arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Nýtt raunsæi.

Það er ekki af tilfinningasemi, að hér í Dagblaðinu hefur hvað eftir annað verið varað við samningum við Breta um veiðar innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Andúðin á samningum byggist ekki á reiði í garð Breta fyrir framkomu freigátna þeirra og dráttarskipa á miðunum. Hún byggist hins vegar á þeirri skoðun, að við höfum aðstöðu til að hafna samningum og standa við það.

Að sjálfsögðu hafa menn viðbjóð á framkomu Breta, en slíkt á ekki að ráða því, hvort samið er eða ekki. Við gætum hafa verið í svo erfiðri aðstöðu, að við neyddumst til að beygja okkur fyrir ofbeldínu og semja. En sem betur fer er aðstaða okkar sú, að með tíð og tíma náum við óskertum 200 mílum í skjóli hafréttarráðstefnunnar, ef kjarkur ráðherra bilar ekki svo mjög, að þeir semji í óðagoti.

Sama er að segja um hin nýju viðhorf hér á landi gagnvart varnarliðinu og Atlantshafsbandalaginu. Það væri óráðlegt að reyna aðó hefnast á þessum stofnunum fyrir að hafa ekki dansað eftir okkar línu Í landhelgisdeilunni. Hins vegar er löngu orðið tímabært, að við lítum þessar stofnanir raunsærri augum, án tillits til landhelgismálsins.

Við getum ekki reiknað með því að komast upp á milli gamalla bandamanna eins og Bandaríkjamanna og Breta. Við þurfum ekki að fara upp á háa sé, þótt Kissinger fullvissi Breta um, að Íslendingum verði ekki leigðir Ashville bátar. Alveg eins getum við verið vissir um, aðó varnarliðið fer ekki að verja okkur gegn helzta bandamanni Bandaríkjanna. Það eru aðeins sögulegar staðreyndir, sem ástæðulaust er að ergja sig á.

Alveg á sama hátt verðum við að viðurkenna, að Bretland er mikilvægara Atlantshafsbandalaginu en Ísland. Við getum því ekki ætlazt til, að bandalagíð snúizt gegn Bretum fyrir okkar orð. Það hefur því ekkert gildi fyrir okkur að láta eins og óþæg börn og heimta úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu og brottför varnarliðsins í hefndarskyni fyrir getuleysi þessara stofnana gagnvart Bretlandi.

Í Atlantshafsbandalaginu eigum við að sinni að láta við það sitja að kalla sendiherra okkar heim og neita að sitja með brezkum fulltrúum fundi í nefndum og ráðum bandalagsins. Við segjumst þá ekki geta starfað í varnarbandalagi með Bretum og erum ekki um leið að varpa rýrð á bandalagið sem slíkt.

Ástæðulaust er að tengja saman landhelgismálið og dvöl varnarliðsins. Hins vegar er löngu orðið tímabært að endurskoða frá rótum samstarfið um varnarmálin. Til skamms tíma hafa menn annað hvort verið hernámsandstæðingar eða stuðningsmenn Varins lands, hvort tveggja af trúarhita og oft án rölegrar og kaldrar yfirvegunar.

Nú er hints vegar að magnast sú skoðun, að varnarliðið sé ekki fyrst og fremst fyrir okkur, heldur hlekkur Í varnarkeðju Bandaríkjanna. Jafnframt eru menn farnir að efast stórlega um varnargildi varnarliðsins, ef til átaka kæmi. Þessum raunsæju viðhorfum fylgja áleitnar spurningar um kostnað og tekjur af varnarliðinu. Þær spurningar eiga fullan rétt á sér.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Góðir strákar og fínir kallar.

Staðan í landhelgismálinu er sérdeilis hættuleg þessa dagana. Ýmsar freistingar sækja að íslenzkum ráðamönnum, einkum þeim, sem að undanförnu hafa átt viðræður við erlend stórmenni. Er full ástæða til að biðja ríkisstjórnina um að vara sig á þeim sáttahugmyndum, sem hún hefur fengið til meðferðar í þessari viku.

Ráðherrarnir mega ekki gleyma bakgrunni málsins, hafréttarráðstefnunni. Þótt hún hafi gengið silalega, er hún samt hezti bandamaður okkar. Í nýafstaðinni lotu hennar varð enn ofan á orðalag, sem styrkir stöðu okkar í þorskastríðinu. Þar segir efnislega, að strandríki eigi einhliða að ákveða aflahlut annarra ríkja.

Þetta sýnir, að enn verðum við að hafa þolinmæði og úthald. Við megum ekki rasa um ráð fram í samningum, þegar hver nýr maður færir okkur bætta samningsaðstöðu. Öllum er líka ljóst, að ekki kemur til greina að gera við Breta langtímasamning til eins eða tveggja ára, sem síðan megi framlengja að meira eða minna leyti óbreyttan.

Freistingarnar felast líka fyrst og fremst í skammtímasamningi, er brúa eigi bilið fram að niðurstöðu hafréttarráðstefnunnar. Þar eru ýmsar hættur á ferðinni og auðvelt aðó gera mistök. Enda sýnir líka sagan, að íslenzkir ráðamenn hafa tilhneigingu til að túlka af mikilli bjartsýni þá samninga, sem þeir gera.

Skammtímasamningur er einskis virði, er hann er opinn í aftari endann. Hann er opinn í þann endann, ef hann felur ekki í sér orðrétta viðurkenningu Breta á 200 mílna efnahagslögsögu Íslendinga. Hann er opinn í þann endann, ef hann felur ekki í sér orðrétta viðurkenningu Breta á sjálfdæmi Íslendinga að tímabilinu liðnu. Orðalag í þessum efnum má ekki vera óljóst, því að brezkir ráðamenn eru mun færari í lagakrókum en okkar ráðamenn.

Þetta er samt ekki versta hættan. Enn verra fyrir okkur væri að fá nú “bókun sex” framkvæmda hjá Efnahagsbandalaginu til bráðabirgða. Þá færu útflutningsatvinnuvegirnir að undirbúa markaðsöflun í löndum bandalagsins án þess að hafa neina vissu um framtíðina.

Ef Bretar hafa að sex mánaða samningstíma liðnum nokkra minnstu möguleika á að fá afturkallaða framkvæmd þessarar bókunar um tollalækkanir á íslenzkum afurðum, komast útflutningsatvinnuvegir okkar í sjálfheldu. Það mundi svo aftur leiða til þess, að við neyddumst til að vera eftirgefanlegir í framlengingu landhelgissamningsins við Breta.

Bráðabirgðasamningur við Breta er stórhættulegur, nema þar sé orðrétt fjallað um, að “bókun sex” geti ekki fallið úr gildi og að þeirri ákvörðun fylgi skrifleg staðfesting Efnahagsbandalagsins.

Ef eitthvað skortir á eitt þessara atriða, kemur bráðabirgðasamningur við Breta ekki til greiÍna. Þá væri betra, að Bretar héldu áfram að veiða hér í skjóli ofbeldis, jafnvel þótt aflamagnið yrði ef til vill eitthvað meira en kveðið yrði á um í samningi.

Ríkisstjórnin má ekki kikna í hnjáliðunum þessa dagana. Það er ekkert unnið með því að vera góðu strákarnir í augum fínu kallanna í stóru útlöndunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fjölskyldur sameinast.

Það er gömul hefð úr mafíuheiminum, að á hættustundu standa fjölskyldurnar saman. Þessa hefur orðið vart síðustu dagana, er ríkisblöðin fjögur, Alþýðublaðíð, Tímínn, Vísir og Þjóðviljinn, hafa veitzt að Dagblaðinu með ýmiss konar slúðri, sem framleitt er í sagnamaskínu flokkseigendafélags Sjálfstæðisflokksins.

Upplýsingar Dagblaðsins um Grjótjötunsmálíð eru meðal þeirra atriða, sem hafa þjappað fjölskyldunum saman. Fjármálamenn Framsóknarflokksins og Vísisdeildar flokkseigendafélagsins óttast mjög, að þetta sé aðeins byrjunin á frekari uppljóstrunum, sem Dagblaðið muni birta um leið og allar heimildir um málsatvik eru komnar í höfn.

Fjölskyldurnar vita, að ýmsir heiðarlegir menn í kerfinu, embættismenn, lögfræðingar og rannsóknamenn, eru orðnir þreyttir á því lastabæli fjármálanna, sem magnazt hefur í samtryggingarkerfi stjörnmálanna. Þær vita líka, að sumir þessara manna hafa staðið í sambandi við Dagblaðið.

Þessi ótti blandast almennri óbeit stjórnmálamanna á Dagblaðinu vegna óþægilegrar afskiptasemi þess af meðferð þeirra á þjóðmálunum. Þannig hefur myndazt víðtækt hræðslubandalag, sem nær neðan frá Skuggasundi og upp á Skólavörðustíg 10.

Nýjasta atlagan að Dagblaðinu er veikari en hinar tvær fyrri og ber flest einkenni örvæntingar. Í fyrstu atlögunni var reynt að hindra prentun Dagblaðsins og munaði stundum raunar ekki nema hársbreidd, að það tækist, eins og mörgum er enn í fersku minni.

Menn vita minna um þá atlögu, sem var önnur í röðinni og fólst í tilraunum til að loka bankakerfinu gagnvart Dagblaðinu. Fór þar fremstur bankaráðsmaður Tímans. Árangurinn varð sá, að Dagblaðið hefur nær enga fyrirgreiðslu í viðskiptabönkunum, þótt það velti um milljón krónum á hverjum virkum degi. En Dagblaðið gat bætt sér þetta upp með eigin rekstrartekjum.

Þaó var sem sagt komið í ljós, aö hræðslubandalagið gat ekki klekkt á Dagblaðinu með tæknilegum eða fjármálalegum aðgerðum. Þá var flúið út í slúðrið og beitt gamalkunnri aðferð, sem felst í því, að hvert ríkisblaðið étur upp eftir öðru.

Einni sögunni er ýtt á flot í Þjóðviljanum. TÍminn vitnar í hana. Síðan vitnar Vísir í Tímann og Þjóðviljann og loks litli Vísir í hin þrjú blöðin. Aðrar sögur fara aðrar leiðir gegnum slúðurkerfið.

Meðan upplag Dagblaðsins er komið upp í 23.000-27.200 og fer sívaxandi, heldur hræðslubandalagið því fram, að það sé um 16.000. Sölubörn og söluturnamenn vita betur.

Meðan Dagblaðið á inni tæpar þrjár milljónir króna hjá Blaðaprenti, heldur hræóslubandalagið því fram, að blaðið skuldi Blaðaprenti sjö milljónir. Dagblaðið birti í gær ýtarlegar vitnanir í stjórnarbókanir Blaðaprents til að leiða hið sanna í ljós.

Skemmtilegust er saga Vísis um, að Dagblaðið hafi íengið lánaðan pappír Tímans til að selja Blaðaprenti, svo að það gæti prentað Tímann. Þessa sögu hefur Tíminn ekki þorað að endurprenta til að kasta ekki rýrð á fjármálavit framkvæmdastjóra síns.

Hinar sameinuðu mafíur rembast án árangurs.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stormur eftir logn.

Stjórnarhættir í Bandaríkjunum hafa áhrif um heim allan. Stafar það meðal annars af miklum pólitískum samskiptum þessa auðuga og fjölmenna ríkis við önnur ríki og af hinum samfléttuðu efnahagstengslum Vesturlanda. Pólitískar og efnahagslegar hræringar í Bandaríkjunum enduróma oft í nágrannaríkjunum, þar á meðal Íslandi.

Það er því eðlilegt, að nágrannar Bandaríkjanna fylgist vel með undirbúningi þess, er langvoldugasti stjórnmálamaður Bandaríkjanna er kosinn á fjögurra ára fresti í beinni kosningu. Svo mikið er vald Bandaríkjaforseta heima og heiman.

Ford Bandaríkjaforseti á í erfiðleikum, ekki aðeins gagnvart flokki demókrata, heldur einnig innan síns eigin flokks. Ekki er víst, að hann nái útnefningu flokks síns og fremur ólíklegt, að hann næði kosningu, þótt hann yrði útnefndur

Ford er traustur og heiðarlegur maður, sem tók við völdum á erfiðum tímum, þegar almenningsálitið hafði hrakið Nixon og hirðmenn hans frá vðldum. Mörgum finnst hann ekki láta nógu mikið yfir sér og er það honum fjötur um fót á tímum sjónvarps og sigurbrosa. En hann hefur að mörgu leyti reynzt farsæll í starfi.

Hins vegar er Reagan, keppinautur hans í flokknum, hinn versti lýðskrumari, sem Goldwater hefur eindregið varað við. Reagan er kunnur fyrir að haga staðreyndum að vild í ræðum sínum og minnir að því leyti mjög á íslenzka stjórnmálamenn.

Litlar líkur eru á, að Udall eða Brown hljóti útnefningu demókrata, þó báðir hafi gott orð á sér. Þeir hafa styrk til að spilla nokkuð fyrir Carter og gætu hugsanlega leitt til þess, að á flokksþinginu yrði að ná samkomulagi um mann, sem ekki hefur verið í forkosningabaráttunni, til dæmis Humphrey.

Jimmy Carter er hins vegar kominn á þá fljúgandi ferð, að draga verður í efa að sameinað afl allra andstæðinga hans geti hindrað útnefningu hans á flokksþinginu. Hann hefur að vísu tapað á einstaka stað, enda verður hann að dreifa kosningabaráttu sinni um allt, meðan keppinautarnir skipta með sér verkum og keppa aðeins í ákveðnum ríkjum.

Um þessar mundir hlýtur að teljast líklegt, að Carter verðiútnefndur og hljóti síðan kosningu sem næsti forseti Bandaríkjanna. Í nágrannaríkjum Bandaríkjanna hljóta augu manna því að beinast að þessari halastjörnu, sem svo skyndilega hefur skotið upp á himininn þar vestra.

Þótt Carter brosi breitt, er hann enginn einfeldningur. Hann er harðgreindur maður og sérdeilis duglegur. Hann á gifturíkan feril að baki og er áreiðanlega hæfur til að gegna störfum forseta. Helzta vandamál hans er, hve einþykkur hann er og ráðríkur, og kann það að gera sambúð hans erfiða við þingið og aðrar valdastofnanir.

Nú um skeið hefur verið kyrrt í Hvíta húsinu. Þar mun hins vegar verða stormasamt, ef Carter heldur innreið sína. Of snemmt er að meta, hvaða áhrif það muni hafa á samskipti Bandaríkjanna við nágrannaríkin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fróðlegt væri …

Fróðlegt væri að vita, hvenær ríkisstjórnin ætlar að hætta að ganga á undan öðrum í verðhækkunum.

Fróðlegt væri að vita, hvenær ríkisstjórnin ætlar að borga þá tíu milljarða óreiðuskuld, sem hún hefur safnað upp við Seðlabankann.

Fróðlegt væri að vita, hvenær ríkisstjórnin ætlar að hætta að yfirbjóða peningamarkaðinn með útgáfu ríkisskuldabréfa, sem börnin okkar verða að borga, þegarþau eru orðin skattgreiðendur.

Fróðlegt væri að vita, hvenær ríkisstjórnin ætlar að jætta að slá þá jarðarfararvíxla erlendis, sem hafa ukið greiðslubyrði þjóðarinnar miðað við útflutningstekjur úr 11% í 19% á tveimur árum.

Fróðlegt væri að vita, hvenær ríkisstjórnin ætlar að gera þjóðinni þann greiða að fara frá.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Undantekningin.

Ríkisstjórnin gerði rétt í að beygja sig fyrir kröfum alþýóusamtaka um, að skattahækkunin, er samþykkt var á Alþingi í fyrrinótt, kæmi að fullu fram Í kaupgreiðsluvísitölu.

Það var heldur ekkert óeðlilegt við, að ríkisstjórnin skyldi í upphafi ætlast til, að aukinn rekstrarkostnaður Landhelgisgæzlunnar skyldi ekki hækka kaupgjaldið og auka verðbólguna í landi. Sú stefna var studd eðlilegum rökum um þjóðhollustu.

En það verður stundum að gera fleira en gott þykir. Ríkisstjórnin og forsætisráðherra hennar verða ekki minni fyrir þá sáttaleið, sem felst í hinni endanlegu afgreiðslu frumvarps ríkisstjórnarinnar. Það helzt þó friður.

Staðreyndin er sú, að ríkisstjórnin er veik en Alþýðusambandið sterkt um þessar mundir. Undanhald ríkisstjórnarinnar í þessu máli er dæmi um það. Þetta er afleiðing þess, að ríkisstjórnin hefur haldið illa á málum á undanförnum mánuðum en Alþýðusambandið vel.

En þar með er ekki sagt að Alþýðusambandið hafi farið vel með vald sitt að þessu sinni. Það er ekki sjálfgefið, að ríkisstjórnin hafi alltaf rangt fyrir sér, þótt hún hallist fremur í þá áttina.

Lífskjörin í landinu batna hvorki né versna . við tilfæringar með kaupgreiðsluvísitölu. Lífskjör verða ekki búin til með bókhaldi eða hrossakaupum. Þau byggjast hins vegar á krafti atvinnulífsins og þau byggjast á, að samneyzlu og fjárfestingu ríkisins sé haldið í hófi.

Það er í rauninni fróðlegt til umhugsunar, að þessi feikna hávaði skuli hafa orðið út af tiltöluloga lítilvægu atriði í annars forkastanlegu frumvarpi ríkisstjórnarinnar.

Ríkisstjórnin valdi í frumvarpinu sína gömlu leið að spara ekki við sig, heldur heimta nýja skatta. Sú leið rýrir auðvitað lífskjörin í landinu, þar sem aukin sneið ríkisins minnkar sneiðar atvinnulífs og almennings af þjóðarkökunni.

En svona er nú pólitíkin á ísa köldu landi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stjórnin fari frá.

Þægilegt er fyrir ríkisstjórnina að hafa þorskastríð að yfirvarpi, þegar hún reynir að klófesta hvern þann eyri, sem hún fær augum barinn. Hin ófyrirleitna ríkisstjórn kennir nú Landhelgisgæzlunni um nýja skattheimtu, sem í rauninni stafar af takmarkalausri fjármálaóstjórn ríkisstjórnarinnar.

Menn geta verið sammála um, að auka þurfi greiðslur til Landhelgisgæzlunnar. Þegar er fyrirsjáanlegt, að rekstur hennar muno aukast um 500 milljónir króna umfram fjárlög. Ennfremur er skynsamlegt að gera ráð fyrir, að ýmis ófyrirséður rekstrarkostnaður hennar geti numið 250 milljónum króna tll viðbótar.

Auðvitað á þetta fé að nást af sparnaði á öðrum sviðum rekstrar og framkvæmda ríkisins. Ríkisgeirinn í þjóðarbúinu hefur bólgnað svo rosalega á síðustu árum á kostnað almennings og atvinnuvega, að fyrir löngu er orðið tímabært að spyrna við fótum.

Enga nýja skatta þarf að leggja á þjóðina að þessu sinni. Þvert á móti þarf nú að draga smám saman úr núverandi sköttum, unz ríkisgeirinn er aftur kominn í jafnvægi gagnvart geira almennings og atvinnuvega. Þetta er eina leiðin til að hindra, að ríkisstjórnin geri þjóðina gjaldþrota.

Í ljós hefur komið, að skattprósentan var áætluð of lág í síðustu fjárlögum. Skatttekjur ríkisins verða því 4000 milljónum meiri en ráð var fyrir gert. Einnig hefur komið í ljós, að ýmsir útgjaldaliðir fjárlaga voru falsaðir til þess að niðurstöðutölurnar yrðu ekki of háar. Þessir liðir nema samtals rúmlega 6000 milljónum.

Núverandi ríkisstjórn hefur haldið þeim ósið, sem vinstri stjórnin tók upp, að vanáætla á fjárlögum til þess að geta logið því, að ríkið gerði ekki meira en halda óbreyttum hluta af þjóðarkökunni. Ár eftir ár hefur komizt upp um þetta og nú þegar er komið upp um markleysi tæplega fimm mánaða gamalla fjárlaga.

Nú leggur ríkisstjórnin fram nýtt frumvarp um aukna skattheimtu upp á rúmlega 2200 milljónir króna. Hún ætlar sem sagt að brúa bilið á fjárlögunum án þess að spara í einu eða neinu. Hún ætlar engum sönsum að taka, þótt almenningur og atvinnuvegir séu að kikna undan byrðum sínum.

Ríkisstjórnin styður sig við hagfræðinga, sem búa hvorki yfir bókviti né brjóstviti. Hún hagar sér í öllu eins og vinstri stjórnin, þó með þeirri undantekningu að hún sýnir meiri óráðsíu og ófyrirleitni. Hún er gersamlega ófær um að leiða þjóðina út úr þeim erfiðleikum, sem stjórnin sjálf hefur bakað.

Á aðeins tveimur árum hefur greiðslubyrði þjóðarinnar vegna vaxta og afborgana af erlendum lánum hækkað úr 11% í 19% af utflutningstekjum. Á aðeins tveimur árum hefur óreiðuskuld ríkisst jórnarinnar við Seðlabankann aukizt úr 630 milljónum króna í tíu milljarða króna.

Frumvarp ríkisstjórnarinnar um nýja fjáröflun til að magna sukkið og vitleysuna er ný sönnun þess, að hún er úti að aka og að Landhelgisgæzlan er bara yfirvarp. Ríkisstjórnin á að fara frá og á því sviði er hver klukkutími dýrmætur.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ný söguskýring nr. 2.

Þegar nýir ritstjórar hafa að undanförnu verið að hlaupa út og inn á Vísi, hafa þeir jafnan gefið hástemmdar yfirlýsingar um afskiptaleysi eigenda blaðsins af skrifum þess. Þeir flytja jafnvel þessar vitnanir í farangrinum, þegar þeir hefja störf við blaðið, og láta þær birtast strax.

Þetta er ekki nema eðlilegt í ljósi þess, að ekki er liðið hei lt ár síðan meirihluti ritstjórnar Vísis gekk af blaðinu einmitt vegna margumtalaðrar afskiptasemi eigenda blaðsins. Óskhuggjuna verður að endurtaka nógu oft, svo að hinar sögulegu staðreyndir geti gleymzt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ný söguskýring nr. 1.

Í mafíuheiminum koma stundum upp ýmiss konar leiðindi, sem valda illdeilum milli einstakra fjölskyldna. Þegar þetta keyrir úr hófi fram, setjast fjölskyldufeðurnir niður og sættast að sinni, um leið og þeir draga ný mörk milli áhrifasvæða hinna einstöku fjölskyldna.

Í nokkra mánuði hefur sambúð Vísis og Tímans verið mjög óeðlileg. Framkvæmdamenn blaðanna hafa haft með sér náið samstarf á sama tíma og greinahöfundar þeirra hafa bitizt hart um persónu Ólafs Jóhannessonar dómsmálaráðherra.

Þetta hefur nú lagazt, síðan Steingrímur Hermannsson kom á vettvang í Tímanum og flutti báðum fjölskyldunum nýja söguskýringu, sem hentar vel til lausnar málsins. Má nú vænta friðar á þeim vígstöðum um ófyrirsjáanlegan tíma.

Í söguskýringu Steingríms kom Vísisfjölskyldan hvergi nærri árásunum á Framsóknarfjölskylduna. Hún lét bara vonda krata hafa sig að fífli. Þetta megi fyrirgefa, ef iðrunin er nægileg.

Steingrímur rekur og tölusetur einstaka þætti hins mikla kratasamsæris gegn Ólafi dómsmálaráðherra. Fremstan má þar telja Árna Gunnarsson, fyrrverandi fréttaritstjóra Vísis, sem á að hafa notað sér veikindi aðalritstjóra Vísis til að koma málinu af stað.

Steingrímur staðfestir, að Kristján Pétursson deildarstjióri Í tollinum, sé “kauði” og meira að segja fyrrverandi krataframbjóðandi í ofanálag. Hann hafi verið fenginn til að segja öðrum krataframbjóðanda, Vilmundi Gylfasyni, fréttirnar. Og þriðji krataframbjóðandinn, Árni Gunnarsson, hafi svo komið þessu Ólafsefni með undraverðum hraða inn í blaðið.

Síðan hafi það gerzt og áfram með amerískum hraða, að Sighvatur Björgvinsson Alþýðublaðsritstjóri hleypur með málið utan dagskrár inn á Alþingi og framkallar hina furðulegu ræðu Ólafs dómsmálaráðherra, sem mun verða mönnum lengi í fersku minni. Loks hafi sjálfir höfuðsmennirnir, Gylfi Þ. og Benedikt Gröndal, rekið endahnútinn á aðförina með því að ræða hneykslismál Ólafs dömsmálaráðherra í útvarpsumræðum frá Alþingi.

Fyrir þessa snilldarlegu söguskýringu á Steingrímur skilið sameiginleg verðlaun Vísisfjölskyldunnar og Tímafjölskyldunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hornsteinn á hátíðisdegi.

Að þessu sinni geta alþýðusamtökin í landinu haldið upp á fyrsta maí með töluverðu stolti. Ástæðan er sú, að á liðnum vetri komu samtökin fram sem einn helzti hornsteinn þjóðfélagsins. Þau hafa að undanförnu reynzt vera ábyrgt afl, sem menn geta sýnt virðingu, meðan sumir aðrir hornsteinar hafa brugðizt hrapallega.

Að baki þesssarar stöðu er mikill samtakamáttur. Veik samtök geta ekki sýnt þá ábyrgðartilfinningu, sem alþýðusamtökin hafa sýnt á þessum vetri. Veik samtök geta ekki sett ofan í við ríkisstjórn eins og óþægan krakka á þann hátt. að þjóðin taki mark á, svo sem gerzt hefur í vetur.

Þessi nýja staða alþýðusamtakanna kom greinilegast fram við undirbúning og gerð heildarsamninganna um launakjör í landinu. Þótt sumt færi úrskeiðis í þeim eins og alltaf áður, var þar samt á ferðinni ýmis merkileg nýbreytni, sem lofar góðu um framtíðina.

Alþýðusamtökin og atvinnuvegasamtökin áttuðu sig greinilega á sameiginlegum hagsmunum sínum. Þau búa yfir nægilegri þekkingu á þjóðfélaginu til að sjá, að þaðó er óhæfileg útþensla ríkisbáknsins á undanförnum árum, sem veldur samdrætti í einkaneyzlu almennings og greiðslugetu atvinnuveganna.

Þessi grundvallarsamtök vildu leysa kjaradeiluna með því að fá ríkisstjórnina til að skilja ástandið í þjóðfélaginu. Sameiginlega lögðu þau fram tillögur um skattalækkanir og samdrátt í umsvifum hins opinbera. Ennfremur tillögur um endurskoðun á verðlagningu landbúnaðarafurða og öðrum verðmyndunarkerfum, sem halda aftur af hagvexti og lífskjörum.

Það er ekki alþýðusamtökunum og atvinnuvegasamtökunum að kenna, að ríkisstjórnin skyldi ekki þekkja sinn vitjunartíma. Verkfallið, sem varð í vetur, var fyrst og fremst því að kenna, að ríkisstjddórnin vildi ekki hlusta á skynsamlegar tillögur samtaka vinnumarkaðsins.

Samtökin gerðu eins gott úr þessu og unnt var við óbærileg skilyrði. Þau gengu að samningum sem verkefni til að leysa, en ekki sem rifrildismáli. Og þau rituðu í einu lagi undir samninga, sem náðu til mikils meirihluta atvinnulífsins í landinu.

Sú nýbreytni var viðhöfð, að öll sérstök kjaramál voru metin til fjár. Þetta hélt aftur af sérhagsmunahópunum, sem jafnan hafa matað krókinn á kostnað láglaunafólks. Með hinni nýju aðferð reyndist unnt að tryggja stöðu láglaunafólks í samanburði við aðra hópa.

Ekki sízt markast liðinn vetur og samningarnir af fyrsta stóra skrefinu til sómasamlegs ellilífeyris og örorkulífeyris í vrðbólguþjóðfélagi. Samtök vinnumarkaðsins náðu samkomulagi, sem á þegar í stað að tryggja mannsæmandi lífskjör hinna verst settu, þótt enn sé eftir mikið starf á þessum vettvangi.

Alþýðusamtökin geta því á hátíðisdegi sínum á morgun litið með stolti til liðins starfsárs. Þau njóta meiri virðingar en áður og eru sterkari en áður. Þau eru að verða að þeim hornsteini, sem menn vilja helzt styðja sig við.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið