arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Of stór flugstöð.

Forsendur nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurvelli hafa breytzt verulega, síðan bandarískir skjólstæðingar flotans forhönnuðu þar átján milljarða mannvirki, sem Íslendingar áttu að borga að hálfu. Forsendurnar hafa minnkað.

Fyrirhugaða ferlíkið átti að kosta eins mikið og Þjóðarbókhlaða, Borgarleikhús og útvarpshús samanlagt. Það var allt of dýrt fyrirtæki, þrátt fyrir þáverandi vöxt Flugleiða og millilendinga á Keflavíkurvelli.

Minnkun millilandaflugsins veldur því, að núverandi flugstöð annar yfirleitt umferðinni án sjáanlegra erfiðleika. Til dæmis er mjög sjaldgæft, að ekki séu til hægir stólar fyrir alla, sem kæra sig um.

Flöskuhálsar sjást helzt, þegar íslenzku flugvélarnar koma úr Evrópuflugi. Þá myndast þrengsli við hillur útibús Fríhafnarinnar og biðröð við vegabréfsskoðunina þar fyrir innan. Úr þessu mætti bæta með viðbótum.

Annar álagstími dagsins er klukkan 7-8:15 á morgnana. Þá kemur vél frá New York og fer til Luxemborgar. Önnur vél fer til Kaupmannahafnar og hin þriðja venjulega til Glasgow og London eða til Osló og Stokkhólms.

Hinn álagstíminn er síðdegis klukkan 15:25-17:45. Þá kemur vél frá Luxembourg og fer til New York . Og hinar vélarnar tvær úr Evrópufluginu koma til baka. Hina tuttugu tíma sólarhringsins er oftast friðsælt í flughöfninni.

Með þessu er alls ekki sagt, að núverandi flugstöð sé fullnægjandi. Ýmislegt rými hennar er að vísu nógu stórt. Og annað rými mætti auka með tiltölulega einföldum aðgerðum. En það eru önnur atriði í ólagi.

Verulegur galli er útivistin milli flughafnar og flugvélar. Hún er óþægileg fyrir þá, sem eru að koma úr öðru loftslagi eða fara í það. Menn þurfa að taka með sérstakan fatnað fyrir þessa vinda- og votviðrasömu 100 metra.

Í flestum flughöfnum fyrir farþega á Vesturlöndum eru rampar af ýmsu tagi, sem hindra veður og vinda í að ná til farþega á leið milli flughafnar og flugvélar. Slíkir rampar ættu ekki sízt við hér á landi.

Þetta atriði þarf þó ekki að ráða úrslitum um smíði nýrrar flugstöðvar. Tvo-þrjá rampa mætti auðveldlega reisa við þá flugstöð, sem nú er. En það er annað atriði, sem veldur því , að ný flugstöð er æskileg.

Óbærilegt má telja, að borgaralegt flug og herstöð séu í því sambýli, sem nú er. Með nýrri flugstöð má skilja þessa tvo þætti í sundur. Þá þarf fólk í borgaralegu flugi ekki að fara um hernaðarsvæði.

Einnig má nefna, að gaman væri, ef fyrsta landkynning Íslands gagnvart ferðamönnum væri lítil og falleg flugstöð, hönnuð í íslenzkulegum stíl af íslenzkum arkitektum. Núverandi flugstöð er ekki boðleg til slíks brúks.

Auðvitað þyrfti að hanna þessa flugstöð í samráði við erlenda sérfræðinga í hönnum lítilla flugstöðva. En alls ekki í samráði við þá villimenn, sem hönnuðu fyrstu útgáfu flugturnsins á Keflavíkurvelli.

Að lokum má ekki gleyma, að engin ákvörðun hefur verið tekin um flutning innanlandsflugs til Keflavíkurvallar. Að öllu samanlögðu er því rétt að taka flugstöðvarmálið upp á nýjan hátt og hafna hinni dýru flugstöð, sem drög hafa verið lögð að.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Já, værum við í Eden.

“Einn skuttogara og skóla á mann, fríar íbúðir og matvæli, daglegan ný- iðnað og algert skattfrelsi.” Þetta er ýkt mynd, en þó með sannleikskjarna, af óskhyggjustefnu allra íslenzku stjórnmálaflokkanna. Þeir vilja gera allt fyrir ekkert.

Þessi óskhyggjustefna leiðir til allt annars raunveruleika, það er árlegrar útþenslu ríkisgeirans á kostnað annarra geira þjóðfélagsins. Stjórnmálamenn þurfa sífellt meiri peninga til að efna lítið brot loforða sinna.

Mikið óskaplega væri það fersk og hressileg tilbreytni, ef einhver stjórnmálaflokkurinn eða landsfaðirinn gengi fram fyrir skjöldu og segði sannleikann, – ef hann vildi gera svo vel að byrja á byrjuninni.

Við höfum svo og svo miklar þjóðartekjur á ári. Þessar þjóðartekjur eru sumpart notaðar til neyzlu og sumpart til fjárfestingar. Þær eru líka sumpart notaðar af hinu opinbera, atvinnuvegunum og almenningi.

Það er hægt að hafa skoðun á æskilegum hlutföllum þessara þátta. Til dæmis, að fólkið skuli nota 74% þjóðartekna, hið opinbera 14% og atvinnulífið 12%. Slíkt mundi byggjast á mati á, hvaða geirar þjóðfélagsins eigi að hafa meiri forgang en aðrir.

Sumir mundu segja, að atvinnulífið þyrfti meira til hraðari uppbyggingar þjóðarauðs. Aðrir mundu segja, að velferðarríkið þyrfti meira til hraðara réttlætis. Aðrir mundu segja, að fólkið sjálft þyrfti meiri rauntekjur.

Hægt er að sundurgreina þessar prósentutölur enn frekar. Til dæmis, að einkaneyzla (rauntekjur) skuli vera 68% þjóðartekna, samneyzla (rekstur hins opinbera) 8%, fjárfesting í íbúðum 6%, í atvinnuvegum 12% og 6% hjá hinu opinbera.

Þessi raunsæja hugsun, að milli verðmæta verði að velja, krefst sennilega nýrrar tegundar þjóðhagsreikninga. Þar þyrfti að koma fram, að sum fjárfesting ríkisins, til dæmis í orkuverum og hitaveitum, er atvinnulífs eðlis.

Burtséð frá slíkum annmörkum, sem leysa má, er líka hægt að sundurgreina liðina enn frekar. Sem dæmi má nefna samneyzluna og opinberu fjárfestinguna, sem samanlagt eru viðfangsefni fjárlaga ríkis og fjárhagsáætlana sveitarfélaga.

Einhvern tíma kemur að því, að alþingi og ríkisstjórn neyðast til að standa andspænis þeirri staðreynd, að niðurstöðutala fjárlaga sé föst og fyrirfram ákveðin. Hún sé hreinlega byggð á pólitísku mati á hluta ríkisbús í þjóðarbúi.

Þar með er komið upplagt tækifæri til að velja og hafna í einstökum þáttum ríkisbúskaparins. Þá er ekki reiknað á ímynduðum þörfum, nýjum eða hefðbundnum. Í staðinn er byggt á því fé, sem er til ráðstöfunar. Þegar til dæmis er búið að ákveða, að ríkið fái 6% þjóðartekna til rekstrar og 4% til fjárfestingar, er hægt að skipta fénu niður á einstaka þætti. Svo og svo mikið til menntamála, utanríkismála, landbúnaðarvitleysu o.s.frv.

Þannig gætu stjórnmálaflokkarnir minnkað möguleika á hinu gífurlega tjóni, sem þeir nú valda almenningi og atvinnulífi með gegndarlausri óskhyggju, er byggist á notkun þjóðartekna, sem ekki eru til.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Verzlað með eigur annarra.

Danir munu innan Efnahagsbandalagsins styðja óskir Íslendinga um veiðiheimildir í fiskveiðilögsögu Grænlands. Þetta sagði utanríkisráðherra Danmerkur, Kjeld Olesen, þegar hann var hér í opinberri heimsókn um daginn.

Loforðið er vinsamlegt eins og búast mátti við af dönskum stjórnvöldum. Það er nýtt dæmi af mörgum um þægileg samskipti Dana og Íslendinga á undanförnum áratugum. Þar gildir ekki ágengni norskra stjórnvalda.

Hins vegar segir loforðið raunalega sögu af völdum á Grænlandshafi. Þau eru ekki í höndum Grænlendinga, ekki einu sinni Dana, heldur Efnahagsbandalags Evrópu. Og þar koma Danir bara fram sem þrýstihópur.

Fiskimiðin við Grænland eru hluti af sameiginlegu hafsvæði bandalagsins. Það ráðskast með þau í samræmi við hagsmuni sína sem heildar og notar þau sem verzlunarvöru í samningum við önnur ríki, þar á meðal Ísland.

Í sumar fóru íslenzkir embættismenn til Efnahagsbandalagsins og sömdu um loðnuveiðar Íslendinga í grænlenzkri fiskveiðilögsögu á þessu ári. Eftir er að semja til frambúðar. Og þá koma til sögunnar kröfur um gagnkvæmni.

Erfitt er að sjá, hvaða veiðiheimildir væri hægt að veita Efnahagsbandalaginu hér við land. Einnig er ekki auðvelt að sjá, að við höfum efni á að veita bandalaginu löndunarrétt á fiski af Grænlandsmiðum.

Sjálfsagt er að halda áfram viðræðum við Efnahagsbandalagið og reyna að þæfa málið okkur í hag, með góðri aðstoð Dana. Fiskifræðingar aðila munu hittast í þessum mánuði og embættismenn í hinum næsta.

Um leið megum við ekki gleyma, að enginn þessara aðila á nokkurn siðferðilegan rétt á miðum Grænlands. Danir og Efnahagsbandalagið eiga hann ekki fremur en við. Þeir, sem réttinn eiga, eru hins vegar ekki spurðir.

Efnahagsbandalagið verzlar með auðlindir Grænlands án þess að spyrja Grænlendinga ráða. Enginn getur verið viss um, að Grænlendingar muni endalaust sætta sig við nýlendustefnu bandalagsins. Og þeir bíta raunar á jaxlinn.

Grænlendingar hafa náð sér í heimastjórn. Þeir eru um þessar mundir að efla þjóðarvitund sína. Danahatur fer vaxandi, einkum meðal unga fólksins. Það óttast, að verið sé að ræna auðlindir þess í landi og í sjó.

Grænlendingar eru enn undirþjóð í eigin landi. Mjög fáir þeirra hafa stundað háskólanám, enda yfirþjóðin ekki hvatt til slíks. Heimamenn eru nýlega búnir að fá sömu laun fyrir sömu vinnu, en hafa enn lakari störfin.

Fastlega má gera ráð fyrir, að Grænlendingar muni nota heimastjórnina til að færa sig upp á skaftið og efla sjálfstæði sitt. Við þekkjum fyrirbærið, því að þetta er brautin, sem við gengum sjálfir á sinum tíma.

Eitt skref Grænlendinga, sem blasir við, er úrsögn þeirra úr Efnahagsbandalaginu. Á annan hátt geta þeir ekki tryggt, að auðlindir hafsins verði notaðar beint eða óbeint í þeirra eigin þágu, en ekki sem verzlunarvara.

Það getur því verið, að við séum að semja við aðila, sem ekki á það, er hann vill bjóða í skiptum. Þess vegna er tímabært fyrir íslenzk stjórnvöld að hefja vinsamleg samskipti við landsstjórnina á Grænlandi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vestur-Þýzkalandisering.

Henry Kissinger, fyrrum utanríkisráðherra Bandaríkjanna, taldi heppilegt að auka viðskipti austurs og vesturs. Það mundi slaka á spennunni og gera Austur-Evrópu háðari Vesturlöndum í tækni og fjármálum.

Þetta fór saman við opnunina til austurs, stefnu kanzlara Vestur-Þýzkalands, þeirra Willy Brandt og Helmut Schmidt. Enda hefur ekkert ríki verið athafnasamara í austantjaldssamningum en Vestur-Þýzkaland.

Vestræn iðnfyrirtæki hafa reist heilu verksmiðjurnar í Austur-Evrópu, allt frá hönnun yfir í blómin í garðinum. Þau hafa flutt austur heilu framleiðsluraðirnar fyrir þessar verksmiðjur, t.d. í bílaiðnaði.

Auk fjármögnunar af þessu tagi hafa vestrænir bankar lánað ótölulega milljarða til opinberra sjóða og fyrirtækja austantjalds. Heill milljarður dala, mest af þýzku fé, rann til Póllands dagana, sem verkfallið stóð.

Þessi vestræna blóðgjöf hefur haft mikið gildi í hagkerfi, sem ekki nýtur nægilegs markaðar og hefur því tilhneigingu til að stirðna. Einkum er það vestræna tæknin, sem hefur magnað hagþróun Austur-Evrópu.

Í staðinn telja leiðtogar á Vesturlöndum, að þeir fái frið, svonefnda slökun á spennu. Þeir telja sig geta ofið saman hagkerfi austurs og vesturs svo náið, að hvorugum aðilanum henti yfirgangur og árásir.

Englandskonungar fengu skamman frið, þegar þeir keyptu af sér víkingana. Einum vetri síðar voru víkingarnir komnir aftur, hálfu vígalegri en áður og heimtuðu hálfu meira fé. Að lokum tóku þeir völdin af Englum.

Meðan leiðtogar á Vesturlöndum eru að kaupa sér friðinn, eru vestrænir iðjuhöldar og bankamenn að raka saman peningunum á austantjaldsviðskiptum. Þeir hafa beinan fjárhagslegan hag af slökun milli austurs og vesturs.

Austurviðskiptin fara ekki eftir Iögmálinu, að betra sé að vera lánardrottinn en skuldunautur. Fremur gildir reglan, að sá hefur betur, sem sterkari hefur taugarnar. Og í þessu tilviki er það eindregið skuldunauturinn.

Iðjuhöldar og bankamenn Vesturlanda fá herping í magann í hvert skipti, sem eitthvað skyggir á slökun og stefnir í voða fjárfestingu þeirra í Austur-Evrópu. Þetta er ekki Finnlandisering, heldur Vestur-Þýzkalandisering.

Hliðstæðu máli gegnir um leiðtogana, sem unnið hafa að efnahagstengslum austurs og vesturs. Þessi tengsl eru tromp hins pólitíska ferils þeirra. Þau verða að blífa, komi Afganistan og fari Afganistan.

Leiðtogar Vestur-Evrópu hafa mildari afstöðu en leiðtogar Bandaríkjanna gagnvart ýmsum yfirgangi ráðamanna Sovétríkjanna og samningsrofum þeirra. Leiðtogar Vestur-Þýzkalands hafa mildustu afstöðuna, enda hafa þeir veðjað hæst.

Þetta kom enn einu sinni í ljós í pólska verkfallinu. Á Vesturlöndum voru menn á nálum af ótta við, að verkfallsmenn gerðu eitthvað, sem kæmi elsku Gierek frá völdum eða kallaði jafnvel á Rauða herinn.

Að baki er ekki fyrst og fremst raunsæ samúð með Pólverjum. Fremur er það hið krampakennda tak margra vestrænna leiðtoga á slökunarstefnunni. Þeim finnst vera í voða bæði heiður og fjárfesting. Það er Vestur-Þýzkalandiseringin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Engir alvörumenn.

Svið okkar er rúmlega mitt ár 1980. Þjóðhagsstofnun hefur endurskoðað spár sínar um gengi þjóðarinnar á árinu. Hún hefur með töluverðu öryggi sagt, að þjóðartekjur muni minnka um 1% og þjóðartekjur á mann um 2%.

Ljóst er, hvernig alvöru stjórnmálamenn eiga að taka slíkum upplýsingum. Þeir þurfa að ákveða, hvort reyna skuli að stefna að jöfnum samdrætti hinna stóru þátta þjóðarútgjaldanna eða einhverjum misjöfnum samdrætti þeirra.

Auðvitað eru þeir háðir þrýstihópum þjóðfélagsins í ákvörðunum sínum. Tilraunir þeirra til að skipta 1% samdrættinum jafnt eða misjafnt niður geta að meira eða minna leyti strandað á kröfuhörku aðila úti í bæ.

Einfaldast fyrir stjórnmálamenn væri að fá tjóninu jafnt skipt. Annars vegar jafnt milli neyzlu og fjárfestingar. Og hins vegar jafnt milli hins opinbera, atvinnuvega og almennings. Um slíkt fengist mestur friður.

Einkaneyzlan mundi þá minnka um 1%, íbúðafjárfesting um 1%, samneyzlan um 1%, ríkisfjárfesting um 1% og fjárfesting atvinnuvega um 1%. Hjá hagsmunaaðilum er nægileg hagþekking og sanngirni til að þola slíkt.

Svo gætu ráðamenn einnig reynt að mismuna í samræmi við einhverja pólitíska stefnu. Til dæmis væri unnt að ákveða, að ekki mætti skerða kaupmátt launa og þar með einkaneyzluna. Þá væri í staðinn reynt að skerða hina liðina um 3%.

Einnig gætu landsfeður ákveðið, að fjárfesting í atvinnuvegum væri hvílíkt grundvallaratriði, að hana mætti ekki skerða. Þá mundu þeir í staðinn reyna að skerða hina liðina um 1,1% og dreifa á þann hátt skerðingu þjóðartekna.

Stjórnmálamenn gætu borið aðra þætti fyrir brjósti, viljað vernda íbúðabyggingar, samneyzlu hinnar opinberu þjónustu eða framkvæmdir hins opinbera. Og auðvitað gætu þeir líka gefið forgang einhverri blöndu hinna fimm þátta.

Þeir gætu líka litið á málið sem val milli neyzlu og fjárfestingar, án tillits til þess, á vegum hvers hún er. Þeir gætu til dæmis ákveðið, að fjárfestingu mætti minnka, en ekki væru tök á að skerða neyzluna.

Náttúrlega er þetta einföld mynd. Árið er meira en hálfnað og svigrúm til aðgerða er því takmarkað. Ennfremur strandar góður vilji oft á utanaðkomandi fyrirstöðu, bæði þrýstihópum og ópersónulegum markaðslögmálum.

Hins vegar er langt síðan Þjóðhagsstofnun byrjaði að spá um afkomu þessa árs. Hin nýjasta og nákvæmasta er mjög svipuð hinni fyrstu og ónákvæmustu. Ríkisstjórnin vissi frá upphafi ferils síns nokkurn veginn um þjóðarhag ársins.

Í ljósi þessa er forvitnilegt að sjá, að hún hefur ekki valið neina hinna ýmsu leiða, sem hér hefur verið bent á. Hún hefur hagað sér eins og samdráttur þjóðartekna gefi tilefni til útþenslu, samneyzlu og opinberrar fjárfestingar.

Hún hefur stefnt að 2% aukningu samneyzlu eða opinberrar þjónustu á árinu. Hún er ekki fyrsta ríkisstjórnin, sem lætur sér detta slíkt í hug. En hún er sú fyrsta, sem telur aðstæður heimila 20% aukningu opinberrar fjárfestingar.

Afleiðingin er auðvitað sú, að skerðingin verður mun meiri en ella á hinum þáttunum. Íbúðabyggingar skerðast um 3% og einkaneyzlan um 2%. Enda sjáum við þessa dagana, að skattþyngdina á að auka um 5% á árinu.

En þetta eru heldur ekki alvöru stjórnmálamenn.

Jónas Kristjánsson.

Dagblaðið
Sparta sigraði Aþenu.

Sovézk stjórnvöld hafa truflað vestrænt fréttaútvarp síðan verkföllin hófust í Póllandi. Þetta brot á mannréttindakafla Helsinki-samkomulagsins sýnir ótta stjórnvalda við uppsteyt þræla sjálfs heimaríkisins.

Sovézk stjórnvöld vilja ekki, að íbúar Sovétríkjanna frétti af tilboðum pólskra stjórnvalda um hærri laun. Þau vilja ekki, að þeir frétti af kröfum pólskra verkamanna um frjáls verkalýðsfélög með leynilegum kosningum.

Sovézk stjórnvöld vilja ekki einu sinni, að íbúar Sovétríkjanna frétti af því, að hægt sé að fara í verkföll í Póllandi. Þau vilja ekki, að þeir frétti, að samningaviðræður geti farið fram milli stjórnvalda og verkfallsmanna.

Heimaþrælarnir í Sovétríkjunum gætu farið að láta sér detta sitt af hverju í hug, ef þeir fengju að vita, hvað íbúar sumra leppríkjanna komast upp með. Enn leynist frelsisneisti í Eystrasaltslöndunum, Úkraínu og víðar.

Sovézk stjórnvöld hafa alltaf Rauða herinn uppi í erminni, ef stjórnvöld leppríkjanna í Austur-Evrópu ganga of langt til móts við almenning. Þau beita honum ekki að gamni sínu, heldur aðeins til varnar sjálfu kerfinu.

Rauða herinn má eins nota til að skjóta Pólverja eins og Afgani. Öldum saman hafa verið miklir fáleikar milli Rússa og Pólverja. Vandinn yrði verri, ef sovézk stjórnvöld teldu sig knúin til að beita hernum gegn Rússum.

Pólskum stjórnvöldum finnst óbærilegt að hugsa til afleiðinganna af kvaðningu pólska hersins gegn verkfallsmönnum. Þau óttast réttilega, að meirihluti hermanna hlypist undan merkjum og gengi í lið með alþýðunni.

Á sama hátt væri vandasamt fyrir sovézk stjórnvöld að beita Rauða hernum í Úkraínu. Af því mundi hljótast brestur í kerfinu. Líklega yrði að beita hersveitum Asíuþjóða Sovétríkjanna til að draga úr samúð hermanna með þrælunum.

Slíkt hafa sovézk stjórnvöld neyðzt að gera í Afganistan. Þau hafa orðið að senda heim hermenn frá svæðum múhameðstrúar í Sovétríkjunum. Í staðinn hafa verið sendir aðrir, sem ekkert eiga sameiginlegt með Afgönum.

Ástandið, sem liggur að baki truflana á fréttum af gangi mála í Póllandi, er óhugnanlegt. Þar er að baki þrælaríki, sem ekkert nytsamt getur, aðeins undirróður erlendis og hernaðaríhlutun. Það er hrein og klár Sparta.

Sovétríkin og Sparta eru sérhæfð hernaðarríki. Bæði hafa þau ónýtt hagkerfi og litla framleiðni. Hinum mikilvægu markaðslögmálum hefur verið kippt úr sambandi. Þess vegna vantar frjóa verzlun og frjóa menningu.

Andspænis Sovétríkjunum standa Vesturlönd í hlutverki Aþenu nútímans. Þar eru íbúarnir ekki hermenn og þrælar, heldur frjálsir borgarar. Þar er efldur hinn gamli og síungi menningararfur frá Aþenu, hornsteini Vesturlanda.

Í gamla daga valt á ýmsu í baráttu Spörtu og Aþenu. Nú á tímum veltur líka á ýmsu. Við vonum, að íbúar Austur-Evrópu losni um síðir undan þrældómi kommúnismans. Við sjáum hvað eftir annað, að alþýðan þráir frelsið.

Því miður sjáum við engin merki þess, að upphlaup í Austur-Evrópu breyti eðli kerfisins. Og ekki er fornsagan meira uppörvandi. Að lokum var það Sparta, grá fyrir járnum, sem sigraði lífsglaða Aþenu og jafnaði múra hennar við jörðu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Skjálftar farnir að mælast.

Fyrstu jarðskjálftar stjórnarsamstarfsins hafa þegar mælzt. Stærsti kippurinn varð, þegar Ólafur Ragnar Grímsson sagði, að gengislækkunarblaður Steingríms Hermannssonar væri orðið að sérstöku efnahagsvandamáli.

Skeyti Ólafs er grófasta dæmið um vaxandi spennu milli Alþýðubandalags og Framsóknarflokks. Þessi spenna lýsir sér bezt á síðum Þjóðviljans og Tímans, sem eru farnir að senda hvor öðrum tóninn nærri því daglega.

Tíminn svaraði árásinni á Steingrím með því að saka Ragnar Arnalds um fréttafölsun. Þetta minnir á þá tíð, er ráðamenn Sovétríkjanna skömmuðu ráðamenn Kína með því að taka ráðamenn Albaníu til bæna. Aðvörunin á að komast til skila.

Þetta er veruleg breyting til hins verra eftir margra mánaða frið í ríkisstjórninni. Þar einkenndist samstarfið til skamms tíma af gagnkvæmri tillitssemi og hófsemi í orðbragði, þegar menn voru ekki sammála.

Á þessum forsendum töldu margir stjórnina líklega til langlífis. Nú er hins vegar farið að tala um, að hún muni falla. Fordæmið var gefið í fyrra, þegar Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag slógust upp á líf og dauða.

Þá reyndi Framsóknarflokkurinn að ganga milli hinna ólmu slagsmálaseggja. Nú er það stjórnarhluti Sjálfstæðisflokksins, sem reynir að stilla til friðar. Og eins og áður saka báðir deiluaðilar hann um að halda með hinum.

Alvarlegast er fyrir stjórnarsamstarfið, en ef til vill hagkvæmast fyrir þjóðfélagið, hversu ómerkileg eru tilefnin að missætti Alþýðubandalags og Framsóknarflokks. Það er eins og verið sé að búa til ágreiningsefni.

Hvorki er það merkileg né nýstárleg fréttafölsun, þótt Ragnar Arnalds reyni af veikum mætti að gera lítið úr vaxandi skattbyrði. Broslegast er, að hann er um leið að verja lög, sem fyrri fjármálaráðherrar eiga í meiri þátt en hann.

Raunar sagði Ragnar í vetur, að útkoma skattanna væri óviss og álagninguna mætti leiðrétta í sumar. Í stað þess að standa við loforðið, stritast hann við að verja lög annarra. Sjálfvirka taugakerfið ræður ferðinni.

Auðvitað er það líka slysalegt hjá Steingrími að vera að tala um gengislækkun, sem allir vita um, meira að segja Ólafur Ragnar og Alþýðusambandið. En hvern átti annars að blekkja með þögninni? Gaman væri að frétta það.

Eins og gangur himintungla er öruggur, þá er gengislækkun örugg, ef til vill í mynd gengissigs, “hraðs gengissigs í einu stökki” eins og frægt varð; “gengisbreytingar” á máli Seðlabankans. Enn er ónotað hugtakið “öfug gengishækkun”.

Gagnrýni á ofsköttun og gengislækkun ríkisstjórnarinnar er verðugt verkefni fyrir stjórnarandstöðuna. Hins vegar er það merki um óþolinmæði í stjórnarbúðunum, þegar stjórnarsinnar eru farnir að leita sér að ágreiningsefnum af því tagi.

Allar líkur benda til, að ríkisstjórnin komist yfir þröskuld samninganna við opinbera starfsmenn og geri þar með stjórnarandstöðunni mjög erfitt um vik að misnota Vinnuveitendasambandið til ófriðar á vinnumarkaði.

Búast hefði mátt við hnútum innan stjórnarliðs á öndverðum vetri, þegar alþingi er komið saman. Sú staðreynd, að þær eru þegar farnar að fljúga um borð á friðsælu sumri, bendir til, að samstarfið standi ekki á sem traustustum grunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið