arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Föðurleg meinbægni

Heilbrigðisráð Reykjavíkur mundi vafalaust banna öll sjóböð við strendur borgarinnar, ef sjávarmengunin væri svipuð og í Miðjarðarhafinu. Það hefur bannað Nauthólsvíkina, þótt mengun þar sé minni en við strendur Miðjarðarhafsins. Ekki er vitað til, að mönnum verði meint af sjóböðum í Miðjarðarhafinu, og mega menn prísa sig sæla, að áhrif Heilbrigðisráðs Reykjavíkur skuli ekki ná þangað.

Þetta ráð er ekkert sérviturra en önnur íslenzk ráð. Í velmegunarþjóðfélaginu hér er orðin árátta að hið opinbera reynir að hafa vit fyrir fólki í stóru og smáu. Menn mega ekki einu sinni drekka cyclamat í gosdrykkjum, af því að þeir gætu fengið krabbamein af því að drekka 700 flöskur á dag í 200 ár. Það kemur því ekki á óvart, að Heilbrigðisráð Reykjavíkur skuli nú vilja meina mönnum heita lækinn í Nauthólsvík. Þar er bara á ferðinni hin föðurlega meinbægni kerfisins.

Þegar svona ákvörðun er tekin, er ekkert verið að leita ráða hjá því fólki, sem verið er að vernda. Dagblaðið hefur birt viðtöl við marga, sem hafa notfært sér heita lækinn á daginn. Allir eru þeir sammála um, að lækurinn ætti að vera opinn áfram, en ýmsar endurbætur ætti að framkvæma. Vildu þeir, að einföldum búningsklefum og salernum yrði komið upp.

Á daginn eru í læknum ömmur og ungbörn og allt þar á milli. Þessu fólki hefur enn ekki orðið meint af. Vatnið í læknum virðist hreinna en í heitum pottum sundlauganna, enda er gífurlegur munur á rennsli. Viðmælendur Dagblaðsins töldu sögur af glerbrotum og öðrum sóðaskap verulega orðum auknar. Umgengni á staðnum væri tæplega eins sóðaleg og gengur og gerist hér á landi.

Það, sem gerzt hefur, er, að siðavandur framkvæmdastjóri annars ráðs borgarinnar hefur ritað heilbrigðisráði bréf, þar sem hann efast um, að hann geti haldið uppi æskulýðsstarfi í námunda við ósóma lækjarins, drykkjuskap, sóðaskap og ýmislegt ósiðlegt athæfi. Þetta bréf frá einu ráði til annars nægir til að heilbrigðisráð krefst lokunar lækjarins.

Rétt mun vera, að á nóttunni er við lækinn annar bragur en á daginn. Lögreglan hefur þurft að hafa afskipti af drukknum unglingum við lækinn á þeim tíma. Samt virðist hún ekki hafa verulegar áhyggjur af þessu, enda valda unglingarnir ekki ónæði annars staðar meðan þeir eru í læknum. Og líklega er heitur lækur hættuminni í næturlífinu en kaldur skafl.

Draga má úr vandamálum næturlífsins á ýmsan hátt. Hér að framan hefur verið minnzt á búningsklefa og salerni. Einnig má fjölga ruslatunnum og gera þær snyrtilegri. Síðast en ekki sízt mætti koma upp eftirliti, er einkum beindist að því að draga úr slysahættu. Samt yrði lækurinn ein ódýrasta þjónusta Reykjavíkur við borgarbúa.

Borgaryfirvöld eiga að hafa vit á að laga sig eftir aðstæðum og reyna að leysa vandamálin við heita lækinn í stað þess að banna þau. Föðurleg meinbægni á ekki að ráða ríkjum, þótt borgin hafi komið sér upp hverju ráðinu ofan á annað.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
“Í því hættir að rjúka á Reykhólum”

Beztu lýsinguna á nýiðnaðarstefnu stjórnvalda er sennilega að finna í kjallaragrein eftir Leó M. Jónsson tæknifræðing, er birtist í Dagblaðinu nýlega. Sú grein er vissulega nokkuð færð í stílinn, lesendum til skemmtunar. En því miður er hver hugsun í henni samt grátlega sönn. Leó segir m.a.:

“Eftir að farið var að miðstýra öllu fjármagni iðnaðar á Íslandi getur enginn aðili stofnsett verksmiðju, sem kostar um eða yfir 100 milljónir án þess að dragast með lið opinberra og hálfopinberra skriffinna á hælunum meðan verið er að kría út lánin.

Og ekki nóg með það, heldur verður að syngja ástarsöngva undir altönum pólitíkusa látlaust, þar til einhver þeirra fæst til að beita áhrifum sínum á sjóðapésana …

Hjá hinu opinbera eru … sérstakir … iðnaðarrótarar, sem búa til skýrslur á skýrslur ofan. Skýrslurnar fara síðan fyrir pólitíkusa, sem fletta þeim og samþykkja eða vísa frá, eftir því hvað þær líta út fyrir að vera góð beita á atkvæðaveiðum.

Þá taka skriffinnar sjóðanna við og draga lógaritmatöflur upp úr skrifborðsskúffunni ásamt vasatölvu og byrja að reikna. Forsendur þurfa að líta vel út á pappírnum, vélar, markaður og tækni er nokkuð, sem skriffinnar hætta sér ekki nálægt, en arðsemi þarf að vera sem mest, fjárfesting hófleg og þjóðhagslegt gildi mikið. Allt nema vélar, markað og tækni má reikna á vasatölvu.

Ef til framkvæmda kemur, þá á einn aðilinn skýrsluna, annar á fjármagnið, sá þriðji sér um framkvæmdirnar og pólitíkusinn á heiðurinn – ef vel tekst til.

Sem sagt, ef einhver dugnaðarmaður í kerfinu er orðinn leiður á skrifborðsþönkum og blýantsnagi og er farið að langa til að sjá eitthvað verða að veruleika, þá eru hæg heimatökin. Hann býr einfaldlega til óskadraum pólitíkusins og sjóðapésans og áður en sól er setzt, er allt komið í gang.

Aðalatriðið er, að skýrslan sýni gull og græna skóga, – allt að því arðsemi eilífðarvélar. Raflínan af alfaraleið út á eyðisker er ekki talin með í stofnkostnaði, heldur ekki hafnargarður og nýr vegur.

Gert er ráð fyrir því, að allt fjúki upp á mettíma, svo hægt sé að ná í ráðherra og aðra dándismenn til að horfa á ráðherrann ýta á takkann, skála, skoða og láta ljúga sig fulla.

Síðan er keyrt í bæinn í bensum og bjúikkum, en eftir stendur stassjón með stýrisbúnað og græjur, sem enginn kann á, og helvítis þarinn liggur slímugur og gikkfastur um allar fjörur.

Í því hættir að rjúka á Reykhólum.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Samstarfið heldur áfram

Báðir stjórnarflokkarnir hafa nú að baki aðalfundi sína, sem hafa einkennzt af eins konar “drengskap, einhug og baráttugleði” eins og Tíminn lýsti fundi sinna manna fleygum orðum í fyrirsögn á forsíðu.

Þessir fundir voru báðir friðsamir og treystu stöðu valdahópanna, sem flokkunum ráða. Menn muna enn, að ýmsar umdeildar athafnir ráðherra og ráðamanna Framsóknarflokksins urðu þeim ekki til áfellis á miðstjórnarfundi flokksins í lok marz.

Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins um síðustu helgi var svipað uppi á teningnum. Þar treysti flokkseigendafélagið, sem gárungar kalla nú Bilderberg-hópinn, tök sín á flokknum. Ráðamenn beggja flokka sjá því fram á innanflokksfrið á næstunni.

Báðir þessir aðalfundir voru íhaldssamir, eins og bezt sést af stefnuskrám þeim og yfirlýsingum, sem fundirnir samþykktu. Sem dæmi má nefna, að í Sjálfstæðisflokknum er búið að kaffæra hugmyndir um breytta landbúnaðarstefnu, sem komu fram í ályktun næsta landsfundar á undan. Nýja stefnuskráin í landbúnaði er aðeins bergmál af stefnu Framsóknarflokksins.

Hvorugur flokkurinn hefur litið við hugmyndum um auðlindaskatt og skipulega nýtingu fiskimiðanna á ódýran hátt. Hvorugur flokkurinn hefur litið við hugmyndum um aðskilnað fjármála og stjórnmála. Hvorugur flokkurinn hefur lítið við hugmyndum um minni og ódýrari landbúnað á Íslandi.

Þetta eru nokkur dæmi af mörgum um vel rökstuddar hugmyndir úr þjóðmálaumræðu síðustu missera, sem hafa alveg farið framhjá flokkunum tveimur. Enda skiptir svo sem ekki miklu, hvað stendur í yfirlýsingum og stefnuskrám, sem hvort sem er aldrei er staðið við.

Í rauninni eru þetta plögg, sem yfirstétt flokkanna tekur ekki hið minnsta mark á. Stjórnarstefna flokkanna verður áfram óháð fundayfirlýsingum þeirra eins og hingað til.

Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar mun áfram byggjast á úrræðum hinna íhaldssömustu hagfræðinga. Áfram verður reynt að halda við láglaunakerfinu. Og áfram verður reynt að þenja út ríkisbáknið. Hvort tveggja skapar valdastétt stjórnmálaflokkanna hámarksvöld gagnvart öðrum þáttum þjóðlífsins.

Samhljómurinn í aðalfundum stóru flokkanna tveggja bendir til, að traustur friður muni verða um helmingaskipti þeirra við stjórnvölinn fram á næsta ár. Það hefur dregið úr möguleikum á haustkosningum.

Enda er ljóst, að ytri völd flokkanna eru jafn ótrygg og innri völd valdastétta þeirra eru trygg. Í skoðanakönnun hefur komið í ljós, að helmingur kjósenda er ýmist reiður flokkunum eða óákveðinn í afstöðu til þeirra.

Stjórnarflokkunum nægir ekki innri “drengskapur, einhugur og baráttugleði”, ef kjósendurna vantar. Ráðamenn þeirra kæra sig sízt um að fá kosningar í hausinn á næstunni. Þeir munu því hanga saman í von um betra veður á ofanverðum næsta vetri.

Og aðalfundirnir hafa veitt þeim frið til þess.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sauðfé og skurðgröftur

“Fyrir tæpum 30 árum var land hér um sveitir friðað til varnar sauðfjárveiki, og fé skorið niður. Á þessum sauðlausu árum gerðist það undur að óvænt daungun kom í holtin. Hver vitund sem upp kom úr jörðinni fékk að lifa og náttúran var hamingjusöm í von um að svöðusár hennar fengju að gróa. Á þessum árum mátti sjá grænu geirana í Esjunni hækka …”

Þannig 1ýsir Halldór Laxness í nýútkominni árbók Ferðafélags Íslands breytingum á gróðri Í Mosfellssveit. Nokkru síðar í sömu grein segir hann: “Þessi sauðlausu sumur kom mér á óvart að finna á tveim stöðum hér í landinu birkigræðlinga, sem höfðu risið úr frækorni í jörðinni, tveir sprotar í Lángholtinu auk sprota á valllendisbarði í Skógarbríngum. Eftir að sauðskepnunni var hleypt á landið aftur hef ég hvergi séð örla á birkisprota á víðavangi hér í nágrenni.”

Ferðalangar í eyðihéruðum hafa sömu sögu að segja. Hvarvetna tekur gróðurinn hraustlega við sér, þar sem ábúendur hafa slátrað sauðfé sínu og horfið til atvinnuvega nútímans á mölinni. Mest er þetta áberandi á stöðum, sem lítið hafa verið nýttir sem afréttaland, svo sem á Hornströndum. Fullyrðingar talsmanna sauðfjárræktar um góð áhrif sauðfjár á gróður eru hrein öfugmæli í fullu samræmi við ríkjandi landbúnaðarstefnu.

Þar sem sauðfénu sleppir, taka við plógar og skurðgröfur. Í einu af ritum Landverndar er áætlað, að 140 þúsund hektarar af gróðursvæðum landsins hafi verið þurrkaðir. Þessar framkvæmdir hafa valdið verulegri breytingu á gróðurfari og mikilli hættu á uppblæstri og landeyðingu.

