arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hjálpsemi eða spilling

Alþýðuflokksmenn deila um úrslit prófkjöra sinna. Telja sumir, að þar hafi aðstöðubrask ráðið úrslitum. Aðrir telja hins vegar slíkar fullyrðingar vera högg neðan beltis í innanflokksátökum.

Hæst ber í þessu efni deilu Vilmundar Gylfasonar og Björgvins Guðmundssonar á síðum Dagblaðsins. Hafa þeir sumpart fjallað um alþingisprófkjörið á Norðurlandi eystra, en aðallega þó um borgarstjórnarprófkjörið í Reykjavík.

Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eiga ekki í hliðstæðum vanda. Þar var fyrir nokkrum árum ákveðið, að þingmennska og bankastjórn færi ekki saman. Urðu þá nokkrir menn að velja milli stóla á þingi og í banka.

Að baki þessarar ákvörðunar var hið heilbrigða sjónarmið, að maður, sem skammtar peninga úr banka með annarri hendi, eigi ekki að biðja um atkvæði með hinni. Skiptir þá engu, hvort um heiðvirðan mann er að ræða eða ekki, því að freistingarnar láta ekki að sér hæða.

Flokkarnir tveir stigu þó ekki skref sitt til fulls. Bankastjórar Framkvæmdastofnunar ríkisins sitja enn á þingi fyrir þessa flokka. Þetta stafar sennilega af því, að stofnunin heitir ekki banki. En hún er sama skömmtunarstofan og hver annar banki.

Hið sama er að segja um skömmtunarstjóra innflutningsleyfa og gjaldeyris, Björgvin Guðmundsson sjálfan. Siðferðilega rétt væri, að hann veldi milli skömmtunarinnar og stjórnmálanna.

Í prófkjöri Alþýðuflokksins á Norðurlandi eystra bauð bankastjóri sig fram og hafði sigur. Í prófkjöri flokksins til borgarstjórnar í Reykjavík bauð annars konar skömmtunarstjóri sig fram og hafði sigur.

Enga afstöðu þarf að taka til þess, hvort þessir menn séu afbragð annarra manna eða ekki. Það var siðferðilega rangt af þeim að bjóða sig fram. Það var siðferðilega rangt af stuðningsmönnum þeirra að bjóða þá fram. Það var siðferðilega rangt af kjósendum í prófkjörunum að kjósa þá. Og það verður siðferðilega rangt af kjósendum að kjósa þá í væntanlegum kosningum.

Þetta vandamál er meira hér á landi en í flestum nágrannalöndunum. Efnahagskerfi okkar er formlegra og byggist allt of mikið á skömmtun. Það jafngildir gjöf að fá leyfi eða lán hér á landi. Eftirspurnin er mun meiri en framboðið. Sumir fá, en aðrir ekki.

Þar við bætist, hversu nátengt skömmtunarkerfið er stjórnmálaflokkunum. Það eru engar dylgjur, þótt fullyrt sé, að þessi tengsli hafi verið og séu enn misnotuð á margvíslegan hátt. Fyrirgreiðsluspillingin er rótgróin hér á landi.

Björgvin segir í Dagblaðsgrein sinni, að stjórnmálamaður, sem greiðir götu samborgara sinna, sé aðeins að gera skyldu sína. Þetta lítur vel út á prenti. En mörkin milli hjálpsemi og spillingar í fyrirgreiðslum hljóta að vera ákaflega óljós.

Með því að rjúfa tengsl skömmtunar og stjórnmála er nokkuð dregið úr tækifærum til spillingar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Litlir risaskólar

42 námsbrautir eru nefndar sem dæmi í greinargerð frumvarps um framtíðarskipan framhaldsskóla hér á landi. Augljóst er, að upp á slíka fjölbrautaskóla verður aðeins unnt að bjóða á Reykjavíkursvæðinu.

Hvað verður þá um hugsjónina um jafna aðstöðu til náms án tillits til búsetu? Henni verður ekki þjónað innan ramma frumvarpsins, þrátt fyrir yfirlýsingu þess um góðan vilja. Jöfn aðstaða næst ekki, nema hinn íslenzki framhaldsskóli verði að verulegu leyti færður inn í útvarp, sjónvarp og myndsegulbandstæki.

Við skulum taka hjúkrunarfræðibrautina sem dæmi. Fyrirlestra á því sviði má flytja í útvarp og sjónvarp, einkum þó í sjónvarp, því að sýnikennsla þarf í flestum tilvikum að fylgja með. Þessa þætti má sumpart þýða, því að margir eru þeir til erlendis, og sumpart frumsemja, eftir því sem hentar hverju sinni.

Ólíkt meira vit væri í slíkum fyrirlestrum og slíkri sýnikennslu en þeirri fræðslu á sviði hjúkrunar, sem unnt væri að veita í fámennum skólum úti á landi. Í sjónvarpinu eða á myndsegulböndunum eru kennararnir sérfræðingar, hver í sinni grein,. bæði innlendir og útlendir. Jafnframt gefur sýnikennslan raunsæja mynd af starfi hjúkrunarfræðinga á sjúkrahúsum og öðrum heilbrigðisstofnunum.

Þetta nám geta menn stundað í litlum skólastofum úti á landi, ef þar eru sjónvarps-, útvarps- og myndsegulbandstæki. Kennararnir heima í héraði sérhæfa sig ekki í fáum námsbrautum. Þeir sérhæfa sig í námsráðgjöf, leiðbeiningum og eftirliti. Þeir fela nemendum verkefni, sem þeir fá póstsend frá miðstöð hjúkrunarfræðinámsins, og senda úrlausnirnar til baka.

Til viðbótar þarf svo hreint verknám á heilbrigðisstofnunum í nágrenni heimavistarskóla. Hver nemandi dvelst við slíkt heimavistarnám í tvær-fjórar-átta vikur á hverjum vetri, eftir því sem hæfilegt er talið. Slík námskeið eru auðvitað ódýrari en heilir heimavistarvetur.

Bretar eru komnir svo langt á sviði kennslusjónvarps, að þeir reka heilan háskóla með þeim hætti og með góðum árangri. Nemendur framhaldsskóla eru tæpast eins áhugasamir og háskólanemendur. En þeir ættu samt að geta náð langt, ef sjónvarpsnámið fer fram í skóla og undir handleiðslu kennara, sem umgangast nemendur persónulega.

Þetta er í rauninni eina lausn vandans. Við höfum ekki fé til byggingar og rekstrar fjölbrautaskóla í öllum héruðum. Við höfum ekki sérfræðiþekkingu til að kenna fjölbrautir á ótal stöðum. Hið fína kerfi frumvarpsins um framhaldsskóla getur hvergi orðið að raunveruleika nema í Reykjavík, ef sjónvarp og útvarp koma ekki til skjalanna.

Ekki má heldur gleyma því, að námsbrautirnar 42 eru aðeins dæmi um ennþá fleiri atvinnubrautir í flóknu þjóðfélagi nútímans. Með sjónvarps- og myndsegulbandaskóla er unnt að fjölga nærri því óendanlega námsbrautunum, sem boðið er upp á í fámennum framhaldsskólum víðs vegar um landið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fjölbrautir fyrir alla

Gert er ráð fyrir, að framhaldsskólar á Íslandi verði fjölbrautaskólar á borð við þá, sem teknir eru til starfa í Breiðholti og Keflavík. Þetta er einn helzti kostur lagafrumvarpsins um framhaldsskóla, sem alþingi hefur til meðferðar.

Í greinargerð frumvarpsins er talað um námsbrautir á sviði búfræða, heilbrigðismála, hússtjórnar, lista, tækni, uppeldis og viðskipta, auk almenns bóknáms. Til dæmis er á viðskiptasviðinu talað um verzlunarbraut, skrifstofu- og stjórnunarbraut, almenna viðskiptabraut, banka- og tryggingabraut og loks póst- og tollabraut. Þannig má einnig rekja brautir á öðrum sviðum.

Augljóst er, að upp á slíka fjölbreytni verður aðeins unnt að bjóða í fjölmennustu skólunum á Reykjavíkursvæðinu og ef til vill Akureyri. Orð frumvarpsins eru því gagnslítil, þótt sagt sé: “Stefnt skal að því, að í hverjum landshluta verði eins fjölbreytilegt val námsbrauta og við verður komið”.

