arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Góðverkabisness

Góðverk eru orðin mikil atvinnugrein, þar sem sérfróðir aðilar á ýmsum póstum, svo sem söngvarar og skipuleggjendur, svo og trúnaðarmenn minnimáttarhópa, taka saman höndum um að búa til viðburð, sem fær almenning til að leggja fram fé, er rennur í meira mæli til aðstandenda en til minnimáttarhópa.

Aðferðin varð fræg, þegar DV sagði um daginn frá fáránlegri 1,7 milljón króna greiðslu til eins söngvara og annarri óskýranlegri meðferð fjármuna í síðasta viðburði af þessu tagi. Ruddaleg framkoma söngvarans í fjölmiðlum hefur síðan bætt gráu ofan á svart, þannig að siðleysið er öllum ljóst.

Þar fór tvennt saman, óbeizlað dómgreindarleysi og óbeizluð frekja, svo sem landsmenn hafa getað lesið í dagblöðum og horft á í sjónvarpi, þar sem dónaskapur hans fór hamförum. Þar fengu menn innsýn í hugarfar, sem aðrir málsaðilar hafa reynt að leyna með silkimjúku tali og helgislepjusvip.

Rök málsaðila hafa verið einföld. Þeir segja efnislega: Við erum í góðverkum og haldið þið kjafti, sveitalubbar. Að baki liggur sú staðreynd, að skipuleggjandi atburðarins getur enga málefnalega grein gert fyrir fjárstreymi hans. Ljóst er þó, að minnihluti teknanna rann til minnimáttarhópsins.

Enginn skyni borinn maður trúir skipuleggjandanum, þegar hann setur upp helgislepjusvip og segist vera annálaður dýrlingur, sem menn eigi að treysta til góðra verka. Menn vilja bara skjölin á borðið, svo að ljóst verði, hvernig og hvert fjármunir runnu, hversu stórtæk græðgin var í raun.

Verstur er hluti trúnaðarmanna minnimáttarhópsins, sem bera blak af atvinnumönnum peningadæmisins samkvæmt spakmælinu um að tilgangurinn helgi meðalið og neita um leið að taka þátt í að upplýsa fjárstreymið. Þeir hafa því miður lent í skrítnum félagsskap fagmanna og vilja ekki viðurkenna það.

Erlendis hafa menn aldagamla reynslu af, að oft er ekki allt sem sýnist á góðverkamarkaði. Sögur Charles Dickens frá London og Túskildingsóperan sýna okkur ýmislegt í aðferðum fyrri alda og fyrri áratuga. Fyrr og síðar hafa fagmenn reynt að fela sig á bak við samúð við minnimáttarhópa.

Ætli menn geti ekki verið sammála um, að hér eftir muni almenningur fá að vita um, hvernig sé í peningapottinn búið, þegar ætlazt er til, að hann leggi fé af mörkum til góðra mála. Það dugir ekki til lengdar að fá fólk til að láta fé í ótilgreinda hít, þar sem atvinnumenn hrifsa mikinn hluta.

Samfélagið verður að viðurkenna, að sjónhverfingar eru hluti af nútímabisness, og átta sig á, að oft er ekki allt sem sýnist, jafnvel þveröfugt. Krafan um gegnsæi gildir hér.

Jónas Kristjánsson

DV
Þingmenn eru ábyrgir

Stóra fréttin í aðild okkar að fjöldamorðum og stríðsglæpum Bandaríkjanna í Írak, er, að tveir menn ákváðu hana upp á sitt eindæmi. Á upplognum forsendum gerðu þeir Ísland í fyrsta skipti að stríðsaðila, þótt margar stórþjóðir neituðu að taka þátt í þeirri skelfingu, sem nú er öllum sýnileg. … Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson ákváðu einir, að Ísland tæki þátt í þessu ógeðslega stríði. Þeir spurðu ekki neinn, ekki þingflokka sína, ekki utanríkismálanefnd, ekki alþingi. Þeir fóru bara í stríð, þar sem 100.000 óbreyttir borgarar hafa þegar verið drepnir samkvæmt læknisfræðilegri rannsókn. …
Þingmenn eru ábyrgir

Stóra fréttin í aðild okkar að fjöldamorðum og stríðsglæpum Bandaríkjanna í Írak, er, að tveir menn ákváðu hana upp á sitt eindæmi. Á upplognum forsendum gerðu þeir Ísland í fyrsta skipti að stríðsaðila, þótt margar stórþjóðir neituðu að taka þátt í þeirri skelfingu, sem nú er öllum sýnileg.

Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson ákváðu einir, að Ísland tæki þátt í þessu ógeðslega stríði. Þeir spurðu ekki neinn, ekki þingflokka sína, ekki utanríkismálanefnd, ekki alþingi. Þeir fóru bara í stríð, þar sem 100.000 óbreyttir borgarar hafa þegar verið drepnir samkvæmt læknisfræðilegri rannsókn.

Næststærsta fréttin er, að þessir tveir menn og liðsmenn þeirra hafa ekki breytt skoðunum sínum, meðan sannleikurinn hefur smám saman að vera að koma í ljós. Hann er sá, að alls engin uppbygging er í Írak, heldur er ástandið þar verra en það var á valdatíma hins illræmda leiðtoga Saddam Hussein.

Spánverjar hafa vikið af hólmi og Póllendingar eru á útleið. Danmörk og Ítalía eru ein eftir af Evrópuríkjum, sem menn þekkja almennt af hinum svonefndu staðföstu ríkjum, er gáfu krossferð trúarofstækismannanna George W. Bush og Tony Blair evrópskan gæðastimpil. Hin eru vasaríki á fjarlægum eyjum.

Í hádeginu á sunnudag virtist þingflokksformaður Framsóknar vera að skipta um skoðun á þessu máli. Rækilega var tekið í lurginn á honum, svo að hann var á mánudaginn aftur kominn í stuðningslið fjöldamorða og stríðsglæpa. Eftir þann dag eru þingflokkar Davíðs og Halldórs í húsi George W. Bush.

Allar fréttir af stríðinu gegn Írak segja okkur, að hafi það verið misráðið í upphafi, er það enn fáránlegra núna, þegar menn hafa séð gegnum blekkingarvefinn. Það er glæpsamlegt að styðja stríð, þar sem bandarískir vitfirringar fara hús úr húsi í Fallúja og víðar til að drepa óbreytta borgara.

Engin uppbygging á sér stað í Írak, þótt Halldór Ásgrímsson virðist trúa því. Hann trúir öllu, sem bandaríska stjórnin segir hverju sinni. Hann getur ekki sakað önnur pólitísk öfl á Íslandi um að tala um fortíðina og vera ekki til viðtals um núverandi ástand í Írak, sem Bandaríkin ein framleiddu.

Ljóst er, að Davíð Oddsson hefur ekki batnað í skapinu við að fara í uppskurð. Á hinu háa alþingi sagði hann þá vera afturhaldskommatitti, sem eru á móti stríðinu. Það eru rök, sem hæfa vel þingmannaliði Sjálfstæðisflokksins, sem ekki hefur æmt eða skræmt, enda almennt andvígt mannréttindum.

Umræðan á alþingi á mánudaginn hefur þó skýrt málin á þann veg, að þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks standa heils hugar að bandarískum fólskuverkum í Írak.

Jónas Kristjánsson

DV
Árás á velferð

Mikill var fögnuður eina þingmannsins, sem opinberlega er andvígur velferðarkerfinu, Péturs Blöndal, sem telur farsælast, að hver sé sinnar gæfu smiður og höndli sjálfur sína peninga. Skattalækkunin dregur úr getu ríkisins til að reka velferðina. Því varð þingmaðurinn óvenjulega kátur. … Þótt skattalækkunin hafi verið milduð með því að hækka skattleysismörk og spýta aurum í barnabætur, varð fyrsti þingmaður einstaklingsfrelsisins afar hamingjusamur. Það segir okkur, að nettóniðurstaða frumvarpsins er meira frelsi einstaklingsins og minni velferð af hálfu Stóra bróður. …
Árás á velferð

Mikill var fögnuður eina þingmannsins, sem opinberlega er andvígur velferðarkerfinu, Péturs Blöndal, sem telur farsælast, að hver sé sinnar gæfu smiður og höndli sjálfur sína peninga. Skattalækkunin dregur úr getu ríkisins til að reka velferðina. Því varð þingmaðurinn óvenjulega kátur.

Þótt skattalækkunin hafi verið milduð með því að hækka skattleysismörk og spýta aurum í barnabætur, varð fyrsti þingmaður einstaklingsfrelsisins afar hamingjusamur. Það segir okkur, að nettóniðurstaða frumvarpsins er meira frelsi einstaklingsins og minni velferð af hálfu Stóra bróður.

Við þurfum ekki að deila um, hvert frumvarpið stefni. Um Það hefur Pétur Blöndal sagt allt, sem segja þarf. Frumvarpið leiðir til, að þeir, sem meira bera úr býtum, þurfa minna að leggja af mörkum. Velferðarkerfið verður því veikara en það hefði ella orðið. Frumvarpið er bein árás á velferðina.

Skattar eru ekki rétta aðferðin til að dreifa lífsgæðum eða öryggi þjóðfélagsins. Jafnaðarstefna á miklu fremar heima í dreifingu fjár, þjónustu, sem ríkið veitir fólki,án þess að krefjast endurgjalds. Skattkerfið á hins vegar að vera flatt og jafnt, gera öllum kleift að leggja sitt af mörkum.

Skattprósenta er bezt ein á alla línuna, til dæmis 20% á háar og lágar tekjur, á launatekjur og fjármagns- og eignatekjur. Frumvarpið stefnir ekki í þá átt, því að það hækkar skattleysismörk og það jafnar ekki bilið milli launatekjuskatts og fjármagnstekju- og eignatekjuskatts.

Vissulega er eðlilegt að leggja niður eignaskatt. En ekki er heiðarlegt að láta við það eitt sitja. Samfélagið þarf að geta skattlagt tekjur af eignum á sama hátt og það leggur skatt á vinnu. Það gengur ekki, að misjafnt mat sé lagt á afraksturinn, hvort hann stafar af vinnu, eignum eða fé.

Heiðarlegt væri líka að jafna virðisaukaskattinn, þótt það þýddi, að svokallaður matarskattur verði hækkaður upp í annan virðisaukaskatt. Hitt er svo nauðsynlegt í leiðinni að efla velferðina með því að bæta stöðu þeirra, sem halloka hafa farið vegna örorku, ómegðar, elli eða atvinnumissis.

Aldrei má líta á skatta eina sér án tillits til kerfisins, sem þeim er ætlað að standa undir. Jafna má skatta, svo sem með því að hafa þá 20% alls staðar, í vaski, tekjuskatti á laun og tekjuskatti á fjármagn og eignir. En ekki má lækka skatta í heild, af því að þá bilar velferðin enn frekar.

Ríkisstjórnin leggur fram skattalækkunarfrumvarp til að geta dregið enn meira úr velferðinni en hún hefur áður gert. Þótt þættir málsins séu til bóta, er frumvarpið vont í heildina.

Jónas Kristjánsson

DV
Alltaf traust og alltaf eins

Kínahúsið … Kínahúsið við Lækjargötu er alltaf eins, ár eftir ár, í tæpan áratug. Þar er sama elskulega þjónustan, sömu notalegu húsakynnin í stöðluðum Kanton-stíl rauðum, sama rólyndið og sama lágværa tónlistin og fyrst og fremst sama góða, staðlaða Kanton-eldamennskan. … Þetta eru svo sem sömu réttirnar og á öllum öðrum stöðluðum Kínastöðum. En hér er matreiðslan betri en annars staðar. Hér er eldað fyrir hvert borð fyrir sig, en maturinn ekki veiddur ofeldaður upp úr hitakössum. Hér er hæfilega mikið af sósu í hádeginu, en heldur of mikið á kvöldin. Í seinni tíð hefur djúpsteikingahjúpur stundum farið örlítið úr hófi fram. …
Kínahúsið

Alltaf traust og alltaf eins

Kínahúsið við Lækjargötu er alltaf eins, ár eftir ár, í tæpan áratug. Þar er sama elskulega þjónustan, sömu notalegu húsakynnin í stöðluðum Kanton-stíl rauðum, sama rólyndið og sama lágværa tónlistin og fyrst og fremst sama góða, staðlaða Kanton-eldamennskan.

Þarna er boðið upp á hefðbundna matreiðslu frá Kanton, hingað komna frá Singapúr. Þetta eru einkum súrsætar rækjur djúpsteiktar, pönnusteiktur kjúklingur með bambus og sveppum eða kjúklingakarrí, pönnusteikt lambakjöt eða svínakjöt í sterkri ostrusósu, nautakjöt með blaðlauk, jasmínte og súpa dagsins, oftast eggjadropasúpu eða grænmetissúpu með núðlum.

Þetta eru svo sem sömu réttirnar og á öllum öðrum stöðluðum Kínastöðum. En hér er matreiðslan betri en annars staðar. Hér er eldað fyrir hvert borð fyrir sig, en maturinn ekki veiddur ofeldaður upp úr hitakössum. Hér er hæfilega mikið af sósu í hádeginu, en heldur of mikið á kvöldin. Í seinni tíð hefur djúpsteikingahjúpur stundum farið örlítið úr hófi fram.

Þetta er líka ódýr staður, 800 krónur súpa og súrsætar rækjur djúpsteiktar í hádeginu, 900 krónur súpa og þríréttað í hádeginu og 1950 krónur súpa og fimmréttað á kvöldin. Þá eru nokkrar sérstakar kvöldverðarsyrpur á 2750 krónur að meðaltali. Allt eru þetta meira eða sömu endurtekningar á sama hráefninu og sömu matreiðslunni.

Einnig er hægt að fara í langa matseðilinn og panta einstaka rétti af honum, svo sem meyran og fínan hörpudisk með sterkri ostrusósu eða hæfilega pönnusteiktar rækjur með cashew-hnetum eða bragðsterkan Szekkuan-kjúkling í rauðri sósu. Slík matreiðsla af sérseðli hefur tilhneigingu til að vera örlitlu betri en matreiðslan á stöðluðu réttunum í framboði dagsins.

Ég kem ekki hingað að leita að nýjungum í matargerðarlist. Þegar ég nenni ekki að elda, kem ég oftar hingað en annað, af því að ég veit, að hér snýst hnötturinn ekki, heldur stendur kyrr og traustur. Of fáir vita, að Kínahúsið hefur árum saman verið einn af hornsteinum veitingarekstrar í Reykjavík. Oftast eru laus pláss í hádeginu og á kvöldin.

Jónas Kristjánsson

DV
Stálu kosningum

Gistivinum Davíðs Oddssonar í Úkraínu virðist hafa tekizt að stela forsetakosningunum þar í landi. Viktor Janukovits forsætisráðherra hefur verið tilkynntur sigurvegari, þótt útgönguspár og allar erlendar eftirlitsstofnanir telji, að hann hafi fengið 35-40% atkvæða, en keppinauturinn 60-65%.

Um þetta eru nánast allir sammála, jafnt Evrópusambandið sem Bandaríkin. Á öðru máli eru aðeins leifar Sovétríkjanna, einkum Vladimír Pútín, einræðisherra Rússlands, og Alexander Lukashenko, einræðisherra Hvíta-Rússlands, sem eru að reyna að varðveita leifar hins gamla þjóðskipulags Sovétríkjanna.
Stálu kosningum

Stálu kosningum

Gistivinum Davíðs Oddssonar í Úkraínu virðist hafa tekizt að stela forsetakosningunum þar í landi. Viktor Janukovits forsætisráðherra hefur verið tilkynntur sigurvegari, þótt útgönguspár og allar erlendar eftirlitsstofnanir telji, að hann hafi fengið 35-40% atkvæða, en keppinauturinn 60-65%.

Um þetta eru nánast allir sammála, jafnt Evrópusambandið sem Bandaríkin. Á öðru máli eru aðeins leifar Sovétríkjanna, einkum Vladimír Pútín, einræðisherra Rússlands, og Alexander Lukashenko, einræðisherra Hvíta-Rússlands, sem eru að reyna að varðveita leifar hins gamla þjóðskipulags Sovétríkjanna.

Því miður er lítið hægt að gera í málinu. Bandaríkin eru meira en upptekin af árásinni á Írak og Evrópusambandið er ekki orðið herveldi. Meirihluti kjósenda í Úkraínu hefur því ekki erlendan stuðning gegn glæpahyskinu, sem ræktað hefur vinur Davíðs, Leoníd Kuchma, fráfarandi forseti landsins.

Í leifum Sovétríkjanna í Evrópu er alls staðar stjórnað með glæpum, þar á meðal morðum. Kuchma hefur látið skera á háls þá blaðamenn, sem hann telur ekki vera halla undir sig. Fjölmiðlungar í Úkraínu eru þjónar forsetans, rétt eins og Davíð og menn hans vilja, að þeir hagi sér hér á landi.

Þótt Úkraína sé í Evrópu, hefur ekki verið neinn pólitískur vilji í álfunni til að viðurkenna hana sem slíka. Í stað þess að einangra glæpalýðinn, sem stjórnar landinu, hafa einstaka ráðamenn verið að læðast í Kænugarð til að gefa morðingjunum gæðastimpil, þar á meðal okkar eigin Oddsson.

Svíþjóð, Eystrasaltsríkin og nokkur önnur ríki Mið-Evrópu hafa reynt að reka áróður innan Evrópusambandsins fyrir því, að dinglað sé freistingu aðildar framan í mafíósa Úkraínu. Það hefur ekki tekizt. Evrópusambandið hefur nóg með að gleypa Mið-Evrópu og getur ekki meira að svo komnu máli.

Svo virðist sem ráðamenn Vesturlanda standi rétt að máli Úkraínu. Þeir neita að viðurkenna úrslitin, en hóta ekki neinu, sem þeir geta ekki staðið við eða vilja ekki standa við. Heimspólitíkin er í þeirri stöðu, að hún vinnur gegn því, að meirihluti Úkraínumanna fái vestrænt stjórnarfar.

Sigurvegarinn er Vladimír Pútín, sem hefur endurreist einræði í Rússlandi, tryggt undirgefni nágrannaríkjanna og flutt vinnubrögð rússnesku mafíunnar ekki bara til Úkraínu og Hvíta-Rússlands, heldur einnig til Rúmeníu og Búlgaríu, þar sem rússneskir dólgar ráða ferðinni í atvinnulífinu.

Ekki verður gaman, þegar Leoníd Kuchma og Viktor Janukovits í Kænugarði byrja að krefjast þess að fá að endurgjalda heimsókn Davíðs Oddssonar og fríðs föruneytis til Úkraínu.

Jonas Kristjansson

DV
Gegnsætt fé og frítt

Engan vanda leysir að fela ríkisendurskoðanda að fylgjast með fjárreiðum stjórnmálaflokka. Ríkisendurskoðandi er ekki umboðsmaður kjósenda og nýtur ekki trausts þeirra. Kjósendur eru litlu nær, þótt embættismaður kerfisins stimpli á bókhald flokka og segi ekkert vera athugavert við það. … Munurinn á bananalýðveldinu Íslandi og alvöruríkjum beggja vegna Atlantshafsins er ekki sá, að trúnaðarmaður kerfisins sjái þar gögn, en ekki hér. Munurinn er ekki sá, að þar séu greiðslur bannaðar, en ekki hér. Munurinn er ekki sá, að þar séu sett einhver mörk á fjárhæðir, en ekki hér. …
Gegnsætt fé og frítt

Engan vanda leysir að fela ríkisendurskoðanda að fylgjast með fjárreiðum stjórnmálaflokka. Ríkisendurskoðandi er ekki umboðsmaður kjósenda og nýtur ekki trausts þeirra. Kjósendur eru litlu nær, þótt embættismaður kerfisins stimpli á bókhald flokka og segi ekkert vera athugavert við það.

Munurinn á bananalýðveldinu Íslandi og alvöruríkjum beggja vegna Atlantshafsins er ekki sá, að trúnaðarmaður kerfisins sjái þar gögn, en ekki hér. Munurinn er ekki sá, að þar séu greiðslur bannaðar, en ekki hér. Munurinn er ekki sá, að þar séu sett einhver mörk á fjárhæðir, en ekki hér.

Gegnsæið er það, sem skiptir máli. Það, sem vantar hér á landi, er, að fólk fái sjálft að vita, hvernig pólitísk öfl eru fjármögnuð. Menn eru ekki að biðja um bönn við slíkum greiðslum eða takmarkanir á upphæðum, heldur að fá að vita um þessa hluti eins og þeir vita um annað í gangverkinu.

Þekkingin veitir frelsið, ekki takmarkanir, bönn eða makk milli ríkisendurskoðanda og atvinnurekenda hans. Það nægir í flestum tilvikum, að greiðslukerfið sé gegnsætt. Þá er ekki aðeins talað um flutning fjármagns, heldur einnig flutning reikninga, þegar fyrirtæki borga útgjöld fyrir stjórnmálin.

Við erum að tala um launagreiðslur starfsmanna og greiðslur fyrir húsnæði og þjónustu á borð við síma. Við erum að tala um þá miklu samfléttingu efnahagslegra hagsmuna, sem eru undirstaða tilveru tveggja stjórnmálaflokka, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokksins. Við viljum vita, hver á þessa flokka.

Við erum orðin þreytt á yfirlýsingum erindreka um, að þeirra fyrirtæki hafi gefið smáflokkum smáupphæð, en stórum flokkum ekkert. Við vitum, að þetta er lygi. Við vitum nú þegar, að margar milljónir hafa runnið frá olíufélögunum til tveggja stjórnmálaafla, sem stóðu fyrir fáokun á benzínverzlun.

Annars staðar taka menn svona hluti alvarlega. Í Þýzkalandi féll trausti rúinn Helmut Kohl, því að hann brá huliðshjálmi yfir greiðslur til flokks síns. Þar í landi gilda lög um gegnsæi í fjárreiðum stjórnmálaflokka. Ísland er raunar eina ríkið, þar sem bananaflokkum hefur tekizt að hindra gegnsæi.

Tillaga viðskiptaráðherra um að fela ríkisendurskoðanda að skoða málið er marklaus með öllu. Hún felur í sér tilraun til að varpa huliðshjálmi yfir upplýsingar, sem fólkið í landinu á skilið að fá sjálft að vita um. Hún er enn ein sjónhverfingin, sem kjósendur þurfa að þola í þessu landi.

Ekki er heldur verið að biðja um birtingu upphæða ofan við hálfa milljón. Það er verið að tala um, að allar fjárreiður stjórnmálanna í fé og fríðu verði gerðar öllum heyrinkunnar.

Jónas Kristjánsson

DV
Hamingjan sem hvarf

Fyrir tæplega hálfri öld sátu kaupsýslumenn í hádeginu á Grilli, Holti eða Nausti og létu færa sér séreldaðan mat. Sumir voru þar í hverju hádegi. Nú standa þeir í biðröð á Vox til að sækja sér forunnin mat. Í mesta lagi einu sinni í viku. Það eru því ekki kaupsýslumennirnir, sem hafa grætt. … Fyrir tæplega hálfri öld fór venjulegt fólk í skóla eða á sjúkrahús án þess að borga krónu. Úrvalið var að vísu minna en núna, en allir vissu, að þeir fengju beztu þjónustu, sem völ var á. Og unga fólkið var sannfært um, að það fengi góða vinnu að loknu nokkurn veginn sama hverju námi sem var. …
Hamingjan sem hvarf

Fyrir tæplega hálfri öld sátu kaupsýslumenn í hádeginu á Grilli, Holti eða Nausti og létu færa sér séreldaðan mat. Sumir voru þar í hverju hádegi. Nú standa þeir í biðröð á Vox til að sækja sér forunnin mat. Í mesta lagi einu sinni í viku. Það eru því ekki kaupsýslumennirnir, sem hafa grætt.

Fyrir tæplega hálfri öld fór venjulegt fólk í skóla eða á sjúkrahús án þess að borga krónu. Úrvalið var að vísu minna en núna, en allir vissu, að þeir fengju beztu þjónustu, sem völ var á. Og unga fólkið var sannfært um, að það fengi góða vinnu að loknu nokkurn veginn sama hverju námi sem var.

Lífið var einfaldara fyrir tæplega hálfri öld. Fólk var bjartsýnt. Það hafði trú á framtíð sína og vissi, að kerfi velferðar mundi hjálpa því, ef illa færi. Veikt fólk fengi sín lyf og sína lækningu án þess að borga neitt. Þannig var velferð fátækrar þjóðar orðin góð fyrir tæpleg hálfri öld.

Síðan hefur gengið á ýmsu, en flest ár hefur verið aukinn hagvöxtur, oft um og yfir 5% á mann á hverju ári, eins og er um þessar mundir. Þjóðin ætti að vera og er raunar orðin margfalt ríkari en hún var, þegar hún var um það bil að skilja við úrelt hagkerfi kreppuára og blessaðs stríðsins.

Þrátt fyrir allan hagvöxtinn í tæplega hálfra öld er velferð þjóðarinnar á undanhaldi. Skólagjöld hafa verið tekin upp og fara sífellt hækkandi. Lyfjagjöld hafa verið tekin upp og fara sífellt hækkandi. Fólk fær tæpast vinnu, þótt það mennti sig. Og fátækir kennarar segjast þurfa áfallahjálp.

Hvað gerðist? Hvert fóru allir peningarnir, sem þjóðin hefur grætt? Af hverju getur fólk ekki lifað góðu lífi á hálfri vinnu? Af hverju þurfa hjón að vera hvort um sig í fullri vinnu úti í bæ? Af hverju er ekkert val í þjóðfélaginu annað en að lúta leiðinlegum atvinnurekendum hálfa vakandi ævina?

Við ættum kannski að spyrja nokkra forsætisráðherra þessarar hálfu aldar, hvað hafi orðið um kerfið. Við vitum þó, að ekki þýðir að spyrja þá tvo síðustu, sem enn eru við völd, því að þeir eru of önnum kafnir við að rústa velferðarkerfið til að gefa svör. Og nú síðast eru þeir að lækka skatta.

Kannski er skýringin sú, að gírugt fólk vilji frekar fá meira fé í vasa en greiða til samfélagsins. Kannanir benda þó til, að fólk sé tilbúið að leggja hærri hluta af mörkum, ef það yrði til að bæta skilgreinda þjónustu. En menn hafa ekki lengur trú á, að þjónustan batni, þótt skattar hækki.

Hvort sem skattalækkunin er góð eða vond, þá vitum við, að hún verður notuð til að skera velferðina enn frekar og færa þjóðina enn lengra frá hamingju og öryggi fyrri áratuga.

Jónas Kristjánsson

DV
Fjögur draumahús í New York

New York … Zagat leiðsögubókin um veitingahús New York er komin út fyrir 2005 og staðfestir toppstöðu uppáhaldsveitingahúsa minna, Oyster Bar, Gramercy Tavern, Gotham Bar og Union Square Cafe. Aðeins Oyster Bar er nógu gamall til að hafa verið í leiðsögubók minni frá 1988, en öll hafa þau lengi verið á vefsíðu minni traveltest.is. … Samanlagt eru þetta veitingahúsin fjögur, sem velgja París undir uggum sem þungamiðju matargerðarlistar í heiminum. Að vísu er París enn bezt í nýklassískri og nýfranskri eldamennsku, en New York hefur tekið við sem forustuborg í leit kokka inn á ný svið, þar sem tekin eru inn áhrif frá matreiðslu í öðrum löndum og heimshlutum, Ítalíu, Rómönsku Ameríku og Asíu. …
Irar flýja heim

Krárnar eru hálfar og auðum íbúðum fjölgar í fjölbýlishúsum Íra í New York. Í meirihluta írskra stórfjölskyldna þar í borg er einhver farinn heim til Írlands eða að undirbúa brottflutning. Bandaríkin eru ekki lengur fyrirheitna landið í augum soltinna Íra. Þeir sjá nú betra líf í gamla landinu. … Írland varð efst á blaði í nýrri könnun um, hvar sé bezt að lifa í heiminum. Áður hafði Frakkland notið þessa heiðurs í annarri könnun. Kanada og Nýja-Sjáland eru á uppleið, enda líta þangað hýru auga margir þeir Bandaríkjamenn, sem telja, að stjórn Bush sé að fara með Bandaríkin til andskotans. …