Hrossaheiti

Helztu söfn íslenzkra hrossaheita eru Hrímfaxi frá 1995 eftir Hermann Pálsson með um 2000 heiti og Hrossanöfn frá 2002 eftir undirritaðan með um 7000 heiti, báðar með skýringum á íslenzku og ensku. Innihald síðari bókarinnar er einnig aðgengilegt á vefnum á hestur.is

Sérstaða bókar Hermanns er, að hún fjallar ekki fyrst og fremst um notuð heiti, sem eru raunar fjölmörg alls ekki í bókinni, heldur um heiti úr goðafræði, Íslendingasögum og þjóðsögum, sem hann vill benda hestaeigendum á til að auka fjölbreytni í hrossanöfnum. Hann uppfærir alls konar nöfn dýra og kynjavera og vill yfirfæra þau á hross nútímans. Þar hefur Hermann ekki haft árangur sem erfiði, því að slík heiti hafa ekki sjáanlega aukizt í hrossum síðasta áratuginn.

Sérstaða minnar bókar er, að hún fjallar nánast eingöngu um heiti ættbókarfærðra hrossa á Íslandi og annars staðar og getur þess í leiðinni, hve mörg tilvik hafa fundizt af hverju heiti. Einnig er þar reynt að greina milli nothæfra nafna og þeirra nafna, sem notuð hafa verið án þess að vera nothæf. Það er í samræmi við þá stefnu alþjóðasamtaka íslenzka hestsins, að hross af íslenzkum stofni beri íslenzk heiti. Sú stefna hefur haldizt að mestu, með tiltölulega fáum undantekningum, sem sjá má í grein á næstu síðu.

Með grein þessari fylgir einnig skrá hér á vinstri síðunni yfir ýmis hrossaheiti, sem Hermann kom á framfæri, en hafa ekki enn verið tekin upp í kynbótahrossum í ættbók. Loks eru hér til hægri þulubrot úr Snorra-Eddu, þar sem eru listar hrossanafna. Sá listi sýnir raunar, að margir forfeður okkar hljóta að hafa haft nógu mikinn áhuga á hestum til að gefa þeim sérkennileg heiti og yrkja um þau.

Raunar er mikil og vaxandi fjölbreytni í nafngiftum hrossa um þessar mundir. En menn sækja ekki tilbreytinguna í fornar heimildir eða meðmæli Hermanns, heldur sækja ýmist landfræðileg nöfn eða ríða í humátt á eftir sérfræðingunum, sem búa til götuheiti á höfuðborgarsvæðinu.

Þannig heita hrossin Eldey og Papey, Hekla og Katla og gætu heitið eftir götum í Reykjavík, Gvendargeisli og Katrínarlind, Gautavík og Þingás, en þau heita ekki Sinir og Álftarleggur, sem hafa sögulegt gildi, né heita þau Fjörsvartnir og Dynblakkur, sem höfða til hestsins sjálfs, fremur en til landafræðinnar.

Er ekki skemmtilegra að ríða Mundilfara eða Fjölmóði en Flóa eða Parker?

Úr Snorra-Eddu (hestanöfn)

Sennilega er það engin tilviljun, að með því elzta sem kveðið hefir verið um hesta á norræna tungu og hefur varðveist, er í sambandi við nafngiftir þeirra. Fornmönnum virðist hafa verið það nokkur metnaður, að þessi glæsilegu hestaheiti féllu ekki í gleymsku. Og þá er til þess gripið, sem traustast hefir reynzt: að fella nöfnin í stuðla svo að þau falli sem bezt við hrynjandi málsins. Í Snorra-Eddu hafa geymzt nokkur þulubrot um hestaheiti.

Hrafn ok Sleipnir

hestar ágætir

Valur ok Léttir,

var þar Tjaldari,

Gulltoppur ok Goti,

getit heyrðak Sóta,

Mór ok Lungur með Mari.

Vigg ok Stúfur,

vas með Skævaði,

þegn knátti Blakkur bera;

Silfrintoppur og Sinir,

svá heyrðak Fáks of getit,

Gullfaxi ok Jór með goðum.

Blóðughófi hét hestr

es bera kváðu

öflgan Atriða;

Gisl ok Falhófnir,

Glær ok Skeiðbrímir,

Þar var ok Gyllis of getit.

Dagur reið Drösli,

en Dvalinn Móðni,

Hjálmþér Háfeta,

en Haki Fáki,

reið bani Belja

Blóðughófa,

en Skævaði

skati Haddingja.

Vésteinn Vali,

en Vífill Stúfi,

Meniþjófr Mói,

en Morginn Vakri,

Áli Hrafni,

er til íss riðu,

en annarr austr

und Aðilsi

grár hvarfaði

geiri undaðr.

Björn reið Blakki,

en Bjárr Kerti,

Atli Glaumi,

en Aðils Slöngvi,

Högni Hölkvi,

en Haraldur Fölkvi,

Gunnar Gota,

en Grana Sigurðr.

Glaður ok Gyllir,

Glær ok Skeiðbrimir,

Silfrintoppur og Sinir,

Gisl ok Falhófnir,

Gulltoppur ok Léttfeti,

þeim ríða Æsir jóum

(dag hvern

es þeir dæma fara

at aski Yggdrasils).

Skinfaxi heitir,

es enn skíra dregur

dag of dróttmögu;

hesta beztur

þykkir með Hreiðgotum;

ey lýsir mön af mari.

Hrímfaxi heitir,

es hverja dregur

nótt of nýt regin;

méldropa fellir

morgin hverjan;

þaðan kömur dögg of dala.

Þeir af ríki

rinna létu

Sveipuð og Sveigjuð

Sólheima til

dala döggótta

dökkvar hlíðir,

skalf Mistar – mærr

hvar – megir fóru.

Og ennfremur:

Rinni rökkn bitluð

til Reginþinga

en Sporvitnir

að Sparinsheiði,

Mélnir ok Mýlnir

til Myrkviðar …..

Ónotuð hrossanöfn

Aðalfari

Alhvít

Allsvartur

Allvar

Alsterkur

Andlangur

Andra

Angan

Angeyja

Angilja

Angurboða

Angurgapi

Apall

Apla

Apli

Arfa

Atla

Auðkúla

Auðráð

Aurboða

Ausa

Ákafi

Álfagjöf

Álfröðull

Áma

Ámur

Áni

Árroði

Ártali

Ásvaldur

Ávaldi

Baldi

Balti

Bandvöttur

Baugi

Baukur

Bautuður

Bálki

Berfótur

Bergelmir

Berserkur

Beyla

Birningur

Birrungur

Bíldur

Bjálmi

Bláfeldur

Blágráni

Bláhvít

Bláinn

Blákápa

Blávör

Bleikfaxa

Bleikfaxi

Bleikkolla

Bleikrauðka

Bleiksa

Blikfaxa

Blikfaxi

Blikki

Blíðfari

Blíður

Blígur

Blóðhófur

Blóðughófi

Blæfaxa

Blæfaxi

Bobbi

Bor

Borði

Bófi

Bótrún

Brandi

Brandur

Brattur

Bráhvít

Bráviður

Bresi

Brimill

Brík

Brími

Broddur

Brokkur

Brók

Brúnhvít

Brúnkollur

Brúntoppur

Brymir

Brýja

Bursta

Butraldi

Búi

Búri

Búseyra

Bútur

Böggvir

Bölti

Bölþvari

Bör

Daðri

Dagbjartur

Dagstyggur

Dallur

Dalsbrá

Dana

Dáðrökk

Dálkur

Deigja

Dellingur

Digra

Djangi

Djúpráð

Dóni

Drafna

Drasill

Draugur

Draumsýn

Dreitill

Drellir

Drifhvít

Drynur

Drösull

Dröttungur

Durtur

Dyfra

Dyggur

Dynblakkur

Dynbrími

Dynfara

Dynfari

Dýri

Dörruður

Döttur

Eikþyrnir

Eimyrja

Einfari

Einráð

Einurð

Ekla

Eldfaxi

Eldhrímnir

Eldibrandur

Engill

Erpir

Ess

Eyðir

Eykjarður

Eykur

Élfaxi

Falhófnir

Fannhvít

Fantur

Farfús

Farmóður

Farri

Faxprúð

Feila

Fenna

Fenrir

Ferðalangur

Feti

Fetmóður

Fetvíðnir

Félagi

Fimafengur

Finnugur

Fífilbleikur

Fjalgerður

Fjósi

Fjöllungur

Fjölmóður

Fjölráð

Fjölsvinnur

Fjölverkur

Fjörnir

Fjörsvartnir

Fjötra

Fjötri

Flaug

Flauma

Fláráð

Flenja

Flíra

Flosa

Fluðra

Flugfaxi

Flugglöð

Fordæða

Forusta

Fótfim

Fótviss

Fraðmar

Framfús

Framgjörn

Fránmar

Freysfaxi

Fró

Fúlga

Fyla

Fylja

Fölkvir

Fölrauður

Fölski

Fölvir

Förul

Föstólfur

Gangleri

Ganglöt

Gangtöm

Ganta

Garðar

Garðrofa

Gaumur

Gaupa

Gaupi

Gaupnir

Gautrekur

Gautstafur

Gálma

Gálmur

Gárungi

Gát

Gegða

Geiguður

Geitla

Gelmir

Gemsa

Gengilbeina

Gera

Geri

Gerra

Gessa

Gestilja

Geyfa

Gikkur

Ginfaxi

Gísl

Gjúki

Glaðastjarna

Glaðnir

Glámblesi

Glefja

Gleipnir

Glenur

Glirnir

Glitfaxa

Gljáfaxi

Gljásvartur

Glóinn

Gluggi

Glyrna

Glæpur

Glæra

Gnepja

Gnýfeti

Gnýpa

Goldnir

Golltoppur

Goti

Góðráð

Grábakur

Grábrók

Gráði

Gráfaxa

Gráfeldur

Gráfríður

Gráhetta

Gráhvítur

Grákollur

Gráma

Grámana

Gránasi

Gráska

Gráskeggur

Grástakkur

Grásteinn

Grátoppur

Greipa

Gremja

Gréla

Grilla

Gripnir

Grípir

Gróði

Græska

Gullfaxa

Gullinfaxi

Gullnir

Gullskjóni

Gumpa

Gungnir

Gunnlöð

Gýgur

Gæðingur

Gægir

Hafall

Hagaljómi

Hagall

Hamðir

Hamskarpur

Hamskerpir

Hamskörp

Harki

Harkur

Hattur

Hábrók

Háðvör

Hákur

Hálsi

Hámóður

Hástiga

Hástigi

Hávar

Hávi

Heiða-Rauður

Heiðþornir

Heimfús

Heiti

Helsingi

Hengill

Herjann

Herkir

Hervir

Hildir

Himinglæfa

Hirðir

Híði

Hít

Hjari

Hjúpur

Hjör

Hjötra

Hlaðvör

Hláka

Hlátur

Hlemmur

Hlenni

Hlébarður

Hlini

Hlífar

Hljóð

Hlóra

Hlymur

Hlý

Hlöður

Hnaggur

Hnakkur

Hnallur

Hnefi

Hnikar

Hnífur

Hnjáka

Hnjótur

Hnjúkur

Hnubbur

Hnúkur

Hnúta

Hnútur

Holti

Hornungur

Hraði

Hrami

Hrapi

Hrauðnir

Hraunbúi

Hreggfaxi

Hreggmóð

Hreggmóður

Hreggsvöl

Hreini

Hreppir

Hriki

Hringfaxi

Hringiða

Hrist

Hríðir

Hrímaldi

Hrímandi

Hrími

Hrjóður

Hroði

Hroki

Hrota

Hrökkvir

Hröng

Hugljúfur

Huldumær

Hvanni

Hvati

Hvatvís

Hveðna

Hvítfaxi

Hvíti-Hrafn

Hvítskjóni

Hvæsir

Hyltingur

Hyndla

Hyrnir

Hýsingur

Hækingur

Hænir

Hödd

Högnuður

Hölknir

Hölkvir

Hörgur

Höskuldur

Hösvi

Iði

Ifill

Ifjungur

Inni-Krákur

Ími

Ípa

Ívi

Íviðja

Jaðrakan

Jafnhár

Jari

Jarplitfara

Jarpvinda

Jálfaður

Járviðja

Jófreður

Jógrímur

Jóki

Jólfur

Jólnir

Jórekur

Jöður

Jörvi

Jötunn

Kafteinn

Kaldrani

Kaldyrja

Kali

Kerskni

Kesja

Kinnskjóna

Kinnskjóni

Kisi

Kjamma

Kjangi

Klambra

Klára

Klókur

Klumba

Klúka

Kolblakkur

Kolubleik

Koppur

Korpur

Kotrún

Krákur

Króknefur

Kröggur

Kubbur

Kuggur

Kumba

Kurfa

Körtur

Langbrók

Langförli

Laxi

Láðvörður

Leiðitöm

Lenja

Leppa

Leppur

Léna

Léttbrún

Lifra

Lifri

Líkn

Ljóma

Ljósálfur

Ljósbleik

Ljósbleikur

Ljósfara

Ljósi

Ljósjarpur

Ljóskollur

Ljósnasi

Ljósnös

Ljóstá

Ljósvængur

Loðna

Loðungur

Loftsteinn

Logbrandur

Lóði

Lóngant

Lóra

Lungur

Lunti

Lurkur

Lúsablesi

Lymska

Lyrgur

Læpa

Lötra

Maka

Makráð

Mani

Margerður

Margvís

Marþöll

Málfeti

Málmfeti

Mávur

Melasól

Mélnir

Miðlungur

Mikjáll

Milska

Mjaðveig

Mjelnir

Mjónasi

Mold

Morgungjöf

Morgunn

Morgunroði

Móáli

Móblesi

Móði

Mófaxi

Mói

Móinn

Mókollur

Mósokki

Mótoppa

Mótoppur

Mundilfari

Mundill

Munkur

Muskur

Mussa

Múskur

Mýlnir

Mýsingur

Mækja

Mæra

Mærð

Mökkvi

Naddi

Naddur

Naðra

Naður

Nafar

Nasa

Nauma

Nátttröll

Nennir

Neri

Nertill

Nesta

Niðhöttur

Niði

Niður

Nift

Nípa

Nístingur

N-Jörp

Norðri

Nóri

Nótti

Nykur

Næðingur

Næfill

Ófnir

Ómi

Órator

Órnir

Óspakur

Ótrauð

Peningur

Perta

Pexi

Peyi

Pinni

Poki

Polli

Prakkari

Punktur

Rakni

Ralli

Rani

Rati

Ratvís

Rauðhöfði

Rauðkápur

Rauðkollur

Rauðkúfur

Rauðnasa

Rauðsokki

Rauðvængur

Raumur

Ráðvaldur

Rásfim

Refja

Reifur

Reikistjarna

Reimar

Reimir

Rekja

Rerir

Rimmugýgur

Rindur

Risna

Rígur

Ríp

Rít

Rjósta

Rjúkandi

Rolla

Róði

Róma

Róni

Rysja

Rýgur

Rögnir

Sága

Sáttur

Sendlingur

Serkur

Seyðir

Sigðir

Siklingur

Silfrintoppur

Silfrún

Silfurfaxi

Silfurkolla

Silkitoppur

Simul

Sinfjötli

Sinir

Sinmara

Síðförli

Sígandi

Síla

Sjálfráð

Sjóður

Sjólfur

Skagi

Skarfur

Skati

Skálkur

Skálmar

Skálmi

Skeiðbrimir

Skeiðfaxi

Skelfir

Skelkur

Skelmir

Skemill

Skemmingur

Skerpingur

Skilfingur

Skiptingur

Skjáfa

Skjálf

Skjálgur

Skjómi

Skjór

Skjótráð

Skodda

Skolbrún

Skota

Skrámur

Skreppur

Skriðfinnur

Skriður

Skrumba

Skræfa

Skúfur

Skúr

Skúrbeinn

Skúti

Skyndir

Skær

Skævaður

Slefa

Slemba

Sléttfeta

Sléttfeti

Slíkja

Slungnir

Slyðra

Slödd

Snafs

Snapi

Snapvís

Snarfara

Snegða

Snepill

Sníkir

Snjóhvít

Snoppi

Snotri

Snuggur

Snæhvít

Snæra

Snöp

Sólargeisli

Sólbaki

Sólhvít

Sporvitnir

Sprengur

Sprógur

Spyrning

Stakkur

Steggur

Stelkur

Stillir

Stjörnujarpur

Stórfeti

Stórstjarni

Stubbur

Stuttbrók

Stúfi

Stúfur

Styrja

Stökkull

Suttungur

Svali

Svalinn

Svartblesi

Svartfaxa

Svartfaxi

Svarthöfði

Svartkúfa

Svartsokka

Svarttoppa

Svásuður

Sveðja

Sveggjuður

Sveigðir

Sveipuður

Sviðgrímur

Sviður

Svipall

Svipdapur

Svipuður

Svipul

Svoli

Sværa

Svörður

Svörfuður

Sæðir

Sæfari

Sælir

Sæmingur

Sætt

Sölgi

Tanni

Targa

Tálga

Teiti

Telgja

Teyta

Tildri

Tinta

Tipt

Tífa

Tífill

Típa

Tjaldari

Tjasna

Tjálga

Tofa

Torta

Tossi

Trafali

Trantur

Trauð

Tremill

Trunta

Trönubeina

Tugga

Tveggi

Tvíserkur

Tyrta

Týja

Tögg

Ullur

Umbun

Unaður

Undurfurða

Uni

Unnusta

Úð

Úði

Úfa

Vafþrúðnir

Vagl

Vagna

Vakri-Skjóni

Valbrá

Valhrímnir

Vallarbesi

Vallari

Valtýr

Vandstyggur

Varmi

Varúð

Váfuður

Veður

Vegbjartur

Vegdrasill

Vegdraupnir

Vegmóður

Veig

Veila

Velgja

Vena

Venja

Vestri

Viðauki

Viðrir

Viður

Vilji

Vilnir

Vindill

Vindljóni

Vindstjarni

Vindsvalur

Vindsvöl

Vinduður

Vingskornir

Vingull

Vingþór

Vinka

Virkt

Visk

Vitra

Vitringur

Víðar

Víðbláinn

Víðfeðmir

Víðförli

Vígblær

Vígglitnir

Vígi

Víkverji

Víli

Vísla

Víva

Vorblíða

Vordagur

Vægð

Vægir

Vængskjóna

Vængskjóni

Völsi

Völur

Yggur

Ylgja

Ylgur

Yrðlingur

Þaga

Þausn

Þegn

Þella

Þexla

Þiðrandi

Þingja

Þír

Þísl

Þjarka

Þjótur

Þjösnir

Þrafi

Þrasar

Þrái

Þreyta

Þriði

Þrift

Þriggi

Þrima

Þrista

Þrívaldi

Þrjótur

Þrjózkur

Þröng

Þulur

Þumalingur

Þumall

Þundur

Þurs

Þvara

Þýðfari

Þýðlynd

Þöngull

Æringi

Öglir

Ölmóður

Ölvaldi

Ölvir

Örvi

Ötull

Jónas Kristjánsson skráði

Eiðfaxi 10.tbl. 2004