arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Forsenda og lausnir

Barátta Þjóðviljans fyrir innflutningshöftum, sem mundu slíta viðskiptasamningum okkar við efnahagssamtök nágrannaríkjanna, mun ekki bera árangur,enda leynast austrænir hagsmunir að baki. Geir Hallgrímsson forsætisráðherra hefur lýst því yfir, að framhald viðskiptafrelsis verði forsenda aðgerða þeirra, sem væntanlegar eru til að koma þjóðarskútunni á réttan kjöl eftir áföllin í viðskiptakjörum þjóðarinnar á undanförnum mánuðum.

Þjóðviljinn kennir vöruinnflytjendum um gjaldeyrisskortinn. En þeir flytja að sjálfsögðu aðeins inn þær vörur, sem þeir telja sig geta selt. Vandamálið felst í gervivelmegun þeirri, sem hefur ríkt hér í tæpt ár, síðan síðustu skrípa-kjarasamningar voru gerðir. Þetta óeðlilega ástand hefur gert okkur kleift að kaupa erlendar vörur, án þess að þjóðarbúið hafi efni á því.

Lífskjörin hafa verið að versna aftur að undanförnu og eiga eftir að versna enn, áður en þau byrja að batna á nýjan leik, Forsætisráðherra hefur þó sett upp það markmið, að lífskjörin fari ekki niður fyrir það, sem þau voru árið 1972. Sérfræðingar vona, að það nægi til að draga svo úr innlendri eftirspurn, að þjóðarbúið rétti við og á komist greiðslujafnvægi gagnvart útlöndum.

Forustumenn launþegasamtaka vita af reynslu, að þeir geta kúgað atvinnurekendur til að samþykkja launahækkanir. En.þeir vita líka af reynslunni, að lögmál efnahagslífsins taka jafnan í taumana og eyða þeirri aukningu kaupmáttar, sem er umfram getu þjóðarbúsins. Ófriður í kjaramálum hefur ekkert hagnýtt gildi,heldur tefur aðeins fyrir því, að þjóðarbúið komist yfir erfiðleikana og lífskjörin geti byrjað að batna á nýjan leik.

Björgunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar eru í undirbúningi. Miklu máli skiptir, að í þeim aðgerðum verði ekki litið á einangraðan hátt á einstök vandamál, heldur á heildarsamhengið. Uppbætur eða styrkir til sjávarútvegsins virðast óhugsandi, bæði vegna hagsmuna iðnaðarins, einkum útflutningsiðnaðarins, og einnig vegna þess að ekki má gera sjávarútveginn að ómaga.

Að einhverju leyti getur verðjöfnunarsjóðurinn bætt úr skák, einkum ef lánað væri milli deilda hans, að fenginni ríkisábyrgð fyrir endurgreiðslum. Þessi sjóður er orðinn einn af hornsteinum efnahagskerfisins og á enn eftir að sanna gildi sitt.

Hins vegar virðist ekki ljóst, hvernig komizt verði hjá gengislækkun, þótt talsmenn útgerðarinnar efist um gagnsemi hennar að þessu sinni. Versnandi viðskiptakjör þjóðarinnar gagnvart útlöndum á síðustu mánuðum hafa skekkt gengið verulega. og reynslan segir okkur, að dýrkeypt er að búa of lengi við ranglega skráð gengi og þurfa síðan að taka kollsteypur í gengislækkunum.

Útgerðin hefur sett ríkisstjórninni viku frest til að ákveða ráðstafanir. En ummæli forsætisráðherra benda til þess, að hann láti ekki stilla ríkisstjórninni upp við vegg. Hann vill, að fiskverðið verði fyrst ákveðið, svo að unnt sé að sjá, hve umfangsmikil vandamálin eru á hverju sviði. Strax og fiskverðið er komið getur ríkisstjórnin hafið björgunaraðgerðirnar í áföngum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vettlingatök duga ekki

Komið er í ljós, að hallinn á viðskiptum Íslendinga við umheiminn nam í fyrra hvorki meira né minna en sextán milljörðum króna. Þessi hrikalega tala sýnir vel, hve alvarlegt ástandið er orðið í efnahagsmálum þjóðarinnar.

Til að jafna þennan halla voru löng, erlend lán aukin um níu milljarða á árinu og gjaldeyrisvarasjóðurinn rýrður um sjö milljarða. Er hann nú kominn niður fyrir tvo milljarða og nægir varla fyrir tveggja vikna innflutningi.

Því miður bendir ekkert til láts á þessu hruni nema til komi stórfelldar og harkalegar ráðstafanir stjórnvalda. Sölutregðan á íslenzkum útflutningsafurðum er enn að aukast og verðlagið að lækka. Hið aukna aðhald með gjaldeyrisyfirfærslum er aðeins millibilsaðgerð, sem dugar skammt.

Eitthvað mun enn vera hægt að taka af erlendum neyzlulánum, en á þann hátt er aðeins unnt að leysa hluta vandans. Slíkar lántökur draga ört úr lánstrausti erlendis og binda okkur of mikla framtíðarbagga.

Enginn neitar því, að sjálf undirstaða lífskjara okkar, sjávarútvegurinn.og fiskiðnaðurinn, er komin á heljarþröm vegna hinna síversnandi viðskiptakjara, sem hafa skekkt gengi krónunnar að marki á undanförnum mánuðum. Þetta ranga gengi heldur uppi gervilífskjörum í landinu, en er óhæfileg blóðtaka hjá sjávarútvegi og fiskiðnaði.

Við verðum að horfast í augu við þessar staðreyndir. Sem betur fer er atvinnuleysi ekki enn komið til sögunnar, þótt það sé sífellt að magnast í nágrannalöndum okkar. Víða er það komið yfir 5% og meira að segja upp í 10% í Danmörku. Við þurfum að grípa strax í taumana til að hindra svipaða þróun hér á landi.

Meginforsenda þess, að unnt verði að halda uppi fullri atvinnu í landinu á næstu mánuðum, er, að friður haldist á vinnumarkaðinum og laun hækki ekki. Þetta er sársaukafull staðreynd, en staðreynd eigi að síður.

Bankakerfið gerði fyrri hluta síðastliðins árs þau mistök að taka að sér skyldur ríkisvaldsins og halda uppi gjaldþrota atvinnurekstri með stórkostlegum yfirdrætti í Seðlabankanum. Þetta frumkvæði frestaði raunhæfum aðgerðum af hálfu ríkisins á þeim tíma. Þetta verður ekki leikið aftur að þessu sinni.

Engin leið er lengur að fela ástandið með því að setja banka og sjóði landsins á hvolf. Á þessu ári verður ekki komizt hjá því að lækka þjóðarútgjöldin um að minnsta kosti 6-8%. Það er annars vegar unnt að gera með því að skera niður þegar ákveðnar framkvæmdir hins opinbera og hins vegar með því að skera niður almenna eyðslu, sem var 12% of mikil í fyrra.

Þetta felur í sér, að lífskjör munu óhjákvæmilega versna á þessu ári. Ekki reynist unnt að ná því marki að halda þeim lífskjörum, sem voru fyrir skrípa-kjarasamningana í fyrra. Gengi krónunnar hlýtur að falla, án þess að við fáum það bætt í kaupmætti, hver svo sem laun verða að krónutölu. Því fyrr sem við áttum okkur á þessu, þeim mun líklegra er, að okkur takist að ná okkur upp úr feninu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Það vorar eftir vetur

Svartasta skammdegið er sá tími, er hinir bjartsýnu verða raunsæir og hinir raunsæju verða svartsýnir. Tími myrkursins endurspeglast í tilfinningum og hugsunum fólks enn þann dag í dag, þrátt fyrir tækni nútímans, rafmagn, ljós og hita.

Á þessum vetri hefur skammdegið verið óvenju svart fram að þessu. Náttúruöflin og efnahagshorfurnar hafa dregið úr bjartsýni manna og magnað svartsýnina. Það er þungt að þreyja þorrann, þegar mönnum finnst svo óralangt til vors.

Hvassviðri og stormar hafa geisað í óvenjulegum mæli að undanförnu. Fannfergi er víða um land með því mesta, sem elztu menn muna. Snjóflóð hafa verið tíðari og hrikalegri en við eigum að venjast. Mannskaðinn mikli á Norðfirði er sorglegasta dæmið um eyðingarmátt náttúrunnar á þessum vetri.

Víða um land hefur orðið mikið tjón af völdum slíkra hamfara. Bílar, tæki og búfé hafa fokið og húsþök hafa skemmzt. Sums staðar hefur hurð skollið nærri hælum og skaðar takmarkazt við eignatjónið eitt, en mannslífin staðið tæpt.

Samgöngur á landi hafa verið í molum undanfarnar vikur. Oftast hefur verið ófært milli byggða og stundum jafnvel ófært dögum saman innan kaupstaða og kauptúna. Fannfergið hefur sums staðar verið svo mikið, að menn hafa rekið merkistengur í snjóinn til að sýna, hvar bílar þeirra væru í sköflunum.

Atvinnulíf hefur stundum farið úr skorðum af þessum sökum. Menn hafa ekki komizt til vinnu eða að vinnudagur þeirra hefur farið fyrir lítið vegna samgönguerfiðleika og rafmagnstruflana. Við höfum enn einu sinni rekið okkur á, hve erfitt er að halda uppi lífsgæðaþjóðfélagi hér norður á hjara veraldar.

Efnahagsveturinn hefur einnig verið harður. Útþensla opinberrar þjónustu og versnandi viðskiptakjör gagnvart umheiminum höfðu þegar sprengt kerfið fyrir haustið. Síðan hafa viðskiptakjörin haldið áfram að versna í vetur. Þjóðin tók í haust á sig byrðar rýrari lífskjara, en stendur nú andspænis því efnahagsfrosti að byrðarnar reynast ekki nægar.

Hin öra gjaldeyrisrýrnun hefur haldið áfram og endar með þroti, ef ekki kemur til gengislækkunar eða annarra umfangsmikilla ráðstafana. Sjálf undirstaðan, sjávarútvegurinn og fiskiðnaðurinn, á í meiri fjárhagskreppu en verið hefur árum saman. Þessar staðreyndir hafa lagzt á sveif með náttúruöflunum og gert skammdegið svartara en ella.

Í fyrra kom vorið snögglega eftir stuttan og harðan vetur. Við vonum, að svo verði einnig að þessu sinni. Við vonum líka, að það verði ekki náttúruöflin ein, sem mildist, heldur vori einnig í efnahagsmálunum. Við vonum, að viðskiptakjörin gagnvart umheiminum fari að batna, þótt þess sjáist enn engin merki. Og við vonum, að við höfum á næstu vikum manndóm í okkur til að þreyja efnahagsþorrann og bera auknar byrðar, unz tekur að vora á því sviði.

Undanfarnir góðviðrisdagar eftir harðindakaflann gætu orðið til að efla sjálfstraust og bjartsýni á, að á öllum sviðum komi vor eftir þennan vetur eins og aðra vetur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Enginn kostur góður

Hinar ytri aðstæður þjóðarbúsins hafa þróazt á þann hátt á undanförnum mánuðum, að ráðstafanir þær, sem ríkisstjórnin gerði í haust reynast líklega ekki nógu víðtækar, þótt mörgum þættu þær nokkuð harkalegar á sínum tíma.

Erfiðleikarnir við ákvörðun verðs á loðnu og almenns fiskverðs á vertíðinni eru gott dæmi um þróun mála. Verðlag og söluhorfur erlendis hafa heldur farið versnandi, þrátt fyrir verðbólgu um heim allan.

Ástandið er einna verst í loðnumjölinu, sem gengur á tæpu hálfvirði, miðað við verðið í fyrra, að svo miklu leyti sem það er seljanlegt. Þess vegna er hætta á, að loðnuvertíðin verði styttri en endranær. Tapið á útgerðinni verður of mikið, þegar fitan fer að hverfa úr loðnunni og lítið af henni nýtist til lýsisvinnslu. Og hvað snertir frystu loðnuna er ástandið ekki gott á Japansmarkaðinum, eins og kunnugt er af fréttum.

Útgerð hinna nýju skuttogara rambar á barmi gjaldþrots. Þetta hefur komið mjög illa við mörg bæjarfélög, sem standa í útgerð, og magnað fjárhagsvandræði þeirra. Frysti fiskurinn er áfram í lágu verði á erlendum markaði og verðið virðist fremur hafa tilhneigingu til að síga niður á við en að lyftast upp.

Hin síversnandi viðskiptakjör gagnvart útlöndum koma fram í lækkandi verði á afurðum okkar og hækkandi verði á innfluttum afurðum. Þessi þróun hefur næstum því tæmt gjaldeyrisvarasjóð okkar. Er nú svo komið, að Seðlabankinn hefur orðið að taka lán til að halda sjóðnum gangandi. Við tökum sem sagt ekki lengur erlend lán aðeins til framkvæmda, heldur einnig okkur til matar

Gengi íslenzku krónunnar er að verulegu leyti háð verðlagi afurða sjávarútvegsins á erlendum markaði. Þessar afurðir eru undirstaða nútímaþjóðfélags á Íslandi og eru hinn raunverulegi verðmælir. Því meira sem skráð gengi fjarlægist þennan verðmæli, þeim mun meiri ringulreið kemst á sjávarútveginn og fiskiðnaðinn og síðan í allt efnahagskerfið. Og enginn vafi er á, að hinar ytri aðstæður eru að skekkja gengið um þessar mundir.

Vandamálið er enn verra vegna þess, að lífskjör hafa rýrnað síðari hluta ársins og eru nú engu betri en þau voru á sama tíma í fyrra. Þar sem kauphækkun samninganna í fyrra er nú uppétin, er friður á vinnumarkaðinum ótryggur um þessar mundir. Leiðrétting á gengi krónunnar mundi enn rýra lífskjörin til viðbótar og valda hættu á vinnudeilum síðari hluta vetrar eða í vor.

Við erum ekki einir í heiminum að eiga erfitt með að sætta okkur við hnignandi þjóðartekjur. Þessi saga er að gerast allt í kringum okkur og alls staðar sjáum við, að fólk neitar að trúa staðreyndum lífskjararýrnunarinnar. Víðar en hér er þjóðarbúinu haldið gangandi með erlendum lánum til að létta byrðar almennings. En bæði hér og þar geta slíkar bráðabirgðaaðgerðir ekki gengið til lengdar.

Við stöndum andspænis þeim beizka sannleika, að hinar ytri aðstæður hafa versnað síðan í haust, að haustaðgerðirnar nægja sennilega ekki, og að í efnahagsmálunum er enginn kostur góður um þessar mundir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hamlað gegn hættum

Nýr skipakostur og ný veiðitækni ættu að geta gert líf sjómanna hættuminna en það var áður. Ekki sízt ætti tilkoma skuttogaranna að geta stuðlað að þessu. Vinnan um borð í þeim fer að töluverðu leyti fram undir þaki og skipin sjálf eru nógu stór til að vera fær í flestan sjó.

En hingað til hafa skuttogararnir fremur orðið til að magna slysahættu sjómanna. Er skemmst að minnast slysaöldunnar, sem varð á miðju ári í fyrra og olli miklu umtali. Var þá bent á, að efla þyrfti að marki öryggisráðstafanir um borð í skuttogurum og benda sjómönnum á, að skortur á þjálfun í nýjum vinnubrögðum við nýjar aðstæður geti haft margvíslegar hættur í för með sér.

Rannsóknanefnd sjóslysa á skuttogurum hefur nú gefið út tillögur um ýmsar úrbætur. Þetta eru ekki endanlegar tillögur hennar, heldur aðeins miðaðar við að leysa brýnustu þarfir á þessu sviði, svo að unnt sé að hefjast handa sem allra fyrst.

Sjóslysanefndin vill láta setja skutrennsluloka í alla skuttogara. Þetta eru stálþil, sem ganga niður í dekkið við skutrennuna og er stjórnað með sérstökum vökvabúnaði. Slíkir skutrennulokar eru þegar komnir í þrjá togara og þykja gefa góða raun.

Nefndin vill, að þess sé jafnan gætt, að sami maður sinni aldrei samtímis stjórn skips og stjórn togvindu. Reynslan hefur sýnt, að hættulegt getur verið, að einn skipstjórnar maður gegni báðum þessum ábyrgðarmiklu störfum í senn, ekki sízt þar sem hinar nýju togvindur eru bæði öflugar og krefjast nákvæmni í meðferð.

Einnig vill nefndin skylda sjómenn, sem vinna á afturþilfari skuttogara, til að nota öryggisbelti við störf sín. Gerðar hafa verið tilraunir með slík belti og hafa þau þegar sannað gagnsemi sína.

Jafnframt vill nefndin skylda sjómenn til að nota öryggishjálma við alla vinnu á þilfari. Á vesturþýzkum togurum er þegar búið að fyrirskipa slíka hjálma.Þeir gefa mikla vernd, þegar vírar slitna eða krókar losna.

Þá vill nefndin, að unnið sé að útvegun búnaðar, er hindrað geti myndun hálku á þilfari skuttogara. Hálkan er bæði algeng og hættuleg eins og dæmin sanna.

Ennfremur vill nefndin láta koma upp bjarghringjum á rúllulínum aftast á skuttogurum beggja vegna skutrennunnar.

Nefndin vill skylda sjómenn á skuttogurum til að bera létt og lipur björgunarvesti innan hlífðarfata og bendir á sérstök vesti, sem henta í þessu skyni.

Einnig bendir nefndin á, að nú séu fáanleg lipur hlífðarföt, er komið geti í stað sjóstakka, sem eru þunglamalegir og geta hindrað hreyfingar sjómanna. Hinir þungu stakkar hafa verið bannaðir um borð í vesturþýzkum togurum.

Þá vill nefndin, að þess sé jafnan gætt, að kallkerfið milli stjórnpalls og afturþilfars sé jafnan gott og öruggt, en þessu er víða ábótavant, einkum vegna lélegs útbúnaðar. Loks vill nefndin, að reykköfunartæki séu um borð í öllum skuttogurum, ekki aðeins þeim, sem eru stærri en 500 tonn.

Vonandi verða þessar tillögur framkvæmdar sem fyrst, svo að sjómenn megi framvegis búa við meira öryggi en hingað til.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Leið til lífskjarabóta

Talsmenn bændasamtakanna halda því fast fram, að niðurgreiðslur á verði landbúnaðarafurða séu ekki gerðar í þágu bænda, heldur tæki í baráttunni gegn verðbólgu. Ef þeir meina það, sem þeir segja, ætti af þeirra hálfu ekkert að vera því til fyrirstöðu, að niðurgreiðslurnar yrðu lagðar niður og hinir fjóru milljarðar notaðir á skynsamlegri hátt.

Neytendur kysu sjálfir að fá niðurgreiðslumilljarðana beint í vasann til frjálsrar ráðstöfunar. Að slíku yrði engin smáræðis búbót eða um 20.000 krónur í peningum á hvert mannsbarn á ári. Fimm manna fjölskyldu mundi muna um minna en að fá 100.000 krónur á ári til baka frá skattakerfinu.

Slíkri breytingu fylgdi einnig sá kostur, að íslenzkar landbúnaðarvörur yrðu seldar yfir búðarborðið á réttu kostnaðarverði. Almenningur gerði sér þá grein fyrir, hve mikið þessar vörur kosta í raun og veru og hve miklu er fórnað til að halda uppi framleiðslunni.

Fyrir viku voru hér birtar tölur, sem sýndu, að bandarískur landbúnaður er fimm sinnum framleiðnari en íslenzkur og að danskur landbúnaður er tvisvar til þrisvar sinnum framleiðnari en íslenzkur. Þessi munur er ekki óeðlilegur, þegar tekið er tillit til ákaflegra óhagstæðra skilyrða til landbúnaðar hér á landi.

Ef smám saman væri unnt að beina fjármagni og vinnuafli frá landbúnaði til hagkvæmari atvinnuvega, væri unnt að stórauka gjaldeyristekjur og hefja smám saman innflutning á tiltölulega ódýrum landbúnaðarafurðum, sem mundu lækka vöruverð í landinu.

Samkvæmt skráningu danska landbúnaðarráðsins er útflutningsverð á kíló, reiknað í heilum skrokkum, 214 íslenskar krónur nautakjötið, 168 krónur svínakjötið og 96 krónur kjúklingarnir, allt miðað við fyrsta flokk. Hér kostar kílóið í heilum skrokkum hvorki meira né minna en 365 krónur í dilkakjötinu og 595 krónur í kjúklingum. Þótt bætt sé við dönsku verðin eðlilegum flutningskostnaði og álagningu í heildsölu og smásölu, verður danska kjötið mun ódýrara en íslenzka kjötið.

Samkvæmt sömu skráningu danska landbúnaðarráðsins er útflutningsverð á 45% osti 214 krónur íslenzkar, meðan ostur kostar hér í smá. sölu 535 krónur óniðurgreiddur og 445 krónur niðurgreiddur. Danska smjörið kostar 299 krónur, meðan íslenzka smjörið kostar 840 krónur óniðurgreitt og 463 krónur niðurgreitt. Og dönsku eggin kosta 101 krónur kílóið, meðan íslenzku eggin kosta 470 krónur. Því má ljóst vera, að dönsku vörurnar mundu, að viðbættum innflutningskostnaði og álagningu, ekki aðeins spara niðurgreiðslurnar,heldur lækka vöruverðið þar á ofan.

Þessar tölur eru allar úr opinberum skýrslum danska landbúnaðarráðsins og íslenzka framleiðsluráðsins. Þær sýna greinilega stöðu okkar í landbúnaðarmálum og eru því mikilvægar. Þær ættu að geta verið veganesti nýrrar stefnu í landbúnaðarmálum, er drægi smám saman úr verstu ókostum ríkjandi kerfis og bætti lífskjör þjóðarinnar án vinnudeilna og verkfalla.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Róttækar tölur

Nokkrir menn hafa kvartað opinberlega um, að róttækum skoðunum um landbúnað væri haldið á lofti í dagblaðinu Vísi. Gallinn við þessar kvartanir er, að það eru ekki skoðanirnar, sem eru róttækar, heldur hinar tölulegu staðreyndir um landbúnaðinn.

Um 10% Íslendinga starfa í landbúnaði og sjá fyrir um 40% af neyzluþörfum þjóðarinnar. Af Bandaríkjamönnum starfa um 5% í landbúnaði og sjá fyrir um 100% af neyzluþörfum sinnar þjóðar, þar sem útflutningur og innflutningur landbúnaðarafurða þar í landi stenzt nokkurn veginn á. Af þessum einföldu tölum má sjá, að bandarískur landbúnaður er fimm sinnum framleiðnari en íslenzkur landbúnaður.

Danmörk er ekki eins háþróað landbúnaðarland og Bandaríkin, en hefur þó tvisvar til þrisvar sinnum meiri framleiðni í þessari atvinnugrein en við höfum. Til staðfestingar þessari fullyrðingu verða hér borin saman annars vegar dönsk útflutningsverð eins og danska landbúnaðarráðið skráði þau í byrjun desember og hins vegar íslenzk heildsöluverð skráð á sama tíma. Alls staðar er verðið miðað við 1 kg.

Góður flokkur af dönsku nautakjöti kostar í íslenzkum krónum 214 krónur og svipaður flokkur af íslenzku kjöti kostar hér 291 krónu. Fyrsti flokkur af dönsku svínakjöti kostar 168 krónur meðan sami flokkur af íslenzku svínakjöti kostar 351 krónu.

Einnig er athyglisvert að bera dönsku verðin saman við íslenzka dilkakjötið, sem kostar 365 krónur óniðurgreitt. 45% ostur danskur kostar 214 krónur, sem er meira en helmingi ódýrara en íslenzki osturinn, er kostar 444 krónur óniðurgreiddur.

Verðmunurinn á smjörinu er enn meiri. Danskt smjör kostar 299 krónur meðan íslenzka smjörið kostar 802 krónur óniðurgreitt. Dönsku kjúklingarnir kosta 96 krónur,en íslenzkir kjúklingar 370krónur, sem er nærri fjórfalt verð. Dönsk egg kosta ekki nema 101 krónu, meðan íslenzk egg kosta 320 krónur.

Ekki er síður forvitnilegt að bera saman annars vegar íslenzkt smásöluverð og hins vegar danskt útflutningsverð að viðbættum flutningskostnaði og álagningu í heildsölu og smásölu á Íslandi, en án tolls. Gizkað er á, að með þessum hætti leggist 50% ofan á svína- og nautakjötið, 55% ofan á smjörið, 65% ofan á ostinn og kjúklingana og 100% ofan á eggin, sem væntanlega þyrfti að flytja flugleiðis.

Með þessum hætti mundi danskt kjöt verða ódýrara að meðaltali í íslenzkum búðum en niðurgreitt dilkakjöt og mundi slíkur innflutningur því spara ríkinu niðurgreiðslur á kjöti og lækka verðlag þar á ofan. Nautakjötið mundi kosta 321 krónu, svínakjötið 252 krónur og kjúklingarnir 158 krónur, meðan íslenzka dilkakjötið kostar 277 krónur fyrir utan 153 krónurnar, sem skattgreiðendur borga.

Enn rosalegri sparnaður yrði í smjöri, osti og eggjum. Danska smjörið mundi kosta hér 463 krónur og spara alveg niðurgreiðslur á smjöri, sem eru nú 377 krónur. Osturinn mundi kosta 353 krónur í stað 445 króna. Og eggin mundu kosta 202 krónur í stað 470 króna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Logn að baki stormi

Bæði hér á landi og annars staðar ríkir svartsýni í efnahagsmálum um þessar mundir. Menn sjá fram á, að baráttan við kreppuna verði harðsótt og valdi margvíslegum brestum í þjóðfélaginu. Hvarvetna er ljóst, að ástandið á eftir að versna, áður en það byrjar að batna aftur.

Engin ástæða er samt til að örvænta, því að flest bendir til, að kreppan geti orðið skammvinn og að ný velmegunaralda geti hafizt eftir tvö eða þrjú ár. Tímaritið Economist færir að því rök, að síðasti aldarfjórðungur tuttugustu aldarinnar muni að öllu samanlögðu verða álíka mikið framfaraskeið í efnahagsmálum og aldarfjórðungurinn frá 1950 til 1975 var.

Nýliðinn aldarfjórðungur rúmlega þrefaldaði heimsframleiðsluna, jók ævilíkur í Indlandi úr 30 árum í 50, lækkaði ungbarnadauðann um tvo þriðju og margfaldaði menntun mannkynsins, svo að dæmi séu nefnd.

Þessi frammistaða lofar góðu um, að áfram sé unnt að gera vel, þótt á móti blási um sinn .Economist telur, að þróun tölva, símasamgangna og sjálfvirkni hljóti að gera mannkyninu kleift að þrefalda enn heimsframleiðsluna á einum aldarfjórðungi.

Jafnframt telur blaðið framhald hins frjálsa markaðskerfis vera forsendu þess, að mannkynið komist á næstu árum út úr kreppunni og inn í nýja gullöld, enda hafa margar þjóðir slæma reynslu af tollmúrastefnu kreppunnar, sem kom síðari heimsstyrjöldinni af stað.

Blaðið viðurkennir, að fimmföldun olíuverðs úr hálfu prósenti heimsframleiðslunnar í tvö og hálft prósent valdi miklum truflunum á næstunni sem hingað til, en spáir því jafnframt, að heimurinn verði fljótur að laga sig að breyttum aðstæðum. Fljótastar að jafna sig verði þær þjóðir, sem mest eru fyrir nýjungar í viðskiptakerfinu.

Economist minnir þó á, að fyrir síðari heimsstyrjöldina hafi fyrst verðbólga og síðan kreppa leitt til þess, að í Þýzkalandi fóru venjulegir menn að syngja augljóslega brjáluðum fjöldamorðingja lofsöngva. Varar blaðið við, að menn láti nú verðbólgu og kreppu rugla sig í ríminu eins og þá.

Blaðið kvartar til dæmis um, að margir hugsandi menn telji nú framfarasinnað að mæla með núllvexti í hagkerfinu vegna rýrnunar ýmissa auðlinda heimsins. Bendir það á dæmi um, að þessi stefna mundi valda þriðja heiminum miklum hörmungum. Og þar á ofan hefur á síðustu misserum margsinnis verið bent á, að heimsendaspár Rómarklúbbsins og annarra slíkra byggjast á óvönduðum útreikningum og eru fjarri raunveruleikanum.

Economist segir, að hin slæma verðbólga sé að líða hjá, hin slæma kreppa muni líða hjá og síðan taki við möguleikar á hraðari hagvexti en nokkru sinni fyrr, því að núverandi vandamál séu í rauninni auðleysanleg.

Flestar þjóðir Vesturlanda fóru í fyrra af verðbólguþrepinu yfir á kreppuþrepið, en Íslendingar standa nú fyrst andspænis hugsanlegri kreppu. Vitanlega hrýs okkur hugur við vandamálunum, sem framundan eru, og okkur gremst, að lífskjörin skuli stöðugt rýrna. En við stöndum betur af okkur fárviðrið, ef við hugsum til lognsins, sem kemur á eftir og Economist telur, að endast muni í aldarfjórðung.

Jónas Kristjánsson

Vísir