Í fyrrnefndri árbók Ferðafélagsins lýsir Þórarinn Guðnason örlögum Landeyjamýranna: ” … heljarmikill skurður var grafinn skammt fyrir ofan Gljábakkana og mýrarvatninu veitt vestur á bóginn og burt. Gljáin þornaði upp og ein plágan tók við af annarri, því að nú fauk sandurinn á þann gróður, sem skurðurinn hafði bjargað úr klóm svakkans.”

Sumir hafa orðið til þess að fullyrða, að landið þoli ekki hið gífurlega álag, sem stefna skefjalausrar aukningar landbúnaðarframleiðslu felur í sér. Við sjáum hvarvetna dæmi þess, hvernig náttúra landsins er blóðmjólkuð undir yfirskini landnýtingar. Allar tekjur landbúnaðarins mundu ekki nægja til að greiða þann auðlindaskatt, sem hæfilegur væri.

En sums staðar eru enn vinjar, svo sem Halldór Laxness lýsir í Ferðafélagsbókinni: “En rétt norðanvið Hryggina nýt ég þeirrar síendurteknu ánægju að finna Illaflóa, sem liggur samhliða Esjunni en hérnamegin Leirvogsár, í skjóli af hæðum og allur á lángveginn og má heita guðs mildi að skurðgröfumenn skuli ekki hafa rekið í hann augun: en Illiflói er svo blautlendur ,að nálgast forir. Þar er mikið himnaríki fugla frá því snemma á vori og oft glatt á hjalla, þegar þessir tónmeistarar eru komnir heim að halda konserta … “

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Taprekstur láglaunafólks

Hin slæma útreið láglaunafólks í verðbólgu síðustu ára veldur því, að umboðsmönnum þess á samningafundum þykir lítið varið í tilboð atvinnurekenda, sem felur í sér 3.475 króna hækkun á 75.000 króna laun og 1.800 króna hækkun á 100.000 króna laun.

Tilboðið kemur nánast ekkert til móts við sanngjarna kröfu um 111.000 króna lágmarkslaun í landinu. Öllum sanngjörnum mönnum má vera ljóst, að mikill taprekstur er á heimilisrekstri barnafjölskyldna með slíkar tekjur. Og taprekstur af því tagi er að sjálfsögðu alvarlegri en nokkur annar taprekstur í landinu.

Reyndar er málið ekki svona einfalt. Langflest heimili hafa meiri tekjur en þetta bæði vegna mikillar yfirvinnu og vegna þess að fleiri en einn af heimilisfólki vinna úti. En það er löngu kominn tími til, að atvinnurekendur geri upp við sig, hvort þeir sjálfir tapi ekki á hinni gegndarlausu vinnuþrælkun, sem komizt hefur í vana hér á landi.

Ekki má heldur gleyma því, að yfirvinnutekjur eru ótryggar. Samdráttur í atvinnulífinu getur í einu vetfangi kippt undan þúsundum heimila þessari undirstöðu sómasamlegra lífskjara.

Hins vegar verðum við líka að minnast þess, að tilboð atvinnurekenda er í samræmi við greiðslugetu atvinnulífsins um þessar mundir. Hærra tilboð mundi vafalaust leiða til útbreidds taprekstrar íslenzkra fyrirtækja og samdráttar í atvinnulífinu, ef ekki kæmu til hinar meira eða minna sjálfvirku verðhækkanir, sem hér á landi fylgja jafnan í kjölfar kjarasamninga.

Ef litið er með sanngirni á sjónarmið beggja deiluaðila, gæti málið virzt óleysanlegt. Það er slæmt að þurfa að velja á milli tveggja vondra kosta, taprekstrar heimilanna og taprekstrar fyrirtækjanna. Kakan, sem er til skiptanna, er hreinlega of lítil.

Raunar er bæði broslegt og grátlegt, að samtök vinnumarkaðsins skuli vera komin í hár saman út af köku, sem þriðji aðilinn hefur stolið frá þeim. Það er nefnilega hið opinbera, sem hefur á fáum árum stækkað sneið sína af kökunni úr 28% í 36%,. Það er sá glæpur, sem hefur gert kjarasamninga síðustu ára að sorglegum skrípaleik.

Hvorki heimilin né fyrirtækin hafa efni á að standa undir þessari miklu útþenslu hins opinbera á fáum árum. Ef ríkið skilaði aftur 8% af kökunni, mundi vera unnt að gera kjarasamninga án taprekstrar heimila og fyrirtækja. Tilboð ríkisstjórnarinnar um þriggja milljarða skattalækkun er spor í rétta átt.

En ríkisstjórnin þarf að gera mun betur og getur gert það. Mest gæti hún gert, ef hún þyrði að framkvæma ýmsar framkomnar tillögur um breytta stefnu gagnvart landbúnaði, auðlindaskatti, stofnlánum, vaxtamisræmi og á fleiri sviðum.

Meðan ríkisstjórnin heldur að sér höndum og neitar að axla ábyrgðina af eigin misgerðum, eiga þeir, sem utan við standa og horfa á, ekki annars kost en að segja: Taprekstur heimilanna er alvarlegri en taprekstur fyrirtækjanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Áfram dauður miðbær

Borgarstjórn Reykjavíkur hefur ekki tekið rétta stefnu í endurnýjun gamla bæjarins. Ákvörðun síðustu viku, sem fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks stóðu að, tekur ekki vandamál gamla bæjarins nógu föstum tökum.

Ákveðið var að auka verulega atvinnutækifærin í gamla bænum og jafnframt auka íbúatölu hans lítillega eða úr 5.000 manns í 7.000 manns. Þarna bjuggu 12.000 manns, áður en fólksflóttinn til úthverfanna byrjaði.

Fulltrúar Alþýðubandalagsins vildu sem minnsta uppbyggingu á þessu svæði, bæði vegna verndunar þess og til að hindra umferðaröngþveiti og kostnaðarsöm mannvirki fyrir umferðina. Hjá Alþýðuflokknum kom hins vegar fram það sjónarmið, að ganga ætti lengra í íbúafjölgun gamla bæjarins en meirihlutinn vildi gera.

Þetta síðasta sjónarmið fer næst þeim tillögum, sem settar voru fram í leiðara Dagblaðsins 13. desember í fyrra. Þær stefndu að verulegri endurbyggingu gamla bæjarins með þeim hætti, að álag á umferðarmannvirkjum yrði sem minnst og mannlíf í gamla bænum yrði sem mest.

Dagblaðið vildi stefna að íbúafjölgun gamla bæjarins upp í 12.000 manns eins og áður var. Þetta má gera með því að reisa háhýsi íbúða á svæðinu milli Hverfisgötu og Skúlagötu og skipuleggja íbúðir ofan á væntanlegum verzlunar- og skrifstofuhúsum Laugavegsássins.

Á þessum stað er glæsilegt útsýni yfir Sundin til Esjunnar. Og þrátt fyrir hina þéttu byggð er unnt að sinna þörfum barna með því að skipuleggja leiksvæði á skýldum þökum hinna lægri húsa á svæðinu. Íbúar þessa svæðis ættu í mörgum tilvikum að geta komizt fótgangandi til vinnu.

Slík stefna mundi draga úr því, að menn þyrftu að þveitast á bílum sínum ofan úr Breiðholti eða innan úr Korpúlfsstaðatúni niður í bæ. Minna ójafnvægi yrði milli búsetu og atvinnutækifæra í gamla bænum en hinar samþykktu tillögur gera ráð fyrir.

Samt sem áður mundu atvinnutækifærin verða fleiri en búsetutækifærin. Þess vegna lagði Dagblaðið til, að reist yrðu við Hverfisgötuna nokkur bílageymsluhús með innakstri frá Skúlagötu. Sú gata yrði breikkuð og sett í verulega gott hraðsamband við aðra borgarhluta. Þar með ætti að vera unnt að hindra umferðaröngþveiti bæði á leiðunum að og frá gamla bænum og svo innan hans sjálfs.

Ef menn hafa góð tækifæri til að leggja bílum sínum við Hafnarstræti og Hverfisgötu, ætti að vera tiltölulega auðvelt að framkvæma hugmyndir um yfirbyggðan gönguás frá Aðalstræti upp að Hlemmtorgi og um verndun þröngra gatna fyrir óhóflegri bílaumferð.

Þessar hugmyndir eru allar liður í þeirri stefnu, að borgarhlutar séu fjölhæfir en ekki einhæfir, sumir til dæmis ekki aðeins lifandi á daginn og aðrir á kvöldin. Þær eiga að gæða gamla bæinn meira lífi en hinar samþykktu tillögur gera ráð fyrir. Og um leið eiga þær að greiða fyrir samgöngum í borginni allri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Heillaspor til norðausturs

Víðtækt samkomulag hefur náðst í borgarstjórn Reykjavíkur um nýja útfærslu byggðarinnar í borginni til norðausturs að Úlfarsfelli. Fulltrúar Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Alþýðuflokks greiddu atkvæði með þessari stefnu, sem kynnt var á skipulagssýningu á Kjarvalsstöðum skömmu fyrir síðustu áramót.

Fulltrúar Alþýðubandalagsins greiddu einir atkvæði gegn þessari tillögu og vildu í hennar stað, að Reykjavík gengi til samstarfs við sveitarfélögin sunnan borgarinnar um vöxt höfuðborgarsvæðisins til suðurs. Ekki er ljóst, hvaða brögð eru þarna í tafli Alþýðubandalagsins, en langsótt virðast þau í fljótu bragði.

Þegar er til samstarf Reykjavíkur og annarra sveitarfélaga á svæðinu um skipulagið. Kópavogur, Garðabær og Hafnarfjörður munu halda áfram að stækka. Höfuðborgarsvæðið mun því þenjast út til suðurs í öðrum lögsagnarumdæmum um leið og það þenst út til norðurs í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur.

Vissulega er stefna Alþýðubandalagsins í samræmi við gamla aðalskipulagið frá 1965. En þá vissu menn ekki, að borgin sjálf mundi þenjast eins mikið út og raun hefur orðið á. Þá átti Breiðholt að endast sem byggingasvæði fram undir aldamót. En nú er ljóst, að þar mun lóðaúthlutun ljúka fyrir árið 1980.

Að óbreyttu ástandi yrði Reykjavík uppiskroppa með byggingalóðir eftir tvö eða þrjú ár. Og sveitarfélögin sunnan Reykjavíkur hafa ekki afl til að taka í einu vetfangi við hlutverki Reykjavíkur í útvegun byggingalóða. Og svo vel vill til, að Reykjavík á við Korpúlfsstaði og sunnan Úlfarsfells ákjósanlegt byggingarsvæði.

Á hinu nýja svæði eiga 50.000 manns að geta búið í framtíðinni. Það er helmingi meiri fjöldi en gert er ráð fyrir, að búi í Breiðholti fullbyggðu, 25.000 manns. Samtals jafngilda þessi tvö svæði meira en tvöföldun íbúafjölda Reykjavíkur.

Hið nýja svæði endist samt ekki takmarkalaust. Breiðholt dugði í 15 ár. Ef til vill verður unnt að láta Úlfarsfellssvæðið endast í 25 ár eða rétt fram yfir næstu aldamót. En þá verður komið að núverandi mörkum lögsagnarumdæmis borgarinnar, því að enginn telur ráðlegt að stækka borgina meira í átt til heiða en orðið er.

Meðan Úlfarsfellssvæðið er að byggjast upp verða sveitarfélögin í nágrenni Reykjavíkur að búa sig undir að taka við hlutverki Reykjavíkur í lóðaúthlutun. Þau ráða ekki við það núna, þótt þeim vaxi stöðugt fiskur um hrygg. Reykjavík verður enn að ráða ferðinni um sinn.

Skipulagssýningin á Kjarvalsstöðum bar þess merki, að nýja skipulagið á Úlfarsfellssvæðinu er langsamlega vandaðasta skipulag, sem Reykjavík hefur staðið að. Möguleikar landnýtingar hafa þar verið skoðaðir mun betur en annars staðar hefur verið gert. Vonandi tekst jafnvel til í deiliskipulagi einstakra þátta svæðisins.

Borgarstjórn hefur nú samþykkt heildarskipulag Úlfarsfellssvæðisins og þar með stigið meiri háttar heillaspor í þróunarsögu borgarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Olían er ógnvaldur

Þótt undarlegt megi virðast, er sennilegt, að olíuslysið mikla við Bravo-borholuna í Norðursjó verði þjóðum Norðursjávar og Norður-Atlantshafs fremur til gæfu en tjóns. Líta má á slysið sem geigvænlega aðvörun, er ráðamenn viðkomandi ríkja geta ekki látið sem vind um eyru þjóta.

Um tíma leit út fyrir, að olíuslysið mundi valda óbætanlegum skaða. Þar sem björgunarmönnum hefur nú tekizt að ná tökum á gas- og olíuflaumnum, er sennilegt, að olían berist ekki til stranda Norðursjávar. Ekki er vitað, hve mikið tjón verður á fiskistofnum og öðru lífríki hafsins, en sennilega munu áhrif olíunnar þverra, þegar fram líða stundir.

Norðmönnum, Bretum og öðrum þeim, sem beðið hafa skjótfengins gróða af olíu- og gaslindum Norðursjávar, hlýtur nú að verða ljóst, að varlegar en áður verður að fara í sakirnar. Ljóst er, að þeir kunna ekki enn að hemja þær höfuðskepnur, sem þeir eru að reyna að virkja.

Mörgum holum í Norðursjó hefur orðið að loka, þar sem þrýstingurinn í þeim var orðinn svo gífurlegur, að ekki var þorandi að virkja þær. Eftir Bravo-slysið spyrja menn hvort einhverjar af þessum holum fari fyrr eða síðar að blása og hvort ekki beri nú að gera ráðstafanir til að halda þeim í skefjum.

Ennfremur hlýtur Bravo-slysið að leiða til þess, að kröfur um margfalt meira öryggi og betri frágang á borpöllum nái fram að ganga. Í brezkri skýrslu hefur verið gizkað á, að 80% líkur væru á útblæstri eins og á Bravo í hinum brezka hluta Norðursjávar og 50% líkur væru á fleiri en einu slíku stórslysi.

Nú verða ráðamenn ríkja Norðursjávar og ráðamenn borpalla á svæðum þeirra að stöðva sig á olíufluginu og leggja höfuðáherzlu á að auka kunnáttu og öryggi í þessum áhættusama námugreftri, sem þegar hefur kostað tugi manna lífið og ógnar nú velferð ríkja um allt Norður-Atlantshaf.

Hjá Norðmönnum stóð fyrir dyrum að hefja tilraunaboranir norður á íslenzkum breiddargráðum, þar sem veður eru vályndari en í Norðursjó. Þessum tilraunum verður nú. að fresta, að minnsta kosti á meðan vísindamenn standa jafn ráðþrota gagnvart duttlungum olíunnar og lítil börn með eldspýtur.

Þetta sýnir okkur Íslendingum, að okkar stjórnvöld hafa gert rétt í að flýta sér hægt í þessum efnum, þótt fjölmargir aðilar hafi óskað leyfa til tilraunaborana fyrir Norðausturlandi. Eftir Bravo-slysið er ljóst, að engin slík leyfi má veita í náinni framtíð.

Við verðum svo að vona, að vísinda- og tæknimönnum takist um síðir að afla sér nægilegrar þekkingar og leikni til að virkja auðlindir sjávarbotnsins án þess að stofna lífi hafs og stranda í neina hættu. Ef svo verður, mun gasið og olían í Norðursjó reynast Vestur-Evrópu mikil og þörf lyftistöng.

En á meðan hlýtur gasið og olían að teljast hinn mesti ógnvaldur og ráðamenn auðlindanna að teljast í hópi hinna hættulegustu manna álfunnar. Við megum ekki láta hagnaðarvonina eyðileggja framtíð okkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið