hernaðarlega mikilvægra staða og að það hafi gagn af fleiri en einum flugvelli af fullri stærð. Menn telja líka, að slíkar framkvæmdir séu í þágu almannavarna á Íslandi, en almannavarnir eru einmitt mikilvægasti þáttur varna Íslands.

Varnarliðið bauðst raunar endur fyrir löngu til að leggja varanlega braut milli KeflavÍkur og Reykjavíkur, en þaó tilboð sofnaði í skrifborðsskúffum hinna rétttrúuðu. Varnarliðið bauðst líka til að reisa alþjóðlegen flugvöll við Húsavík, en því boði var heldur ekki tekið. Og nú hefur gráu verið bætt ofan á svart með nýjasta samningnum við varnarliðið, þar sem því er gefin gamla flugstöðin í KeflavÍk, þótt Ísland eigi hana samkvæmt fyrsta varnarsamningnum.

Staðreyndin er sú, að íslenzkir hagsmunir hafa hingað til alvarlega verið fyrir borð bornir í samningum íslenzkra stjórnmálamanna við bandaríska varnarliðið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Burt með Stóra norræna.

Stærsti minnisvarðinn um nýlendukúgun Íslendinga er Stóra norræna ritsímafélagið. Í skjóli áratuga einokunar á símasambandi frá Íslandi hefur þessi norræni auðhringur haft af Íslendingum ótalda milljarða á núgildandi verðlagi umfram eðlilegan viðskiptakostnað. Um þetta vitnar kostnaður neytenda af notkun sæstrengja fyrirtækisins.

Nú hefur Ísland tækifæri til að losna úr heljargroipum Stóra norræna ritsímafélagsins og tengjast um leið nýrri og ódýrri tækni fjarskiptahnatta. Það kostar meira í fyrstu, en ætti að borga sig á fáum árum. Stjórn Pósts og síma á Íslandi er enn í ánauð Stóra norræna ritsímafélagsins og það má ekki leyfa henni að framlengja nýlendukúgunina.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óleyfilega duglegur.

Aðalritstjóri Tímans og kraftaverkamaður Ólafs Jóhannessonar hefur hrundið af stað íÍ blaði sínu herferð gegn Kristjáni Péturssyni, deildarstjóra tollsins á Keflavíkurflugvelli. Í greinum og nafnlausum lesendabréfum er Kristján sakaður um óhæfilegan dugnað við rannsókn og uppljóstrun sakamála.

Enginn vafi er á, að Kristinn Finnbogason gerir þetta með vitund og vilja Ólafs Jóhannessonar dómsmálaráðherra, æðsta yfirmanns hins hataða Kristjáns Péturssonar. Er þetta leiðindamál eett dæmið um, hve illa slæmur félagsskapur er að fara með ráðherrann.

Hin sjúklega aðför að Kristjáni Péturssyni náði einna lengst í grein merktri Oddi Ólafssyni blaðamanni. Þar var Kristján sakaður um að hafa farið langt út fyrir verksvið sitt í rannsókn ótal sakamála, ekki aðeins þeirra, sem snerta aðstandendur Tímans, heldur einnig ótal annarra.

Inn á milli línanna má lesa, að óleyfilegur dugnaður Kristjáns eigi meginþáttinn í uppljóstrun flestra þeirra alvarlegu auðgunarglæpa, sem upp hafa komizt. Ef þetta er rétt væri nær að gera Kristján að yfirmanni löggæzlu og tollgæzlu á Íslandi, heldur en aó veitast að honum með gamalkunnum kargaþýfisaðferðum Tímans.

Svo virðist sem farið sé að hitna óþægilega undir ýmsum skuggaöflum þjóðfélagsins. Þau virðóast ekki treysta á lipurð framsóknarmanna þeirra, sem ráða mestu í sakamálakerfinu. Þau vilja því koma Kristjáni úr starfi, svo að feimnismálin fari alls ekki í gang í sakamálakerfinu.

Tilraunin til að bola Kristjáni úr starfi er dæmd til að mistakast. Þjóðfélagið er að opnast á þessum síðustu mánuðum. Minni líkur eru á, að fjárglæframenn og aðrir glæpamenn geti látið stjórnmálamenn vernda sig gegn lögum og rétti eins og þeir hafa löngum getað gert.

Þorri lesenda Tímans hefur ógeð á skrifum blaðsins um Kristján Pétursson. Þau munu um síðir valda upphafsmönnum sínum vandræðum, því að einhvern tíma munu framsóknarmenn opna augun og byrja að moka flórinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Um Hans og Crosland.

Í landhelgismálinu standa Íslendingar nú andspænis tvenns konar nýrri hættu. Í fyrsta lagi gera ýmsir gamlir andstæðingar 200 mílna efnahagslögsögunnar harða hríð á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna að óskertu valdi strandríkja á fiskveiðum innan lögsögu þeirra. Í öðru lagi er svarinn andstæðingur 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslendinga, Anthony Crosland, orðinn utanríkisráðherra Bretlands.

Gegn síðari hættunni getum við lítið annan gert en beðið og séð. Crosland er þingmaður Grimsby og hefur vakið athygli fyrir einstrengingsleg ummæli um 500 ára hefðbundinn rétt Breta til að veiða upp í landsteina við Ísland. Togaraútgerðin í Grimsby mun vafalaust fylgjast vel með því, að Crosland standi sem utanríkisráðherra við sem mest af stóru orðunum.

Sendinefnd Íslands á hafréttarráðstefnunni getur hins vegar reynt að hamla gegn hættunni á þeim vettvangi og gerir það ósleitilega. Hans G. Andersen, formaður sendinefndarinnar, skýrði sjónarmið Íslands á ljósan hátt á almennum fundi ráðstefnunnar í síðustu viku. Hann sagði m.a.:

“Sendinefnd Íslands telur, að efnahagslögsöguhugtakið feli í sér raunhæfa efnahagslega lögsögu yfir auðlindum, þar sem strandríkið hefur fullveldisrétt yfir auðlindum á svæðinu, bæði ólífrænum og lífrænum.

Að því er varðar lífrænar auðlindir, mun það, sem umfram er, þ.e. sá hluti leyfilegs aflamagns, sem strandríkið getur ekki hagnýtt, verða til afnota fyrir önnur ríki á grundvelli sérstakra samninga, sem gerðir yrðu um það efni. Þessar reglur verða að vera skýrar og ljósar, þannig að engar deilur um þær geti risið.

Það er hins vegar einnig ljóst, að mörg ríki, sem að vísu segja, að þau styðji hugtakið efnahagslögsaga, gera ýmsar tilraunir til að veikja sjálft hugtakið. Í því sambandi vilja þau opna möguleika á því að vefengja ákvarðanir strandríkisins …

Slíkar aðfarir mundu í raun gera hugtakið efnahagslögsaga villandi og þýðingarlaust og mundu í framkvæmd bjóða heim hvers konar tilraunum til að grafa undan hugtakinu og eyðileggja þar með meginstoð í heildarlausninni.

Þess vegna verða ákvarðanir strandríkisins um auðlindir á svæðinu að vera endanlegar.”

Engan veginn er ljóst, hver verður niðurstaðan af stappinu á hafréttarráðstefnunni. Fylgjendur útvatnaðrar efnahagslögsögu eru að vísu í miklum minnihluta, en geta samt haft mikil áhrif þegar gerðar eru tilraunir til að sætta hin ólíku sjónarmið. Alténd er ljóst, að enn er langt í niðurstöðu ráðstefnunnar.

Við verðum því að gera ráð fyrir löngu þorskastríði á miðunum. Vió verðum einnig að gera ráð fyrir því, að hættan aukist á því að brezku skipherrarnir missi stjórn á sér. Þegar harðlínumaður er orðinn utanríkisráóherra Breta, er sennilegt, að minna verði um aðhald með skipherrunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið