arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þá skortir víðsýni

Sennilega eru alþýðusamtökin öflugasti þrýstihópur landsins. Enda geta þau haldið því fram, að þau hafi umboð almennings til að knýja fram bætt lífskjör í landinu. Og flestir geta verið sammála um, að markmiðið með hagvexti sé að bæta lífskjörin.

Til skamms tíma hefur ekki verið unnt að kvarta um skemmdarstarfsemi af hálfu alþýðusamtakanna. Við höfum ekki búið við brezkt ástand í þeim efnum. Kröfugerð alþýðusamtakanna tekur yfirleitt mið af efnahagsástandinu hverju sinni. Hún er meiri, þegar vel árar, og minni, þegar illa árar eins og að undanförnu.

Hins vegar hefur barátta alþýðusamtakanna stundum neikvæð áhrif á lífskjörin. Verkfallagleði er of mikil hér á landi. Með verkföllum er minnkuð sú kaka, sem er tilskiptanna.

Við getum margt lært af Svíum og Svisslendingum, sem eru að fara fram úr Bandaríkjamönnum á stjörnuhimni efnahagsmálanna. Í báðum þessum löndum eru verkföll svo að segja óþekkt fyrirbæri.

Annað atriði, sem dregur úr árangrinum af starfi alþýðusamtakanna, er of takmarkaður skilningur ráðamanna þeirra á efnahagsþáttunum, sem ráða lífskjörunum, og of takmarkaður skilningur á þeim atriðum, sem sameina launþega og atvinnurekendur.

Helzt eru það verzlunarmenn, sem átta sig á samræminu milli velgengni verzlunarinnar í landinu og lífskjara verzlunarmanna. Þeir hafa til dæmis stutt kröfur kaupmanna um verðlagseftirlit í stað núgildandi verðlagshafta.

Aðrir átta sig miður á slíku samhengi. Dæmigerðir eru ráðamenn sjómanna, sem bíta sig fasta í vonlaust rifrildi um hlutaskiptin og horfa síðan upp á alls kyns millifærslur framhjá hlutaskiptum.

Ef forustumenn sjómanna væru víðsýnni, sæju þeir, að of léleg kjör sjómanna stafa af of lágu fiskverði, sem stafar af of háu gengi krónunnar. Ef þeir skildu þetta, mundu þeir hjálpa útgerðarmönnum við að fá leiðrétt þetta meginböl íslenzks efnahagslífs.

Athyglisvert er, hve takmörkuðum árangri forustumenn sjómanna hafa náð í kjaramálum, þótt samningsharka þeirra sé meiri en flestra ann arra. En samningsharka er einmitt tvíeggjuð, þegar skilning skortir á þeim efnahagsþáttum, sem lífskjörin byggjast á.

Hvers vegna eru laun of lág á Íslandi? Ekki er það vegna þrjózku atvinnurekenda, sem margir hverjir standa nú andspænis gjaldþroti. Og þess ber einnig að geta, að laun eru meirihluti þjóðarframleiðslunnar hér á landi en í nágrannalöndunum, eins og fram kemur í nýjustu skýrslu Efnahagsþróunarstofnunarinnar.

Laun eru of lág á Íslandi, af því að við búum við rotinn ríkisrekstur á efnahagskerfinu, sem leiðir til þess, að milljarðar króna fara í súginn á ári hverju.

Ríkið tekur of mikið fé í samneyzlu á kostnað einkaneyzlu. Það frystir of mikið af fjármagni þjóðarinnar til að leggja í sjálfvirkt sjóðakerfi, sem gefur fjármagn í arðlitlar forréttindagreinar, eins og margoft hefur verið bent á hér í Vísi að undanförnu.

Alþýðusamtökin mundu til langs tíma ná betri kjörum, ef þau legðu sitt þunga lóð á þá vogarskál, að fjármagnsstraumar yrðu frjálsari og eflt jafnrétti atvinnuvega. Þá mundi stækka kakan, sem er til skiptanna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lénharður tekur völdin

Hvað gerir Torfi í Klofa?

Ríkisstjórn Íslands er löglega og lýðræðislega valin. Þingmeirihluti hennar er óvenjulega mikill, meiri en þekkzt hefur áratugum saman hér á landi. Samkvæmt stjórnarskrá, landslögum og hefð má hún stöðva verkföll, ef afleiðingar þeirra eru að verða alvarlegar.

Bæði vinstri og hægri ríkisstjórnir hafa beitt þessu valdi á örlagastundu. Margir hafa hugsað ríkisstjórnum þegjandi þörfina og ákveðið að stuðla að falli þeirra í næstu kosningum. En menn hafa hlýtt lögunum. þangað til í gær.

Líki Birni Jónssyni, Eðvarð Sigurðssyni og fleirum ekki bráðabirgðalög gærdagsins, geta þeir reynt að fá nýjan þingmeirihluta í næstu kosningum og fella þar með ríkisstjórnina. Það er hin lýðræðislega aðferð til að losna við ríkisstjórnir, sem menn eru óánægðir með.

Í stað þess hafa Björn, Eðvarð og félagar kosið að naga rætur lýðræðiskerfisins. Þeir hafa hvatt og knúið almenna félagsmenn verkalýðsfélaganna til að brjóta landslög. Eru þeir menn til að standa undir slíkri ábyrgð?

Svarið er einfalt. Enginn getur með valdi hrifsað stjórnina úr höndum löglega og lýðræðislega valinnar ríkisstjórnar. Í því felast hrein og bein landráð. Engir geta axlað slíka byrði, þótt þeir telji sig mikla menn.

Síðdegis í gær var lýðræði lagt niður um stundarsakir hér á landi. Í staðinn var tekið upp alræði verkalýðsforingjanna. Í krafti samtaka sinna hafa þeir greitt lýðræðiskerfinu þungt högg og gert það óvirkt að sinni.

Engin leið er að meta núna, hvort sárið grær, eða lýðræðiskerfinu blæðir út. Þjóðin sem heild verður að spyrja sjálfa sig, hvort ofbeldismennirnir eigi að komast upp með þetta. Hún er í sama vanda og Torfi í Klofa var á dögum Lénharðs.

Ellefuhundruð ár þessarar þjóðar verða til lítils, ef fámennum hópi ofbeldismanna tekst nú að hrifsa til sín völdin í landinu með því að brjóta stjórnarskrá, landslög og hefðir þjóðarinnar.

Í þessu sambandi skiptir ekki máli, hvaða álit menn hafa á ríkisstjórninni. Menn geta farið eftir því áliti í næstu kosningum. Í dag er hins vegar um sjálft lýðræðiskerfið að tefla. Hvernig bregðast við Torfar í Klofa nútímans?

Menn spyrja hver annan á götum úti: Hefur verið skipt um ríkisstjórn í landinu? Hafa þeir Björn og Eðvarð tekið við í krafti ofbeldis? Því miður er ekki unnt að svara þessum spurningum neitandi.

Stendur þjóðin raunverulega varnarlaus gegn ræningjaflokkum? Þessari spurningu svarar þjóðin sjálf á næstu dögum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Öskubuskur efnahagslífsins

Verzlun og iðnaður hafa gersamlega orðið undir í baráttu þrýstihópanna um völdin í landinu. Þessar greinar eru öskubuskur hins íslenzka efnahags- og fjármálakerfis.

Einkum á þetta við um verzlunina, enda telur fjöldi manna hana vera óþarfan millilið í þjóðfélaginu. Þrýstihópum landbúnaðar og sjávarútvegs hefur tekizt að grunnmúra það sjónarmið í kennslubókum skólabarna, að fái kaupmaður vöru á átta krónur og selji aftur á tíu krónur, þá “græði” hann tvær krónur.

Mikið vatn hefur því runnið til sjávar síðan sjálfstæðisbarátta Jóns Sigurðssonar forseta var einkum barátta fyrir verzlun og verzlunarfrelsi. Iðnaðurinn er hins vegar öskubuskan í hópi vöruframleiðslugreinanna. Eins og verzlunin fær hann að sjálfsögðu ekki styrki, útflutningsuppbætur og niðurgreiðslur á illseljanlegar vörur eins og landbúnaðurinn fær.

Iðnaður og verzlun fá ekki sjálfkrafa fyrirgreiðslu stofnlánasjóða og afurðalánasjóða eins og landbúnaður og sjávarútvegur fá. Sjóðir iðnaðarins eru of veikburða til að vera sjálfvirkir og verzlunin hefur enga lánasjóði fengið.

Þar á ofan eru lánakjör iðnaðarins óhagstæðari en lánakjör annarra vöruframleiðslugreina, og verzlunin þarf að sæta almennum víxlamarkaði.

Athyglisvert er, að árum saman hefur fjárfesting í iðnaði, að frádregnum fiskiðnaði og álveri, verið minni en fjárfesting í landbúnaði. Sama er að segja um verzlunina.

Þessi staðreynd sýnir, hvernig lítt arðbærum forréttindagreinum tekst að soga til sín fjármagn og láta það fara í súginn frá þjóðhagslegu sjónarmiði.

Eina tækifærið, sem iðnaðurinn fær í hinu flókna fyrirgreiðslukerfi ríkisvaldsins, er, þegar hann getur tengt hagsmuni sína hagsmunum þrýstihóps byggðastefnunnar. Ef iðnfyrirtæki eru stofnuð í dreifbýlinu, geta þau fengið stofnlán, annars vart eða ekki.

Þess vegna einkennist íslenzkur iðnaður í of miklum mæli af vanhugsuðum atvinnubótaiðnaði úti á landi,-iðnaði, sem ekki getur staðið undir sér og verður að lifa á byggðastefnunni.

Alvöruiðnaður Íslendinga býr við fjármagnssvelti og verður að taka þátt í því með sjávarútvegi að halda uppi árlegu milljarðatapi þjóðarbúsins á rekstri landbúnaðar í landinu. Iðnaður og verzlun hafa því ekki fengið að þróast með eðlilegum hætti hér á landi.

Velgengni atvinnugreina fer hér á landi ekki eftir þjóðhagslegu gildi þeirra, heldur eftir tangarhaldi þeirra á alþingismönnum og stjórnvöldum. Þetta er meginmunurinn á íslenzku efnahagslífi og efnahagslífi nágrannaþjóðanna.

Ósigur iðnaðar og verzlunar í baráttunni um fyrirgreiðslur og fjármagn er enn bagalegri fyrir þá sök, að hagfræðingar stjórnvalda vita, að þessar greinar verða á næstu áratugum að taka við öllum þorra hins unga fólks, sem kemur úr skólunum og út á vinnumarkaðinn.

Alþingi og ríkisstjórn komast þess vegna ekki hjá því að endurskoða hið gerspillta fjármögnunar- og fyrirgreiðslukerfi sitt og koma í staðinn á jafnrétti atvinnuvega.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Heilög kýr númer tvö

Mikil gróska hefur að undanförnu hlaupið í gömul og veraldleg trúarbrögð, sem fyrr á árum sigldu undir fána jafnvægis í byggð landsins. Nú er kjörorð þeirra “byggðastefna”, sem er jafn áhrifamikið slagorð og það er innantómt.

Undir þessu merki safnast ráðamenn allra kjördæma landsins nema Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis. Markmið þeirra er að mjólka sem mest íbúa Suðvesturlands í þágu annarra landsmanna.

Hinir tveir þriðju hlutar þjóðarinnar, sem búa í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, kjósa aðeins tæplega þriðjung alþingismanna þjóðarinnar. Byggðastefnan ræður því algerlega ferðinni á Alþingi.

Við þetta bætist, að enginn þorir að vera á móti byggðastefnu, af því að það er svo fallegt orð. Það liggur í hlutarins eðli, að einungis vondir menn geti verið á móti svo fallegu orði.

Þrýstihópur landsbyggðarinnar er orðinn svo vel skipulagður, að hann minnir helzt á þrýstihóp landbúnaðarins, sem hingað til hefur borið ægishjálm yfir aðra slíka.

Svo er nú komið, að byggðastefna er komin í flokk hinna heilögu kúa, sem menn skulu trúa á í blindni og ekki mæla með neinum tölum. Enda virðist ekki nokkur maður gera sér grein fyrir, hvað byggðastefnan kosti og hvað hún megi kosta.

Ákveðin prósenta á fjárlögum til byggðasjóðs segir ekki alla söguna um byggðastefnuna. Hún kemur líka fram í meiri greiðslum ríkisins á hvern íbúa til skóla, vega, brúa, flugvalla og hafna úti á landi, svo að dæmi séu nefnd.

Hún kemur líka fram í verðjöfnun á rafmagni, olíum, sementi og ýmsum öðrum vörum og þjónustu. Einnig kemur hún fram í hinum gífurlegu forréttindum landbúnaðarins umfram aðra atvinnuvegi í landinu.

Mjög víða má finna byggðastefnu í rekstri þjóðfélags okkar, án þess að nokkur sérfræðingur, stjórnmálamaður né almennur borgari hafi hugmynd um heildarmagnið.

Hvert einstakt tilfelli er réttlætt með því, að um sanngirnismál sé að ræða. Sú fullyrðing er oftast réttmæt að vissu marki, en hitt er líka jafnrétt, að allar tekjur þjóðarinnar duga skammt til að fullnægja öllu réttlæti.

Verulegur hluti byggðastefnufjárins. fer í lítt arðbæra eða óarðbæra hluti, svo sem landbúnað og ýmsan atvinnubótaiðnað eða í opinbera þjónustu, sem þjóðfélaginu er ofviða að halda uppi á þeim stöðum, þar sem fólkið er fæst.

Að vissu marki er nauðsynlegt að verja fjármunum úr sameiginlegum sjóðum til að draga úr aðstöðumun fólks eftir búsetu. Og að vissu marki er nauðsynlegt að draga eftir föngum úr óhæfilega hraðri samþjöppun byggðar á einu horni landsins.

Í sumum tilvikum stuðlar byggðastefnan .að eflingu arðbærrar starfsemi, svo sem sjávarútvegs og fiskiðnaðar við sjávarsíðuna. En hitt er vafalaust meira, sem ekki nær tilgangi sínum og fer í súginn.

Við höfum ekki efni á sjálfvirku stjórnleysi á sviði byggðastefnu fremur en á öðrum sviðum. En hinn öflugi þrýstihópur landsbyggðarinnar sér um að knýja stjórnmálamenn þjóðarinnar af sívaxandi hraða út á þennan hála ís.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Landbúnaðarlausnin

Ýmsir hafa á undanförnum mánuðum lagt til, að sem fyrst yrði hætt að greiða niður landbúnaðarafurðir til neyzlu innanlands og uppbætur á útflutning þeirra, jafnframt því sem leyfður yrði innflutningur á landbúnaðarvörum.

Hagfræðilega er þetta laukrétt stefna. Hins vegar er þetta hægar sagt en gert. Ef sjálfsafgreiðsla landbúnaðarins af almannafé yrði lögð niður, mundu óseljanlegar birgðir íslenzkra afurða hrannast upp og bændur almennt flosna upp af jörðum sínum.

Félagslega séð eru slíkar aðgerðir bæði óverjandi og óframkvæmanlegar. Ef takast á að koma á jafnrétti milli landbúnaðar og arðbærari atvinnugreina, þarf miklu flóknari aðgerðir, sem taka munu langan tíma.

Þrýstihópi landbúnaðarins hefur með markvissri stefnu tekizt að byggja upp fyrirgreiðslukerfi, sem á ekki sinn líka í víðri veröld. Landbúnaðurinn hefur lagað sig að þessu þægilega gerviástandi og getur með engu móti lifað við eðlilegar aðstæður.

Þess vegna þarf að byrja á byrjuninni og hætta að hvetja til fjárfestingar í landbúnaði. Rætur meinsins liggja nefnilega í óhóflegri fjárfestingu í greininni. Leggja ber niður styrki til framkvæmda í hinum hefðbundna landbúnaði og hætta að veita honum lánafyrirgreiðslu umfram. aðra starfsemi.

Sumt af því fjármagni, sem með þessu mundi sparast, má nota til að hjálpa bændum til þess að fara í aðrar búgreinar, sem samkeppnishæfari eru eða eiga meiri framtíð fyrir sér. Má þar nefna ylrækt, fiskirækt og loðdýrarækt.

Einnig kemur til greina hrein grasrækt til framleiðslu á grasmjöli eða heykögglum, því að margt bendir til, að grasræktin sé minnst óhagkvæm af hinum hefðbundnu þáttum landhúnaðarins.

Annað af þessu fjármagni mætti beinlínis nota til að hjálpa bændum sem vilja bregða búi og koma sér fyrir í öðrum atvinnugreinum. Sú aðstoð gæti falizt í útvegun húsnæðis svo og greiðslu launa meðan á þátttöku í endurhæfingarnámskeiðum stendur.

Næsta skrefið gæti verið að breyta niðurgreiðslum landbúnaðarafurða í almennar fjölskyldubætur. Þetta mundi leiða til verulegrar minnkunar á neyzlu hinna hefðbundnu landbúnaðarafurða, er neytendur sneru sér að ódýrari matvælum.

Unnt er að vega upp á móti tímabundinni offramleiðslu á mjólk með nýjum geymsluaðferðum, sem gera kleift að geyma hana mánuðum saman. Þessar aðferðir hafa þegar verið teknar í notkun hér. Þetta gæti komið í veg fyrir þörf á árstíðabundnum niðurgreiðslum á mjólk.

Síðan þyrfti að afnema útflutningsuppbæturnar og hvetja þannig landbúnaðinn til að haga framleiðslu sinni þannig, að hún verði öll seljanleg innanlands.

Loks þegar framleiðsla landbúnaðarins hefur minnkað nógu mikið, er unnt að hefja innflutning erlendra landbúnaðarafurða, einkum þeirra sem dýrastar eru innanlands, svo sem smjörs og osta.

Þannig er á löngum tíma unnt að leysa málið þannig, að bændum fækki ört, en þeir, sem eftir sitja, hafi bærilegar tekjur. Jafnframt mundu neytendur fá kost á ódýrum og fjölbreyttum landbúnaðarvörum erlendis frá. Og loks mundi þjóðin árlega spara stórfé til eflingar arðbærra atvinnugreina í landinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ekki má gefast upp

Fyrir nokkru var hér í blaðinu röð leiðara um þrýstihópana í þjóðfélaginu og áhrif þeirra á stjórnvöld í landinu. Bent var á hin flóknu fyrirgreiðslukerfi, sem smám saman hafa byggzt upp fyrir atbeina þrýstihópanna. Og loks var hér í blaðinu varað við efnahagslegum afleiðingum hinna óhóflegu valda þrýstihópanna.

Þetta var ekki gert til að opinbera nein ný sannindi um valdakerfið í þjóðfélaginu. Þetta átti hins vegar að opna augu almennings fyrir því, að hagsmunir einstakra þrýstihópa og samanlagðir hagsmunir þeirra fara ekki saman við hagsmuni almennings í landinu.

Tekin voru tvö ólík dæmi, annars vegar sjávarútvegur og hins vegar landbúnaður. Öðrum þrýstihópnum hefur ekki tekizt að gæta hagsmuna sinna í efnahagslífinu, en hinum hefur tekizt að afla sér óhemjulegrar fyrirgreiðslu á flestum sviðum.

Bent var á, að hin gífurlega fjármálafyrirgreiðsla til sjávarútvegsins nægir ekki til að bæta honum upp rangt gengi, rangt fiskverð og röng hlutaskipti. Hins vegar veldur þessi fyrirgreiðsla mikilli röskun í fjármálakerfi þjóðarinnar, eins og rakið hefur verið í leiðurum Vísis.

Svo vel vill til, að sjávarútvegurinn er í sjálfu sér afkastamikill og arðbær atvinnuvegur, þótt hann fái ekki að njóta þess. Því ætti að vera unnt að vinda ofan af fyrirgreiðslu- og millifærslukerfi hans án þess að setja allt á annan endann.

Öðru máli gegnir um landbúnaðinn. Þar er þrautin þyngri, þar sem Ísland er lítt hæft til landbúnaðar. Þess vegna hljóta allar tilraunir til að jafna aðstöðu atvinnuveganna að leiða til gífurlegra erfiðleika bænda, nema félagslegar aðgerðir komi á móti.

Stöðu íslenzks landbúnaðar gagnvart þeim landbúnaði, sem lengst hefur náð, má sjá af samanburði við Bandaríkin. Hér starfa um 10% þjóðarinnar í landbúnaði og sjá um 40% af neyzluþörfum þjóðarinnar. Hin 60% koma frá sjávarútvegi annars vegar og frá ýmsum innflutningi, einkum kornvöru og ávaxta, hins vegar.

Í Bandaríkjunum starfa hins vegar aðeins 3% þjóðarinnar í landbúnaði og sjá um 96% af neyzluþörfum þjóðarinnar þar sem útflutningur og innflutningur landbúnaðarafurða stenzt nokkurn veginn á. Af þessum tölum má sjá, að bandarískur landbúnaður er átta sinnum framleiðnari en íslenzkur landbúnaður.

Augljóst er, að 200.000 manna þjóð hefur ekki efni á að verja árlega sjö þúsund milljónum króna af almannafé, auk lánskjarafríðinda, til að halda uppi stefnu síaukinnar landbúnaðarframleiðslu í landinu. Hver einasti borgari landsins getur séð af eigin kjörum, að slíkt getur ekki gengið.

Samt dugir ekki að afnema niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur og draga úr styrkjum og lánakjaraforréttindum landbúnaðarins, því að það mundi leiða til almenns gjaldþrots bænda og stórfelldra félagslegra vandamála. Lagfæring á dæmi landbúnaðarins hlýtur því að verða miklum mun flóknari en lagfæring á dæmi sjávarútvegsins.

Þrátt fyrir þessa erfiðleika er óhugsandi, að stjórnvöld geti til lengdar látið hjá líða að ráðast gegn vandanum, því að efnahagsvandræði þjóðarinnar eru þó meiri en erfiðleikarnir við að lagfæra rotin fyrirgreiðslukerfi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sextánföld byrði

Forustumenn þrýstihópa landbúnaðarins eru orðnir svo vanir sjálfvirkri afgreiðslu forréttinda af hálfu Alþingis og ríkisstjórna, að gagnrýni á kerfi þeirra kemur þeim í opna skjöldu.

Í stað þess að flytja mótrök gegn gagnrýninni æpa flestir þeirra eins og stungnir grísir. Þeir láta eins og klerkar, sem hamast gegn villutrú og villutrúarmönnum, er efast um, að landbúnaðarkirkjan sé óskeikul.

Nokkrar undantekningar eru þó á þessu Benda sumir talsmenn aukins landbúnaðar á gjaldeyrisöflun greinarinnar og gjaldeyrissparnað.

Fyrra atriðið er alrangt, því að gjaldeyrisöflun og notkun landbúnaðarins stendur í járnum. Í fyrra notaði landbúnaðurinn gjaldeyri. fyrir 22ík milljónir króna og aflaði gjaldeyris fyrir næstum sömu upphæð með sölu niðurgreiddra afurða, svo og ullar- og skinnavöru.

Síðara atriðið er rétt að nokkru leyti. Innfluttar landbúnaðarafurðir mundu kosta þjóðina gjaldeyri. En fækkun starfskrafta í landbúnaði hlyti að hafa í för með sér aukningu starfskrafta í öðrum greinum, sem annað hvort spara gjaldeyri eða afla hans beinlínis.

Talsmenn landbúnaðarins benda líka á matvælaöryggi þjóðarinnar og á almennt gildi matvælaframleiðslu í sveltandi heimi.

En núverandi stefna síaukins landbúnaðar stuðlar ekki einu sinni að matvælaöryggi þjóðarinnar. Landbúnaðartækin mundu fljótlega stöðvast, þegar flutningar til landsins hafa stöðvazt.

Matarforðabúr þjóðarinnar eru hins vegar hinar vatnsaflsknúnu frystigeymslur fiskverkunarstöðvanna. Þannig er það fiskurinn úr sjónum, sem er undirstaða matvælaöryggis okkar, en ekki kjöt og mjólk.

Fokið er í flest skjól hjá talsmönnum þrýstihópa landbúnaðarins, þegar þeir eru farnir að nota sult þriðja heimsins sér til framdráttar.

Staðreyndin er nefnilega sú, að okkar landbúnaður tekur meira matarígildi frá útlöndum í formi áburðar og fóðurbætis en hann skilar til baka í niðurgreiddum matvælaútflutningi.

Mest notaða röksemd talsmanna landbúnaðarins er þó sú, að okkur sé ekki vandara um að styðja okkar landbúnað en nágrannaþjóðunum, sem styrki sinn landbúnað verulega.

Einkum eru það Norðmenn og Bretar, sem halda sínum landbúnaði uppi með styrkjum. Í þessum löndum getur samanlagður styrkur með niðurgreiðslum og öllu slíku inniföldu komizt upp í 300.000 íslenzkar krónur á hvern bónda. Hér á landi fer þessi upphæð hins vegar nokkuð yfir eina milljón króna á hvern bónda á þessu ári.

Enn meiri er munurinn, ef borið er saman, hvernig fyrirgreiðsla þessi lendir á herðum skattgreiðenda. Hér eru bændur fjórum sinnum fleiri á hvern skattgreiðanda en í Bretlandi. Skattbyrðin af völdum landbúnaðar er því ekki aðeins fjórum sinnum hærri en í Bretlandi, heldur sextán sinnum hærri.

Ekki er unnt að segja, að talsmenn eflingar landbúnaðar ríði feitum hesti frá tilraunum sínum til að verja mál sitt með hagfræðilegum rökum. Þeir ættu að halda sér við trúfræðilegu rökin.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sjálfsafgreiðslan mikla

Enginn þrýstihópur í efnahagskerfinu hefur náð þvílíkum árangri sem þrýstihópur landbúnaðarins. Forsvarsmönnum þessarar sögufrægu atvinnugreinar hefur tekizt að ná hinu bezta úr hinum mörgu tækjum ríkisins til að hafa áhrif á gang efnahagsmála.

Landbúnaðurinn er ekki í miðri þráskák þrýstihópanna eins og sjávarútvegurinn. Forustumönnum landbúnaðarins hefur tekizt.að lyfta landbúnaðinum upp úr þessari þráskák. Fyrirgreiðsla hins opinbera til handa landbúnaðinum er orðin svo að segja alveg sjálfvirk.

Bændur fá sjálfvirk afurðalán út á framleiðslu sína, hversu mikil sem hún er. Allar afurðir þeirra eru sjálfkrafa keyptar af þeim á verði, sem tryggir þeim ákveðnar lágmarkstekjur í samanburði við ýmsar aðrar stéttir þjóðfélagsins. Þeir geta því aukið búrekstur sinn án nokkurra markaðsáhyggja.

Hið sama er uppi á teningnum í fjárfestingu í landbúnaði. Ef bóndi vill stækka tún sín, lengja girðingar eða byggja útihús, fær hann styrki og lán með sjálfvirkum hætti.

Landbúnaðurinn er eini stóri atvinnuvegurinn, sem nýtur beinna styrkja..Og lánakjör hans eru að mörgu leyti enn hagstæðari en lánakjör útgerðarinnar, einkum að því er varðar vexti og lánstíma.

Engin arðsemisjónarmið liggja til grundvallar þessari fyrirgreiðslu. Þrýstihópi landbúnaðarins hefur tekizt að gera síaukna landbúnaðarframleiðslu að almennu trúaratriði.

Fyrir bragðið erum við enn á því stigi, að 10% af starfsorku þjóðarinnar fer í landbúnað, meðan auðþjóðir heims leggja aðeins 2,5% starfsorku sinnar í landbúnað og með meiri árangri.

Þetta kerfi hlýtur að leiða til offramleiðslu á rándýrum afurðum og gerir það. Til þess að gera sem mest af þessari lúxusvöru seljanlega á innlendum markaði er ríkissjóður látinn greiða niður mikilvægustu og viðkvæmustu afurðirnar.

Þær afurðir, sem enn eru afgangs, þrátt fyrir niðurgreiðslurnar, eru svo gefnar til útlanda á kostnað ríkisins. Nefnist sú hagsnilld útflutningsuppbætur.

Þetta undursamlega fyrirgreiðslukerfi mundi samt ekki virka, ef ekki væri bannað að flytja inn þær landbúnaðarafurðir, sem gætu keppt við íslenzkar afurðir.

Landbúnaðurinn er þannig tryggður í bak og fyrir í fyrsta lagi með fjármagnsforgangi, í öðru lagi með óhemjulegum greiðslum af almannafé og í þriðja lagi með því að banna neytendum að fá ódýrari vörur frá öðrum löndum.

Aðeins sá hluti fyrirgreiðslukerfisins, sem varðar fé skattgreiðenda, kostar landsmenn um sjö þúsund milljónir króna á þessu ári. Þar af fara 1000 milljónir í útflutningsuppbætur, 700 milljónir í ýmsa beina styrki, 500 milljónir í óbein framlög til eflingar landbúnaðar, 800 milljónir í áburðarniðurgreiðslu og 4000 milljónir í niðurgreiðslu á afurðum landbúnaðarins.

Þetta hrikalega ástand, sem á sér enga hliðstæðu í þróuðum ríkjum, ber vott um, að þrýstihópur landbúnaðarins er öflugasti þrýstihópur landsins. Vald hans er svo mikið, að alþingi og stjórnvöld eru nánast aðeins afgreiðslustofnanir, þegar landbúnaðarmál ber á góma.

Jónas Kristjánsson

Vísir