arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Röðin komin að ríkissjóði.

Launþegar og atvinnareksturinn í landinu hafa borið byrðarnar af áföllum ársins, sem nú er senn liðið. Átta prósent samdráttur þjóðartekna hefur að fullu komið niður á þessum þáttum þjóðlífsins. Og þar á ofan hafa þeir orðið að kosta sjúklega óráðsíu ríkisvaldsins, sem hefur velt sér í vellystingum praktuglega á þessum samdráttartímum.

Þjóðhagsstofnunin hefur nýlega sýnt þessi hlutföll á mjög ljósan hátt. Hún áætlar, að á þessu ári muni einkaneyzlan minzka um 11% og fjárfesting atvinnuveganna um 16%. Jafnframt áætlar hún, að ríkisreksturinn muni aukast um 2% og fjárfesting ríkisins um heil 19%.

Þessar tölur fela í sér þungan áfellisdóm yfir forsætisráðherra, fjármálaráðherra, ríkisstjórninni allri, þingflokkum hennar og alþingisliðinu öllu. Rikisstjórnin átti frumkvæðið með hrikalegu fjárlagafrumvarpi, sem þingmenn smurðu síðan á útgjöldum í nær algeru skeytingarleysi.

Þjóðhagsstofnunin spáir því, að þjóðartekjurnar muni enn minnka á næsta ári og þá um eitt prósent. Spurningin er nú sú, hvernig þessar tekjur eigi að skiptast milli meginþátta þjóðarbúskaparins. Það er eðlileg krafa launþega og atvinnurekstrar, að sá aðili, sem slapp við byrðarnar á þessu ári, taki við þeim á næsta ári. Þessi aðili er ríkisvaldið.

Það er að vísu erfitt að snúa á aðeins einu ári ofan af hamslausri ríkiseyðslu þessa árs. Skynsamlegt væri, að ná þeim áfanga í tveimur skrefum. Á næsta ári mætti til dæmis minnka ríkisreksturinn um 2% og framkvæmdir ríkisins um 16%. Með þeim hættl mundi ríkið rifa seglin að sama marki á næsta ári, og það hefur aukið þau á þessu ári.

Árið 1977 mættí svo stíga skrefið til fulls með því að draga úr rekstri og framkvæmdum ríkisins að hlutfallslega sama marki og þjóðartekjurnar minnka á árabilinu 1975-1977. Þá loksins væri því marki náð, að ríkið hefði tekið til jafns við aðra þátt í samdrætti þessara ára.

Með þessum hætti mundi ríkisstjórnin og þlngflokkar hennar bæta fyrir sínar eigln misgerðir. En þá er alveg eftir að lækna þjóðarbúið af misgerðum næstu ríkisstjórnar á undan og hennar þinglokka. Sú ríkisstjórn var jafn óskammfeilin í óráðsíunni og núverandi stjórn er. Samanlagt hafa þessar tvær ríkisstjórnir búið til efnahagsvanda þjóðarinnar.

Ef því ráði væri fylgt að minnka ríkisreksturinn um 2% og ríkisframkvæmdirnar um 10% á næsta ári, væri unnt að halda óbreyttri fjárfestingu í atvinnuvegunum og bæta nokkuð lífskjör launþega, líklega um 3-4% að raunverulegu verðgildi.

En því miður hefur ríkisstjórnin ekki treyst sér til að rifa segl ríkisins. Hún hefur lagt fram of hátt frumvarp til fjárlaga næsta árs. Og ekki lækkar frumvarpið í meðförum alþingis, ef við þekkjum þingmenn okkar rétt.

Þótt frumvarpið verði að lögum með óbreyttum tölum, felur það í sér, að einkaneyzlan, það er lífskjör almennings, getur ekkert batnað á árinu. Það felur einnig i sér, að fjárfesting atvinnuveganna verður enn að minnka um 14% á næsta ári. Allt er þetta samkvæmt spám Þjóðhagsstofnunar.

Það blæs því ekki byrlega í æðstu sölum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Köllum þá heim.

Íslenzku ríkisstjórninni ber nú að kalla heim sendiherra sinn í London og einnig sendiherra sinn hjá Atlantshafsbandalaginu í Bruxelles. Þetta átti hún raunar að gera strax í gær, þegar utanrikisráðherra hennar flutti ræðu á ráðherrafundi bandalagsins í höfuðstöðvum þess.

Átökin milli varðskipsins Þórs og brezku dráttarskipanna í hádeginu í gær gerðust ekki aðeins innan fiskveiðilögsögu okkar, gamallar og nýrrar, heldur beinlínis ínnan landhelginnar sjálfrar, tæpar tvær mílur frá landi. Á þeim stað gilda engin deilumál um fisk, heldur eingöngu íslenzk lög, sem á landi væri.

Brezku dráttarskipunum bar skilyrðislaust að hlýða stöðvunarmerkjum varðskipsins. Þau virtu ekki merkin og sigldu þar á ofan á varðskipið hvað eftir annað. Skipherra þess hlaut því að beita skotvopnum til að stöðva aðgerðir Bretanna. Sem betur fer voru þessir atburðir myndaðir úr lofti, svo að erfitt verður að rangtúlka atburðarásina.

Svo virðist sem sambandsleysi i seinvirkri utanríkisþjónustu okkar hafi valdið því, að Einar Ágústsson utanríkisráðherra vissi ekki um þennan atburð, þegar hann flutti síðdegis í gær ræðu sína hjá Atlantshafsbandalaginu. Þar með glataðist dýrmætt tækifæri til að segja ráðherrum bandalagsríkjanna nýjustu fréttir af yfirgangi Breta.

Ennfremur glataðist dýrmætt andartak til að ljúka ræðunni með yfirlýsingu um, að í ljósi þessa yfirgangs eins aðildarríkisins tæki Ísland að sinni ekki frekari þátt i störfum bandalagsins. Síðan átti utanríkisráðherra að ganga af fundi og koma heim í fylgd sendiherra Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu.

Hið dæmalausa framferði Breta innan tveggja mílna frá landi kemur Atlantshafsbandalaginu svo sannarlega vi ð. Það er óhjákvæmilegt fyrir okkur að vekja athygli á þeirri staðreynd með nógu áhrifamiklum hætti, svo að ráðherrar bandalagsríkjanna átti sig á henni. Það, sem okkar mönnum láðist að gera í gær, eiga þeir að gera í dag.

Utanríkisþjónustan stóð sig betur á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Strax í gær lagði fastafulltrúi Íslands hjá samtökunum fram kæru til öryggisráðsins. Slík kæra hefur sín áhrif, bæði á diplmómatískum vettvangi og gagnvart almenningsálitinu í heiminum.

Margir Íslendingar halda því fram, að ríkisstjórninni beri nú að slíta stjórnmálasambandi við Breta. Voru slík sjónarmið raunar þegar komin á loft, áður en ofbeldinu var beitt við Seyðisfjörð í gær. Slík mótmælayfirlýsing kæmi vafalaust til greina, ef hún væri ein sér.

En líklega væri skynsamlegra að fara nokkuð vægar í sakirnar og kalla heim sendiherra okkar í London. Sú mótmælaaðgerð mundi nægja, ef hún félli saman við hliðstæða aðgerð gagnvart Atlantshafsbandalaginu.

Sendiherrarnir tveir og ráðherrann ættu sem sagt að koma heim. Og framar öllu má ríkisstjórnin nú ekki tvístíga og ekki láta sér nægja þungbúnar yfirlýsingar. Málið kallar á harðari aðgerðir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hún iðrast ekki.

Nýjustu tölur Þjóðhagstofnunar um þjóðarbúskapinn á þessu ári sýna mjög skýrt, hvaða innlendur aðili á mesta sökina á verðbólgu ársins. Sumpart er verðbólgan af erlendum toga spunnin, en sá hluti er tiltölulega lítill. Að verulegu leyti er vandinn heimatilbúinn eins og oftast endranær.

Ekki eru það atvinnuvegirnir, sem hafa valdið verðbólgunni með óhóflegri fjárfestingu. Enginn þáttur þjóðarbúskaparins hefur dregizt meira saman á árinu en einmitt fjárfesting atvinnuveganna. Þjóðhagsstofnunin áætlar, að þessi samdráttur muni nema 10% á árinu í heild.

Ekki eru það launþegarnir, sem hafa valdið verðbólgunni með óhóflegum kauphækkunum. Bezti mælikvarðinn á lífskjör almennings er einkaneyzlan og hún hefur dregizt saman töluvert meira en þjóðartekjurnar hafa gert. Þjóðhagsstofnunin áætlar, að samdráttur einkaneyzlunnar muni nema 11% á árinu í heild.

Ekki eru það húsbyggjendur, sem hafa valdið verðbólgunni með óhóflegri athafnasemi á árinu. Byggingar íbúðarhúsa hafa dregizt saman. Að vísu er sá samdráttur ekki alveg eins mikill og 8% rýrnun þjóðartekna á árinu. Þjóðhagsstofnunin áætlar, að samdráttur bygginga íbúðarhúsa muni nema 5% á árinu í heild.

Það eru engir aðrir en ríkið og ríkisstjórnin, sem hafa staðið í fylkingarbrjósti verðbólgunn ar, með góðum stuðningi þingmanna allra flokka. Á þessum tíma minnkandi þjóðartekna hefur ríkið haldið áfram að auka umsvif sín. Þjóðhagsstofnunin áætlar, að ríkisreksturinn, er á hagfræðingamáli heitir samneyzla, muni aukast um 2% á árinu í heild, og að opinberar framkvæmdir muni aukast um hvorki meira né minna en 19% á sama tíma.

Nú mætti ætla í ljósi reynslunnar, að ríkisstjórnin mundi sjá að sér og reyna að hætta að slá út næstu ríkisstjórn á undan í kæruleysi í meðferð fjármuna.

Fjárlagafrumvarpið hefur lengi verið í meðförum Alþingis. Þjóðhagsstofnunin hefur spáð fyrir áhrifum frumvarpsins á skiptingu þjóðartekna á næsta ári. Í þeim tölum kemur fram, að ríkisstjórnin hyggst láta aðra um að vera í fylkingarbrjósti viðnáms við verðbólgu.

Þjóðhagsstofnunin spáir því, að samneyzlan muni haldast óbreytt á næsta ári og að opinberar framkvæmdir muni aðeins dragast saman um 5%. Einkaneyzlan á að haldast óbreytt, enda er ekki meira leggjandí á launþega en þegar hefur verið gert. Það eru atvinnuvegirnir, sem eiga að draga saman seglin á næsta ári samkvæmt tölum stofnunarinnar, sem spá 14% samdrætti í fjárfestingu þeirra.

Sanngjarnara og eðlilegra hefði verið að draga úr þeim þáttum þjóðarbúskaparins, sem ekki tóku þátt í samdrætti þessa árs, það er samneyzlunni og opinberum framkvæmdum. Það er hart fyrir atvinnuvegina að sæta 14% samdrætti fjáfestingar til viðbótar 10% samdrætti á þessu ári. Og það er hart fyrir launþega að komast ekki upp úr tekjulægðinni, sem hefur myndazt á þessu ári.

En þessum aðilum þarf að fórna, svo að dýrð ríkisins megi standa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Öskubuska atvinnulífsins.

Á þessu ári leggur ríkið fram 312 milljónir króna í Fiskveiðasjóð og 202 milljónir í Stofnlánadeild landbúnaðarins, en ekki nema 50 milljónir í Iðnlánasjóð. Þessar tölur lýsa vel misjöfnum áhuga ríkisvaldsins á framleiðsluatvinnuvegunum. Iðnaðurinn hefur jafnan verið homreka og er það enn.

Þegar svona mismunun hleðst upp ár eftir ár, verður útlánageta sjóðanna mjög misjöfn. Í ár geta fjárfestingarlánasjóðir sjávarútvegsins lánað út 3650 milljónir króna, fjárfestingarlánasjóðir landbúnaðarins 1300 milljónir króna og fjárfestingarlánasjóðir iðnaðaríns 1025 milljónir króna.

Þetta hefur líka gífurleg áhrif á fjármunaeign í atvinnuvegunum. Heildarfastafjármunir nema 1467 þúsund krónum á hvern starfsmaam í sjávarútvegi, 1804 þúsund á hvern starfsmann í landbúnaði og 703 þúsund á hvern starfsmann í iðnaði.

Í öðrum löndum þætti það saga til næsta bæjar, ef fjármagn á starfsmann væri minna í iðnaði en í landbúnaðí, því að iðnaður er langsamlega fjármagnsfrekasta atvinnugreinin. En svo langt hefur hin pólitíska forréttinda- og fyrirgreiðslustefna leitt Íslendinga, að fjármagn á mann er tvisvar til þrisvar sinnum meira í landbúnaði en í iðnaði.

Tölurnar hér að framan sýna einnig, hvernig stendur á því, að Íslendingar hafa keypt alltof mörg fiskiskip i hlutfalli við aflamagnið í sjónum. En að vísu hefur forgangur sjávarútvegsins að fjármagni þá afsökun, að verið er að bæta honum upp þann arð, sem tekinn er af honum með of hárri skráningu á gengi krónunnar.

Hin beinu framlög ríkisins í stofnlánasjóði atvinnuveganna segja ekki alla söguna um forréttindaröðina. Landbúnaður og sjávarútvegur fá rekstrarlán með sjálfvirkum hætti, svokölluð afurðalán. Iðnaðurinn fær hins vegar ekki sjálfvirk rekstrarlán.

Vextirnir á rekstrarlánum eru einnig mismunandi eftir atvinnugreinum. Meðalvextir á lánum til sjávarútvegs eru 11,5%, til landbúnaðar 11,2%, og til iðnaðar 15,5%. Iðnaðurinn greiðir fjórum prósentustigum hærri vexti en hinar greinarnar.

Áfram má rekja mismununina. Iðnaðurinn á mjög erfitt með að fá lán til véla og bygginga. En sjávarútvegurinn fær sjálfkrafa lánað 80% af kaupverði skipa og í sumum tilvikum enn hærra hlutfall. Helzti möguleiki iðnaðar til lána er að flytja starfsemina út á land og krækja síðan í peninga úr Byggðasjóði.

Fyrir meira en 15 árum bjó iðnaðurinn í skjóli hafta og tolla. Nú eru höftin löngu horfin og tollarnir fara hríðlækkandi. Þetta er eðlileg þróun. En hins hefur ekki verið gætt að bæta aðstöðu iðnaðarins til að mæta hinni vaxandi samkeppni við vel fjármagnaðan erlendan iðnað.

Þrátt fyrir allar þessar misþyrmingar hjarir iðnaðurinn enn sem lítilsgild lágtekjugrein. En það er hvorki ríkinu né stjórnmálamönnunum að þakka, að hann lifir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kálið komið í ausuna.

Ekki er sopið kálið, þótt í ausuna sé komið. Vinir Dagblaðsins mega ekki sofna á verðinum, þótt ævintýralega vel hafi gengið fyrstu þrjá mánuði blaðsins. Erfiðustu hjallarnir eru að vísu að baki, en framundan eru margvíslegar hættur, sem Dagblaðið verður að sigrast á með aðstoð lesenda sinna og stuðningsmanna.

Stjórnmálaflokkarnir eru dauðhræddir við Dagblaðið, enda er það á margan hátt ógnun við samtryggingu þeirra. Blaðið þiggur hvorki beina né óbeina styrki af ríkisvaldinu, svo sem hin dagblöðin gera. Þetta þykir stjórnmálamönnunum jafn grábölvað og skrif Dagblaðsins um ýmis mál, sem hin samtryggðu dagblöð mega ekki skrifa um.

Ótti stjórnmálamanna kemur fram í ýmsum myndum. Þeir fylgjast vandlega með greiðslustöðu og skuldbindingastöðu aðstandenda Dagblaðsins og áminna bankastjóra um að veita blaðinu engar eða sem minnstar fyrirgreiðslur. Þar að auki verður vart tilrauna til að gera Dagblaðinu bölvun í prentunarmálum, bæði hvað snertir verðlagningu og útkomutíma.

Dagblaðið þarf því að geta mun meira en staðið undir daglegum rekstri sínum. það þarf að efnast nægilega til þess, að það þurfi ekki á valdakerfinu að halda, hvorki í bankafyrirgreiðslum né í prentsmiðjumálum. Dagblaðið þarf sem fyrst að eignast eigið húsnæði og eigin prentsmiðju til þess að verða sem minnst háð löngum armi stjómmálaflokkanna.

Fyrstu þrjá mánuði ævi sinnar hefur Dagblaðið tryggt sig sæmilega vel í sessi. Það hefur frá fyrsta degi verið annað útbreiddasta dagblað landsins. 21.000 eintaka upplag blaðsins er gernýtt að því marki, sem unnt er að nýta upplag dagblaða. Rúmlega 7500 eintök fara til áskrifenda og afgaangurinn í lausasölu.

Allan þennan tíma hefur lausasalan verið söm og jöfn, en áskrifendum fjölgað, fyrst mjög ört og síðan hægt og sígandi. Vinir Dagblaðsins þurfa nú að taka saman höndum um að örva þennan straum lesenda til Dagblaðsins, svo að blaðið verði sem fljótast að ná tilgangi sínum.

Það er einkar athyglisvert, að Dagblaðið er orðið helzti smáauglýsingamiðill landsins. Blaðið birtir tvöfalt fleiri nýjar, áður óbirtar smáauglýsingar en nokkurt annað íslenzkt dagblað. Þetta sýnir betur en nokkuð annað, hvílíkri rótfestu Dagblaðið hefur náð á örskömmum tíma.

Þessi velgengni fyrstu þriggja mánaðanna hefur valdið því, að daglegar tekjur hafa verið nokkuð umfram dagleg gjöld. Stofnkostnaður Dagblaðsins hefur því greiðzt niður tiltölulega ört. Það eru því góðar horfur á, að sú ósk rætist, að hlutaféð megi eingöngu nota til fjárfestingar.

Eftir gerðardóminn um prentunarkjörin þarf Dagblaðið að sæta tilraunum andstæðinga sinna til að spilla útkomutíma blaðsins. Fyrir bragðið kunna margir áskrifendur þess að fá það nokkuð seint heim til sín. Við biðjum þá að sýna okkur biðlund yfir háveturinn, meðan við erum að koma okkur upp þeirri aðstöðu, að enginn geti sett Dagblaðinu og lesendum þess stólinn fyrir dyrnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kvígildin draga ekki.

Áratugum saman höfum við haft það gott út á sjávarútveginn. Aflinn í sjónum hefur verið nægur og mikill og vaxandi skynvæðing hefur ríkt í útgerð og fiskiðnaði. Hin mikla framleiðni í þessum greinum hefur fært okkur gífurlegar tekjur, sem jafnóðum hefur verið dreift út i þjóðfélagið.

Sjávarútvegur og fiskiðnaður hafa verið notaðir sem dráttardýr. Gengi krónunnar hefur alltaf verið of hátt skráð og peningarnir hafa þannig verið fluttir frá útflutningsgreinunum. Reynt hefur verið að láta rekstur dráttardýranna standa í járnum og gengið verið skráð í samræmi við þá bókfærslu.

Nú stöndum við andspænis þeim voða, að sjórinn er ekki lengur sama gullkistan. Fiskistofnarnir hafa rýrnað óðfluga. Komið hefur i ljós, að við höfum lifað á rányrkju og að við getum það ekki lengur. Dráttardýr þjóðarhags er að bila.

Þetta væri ekki svo alvarlegt vandamál, ef við hefðum notað skynsamlega auðinn úr sjónum. En við höfum flotið sofandi að feigðarósi. Peningarnir hafa ekki verið notaðir til að skapa aðstöðu fyrir innlendan iðnað. Framleiðinn og arðbær iðnaður er byggður upp á löngum tima og við höfum vanrækt þá uppbyggingu. Þess vegna höfum við nú ekkert dráttardýr til að taka við af sjávarútveginum.

Iðnaðurinn hefur verið hornreka í atvinnulífinu. Hann hefur ekki fengið sjálfvirka fjármögnun eins og forréttindagreinarnar. Hann hefur sætt verri lánakjörum. Og hin háa gengisskráning hefur mergsogið hann í svipuðum mæli og sjávarútveginn.

Sjávargróðinn hefur að töluverðu leyti farið í súginn. Stjórnmálamennirnir hafa tekið hann til skiptameðferðar og dreift honum til þrýstihópa, sem ekki hafa getað ávaxtað sitt pund. Hann hefur meðal annars verið notaður til að halda uppi margfalt meiri landbúnaði en þjóðin hefur efni á.

Ráðamennirnir hafa forðazt að segja okkur frá þessu. Hagfræðingar þeirra hafa blekkt okkur. Þeir hafa samið þjóðhagsreikninga, sem fela í sér grófa fölsun. Þessir reikningar sýna ekki framlag einstakra atvinnugreina á alþjóðlegu markaðsverði. Þeir byggja á ímynduðu og tilbúnu islenzku bókhaldsverði, þar sem landbúnaðarafurðir eru helmingi dýrari en þær eru erlendis og þar sem sjávarafurðir eru helmingi ódýrari en þær eru erlendis.

Fyrir bragðið hefur dulizt fyrir þjóðinni, hvaða stefnu hún þyrfti að taka í málefnum atvinnuveganna. Hún hefur talið atvinnuvegina nokkurn veginn jafngilda. Hún hefur flotið sofandi að feigðarósi í þeirri trú, að eitt dráttardýr geti tekið við af öðru. Hún hefur haldið, að kvígildin væru dráttardýr.

Ekki hefur þó allur sjávarauðurinn brunnið upp i landbúnaði, byggðastefnu, óhóflegri samneyzlu og öðru sliku. Þjóðin sem heild hefur notað hann til að auka lifsgæði sín. Hún hefur vanið sig á lifnaðarhætti stóriðjuþjóða. Hún kann ekki að naga skósóla. Þess vegna þarf nú svo um munar að stokka upp spilin, fækka kvígildunum Og einbeita huga og hönd að arðbærum greinum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ein af sjálfhreyfivélunum.

Póstur og sími er ágætt dæmi um opinbera einokunarstofnun, sem losnar úr tengslum við eigendur sína og viðskiptavini, fólkið i landinu. Stofnun þessi er rekin af embættismönnum og hefur ekki einu sinni stjórn yfir sér. Hún metur sjálf tekjuþörf sína og fer að flestu leyti sínu fram. Hún er ríki í ríkinu.

Einokunarstofnanir af þessu tagi þurfa að vera undir stöðugu og ströngu eftirliti. Annars er óhjákvæmilegt, að ráðamenn þeirra venjist á óhóflegan lúxus í rekstri og vafasöm vinnubrögð í innkaupum á búnaðí. Slíkar stofnanir verða gróðrarstía spillingar, jafnvel þótt ráðamennirnir reyni að spyrna við fótum.

Póstur og sími notar flókinn og dýran búnað, sem margir framleiðendur gætu útvegað. Samt er þessi búnaður ekki keyptur í opnu útboði til þess að koma kostnaðinum niður. Það er því engin furða, þótt viðskiptavinir Pósts og síma stynji undan álögum hans.

Eitt skýrasta dæmið um vasklega framgöngu Pósts og síma í verðhækkunum er leigan á fjarritum og búnaði til þeirra. Fyrir réttu ári nam ársfjórðungsleigan á búnaði til fjarritunar 40.936 krónum, en núna nemur hún hvorki meira né minna en 112.460 krónum. Þetta er 175% hækkun á einu ári og geri aðrir betur.

Þessi hækkun er ekki í nokkru samræmi við innlenda verðbólgu, gengisbreytingar né erlendar verðhækkanir. Hún felur hins vegar í sér örvæntingarfulla fjáröflunartilraun stofnunar, sem getur ekki lengur haldið kostnaði sínum í skefjum.

Fyrir árí var leiguverðið á búnaði til fjarritunar ekki verulega ólikt því, sem var í nágrannalöndunum. Í Danmörku er ársfjórðungsleigan 39.000 krónur og í Bretlandí 41.700 krónur. Hér hefur leigan hins vegar hækkað úr 40.936 krónum í 112.460 krónur.

Í öllum þessum tölum er innifalinn söluskattur eða virðisaukaskattur og allar fela þær í sér sams konar aukabúnað, þann aukabúnað, sem nauðsynlegur er og algengastur er. Og í engum þessum tölum felst nokkurt notkunargjald. Þetta er grunnleigan eins og hún er, ef tækin eru ekkert notuð.

Af þessu má vera augljóst, að Póstur og sími á Íslandi hefur ekki meiri kostnað af leigu búnaðar til fjarritunar en hinar hliðstæðu stofnanir í Danmörku og Bretlandi. Verðið ætti því að vera rúmar 40.000 krónur hér á landi. Hinn ársfjórðungslegi einokunarhagnaður Pósts og síma af hverjum fjarrita nemur þvi um það bil 70.000 krónum.

Fjarritar eru meðal heppilegustu og hagkvæmustu samgöngutækja, sem völ er á. Hvarvetna i umheiminum eru tæki þessi meðal hornsteinanna í rekstri fyrirtækja. Hér á landi væri þjóðhagslega hagkvæmt að auka notkun fjarritunar. En þeirri þróun er haldið niðri með hinum gífurlega háu gjöldum.

Grátlegast við þetta er ef til vill, að Póstur og sími hagnast ekki einu sinni á okrinu. Einokunarhagnaðurinn drukknar i eftirlitslitlum og óhagkvæmum rekstri þessarar einu af mörgum sjálfhreyfivélum verðbólgunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Megum engan þorsk missa.

Nú er óhætt að gera gott hlé á viðræðum við fulltrúa erlendra ríkja um undanþágur til veiða innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Með samningunum við Vestur-Þjóðverja og Belga er nóg komið að sinni, svo ekki sé meira sagt. Við höfum ekki efni á fleiri slíkum samningum og allra sízt við Breta.

Rikisstjórnin hefur náð þeim árangri, sem hún ætlaði sér. Hún hefur sýnt umheiminum, að Íslendingar geta náð frjálsum samningum um tilhögun veiða erlendra þjóða innan nýju fiskveiðilögsögunnar. Hún hefur sýnt fram á, að einhliða ákvörðunarréttur strandríkis um 200 mílna lögsögu kallar ekki á alþjóðlegan gerðardóm.

Þetta er mikilvægur þáttur í undirbúningi næsta skrefs hafréttarráðstefnunnar. Þar er mikill meirihluti ríkjanna fylgjandi 200 mílna efnahagslögsögu. Andstæðingar hennar hafa margir hverjir gefizt upp á beinni andstöðu við hana og reyna í þess stað að koma inn ákvæðum um, að alþjóðlegur gerðardómur skeri úr ágreiningsefnum. En nú er unnt að benda á samningana við Vestur-Þjóðverja og Belga og segja slíkan gerðardóm óþarfan.

Hins vegar væri fráleitt af okkur að flýta okkur að semja við Breta. Þeir hafa sumpart sótt í sig veðrið eftir þýzka samninginn. Þeir segja, að þýzki samningurinn jafngildi 90.000 tonna samningi við Breta. Í þessu kemur einmitt í ljós hættan af óhóflegu frjálslyndi í aflamagni þýzka samningsins.

En samningurinn við Vestur-Þjóðverja skiptir okkur minna máli, af því að í honum var aðeins gert ráð fyrir 5.000 tonna þorskafla. Bretar veiða hins vegar að langmestu leyti þorsk og eru þess vegna miklu meiri keppinautar íslenzks sjávarútvegs, sem hefur útflutning þorskafurða að hornsteini.

Flestir nýtanlegir fiskistofnar á Íslandsmiðum eru að dragast saman. Einna alvarlegast er ástand þorsksins. Íslenzkir fiskifræðingar telja, að á næsta ári megi aðeins veiða af honum 230.000 tonn og brezkir fiskifræðingar telja, að hámarkið sé 265.000 tonn, ef stofninn eigi að fá að rétta við aftur.

Íslenzka ríkisstjórnin bauð Bretum nýlega í fáti 65.000 tonna ársafla og þar af 55.000 tonn af þorski. Þetta boð var allt of gott, enda hefur ríkisstjórnin nú dregið það til baka, hvort sem mark verður á slíku tekið eða ekki. Við höfum ekki efni á svona veglyndum tilboðum.

Í alvarlegum samningum gildir sú regla, að árangursríkast er að halda sér sem lengst úti á yztu nöf og vera sem nízkastur á gagntilboð. Sá tapar mestu í samningum, sem flýtir sér mest. Við mundum ekki eftir þessu í samningunum við Vestur-Þjóðverja, en við verðum að muna eftir því í hugsanlegum framhaldsviðræðum við Breta.

Nú megum við ekki rjúka upp til viðræðna, þótt Vestur-Þjóðverjar ætli að reyna að ganga á milli okkar og Breta. Við höfum nógan tíma og megum engan þorsk missa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið