arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hættum að pissa í skóinn.

Þegar kjarasamningar eru felldir í sjómannafélagi með fimm atkvæðum gegn þremur, hljóta enn á ný að magnast krófur um gerbreyttar vinnuaðferðir við gerð kjarasamninga. Þessi fimm atkvæði eru grófasta sýnishornið af mörgum um óþarft tjón af samningaviðræðum og verkföllum undanfarinna vikna.

Samtök launþega segja verkfallsvopnið nauðsynlegt. Þau benda á, að vinnuveitendur fáist sjaldnast til að hefja samninga í alvöru, fyrr en þeir sjái fram á, að verkfall sé að hefjast eftir þrjá – fjóra daga. Reynslan virðist sýna, að mikið sé til í þessari gagnrýni.

Oft hefur verið bent á ýmsar leiðir til að skipulcggja betur aðdraganda verkfalla til að draga úr líkunum á því, að þau komist til framkvæmda. Því miður hafa samtök vinnumarkaðsins og Alþingi ekki haft næga ábyrgðartilfinningu til að fá lögfestar neinar slíkar nýjar aðferðir.

Samtök launþega og vinnuveitenda þurfa að koma sér saman um starfsmat með svipuðum hætti og ríkið og ríkisstarfsmenn hafa þegar gert fyrir mörgum árum. Slíkt starfsmat mundi auðvelda samtökunum að koma fram sem ein heild í kjarasamningunum og minnka líkurnar á, að einstók félög reyndu að hlaupa út undan sér og hrifsa til sín meira en þeim ber.

Í framhaldi af slíku starfsmati fyrir þjóðfélagið í heild er unnt að lögfesta, að samningar séu lausir einu sinni á ári, einn ákveðinn dag, t.d. 1 . marz. Þann eina dag megi verkföll hefjast og engan annan. Engir sérhópar megi hefja verkföll á öðrum tímum árs.

Ennfremur sé lögfest, að allar kröfur, bæði heildarkröfur og sérkröfur, séu komnar fram skriflega tveimur mánuðum fyrir fyrsta verkfallsdag, það er l. janúar, ef miðað er við l . marz. Jafnframt sé lögfest, að allar gagnkröfur eða sagntilboð vinnuvcitenda séu komin fram skriflega tveimur vikum síóar eða um 15. janúar.

Þá strax hefji sáttascmjarar daglanga fundi með deiluaðilum. Sérstakar nefndir verði látnar skoða einstaka málaflokka og hagfræðingar fengnir til að meta hverja einustu sérkrófu til fjár.

1. febrúar ár hvert komi síðan til framkvæmda tillaga Gunnars Finnbogasonar skólastjóra um eins konar páfakjörsaðferð, sem birtist á mánudaginn var í kjallaragrein hans í Dagblaðinu. Þá fari fulltrúar beggja aðila með starfsliði og sérfræðingum. svo og sáttasemjarar með starfsliði og sérfræðingum, inn á lokað hótel, þar sem hægst er að borða, hvílast og sofa. Enginn þessara aðila fari út úr húsi, fyrr en samið hefur verið, og samband þeirra við umheiminn sé mjög takmarkað.

Hafi þeir ekki undirritað samkomulag 1 . marz, hefst verkfall með venjulegum hætti. Ef sáttasemjarar telja samninga á lokastigi. sé þeim heimilt að fresta verkfalli í viku Og síðan aftur í þrjá daga. Samningarnir gildi svo frá þeim desi, er samningaliðið fer inn á hótelið, það er 1 . febrúar. Einhverja lágmarksþátttöku þurfi svo í atkvæðagreiðslum til þess að samningarnir geti talizt felldir.

Tíminn fram að næstu samningalotu verði svo skipulega notaður til að breyta gildandi starfsmati og endurbæta það og til að vinna að ýmsum öðrum tímafrekum langtímamálum.

Aðferðafræði á borð við þá, sem hér hefur verið lýst, þarf Alþingi að lögfesta í samráði við aðila vinnumarkaðsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fyrirmyndarsamningur.

Kjarasamningarnir um helgina voru góðir og skynsamlegir, til sóma öllum þeim, sem að stóðu. Þeir verða á margan hátt taldir til fyrirmyndar, þótt ekki tækist að hindra, að verkfall stæði í tæpar tvær vikur.

Samningarnir drógust á langinn af þremur meginástæðum. Í ífyrsta lagi tóku margir sjálfstæðir aðilar þátt í þeim, til dæmis nærri þrjátíu samtök launþega. Svo umfangsmiklir samningar hljóta að dragast á langinn.

Í öðru lagi voru veigamiklar kerfisbreytingar meðal helztu þátta samninganna. Sett var upp alveg nýtt lífeyriskerfi, sem á að brúa bilið, unz gegnumstreymiskerfi getur endanlega tekið við af uppsöfnunarkerfi. Og uppskurðurinn á sjóðakerfi sjávarútvegsins olli miklum erfiðleikum í samningum um hlutaskipti sjómanna.

Loks var í þriðja lagi ekki um neitt að semja, því að ríkið hefur hirt allar umframkrónur í þjóðfélaginu og ríkisstjórnin hunzað tillögur samningsaðila um samdrátt ríkisbáknsins og lækkun skatta. Launþegar þurftu miklar kjarabætur, sem atvinnuvegirnir gátu engar veitt. Slíkt ástand gerir kjarasamninga að sjálfsögðu einkar erfiða.

Samningarnir voru til fyrirmyndar að því leyti, að deiluaðilar gengu að þeim eins og hverju öðru verkefni, sem leysa þyrfti. Flokkapólitík hljóp ekki í spilið. Báðir aðilar notfærðu sér hagfræðilega þekkingu og voru ekki með nein mannalæti út í bláinn.

Ennfremur voru þeir til fyrirmyndar að því leyti, að þeir spanna yfir öll mikilvrgustu svið atvinnulífsins. Flestir sérhópar voru teknir með í samningunum Og verulegt samræmi var haft milli kjarabreytinga einstakra hópa. Slíkir heildarsamningar eru betri en sérsamningar, þótt þeir taki lengri tíma.

Þá voru samningarnir til fyrirmyndar að því leyti, að allar sérkröfur voru metnar til fjár og ákveðið, hve langt mætti ganga í afgreiðslu þeirra. Fyrir bragðið gátu ákveðnustu þrýstihóparnir ekki hlaupið út undan sér og urðu að halda sér innan ramma heildarinnar.

Loks voru samningarnir til fyrirmyndar að því leyti, að þeir leysa þann vanda, sem verðbólgan hefur skapað ellilífeyrisfólki. Í framtíðinni verður vafalaust litið á þetta sem veigamesta atriði samninganna og eitt af hinum stóru skrefum þjóðarinnar í átt til félagslegs réttlætis.

En samningarnir hafa sína galla, sem ekki eru deiluaðilunum að kenna. Þeir auka ekki kaupmátt almennings, heldur vernda hann aðeins. Þeir gera samt gífurlegar kröfur til greiðslugetu atvinnuveganna, sem eru óvenju illa stæðir um þessar mundir. Samningarnir hljóta að leiða til nýrrar vcrðbólguhrinu á árinu, ekki sízt vegna rauðu strikanna,sem eru eins konar sjálfvirk vísitala.

Þessi vandamál eru fyrst og fremst á verksviði ríkisstjórnarinnar, sem hingað til hefur látið undir höfuð leggjast að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar og fjármálum ríkisins.

Það, sem aðilar vinnumarkaðsins geta lagað í náinni framtíð, eru vinnuaðferðirnar við gerð kjarasamninga. Síðan samningar urðu jafn umfangsmiklir og raun ber vitni þarf að skipuleggja vinnubrögð á alveg nýjan hátt, svo að framvegis verði búið að semja, áður en verkfall skellur á.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hún er illskárri.

Ríkisstjórninni tókst nokkuð að rétta hlut sinn í vantraustsumræðunum í fyrri viku . Það sat eftir í mörgum áheyrendum, að líklega væri ástandið enn verra, ef stjórnarandstaðan væri við völd. Þótt ríkisstjórnin væri vantrausts verð, væri stjórnarandstaðan þess ekki umkomin að amast við henni.

Fyrir vantraustsumræðurnar hafði ríkisstjórnin lagað verulega stöðu sína í landhelgismálinu með því að slíta stjórnmálasambandi við brezku stjórnina. Að vísu geta stjórnarandstæðingar og mikill fjöldi stuðningsmanna stjórnarinnar minnzt þess, hversu tímafrekt og erfitt var að aka stjórninni út í slitin á stjórnmálasambandinu.

Menn hafa auðvitað enn sínar grunsemdir um ódugnað ríkisstjórnarinnar í þessu máli. En tíminn verður að leiða í ljós, hvort þær grunsemdir eiga rétt á sér. Og vantrauststillagan kom einmitt fram á þeim tíma, er ríkisstjórnin hafði þó slitið stjórnmálasambandinu og hætt tilraunum til samkomulags við brezku stjórnina. Á þessu stigi málsins er því staðan í þorskastríðinu ekki tilefni vantrausts á ríkisstjórnina.

Talsmönnum ríkisstjórnarinnar tókst í umræðunum um vantraustið að benda á, að stjórnarandstaðan hefur harðlega gagnrýnt, að ekki skuli hafa verið ráðizt í margvíslegar opinberar framkvæmdir og aukinn ríkisrekstur á mörgum sviðum. Það er nefnilega staðreynd, að stjórnarandstaðan er ekki rétti aðilinn til að kvarta um meðferð ríkisstjórnarinnar á efnahagsmálum þjóðarinnar og fjármálum ríkisins.

Eigi að síður er frammistaða ríkisstjórnarinnar á þessum sviðum algerlcga forkastanleg. Skýr rök hafa verið leidd að því, að ein helzta forsenda hins ömurlega ástands í efnahagsmálum er óstjórnin á fjármálum ríkisins. Hlutur opinberrar fjárfestingar og samneyzlunnar cða ríkisrekstrarins í þjóðartekjunum hefur aukizt, þrátt fyrir mikinn samdrátt þjóðartekna. Sá samdráttur hefur því komið með meira en fullum þunga niður á lífskjörum almennings og greiðslugetu atvinnuveganna.

Loks hefur talsmönnum ríkisstjórnarinnar tekizt að benda á, að stjórnarandstaðan hefur reynt að nota andrúmsloft allsherjarverkfallsins til að fá heppilega umgjörð um vantrauststillöguna. Í því sambandi er þó nauðsynlegt að benda á, að flokkspólitískt andrúmsloft hefur ekki ríkt í sjálfum viðræðunum um kjarasamninga. Þar hafa fulltrúar launþesa staðið á faglegum grunni en ekki pólitískum.

Í umræðunum um vantraustið tókst ríkisstjórninni ekki að þvo af sér ábyrgðina á erfiðleikunum í kjarasamningunum. Sú staðreynd blífur, að ríkisstjórnin notfærði sér ekki tillögur launþega og vinnuveitenda um lækkun ríkisútgjalda og skatta. Þar missti hún af gullvægu tækifæri til að bjarga frá efnahagsöngþveiti með víðtækri samstöðu í þjóðfélaginu.

Í heild má segja, að hvorki ríkisstjórn né stjórnarandstaða hafi riðið feitum hesti frá vantraustsumræðunum. En hlutur ríkisstjórnarinnar var þó illskárri að því leyti, að talsmönnum hennar tókst að vekja rökstuddan grun um, að stjórnarandstaðan mundi hafa staðið sig enn verr.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir tapa á tíma.

Hin langþráðu slit á stjórnmálasambandi við Breta marka ein af mörgum tímamótum í deilunni um útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur. Á slíkum tímamótum er skynsamlegt að staldra örlítið við.

Sumir eru svartsýnir og segja eins og Morgunblaðíð um daginn, að slit á stjórnmálasambandi séu ekki skynsamleg. Nú hafi Bretar frjálsari hendur en ella við að moka upp fiski, jafnvel á friðuðum svæðum. Þeir veiði í óleyfi meira magn en þeir mundu fá með samningum, þótt við létum undan nýjustu kröfum þeirra um 85 þúsund tonn af þorski og 15 þúsund tonn af öðrum tegundum.

En það er bara í bráð, sem staðan er erfið. Hún er hins vegar mjóg góð, þegar litið er til langs tíma. Ýmsar ástæður valda því, að við þurfum ekki að fara á taugum, þótt Bretar skarki sem ákafast á miðunum, og að við megum alls ekki láta slíkt knýja okkur að samningaborðinu.

Í hverri viku berast nýjar fréttir utan úr heimi af sigurgðngu 200 mílna stefnunnar. Báðar deildir Bandaríkjaþings hafa samþykkt að taka upp 200 mílna efnahagslögsögu. Mexikó er að hefjast handa við að verja sína 200 mílna fiskveiðilögsögu. Efnahagsbandalagið hefur tekið upp 200 mílna stefnu.

Þá hefur dvöl brezkra blaðamanna um borð í íslenzkum varðskipum opnað augu fjölmargra brezka kjósenda fyrir því, að eitthvað meira en lítið sé bogið við stefnu brezku stjórnarinnar í Þorskastríðinu. Þar í landi eru menn smám saman að átta sig á, að stjórnin er að gæta ákaflega sérhæfðra hagsmuna í stað þess að gæta hinna almennu hagsmuna að taka upp brezka 200 mílna fiskveiðilögsögu.

Harka Breta í þorskastrfðinu er af ýmsum slíkum ástæðum að rýrna, bæði innan frá og utan frá. Við skulum því halda ró okkar og ekkert vera að flýta okkur að samninfgaborðinu, þótt Bretar hamist við að veiða.

Við skulum heldur ekki láta það á okkur fá, þótt milliganga Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins, hafi mistekizt. Við megum aldrei treysta of mikið á slík bandalög. Í fyrsta lagi eru Bretar bandalaginu mikilvægari en við. Og í öðru lagi er bandalagið ekki sjálfstæður framkvæmdaaðili. En slitin á stjórnmálatengslunum hafa þó knúið marga ráðamenn í ríkjum Atlantshafsbandalagsins til umhugsunar um það, hversu alvarlegt ástandið á Íslandsmiðum er orðið.

Hitt er svo annað mál, að Luns sýndi nokkra fákænsku, þegar hann lét hafa sig út í að flytja Íslendingum skilaboð Breta um meiri heimildir en Wilson talaði við um Geir forsætisráðherra í London. Luns hefði átt að neita að koma nálægt slíkum ruddaskap.

Ef Bretar halda áfram ofbeldisaðgerðum á Íslandsmiðum, kemur senn til greina að neita að sitja fundi með þeim í nefndum og ráðum hins sameiginlega varnarbandalags, Atlantshafsbandalagsins. En úr því fer að þrengjast um möguleika á frekari aðgerðum á því sviði.

Við skulum umfram allt ekki láta koma okkur úr jafnvægi né hrapa að samningum við Breta. Ef þeir ná ekki að taka okkur á taugum, þá tapa þeir á tíma, ekki aðeins 85 þúsund, 65 þúsund og 45 þúsund tonnum, heldur hverju einasta þorsktonni á Íslandsmiðum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vantraust.

Jóhannes Nordal seðlabankastjóri telur, að Íslendingar muni sitja eftir á þessu ári, þegar flest iðnaðarríki heims eru örugglega komin á braut vaxandi framleiðslu og batnandi efnahags eftir olíukreppu áranna 1974 og 1975. Um sérstöðu Íslands segir Jóhannes m.a. í forustugrein nýútkominna Fjármálatíðinda:

“Eftir tvö ár óhagstæðrar þróunar viðskiptakjara og gífurlegs viðskiptahalla við útlönd er svigrúmið til fjármögnunar áframhaldandi halla orðið afar þröngt, og greiðslubyrði erlendra lána tekur til sín sívaxandi hluta þjóðarframleiðslunnar.

Sá bati, sem nú er sjáanlegur í eftirspurn á heimamarkaði, er vissulega vel þeginn, en ólíklegt virðist, að hann nægi til að færa Íslendingum nokkurn teljandi bata viðskiptakjara á árinu 1976. Leiðrétting greiðsluhallans við útlönd verður því að mestu leyti að gerast með enn frekari samdrætti þjóðarútgjalda.

Við þann mikla hagstjórnarvanda, sem í þessu felst, bætast svo áhyggjur vegna minnkandi veiðiþols íslenzkra fiskstofna á næstu árum og áhrif þau, sem það kann að hafa á útflutningstekjur þjóðarinnar.

Það er því hætt við, að framundan sé þungur róður í rekstri þjóðjarbúsins, áður en sá bati, sem þegar má sjá víða erlendis, fer að setja svip sinn á þróunina hér á landi.”

Eina gagnaðgerðin sem Jóhannes bendir á, er enn frckari samdráttur þjóðarútgjalda. Það væri mjög æskilegt, að forsætisráðherra, fjármálaráðherra og ríkisstjórnin í heild tækju mark á þessari skoðun seðlabankastjórans. Það er nefnilega ríkisstjórnin, sem stendur í vegi fyrir einföldustu leiðinni til að draga saman þjóðarútgjöldin.

Kjör almennings hafa versnað undanfarin tvö ár Og hið sama er að segja um afkomu fyrirtækja. Meðan þessir hornsteinar þjóðfélagsins hafa sigið undir byrðum sínum hefur þriðji hornsteinninn, ríkisbáknið, belgt sig út sem í góðæri væri. Þessi samdráttarár hefur ríkið aukið verulega sinn hlut í þjóðarútgjöldunum, bæði með óhóflegri fjárfestingu og óhóflegri samneyzlu.

Menn urðu fyrir miklum vonbrigðum fyrir hálfu öðru ári, þegar fjármálaráðherra lagði fram uppsprengt fjárlagafrumvarp, sem sló út óráðsíu fyrirrennara hans. Hinn raunverulegi ríkisrekstur varð svo miklu hrikalegri í fyrra en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Afleiðingin varð sú, að ríkið sjálft rambaði á barmi gjaldþrots í fyrsta skipti í nokkra áratugi. Samt leyfði fjármálaráðherra sér í haust að lcggja fram fjárlagafrumvarp, sem fól í sér óbreyttan hlut hins opinbera af þjóðarútgjöldunum.

Scðlabankinn var búinn að vara ríkisstjórnina við hinni óvenjulega hættulegu stöðu. Os síðan hafa bæði samtök launþega og vinnuveitenda tekið saman höndum um að benda ríkisstjórninni á villu hennar vegar. En allt hefur komið fyrir ekki. Ríkisstjórnin skilur ekki fjármál.

Hvað sem má um stjórnarandstöðuna segja og getulcysi hcnnar, þá er þó eitt öruggt og það er, að ríkisstjórnin er fyllsta vantrausts verð. Auk umdeildrar meðferðar hennar á landhelgismálinu er ljóst, að hún getur ekki haft stjórn á fjármálum sínum og efnahagsmálum þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sendum reikning.

Erlend ríki hafa áratugum og öldum saman hagnýtt sér Íslandsmið án samþykkis okkar og án þess að greiða okkur auðlindaskatt. Eins og staðan er nú orðin í landhelgismálinn er orðið tímabært að fara að útbúa reikninga og senda að minnsta kosti brezku ríkisstjórninni einn slíkan upp á nokkur hundruð milljarða króna.

Það gæti reynzt erfitt að innheimta slíkan reikning. En hann hefði eigi að síður töluvert áróðursgildi, því að hann auglýsti skaðann, sem brezkir togarar hafa valdið okkur og valda enn. Jón Sigurðsson forseti notaði hliðstætt vopn gagnvart Dönum á sínum tíma og fékk raunar Íslendingum til handa nokkrar skaðabætur fyrir nýlendukúgun þeirra.

Jafnsjálfsagt er fyrir okkur að tilkynna Bretum, að við munum senda þeim skaðabótakrófur fyrir veiðar þeirra innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar og einkum þó fyrir veiðar þeirra á ókynþroska smáfiski á alfriðuðu svæði.

Í öllum þeim samningum, sem við kunnum að eiga eftir að gera við erlend ríki um veiðar innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar, eigum við að gera kröfu til auðlindaskatts, leigugjalds fyrir afnot þeirra af íslenzku efnahagssvæði. Þetta kynni að gera samninga torsóttari, en alténd auðveldaði það viðsemjendum okkar að slá af kröfum sínum gegn afslætti okkar af kröfum okkaar um auðlindaskatt.

Einar Ágústsson utanríkisráðherra vék lítillega að þessu í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í haust. Hann sagði þar: “Í stað þess að berjast gegn hugtakinu um efnahagslögsögu, ættu þessi ríki að láta sér nægja, ef þau þurfa ekki að greiða skaðabætur fyrir þau geysilegu auðæfi, sem þau hafa tekið úr þessum auðlindum hingað til.

Hins vegar var framsetning Einars ekki nógu ákveðin. Og ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að halda vakandi kröfunni eða hótuninni um auðlindaskatt og skaðabætur. Þetta eru mistöðk, því að gild rök er unnt að færa fram fyrir slíkri kröfu. Hún er innlegg í málið, þótt hún leiði ekki til fjárhagslegs ávinnings.

Ríkisstjórnin verður alltaf að hafa vakandi augu á taflstöðu sinni í deilum sínum um landhelgina við erlendar ríkisstjórnir. Ef hún getur með góðum leik ógnað á einum stað taflborðsins, hefur það áhrif á stöðuna í heild og getur veikt varnir andstæðinganna á öðrum stað.

Ríkisstjórnin leikur ekki nógu sterkjum leikum á taflborði landhelgisdeilunnar. Hún sagðist á sínum tíma ætla að slíta stjórnmálasambandi við Breta, en heyktist lengi á framkvæmdinni. Og hún hefur ekki þrýst nægilega mikið á málið á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Loks hefur hún, eins og hér er til umræðu, ekkert gert í því að vekja athygli á hinum mikla skaða, sem erlendir aðilar hafa v valdið Íslandsmiðum.

Úr öllu þessu er unnt að bæta enn. Ríkisstjórnin þarf bara að herða upp hugann, láta af feimni sinni við erlenda ráðamenn og fara að tefla af hörku skák okkar um efnahagslega framtíð þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ekki kúguð til góðra verka.

Eðlilegt er, að ríkisstjórnum leiðist að vera sendisveinn deiluaðila í kjarasamningum. Löggjafarvaldið á að vera í höndum alþingis og framkvæmdavaldið í höndum ríkisstjórnar. Þessir aðilar vilja því ógjarna láta samtök launþega og vinnuveitenda segja sér fyrir verkum á sínum valdsviðum.

Þau eru líka mörg mistðkin, sem ríkisstjórnir hafa gert á liðnum árum, þegar þær voru að greiða fyrir lausn kjarasamninga. Hvað eftir annað hefur komið til kasta ríkisstjórna að eiga á síðustu stundu þátt í lausn kjaradeilna, venjulega með því að fjármagna einhver atriói, sem launþegar hafa viljað fá, en vinnuveitendur ekki viljað láta af hendi. Þetta hefur síðan kostað aukna skattheimtu og stærra ríkisbákn.

Í þetta sinn stendur veik ríkisstjórn í þeirri stððu að geta þótzt vera sterk. Forsætisráðherra veit, að launþegar eru ákaflega vanbúnir verkfalli. Hann veit, að almennum launþegum kom verkfallið á óvart Og að þeir bölva því í sand og ðsku. Hann veit, að samtök launþega eru ekki í aðstöðu til að gera miklar kröfur og að þau endast ekki til að halda úti löngu verkfalli.

Vegna þessara ástæðna einna getur ríkisstjórnin neitað að taka þátt í spilinu og neitað að láta kúga sig til hliðarráðstafana. Hún þarf ekki að falla í gryfju þá, sem aðrar ríkisstjórnir hafa fallið í. Þetta er sennilega skýringin á því, að ríkisstjórnin hefur nærri alveg haldið að sér hóndum í samningaviðræðunum og verkfallinu.

En málið er ekki svona einfalt. Samtök vinnumarkaðsins hafa að þessu sinni ekki krafizt neinna fjárútláta ríkisins. Þau hafa þvert á móti krafizt sparnaðar ríkisins, samdráttar í ríkisrekstri og opinberum framkvæmdum. Þau hafa áttað sig á, að slíkur sparnaður veldur því, að stærri hluti þjóðarteknanna verður afgangs til að bæta lífskjör almennings og greiðslugetu atvinnuveganna.

Samtök launþega og vinnuveitenda hafa fyrir löngu sett fram sameiginlegar óskir um aðgerðir ríkisstjórnarinnar á þessum sviðum. Þessar tillögur voru ákaflega skynsamlegar og ekkert skyldar þeim kröfum, sem áður hefur tíðkazt að gera á hendur ríkisstjórnum. Hingað til hefur ríkisstjórnin algerlega daufheyrzt við þessum óskum Og heldur áfram villtri óstjórn sinni á fjármálum ríkisins.

Það kann að vera rétt hjá ríkisstjórninni, að hún hafi styrk til að láta ekki kúga sig til hliðarráðstafana til að greiða fyrir lausn verkfallsins. En sé um slíkan styrk að ræða, er hann greinilega notaður til að láta ekki kúga sig til góðra verka. Og sú ríkisstjórn er ekki sterk, sem neitar að taka tillit til skynsamlegra tillagna og fer sínu fram í blindni.

Sé leitað skýringar á því, hvers vegna samningaviðræður, sem fóru vel af stað, hafa nú leiðzt út í allsherjarverkfall, er eðlilegast að vitna í orð Björns Jónssonar, forseta Alþýðusambandsins, en hann sagði réttilega í fyrradag: “Það er ekki sízt ríkisstjórnin, sem hefur brugðizt.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tækifærið er horfið.

Áhrif allsherjarverkfallsins magnast nú með degi hverjum. Völdin í þjóðfélaginu hafa flutzt suður á Vínlandsbar Loftleiðahótelsins, og eru það ekki góð skipti, þótt margt megi að ríkisstjórn landsins finna.

Athyglisvert er, að samningamenn eru farnir að kvarta um, að ráðherrar láti ekki sjá sig á samningastað. Er þó mikið vafamál, að Canossa-göngur fyrri ráðherra suður á hótel hafi gert nokkurt gagn.

Hitt er svo líka rétt, að ríkisstjórnin hefur ekki gripið tækifæri, sem henni bauðst fyrir nokkrum vikum til góðra áhrifa á samningana. Þá stóðu báðir deiluaðilar að skynsamlegum tillögum til ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir og samdrátt ríkísbáknsins.

Tillögur deiluaðila til ríkisstjórnarinnar báru þess greinileg merki, að báðir aðilar ráða yfir töluverðri hagfræðilegri þekkingu og átta sig á því, að gegndarlaus fjármálaóstjórn ríkisins er höfuðorsök rýrnunar lífskjara almennings á undanförnum misserum.

Venjulega hafa deiluaðilar krafizt fjárutláta af hálfu ríkisins, þótt slík milliganga hafi jafnan leitt til hækkunar beinna eða óbeinna skatta. Í þetta sinn kröfðust þeir hins vegar sparnaðar af hálfu ríkisins.

Sparnaður í ríkisrekstri og opinberum framkvæmdum leiððir beint til þess, að stærri hluti þjóðarteknanna verður afgangs til að bæta lífskjör almennings og greiðslugetu atvinnuveganna. Það er verulega sorglegt, að ríkisstjórnin skuli hafa hunzað hinar skynsamlegu tillögur deiluaðila í þessu efni.

Fyrir mánuði voru menn hóflega bjartsýnir á, að unnt yrði að ná samningum, sem bættu nokkuð lífskjör almennings án þess að magna verðbólguna. Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar hefur gert þetta ókleift. Þess vegna er nú komið verkfall. og engar horfur á skynsamlegum samningum.

Sáttasemjari og sáttanefndarmenn hafa reynt að bæta úr þessu með því að skjóta í tvígang fram hugmyndum um samkomulagsgrundvöll. Samningamönnum launþega finnast þessar hugmyndir of lágar og samningamönnum vinnuveitenda finnast þær of háar. Þær eru líka á sama verðbólguplaninu og fyrri niðurstöður kjarasamninga.

Samningamálin eru komin í hnút og deiluaðilar saka hvorir aðra um óbilgirni. Eftir heiðarlegar en misheppnaðar tilraunir deiluaðila til vitrænna samninga er hin klassíska staða komin upp. Sennilega verður úr því sem komið er ekki hindrað, að niðurstaða verkfallsins verði verðbólgusamningar í gamalkunnum stíl.

Ef til vill hafa deiluaðilar ekki áttað sig á, hve svifasein og dáðlaus ríkisstjórnin er. Þeir hefðu á sínum tíma getað fylgt tillögum sínum ákveðnar eftir, í þeirri von að vekja ríkisstjórnina af svefni hennar. En nú er þetta orðið of seint.

Líklega er til of mikils ætlazt, að siðaskipti f kjarasamningum gerist í einu vetfangi. Heiðarlegar tilraunir deiluaðila að þessu sinni eiga vonandi eftir að bera ávöxt í næstu samningum, þótt það verði ekki í þessum. Og ef til vill situr þá ríkisstjórn, sem þekkir sinn vitjunartíma.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið