arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Forvitnin og sannleikurinn

Upprunalegur tilgangur frjálsra og óháðra fjölmiðla er að svala forvitni fólks, annarra fjölmiðla að koma sjónarmiðum á framfæri. Í frumsögu íslenzkra fjölmiðla blandaðist þetta á ýmsa vegu, en nú eru fjölmiðlar yfirleitt orðnir meira eða minna óháðir og þurfa sem slíkir að muna eftir upprunanum.

Taka ber með varúð hugmyndum um, að tilgangur frjálsra fjölmiðla sé annar en að svala forvitni fólks. Þar á meðal, að þeir séu hluti af valdakerfinu og lúti hugmyndum áhrifaafla þess um, að fjölmiðlar hafi samfélagslegt eða þjóðfélagslegt hlutverk, sem valdaaðilar kerfisins ákveða.

Svo að fjölmiðill geti svalað forvitni þarf hann að leita sannleikans, alls sannleikans og aðeins sannleikans. Hann má ekki ljúga með því að leyna hluta sannleikans, svo sem vegna regluverks um, að oft megi satt kyrrt liggja vegna einkalífs fólks á opinberum stöðum eða til að valda ekki sárindum.

Það ekki hlutverk frjálsra fjölmiðla, að ákveða, að einhver hluti sannleikans sé óþarfur, komi ekki málinu við, hafi ekki samfélagslegt eða þjóðfélagslegt gildi; að ekki skuli birta sannleika á borð við nöfn og myndir; að einhver hluti sannleikans geti valdið sárindum eða skerði einkalíf fólks.

Frjáls fjölmiðill kann að telja sig þurfa að beygja sig undir regluverk, sem stangast á við ofangreindar forsendur; svo sem undir kenningu Persónuverndar, sem skilgreinir opinber svæði sem einkasvæði; eða undir almenn lög, sem hefta frelsi fjölmiðla, í þeim tilgangi að halda friðinn.

Frjáls fjölmiðill hlýtur samt að vera andvígur þessum kvöðum og lýsa þær andstæðar eðli frjálsrar fjölmiðlunar, það er að segja andstæðar forvitni og sannleika. Þær eiga koma böndum á forvitnina og sannleikann og búa til kerfi um, hvernig satt megi kyrrt liggja. Allt þetta regluverk lýtur lyginni.

Að vísu er gott, að öll dýrin í skóginum séu vinir, sem kunni umgengnisvenjur. Það er hins vegar komið í óefni, þegar búið er til séríslenzkt regluverk, sem setur siði á borð við víðtækt einkalíf og óbeit á sárindum ofar en forvitnina og sannleikann, sjálfar grundvallarforsendurnar.

Vandi íslenzkrar fjölmiðlunar í dag er sá mestur, að of stór hluti fjölmiðlunga hafnar forsendum fjölmiðlunar og telur sjálf höftin vera eins konar heiðursmerki í fínimannsleik.

DV
Óvinurinn er fundinn

Alexander Rannik, sendiherra Rússlands, sér nýjan vinkil á flotaheimsóknum, sem hingað til hafa verið taldar aðferð til að sýna mátt sinn. Hann segir þær vera “mikilvægan hluta af menningarsamskiptum” og bætir við, að Ísland hafi “aldrei óttast okkur”. Því sé heimsókn rússnesks herskips “eins og frí fyrir rússneskt hjarta og sál.” Hér fer hæfileikamaður í skálaræðum, því sjaldan hefur tekizt að setja samasemmerki milli hertækja og menningar. Fleiri eru góðir á þessu sviði, svo sem Alexander Suvanof, flotaforingi deildarinnar, sem sagði “vont veður á sjó” vera eina óvin beggja þjóða.
Óvinur án tíma og rúms

