arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Reykjavíkurflugvöllur blífur.

Sjö vildu leggja Reykjavíkurflugvöll niður og fimm vildu halda honum. Þetta var niðurstaða tólf manna kviðdóms, skipaðs af handakófi úr þjóðskrá, á dómþingi Lífs og lands í sumar, þegar leidd höfðu verið fram vitni með og móti.

Niðurstaðan sýnir, að flytja má sterk rök bæði með og móti Reykjavíkurflugvelli, en á hvorugan veginn algerlega sannfærandi. Flugvöllurinn hefur lengi verið umdeildur og verður það áfram. En hann verður notaður lengi enn.

Núverandi skipulagsyfirvöld í Reykjavík hafa augastað á flugvallarsvæðinu, bæði til að víkka gamla miðbæinn og til að fresta frekari útþenslu borgarinnar austur fyrir Elliðaár. Þau telja svæðið of verðmætt fyrir flugvöll.

Þau hafa látið reikna út, að önnur notkun flugvallarsvæðisins mundi stytta samgönguleiðir í borginni. Sá, sem byggi þar, í stað þess að búa við Korpúlfsstaði, mundi spara 3.000 nýkrónur í bensíni á ári hverju.

Ennfremur er bent á, að völlurinn sé ekki eins miðsvæðis og áður var. Þegar nýja Reykjanesbrautin sé komin, eigi Breiðhyltingar aðeins hálftíma leið til Keflavíkurflugvallar og alténd 20 mínútna leið til Reykjavíkurflugvallar.

Loks telja margir völlinn hættulegan. Hávaðinn valdi hækkuðum blóðþrýstingi og ýmsum öðrum óþægindum. Mikil slysahætta fylgi aðflugi og flugtaki yfir þéttbýli. Flugbrautirnar séu of stuttar og ekki nógu traustbyggðar.

Hinir telja völlinn þvert á móti öruggan. Hann sé í samræmi við alþjóðlega flugstaðla. Allt sé hið ákjósanlegasta, öryggismál, staðsetning, veðurfar og aðstæður aðflugs og flugtaks. Völlurinn sé til fyrirmyndar.

Þeir segja líka, að afnám næturflugs og tilkoma hljóðlátari flugvéla hafi dregið svo úr hávaða, að kvartanir berist ekki lengur. Enda sé hávaðinn frá flugvellinum mun minna vandamál en hávaðinn frá bílaumferðinni.

Þeir benda ennfremur á, að allar flugleiðir innanlands mundu lengjast, ef Keflavíkurflugvöllur tæki við. Því mundi fylgja mikil orkusóun og sóun á tíma flugfarþega, bæði í lofti og á leið til vallar og frá honum.

Einnig leggja þeir áherzlu á hagsmuni dreifbýlisins. Völlurinn er við hlið kvosarinnar, sem hefur að geyma alþingi og dómstóla, ráðuneyti og banka, stofnanir og samtök, sem fólk utan af landi á erindi við.

Til eru strjálbýlismenn, sem beinlínis halda því fram, að lega flugvallarins auðveldi þeim að skreppa til Reykjavíkur, að taka þátt í stjórn stofnana og samtaka, að hafa áhrif á ákvarðanir, að gæta hagsmuna landsbyggðarinnar.

Loks telja flugvallarsinnar, að of dýrt sé að byggja nýjan flugvöll og að ekki sé völ á hentugu flugvallarstæði á Reykjavíkursvæðinu, síðan hætt var við að taka Álftanes frá. Aðstæður í Kapelluhrauni séu mun óhagstæðari.

Niðurstaðan af öllu þessu er sú, að andstæðingum Reykjavíkurflugvallar hefur ekki tekizt að yfirbuga stuðningsmenn hans. Og borgaryfirvöld eru að þessu sinni að hætta við að taka afstöðu til framtíðar flugvallarins.

Úr því að völlurinn verður notaður næsta áratuginn og sennilega miklu lengur, er orðið tímabært að spara landslýð krókinn suður í Skerjafjörð og reisa sómasamlega flugstöð nær gamla bænum, til dæmis í nágrenni Umferðarmiðstöðvarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Veiðiskapur orðinn iðnaður.

Fiskirækt er fleira en að stunda klak og setja seiði í ár. Fiskirækt er orðin búgrein eða nánast eins og iðnaður, þar sem full stjórn er höfð á öllum ytri skilyrðum og matfiskurinn kemur á markað, svo sem af færibandi væri.

Hingað til hefur fiskirækt umfram seiðaeldi einkum verið stunduð í sjókvíum, sem víða má sjá í norskum fjörðum. Þar eru aldir upp verðmætir fiskar, aðallega lax, og þeim slátrað, þegar þeir eru komnir í hæfilega markaðsstærð.

Að Húsatóftum við Grindavík hefur ungur vísindamaður, Sigurður St. Helgason lífeðlisfræðingur, stigið skrefi lengra. Hann ræktar laxinn uppi á landi til þess að geta haft betri stjórn á aðstæðum en hægt er í sjókvíum.

Ræktunin byggist á volgu vatni úr borholum. Það heldur vatninu í fiskeldiskerjunum nokkurn veginn stöðugu við 10°C. Vindkæling á veturna hefur valdið erfiðleikum, en verður nú hindruð með því að þekja kerin.

Annar hornsteinn rekstrarins er loðna og fiskúrgangur frá fiskvinnslustöðvum Grindavíkur. Þetta er heppileg fæða fyrir laxinn. Um fimm kíló af loðnu fara í að framleiða eitt kíló af laxi. Og verðmunurinn er gífurlegur.

Með þessum hætti er unnt að rækta lax að Húsatóftum árið um kring. Eftir um sjö mánaða eldi er um helmingur af laxinum kominn upp í hálft þriðja kíló á þyngd, þá þyngd sem yfirleitt er talin bezt til matar.

Markaður fyrir lax er nokkurn veginn mettaður hér á landi, svo að þetta er óhjákvæmilega útflutningsiðnaður. Markaðurinn er talinn mjög traustur, jafnvel þótt laxeldi fari mjög ört vaxandi. Þetta er sem sagt arðvænlegt.

Stöðin að Húsatóftum spannar í senn seiðaeldi, sem er flókin nákvæmnisvinna, og framleiðslu á neyzlufiski, sem er mun einfaldari. Stofnkostnaður hvors þáttar um sig er um ein milljón króna, miðað við fullbúna stöð.

Slík stöð í fullum rekstri ætti að geta framleitt um 40 eða jafnvel 50 tonn af laxi á ári. Og geta þá þeir, sem kaupa sér lax í sunnudagsmatinn, reiknað út, hversu mikil velta, hversu mikil verðmæti, eru í húfi.

Hér er greinilega um að ræða spennandi atvinnugrein í landi, sem býr yfir nægum jarðhita og nægum bræðslufiski. Á þessu sviði ætti Ísland að vera samkeppnishæft, geta framleitt lax á ódýrari hátt en aðrir.

Þetta er auðvitað vitlegra en að framleiða hinar hefðbundnu landbúnaðarafurðir á kostnað ríkisins og gefa þær útlendingum á kostnað ríkisins. Þetta er kvikfjárrækt, sem er arðbær, af því að hún byggist á íslenzkum aðstæðum.

Ekkert er því til fyrirstöðu, að fleiri verðmætar fisktegundir séu ræktaðar á þennan hátt. Bretar gera til dæmis mikið af því að rækta flatfiska, sem sumir hverjir jafnast á við lax að verðmæti á markaði.

Stöðin að Húsatóftum er tilraunastöð, frumbýlingsbúskapur, þar sem enn er verið að leysa ýmis vandamál til viðbótar við vindkælinguna. Einkum eru það ráðstafanir til að hindra smitun og sýkingu seiðanna.

Nær væri að krossa Sigurð St. Helgason en embættismennina, sem fá orður fyrir að mæta í vinnunni. Og okkur er öllum hollt að vita, að ný atvinnugrein, kvikfjárrækt í iðnaðarstíl á fiski, er að fæðast að Húsatóftum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lifi skorpuvinnan.

Sennilega er skorpuvinna sú vinna, sem manninum er eðlilegust. Hún er upprunnin í veiðimannaþjóðfélaginu, sem hamingjusamlega stendur enn í blóma hér á landi, þótt aðrar þjóðir hafi lagzt í akuryrkju og færibandavinnu.

Skorpuvinna kemur fram í ýmsum myndum. Ein hin þekktasta er róðurinn, sem getur verið stuttur eða langur eftir atvikum. Á handfærum er róðurinn ekki heill dagur, en á skuttogurunum getur hann verið meira en vika.

Algengast er, að þessar skorpur komi margar saman í röð og heita þá vertíð. Það er eðlilegur þáttur skorpuvinnunnar, að menn leggjast í leti og værukæru að henni lokinni. Þessi hvíld getur tekið daga, vikur og jafnvel mánuði.

Með aukinni tækni hafa vertíðirnar lengzt. Menn hafa bætt sér það upp með því að skipta liði og sleppa úr róðrum. Dæmi eru jafnvel um, að tveir skipstjórar skiptist á um að stjórna einu og sama fiskiskipinu.

Þessar skorpur á hafinu endurspeglast uppi á landi. Fiskibræðslur fara í gang, þegar loðnuvertíðin byrjar. Þá vinna menn alla daga vikunnar í nokkra mánuði. Síðan stöðvast bræðslurnar og allt verður hljótt.

Hvalvertíðin hefur verið í sviðsljósinu að undanförnu. Þar hafa nú sem fyrr verið unnir langir vinnudagar í frídagalausum vinnuvikum. Menn hafa keppzt um að nýta vertíðina sem bezt, meðan hún stendur.

Þegar vertíðin er búin, fá menn sér verðskuldaða hvíld, langa eða skamma eftir atvikum. Skólanemar, sem hafa mokað upp peningum á vertíðinni, hvíla sig frá líkamlegri vinnu með því að setjast við skrifborð vetrarins.

Frístundir innan vertíðar hafa verið frjálslegar í hvalvinnslunni. Menn hafa yfirleitt getað fengið frí, hvenær sem er, með tveggja daga fyrirvara. Og menn hafa getað safnað frídögum til að komast heim til ættingja.

En nú er farið að þrengja að veiðimennskunni hér á landi. Sett hafa verið lög um vinnuvernd, samin af félagslegum sérfræðingum og ráðgjöfum, sem halda, að seta við skrifborð fimm daga í viku frá níu til fimm sé hin náttúrulega iðja.

Raunar er vinna fimm daga í viku frá níu til fimm tiltölulega nýtt fyrirbæri, sem sumum líkar vel, en öðrum miður. Mannkynið er þó svo sveigjanlegt, að flestir geta vanizt fyrirbærinu, þótt skorpuvinna sé bæði eðlilegri og skemmtilegri.

Ekki skal nýjungin löstuð, enda fellur hún vel að flestum atvinnuháttum nútíma þjóðfélags, einkum skrifstofustörfum, sem eru orðin fjölmennasta atvinnugreinin. En þar með er ekki nauðsynlegt að þröngva henni upp á alla.

Að baki vinnuverndinni liggur velferðarhugsunin um, að ákveðin frí séu nauðsynleg. Þeir, sem ekki hafi vit fyrir sér á þessu sviði, skuli neyddir til að taka sér frí samkvæmt skrifborðskerfum úr reykvískum stofnunum.

Flestir geta verið sammála um, að vökulögin hafi verið nauðsynleg á sínum tíma, enda komu þau í veg fyrir þrælahald. En nú er öldin önnur og miklu minni hætta á, að skorpuvinna leiðist út í sífellda, hvíldarlausa vinnu.

Þegar vinnuverndarlög eru notuð til að rýra tekjur hvalvinnslumanna um 15% og hindra þá í að taka lengri frí og á þeim tímum, sem hentar þeim, – þá er velferðarhugsun félagsráðgjafanna og alþingismannanna komin út í öfgar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Launsátrum fækkar.

Orðbragð ýmissa þekktra alþýðuflokksmanna er af fjölskrúðugasta tagi. Vilmundur Gylfason talar um “skítapakk”, Bjarni Guðnason um “rumpulýð” og Björn Friðfinnsson um “ruglaðan mann”. Ný lota af slíku er nýlega afstaðin.

Þessi innanhússumgengni í Alþýðuflokknum er auðvitað til skammar öllum þeim, sem þátt taka. Auk þess er hún slæmt fordæmi, því að sumir telja sig mega herma eftir höfðingjunum, þegar hitnar í kolum skapsmunanna.

Hinir orðskrúðugu hafa sér aðeins eitt til afsökunar. Þeir ráðast ekki á menn úr launsátri. Þeir skýla sér til dæmis ekki á bak við dulnefni. Þeir koma fram undir fullu nafni, þegar þeir ráðast á menn á fundum og í fjölmiðlum.

Í stjórnmálum og öðrum opinberum málum verður að gagnrýna. Þessi gagnrýni verður stundum að vera persónuleg. Og þá er stundum skammt yfir í persónulegar árásir, því að mörkin eru óljós og mönnum oft heitt í hamsi.

Hinn persónulegi þáttur hefur minnkað með árunum, einkum árásir úr launsátri. Þetta má til dæmis sjá í dagblöðunum, sem bæði eru sjálf orðprúðari en áður og hafa færri felustaði fyrir þá, sem ekki þola dagsbirtu.

Sem dæmi má nefna höfunda leiðara, sem nú orðið eru nafngreindir í flestum dagblöðunum. Eins er um höfunda ýmissa hliðarleiðara um stjórnmál, sem sum blöðin birta. Þar tíðkast nöfn og upphafsstafir í vaxandi mæli.

Og séu slíkir dálkar nafnlausir eins og Staksteinar Morgunblaðsins, er orðið sjaldgæft, að þeir villist yfir mörk persónulegrar gagnrýni til árása ár launsátri. Og mest halda þeir sig við almennt stjórnmálapex.

Þekktasta undantekningin er Vísir, sem hefur fengið sér varðhund, brottrekinn úr siðareglunefnd blaðamanna og verandi frá þjóðhátíð á framfæri hins opinbera, einkum við meinta samningu bóka, þar á meðal einnar á sviði listfræði.

Svarthöfði er hælbítur, sem beitir öllu litskrúði tungunnar, dylgjum, hálfkveðnum vísum, tvíræðu orðalagi og beinu níði gegn nafngreindum persónum, sem stjórnarformanni og stjórn Vísis er illa við, allt frá listfræðingum yfir í fréttastjóra ríkisfjölmiðlanna.

Svo gerist hið broslega, þegar dulu nafnleysisins er svipt af Svarthöfða, að hann ýlfrar af sárindum yfir því að fá ekki að vera í friði í launsátri sínu. En hann er sem betur fer steingervingur fyrri tíma.

Ennfremur eru dulnefnin ennþá töluvert vandamál í lesendabréfum dagblaðanna, svo sem fórnardýr þeirra hafa stundum bent á með rétti. Blöðin þurfa greinilega að hreinsa betur til í þessum annars ágætu dálkum.

Í sumum tilvikum geta dulnefni verið nauðsynleg, af því að höfundar eiga á einhvern hátt undir hina gagnrýndu að sækja. En orðaval slíkra bréfa þarf að sæta sérstöku eftirliti.

Sú breyting hefur orðið til bóta á síðustu árum, að höfundar bréfa nota nafnnúmer sitt. Þar með forðast þeir hina almennu athygli, en geta ekki hindrað, að hinir gagnrýndu komist að fullu nafni, ef þeir nenna.

Loks vex sem betur fer fjöldi þeirra bréfa, sem birtast undir fullu nafni. Það er þáttur hinnar heilbrigðu þróunar, að opinber umræða fari fram fyrir opnum tjöldum, án þátttöku þeirra, sem aðeins geta skotið úr launsátri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sundraðir falla þeir.

Kjarakröfur Alþýðusambands Vestfjarða koma ekki á óvart. Þær eru ekki yfirgengilegar, svo sem stundum vill verða, þegar menn eru að sýnast. Krafizt er hækkunar fiskvinnu í launaflokkum og endurheimtar kaupmáttar sólstöðusamninga.

Eðlilegt er, að í kjarasamningum sé í sviðsljósinu sjálfur kaupmátturinn og breytingar hans í hlutfalli við breytingar þjóðartekna á mann. Krafa um ákveðinn kaupmátt er miklu sanngjarnari en krafa um ákveðnar prósentur eða krónur.

Hins vegar geta menn deilt um, hvort hlutföll kaupmáttar og þjóðartekna á mann hafi verið hæfileg einmitt eftir sólstöðusamningana 1977, frekar en á einhverju öðru tímabili. Um slíkt þarf auðvitað að semja.

Einnig er hægt að halda fram, að rökréttara sé að miða við breytingar kaupmáttar og þjóðartekna á mann á því samningstímabili, sem er að ljúka. Með því væri reiknað með, að hlutföllin hafi verið eðlileg eftir síðustu samninga.

Hin aðalkrafan, um fiskvinnuna, er vestfirzk. Hún sýnir sérstöðu Vestfirðinga í kjarasamningum og er án efa veigamikil forsenda ákvörðunar alþýðusambands þeirra um að hafa ekki samflot með Alþýðusambandi Íslands að þessu sinni.

Ekki er nýtt, að menn telji sér hag í að semja sér. Stundum hafa þeir í bili náð meiru með þeim hætti. En oftast endar sérstaðan með því, að enginn þorir að semja fyrstur og allir vilja semja síðastir til að ná örlitlu meira.

Feiknarlegt afl launamannasamtakanna sem þrýstihóps á undanförnum árum hefur að töluverðu leyti byggzt á, að þau hafa sameinað það í Alþýðusambandi Íslands, sem lengi bar höfuð og herðar yfir veikt Vinnuveitendasamband Íslands.

Stutt er síðan atvinnurekendur lærðu þessa lexíu og fóru að standa saman í Vinnuveitendasambandi Íslands. Þeir gerðu það sem þrýstihóp að eins konar jafnoka alþýðusambandsins og náðu svipuðum slagkrafti, til dæmis með verkbönnum.

Skiljanlegt er, að þeir, sem urðu fyrri til að ná samstöðu, verði líka fyrri til að gleyma kostum hennar. Þess vegna hugleiða nú ýmis fleiri félög og félagasamtök launafólks að hafa ekki samflot með alþýðusambandinu.

Gallinn við þessa stefnu er, að hún tekur ekki tillit til, að viðsemjandinn er ekki búinn að gleyma hinni nýlærðu lexíu. Vestfirzkir og aðrir atvinnurekendur hyggjast standa fast saman í Vinnuveitendasambandi Íslands.

Þótt alþýðusambandið verði ekki lengur hornsteinn næstu kjarasamninga, þá ætlar vinnuveitendasambandið sér að verða það. Meira að segja á það að semja fyrir Meistarasamband byggingamanna, þótt það standi fyrir utan.

Alþýðusamband Vestfjarða og einstök félög þess komast því ekki hjá að semja beint við samstætt og öflugt Vinnuveitendasamband Íslands, sem hefur ýmis ráð til að láta koma krók á móti bragði, þar á meðal tafir eða verkbönn.

Þjóðin hafði hag og öryggi af valdajafnvægi hinna öflugu aðila vinnumarkaðsins, svona eins og heimsbyggðin naut valdajafnvægis risaveldanna. Veiking alþýðusambandsins truflar þetta jafnvægi og veldur ýmiss konar óvissu.

Menn freistast til sérstöðu, af því að þeir hafa dæmi um árangur hennar. Hin dæmin eru þó enn fleiri um, að sameinaðir standa menn og sundraðir falla þeir. Þá gömlu lexíu virðast margir þurfa að læra á nýjan leik eftir langt hlé.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Einkarétturinn er brostinn.

Myndsnældumenn og hið opinbera starfa saman á Grænlandi. Grænlenzka sjónvarpið lætur klúbba áhugamanna sjá um að dreifa efni þess á bezta útsendingartíma og leyfir þeim á móti að nota annan tíma fyrir sig sjálfa.

Sigurður Oddgeirsson, kennari í Kulusuk, lýsti þessu í Dagblaðinu fyrir nokkrum dögum. Í öllum helztu bæjum Grænlands hefur verið komið á fót kapalsjónvarpi, reknu af frjálsum klúbbum, sem ekki starfa í ágóðaskyni.

Sjónvarpsmál Kulusuk eru komin svo langt fram úr Íslandi, að þar er stundum sent á þremur rásum samtímis. Þar er flutt efni úr sjónvarpsdagskrám margra landa auk kvikmynda og annars efnis af myndsnældum.

Fyllilega er orðið tímabært, að íslenzk stjórnvöld og sjónvarpið átti sig á þróun tækninnar og reyni að notfæra sér hana í stað þess að standa eins og álfar út úr hól, bannandi þetta og setjandi einkarétt á hitt.

Yfirvöld þurfa að sleppa krampakenndu taki sínu á einkarétti og hliðvörzlu. Þau þurfa að átta sig á, að almenningur hefur nú náð tökum á leiðum til að sjá í sjónvarpi hvaða efni, sem honum þóknast að sjá.

Úrelt er orðin hugsun finnsku bókavarðanna, sem ákváðu að taka Andrés önd úr söfnunum, svo að hann spillti ekki börnunum. Úrelt er orðið að góðviljaðir menningarvitar ákveði, hvað við fáum að sjá í sjónvarpi.

Úrelt er orðið, að menningarlegir velferðarmenn eigi að sitja og skammta til okkar efni frá hugsanlegum Nordsat-sjónvarpshnetti, svo að við fáum ekki of mikið af enskum reyfurum og nógu mikið af norrænum vandamálum.

Tæknin er að fara í kringum þessa elskulegu hliðvörzlu mannanna, sem vilja einokun til að geta gert á okkur góðverk. Eftir nokkur ár fara að koma á loft aðrir sjónvarpshnettir, sem við getum náð beint í tækin okkar.

Og myndsnældurnar hafa þegar veitt forskot á sæluna. Í flestum fjölbýlishúsum hefur verið tekið upp samstarf um sýningar. Og einbýlishúsafólk vill óðfúst leggja kapla milli húsa. Yfirvöld geta streitzt við, en hljóta að gefast upp.

Einokun sjónvarpsins er brostin. Stjórnvöld eiga að viðurkenna þetta og breyta lögum um einkarétt Ríkisútvarpsins og Pósts og síma. Fólk fær sér innanhússkerfi og kapla, hvort sem er. Það horfir á hvaða efni, sem það vill.

Í stað þess að streitast við, eiga stjórnvöld að beina kröftum sínum að því að skapa hinni nýju tækni heilbrigðan ramma og gæta þess, að nauðsynlegustu lög séu haldin, en önnur séu felld niður til einföldunar.

Gæta þarf höfundarréttar af myndsnældum eins og af öðru efni. Finna þarf einfalt greiðslukerfi, sem fullnægir brýnustu þörfum höfunda og framleiðenda og hindrar á virkan hátt það sjórán, sem nú er stundað í sumri snælduleigu.

Einnig þurfa stjórnvöld menntamála að reyna að finna leiðir til að fá myndsnælduefni textað til verndar íslenzkri tungu. Ekki er þó víst, að slíkar leiðir séu færar, þegar gervihnattasjónvarpið er komið hingað.

Grænlendingar hafa gert okkur skömm til og einnig vísað okkur veginn. Þeir hafa notfært sér tæknina, enda hafa þeir skilið, að framhjá henni verður ekki gengið. Nú er komið að okkar yfirvöldum að skilja líka.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hér er allt á fullu.

Sparifé í bönkum hefur aukizt um 75% á einu ári, sem er töluvert meira en verðbólgan hefur aukizt á sama tíma. Hin opinbera vísitölubólga hefur ekki aukizt nema um 50% á þessum tíma og er núna komin niður í 40%.

Hinn mikli sparnaður í þjóðfélaginu sýnir, að stefna fullrar verðtryggingar fjárskuldbindinga var rétt. Nú loksins sjá menn sér hag í að spara peninga, þegar þeir sjá, að verðbólgan hefur verið hindruð í að éta þá upp.

Þetta hlýtur að hvetja ráðamenn þjóðarinnar að stíga skrefið til fulls á þessu ári, svo sem lofað hefur verið. Í rauninni átti full verðtrygging að vera komin um síðustu áramót, en var þá frestað vegna hugleysis.

Verðtrygging lána hefur að vísu gert húsbyggjendum erfitt fyrir og kallar á samræmdar aðgerðir til að lengja lánstíma og auka hlut lána í heildarkostnaði. Þetta er verkefni, sem ríkisstjórnin verður að leysa.

Verðtryggingin hefur lagt miklar byrðar á ýmsa þætti atvinnulífsins, en ekki verður þó séð, að það sé hennar vegna á neinni heljarþröm. Á flestum sviðum snúast hjólin af fullum hraða og víða vantar hendur til starfa.

Fiskveiðarnar og fiskvinnslan njóta í senn óvenjulegra góðra aflabragða og yfir 20% hækkunar á gengi dollarans frá áramótum. Þessi þróun hefur bætt verulega hina áður erfiðu stöðu þessara hornsteina þjóðfélagsins.

Því miður er ekki hægt að reikna með miklu framhaldi á hækkun dollarans. Eftir áramótin má hvenær sem er búast við, að dollarinn fari að síga niður á við, þegar þar vestra verður hætt tímabundnum fjármálaaðgerðum.

Einnig verður að hafa í huga, að töluverður hluti hins almenna útflutningsiðnaðar selur til Evrópu í annarri mynt en dollurum og hefur á þessum sama tíma orðið að sæta tæplega 10% lækkun á gengi evrópskra gjaldmiðla.

Þessi lækkun kemur líka illa við þann iðnað, sem keppir hér á heimamarkaði við innflutning, sem nú fer lækkandi í verði í fyrsta skipti í manna minnum. Má raunar furðulegt telja, hvað iðnaðurinn stendur sig vel í þessari keppni.

Hækkun dollarans og lækkun gjaldmiðla Evrópu vegast ekki alveg á. Í heild hefur gengi íslenzku krónunnar þó ekki lækkað nema um 4% á þessu ári, sem út af fyrir sig má telja frábæran árangur, þótt ekki sé hann varanlegur.

Með ýmsum aðgerðum og töluverðri heppni hefur ríkisstjórninni tekizt að fresta frekari gengislækkunum. Fyrr eða síðar kemur þó að því, að spennan milli 40% verðbólgu og 4% gengislækkunar hlýtur að brjótast út.

Iðnaðurinn hefur verið að krefjast gengislækkunar með vaxandi þunga. Til skamms tíma var búizt við henni í ágúst. En málin hafa þróazt þannig, að ríkisstjórnin virðist munu geta leyft sér að draga hana á langinn.

Allt hjálpar þetta ríkisstjórninni við að ná markmiði 40% vísitölubólgu á þessu ári í stað 60% á tveimur undanförnum árum. Og er það líklega í fyrsta skipti í meira en áratug, að ríkisstjórn nær einhverju mikilvægu markmiði!

Enda ríkir mikill pólitískur friður á þessu sumri. Allur þorri manna hefur það bara sæmilegt. Víðast hvar er nóg að gera, – og fer slíkt senn að teljast einsdæmi í kreppuhrjáðum Vesturlöndum um þessar mundir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið