arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Er þá allt bara lygi?

Margt er lygi, sem okkur er sagt. Við lifum á tíma, þegar hinir fáu stóru hafa góð tæki til að stjórna hugsun hinna mörgu smáu. Samt þori ég ekki að fullyrða, að falsaðar séu opinberu útgáfurnar af morði Kennedys og falli tvíburaturnanna. Um hvort tveggja er viðamikil útgáfa á vefnum. Sumir telja, að nánast allar opinberar fullyrðíngar séu lygi. Einn

vefur á íslenzku er í þeim flokki. Þar eru svínaflensusprautur sagðar hættulegar, loftslagshættur upplognar, nektarskimar notaðir til kynóra og svo framvegis. Þessi vænisýki er afleiðing þess, að opinberir aðilar hafa glatað öllu trausti í nútímanum.
Asía

Matreiðslan á Asíu er mér ekki minnisstæð. Ef ég hefði ekki skrifað allt niður á staðnum, myndi ég tæpast eftir neinu. Maturinn var hvorki góður né vondur, enda staðurinn út úr fókusi matreiðsluhefða. Það bezta við hann var raunar rösk og vingjarnleg þjónusta íslenzkrar ættar.

Innbú er að mestu í kínverskum stíl, en matreiðslan að mestu austurindísk, mun feitari og þykkri en hin kínverska. Ofan á þessa þverstæðu leggst svo meiri þverstæða, sem felst í daðri við japanskar skreytingar og japanskan kafla í matseðli, þótt japönsk matreiðsla sé enn fjarlægari Thailandi en hin kínverska.

Inn af inngangi er hvítur og kaldur og skyndibitalegur básakimi, en vinstra megin er gengið fram hjá skenki í pagóðustíl inn í hlýlegan og rauðan Kínasal með miklu af pottablómum, kínverskum ljósakrónum, korkgólfi og virðulegum borðstofustólum. Japanskar sushi-auglýsingar stinga í stúf við stílinn.

Rækjuflögur komu úr pakka og voru bragðlausar. Krabbasúpa með spergli hafði daufan spergilkeim. Blaðlauks- og kjúklingasúpa var betri, kínverskrar ættar. Vorrúlla var vel gerð úr þunnu deigi, en með nánast engu innihaldi.

Rækjur staðarins voru smávaxnar dósarækjur. Djúpsteiktar voru þær bragðlausar, en hvorki ofhúðaðar né ofeldaðar. Snöggsteiktar á pönnu að thailenzkum hætti voru þær betri, vel kryddaðar, bornar fram með góðu grænmeti. Steiktar eggjanúðlur með rækjum og grænmeti voru bezti aðalrétturinn.

Bragðsterkt var seigt svínakjöt á spjóti, borið fram með gúrku- og laukhlunkum og þykkri hnetusósu. Betra var pönnusteikt svínarif í sterkri sambal-sósu að víetnömskum hætti. Steiktur kjúklingur var hálfþurr, borinn fram með indverskum kasjú-hnetum og ostrusósu. Skemmtilega anískryddað, en of seigt var fimmkryddað lambakjöt, borið fram í kínverskum leirpotti.

Ferskir ávextir voru frambærilegur eftirréttur, sennilega sá eini, sem ekki fól í sér ís. Kaffi var líka frambærilegt. Meðalverð þriggja rétta með kaffi er 3.000 krónur. Engu síðri eru margrétta veizluseðlar, sem fara niður í 1.600 krónur. Í hádeginu er meðalverð tveggja rétta 1.200 krónur og ódýrt og ómerkilegt hlaðborð úr hitakössum kostar 875 krónur.

Asía reynir að vera sitt lítið af hverju frá þessari stóru heimsálfu. Þegar menn reyna að vera bæði-og, verður útkoman stundum hvorki-né. Fókus fyrirfinnst ekki.

Jónas Kristjánsson

DV
Atburður ársins

Eldgosið í Heimaey var atburður ársins 1973 á Íslandi. Þetta einstæða gos í þéttbýli verður áreiðanlega lengi eftirminnilegt. Merkilegasta atriði gossögunnar er lánið, sem fylgdi, bæði upphafi gossins og endalokum. Við minnumst þess því léttari í lund en ella hefði verið.

Þótt manntjón yrði ekki, urðu Eyjamenn fyrir miklu tjóni. Þar er ekki aðallega um efnisleg verðmæti að ræða, heldur hinir félagslegu erfiðleikar, sem fylgdu í kjölfar gossins. Á einni nóttu voru rætur Eyjamanna rifnar upp. Þeir urðu að setjast að í öðrum sveitarfélögum, sumir við ákaflega bágborin skilyrði. Gömul bönd kunningskapar rofnuðu, er menn dreifðust víða um land Skólaganga barna og unglinga varð fyrir röskun. Og þannig mætti áfram telja.

Þessi búferlaflutningur Eyjamanna er svo sem ekki annað en verið hefur hlutskipti margra Íslendinga á þessari öld flóttans úr strjálbýlinu. En aldrei hafa jafnmargir í senn orðið að flytjast milli landshluta. Flutningur Eyjamanna í land líktist þjóðflutningum fyrri tíma. Þess vegna var sú röskun meiri en hin, sem orðið hefur í þjóðfélaginu í heild á löngum tíma.

Allt starfið í sambandi við gosið hefur verið einkar farsælt. Fyrstu nóttina tókst slysalaust að koma Eyjamönnum í land og koma þeim fyrir til bráðabirgða. Þetta sýndi, að almannavarnir á Íslandi eru í mun betra lagi en ætla hefði mátt, þótt Eyjamenn ættu sjálfir mestan hlut í því, hve vel fór.

Síðan tóku við varnirnar gegn hraunflóðinu, sem einkenndust bæði af hugviti og dugnaði. Svo var kaupstaðurinn hreinsaður og menn tóku að snúa til sinna fyrri heimkynna, allt á sama árinu. Það er ótrúlegt, að tekizt skuli hafa að gera Eyjar byggilegar á nýjan leik, áður en ár er liðið frá upphafi gossins.

Ekki hefur síður tekizt vel að fjármagna tjónið, sem gosið olli. Njótum við þar drengilegs stuðnings frá nágrannalöndunum, auk viðlagasjóðsgjaldsins, sem samanlagt mun gera meira en að nægja til að bæta tjón samkvæmt mati. Verður hægt að afnema gjaldið eftir aðeins eins árs álagningu.

Í heild má því segja, að við höfum haft lán í óláni. Eyjamenn komast aftur til sinna heimkynna og þjóðin hefur öðlazt aukið sjálfstraust til að mæta erfiðleikum, sem skyndilega ber að garði.

Maður ársins

Ritstjórn Vísis hefur kjörið Magnús Magnússon, bæjarstjóra í Vestmannaeyjum, mann ársins 1973. Hann er persónugervingur hins mikla starfs, sem unnið hefur verið á árinu vegna gossins í Heimaey. Með kjöri hans er um leið verið að heiðra þá mörgu menn, sem unnu afreksverk í þessu starfi, ýmist með dugnaði, ímyndunarafli eða þekkingu. Við sögu hafa komið björgunarmenn, vísindamenn og skipuleggjendur, sem allir eiga heiður skilið. Verk þeirra hafa sannað, að meðal þjóðarinnar er fjöldi manna, sem dugar, þegar á reynir. Og það er sem fulltrúi þessara manna, að Magnús Magnússon bæjarstjóri er maður ársins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Jörðin er takmörkuð

Olíukreppan hefur komið mönnum merkilega á óvart. Sem dæmi má nefna Bandaríkin, þar sem stjórnvöld virðast ekki hafa haft í handraðanum fyrirfram undirbúnar ráðagerðir til að mæta olíukúgun Araba. Eru þó til þar í landi stofnanir, sem spá um framtíðina fyrirstjórnvöld og aðra aðila og hafa breytilegar og óvæntar forsendur sem grundvöll að útreikningum sínum.

Framsýnir menn hefðu þó átt að gera ráð fyrir þeim möguleika, að olíuvopnið yrði notað, úr því að það var til. Og þar að auki var vitað, að olían er eitt þeirra hráefna, sem ganga til þurrðar, svo að tímabært var orðið að hafa á takteinum aðra orkugjafa, er leyst gæti olíuna af hólmi. En það er dæmigert fyrir litla framsýni mannkynsins, að menn skyldu fljóta sofandi að feigðarósi í olíumálinu.

Að vissu leyti er olíukreppan til góðs. Hún treinir vissulega þá olíu, sem til er, og getur opnað augu manna fyrir því, að margvísleg slík vandamál geta komið mannkyninu í opna skjöldu, ef ekki er gripið til gagnráðstafana í tæka tíð.

Við eigum að geta séð fram á, að hvert hráefnið á fætur öðru mun ganga til þurrðar á næstu áratugum. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því, hvernig beri að mæta þeim vanda, hvort beri að spara þessi hráefni strax, nýta þau betur eða finna önnur, sem komið geti í staðinn.

Mengun umhverfisins er dæmi um vanda, sem er ekki auðvelt að ráða við, því að það tekur tíma að átta sig á henni. Mistök dagsins í dag geta leitt til mengunar, sem ekki kemur fram af fullri alvöru fyrr en eftir tvo áratugi. Þegar framin mistök á þessu sviði eiga enn eftir að koma okkur í koll.

Enn eitt dæmið er skuggahliðin á grænu byltingunni, sem hefur haldið innreið sina í þróunarlöndunum. Framleiðsluaukningin hefur leitt til lækkaðs verðlags á sumum landbúnaðarvörum og valdið sulti og öðrum hörmungum hjá þeim bændum í þróunarlöndum, er ekki hafa getað notfært sér grænu byltinguna. Þessa skuggahlið sáu menn ekki fyrir og eru því síðbúnir að mæta henni.

Eitt alvarlegasta dæmið er mannfjölgunin í heiminum. Menn eru alltaf að tala um takmörkun barneigna í þróunarlöndunum, en raunhæfar aðferðir eru af skornum skammti. Með sama áframhaldi offyllist hnötturinn af mannfólki fyrir miðja næstu öld, og þá er algert hrun siðmenningarinnar á næsta leiti.

Ófriðurinn fyrir botni Miðjarðarhafs og önnur þau vandamál, sem stjórnmálamenn heimsins eru önnum kafnir við, eru smávægileg miðað við hin dökku ský, sem hrannast upp á þeim sviðum, sem hér hafa verið rakin. Mengun, offramleiðsla og offjölgun mannkyns munu kaffæra börn okkar á næstu öld, ef ekki verður gripið í taumana, nú þegar og á næstu árum.

Finna þarf skjótlega leiðir til að stöðva fjölgun mannkynsins, minnka mengun frá því, sem nú er, og spara þau hráefni og þá orku, sem takmarkað magn er til af. Mannkynið stendur nú á þeim tímamótum, að þetta eru brýnustu verkefnin, málin, sem varða líf og dauða.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Olíu kennt um allt

Olíuskorturinn í heiminum er alvarlegt vandamál, en ekki þvílíkt hrun, sem margir virðast halda. Efnahags-og þróunarstofnunin hefur spáð fyrir næsta ár og telur olíuskortinn munu valda nokkurri verðbólgu og atvinnuleysi hjá iðnaðarþjóðum heimsins. Ekki á þó vandinn að verða meiri en svo, að iðnaðarþjóðirnar nái næstum því jafnvægi í viðskiptum sínum við umheiminn.

Hér á landi hækkar olían eins og annars staðar. Sú hækkun kostar okkur töluvert fé, en er þó ekki eins dýr og mörg önnur vandamál, sem við höfum horfzt í augu við á undanförnum árum og áratugum. Og svo má ekki heldur gleyma því, að verðbólgan í umheiminum mun hækka verðlag fiskafurða okkar og vega þannig að töluverðu leyti upp á móti verðhækkun olíunnar.

Atvinnuleysi mun ekki sigla í kjölfarið hér á landi eins og í mörgum nágrannalöndum okkar. Hér ríkir tilfinnanlegur vinnuaflsskortur, sem mun koma greinilegast í ljós á vertíðinni í vetur, þegar reynt verður árangurslaust að manna nokkra tugi veiðiskipa.

Þótt skortur á hráefnum, sem unnin eru úr olíu, muni valda samdrætti í sumum greinum, er útilokað, að það eitt út af fyrir sig leiði til atvinnuleysis hér á landi. Vinnuaflsskorturinn er mun meiri en nemur hugsanlegum samdrætti vegna olíuskortsins.

Í heild má segja um olíuskortinn, að Íslendingar hafa séð það miklu svartara í efnahagsmálum sínum. Hann er smámál í samanburði við verðhrunið á fiskafurðum okkar fyrir um það bil sex árum, er útflutningsverðmæti þeirra féll næstum því um helming. Það er því ástæðulaust að örvænta, þótt smávægilegur mótbyr í olíumálum sé framundan.

Við munum vissulega finna fyrir óþægindum. Til dæmis mun verð á veiðarfærum hugsanlega hækka upp úr öllu valdi. Ríkisstjórnin þarf að hafa vakandi auga á öllu slíku, svo að tryggt sé, að atvinnulífið gangi jafn smurt og lipurt og venjulega. Hún kann að þurfa að útvega lán og ábyrgðir í þessu skyni, og taka þátt í að fjármagna söfnun birgða af torfengnustu hráefnunum.

En þessar kröfur til árvekni stjórnvalda eru ekkert umfram það, sem jafnan verður að ætlast til af þeim. Í búskap Íslendinga eru sífelldar sveiflur, sem stjórnvöld verða að vinna gegn. Ein skynsamlegasta nýjungin á því sviði er verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, sem gerður var að öflugum sjóði á viðreisnartímanum og sem núverandi ríkisstjórn er stöðugt að reyna að koma fyrir kattarnef.

Margt bendir til þess, að ríkisstjórnin hafi áhuga á að kenna olíuskortinum í heiminum um allt, sem aflaga hefur farið og aflaga er að fara í efnahagslífi Íslendinga. Má þó ljóst vera, að þau vandamál eiga að verulegu leyti aðrar og heimatilbúnar orsakir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Andi gleðilegra jóla

Víða um Vesturlönd verður jóladýrðin að þessu sinni ekki eins mikil og venjulega. Vegna olíuskortsins eru ljósaskreytingar takmarkaðar og húsahiti lækkaður. Samt ætti að vera óhætt að spá því, að gleði jólahaldsins verði ekki minni en venjulega hjá þeim þjóðum, sem búa við olíuskortinn. Ef til vill komast þær nú að raun um, hve lítils virði hinn ytri umbúnaður jólanna er, og hve mjög hann hneigist til að skyggja á innra eðli jólanna. Má þá segja, að olíuleysið sé ekki með svo öllu illt, að ekki boði nokkuð gott.

Hér á Íslandi er sums staðar skortur á rafmagni þessa dagana. En þau óþægindi eru smávægileg í samanburði við það, sem nágrannar okkar á Vesturlöndum búa við. Að þessu leyti eins og öðru höldum við okkar jól fjarri öllum vandamálum heimsins. Úti í heimi ganga geðsjúklingar lausir, kalla sig skæruliða og myrða fólk í hrönnum. Enn er barizt í Indókína og friður er ótryggur í Mið-Austurlöndum.

Þetta eru aðeins örfá af vandamálum líðandi stundar. En mannkynið á einnig við önnur og jafnvel stærri vandamál að stríða, vandamál, sem legið hafa í leynum, en eru nú að koma fram í dagsljósið. Mörg þeirra snerta okkur jafnt og aðrar þjóðir. Hótel Jörð er að drabbast niður í mengun og rányrkju. Auðlindir eru að þorna og fiskistofnar að rýrna. Og síðast en ekki sízt er fólksfjölgunin allt of mikil á þessu litla hóteli.

Flest er þetta fjarri hugum Íslendinga. Það er stundum þægilegt að búa á hjara veraldar, þótt menn kvarti stundum um, að landið sé næsta óbyggilegt. Í efnalegu tilliti erum við með lánsamari þjóðum. Við vitum samt innra með okkur, að auðurinn hefur ekki fært okkur neina gleði né neinn frið umfram hina fátæku forfeður okkar í landinu.

Dagurinn í dag er dæmigerður nútímadagur. Þetta er mesti verzlunardagur ársins. Síðan taka við miklar annir við annan jólaundirbúning og þar á eftir jólin sjálf með jólamat og jólagjöfum. Hin veraldlega dýrð jólanna er mikil, en um hina andlegu dýrð er minna vitað. Óhófleg svartsýni er samt ekki við hæfi, því að jólahald hlýtur jafnan að endurspegla lífskjör og þjóðlífshraða hvers tíma.

Það verður ekki aðeins verzlunarfólkið, sem gengur þreytt til hvílu í kvöld. Þetta eru dagar streitu hjá miklum hluta þjóðarinnar. Að þessu sinni hagar þó svo til, að frídagarnir eru óvenju margir, bæði um jól og áramót. Menn ættu því að geta hvílzt betur en venjulega og átt betri kost á að öðlast frið og rósemi hugans á þessari höfuðhátíð ársins.

Í von um, að hinn rétti jólaandi megi sem víðast ríkja, óskar dagblaðið Vísir lesendum sínum og landsmönnum öllum GLEÐlLEGRA JÓLA

Jónas Kristjánsson

Vísir
Rosafjárlög keyrð í gegn

Töluverð harka hefur færzt í samskipti stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga á alþingi. Þetta kemur bezt fram í umræðum og atkvæðagreiðslum um fjárlagafrumvarpið og söluskattshækkunargrein tollskrárfrumvarpsins. Fjárlagafrumvarpið skreið í gegn á lágmarksmeirihluta og tollskrárfrumvarpið hefur verið á flækingi milli deilda.

Þingmenn Sjálfstæðisflokksins, Alþýðuflokksins og Bjarni Guðnason hafa staðið saman í andstöðunni. Undanfarin ár hafa þingmenn og þingflokkar lýst óánægju sinni með slík frumvörp með því að sitja hjá. En nú finnst stjórnarandstöðunni,að fjármálastefna ríkisstjórnarinnar sé komin út í þvílíkar öfgar, að hjáseta sé ekki lengur við hæfi.

Gunnar Thoroddsen, formaður þingflokks sjálfstæðismanna lýsti þessari skoðun í yfirlýsingu, sem hann gaf fyrir hönd sjálfstæðis þingmanna við lok síðustu umræðunnar um fjárlögin. Hann sagði þar m.a.:

“Útgjöld ríkissjóðs samkvæmt fjárlagafrumvarpinu nema nú um 30 milljörðum króna og hafa nær þrefaldazt á þremur árum. Vantar þó enn inn í frumvarpið ýmis útgjöld, sem ekki verður komizt hjá að greiða.

Frumvarpið er reist á óhóflegri skattheimtu. Skattabyrðin, sem hefur hin síðustu ár verið síhækkandi hundraðshluti af þjóðarframleiðslunni, er ofviða einstaklingum og atvinnurekstri og verkar sem farg á athafnalíf þjóðarinnar.

Þótt þorri landsmanna telji gildandi tekjuskattslög algerlega óviðunandi, fyrir alþingi liggi tillögur um veigamiklar skattalækkanir og allir flokkar hafi nú viðurkennt hina brýnu nauðsyn á að draga úr beinum sköttum, gerir fjárlagafrumvarpið ráð fyrir óbreyttum tekjuskattslögum.

Engin viðleitni er sýnileg af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að draga úr hinum geigvænlega vexti verðbólgunnar, heldur mun þetta fjárlagafrumvarp magna hana stórum, enda byggist frumvarpið á þeirri forsendu, að haldið verði áfram næsta ár á sömu óheillabraut í efnahagsmálum.

Þrátt fyrir alvarlegan vinnuaflsskort hjá aðalatvinnuvegum þjóðarinnar, keppir ríkið um vinnuaflið og spennir upp tilkostnað. Ríflegur greiðsluafgangur þyrfti að vera hjá ríkissjóði eins og nú standa sakir, en í stað þess verður frumvarpið afgreitt með raunverulegum greiðsluhalla.

Með hliðsjón af því,sem hér hefur verið rakið, varar þingflokkur sjálfstæðismanna alvarlega við þeirri háskalegu stefnu í fjármálum, sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu og mun því greiða atkvæði gegn því við lokaafgreiðslu þess.”

Ríkisstjórnin hefði átt að fara að ráði Matthíasar Bjarnasonar alþingismanns, sem ráðlagði henni við sama tækifæri að setjast niður með stjórnarandstöðunni og kanna í jólaleyfinu, hvernig skera mætti niður fjárlögin. Það verður stjórninni ekki til neinnar gæfu að hafa keyrt rosafjárlög sín í gegn með minnsta hugsanlegum meirihluta á þingi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hryllingssagan er lesin í laumi

Enginn æsireyfari á jólamarkaðnum stenzt samjöfnuð við hrollvekju þá, sem íslenzkir ráðherrar hafa nú á náttborðum sínum. Ýmsir kaflar í henni eru til þess fallnir að fá hárin til að rísa á höfði manna. Þessi hrollvekja væri raunar tilvalin metsölubók, ef ríkisstjórnin hefði ekki séð af hyggjuviti sínu, að þjóðinni væri slík lesning ekki holl. Þess vegna er hún leyniskjal fyrir örfáa útvalda.

Þetta er skýrsla um efnahagsmál Íslands, samin af Rolf Evensen, einum helzta sérfræðingi Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Hann hefur í tvo áratugi fylgzt rækilega með íslenzkum efnahagsmálum og sat nýlega á fundum með ráðherrum okkar og embættismönnum. Skýrslan, sem hann samdi í kjölfar þessara viðræðna, fjallar annars vegar um öngþveitið hjá okkur í dag og hins vegar um leiðir út úr myrkrinu.

Evensen varar ríkisstjórnina við og segir, að “hlutirnir muni ekki halda áfram að bjargast af sjálfu sér eins og þeir gerðu á árinu 1973”. Á þessu ári hafi ríkisstjórnin ekki horfzt í augu við vandann, en verðhækkanir á útflutningsafurðum okkar og miklir lánamöguleikar erlendis hafi hindrað veruleg vandræði. Hann segir einnig, að engin efnahagsstefna sé notuð í landinu um þessar mundir og að óðaverðbólgan sé af innlendum toga spunnin að mestu leyti, en ekki innflutt frá útlöndum.

Menn gætu haldið, að Evensen væri að tala um stjórnarfarið á Haiti eða í Úganda, svo ömurleg er lýsing hans. En við verðum að bíta í það súra epli, að hann er að tala um óskabarn okkar, íslenzka lýðveldið. Það erum við, sem sitjum í súpunni, er hann lýsir svona umbúðalaust.

En Evensen lætur sér ekki nægja að hræða ráðherrana. Hann kemur með ýmsar tillögur til úrbóta. Margar þeirra eru mjög harðskeyttar, í samræmi við gömlu regluna, að með illu skuli illt út reka. Og því miður læðist að mönnum grunur um, að ríkisstjórnin hafi ekki bein í nefinu til að framkvæmda neitt af tillögum hans.

Hann óskar eftir hófsamlegri niðurstöðu á þeim kjarasamningum, sem nú standa yfir. Hann vill afnema vísitölubindingu launa að verulegu leyti. Hann vill lækka aflahlut sjómanna. Hann vill, að ríkisstjórnin haldi aftur af eyðslu sinni,skeri niður framkvæmdir sínar og starfsmannafjölda. Hann vill, að vextir verði enn hækkaðir. Hann telur gengislækkun koma til greina. Og hann hvetur ríkisstjórnina til að fara nú að byrja á því að velja verkefni eftir þjóðhagslegu mikilvægi þeirra.

Takið eftir því, að Evensen er ekki að mæla með smáaðgerðum hér og þar í efnahagslífinu, heldur stórfelldum uppskurði á flestum sviðum þess. Hann er ekki að fjalla um lausn á vandræðaástandi, heldur algeru neyðarástandi.

Forsætisráðherra okkar þarf því góðar taugar, þegar hann tekur þessa jólalesningu upp af náttborði sínu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Eyðist hvað upp er spennt

Niðurstöðutölur fjárlagafrumvarpsins hafa þróazt með þeim hætti, er Vísir spáði fyrr í vetur. Eftir aðra meðhöndlun fjárveitinganefndar er frumvarpið komið upp í 29,5 milljarða króna. Og við þriðju umræðu á það líklega eftir að hækka enn, ef þingmenn þjóðarinnar verða áfram við sitt gamla heygarðshorn.

Í rauninni er frumvarpið þegar komið yfir 30 milljarða króna eða yfir 30% af áætluðu 100 milljarða þjóðarbúi á næsta ári. Það vantar nefnilega í það kostnaðarliði, bæði vegna þegar orðinna hækkana og vegna ákvarðana, sem felast í frumvarpinu sjálfu.

Nýjasta útgáfa fjárlagafrumvarpsins ber það með sér, að áfengi og tóbak eiga að hækka í verði, sem nemur 1,2 stigum kaupgjaldsvísitölu og að niðurgreiðslur eiga að lækka sem nemur 3,8 stigum. Hins vegar gerir frumvarpið ekki ráð fyrir þeim útgjaldaauka, sem verður 1. marz vegna þessara fimm vísitölustiga.

Frumvarpið gerir ekki heldur ráð fyrir þeirri fimm stiga hækkun kaupgjaldsvísitölu, sem áætlað er, að verði 1. marz vegna þegar orðinna hækkana og hækkana, sem verða um áramótin. Samtals verða nýju vísitölustigin 1. marz hvorki fleiri né færri en tíu. Og ekki er til króna fyrir þeim á fjárlögum.

Við meðferð frumvarpsins hafa ýmsir tekjuliðir verið teygðir furðulega mikið. Áætlun um tolltekjur hefur verið hækkuð um nærri milljarð frá upphaflegri áætlun frumvarpsins og er þó komið fram stjórnarfrumvarp um lækkun tolla. Þessar teygingar eru svo sem skiljanlegar, þegar ríkisstjórnir eru í mikilli kreppu og vilja samt halda á lofti þeirri ímyndun, að fjárlög nái endum saman.

Hinu verður vart trúað, að stjórnin ætli að láta samþykkja fjárlög án þess að taka tillit til tíu stiga hækkunar kaupgjaldsvísitölu, sem að næstum hálfu leyti er til komin vegna ákvæða í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Miklu líklegra er, að ríkisstjórnin hafi á prjónunum að taka vísitöluna úr sambandi að meira eða minna leyti.

Hækki vísitalan um tíu stig 1. marz, verður ekki 20% verðbólga á næsta ári eins og að undan förnu, heldur yfir 30% og jafnvel yfir 40% verðbólga. Sérfræðingar ríkisstjórnarinnar hafa vafalaust bent henni á þennan óhugnað. Ráðherrarnir sjá, að ekki er lengur hægt að láta reka á reiðanum. Eitthvað verður að gera og það snarlega.

Vegna þessa má líta á nýjustu útgáfu fjárlagafrumvarpsins sem eins konar aðvörun til samninganefndar Alþýðusambandsins um, að ástandið sé alvarlegt, kauphækkanir séu tilgangslitlar og þar á ofan megi menn eiga von á óvinsælum aðgerðum.

Hitt fylgir ekki þessari kveðju til Alþýðusambandsins, að orsakanna að þessu öngþveiti er að leita í þeirri staðreynd, að ríkisstjórnin hefur á aðeins örfáum árum belgt ríkisbúið úr 20% í 30% af þjóðarbúinu öllu.

Jónas Kristjánsson

Vísir