Þeim fjölgar, sem hallast að því, að hryðjuverkahópar af grein Al Kaída og Osama bin Laden lúti ekki stjórn að ofan, heldur leiki hver fyrir sig lausum hala og vinni bara eftir almennum leiðbeiningum, sem gildi til margra ára. Þannig hindri þeir, að vestræn löggæzla reki slóð sambands í farsímtölum og tölvupósti. Þegar þeir fremja sjálfsmorð um leið, er þar á ofan erfiðara en ella að rekja samskipti þeirra við annað fólk í aðdraganda hryðjuverkanna. Þetta eru dæmi um, að forvarnir gegn hryðjuverkum verða öðru vísi en hefðbundin barátta gegn óvinum, sem hafa sinn tíma og rúm.
Hefðbundin krossferð

Ferill hryðjuverka annars vegar og árása engilsaxa í þriðja heiminum hins vegar ber sameiginlega að einni niðurstöðu, almennu stríði milli engilsaxa og múslima, sem háð er á mörgum vígstöðum, nánast alls staðar og hvergi. Með hverjum nýjum snúningi er þyngra að snúa við og finna sáttaferil. Bush forseti skrúfar vandannn upp og kallaði stríðið á sínum tíma “krossferð”. Þau ummæli hafa ekki verið endurtekin, en segja eigi að síður þann dapra sannleika, að við stefnum í heimsstyrjöld, sem enginn getur unnið. Ríki Evrópu geta svo valið, hvort þau taka þátt í þráteflinu eða segja pass.
Má oft satt kyrrt liggja?

Útvíkkun friðhelgi einkalífs yfir í frístundir á opinberum stöðum nýtur ekki stuðnings laga, reglugerða eða siðvenja á vesturlöndum, hvorki í Vestur-Evrópu né í Norður-Ameríku. Svokallaður Karólínudómur mannréttindadómstóls Evrópu fyrir hálfu ári hefur ekki sett neitt ferli af því tagi í gang.

Dómstólar í Evrópu hafa ekki sjáanlega breytt dómvenju í kjölfar Karólínudómsins, né heldur hefur frægðarfólk tekið upp á að kæra myndatökur af sér á opinberum stöðum á borð við skemmtistaði, sundstaði og sportstöðvar, þeim stöðum sem Persónuvernd nefnir sérstaklega í greinargerð sinni.

Karólínudómurinn var eins og steinn, sem féll í poll. Fyrst heyrðist skvamp og síðan komu gárur, en fyrir löngu er allt orðið eins og áður var. Almennt er litið á Karólínudóminn sem eins konar höfuðhögg mannréttindadómsstólsins, enda hafa tækninýjungar gert einkalíf ókleift á opinberum stöðum.

Myndsíminn og veraldarvefurinn hafa breytt aðstæðum, svo og eftirlitsmyndavélar. Nú er einfalt að taka myndir af fólki og koma þeim umsvifalaust á vefinn. Ef farísear vesturlanda reyndu að koma böndum á tímarit og sjónvarpsþætti með lögum og reglum, mundi fjölmiðlun bara færast á veraldarvefinn.

Á öllum vesturlöndum er mikill fjöldi tímarita, sem að meirihluta fjalla um frístundir frægðarfólks á opinberum stöðum. Mikið er sýnt af svipuðu efni í sjónvarpi. Jafnvel Morgunblaðið birtir fjölda mynda af þessu tagi, svo framarlega sem frægðarfólkið sé útlent, en ekki innlent.

Erfitt verður að framfylgja því, að friðhelgisblaðra fylgi fólki af heimili þess yfir á opinbera staði, sem það sækir í frístundum. Það hefur hvorki verið reynt í Vestur-Evrópu né í Norður-Ameríku, en er auðvitað reglan í heimi múslima, þar sem farísear eru félagslega öflugir eins og hér á landi.

Kenning Persónuverndar er angi af þeirri stefnu farísea, að fjölmiðlar séu hluti af valdakerfinu. Þá beri að skipuleggja eins og aðrar stofnanir. Sérstaklega beri þeim að þjóna því, sem farísear telja hafa samfélagslegt eða þjóðfélagslegt gildi, auðvitað eins og farísearnir sjálfir túlka það.

Persónuvernd fylgir séríslenzku trúarsetningunni, að oft megi satt kyrrt liggja. Trúarsetningin hefur gefizt þjóðinni illa og mun verða henni harðari fjötur um fót í framtíðinni.

DV
Friðhelgir flokkshestar

Björn Bjarnason er latur í embætti dómsmálaráðherra. Hann hefur yfir sýslumönnum að segja og lætur sér vel líka, að sumir þeirra nenna alls ekki að vinna. Svo er til dæmis um sýslumennina í Hafnarfirði og á Patreksfirði, þar sem mál hrannast upp. Á Patreksfirði lá sýslumaðurinn í fjögur ár á dánarbúi, sem átti að afhenda félagsheimili aldraðra. Auðvitað eru báðir þessir sýslumenn gamlir flokkshestar í Sjálfstæðisflokknum og því friðhelgir. Annað var uppi á teningnum í tíð Þorsteins Pálssonar, sem hrakti Sigurð Gizurarson úr embætti á Akranesi.
Gleneagles til ills

Fundur áttveldanna fór út um þúfur í Gleneagles í Skotlandi. Þar var stigið skref aftur á bak í umhverfismálum, því að ekki var þrýst á Bush Bandaríkjaforseta í niðurstöðunni, óljósri hræsni, án þess að setja stefnumörk að hætti Kyoto. Þróunaraðstoð verður í auknum mæli afhent fyrirtækjum á borð við British American Tobacco og Shell, sem hafa áratuga langa reynslu af því að ofsækja fátæklinga í þriðja heiminum. Allt þetta var til skammar ríkjum á borð við Frakkland og Þýzkaland, sem létu Bandaríkin og Bretland ráða ferð. Heimurinn verður verri eftir fundinn í Gleneagles.
Utangátta forsetakontór

Skrifstofa forseta Íslands hafði ekki hugmynd um, að forsetafrúin ætti að vera veizlustjóri í gimsteinaveizlu í Vísindasafninu í London kvöldið eftir sprengjuárásina frægu. Ekkert er við það að athuga, að frúin komi fram í selskapi gimsteinafólks í umboði embættis forseta, svo sem fram kemur í bréfi til boðsgesta, sem áttu að borga níu þúsund krónur hver. Hins vegar er skrítið, að forsetaskrifstofan skuli ekki hafa hugmynd um málið og ekki geta frætt DV um það. DV varð að finna fréttina eftir öðrum leiðum. Eru embættismenn skrifstofunnar ekki á kaupi við að vita um svona mál?
Flókinn steinveggur kerfisins

ALMENNINGUR REKUR SIG Á STEINVEGG, þegar hann reynir að gæta réttar síns gagnvart almannavaldinu í landinu. Það fengu Helgi Magnús Hermannsson og Björk Baldursdóttur að reyna, þegar ófætt barn þeirra dó í kjölfar legvatnsprufu á Landsspítalanum.

SPÍTALINN OG LÖGREGLAN DRÓGU LAPPIRNAR. Starfsfólk spítalans fór ekki eftir reglum og tilkynnti ekki andlátið. Lögreglan neitaði að rannsaka það. Læknanefndir og landlæknir voru þversum. Eftir mikið japl og jaml skyldaði ríkissaksóknari lögregluna til að rannsaka málið.

AÐ LOKUM VARÐ AÐ HÖFÐA EINKAMÁL. Það vannst fyrir helgina, Þóra Fischer læknir og íslenzka ríkið voru dæmd til ábyrgðar fyrir vítavert gáleysi og verða að greiða 7-8 milljónir króna fyrir læknamistök, sem eru ekki einstök í sinni röð, því að slíkar prufur hafa oftar farið illa á Landspítalanum.

SAMSTARFSFÓLK LÆKNISINS FÓR HAMFÖRUM gegn DV, sem var eini fjölmiðillinn, er sagði rækilega frá málinu. Skrif blaðsins á þessum tíma um málið voru rétt, en birting á nafni og mynd læknisins var kærð til siðanefndar Blaðamannafélagsins, svo og að vegið væri að starfsheiðri lækna á spítalanum.

SIÐANEFNDIN TÓK UNDIR RUGLIÐ í kröfu samstarfsfólksins á spítalanum og úrskurðaði, að birting nafns og myndar Þóru Fischer væri alvarlegt brot á siðareglunum. Siðanefndin lítur nefnilega á sig sem fulltrúa faríseanna og vill ekki, að trufluð sé hentisemi almannavaldsins í samskiptum við almenning.

ÞANNIG TEKUR STEINVEGGURINN Á SIG ÝMSAR MYNDIR. Hann er stundum samstarfsfólk, læknamafía og landslæknir, sem snúa bökum saman. Hann er stundum lögreglan í landinu og stundum siðanefnd Blaðamannafélagsins. Allir þessir aðilar hafa tapað málinu. Allir vörðu þeir nafnlausa og andlitslausa andstöðu við hagsmuni fólks, steinvegg hins opinbera.

DV
Góða fólkið í landinu

Góða fólkið er hornsteinn þjóðfélagsins eins og farísearnir í Nýja testamentinu. Það veit af stöðu sinni í þjóðfélaginu og vill ekki heyra eða lesa fréttir af fólki, sem hefur orðið undir í þjóðfélaginu. Almennt telur það, að opinberir aðilar gegni vel skyldu sinni og að gagnrýni sé til ills.

Sjálft lítur þetta fólk ekki á sig sem farísea. Það telur sig ábyrga þjóðfélagsþegna fremur en frjálsa borgara. Það telur eindregið, að fjölmiðlar eigi að vera hluti af kerfinu og fræða fólk um gangverkið í því. Það hafnar því alveg, að fjölmiðlar eigi að vera með læti eða hnýsast í einkamál.

Farísearnir telja, að fjölmiðlar eigi að hafa samfélagslegt hlutverk, jafnvel að þeir séu fjórða valdið í þjóðfélaginu. Þess vegna þurfi að setja um þá strangar reglur, eins og um framkvæmda-, löggjafar- og dómsvald, og koma í veg fyrir, að þeir fjalli á ósvífinn hátt um ótilhlýðileg málefni.

Góðu fólki er illa við DV, meðal annars af því að það fjalli um undirheima þjóðfélagsins og segi frá lífi fólks, sem sé allt öðru vísi en líf faríseanna. Af því að það efist um verk og greind kerfisins. Af því að það sé með nefið niðri í hvers manns koppi. Af því að það láti fólk ekki í friði.

Farísear hafna því, að fjölmiðlar séu utan valdakerfisins, stéttlausir stjórnleysingjar. Það treystir Morgunblaðinu, þótt það birti ekki upplýsingar, sem þykja sjálfsagðar annars staðar á Vesturlöndum. Það vill, að vinnubrögð Moggans verði með lögum tekin upp af öðrum fjölmiðlum.

Þetta er fjölmennur hópur, kannski um þriðjungur fólks. Þar er mikið um álitsgjafa, stjórnmálamenn, opinbera starfsmenn og fjölmiðlunga. Það er ekki hægt að skipta honum eftir kyni eða búsetu, aldri eða pólitík. Sameiningartákn hópsins er annað, trúnaður við heimsmynd Morgunblaðsins.

Lesendur DV eru allt öðru vísi. Þeir koma úr hópi, sem er heldur fámennari en farísearnir, en nógu margir til að standa undir fjölmiðli, kannski fjórðungur þjóðarinnar. Þeir vilja geta skilið fréttir og vilja sjá hinn persónulega raunveruleika að baki stofnanafrétta Morgunblaðsins.

Lífsviðhorf faríseanna eru í andstöðu við grundvallarreglur frjálsrar fjölmiðlunar. Þeir vilja móta aðra eftir kerfinu og halda sem mestum friði um kerfislæg sjónarmið Moggans.

DV
Albert og Karólína

Albert og Karólína eru mektarfólk í Monaco, gleðipinnar, sem lifa hátt á kostnað almennings, en telja gleðimál sín vera einkamál. Gula pressan hefur neytt Albert til að játa, að hann eigi lausaleiksbarn, er hann hefur ekki sinnt, enda ábyrgðarlaus gleðipinni, sem óvart er orðinn að fursta. Karólína rak lengi mál í Þýzkalandi gegn papparössum og tapaði þar fyrir öllum dómstigum, en vann svo í Strassborg hjá mannréttindadómstólnum. Hæstiréttur Þýzkalands lýsti þá strax yfir, að sinn fyrri dómur stæði. Heimilt væri að mynda Karólínu gleðipinna á kaffihúsi, á hestbaki og víðar.
Framsókn á botninum

Framsóknarflokkurinn er í skoðanakönnun sagður kominn niður fyrir 4% fylgi í Reykjavík og niður fyrir 9% á landsvísu. Þetta er eðlilegt fylgi flokks, sem hefur glatað hugsjónum og er orðinn atvinnumiðlun fyrir gæludýr. Fylgið samsvarar þeim fjölda, sem hefur lifibrauð sitt af flokknum. Tvisvar sinnum í röð hefur þessari vinnumiðlun tekizt að leyna eðli sínu fyrir kjósendum með feiknardýrri kosningabaráttu. Hún var kostuð af fyrirtækjum, er lifa á einkavinavæðingu og annarri fyrirgreiðslu flokksformanns, sem hefur lengi reynt að leyna því, að hann er sjálfur gæludýr eigin kvótakerfis.
Farísear þegja núna

Farísear fjölmiðla og þjóðfélags fóru hamförum, þegar Hér og nú flutti sannar fréttir af framhjáhaldi, þar sem Bubbi var kokkálaður. Enginn segir hins vegar neitt, þegar Séð og heyrt spyr, hvort Jón Ásgeir hafi reynt að sænga með konu Sullenberger og hefur það raunar eftir ríkisútvarpinu. Af þessu má ráða, að slúður sé nothæft og þolanlegt að mati farísea, ef það er ekki sannað mál. Hins vegar er mjög vont, að sagðar séu sannar sögur af fyrirmennum í þjóðfélaginu. Á þessu má sjá muninn á þjóðfélagi, þar sem álitsgjafar eru farísear og þeim þjóðfélögum, þar sem þeir eru frjálslyndir.
Evrópustríð um mat og kokka

BERLUSCONI GERIR GRÍN AÐ MATNUM í Finnlandi og Chirac gerir grín að matnum í Bretlandi. Heimamenn eru að vonum sárir og rekja dæmi þess, að ástandið sé ekki svona afleitt, Berlusconi og Chirac séu monthanar, sem viti þar að auki ekki, hvað þeir eru að tala um.

CHIRAC OG BERLUSCONI HAFA RÉTT FYRIR SÉR, því miður. Matur er afleitur í Bretlandi, sérstaklega almenningsfæði. Frægur er þar skelfilegur skólamatur, sem hefur orðið tilefni blaðaskrifa. Skólamatur í Frakklandi, á Spáni og á Ítalíu er himinhátt yfir brezkan skólamat hafinn.

VIÐ SKULUM BARA ÞAKKA FYRIR, að Chirac og Berlusconi skuli ekki nenna að gera grín að Íslandi.

FRAKKAR ELSKA MAT, ÞEIR TALA UM KOKKA eins og Bretar tala um fótboltamenn. Þegar kokkur skiptir um veitingahús er það eins mikið mál í Frakklandi og þegar fótboltamaður skiptir um félag í Bretlandi. Frakkar eru nautnaseggir. Þeir eiga frábært hráefni í mat. Þeir líta á matreiðslu sem listgrein.

VEITINGAHÚS ERU FÍN Í FRAKKLANDI, ekki bara dýru húsin, heldur líka bistro og brasserie. “Pub grub” í Bretlandi er hins vegar rakin skelfing. Það þýðir ekki fyrir Sun og Mirror að ganga af göflunum út af gríninu hjá Chirac, hann hefur einfaldlega rétt fyrir sér.

MARGT HEFUR LAGAZT Í BRETLANDI, svo og í Finnlandi og annars staðar á Norðurlöndum, einkum vegna áhrifa frá Frakklandi. Það er samt ekki hægt að bera ríki á jaðri siðmenningarinnar saman við sjálfar höfuðstöðvar hennar í Frakklandi og norðurhéruðum Ítalíu. Bon appetit! Buono appetit!

DV
Þriðja höggið í London

Eftir Manhattan og Madrid er London orðin þriðja fórnardýr sjálfsvígssveita íslamskra trúarofstækismanna. Stjórnendur ódæðisins í London segja, að Róm og Kaupmannahöfn komi næst, enda eru þær höfuðborgir ríkja, sem hafa eindregnast fylgt styrjaldarstefnu Bandaríkjanna í löndum Múhameðs spámanns.

Sjálfsvígssveitir myndast daglega um þessar mundir. Algengast er, að konungsfjölskyldan og ríkar fjölskyldur í Sádi-Arabíu kosti madrössur, trúarskóla múslima, einkum í Pakistan, þar sem fátækt er mikil og jarðvegur góður fyrir ofstækið, sem Osama bin Laden og al Kaída predika.

Sjálfsvígssveitirnar ganga fyrir óslökkvandi trúarhatri á Bandaríkjunum og fylgiríkjum þeirra fyrir að fara með eldi og brennisteini um lönd múslima, vanhelga helgidóma þeirra, slátra óbreyttum borgurum holt og bolt og eyðileggja innviði heilla ríkja, fyrst Afganistans og síðan Íraks.

Fyrir 11. september 2001 voru sjálfsmorðssveitir einkum ræktaðar í Pakistan og Afganistan. Eftir 11. september er allur heimur múslima gróðurhús trúarofstækis. Gegn þessu verður ekki varizt með því að leggja innviði Íraks í rúst, drepa óbreytta borgara, eyða vatnsleiðslum og rafleiðslum.

Óhjákvæmilega verða hertar aðgerðir á Vesturlöndum til að hindra ætlunarverk sjálfsvígssveita. Brezk stjórnvöld hafa lengi reynt að þrengja svigrúm borgara og fá nú gott færi til framkvæmda. Nafnskírteini verða innleidd og fólk verður að sæta líkamsskoðun við anddyri mikilvægra mannvirkja.

Fáir tala um, að orsök alls þessa er krossferðin, sem George W. Bush Bandaríkjaforseti hefur blásið til með stuðningi Tony Blair, forsætisráðherra Bretlands. Þessa krossferð verður að stöðva, því að heimur kristinna manna græðir ekki á endurtekningu þúsund ára gamalla óhæfuverka í Jerúsalem.

Helzta vandamál heimsins um þessar mundir er ofstækið í samskiptum kristinna manna og múslima. Þetta ofstæki verður að stöðva með auknum samskiptum og auknum viðskiptum. Það verður ekki stöðvað með loftárásum og sjálfsvígsárásum. Því miður stuðla nýir harmar ekki að slíku sáttaferli.

Íslendingar geta þó lagt sitt af mörkum til að draga úr víxlverkun ofbeldis með því að eiga ekki á nokkurn hátt óbeina aðild að ofbeldi bandarískra og brezkra krossfara.

DV
Rifrildið langvinna

Er ekki hægt að fá yfirmann á Landsspítala-Háskólasjúkrahús, sem lægir öldur, svo að yfirmenn standi ekki í sífelldum blaðaskrifum um valdabaráttu sína? Er ekki hægt að leggja niður silkihúfur, sem bætt hefur verið ofan á kerfið og valda sárindum yfirmanna, sem telja sig sæta einelti? Er ekki líka hægt að ráða þar almannatengslamann, sem segir okkur góðar fréttir af rannsóknum og framförum spítalans, svo að við þurfum ekki að opna Moggann á hverjum morgni skjálfandi af ótta við enn eina greinina um fjárskort, um “óánægju með stjórnunarstíl” og um stimpilklukkuþvarg.
Deildin í Sjóvá

Bubbi er sá Íslendingur, sem mest hefur fjallað opinberlega um einkamál sín. Það var því vel til fundið, þegar hann gerðist deild í Sjóvá-Almennum og varð þannig formlega að fyrirtæki sem persóna. Nú er fyrirhugaðar umræður milli lögmanna þessarar deildar í Sjóvá-Almennum og forráðamanna tímaritsins Hér og nú til að ræða skrif þess um opinberustu persónu Íslandssögunnar. Ekki voru svona mikil læti, þegar fjölmiðlar skrifuðu um framhjáhald í klerkastéttinni fyrir nokkrum árum. Það þótti fáum dónalegt á sínum tíma og margir ortu og birtu vísur. Annað gildir nú um einkamál fyrirtækis.
Bloomberg skúbbaði

Viðskiptafjölmiðillinn Bloomberg hefur skúbbað fréttinni um niðurgreiðslu íslenzkrar raforku til stóriðju. Orkuverð til álvera á Íslandi er 30% lægra en í Evrópu. Þar með hefur fengizt útlend staðfesting á, að við þurfum að greiða með orkunni til stóriðju. Því er orkuverð til almennings mjög hátt og hefur ekkert lækkað, þrátt fyrir stærri orkuver. Arðurinn af þessum stóru virkjunum er minni en 30% bónusinn til álvera og járnblendis. Fátæka fólkið í Breiðholtinu er dag eftir dag, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár að borga fyrir langvinna og úrelta stóriðjustefnu íslenzkra stjórnvalda.
Matstaður fyrir frægðarfólk

Ég man eftir svona veitingahúsi í New York. Það hét Elaine og var fyrir velgengnislið skemmtibransans. Þar át Peter Sellers á hverju kvöldi og naut þess að vera fyrirlitinn af fúlu kerlingunni, sem átti staðinn. Við hin borðin sátu túristapör úr miðríkjum Bandaríkjanna og góndu stórum augum á Sellers og frægðarfólkið.

Nú á að stofna svona stað í Lækjargötu 6. Þar á fræga fólkið að eiga sér athvarf, auðvitað fyrir morð fjár, og síðan á að skammta inn eitthvað af vel stæðum almenningi til að góna á fína fólkið. Þetta mun áreiðanlega verða vel heppnaður staður, því að hann þjónar þekktri sýniþörf frægðarfólks.

Elaine sogaði til sín kúnna, af því að maturinn var vondur, alveg óvenjulega vondur. Þar með taldi fína fólkið öruggt, að enginn kæmi á staðinn til að borða matinn, heldur til að góna á frægðarfólk. Það er nefnilega lykilatriði í rekstri veitinga fyrir frægðarfólk, að staðurinn skyggi ekki sjálfur á fína fólkið. Góðir kokkar eru því umsvifalaust reknir.

Elaine var fullkomin útgáfa af þessu. Peter Sellers kom daglega og þoldi vonda matinn í sælli vissu um, að hálfur salurinn góndi. Þetta svalaði sýniþörfinni eins og klúbburinn, þar sem hann lék jazz eitt kvöld í viku. Mér dettur í hug einn Íslendingur, sem þarf svona stað, en þori ekki nefna hann til að æsa ekki upp hneykslaða Talstöð.

Svona veitingahús voru til víðar í Bandaríkjunum, en Elaine er það eina, sem ég hef heimsótt. Það var versta veitingahús af þúsund, sem ég hef heimsótt. Ég skil ekki, hvers vegna því var lokað fyrir nokkrum árum. Kannski varð Elaine Kaufman alveg gaga af því að leggja frægðarfólk í einelti.

DV
Blaðamaðurinn í flórnum

Flestir félagsmenn í Blaðamannafélagi Íslands eru í öðru starfi en blaðamennsku, sennilega af því að grænni hagar eru handan við girðingarnar. Við þessu er ekkert að gera, en eftirsjá er að góðu fólki yfir í störf blaðurfulltrúa og ímyndarhönnuða fyrir valdamikla aðila í þjóðfélaginu.

Helmingur af restinni eru kontóristar, án þess að með því sé meint neitt ljótt. Það táknar aðeins að fólk fær tölvupóst, klippir úr honum og límir inn í blöð og tímarit, útvarp og sjónvarp. Þetta er vinna, sem þarf að vinna, en snertir ekki nema brot af viðfangsefnum, sem menn læra í blaðaskólum.

Of stór hópur blaðamanna vinnur við eins konar jaðarstörf á gráu svæði auglýsinga. Í gamla daga voru gefin út aukablöð, þar sem birt voru viðtöl við auglýsendur. Enn þann dag í dag býður Frjáls verzlun upp á aukablað um konur, þar sem hægt er að fá viðtal gegn auglýsingu. Slík blöð kallast hóruhús.

Með sjónvarpi hafa hóruhúsin orðið fjölbreyttari. Sumir þættir lifa á kostun fyrirtækja, sem hafa hagsmuna að gæta. Tímarit ganga langt í auglýsingatenginu efnisþátta og lengst allra gengur Lifun, sem Morgunblaðið gefur út og sýnir alls engin mörk efnis og auglýsinga, er eitt samfellt hóruhús.

Hversdagsleg tímarit eru full af vörukynningum, sem borgað er fyrir, svo sem víni vikunnar eða þá af lofi um ágæti veitingahúsa, sem borga fyrir vikið. Þetta hefur lítt sézt í dagblöðum, en ýmsir efnisþættir í Blaðinu benda þó til, að þar sé sjúklegt samhengi milli auglýsinga og efnisvals.

Mjög lítill hluti af félagsmönnum í Blaðamannafélaginu vinnur við alvöru blaðamennsku, eins og hún er kennd í erlendum blaðaskólum. Fáir blaðamenn hafa atvinnu af að efast um upplýsingar, sem flæða sjálfvirkt til þeirra, og reyna í staðinn að skyggnast bak við bullið á yfirborðinu.

Góðir blaðamenn eru á öllum fjölmiðlum, en þeir eiga sums staðar erfiðara uppdráttar en eðlilegt er. Góðir blaðamenn velta fyrir sér, hvort þeir hafi náð öllu, sem segir þér, hver gerði hvað, hvar og hvenær, hvernig og hvers vegna og einkum hvað gerist svo. Rannsóknablaðamennska er fámenn.

Það skrítnasta í þessum heimi er, að bara einn er skammaður fyrir frammistöðu sína. Það er blaðamaðurinn, sem vinnur eftir kennslubókinni. Hann er sagður vera á kafi í flórnum.

DV
Fínt og vinstri grænt

“Það er ekki að undra að handrukkarar og aðrir sjálfmenntaðir hnykkjarar elti ritstjóra blaðsins og hóti þeim öllu illu. Það gefur einfaldlega til kynna að þeir eru á sama plani.” Þessi siðfræði birtist á vefsíðunni Múrnum, þar sem vinstri grænir fínimenn hafa orðið. Eftir orðalaginu gildir þetta um alla, sem handrukkarar elta, til dæmis um skuldunauta þeirra. Væntanlega telur Múrinn, að slíkt fólk sé svo lágt sett og skrifað í samfélaginu, að það geti sjálfu sér um kennt, sé á plani handrukkara. Væntanlega eru þeir, sem nauðgað er, þá einnig á plani nauðgara o.s.frv.