arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Landsfundar-pattið.

Niðurstaðan var patt. Landsfundur sjálfstæðismanna var skemmtileg uppákoma í skammdeginu. Þar fengu armar flokksins tækifæri til liðskönnunar og burtreiða, án þess að úr neinu væri skorið, sem áhorfendum finnst máli skipta.

Liðskönnun og burtreiðar magna samstöðu innan flokksbrota og deyfa hana milli þeirra. Á þann hátt dýpkaði landsfundurinn klofning flokksins. Menn riðu af þingi hálfu sannfærðari en áður um, að sannleikurinn væri í þeirra eigin farangri.

Armarnir hafa náð fastara formi. Í flokksbrotunum hafa risið liðþjálfar og marskálkar, eins konar vísir apparats. Menn brýna vopn sín í kyrrþey og bíða harðvítugri burtreiða í prófkjörum og almennum kosningum.

Sambræðslur urðu með ýmsum hætti á landsfundinum. Flokkseigendafélagið og miðjumenn, þ.e. almennir andstæðingar ríkisstjórnarinnar, tóku saman höndum um vantraust á ríkisstjórnina og um endurkjör Geirs Hallgrímssonar formanns.

Hins vegar náðu miðjumenn og stjórnarsinnar saman í kosningu Friðriks Sophussonar varaformanns. Og loks stóðu allir armar saman að því að vísa frá svonefndum handjárnum á stjórnarsinna og fela þann vanda miðstjórn í hendur.

Öll flokksbrotin í burtreiðunum fengu nokkurn árangur. Beztur var árangur Geirs Hallgrímssonar, sem náði tveimur þriðju hlutum atkvæða til formennsku. Óhjákvæmilegt er að telja það góðan árangur í klofnum flokki.

Landsfundurinn vottaði Geir traust starfandi flokksmanna. Það vegur mjög á móti því vantrausti, sem almennir kjósendur flokksins hafa sýnt Geir í skoðanakönnunum, enda eru starfandi flokksmenn áhrifameiri en almennir kjósendur.

Stjórnarsinnar náðu sínum fjórðungi atkvæða, bæði í formannskjöri og í yfirlýsingu um vantraust á ríkisstjórnina. Raðir þeirra riðluðust ekki undir þrýstingi og þeir gátu sýnt frambærilegt formannsefni í Pálma Jónssyni.

Þá eignaðist Sjálfstæðisflokkurinn sinn Hamlet. – Að vera eða vera ekki – ræða Ellert B. Schram mun vafalaust varðveitast í ræðusögu Íslands sem dæmi um, hversu mikið drama og hversu mikil tilfinning getur leitt til niðurstöðu í núlli.

Ekki má þó gleyma, að framtak Ellerts eða framtaksleysi dró annars vegar úr líkum á öðru framboði miðjumanna til formanns og stuðlaði hins vegar að því andrúmslofti, sem síðar kom fram í varaformannskjöri Friðriks Sophussonar.

Lítil völd fylgja stöðu varaformanns Sjálfstæðisflokksins. Hún gefur ekki einu sinni öruggt fyrirheit um síðari formennsku. En hún vísar þó fram á veginn til kynslóðaskipta, – hefur eins konar táknrænt gildi.

Miðjumenn hagnýttu sér hina þægilegu stöðu í miðjunni og fengu atkvæði ríkisstjórnarsinna til að koma sínum frambjóðanda upp fyrir fulltrúa flokkseigendafélagsins í kosningunni um varaformann Sjálfstæðisflokksins.

Þar með tilkynntu miðjumenn, að valdamiðstöðin í flokknum skyldi ekki fá öll völd í sínar hendur, heldur mundu miðjumenn vera þar þátttakendur, sem taka yrði tillit til, þegar gengið verður til burtreiða á nýjan leik.

Ríkisstjórnin mun starfa áfram, flokkseigendafélagið mun áfram vilja aukin völd í minnkuðum flokki og miðjumenn munu áfram reyna að þreyja þorrann með drauminn um óklofinn stórflokk einhvern tíma í fjarlægri framtíð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Líflegur landsfundur.

Fulltrúar á landsfundi Sjálfstæðisflokksins munu eiga ýmissa kosta völ, þegar kemur að kosningu formanns og varaformanns flokksins. Ný framboð koma fram annan hvern dag. Og enn fleiri bíða færis í sviptingum landsfundarins.

Valdamiðstöðin í flokknum nýtur takmarkaðs trausts, enda fjölgar þeim stöðugt, sem sjá, að stefna hennar er, að betra sé að hafa mikil völd í litlum flokki en lítil völd í stórum. Fyrir þetta er hún kölluð flokkseigendafélag.

Öflugustu framboðin á landsfundi eru einmitt frá þessu félagi. Geir Hallgrímsson er langbezta formannsefni þess, einfaldlega af því að hann er formaður fyrir og mörgum fulltrúum mun þykja þungbært að rísa gegn slíkum.

Ragnhildur Helgadóttir er ekki síður heppilegt framboð af hálfu flokkseigenda til varaformennsku. Hún fellur nákvæmlega að þeirri kröfu líðandi stundar, að nú loksins verði konur valdar til áhrifa, jafnvel að öðru ójöfnu.

Uppreisnarmenn og stjórnarsinnar koma í annarri sveit, sem alls ekki er eins sterk á landsfundi og hún er meðal almennra stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins. En hún vill samt sína liðskönnun á landsfundi.

Formannsefni þessa hóps er Pálmi Jónsson og varaformannsefni væntanlega Friðjón Þórðarson, þótt sá síðarnefndi hafi ekki enn, þegar þetta er ritað, gefið neina yfirlýsingu um slíkt. Bæði eru þessi framboð öflug.

Að baki svífur náttúrlega hinn einstæði töframaður íslenzkra stjórnmála, Gunnar Thoroddsen, sem orðinn er nánast þjóðhetja, þrátt fyrir gerðir, misgerðir og vangerðir ríkisstjórnar sinnar, – eða kannski vegna þeirra.

Á milli þessara fríðu hópa er á landsfundi mikill fjöldi fulltrúa, sem seint og illa verða dregnir í dilka. Fjölmennir eru þar fulltrúar, sem eru andvígir ríkisstjórninni, en hafa jafnframt glatað trúnni á Geir.

Mikilvægi þessa hóps sést bezt af því, að á morgni fyrsta landsfundardags höfðu fyrrverandi ráðherrar flokksins og aðrir hornsteinar hans ekki enn látið verða af því að lýsa stuðningi við núverandi formann.

Sumir í þessum hópi gætu hugsað sér að fara í framboð til formanns eða varaformanns, ef þær aðstæður mynduðust á landsfundi, að á þau framboð yrði litið sem málamiðlun, er sæmilega breiður hópur fulltrúa gæti sætt sig við.

Af hálfu stjórnarandstæðinga utan flokkseigendafélags hefur Ellert B. Schram gefið hálfa yfirlýsingu um framboð í formennsku og Friðrik Sófusson heila yfirlýsingu um framboð í varaformennsku. Báðir höfða til ungra fulltrúa.

Erfiðara er að staðsetja framboð Sigurgeirs Sigurðssonar til varaformanns. Hann er ekki Engeyingur og ekki beinlínis í flokkseigendafélaginu, en stendur þó nálægt því og gæti dregið sig í hlé í þágu Ragnhildar.

Frá því að þetta er ritað og þangað til það er lesið, geta frambjóðendur verið orðnir fleiri eða færri. Sjálfur landsfundurinn verður svo vettvangur tilrauna til bandalaga milli einstakra hópa, til dæmis um gagnkvæman stuðning.

Þegar kemur að atkvæðagreiðslu á sunnudaginn, geta frambjóðendur verið orðnir allt aðrir en þeir, sem hér hafa verið nefndir. Fulltrúar geta alls ekki kvartað um, að líf og fjör og leiki skorti í flokki þeirra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vilja fé til flugstöðvar.

Almenningsálitið á Íslandi er fylgjandi þeirri helmingsþátttöku Bandaríkjanna í kostnaði við gerð nýrrar flugstöðvar í Keflavik, sem samið hefur verið um. Þetta kom fram í nýlegri skoðanakönnun Dagblaðsins.

Fólk hefur almennt gert upp hug sinn til málsins. Aðeins 5% hinna spurðu sögðust vera óákveðnir og aðeins 10% vildu ekki svara. Þetta eru mjög lágar hlutfallstölur, gerólíkar þeim, sem við höfum séð í óljósri afstöðu fólks til flokkanna.

64% stuðningur og 21% andstaða við kostnaðarþáttökuna sýna líka skörp skil. Sá fimmtungur þjóðarinnar, sem er andvígur þáttökunni, er að verulegu leyti sami hópurinn og stuðningsfólk Alþýðubandalagsins.

Í skoðanakönnunum hefur árum saman komið í ljós, að fimmtungur eða fjórðungur þjóðarinnar er andvígur dvöl bandaríska hersins og þáttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu. Sami, fasti minnihlutinn kemur einnig fram í þessari könnun.

Viljayfirlýsing almennings er skýr. 76% þeirra, sem lýsa skoðun, eru fylgjandi kostnaðarþátttöku Bandaríkjanna og 24% eru henni andvígir. Samkomulagið styðja flestir óháðir kjósendur og kjósendur annarra flokka en Alþýðubandalagsins.

Niðurstaðan sýnir í hnotskurn, að það eru mál, sem varða Keflavíkurflugvöll, er greina milli kjósenda Alþýðubandalagsins annars vegar og hins vegar kjósenda þeirra flokka, sem stundum eru kallaðir lýðræðisflokkar eða þá hernámsflokkar.

Niðurstaðan sýnir líka, að neitunarvald Alþýðubandalagsins í ríkisstjórninni gegn viðtöku peninga frá Bandaríkjunum stríðir gegn almenningsálitinu í landinu og skoðunum stuðningsmanna hinna tveggja afla ríkisstjórnarinnar.

Spurt var um helmingsþátttöku, af því að það er niðurstaða samkomulags milli Bandaríkjanna og Íslands. Í svörum fjölmargra kom þó fram, að þeir vildu gjarna, að kostnaðarhlutdeild Bandaríkjanna væri enn meiri.

Einnig vísuðu menn til svonefndrar aronsku, sem felst í stuðningi við auknar greiðslur af hálfu Bandaríkjanna, einkum á sviðum, sem telja mætti til almannavarna, svo sem varanlega vegagerð og smíði neðanjarðarbyrgja.

Skoðanakönnunin sýnir, að aronskan er við góða heilsu, þrátt fyrir lítið umtal á allra síðustu árum. Væntanlega verður það tilefni þess, að Dagblaðið kanni fylgi aronskunnar sérstaklega við fyrstu hentugleika.

Fyrir nokkrum árum mátti í grófum dráttum segja, að 70% þjóðarinnar styddi aronsku og að rúmlega helmingur afgangsins væri andvígur dvöl bandaríska herliðsins og þáttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu.

Skoðanakönnunin bendir einnig til, að svonefnd friðarhreyfing í Evrópu, sem sumir vilja kalla uppgjafarhreyfingu, nýtur ekki mikils fylgis hér á landi og ekki meira fylgis en verið hefur um langan aldur. Hún hefur verið sérvizka og er enn.

Almenningur telur, að kostnaðarþáttaka Bandaríkjanna í flugstöðinni sé eðlileg afleiðing aðgreiningar borgaralegs og hernaðarlegs flugs, af hönnun stöðvarinnar sem loftvarnabyrgis og af yfirtöku hersins á gömlu flugstöðinni.

Þetta almenningsálit nær hins vegar ekki fram að ganga að sinni, af því að Alþýðubandalagið hefur komið þeirri ár sinni fyrir borð í ríkisstjórninni, að það hafi neitunarvald gegn umtalsverðum breytingum þar syðra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ritskoðun Pósts og síma.

Ekki er nóg forsmánin, að póstburðarfólk hafi neitað að bera út blað, heldur er haldinn fundur með aðstandendum þess, þar sem óskað er, að þeir biðjist afsökunar á skoðunum sínum! Þetta gerðist ekki í Uganda, heldur í Kópavogi.

Skyldum við næst eiga von á, að einhver rútubílstjórinn og sérleyfishafinn neiti að dreifa einhverju dagblaðinu, til dæmis af því að það hafi verið andvígt nýjustu umsókn sérleyfishafa um tiltekna prósentuhækkun fargjalda?

Það er ekki í verkahring Pósts og síma eða einstakra starfsmanna og sérleyfishafa þessarar einkaréttarstofnunar að ákveða, hvort efni, sem fer um hendur hennar, feli í sér réttar skoðanir eða rangar, hæfar skoðanir eða vanhæfar.

Pósti og síma hefur sem einkaréttarstofnun verið falið að sjá um dreifingu hljóðvarps, sjónvarps og prentaðs máls, hvort sem eitthvað af þessu efni er stofnuninni eða einstökum starfsmönnum hennar að skapi.

Allt öðrum stofnunum í þjóðfélaginu hefur verið falið að ákveða, hvort skoðanir varði við lög eða ekki. Á það reynir mjög sjaldan, af því að samkeppni ríkir í prentuðu máli og auðvelt er að koma gagnskoðunum á framfæri.

Hafi starfsmenn Pósts og síma eitthvað við að athuga gagnrýni blaðs á fáránlega lélegum útburði og nenni þeir ekki að koma svörum sínum á framfæri, geta þeir snúið sér til dómstóla. En þeir geta ekki tekið að sér dómsvaldið.

Sem harðskeyttur samningsaðili á vinnumarkaði þarf prentarastéttin stundum að sæta harðvítugri gagnrýni í prentuðum fjölmiðlum. Aldrei hefur samt heyrzt, að prentarar teldu í sínum verkahring að ritskoða ósanngjarna gagnrýni.

Sennilega er ekki hægt að ætlast til, að allt starfsfólk Pósts og síma hafi stjórnarskrána á rúmstokknum. Hins vegar á að vera hægt að krefjast af þeim, sem komast þar til mannvirðinga, að þeir láti Kópavogsatburði ekki gerast.

Fyrstu viðbrögð Pósts og síma við ritskoðun póstburðarfólks í Kópavogi voru þau, að hún væri að vísu ekki rétta leiðin, en skiljanlega þætti fólkinu sárt að þurfa sjálft að bera út gagnrýni á eigin verk!

Lin og léleg viðbrögð ráðamanna Pósts og síma, allt frá umdæmisstjóra upp í forstjóra, eru dæmi um, að þeir eru ekki hæfir til að halda uppi einkarétti stofnunarinnar. Og ráðherra er samsekur, nema hann veiti þeim ærlegt tiltal.

Getuleysi Pósts og síma.

Athyglisvert er, að dagblöðin forðast eftir mætti að nota þjónustu Pósts og síma. Í þéttbýli nota þau eigin dreifingarkerfi og að nokkru leyti einnig í dreifingu frá Reykjavík til annarra þéttbýlisstaða.

Sumpart stafar þetta af því, að þjónusta Pósts og síma er of dýr, jafnvel þótt sérstakir taxtar gildi um prentað mál. En einkum er þessi þjónusta að hluta til of svifasein fyrir blöð, sem þurfa að vera samdægurs á leiðarenda.

Þessi viðhorf dagblaðanna eru dæmi um, að mikilvægir þættir íslenzkrar póstþjónustu eru í ólestri, svo sem oftast vill verða, þegar einkaréttarstofnun nýtur hvorki aðhalds að utan né stjórnunar að innan.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Akranes tekur forustuna.

Sameiginlegt prófkjör stjórnmálaflokkanna fyrir sveitarstjórnarkosningarnar verður haldið á Akranesi í janúar. Þátttakendur fá afhenta kjörseðla með nöfnum frambjóðenda allra flokka, en mega aðeins merkja við hjá einum flokki.

Þetta er mikil framför frá þeim prófkjörum, sem hingað til hafa verið haldin. Það auðveldar flokkunum að hafa þau opin almennum stuðningsmönnum, sem ekki vilja gerast formlegir félagsmenn með skírteini og stimpil.

Með sameiginlegu prófkjöri er tryggt, að kjósendur taki aðeins þátt í prófkjöri eins flokks, hafi aðeins áhrif á skipun þess framboðslista, sem þeir hyggjast styðja. Þar með er úr sögunni veigamikil gagnrýni á opin prófkjör.

Hingað til hafa opin prófkjör verið auðveldari hjá fjölmennum stjórnmálaflokkum eins og Sjálfstæðisflokknum heldur en fámennum á borð við Alþýðuflokkinn. Akranesfordæmið gerir öllum flokkum kleift að hafa opið prófkjör.

Menn, sem fara milli flokka í prófkjöri, hafa ekki haft marktæk áhrif í Sjálfstæðisflokknum, af því að þeir hafa drukknað í fjöldanum. Hins vegar er hugsanlegt, að slíkir hlaupamenn hafi getað haft áhrif hjá Alþýðuflokknum.

Samkomulag stjórnmálaflokkanna á Akranesi er því mjög til fyrirmyndar. Það sýnir, að til eru framámenn í stjórnmálum, sem eru reiðubúnir til samstarfs yfir flokksmörk til að efla forsendur lýðræðis í landinu.

Næsta skref á þessari lýðræðisbraut er að fá alþingi til að sameina prófkjör og kosningar með því að lögfesta – eða lögleyfa að minnsta kosti – óraðaða lista, svo að kjósendur lista geti sjálfir raðað frambjóðendum hans.

Hingað til hafa verið dæmi þess, að þeir, sem hafa orðið undir í prófkjöri, reynast linir í baráttu fyrir þann lista, sem þeir hafa tekið þátt í að velja. Þetta hefur verið notað gegn prófkjörum, bæði hinum opnu og lokuðu.

Ef enginn veit niðurstöðu prófkjörs, fyrr en niðurstaða sjálfra kosninganna er fengin, væri afnumin hin síðari af tveimur mótbárum, sem prófkjör hafa hingað til þurft að sæta. Og lýðræðið fengi byr undir báða vængi.

Samkomulag stjórnmálaflokkanna á Akranesi er mikilvægur frelsiskyndill í skammdeginu, ánægjuleg andstæða auvirðilegs og fyrirlitins flótta Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík frá áralangri og flekklausri hefð opinna prófkjara

Loks hugsað um aldraða.

Stofnun Öldrunarráðs Íslands markar tímamót í tilraunum manna til að koma á endurbótum í málaflokki, sem hingað til hefur verið sorglega vanræktur. Í ráðinu hefur náðst samstarf allra aðila, sem þegar vinna að málum aldraðra.

Jafnframt hafa þingmenn úr ýmsum flokkum tekið vel tillögu Péturs Sigurðssonar og fleiri þingmanna Sjálfstæðisflokksins um, að alþingi skipi sjö manna nefnd til að sjá um aðgerðir á ári aldraðra, sem verði 1982.

Þá hefur Helgi Seljan endurflutt tillögu sína um, að reynt verði að nýta bújarðir, sérstaklega ríkisjarðir, sem dvalarheimili fyrir aldraða. Og loks starfar um þessar mundir stjórnskipuð nefnd að frumvarpsbálki um öldrunarmál.

Af öllu þessu má sjá, að senn má vona, að hin vanræktu öldrunarmál komist í sviðsljósið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tveir með reisn.

Þátttaka í stjórnmálum er ekki alltaf örugg leið til óvinsælda. Ráðherrarnir Gunnar Thoroddsen og Ólafur Jóhannesson afsönnuðu það í skoðanakönnun Dagblaðsins, þar sem fólk var spurt, hvaða stjórnmálamann það teldi merkastan.

Gunnar Thoroddsen forsætisráðherra varð raunar langefstur með 160 atkvæði af 600 í fyrsta sæti og samtals 218 atkvæði í þau þrjú sæti, sem gefinn var kostur á. Samkvæmt þessu er Gunnar í miklum metum hjá rúmum þriðjungi kjósenda.

Ólafur Jóhannesson utanríkisráðherra og fyrrverandi forsætisráðherra fylgdi í humátt á eftir Gunnari með 82 atkvæði í fyrsta sæti og samtals 142 atkvæði í sætin þrjú. Ólafur er þannig í miklu áliti hjá tæpum fjórðungi kjósenda.

Hvorugur þessara manna er forustumaður stjórnmálaflokks. Ólafur hefur afsalað völdum í Framsóknarflokknum til Steingríms Hermannssonar og Gunnari Thoroddsen hefur aldrei verið hleypt að raunverulegum völdum í Sjálfstæðisflokknum.

Vinsældir Gunnars eru enn athyglisverðari fyrir þá sök, að hann situr ekki á friðarstóli í flokki sínum eins og Ólafur, heldur er hann uppreisnarmaður, sem þarf að sæta versta umtali íslenzkra stjórnmálamanna.

Um aðra er ekki að ræða í þessum samanburði. Stökkið frá þessum tveimur vinsældakóngum niður í venjulega flokksformenn og ráðherra er svo gífurlegt, að það sker beinlínis í augu. Að Gunnari og Ólafi frátöldum ríkir tómið eitt.

Alþýðubandalagið virðist þó hafa komizt lengst í kynslóðaskiptum í forustunni. Af stjórnmálamönnum þess er hinn nýlegi formaður, Svavar Gestsson, langefstur, í þriðja sæti með 54 atkvæði samtals. Þar skyggir enginn flokksbróðir á hann.

Hinir tveir ungu ráðherrar Alþýðubandalagsins eru í hæfilegri fjarlægð, en þó langt ofar öðrum flokksmönnum. Hjörleifur Guttormsson er í sjöunda sæti með 23 atkvæði og Ragnar Arnalds í níunda sæti með 15 atkvæði.

Steingrímur Hermannsson, formaður Framsóknarflokksins, geldur hugsanlega vinsælda forvera síns. Hann er þó í fjórða sæti könnunarinnar með 40 atkvæði og ekki einn einasta annan framsóknarmann við sjóndeildarhringinn.

Einn þekktasti uppreisnarmaður íslenzkra stjórnmála, Albert Guðmundsson, er í fimmta sæti með 28 atkvæði. Hann er annar af tveimur lítt þægum sjálfstæðismönnum, sem fær í könnuninni betri útkomu en sjálfur flokksformaðurinn.

Geir Hallgrímsson getur engan veginn talizt sæmdur af sjötta sætinu á 28 atkvæðum, þar af aðeins 9 í efsta sæti. Hann er þó formaður langsamlega fjölmennasta og vinsælasta stjórnmálaflokks í landinu.

Af sjálfstæðismönnum koma næstir ráðherrarnir Friðjón Þórðarson með 8 atkvæði og Pálmi Jónsson með 7 atkvæði, svo og Matthías Bjarnason með 7 atkvæð. Þannig mega uppreisnarmenn einnig vel við una í annarri víglínu.

Hinn flokkurinn, sem á við forustuvanda að stríða, er Alþýðuflokkurinn, þar sem Vilmundur Gylfason náði áttunda sætinu á 17 atkvæðum meðan Kjartan Jóhannsson flokksformaður varð að sætta sig við tíunda sætið á 15 atkvæðum.

Skoðanakönnun Dagblaðsins bendir til, að þessir 13 nafngreindu menn séu hinir raunverulegu stjórnmálamenn landsins og að þar af séu aðeins tveir, sem hafi umtalsverða reisn umfram hið gráa meðallag.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þegar “allir” vita.

Næst á eftir landbúnaði er einna leiðinlegast að fjalla um Flugleiðir hér í leiðurum. Á þessum tveimur sviðum er einna erfiðast að koma að heilbrigðri skynsemi, því að við freka og rökhelda þrýstihópa er að etja.

Talsmenn slíkra þrýstihópa láta sér ekki nægja lítt rökstuddar fullyrðingar að hætti stjórnmálamanna, heldur eru þeir ófeimnir við að setja fram alrangar fullyrðingar þvert á allar staðreyndir málsins, svo sem nýleg dæmi sanna.

Sem stjórnmálamaður segir Steingrímur Hermannsson flugmálaráðherra, að tap sé á innanlandsflugi Flugleiða. Þessi fullyrðing er ekki beinlínis röng, heldur aðeins óviss, því að ráðherrann er að tala um bókhaldsatriði.

Enginn veit, hvort Snorri Sturluson hefur kostað sjónvarpið tvær eða fimm milljónir króna. Það fer eftir, hvernig reiknað er. Hið sama gildir um innanlandsflug Flugleiða. Ekki er sama, hvar fastakostnaðurinn er bókfærður.

Síðan talsmenn Flugleiða fóru að taka aukinn þátt í umræðu um flugfrelsi, hefur umræðan færzt á lægra svið. Leiðinlegt er að þurfa að leggja sig niður við að hrekja falsið, en þó verður stundum ekki hjá því komizt.

Einn kunnasti flugmaður fyrirtækisins sagði nýlega í blaði: “Eins og allir þekkja hefur hin svonefnda “Open-Sky”-stefna Carters … orðið til þess, að nánast öll flugfélög þar vestra hafa orðið að draga saman seglin.”

Málsgrein flugmannsins hefst á orðunum “Eins og ALLIR þekkja”. Lífsreyndir menn staðnæmast jafnan við þennan blákulda, sem mjög oft er skeytt framan við fullyrðingar, er raunar engir þekkja, af því að þær eru kolrangar.

Flugfrelsið í Bandaríkjunum hefur þvert á móti aukið flugveltuna. Mörg gömul offitu-flugfélög hafa orðið að draga saman seglin, en hjá yngri og dugmeiri flugfélögum hefur aukningin orðið mun meiri en sem því nemur.

Þar gildir gamla, góða markaðsreglan, að lækkað verð hefur í för með sér aukinn farþegafjölda langt umfram lækkaða verðið. Heildarveltan eykst í flugi, flugfélög vanda betur reksturinn og neytendur njóta góðs.

Einn framkvæmdastjóra Flugleiða sagði nýlega í blaði: “Ég mun … sýna fram á, að “flugkakan” … um áætlunarflugið er ekki til skiptanna og að samgöngum okkar sé betur borgið með einu sterku félagi heldur en mörgum veikburða.”

Gallinn við þessa röksemdafærslu er, að ekki er til nein tiltölulega fastmótuð “flugkaka”. Aukin samkeppni lækkar verð og stækkar flugkökuna, svo sem reynslan hefur sýnt í amerísku flugi og á öðrum sviðum lífsbaráttu í viðskiptum.

Þegar Icecargo fór að fljúga á lágum fargjöldum til Amsterdam og Flugleiðir fóru að herma eftir, var hin svonefnda “flugkaka” stækkuð. Ef Arnarflug fær að fljúga til Evrópu, mun þessi kaka stækka enn frekar.

Vel getur verið, að talsmenn Flugleiða geti hermt upp á núverandi ríkisstjórn heimskuleg einokunarloforð, sem löngu liðin ríkisstjórn gaf í trássi við hagsmuni almennings og íslenzks flugs. Enda gera þrýstarar Flugleiða það óspart.

Því má skjóta á ská þeirri ábendingu til stjórnmálamanna í valdastólum, að þeir eru þar til að gæta hagsmuna almennings, efla samkeppni og auka íslenzkt flug, en ekki til að þjónusta illa stjórnuð fyrirtæki.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið