arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Peningabrennslukerfið

Verðbólgan, fjármagnsskorturinn og ófullnægjandi lífskjör eru samtvinnuð vandamál, sem hér á landi stafa að töluverðu leyti af langvinnum tilraunum ríkisvaldsins til að stjórna fjármagnsstraumunum í þjóðfélaginu.

Hið takmarkaða fjármagn, sem þjóðin getur sparað af neyzlu sinni og notað til fjárfestingar, fær ekki að leita arðbærustu miða. Það rennur ekki til þeirra greina, sem geta borgað hæstu vextina og eru fljótastar að skila afrakstri til endurgreiðslu á lánsfé og öðru fyrirgreiðslufé.

Þess vegna kostar það okkur 27% þjóðarframleiðslunnar í fjárfestingu að ná sama hagvexti og Danir ná fyrir 19% þjóðarframleiðslunnar og Bandaríkjamenn fyrir 17% þjóðarframleiðslunnar. Þess vegna erum við aðeins hálfdrættingar í hagvexti á við Japani út á sama fjárfestingarhlutfall.

Áratugum saman hefur ríkisvaldið byggt upp undursamlega flókið kerfi til að hindra eðlilega fjármagnsstrauma í efnahagslífinu með það fyrir augum, að ýmis pólitísk markmið ráði meiru en hin efnahagslegu.

Með rangri gengisskráningu eru sjávarútvegur og fiskiðnaður látnir greiða milljarða á ári hverju til að þjóðfélagið geti leyft sér þann.munað að halda uppi óarðbærri framleiðslu á ýmsum öðrum sviðum.

Með eyrnamerkingu fjármagnsins er atvinnuvegunum mismunað til að halda uppi óhóflegri fjárfestingu í óarðbærum greinum. Stærð stofnlánasjóðanna fer ekki eftir arðsemi atvinnugreinanna, heldur stöðu þeirra á hinu pólitíska taflborði.

Með misjöfnum lánakjörum er óarðbærum greinum gert kleift að frysta fjármagn, sem þjóðin þyrfti að hafa örar í umferð. Forgangsgreinarnar njóta lágra vaxta, langs lánatíma og mikils hlutfalls lánanna af heildarkostnaði fjárfestingar.

Með ríkisábyrgðum er ákveðnum greinum, sem eru í náð stjórnvalda, gert kleift að fjárfesta verulega, meðan aðrar greinar fá ekki slíkar ábyrgðir. Þessi mismunun byggist ekki á arðsemismati.

Með framleiðslustyrkjum og útflutningsuppbótum er óarðbærum greinum gert kleift að brenna stórum fjárfúlgum á ári hverju, án þess að nokkuð sjáist eftir í hagvexti.

Með niðurgreiðslum er óarðbærum atvinnugreinum gert kleift að losna við afurðir, sem svo dýrt er að framleiða, að þær væru illseljanlegar á raunverulegu verðlagi.

Með banni við innflutningi.afurða er þessum sömu greinum gert kleift að sóa starfsorku og fjármagni til að framleiða gersamlega ósamkeppnishæfar afurðir.

Með ýmiss konar tekjutryggingum verðlagsnefnda, sjóðamillifærslum og jöfnunargjöldum hefur ríkisvaldinu tekizt að klippa arðsemissjónarmiðin ýmist að nokkru eða öllu leyti úr ákveðnum þáttum efnahagslífsins.

Enn eru ótalin atriði eins og mismunun sú, sem felst í sjálfvirkni afurðalána á afmörkuðum sviðum, svo og hin vaxandi áherzla á að haga opinberri fyrirgreiðslu eftir staðsetningu starfseminnar.

Þetta flókna peningabrennslukerfi á ekki sinn líka í neinu nálægu landi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Í grýtta jörð

Ef sáðkornið fellur í frjósaman jarðveg, ber það yfirleitt ríkulega uppskeru, sem sáðmaðurinn og hans fólk lifir á, auk nægilegs afgangs fyrir næsta uppskerutímabil. Falli það hins vegar í grýtta jörð, er fyrirhöfnin hins vegar til einskis og framleiðsluhringurinn rofnar.

Fjármagnið er sáðkorn efnahagslífsins. Því er sáð í atvinnulífið til að auka framleiðsluna, sem síðan skilar til baka auknu fjármagni til nýrrar og stærri hringferðar í efnahagslífinu. Það skiptir miklu, að fjármagnið, eins og sáðkornið, falli í frjósaman en ekki grýttan jarðveg.

Hlutlausar tölur sýna, að fjármagn fellur hér á landi í grýttari jarðveg en í nágrannalöndum okkar beggja vegna Atlantshafsins. Fjármagnið skilar ekki sömu afköstum hjá okkur. Þar af leiðandi er hagvöxtur okkar efnahagslífs hægari en hann þyrfti að vera, þótt við notum tiltölulega lítinn hluta fjármagnsins til neyzlu og tiltölulega mikinn til útsæðis.

Við höfum á undanförnum árum haft svipaðan hagvöxt og Danir, 4-4,5% á ári. Til þess að ná þessum hagvexti hafa þeir árlega sparað 19% af fjármagni sínu til fjárfestingar, en til þess að ná sama árangri höfum við orðið að leggja til hliðar 27% af fjármagni okkar í það útsæði, sem fjárfestingin er.

Auðugasta þjóð í heimi, Bandaríkjamenn, sáir fjármagni sínu í svo frjósaman jarðveg, að hún þarf ekki að leggja til hliðar nema 17% af þjóðarframleiðslunni. Og mesta uppgangsþjóð síðustu ára, Japanir, hefur ár eftir ár náð.10% hagvexti út á svipaða fjárfestingu og við, eða um 28% af þjóðarframleiðslunni.

Við förum þannig illa með fé okkar í samanburði við aðrar þjóðir. Við leyfum ekki fjármagni okkar að leita hagkvæmustu hafna. Við setjum það ekki í þá atvinnuvegi, sem skila mestum arði á stytztum tíma, heldur förum eftir pólitískri forgangsflokkun, sem bindur fjármagnsstraumana í fastar skorður.

Ríkisvaldið skipuleggur forgangsröðun atvinnuveganna að handbæru fjármagni, lánakjörum og vaxtakjörum, svo og að ríkisábyrgðum. Þetta gerir ríkið með því að ná undir sig verulegum hluta af því fjármagni, sem liggur á lausu til fjárfestingar, og veita því í stofnlánasjóði, sem atvinnuvegirnir lífa síðan á.

Ríkisvaldið skipuleggur forgangsröðun atvinnuveganna að styrkjum, uppbótum og niðurgreiðslum. Þetta gerir ríkið með því að ofskatta þjóðina og draga þannig úr því fjármagni, sem annars færi í heilbrigðari fjárfestingu.

Ríkisvaldið skipuleggur almenna dreifingu fjármagns í grýtta jörð með óheftri byggðastefnu. Sú stefna á vissulega rétt á sér, meðan hún er í hófi og tekur mikið tillit til arðsemi. En byggðastefnan getur orðið að frumskógi, sem mergsýgur þjóðina án þess að gefa af sér nægan arð. Segja má, að fjárlög ríkisins stefni smám saman að einni allsherjar byggðastefnu, auk gífurlegrar fjársöfnunar í byggðasjóði, jöfnunarsjóði og aðra slíka sjóði. Enginn virðist gera sér fræðilega grein fyrir, hve langt megi ganga á þessu sviði.

Að öllu þessu samanlögðu er fengin nokkur skýring á sífelldri verðbólgu, eilífri fjárvöntun þjóðarinnar og gremju hennar yfir lífskjörum sínum. Sáðkornið fellur einfaldlega í grýtta jörð.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hinn föðurlegi myllusteinn

Afskiptasemi ríkisins hefur áratugum saman verið meiri í íslenzku atvinnulífi en hjá nágrannaþjóðum okkar. Hin föðurlega umsjá ríkisins hér á landi lýsir sér í mörgum atriðum. Mest áberandi eru tilraunir heimilisföðurins til að gera upp á milli barnanna, deila og drottna yfir atvinnuvegunum.

Hrikalegasti þáttur þessarar afskiptasemi er hin ranga gengisskráning, sem notuð hefur verið til að láta sjávarútveginn halda uppi öðrum atvinnurekstri í landinu. Ríkisvaldið skirrist jafnan við að lækka gengið til samræmis við innlendu verðbólguna, unz sjávarútvegurinn rambar á barmi gjaldþrots. Þá fyrst er gengið lagfært nægilega til þess, að sjávarútvegurinn skrimti. Þannig er rænt af sjávarútveginum þeim fjármunum, sem honum ber með réttu vegna þeirrar staðreyndar, að hann er mörgum sinnum framleiðnari en sjávarútvegur annarra þjóða.

Ríkið beitir einnig framleiðslustyrkjum til að halda uppi óarðbærum atvinnuvegum, svo og niðurgreiðslum til þess að gera óseljanlegar vörur þeirra seljanlegar. Þessar aðgerðir eru einkum í þágu landbúnaðarins. Ríkið veitir ennfremur undanþágu frá greiðslu söluskatts af sumum vörum. Tollar eru hafðir mismunandi háir til verndar innlendri framleiðslu og sumar vörur er beinlínis bannað að flytja inn. Iðnaðurinn nýtur tollverndarinnar, að vísu í síminnkandi mæli, og landbúnaðurinn nýtur söluskattsundanþágu og innflutningsbanns.

Verzluninni er haldið í skefjum með verðlagshöftum, sem valda óhagkvæmum innkaupum og óhóflegri gjaldeyriseyðslu. Verðákvarðanir eru einnig notaðar til að tryggja tekjur heilla atvinnugreina, einkum landbúnaðar. Þá eru jöfnunargjöld af ýmsu tagi farin að breiðast út til að láta veltuna á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu greiða niður veltu úti á landi.

Vaxtamismunun er beitt í ríkum mæli í þágu landbúnaðar og sjávarútvegs. Hinu takmarkaða fjármagni þjóðarinnar er ennfremur beint í ákveðna farvegi með því að eyrnamerkja það stofnfjársjóðum ákveðinna atvinnuvega, einkum landbúnaðar og sjávarútvegs. Loks er ríkisábyrgðum óspart beitt á takmörkuðum sviðum, einkum í sjávarútvegi.

Að öllu samanlögðu valda þau dæmi, sem hér hafa verið rakin, gífurlegri fjármagnstilfærslu í atvinnulífinu. Mesti forgangsatvinnuvegurinn er landbúnaðurinn, síðan kemur sjávarútvegurinn, þá iðnaðurinn og loks rekur verzlunin lestina.

Landbúnaðurinn nýtur framleiðslustyrkja, niðurgreiðslna, söluskattsundanþágu á sumum afurðum, innflutningsbanns, tekjutryggingar, jöfnunargjalda, vaxtamismununar og eyrnamerkingar fjármagns.

Sjávarútvegurinn nýtur vaxtamismununar, eyrnamerkingar fjármagns og ríkisábyrgða. Iðnaðurinn nýtur tollverndar, en síminnkandi tollverndar. Loks kemur svo verzlunin, sem nýtur engra þeirra vildarkjara, sem hér hafa verið rakin.

Þessar stórfelldu millifærslur, sem ríkisvaldið hefur áratugum saman staðið fyrir, hafa haldið aftur af hagþróun á Íslandi. Þær valda bví. að fjármagn nýtist verr í fjárfestingu hér á landi en hjá nágrannaþjóðum okkar. Þær valda því, að starfskraftar beinast ekki í nægilegum mæli að afkastamestu atvinnuvegunum. Þær eru myllusteinn um háls þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hver er beztur?

Oft gera menn mun á íslenzkum atvinnuvegum, tala um suma framleiðsluatvinnuvegi sem höfuðatvinnuvegi og un aðra atvinnuvegi sem hálfgerðan óþarfa, ekki sízt milliliðina í þjóðfélaginu.

Í þessari stéttaskiptingu atvinnuveganna skortir mjög á, að menn viti, hvað þeir eru að tala um. Staðreyndin er sú, að Íslendingar gera sér því miður allt of óljósa grein fyrir, hvaða mælikvarða skal nota, þegar rætt er um mikilvægi atvinnuvega.

Afköst atvinnuveganna eru bezti mælikvarðinn á gildi þeirra. Afköstin eru yfirleitt reiknuð sem framleiðni og þá tvenns konar framleiðni, annars vegar framleiðni vinnunnar og hins vegar framleiðni fjármagnsins.

Með framleiðni vinnunnar er átt við, hve mikil verðmæti hver starfandi maður í atvinnugreininni framleiðir. Með framleiðni fjármagnsins er átt við, hve mikil verðmæti myndast af hverri krónu, sem lögð er í fjárfestingu í greininni.

Báðar tegundir framleiðninnar eru jafn mikilvægar. Við þurfum að beina starfskröftum og fjármagni þjóðarinnar til þeirra greina, sem mesta hafa framleiðnina.

Fjárfesting í atvinnuvegunum nemur milljörðum króna á ári hverju og samt er fjármagnið hvergi nærri nóg. Við þurfum að verja þessu fjármagni eins skynsamlega og unnt er, m. a. með því að draga úr vaxtamismunun, draga úr eyrnamerkingu fjármagnsins og ýta því til þeirra greina, sem hæsta geta borgað vextina.,

Í sumum fyrirtækjum er framleiðnin mjög ör. Þar er hver fjárfest króna ekki nema eitt ár að mynda eina krónu í vinnsluvirði- Annars staðar getur þessi hringrás tekið miklu lengri tíma, fimm og jafnvel tíu ár.

Sami mismunur getur verið í framleiðni vinnunnar, bæði í einstökum fyrirtækjum og í heilum atvinnugreinum. Með því að finna þennan mun og læra af honum getum við aukið þjóðarframleiðsluna og þjóðartekjurnar hraðar en á nokkurn annan hátt.

Því miður nýtum við fjármagn okkar og starfskrafta mjög illa. Við styrkjum sumar greinar, niðurgreiðum sumar afurðir og höfum bæði misjafna veltuskatta og innflutningsgjöld. Við höfum mismunandi vexti og eyrnamerkjum fjármagn til stofnfjársjóða afmarkaðra atvinnuvega. Við bönnum innflutning á sumum afurðum og höfum verðlagshöft á flestum afurðum, Við mismunum atvinnuvegum í ríkisábyrgðum og með rangri gengisskráningu.

Allar þessar aðgerðir vinna saman að því að draga úr straumi fjármagns og starfskrafta til þeirra greina, sem mest afköstin hafa. Þessar aðgerðir spilla því líka, að auðvelt sé að mæla framleiðnina. Söluverði sumra afurða er haldið uppi með innflutningsbanni, meðan verði annarra afurða er haldið niðri með rangri gengisskráningu og enn annarra með óeðlilegum verðlagshöftum. Aðgerðirnar rugla tekjuhlið framleiðnidæmisins.

Til þess að fá betri mynd af framleiðninni þarf að bera íslenzka atvinnuvegi saman við hliðstæða erlenda atvinnuvegi. Hagfræðistofnanir þjóðarinnar ættu að gefa sér meiri tíma til að sinna slíkum verkefnum.

Tiltölulega vandaðar upplýsingar um framleiðni íslenzkra atvinnuvega eru einn mikilvægasti lykillinn að efnahagslegri framtíð þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Stundarfriður

Stundarfriður er betri en enginn friður. Þess vegna er ástæða til að fagna hinum nýju kjarasamningum, sem samninganefndir launþega og vinnuveitenda gerðu með sér aðfaranótt skírdags.

Með þessum samningum ætti að vera tryggt, að hjól atvinnulífsins haldi áfram að snúast enn um sinn, hvað sem síðar verður. Við höfum komizt hjá því að bæta gráu ofan á svart með því að komast hjá vinnudeilum í sjálfri efnahagskreppunni.

Að öðru leyti er samkomulagið stórlega gallað. Í fyrsta lagi er tveggja mánaða samningur varla nokkur samningur. 0g í öðru lagi felur samkomulagið í sér fráhvarf frá láglaunabótastefnunni, sem mjög hefur verið hampað að undanförnu.

Samkvæmt samningunum eiga 4.900 krónur að leggjast ofan á mánaðarleg dagvinnulaun, sem eru innan við 69.000 krónur. og á mánaðarlaun á bilinu 69.000-73.900 krónur verða 73.900 krónur samkvæmt samkomulaginu.

Þetta eru kallaðar láglannabætur. En mörkin eru svo hátt sett, að nafngiftin er nánast formsatriði eitt. Allur þorri launþega hefur dagvinnulaun, sem eru innan við þessi mörk. Allur þorri launþega mun njóta þessarar uppbótar, sem þar að auki leggst líka á eftirvinnu.

Æskilegra hefði verið að hafa uppbótina minni á launum hinna betur settu til þess að geta haft hana hærri hjá þeim, sem verst eru settir og næstir því að eiga ekki fyrir brýnustu nauðsynjum. En miðlungs- og hátekjumennirnir réðu ferðinni í samningunum og því fór sem fór.

Hinn megingallinn felst í óhæfilega stuttum samningstíma. Samkomulagið gildir aðeins í tvo mánuði til 1. júní, og rennur þá sjálfkrafa út. Það gefur því aðeins gálgafrest, jafnvel þótt samningamenn kunni að vera sammála um að draga gerð nýs samkomulags fram á haust.

Að vísu mun friður til hausts gefa báðum aðilum næði til að fylgjast með þróun efnahagsmála á næstu mánuðum og haga stefnunni í samræmi við þá þróun. Í því felst ávinningur, sem vissulega er takmarkaður, en ber þó ekki að lasta.

Allur þorri launa mun nú hækka um 8,2-13,1% vegna hinna svonefndu láglaunabóta. Til viðbótar koma svo skattalækkanir hjá lágtekju- og miðlungstekjufólki og aðrar boðaðar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar, sem forustumenn launþega meta á við 5% kjarabætur og forustumenn vinnuveitenda meta á við 6% kjarabætur.

Að þessu samanlögðu nema kjarabæturnar 13-19% hjá öllum þorra launþega. Í þessu felast verulegar bætur fyrir óbærilega dýrtíð undanfarinna mánaða. Sé það mat vinnuveitenda, að atvinnuvegirnir standist þetta, er góð lausn fundin á slæmu ástandi.

Ríkið hyggst fjármagna þátttöku sína í þessari lausn með því að skera niður 3,5 milljarða á fjárlögum. Heyrzt hefur, að sumir þingmenn telji þetta ekki framkvæmanlegt. Þess vegna er nú nauðsynlegt, að ábyrgir þingmenn láti slíkar úrtölur sem vind um eyru þjóta og taki þátt í þeim niðurskurði, sem allir sjá, að er óhjákvæmilegur.

Þjóðin verður nú að nota friðinn vel, því að hann er aðeins stundarfriður.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Annars flokks ástand

“Þegar öllum, sem vildu sjá, var ljóst, að stórkostleg verðhækkunaralda var að skella á í heiminum á ýmsum nauðsynlegustu rekstrar- og neyzluvörum, var þeim vanda mætt hér með því að herða á ákvæðunum um að kaupa vörur gegn gjaldfresti, stytta leyfilegan lánstíma. Hvað halda menn, að slíkar ráðstafanir hafi kostað þjóðina í auknu innkaupsverði?”

Þetta er eitt dæmanna, sem Jón Sólnes alþingismaður rakti nýlega á Alþingi, er hann flutti tillögu um, að rofið yrði járntjaldið, sem er milli

Íslands og umheimsins í gjaldeyrismálunum. Hann telur réttilega, að Íslendingar hafi alvarlega dregizt aftur úr nágrönnum sínum á þessu sviði.

Í Danmörku er svipað kerfi og á öðrum Norðurlöndum, nema Íslandi. Þar syðra er frílistinn ekki háður neinum umsóknum né eyðublaðavafstri. Ferðamannagjaldeyrir er svo að segja frjáls og án umsókna og eyðublaða. Lántökur einstaklinga og fyrirtækja allt að 600 milljónum íslenzkra króna eru algerlega frjálsar og hærri lántökur tiltölulega greiðar. Þar taka bankar við fé til geymslu fyrir erlenda aðila og eru ósparir á að auglýsa þá þjónustu. Þannig mætti lengi telja.

Okkar kerfi þótti nokkuð gott fyrir fimmtán árum, þegar það leysti ömurlegt og gerspillt haftakerfi af hólmi. En í fimmtán ár höfum við staðið í stað, meðan nágrannar okkar hafa aukið gjaldeyrisfrelsið. Jón Sólnes telur, að úrelt kerfi okkar stuðli ekki aðeins að almennri minnimáttarkennd í meðferð fjármagns, heldur valdi einnig almennu vantrausti Íslendinga á gjaldmiðli sínum.

Eyðublöð í 3-4 eintökum þarf til að sækja um gjaldeyri til greiðslu áskriftar að tímariti, félagsgjalds eða smágjafar. Pósthús geta ekki afgreitt erlendar póstkröfur án stimpils frá gjaldeyrisstofnun. Engin erlend lán má taka á eigin ábyrgð, án milligöngu banka og gjaldeyrisyfirvalda. Hér er ekki einu sinni unnt að skila erlendum gjaldeyri án þess að sækja um það á sérstöku eyðublaði.

Þetta kerfi heldur náttúrlega uppi fjölmennu prentverki og embættismannakerfi. Að baki þess stendur rótgróin oftrú á yfirburðum eyðublaða- og skriffinnskukerfis.

Frelsi nágrannaþjóðanna í gjaldeyrismálum hefur ekki leitt til gjaldeyrisþurrðar, né til þess að vanskil hafi lent á bönkum eða ríki. Hins vegar hafa þjóðirnar með þessum hætti náð inn í löndin verulegu magni af erlendu lánsfé, sem hefur stuðlað að uppbyggingu þarlendra atvinnuvega.

Með því að taka upp slíkt kerfi telur Jón Sólnes, að Íslendingar hafi “möguleika á því að hefja gjaldmiðil þjóðarinnar til þess vegs, að hann njóti á hverjum tíma fyllsta trausts, bæði hjá þjóðinni sjálfri og hjá öðrum, eins og hæfir sjálfstæðu, frjálsu og fullvalda ríki. Það er ekki þýðingarminnsti þátturinn í sjálfstæðisbaráttu einnar þjóðar, að gjaldmiðill hennar sé traustur, bæði inn og út á við. Að hann standi fyrir sínu, hvar sem er, hvenær sem er, hafta- og hömlulaust.”

Eftir fimmtán ára hlé er orðið tímabært fyrir okkur að rífa okkur upp úr ástandi annars flokks þjóðar með annars flokks gjaldmiðil og taka upp gjaldeyrisfrelsi nágrannaþjóðanna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Páskagjöf?

Heldur hefur birt yfir samningaviðræðum aðila vinnumarkaðsins í dymbilvikunni. Sáttasemjari lagði á mánudag fram tillögu um 4.500 króna láglaunabætur, sem deiluaðilar eru nú að skoða.

Svo var að heyra á samningamönnum í gær, að betri horfur en áður væru á samkomulagi fyrir 7. apríl, þegar verkföllin, sem Alþýðusambandið hefur hvatt til, eiga að hefjast. Hugsanlegt er, að samkomulag takist til bráðabirgða um láglaunabætur:en það verði síðan endurskoðað í haust, þegar séð er,hvernig efnahagsþróunin hefur orðið í millitíðinni.

Skammtímasamningar eru að vísu ekki til fyrirmyndar. En á þeim verðbólgutímum, sem verið hafa í hálft annað ár, er eðlilegt, að menn séu hræddir við samninga til langs tíma. Alténd væri mikils virði fyrir sjúkt efnahagslífið, ef vinnufriður héldist í vor og sumar.Sá friður getur hæglega stuðlað að nokkrum bata í þjóðarbúskapnum.

Vinnufriðurinn, ásamt samdrætti þeim í ríkisbúskapnum, sem efnahags- og fjármálafrumvarp ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir, munu sameiginlega stuðla að framhaldi á blómlegu atvinnuástandi og hindra samdrátt í einkaneyzlu láglaunafólks. Það er því til mikils að vinna fyrir báða deiluaðila að ná samkomulagi á grundvelli tillögu sáttasemjara.

Það,sem raunverulega gerist, ef slíkt samkomulag tekst, er, að sneið ríkisins af þjóðarkökunni minnkar, en sneiðar atvinnuveganna og láglaunafólks stækka. Í því ástandi, sem verið hefur í efnahagslífinu, er slík tilfærsla .blátt áfram nauðsynleg, ef stöðva á þróunina í átt til kreppu.

Næstum hvarvetna meðal nágrannaþjóða okkar ríkir mikið og vaxandi atvinnuleysi með tilheyrandi brestum í efnahags. og þjóðmálum. Hér á landi hefur hins vegar ekki bólað á atvinnuleysi að neinu ráði, umfram hið staðbundna og tímabundna atvinnuleysi, sem verið hefur á undanförnum árum. Með vinnufriði nú ættum við áfram að geta haft sérstöðu meðal Vesturlanda á þessu sviði.

Ekki væri hægt að hugsa sér betri páskagjöf deiluaðila til sjálfra sín og þjóðarinnar allrar en þá, að þeir notuðu dymbilvikuna vel til að brúa það litla bil, sem enn er milli þeirra í samningunum.

Páskagjöf!

Þjóðin hefur fært sér aðra páskagjöf, þar sem er hið nýja varðskip Týr. Þetta fullkomnasta varðskip flotans á að auka starfsgetu gæzlunnar um allt að 40%. Ráðgert er, að gæzlan afli sér flugvélar í framhaldi af komu varðskipsins. Þegar sú flugvél er komin, á Landhelgisgæzlan að vera fær í flestan sjó, þegar kemur að útfærslu efnahagslögsögu okkar í 200 sjómílur.

Þessi efling Landhelgisgæzlunnar er ein af forsendum þess, að við getum stækkað lögsöguna fyrir næsta vetur, eins og ríkisstjórnin hefur ákveðið. Þess vegna fögnum við öll komu varðskipsins og óskum skipherra þess og áhöfn allra heilla í hinum vandasömu störfum, sem framundan eru við útfærslu efnahagslögsögunnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Togstreita í viðbrögðum

Menn bíða nú í ofvæni eftir mati aðila vinnumarkaðsins á kjarabótaáhrifum frumvarps ríkisstjórnarinnar um efnahags- og fjármálaástandið. Flestir kæra sig lítið um að fá verkföll ofan á annan vanda, sem fyrir er, og fylgjast margir vel með viðtökunum, sem frumvarpið fær.

Fyrstu viðbrögð hafa óneitanlega verið heldur neikvæð. Forustumenn launþegasamtakanna hafa gert lítið úr áhrifum frumvarpsins á lífskjörin. Björn Jónsson hefur talað um, að 4-5% kjarabætur felist í frumvarpinu. Fær hann þá tölu með því að meta einskis ýmis mikilvæg atriði í því.

Eðvarð Sigurðsson hefur gengið lengra og jafnvel haldið því fram, að tollalækkun á ávöxtum muni ekki leiða til lækkunar verðs á þeim, þar sem álagningin sé frjáls. Hér er um grófa rangfærslu að ræða, burtséð frá deilunni um, hvort verðlagshöft eða frjáls álagning gefi lægra vöruverð. Ávextir eru háðir ströngum verðlagshöftum og ströngu eftirliti með hverri einustu sendingu, sem til landsins kemur.

Ekki er von á góðu, þegar viðbrögðin eru af þessu tagi. Það bendir til þess, að óhófleg pólitík sé hlaupin í spilið, er menn grípa til sleggjudóma og rangfærslna til að geta gert lítið úr kjarabótaáhrifum frumvarpsins.

Er nú svo komið, að Alþýðusambandið hefur hvatt aðildarfélögin til að boða verkfall mánudaginn 7.apríl. Þessi áskorun endurspeglar hin neikvæðu viðhorf til frumvarpsins. Að vísu er ekki unnt að ásaka stjórn Alþýðusambandsins fyrir bráðlæti, því að samningaviðræður hafa

staðið yfir í ýmsum myndum í nokkra mánuði. En æskilegra hefði verið, að stjórn sambandsins athugaði frumvarpið fyrst gaumgæfilega, áður en rasað er um ráð fram í vinnudeilum.

Ekki virðist bera þau ósköp á milli sjónarmiða aðila vinnumarkaðsins, að Alþýðusambandinu þurfi að bráðliggja á að efna til verkfalls. Ágreiningurinn hefur síðustu dagana nærri eingöngu snúizt um upphæð láglaunabóta og hvort þær skuli leggjast á eftirvinnu. Með sanngjörnu mati á áhrifum frumvarps ríkisstjórnarinnar ætti að vera unnt að ná samkomulagi um ágreiningsefnin án þess að stofna til ófriðar á vinnumarkaðinum.

Sett hafa verið fram skýr dæmi um, að frumvarpið felur í sér verulegar lækkanir skatta á láglaunafólki og barnmörgum fjölskyldum. Það hefur einnig komið fram, að frumvarpið knýr stjórnvöld til að skera fjárlögin niður um hvorki meira né minna en þrjá og hálfan milljarð króna. Sá niðurskurður er vissulega nauðsynlegur til að beina fjármagninu annars vegar til atvinnuöryggis og hins vegar til lífskjarabóta, en hann er enginn barnaleikur í framkvæmd.

Í þessum ráðagerðum um niðurskurð ríkisútgjalda felst mikill kjarkur stjórnvalda, sem stjórnendur Alþýðusambandsins mættu gjarnan virða og láta ekki pólitíska hagsmuni spilla fyrir félagslegum hagsmunum. Verði félagslegu sjónarmiðin ofan á, er unnt að komast hjá verkföllum, en pólitísku hagsmunirnir leiða hins vegar beint í óefni.

Almenningur bíður í ofvæni eftir niðurstöðu baráttunnar milli hinna félagslegu og pólitísku sjónarmiða.

Jónas Kristjánsson

Vísir