Fyrir Patreksfirðinga er lítil huggun í, að þar megi hafa fyrsta bekk framhaldsskóla með 24 nemendum. Úr því verður engin fjölbreytni í námi. Það gagnar þeim ekki heldur að eiga kost á framhaldsnámi í 120 nemenda árgöngum á Ísafirði. Úr því fæst varla nema val á þremur af ótal mörgum sviðum, auk þess sem kostnaður af heimavist kemur til sögunnar.

Bezt væri að reyna að komast hjá þessum vanda með því að færa framhaldsskólana að verulegu leyti inn í sjónvarp og útvarp og á myndsegulbönd. Í rauninni ætti hér á landi, þar sem fjarlægðir eru miklar, að vera starfandi kennslusjónvarp allan daginn.

Fyrirlestrar gætu sumpart farið fram í sjónvarpi og sumpart í útvarpi. Sýnikennsla sem þáttur í verknámi gæti farið fram í sjónvarpi. Æfingar og úrlausn verkefna mætti senda bréflega til sérmenntaðra kennara á viðkomandi sviði.

Hlutverk kennaranna heima fyrir væri þá einkum fólgið í almennri handleiðslu án sérfræðikunnáttu. Þeir yrðu milligöngumenn nemenda og sérfræðikennara. Þeir hefðu til dæmis umsjón með æfingum og úrlausnum verkefna og önnuðust sendingar á þessu efni.

Hið hreina verknám gæti svo farið fram í heimavistarskólum, sem væru einstaklega vel búnir tækjum og mannafla á viðkomandi sviði. Þessir skólar sérhæfðu sig í að taka á námskeið nemendur úr nálægum eða fjarlægum landshlutum, tvær til átta vikur á vetri, eftir því hversu umfangsmikið verknámið væri.

Þetta mundi spara nemendum og skattgreiðendum verulegan hluta heimavistarkostnaðar. Jafnframt mundi þetta jafna aðstöðu nemenda um land allt. Ennfremur mundi þetta nýta betur þá fáu kennara, sem þekkingu hafa á sérsviðunum. Þá mundi þetta létta verulega á kennurum heima fyrir í héraði, því að þeir gætu einbeitt sér að námsráðgjöf og námseftirliti. Loks mundi þetta spara byggingakostnað skóla.

Þótt verulegur kostnaður yrði af kennsluútvarpinu og kennslusjónvarpinu, segir það lítið á móti ávinningnum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fjölbreytt framhaldsnám

Eitt merkasta nýmælið á síðasta alþingi var frumvarpið um framhaldsskóla, sem þar var sýnt í vor. Það hefur legið hjá umsagnaraðilum í sumar og verður væntanlega lagt fram að nýju á alþingi í haust.

Frumvarpið fjallar um fjölbreytt framhaldsnám í skólakerfinu, eins konar miðskóla milli grunnskóla annars vegar og háskóla hins vegar. Að baki frumvarpsins liggur mikil vinna, sem minnir á vinnuna, sem lögð var í grunnskólafrumvarpið fyrir fáum árum.

Einkum er mikill matur í greinargerðinni, sem fylgir frumvarpinu. Þar er sett fram í einstökum atriðum sú stefna, að íslenzkir táningar skuli eiga kost á fjölbreyttu námi á ótal sviðum, þegar grunnskólanámi er lokið.

Með frumvarpinu er stefnt að því, að framhaldsskólarnir verði fjölbrautaskólar á borð við þá, sem teknir eru til starfa í Breiðholti og í Keflavík. Sérnám getur þannig hafizt mun fyrr en hingað til hefur verið. Og þar að auki er ætlunin að rjúfa múra milli námsbrauta.

Frumvarpið er samt ekkert “Sesam, sesam, opnist þú”. Það kemur ekki í staðinn fyrir frambærileg kjör og menntun kennara. Það kemur ekki í staðinn fyrir fjármagn til skólamála. né hið óáþreifanlega innihald skólastarfs, sem ekki verður mælt í krónum né lögum.

Frumvarpið er bara rammi, sem á að auðvelda frekari tilraunir skólamanna til að gæða skólakerfið lífi. Sem slíkt er það tímabært og nytsamlegt.

Hið eina, sem opinberlega hefur verið deilt á í frumvarpinu, er skipting kostnaðar af framhaldsskólum milli ríkis og sveitarfélaga. Þar er gert ráð fyrir, að ríkið greiði launakostnað og hálfan annan rekstrarkostnað eins og í grunnskólunum, en 70% byggingakostnaðar í stað 50%, sem gildir í grunnskólum.

Ágreiningurinn um þetta er hluti stærri deilna um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Talsmenn sveitarfélaga vilja gjarna, að þau taki við völdum og ábyrgð frá ríkinu, en vilja jafnframt, að jafnvægi sé í aukningu kostnaðar og tekna sveitarfélaganna.

Á frumvarpinu er sá galli, að þar er gert ráð fyrir óþarflega fjölmennu framhaldsskólaráði. Bændur og kvenfélög eiga þar ekki erindi fremur en skátar og KFUM. Fulltrúar atvinnulífsins þurfa ekki heldur að vera þar, þar sem þeir geta haft sín áhrif í námssviðsnefndunum.

Vel meint en gagnslaust er ákvæðið um, að “í hverjum landshluta verði eins fjölbreytilegt val námsbrauta og við verður komið”.

Fyrir nemandann skiptir máli, hvort hann getur stundað skólann heiman frá sér eða hvort hann þarf að fara í heimavist. Fyrir Patreksfirðing er til dæmis bezt að geta stundað sitt nám á Patreksfirði. Ef það er ekki hægt, er ekkert víst, að hann vilji fremur stunda það á Ísafirði heldur en á Akureyri eða í Reykjavík. Það er heimangangan, sem skiptir máli, ekki landshlutinn.

Hér í þessum dálki verður á næstunni sett fram tillaga um, hvernig leysa megi þetta mál á þann hátt, að byggðasjónarmiða sé betur gætt en í frumvarpinu.

En í öllum helztu atriðum er frumvarpið samt ágætt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ný verkfallslög

Öfgar verkfallsvörzlunnar hafa einangrað forustumenn ríkisstarfsmanna og eytt síðustu leifunum af samúðinni með málstað þeirra, sem upphaflega ríkti meðal almennings í atvinnulífinu.

Háværar eru orðnar kröfurnar um, að alþingi afnemi verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Ekki er sennilegt, að þessar kröfur fái nægan byr meðal þingmanna stjórnarflokkanna. En hugsanlegt er, að þeir geti náð samstöðu um lög, er setji verkfalli opinberra starfsmanna fastari skorður.

Kjaradeilunefnd dugar greinilega ekki, þótt þar sitji fulltrúar opinberra starfsmanna. Sú nefnd hefur vald til að ákveða, hverjir mega fara í verkfall og hverjir ekki. Forustumenn ríkisstarfsmanna taka samt lítið sem ekkert mark á úrskurðum nefndarinnar. Þeir segjast taka þá til vinsamlegrar athugunar!

Þannig hafa forustumenn ríkisstarfsmanna brotið lög til að knésetja kjaradeilunefnd. Ef kjaradeilunefnd gerir nú ekki alvöru úr því að kæra forustumennina fyrir lögbrotin, má líta svo á, að hún hafi gefizt upp á að halda uppi lögum og rétti. Styður það hugmyndina um, að alþingi neyðist til að taka til endurskoðunar lögin um verkfallsrétt opinberra starfsmanna.

Einfaldast er að ákveða í lögum, hvaða opinbera starfsmenn megi ekki stöðva í verkfalli. Nokkur reynsla hefur fengizt af því í núverandi verkfalli. Við slíka lagasetningu er mikilvægt, að hörð viðurlög verði við brotum á lögunum.

Banna verður alfarið verkföll í löggæzlu, brunavörnum, heilsugæzlu og annarri öryggisvörzlu. Ennfremur þurfa lögin að tryggja, að lágmarkssamgöngum sé haldið uppi bæði innanlands og við útlönd.

Goshætta við Mývatn og garnaveiki í Ísafjarðardjúpi hafa sannfært menn um, að sjálfvirki og handvirki síminn verður að starfa með eðlilegum hætti í verkfalli. Ennfremur þarf örugglega að vera unnt að útvarpa upplýsingum á sviði öryggismála.

Sambandið við útlönd er mikilvægara en menn hafa hingað til haldið. Sími, skeyti og telex þarf að starfrækja gagnvart útlöndum í verkfalli, þótt ekki sé nema vegna hinna mörgu, sem verða strandaglópar heima og erlendis.

Við það má bæta lágmarksflugsamgöngum við Norðurlönd, sem hafa gert samninga við Ísland um afnám vegabréfaskoðunar. Þá verður að starfrækja vopnaleit á Keflavíkurflugvelli og framkvæma leit að eiturlyfjum á grunsamlegu fólki. Að öðru leyti má “frysta” farangur þess fólks, sem kemur til landsins meðan á verkfalli stendur.

Loks þarf alþingi að ákveða, hversu langt megi ganga í að leyfa fámennum hópum eftirlitsmanna að stöðva heilar atvinnugreinar á borð við millilandaflugið og sjávarútveginn. Húsvarðadeila menntaskólanna er annað dæmi um vandamál af þessu tagi.

Meðan starfsmenn Reykjavíkur og margra annarra kaupstaða hafa samið, keppast verkfallsstjórar ríkisstarfsmanna við að efla óbeit manna á verkfallinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Naut í flagi

Þegar verkfallsmenn kunna ekki til verka, er hætt við, að verkföllin fái á sig óhugnanlega mynd, sem fælir alla alþýðu manna frá málstað verkfallsmanna. Í núverandi verkfalli hefur Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja ekki tekizt að finna neinn gullinn meðalveg í verkfallsvörzlu, er minnt geti á jafnvægi reyndra verkfallsmanna á vegum launþegasamtaka atvinnulífsins.

Verkfallsstjórar ríkisstarfsmanna hafa þó fleira en reynsluleysið sér til afsökunar. Andrúmsloftið í þessu verkfalli er óvenju óhreint, enda kynda Þjóðviljinn og Morgunblaðið undir hatri á báða bóga. Á föstudaginn gekk Morgunblaðið svo langt að hóta óbeint í leiðara, að söluskattur yrði hækkaður um 2,8 stig eða tekjuskattur um tæp 45%.

Í svona andrúmslofti er náttúrlega ekki von á, að skynsemin fái að ráða ferðinni. Alvarlegast er, þegar dagfarsprúðir menn, sem átta sig á, að þeir komast upp með að fara sínu fram utan laga og réttar, taka upp vaggandi göngulag gestapómanna, ábúðarmikinn málróm og fara á verkfallsvakt. Slíkt getur endað með alvarlegum mistökum.

Einna sorglegust er framkoma lögreglumanna á Keflavíkurflugvelli. Þeir hafa gengið svo langt að nota einkennisbúning sinn og lyklavöld til að hefnast á manni með því að setja hann í varðhald. Hafði sá hafnað að taka mark á verkfallsaðgerðum þeirra.

Vinnubrögð lögreglunnar í hliðum flugvallarins voru verkfallsaðgerðir, þar sem þau voru önnur en hún notar undir venjulegum kringumstæðum. Fram hjá þessari staðreynd verður ekki komizt með neinni þrætubókarlist.

Lögreglumönnunum, sem stóðu að handtökunni, ber að vísa úr starfi, því að í gerðum þeirra felst vísir að geðþóttaríki lögreglumanna. Réttarríkið er ekki svo sterkt hér á landi, að það þoli sáðkorn af þessu tagi.

Einna furðulegust í verkfallinu er tilraunin til að láta einn mann stöðva störf hundraða kennara og nemenda í menntaskólum og háskóla. Jafn furðulegur var heybrókarháttur menntamálaráðherra, er hann beygði sig fyrir þessari firru. Sem betur fer hefur hann nú séð að sér.

Eina lífæð þessarar þjóðar gagnvart umheiminum er telexið. Þessa lífæð hugðust verkfallsstjórar höggva af, þvert ofan í fyrirmæli kjaradeilunefndar. Ríkisstjórnin greip þar réttilega í taumana.

Samfara öllum þessum leiðindum er svo heimskan, sem lýsir sér í ótal myndum. Íþróttafélag fær ekki undanþágu til að taka þátt í Evrópukeppni. Vissulega varðar slík undanþága ekki öryggi. En það er heimska verkfallsstjóra að reyna að spilla fyrir áhugafólki, sem ekki er aðili að vinnudeilunni.

Langt þref er um, hvernig flytja megi sjúka menn til Evrópu. Verkfallsmenn vaða um sjúkrahús með óviðurkvæmilegum truflunum. Þetta eru eins og naut í flagi.

Vonandi læra stjórnendur ríkisstarfsmanna af reynslunni um síðir, þegar geðshræringar eru liðnar hjá. Í næsta verkfalli hafa þeir ekki reynsluleysi sér til afsökunar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sem sízt skyldi

Á Vestfjörðum hagar þannig til undirbúningi næstu þingkosninga, að öruggir um þingsæti eru þeir, sem sízt skyldi, en hinir eiga í tvísýnu, sem fremur eiga erindi á alþingi Þetta má hugleiða nú þegar, úr því að fram eru komin öll framboð á Vestfjörðum, sem máli skipta.

Í leiðara Dagblaðsins á miðvikudag voru færð nokkur rök að því, að einungis þrír frambjóðendur væru í öruggum sætum á Vestfjörð um að þessu sinni. Það eru Matthías Bjarnason og Þorvaldur Garðar Kristjánsson hjá Sjálfstæðisflokknum og Steingrímur Hermannsson hjá Framsókn.

Fimm vonbiðlar eru um óvissusætin tvö. Þeir eru Gunnlaugur Finnsson hjá Framsókn, Karvel Pálmason óháður, Sigurlaug Bjarnadóttir hjá Sjálfstæðisflokknum, Kjartan Ólafsson hjá Alþýðubandalaginu og Sighvatur Björgvinsson hjá Alþýðuflokknum.

Þeir þrír af fimm, sem miður munu mega sín í kosningunum, eiga samt nokkra von í óvissum uppbótarsætum. Allt eru þetta þingmenn núna, en ekki víst, að Vestfirðingar verði áfram svo heppnir að fá þrjá uppbótarþingmenn.

Oft hefur það komið fram í leiðurum Dagblaðsins, að Matthías Bjarnason hafi ekki staðið sig í embætti sjávarútvegsráðherra. Hann hefur stundum jafnvel virzt vera í meiri andstöðu við íslenzka fiskifræðinga en erlenda samningamenn um fiskveiðilögsögu. Og aðgerðir hans gegn ofveiði eru langt frá því að nægja.

Matthíasi hefur hins vegar tekizt að gæta hagsmuna Vestfirðinga Í sjávarútvegsmálum. Hann gæti því aukið fylgi flokksins í kjördæminu og stuðlað að því, að Sigurlaug nái kjördæmakosningu.

Álit Dagblaðsins á Steingrími Hermannssyni hefur ekki verið skárra. Hlutdeild hans í undirbúningi og stofnun Þörungavinnslunnar á Reykhólum er einkar ámælisvert dæmi um atkvæðaveiðar, sem kosta skattgreiðendur hundruð milljóna króna.

Vegur Steingríms minnkar líka meðal Vestfirðinga. En það kemur ekki niður á honum í öruggu listasæti, heldur á Gunnlaugi bónda í Hvilft. Óbeint yrði þó fall Gunnlaugs til réttmætrar lækkunar á gengi Steingríms.

Karvel hefur verið sjálfstæður og málhress þingmaður, sem nokkur eftirsjá væri að, þótt skoðanir hans séu svona upp og ofan. Þar að auki stendur hann að merkilegri tilraun til óháðs framboðs, sem gaman væri að tækist, öðrum til eftirbreytni.

Sigurlaug hefur líka, en í smærri stíl, sýnt nokkurt sjálfstæði á þingi og staðið sig þar betur en margur karlinn.

Kjartan er að verða einn helzti forustumaður Alþýðubandalagsins og á sem slíkur erindi á alþingi, þótt ekki sé hann skemmtilegur þingmaður.

Sighvatur hefur unnið sér það til ágætis að hafa efnt til harðari hvassviðra á alþingi en lengi eru dæmi til um. Í von um fleiri slík hvassviðri er óhætt að mæla með framhaldi á þingsetu hans.

Þótt allt þetta fólk komist á þing, verður að segjast, að öll eru andlitin gamalkunnug og einmitt þess vegna ekki líkleg til að auka núverandi veg alþingis, sem flestum þykir sorglega lítill.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Báðir hafa tapað

Einföldustu mannréttindi eru að hafa til hnífs og skeiðar. Þau mannréttindi voru á oddinum í samningum Alþýðusambandsins og atvinnurekenda í sumar. Lægstu launaflokkar nokkurra verkalýðsfélaga voru svo svívirðilega lágir, að allir sanngjarnir menn sáu, að láglaunastefna samninganna var nauðsynleg.

Þetta viðhorf er ekki eins þungt á metunum í samningum starfsmanna ríkisins. Þar eru lægstu flokkarnir tiltölulega háir í samanburði við almennan vinnumarkað, þótt aðrir flokkar séu lakari. Þess vegna fjallar núverandi vinnudeila ekki um einföldustu mannréttindi eins og deilan í sumar.

Að vísu tók sáttanefndin þessa staðreynd of bókstaflega í tillögunni, sem felld var. Þar var hagsmuna hinna lægst launuðu ríkisstarfsmanna ekki gætt til jafns við aðra ríkisstarfsmenn. Að öðru leyti mátti líta á sáttatillöguna sem tiltölulega sanngjarna.

Ríkisstjórnin hefur nú stigið nokkur skref út fyrir sáttatillöguna. Það hljóta að vera henni þung spor eftir hörð ummæli stuðningsblaða hennar um verðbólguáhrif samninga Vinnuveitendasambandsins í sumar. Hún hefur nú sjálf sett fram tilboð, sem hlýtur að fela í sér enn meiri verðbólguáhrif, einfaldlega af því að tilboðið er mun hærra en samningarnir í sumar.

Að vísu er gagnrýnin á samningana í sumar í fyllsta máta óréttmæt. Það er gamalgróin Morgunblaðslygi, að kjarasamningar séu endilega undirrót verðbólgu. Í mörgum tilvikum er þetta öfugt og þannig var það í sumar.

Ríkisstjórnin hefur í nokkur ár haft forustu í verðbólgunni með sífelldri útþenslu á rekstri og framkvæmdum hins opinbera. Hún getur aldrei þvegið hendur sínar af því, né klínt sökinni á þá, sem gera kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Enn síður getur hún það, þegar hún býður betur sjálf.

Vissulega á hún erfitt með að verjast hinni sterku röksemd ríkisstarfsmanna, að þeir hafi dregizt aftur úr öðrum starfshópum í launum. Hún þarf samt engan veginn að fallast á að brúa þetta bil í einu vetfangi. En sanngjarnt virðist að stefna að minnkun bilsins í áföngum á nokkrum árum.

Þá verður líka að taka tillit til atriða, sem flestir ríkisstarfsmenn hafa umfram aðra. Þar á meðal er æviráðningin og ríkisgreidd verðtrygging lífeyrissjóðs. Ennfremur fá hlutfallslega mun fleiri ríkisstarfsmenn en aðrir mat á hálfvirði í mötuneytum.

Úr því sem komið er verða deiluaðilar að fylgja fordæmi úr mörgum bæjarfélögum, þar sem samningar hafa verið samþykktir undanfarna daga. Úr þessum samningum, sem eru misjafnir, þarf að finna eitthvert meðaltal, er verið getur leiðarljós í samningi ríkis og ríkisstarfsmanna.

Báðir aðilar hafa þegar tapað nóg á verkfallinu. Ríkisstjórnin hefur þegar glatað möguleikanum á að kenna öðrum um verðbólguna. Ríkisstarfsmenn hafa þegar glatað samúð annarra launamanna og launum í að minnsta kosti eina viku. Þess vegna er nú ráð að semja á grundvelli meðaltals samninga í framangreindum bæjarfélögum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið