arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Fremur Carter en Reagan.

Stjórnmál í Bandaríkjunum skipta Íslendinga máli eins og aðra Vestur-Evrópumenn. Bandaríkin eru fjölmennasta ríki vestræns samstarfs. Þar á ofan hafa þau lengi annazt forustu öryggismála í þessu samstarfi.

Okkur varða einnig stjórnmál í öðrum nálægum ríkjum, einkum á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu . Við leggjum þjóða mest upp úr utanríkisverzlun. Sú staðreynd ein veldur því, að ákvarðanir í öðrum ríkjum hafa áhrif á okkar hag.

Ekkert eitt ríki vegur þyngra á metunum en einmitt Bandaríkin. Það er því eðlilegt, að við fylgjumst vel með mikilvægasta þætti bandarískra stjórnmála, vali forseta á fjögurra ára fresti. Og það val stendur nú fyrir dyrum.

Núverandi Bandaríkjaforseti hefur sætt harðri gagnrýni, meðal annars af hálfu leiðtoga í Vestur-Evrópu. Til dæmis hefur kanzlari Vestur-Þýzkalands jafnan átt erfitt með að dylja vantrú sína á Jimmy Carter.

Forsetinn er sagður reikull í ráði, ekki sízt í utanríkismálum. Enda hefur hann hvað eftir annað mátt sæta því, að leiðtogar í Vestur-Evrópu hafa fetað aðrar brautir en þær, sem hann hefur viljað marka.

Gagnrýni þessi er bæði ýkt og ósanngjörn. Carter er heiðarlegur utangarðsmaður og hefur sem slíkur orðið vestrænu samstarfi til góðs. Þegar upp er staðið, er ekki víst, að Helmut Schmidt fái betri eftirmæli.

Vestur-Þýzkaland hefur til dæmis byggt upp stórfellda viðskiptahagsmuni í Sovétríkjunum. Þessum hagsmunum fylgja fjötrar, sem meðal annars hafa komið fram í afstöðunni til Afganistan. Á þetta hefur of lítið verið bent.

Vonandi opnast augu bandarískra kjósenda fyrir kostum Carters, þegar þeir fara í alvöru að bera hann saman við keppinautinn, Ronald Reagan. Þótt Reagan sé ekki eins einstrengingslegur og af er látið, fylgja honum vandamál.

Með forseta úr flokki repúblikana fylgir hætta á endurnýjuðum völdum vandræðamannsins Kissingers, sem ímyndar sér, að hægt sé að múta Sovétstjórninni með viðskiptum til að haga sér sæmilega á alþjóðavettvangi.

Þar á ofan er líklegt, að Reagan, með eða án Kissingers, mundi leggja niður þá siðavendni gagnvart glæpamönnum í þriðja heiminum, sem fylgt hefur Carter. Reagan mundi til dæmis styðja hægri sinnaða herforingja í Bólivíu.

Það er dæmigert fyrir ástandið í bandaríska repúblikanaflokknum, að á landsfundinum fékk Kissinger mikið klapp þegar hann flutti ræðu, þar sem hann meðal annars lýsti ráðamönnum Nicaragua sem andamerískum róttæklingum.

Staðreyndin er sú, að Carter hefur fylgt siðræn reisn, sem hefur eflt innri styrk vestrænna manna í samanburðinum við Sovétríkin og fylgiríki þeirra. Carter hefur stuðlað að vissu okkar um réttmæti hins vestræna málstaðar.

Þessu gæti Reagan hæglega spillt með beinum og óbeinum stuðningi við hægri sinnuð fól í þriðja heiminum, einkum í Mið- og Suður-Ameríku. Svo virðist sem harðlínumenn repúblikana telji sig eiga þann heimshluta.

Mestu máli skiptir þó, að forseti á síðara kjörtímabili er betri en á hinu fyrra. Hann þarf ekki að hafa vinsældir sínar í huga, þegar hann tekur ákvarðanir. Þess vegna er Jimmy Carter betri kostur en Ronald Reagan.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Næstum rétt er ekki nóg.

Kjósendur verða að geta treyst því, að kjörstjórnir og yfirkjörstjórnir vinni störf sín af fyllsta drengskap og nákvæmni. Það er einfaldlega einn hornsteina lýðræðisins, að rétt séu talin atkvæði í kosningum.

Áhorfendur að talningu atkvæða í Reykjavík hafa stundum dáðst að nákvæmninni, sem þar ríkir. Klukkustundum saman er reynt að ná samræmi í skrám og seðlum og ekki gefizt upp fyrr en öll kurl eru komin til grafar.

Atkvæðin 200, sem fóru forgörðum í Reykjaneskjördæmi í forsetakosningunum, valda hins vegar áhyggjum. Það er ljóst, að yfirkjörstjórnin þar þarf að breyta vinnubrögðum til að hindra, að slíkt komi fyrir aftur.

Sem betur fer réðu þessi atkvæði ekki úrslitum. Í alþingiskosningum og enn frekar í sveitarstjórnarkosningum er hins vegar algengt, að svona fá atkvæði og enn færri ráði úrslitum. Því má engan skugga bera á talningu.

Yfirkjörstjórnarmenn á Reykjanesi neita því, að í stjórninni hafi komið fram hugmynd um að halda slysinu leyndu. Sumir umboðsmenn frambjóðenda telja þó, að svo hafi verið. Málið væri þá mun alvarlegra en ella.

Þetta tilefni gefur tækifæri til endurskoðunar á starfi kjörstjórna og yfirkjörstjórna um land allt og hugsanlega einhverra mannaskipta í þessum stjórnum. Um þau mál mega þeir einir véla, sem taka þau í fullri alvöru.

Í næstu kosningum verður hver einasti kjósandi að geta treyst því, að atkvæði hans komist til skila á eðlilegan hátt. Og þjóðin þarf að geta treyst því, að niðurstöður kosninganæturinnar séu hárnákvæmar.

Einokun varð uppiskroppa.

Hvítkál og rófur eru um þessar mundir að koma aftur í búðir eftir nokkurt hlé. Hluti síðustu sendingar skemmdist og Grænmetisverzlun landbúnaðarins fannst ekki taka því að brúa bilið, unz íslenzka varan væri tilbúin.

Engum dettur í hug, að epli og appelsínur geti horfið úr verzlunum á þennan hátt. Það væri þá aðeins í verkföllum eða öðrum slíkum uppákomum utan valdsviðs þeirra, sem hafa tekið að sér að flytja ávexti til Íslands.

Munurinn felst auðvitað í, að verzlun með ávexti er frjáls, en verzlun með grænmeti ófrjáls. Grænmetisverzlun landbúnaðarins hefur einokun á innflutningi og sölu grænmetis og getur hagað sér eins og henni sýnist.

Þessi einkasala er sífellt að minna neytendur á, að þeir séu réttlausir aumingjar. Enda er hvergi á Vesturlöndum eins lítið og lélegt framboð á grænmeti og einmitt hér á landi. Erlendis er þessi verzlun auðvitað frjáls.

Þeir, sem starfa í skjóli einokunar, verða værukærir og nenna ekki að sinna viðskiptamönnum sínum. Þeir hafa ekki aðhaldið, sem frjálsi markaðurinn veitir. Og þá skortir virðingu frjálsa markaðarins fyrir neytendum.

Illræmdust eru kartöfluviðskipti Grænmetisverzlunar landbúnaðarins. Oft hefur hún verið staðin að því að kaupa lélegar kartöflur, þegar góðar hafa fengizt. Einnig að því að kaupa dýrar kartöflur, þegar ódýrar hafa fengizt.

Vegna einokunarinnar hafa Íslendingar í meira mæli en nágrannaþjóðirnar farið á mis við hollustu grænmetis. Ekkert mælir gegn því, að þessi verzlun verði gefin frjáls, eins og verzlun með ávexti.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Markleysa í Höfn.

Kvennaráðstefnan í Kaupmannahöfn er eitt dæmi af mörgum um, að samstarf þjóða innan Sameinuðu þjóðanna og sérstofnana þeirra er meira eða minna að fara í hundana. Því valda annarleg sjónarmið meirihluta ráðamanna heimsins.

Tæpast er svo haldin ráðstefna á vegum þessara samtaka, að umræður snúist ekki einkum um Ísrael og Suður-Afríku. Af kvennaráðstefnunni má ætla, að Egyptaland sé komið í hóp þessara óvinsælu ríkja, sem kjafta skal í hel.

Athyglisvert er, að á ráðstefnunni varð ekkert hliðstætt uppistand út af Íran, þar sem kvenréttindi hafa markvisst verið skert á valdaskeiði erkiklerksins Khomeini. Þar í landi blasir nú miðaldamyrkur við konum.

Stjórnarfari og stjórnarstefnu er án efa að ýmsu leyti ábótavant í Egyptalandi, Ísrael og Suður-Afríku. Það er þó hátíð í samanburði við hliðstæð vandamál í ríkjum þeirra sendinefnda, sem mest gaspra á ráðstefnum.

Þar á ofan er sérdeilis lítil ástæða til að taka lönd sem þessi í gegn á kvennaráðstefnu. Til dæmis má nefna, að staða kvenna er betri í Egyptalandi en í öðrum ríkjum múhameðstrúar, líka þeim sem klerkar ráða ekki.

Staðreyndin er sú, að meirihluti ráðamanna heimsins hefur ekki áhuga á hinum vestrænu leikreglum, sem upphaflega áttu að vera hornsteinn Sameinuðu þjóðanna og sérstofnana þeirra. Stofnskrár eru því marklaus pappírsgögn.

Í einum flokki eru Sovétríkin og fylgiríki þeirra. Þar er eingöngu litið á starfið í alþjóðlegum samtökum sem lið í valdatafli heimsmálanna. Í því skyni er játazt undir ýmis hugtök, sem reynast svo túlkuð þveröfugt.

Í öðrum hópi eru flest ríki múhameðstrúar, þar sem ráðamenn hafa ekki fremur en sovézkir áhuga á mannréttindum og mannfrelsi, þar á meðal kvenréttindum og kvenfrelsi, og nenna síður að breiða yfir það.

Í þriðja hópnum eru svo mörg ríki þriðja heimsins, þar sem ráðamenn líta á fólk sitt sem þræla til að standa undir gífurlegum yfirstéttarlúxus og svissneskum bankareikningum. Þetta er fjölmennasti þrýstihópurinn.

Þessi þriðji hópur hefur með nokkurri aðstoð hinna tveggja tekið völdin í UNESCO, menntastofnun Sameinuðu þjóðanna. Þar stefnir hann að útilokun vestrænna fréttastofa og skrásetningu vestrænna fréttamanna í þriðja heiminum.

Markmiðið er að útiloka vondu fréttirnar af græðgi og grimmd valdhafa þriðja heimsins og koma á framfæri áróðri um guðdómlega vizku og gæzku þeirra valdhafa, sem reynzt hafa fólki sínu mun verr en nýlenduherrarnir gömlu.

Greinilegt er á ráðstefnum Sameinuðu þjóðanna, að þar er aldrei snert á neinu, sem einhverjum hinna þriggja þrýstihópa er viðkvæmt. Um það ríkir þegjandi samkomulag austurs, Íslams og þriðja heimsins.

Þrýstihóparnir þrír eiga mjög erfitt með að nota alþjóðasamstarfið til að fjalla um ávirðingar hins vestræna heims. Þær eru nefnilega svo litlar, að ekki er hægt að gaspra lengi um þær, án þess að til samanburðar komi.

Sameiningartákn þrýstihópanna eru Ísrael og Suður-Afríka og nú síðast Egyptaland. Kvennaráðstefnan í Kaupmannahöfn er bara eitt dæmi af mörgum um, að málefni verða að víkja fyrir valdastreitu.

En hvenær snúast Vesturlönd til varnar?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Niðurgreiðslur valda verðbólgu

Efnahagsfræðingar ríkisstjórnarinnar eru heldur betur á villigötum, ef þeir telja auknar niðurgreiðslur vera nytsama aðferð í baráttunni gegn verðbólgu. Þá setja þeir einföld og marklaus reikningsdæmi ofar raunveruleikanum.

Þeim lízt auðvitað ekki á, að verðbólgan hækki kaupið um rúm 9% 1. september. Þeir telja sig geta lækkað töluna niður í rúm 7% með því að auka niðurgreiðslur landbúnaðarvöru síðari hluta ársins um rúma tvo milljarða króna.

Millifærslur af þessu tagi hafa verið helzta úrræði allra ríkisstjórna landsins síðustu áratugi. Fullorðnir menn, sumir hverjir lærðir, hafa ímyndað sér, að tilfærsla á tölum milli vasa sé þjóðráð gegn verðbólgu.

Niðurgreiðslur eru gott dæmi um millifærslur, sem í rauninni er beint gegn afleiðingum verðbólgu, en ekki orsökum verðbólgu. Þær geta linað þjáningar sjúklingsins í bili, en fela ekki í sér neina lækningu til frambúðar.

Árlegar niðurgreiðslur eru þegar komnar í rúma 25 milljarða króna. Hin nýju úrræði, sem efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar eru að velta fyrir sér, munu koma niðurgreiðslunum upp í rúma 27 milljarða á þessu ári.

Þessar hrikalegu millifærslur hafa skekkt verðlagið í landinu og falið fyrir mönnum offramleiðsluna í landbúnaði. Þannig eru þær ein af rótum ófarnaðar okkar í efnahagsmálum og þá um leið hinnar séríslenzku verðbólgu.

Ef engar hefðu verið niðurgreiðslur hér á landi, væri neyzla kindakjöts og mjólkurvöru í eðlilegu jafnvægi. Þá stæðum við ekki andspænis tilbúnum markaði, sem getur hrunið hvenær sem er, og sem fer raunar senn að hrynja.

Þá hefðu ekki verið markaðsaðstæður til að hvetja til gegndarlausrar fjárfestingar í landbúnaði. Þá hefðu landsfeður farið varlegar í sjálfvirka styrki og sjálfvirk lán og notað þetta fé til nytsamlegri þarfa.

Síðustu áratugi hafa gífurleg verðmæti farið forgörðum í vitlausri fjárfestingu í landbúnaði. Þar á ofan hefur þessi sóun leitt til gífurlegs kostnaðar við að koma í lóg afleiðingunum, offramleiðslu landbúnaðarafurða.

Þessi stefna er ekki einasta orsök hinnar séríslenzku verðbólgu. En hún er ein af mikilvægustu orsökunum. Þetta mættu efnahagssérfræðingar nú hafa í huga, þegar þeir vilja enn auka niðurgreiðslur landbúnaðarafuröa.

Kílóið af smjöri kostar kaupandann 3.666 krónur sem neytanda og 2.180 krónur sem skattgreiðanda. Samtals kostar kílóið 5.846 krónur, sem er sjö sinnum hærra en heimsmarkaðsverð á einu kílói af smjöri, 865 krónur.

Smjörfjall Efnahagsbandalagsins vex stöðugt og mun vaxa stöðugt, þrátt fyrir gífurlegar sölur þess á smjöri fyrir 865 krónur kilóið. Við gætum notfært okkur þetta, ef við hefðum ekki landbúnaðinn á bakinu.

Auðvitað er verð bandalagsins lægra en framleiðslukostnaðurinn, sem er 1.238 krónur kílóið. Ef við berum þá tölu saman við 5.846 krónurnar, sem kostar að framleiða smjör hér á landi, sjáum við ógöngur stefnunnar.

Ef hætt yrði að lána og gefa fé til fjárfestingar í landbúnaði, væri um leið höggvið að rótum verðbólgunnar. Ef niðurgreiðslur landbúnaðarafurða verða auknar, er hins vegar efnt til aukinnar verðbólgu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Eggin núna, fiskurinn næst?

Forvígismenn hins hefðbundna landbúnaðar gætu auðveldlega látið sér detta í hug, að offramboð sé á fiski til neyzlu innanlands. Í þeirra augum er offramboð á öllu, sem menn geta borðað í stað kindakjöts og mjólkur.

Auðvitað er hægt að spilla fyrir því, að menn borði fisk. Í fyrsta lagi mætti setja upp ríkiseinkasölu á fiski. Og í öðru lagi mætti leggja sérstakan skatt á smásölu á fiski til neyzlu innanlands.

Spurningin er þá sú, hvort minni fiskneyzla mundi leiða til meiri notkunar á kindakjöti og mjólkurvörum. Það er einmitt draumur landbúnaðarstjóranna að leysa söluvanda þessara afurða á kostnað annarra matvæla.

Sumum kann að finnast þessar hugleiðingar um fiskinn út í hött. Við höfum þó dæmi um, að talsmaður Stéttarsambands bænda heldur því fram, að offramleiðsla sé á eggjum og svínakjöti.

Talsmaðurinn hefur eins og aðrir landbúnaðarstjórar mikla óbeit á þessari framleiðslu. Hann telur hana vera samkeppni við hina hefðbundnu framleiðslu á kindakjöti og mjólkurvörum.

Stefna þessara manna er sú, að fóðurbætisskattur hækki svo verð á eggjum, kjúklingum og svínakjöti, að neytendur snúi sér í meira mæli en áður að kindakjöti og mjólkurvörum.

Ríkisstjórnin hafði áformað, að fóðurbætisskatturinn drægi úr framleiðslu á kindakjöti og mjólkurafurðum og minnkaði þörfina á kvótakerfi í þeim greinum. Hún fól landbúnaðarstjórunum að framkvæma málið.

Það er svo önnur saga, hvernig ráðherrum gat dottið í hug, að fóðurbætisskattur mundi draga að gagni úr framleiðslu á kindakjöti. Einhverjir skemmtilegir sérfræðingar hafa staðið að baki þeim áætlunarbúskap!

Ekki var það ætlun stjórnvalda að beina fóðurbætisskattinum gegn framleiðslu eggja, kjúklinga og svínakjöts. Forvígismenn hins hefðbundna landbúnaðar hafa hins vegar ákveðið að framkvæma skattinn á þann hátt.

Óvíst er um framvindu málsins. Ráðherra landbúnaðarmála er nýkominn aftur til landsins. Líklegt má telja, að hann reyni að halda aftur af forvígismönnum hins hefðbundna landbúnaðar, ef það verður þá yfirleitt hægt.

Alténd stöndum við nú andspænis fóðurbætisskatti, sem dregur lítið úr framleiðslu styrkjavöru á borð við kindakjöt, en dregur verulega úr sölu á vörum, sem þurfa enga styrki, niðurgreiðslur né útflutningsuppbætur.

Framleiðsla eggja, kjúklinga og svínakjöts er gjaldgeng framleiðsla hér á landi. Hún fer ekki fram á kostnað skattgreiðenda. Verð afurðanna er háð framboði og eftirspurn. Það er von, að landbúnaðarstjórar séu bitrir.

Þessir menn hafa skipulagt gífurlega offramleiðslu á kindakjöti og mjólkurvörum með sjálfvirku kerfi fjárfestingarlána, styrkja, niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta. Þessi offramleiðsla er meiri en menn sjá.

Með niðurgreiðslunum hefur neyzlunni verið beint til kindakjöts og mjólkurvara og frá gjaldgengum matvælum á borð við egg, kjúklinga og svínakjöt. Neyzluvenjur Íslendinga hafa verið skekktar með þessum hætti.

Landbúnaðarstjórum þykir þetta ekki nóg. Í þeirra augum eru af hinu illa öll þau matvæli, sem menn láta inn fyrir sínar varir, önnur en kindakjöt og mjólkurvörur. Nú ráðast þeir að eggjum, kjúklingum og svínakjöti, næst að fiski.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hálfgildings hugljómun

Skyndileg kúvending ríkisstjórnarinnar úr kvótakerfi landbúnaðar i fóðurbætisskatt felur í sér hugljómun, sem vonandi verður fordæmi víðtækari aðgerða, ekki aðeins í landbúnaði, heldur á ýmsum öðrum sviðum offramleiðslu.

Kvótakerfið var eins konar rýtingur í bak bænda. Áratugum saman höfðu þeir verið hvattir til sem mestrar framleiðslu. Til þess var beitt miklu kerfi styrkja og lána, samhliða sjálfvirkum niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum.

Að vísu var þetta offramleiðslukerfi byggt upp að kröfu samtaka landbúnaðarins. Eigi að síður er ósiðlegt að neita skyndilega að borga nema smámuni fyrir hluta af framleiðslu bænda, þegar greiðslugeta ríkissjóðs þverr.

Ríkisvaldið ber ábyrgð á offramleiðslukerfi landbúnaðarins. Allir stjórnmálaflökkar hafa staðið að vexti þess og viðgangi. Þess vegna bera þessir aðilar töluverða ábyrgð á, hvernig komið er fyrir bændum um þessar mundir.

Sumir bændur, bæði frumbýlingar og aðrir, hafa staðiö í miklum framkvæmdum í skjóli styrkja- og lánakerfisins. Ef kvótakerfi kemur síðan og minnkar framleiðslu þeirra og tekjur, er hætt við, að þeir hengist í vöxtum og afborgunum.

Auðvitað er þjóðinni lífsnauðsyn að draga sem mest úr landbúnaði og miklu meira en nokkrum stjórnmálaflokkí hefur enn dottið í hug. En það má ekki gera það með tilfinningasljóum aðferðum, sem valda persónulegum harmleikjum.

Kvótakerfið fór aftan að hlutunum. Með því var byrjað á endanum. Hinn nýi fóðurbætisskattur er hins vegar ein af mörgum leiðum, þar sem byrjað er á byrjuninni, komið framan að hlutunum. Því ber að fagna sinnaskiptunum.

Fóðurbætisskatttuinn er spor í rétta átt, þótt hann varði eingöngu mjólkurvöru. Hann veldur því, að hændur hugsa sig um tvisvar fyrr en þeir mundu hafa gert í kvótakerfi. Þeir reisa sér síður hurðarás um öxl. Samt verður hann framkvæmdabændum þungur í skauti.

Enn betra hefði verið að leita alveg til upphafsins, hinnar óhóflegu fjárfestingar í landbúnaði. Það, sem raunverulega á að skera niður, er hið fullkomlega sjálfvirka kerfi styrkja og lána til framkvæmda.

Hugljómun ríkisstjórnarinnar náði aðeins til fóðurbætisskattsins, enda er auðvelt að skilja hann og fylgja hugsuninni á leiðarenda. Hann hefur snögg áhrif og aflar fimm milljarða króna í útflutningsuppbætur.

Niðurskurður styrkja og lána til framkvæmda í landbúnaði er hins vegar aðferð, sem er hægfara i fyrstu. Til langs tíma er það þó mun öflugra tæki gegn offramleiððslunni. Og sú leið frelsar ekki síður milljarða.

Sterklega kæmi til greina að beita í senn fóðurbætisskatti og niðurskurði styrkja og lána. Með því mætti spara nægilegt fé til að gera leifar kvótakerfisins alveg óþarfar. Sú leið er í senn mannleg og hagkvæm.

Auðvitað er ekki hægt að ætlast til, að stjórnmálamenn sjái allt ljósið í einu, enda hefur því aðeins verið haldið á lofti í áratug. Og þeir virðast hafa hug á að klúðra málinu, t.d. með því að láta skattinn leiða til hækkunar verðs á eggjum, svínakjöti og kjúklingum.

Og svo væri einkar gott fyrir þjóðina, ef eitthvað af þessari hugljómun skini inn til hinna, sem ráða sjávarútvegi og eru sannfærðir um, að sem flóknast kvótakerfi sé skárra en sala veiðileyfa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fjórfalt “glópalán”?

Margumtöluð áhrif skoðanakannana gætu meðal annars falizt í, að þær efldu fylgi þeirra frambjóðenda, sem hæstir eru hverju sinni. Til dæmis var haldið fram, að þær mundu draga fylgi frá Pétri til Guðlaugs í forsetakosningunum.

Engin slík sveifla kom í ljós frá birtingu skoðanakönnunar Dagblaðsins til úrslita sjálfra kosninganna. Fylgi forsetaefnanna var í kosningunum nokkurn veginn nákvæmlega hið sama og það hafði verið í skoðanakönnuninni.

Kjósendur höfðu ekki skipt um frambjóðendur til að veðja á sigurvegara. Þegar til kastanna kom, deildust meira að segja hinir óákveðnu í skoðanakönnuninni í sömu hlutföllum milli frambjóðenda og hinir ákveðnu.

Það kom í ljós, að fólk notar ekki skoðanakannanir til að hlaupa sjálft í sömu átt og þær. Fólk notar þær bara eins og hverjar aðrar fréttir, upplýsingar um stöðu mála. Kjósendur nota skoðanakannanirnar á réttan hátt.

Þar á ofan koma skoðanakannanir sem upplýsingar í veg fyrir, að óprúttnir kosningastjórar geti með verulegum sannfæringarkrafti logið til um fylgi og framgang frambjóðenda sinna. Þannig þjóna þær sannleikanum.

Í kosningabaráttunni kom ekki í ljós neitt vandamál skoðanakannana, er réttlæti sérstakar aðgerðir til takmörkunar á þeim. Þær hófust til dæmis ekki of snemma og hættu ekki of seint, þótt slíku hafi verið haldið fram.

Þeir, sem hafa gífurlega ást á boðum og bönnum, ættu fremur að hugleiða lagasetningu um starfsemi kosningastjóra, fullyrðingar slíkra út í loftið um falsanir í skoðanakönnunum, sem síðan reynast hafa verið hárnákvæmar.

Skoðanakannanir eiga að hefjast um leið og frambjóðendur koma í ljós. Þær eiga að taka púlsinn frá upphafi allt til síðustu daga kosningabaráttunnar. Þannig eiga þær stöðugt að veita kjósendum upplýsingar um stöðu og strauma.

Ekki kom heldur í ljós nein bilun í aðferðafræði skoðanakannananna. Skekkjan hjá Vísi reyndist vera 2,3 prósentustig, sem er góður árangur. Hjá Dagblaðinu reyndist hún vera tæp 0,4 prósentustig, sem er aldeilis frábær árangur.

Lektorar við félagsfræðideild háðskólans hafa æst upp hjá kosningastjórum broslegar fullyrðingar um gallaða aðferðafræði. Svo bæta þeir um betur og þakka árangurinn svonefndu “glópaláni”. Slík vísindi eru vissulega í stíl.

Dagblaðið hefur frá upphafi beitt sömu árangursríku aðferðafræðinni. Hún hefur í fjórum kosningum í röð staðizt dóm reynslunnar. Gaman væri, ef lektorar gætu reiknað út hinar tölfræðilegu líkur á fjórföldu glópaláni. Þær eru aðeins 6%.

Hin umdeilda aðferð Dagblaðsins hefur fjórum sinnum í röð reynzt rétt. Hún hefur fjórum sinnum í röð reynzt betur en aðferðir Vísis. Og reynslan er óneitanlega skarpari dómari en lektorar með takmarkaðan skilning á stærðfræði.

Hið opinbera þarf því ekki að koma á fót neinu eftirliti með aðferðafræði skoðanakannana. Allra sízt væri við hæfi að fela lektorum félagsfræðideildar slíkt aðhald eða veita þeim forgang að framkvæmd slíkra kannana.

Meðan skekkjan í skoðanakönnunum er reglubundið innan við þrjú prósentustig, mega málin teljast í mjög góðum höndum. Og þegar skekkjan kemst niður fyrir 0,4 prósentustig, eins og hjá Dagblaðinu, getur sjálfur George Gallup tekið ofan.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið