arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ruddaleg spurning

Hversu miklu fé má verja af sameign landsmanna til að halda lífi í fólki, til dæmis gömlu fólki, sem á skammt eftir ólifað? Milljón krónur á mánuði, viku, dag? Þetta þykir mörgum sjálfsagt ruddaleg og óviðurkvæmileg spurning. En fyrr eða síðar kemur að því, að henni verður að svara.

Sjúkrakostnaður hækkar sífellt vegna nýrra uppgötvana og nýrrar tækni. Nýtt lyf getur framlengt ömurlegt ævikvöld um þrjá mánuði og kostar hundrað þúsund krónur á dag, samtals tíu milljónir. Á að nota þetta lyf samkvæmt forskriftinni, að lífið sé svo mikilvægt, að ekki verði metið til fjár?

Ljóst er, að þjóðfélagið telur sig ekki geta greitt hærra hlutfall af þjóðartekjum í sjúkrakostnað en nú er gert. Kerfið er þegar farið að bila, svo sem fram kemur í brottrekstri starfsfólks, lokun sjúkradeilda og lengri biðlistum eftir aðgerðum, sem margir telja afar brýnar.

Skynsamlegra væri að horfast í augu við fjárhagsvandann heldur en að láta tilviljanir ráða, hvað er skorið niður. Ekki þýðir að loka augunum fyrir því, að kerfið veitir á sumum sviðum lakari sjúkraþjónustu á þessu ári en hinu síðasta. Þannig hefur það verið í nokkur ár hið minnsta.

Við verðum að hafa manndóm til að velja og hafna og til að taka afleiðingunum. Sjúkraþjónusta er afar misdýr. Hægt er að stunda mikla heimahjúkrun fyrir sama fé og greitt er fyrir nýtt einkaleyfislyf í þrjá mánuði. Ekki dugir að stinga höfðinu í sandinn og segja ósvífið að tala um aura.

Heilbrigðisráðuneytið er sá aðili, sem ætti að reyna að setja fram forskriftir að forgangsröðun verkefna í sjúkrageiranum. Þar er því miður engin forusta, engin hæfni og enginn kjarkur til að gera neitt af viti. Ráðuneytið lætur reka á reiðanum frá einum glundroðanum til annars.

Landspítalann er sá aðili, sem ætti að hlaupa í skarð ráðuneytisins, af því að hann verður stofnana mest fyrir barðinu á getuleysi þess, svo sem frægt er af fréttum í vetur. Getur spítalinn sett fram forgangsröðum, sem byggist á skynsamlegu mati á árangri hvers kostnaðarliðar?

Um hvern kostnaðarlið verður að spyrja: Hver er árangur hans mældur í fjölgun góðra æviára, ekki mældur í fjölgun ömurlegra æviára? Síðan er skynsamlegt að gera tillögur um að sleppa útgjöldunum, sem koma óhagstæðast út í samanburðinum. En spítalinn þorir ekki fremur en ráðuneytið.

Stjórnmálamönnum og öðrum, sem vilja verja velferð fyrir ágangi auralausra stjórnvalda, stendur næst að leggja til forgangsröðun, sem tryggir hámarksárangur í velferð.

Jónas Kristjánsson

DV
Deyja smátt og smátt

Langt er síðan síðast voru teknar tímamótaákvarðanir um afstöðu ríkis og einstaklinga á Íslandi. Við höfum lengi búið við lítt breytta stöðu þess, sem sumir kalla velferð þjóðarinnar og aðrir kalla forsjá ríkisins. Við lifum í fátæklegri útgáfu af sænsku mynztri, sem hefur líkað vel. … Í staðinn gildir þúsund sára dauðinn. Höggvið er hér og þar í velferðarkerfið, dregið úr þjónustu Landsspítalans, komið á skólagjöldum við Háskólann og hækkuð hlutdeild foreldra í kostnaði við leikskóla. Í hverju tilviki fyrir sig er árásin skilgreind sem nauðsynlegt aðhald í rekstri ríkissjóðs. …
Deyja smátt og smátt

Langt er síðan síðast voru teknar tímamótaákvarðanir um afstöðu ríkis og einstaklinga á Íslandi. Við höfum lengi búið við lítt breytta stöðu þess, sem sumir kalla velferð þjóðarinnar og aðrir kalla forsjá ríkisins. Við lifum í fátæklegri útgáfu af sænsku mynztri, sem hefur líkað vel.

Þrátt fyrir græðgisvæðingu þjóðarinnar virðist ekki vera mikill hljómgrunnur fyrir hörðu og grimmu mynztri að hætti Bandaríkjanna. Jafnvel Sjálfstæðisflokkurinn treystir sér ekki, að minnsta kosti ekki sem þingflokkur, til að standa fyrir skilgreindri atlögu gegn velferðarkerfinu sem slíku.

Í staðinn gildir þúsund sára dauðinn. Höggvið er hér og þar í velferðarkerfið, dregið úr þjónustu Landsspítalans, komið á skólagjöldum við Háskólann og hækkuð hlutdeild foreldra í kostnaði við leikskóla. Í hverju tilviki fyrir sig er árásin skilgreind sem nauðsynlegt aðhald í rekstri ríkissjóðs.

Við vitum af öðrum dæmum, að nógir peningar eru til í gæluverkefni ríkisstjórnarinnar, svo sem vopnaðar sveitir grímumanna og eftirlaunahækkun forsætisráðherra. Alltaf eru einhver slík atriði ofar í forgangsröðinni en velferð eða forsjá. Þess vegna rýrnar velferðin frá ári til árs.

Hér er óafvitandi stefnt að velferðarkerfi hinna vel stæðu. Tannlækningar eru gott dæmi um það. Ef þú hefur ráð á að borga þinn hluta af tannviðgerðum barnanna, færðu mótframlag ríkisins. Ef þú hefur ekki ráð á að borga þinn hluta, fá börnin þín ekki tannlæknaþjónustu, aðeins “kostnaðarvitund”.

Lítið er af vel grunduðum skýrslum um þá kosti, sem eru í stöðunni, þegar innbyggð verðbólga þenur út kostnað velferðar, eins og greinilegast má sjá í sjúkrageiranum. Læknisfræðin getur alltaf meira og meira, sem kostar mikið fé. Við vitum ekki, hvort við höfum ráð á slíkum framförum.

Við megum ekki láta reka á reiðanum, heldur taka meðvitaða afstöðu til, hvað skuli gera mikið fyrir aldraða sjúklinga. Dæmigerð spurning er, hversu miklu fé megi verja til að halda fólki á lífi, sem ekki er mikils virði að lifa. Hvert má vera hlutfall lengingar ævitíma og kostnaðar við það?

Við verðum líka að ákveða, hvort þjóðfélagið vilji, að börnum fjölgi eða fækki. Barnafækkun er að verða mikið vandamál allt í kringum okkur. Eigum við að beita velferð til að draga úr gífurlegum kostnaði útivinnandi foreldra við að ala upp ríkisborgara og hvetja þannig til barneigna?

Í stað þess að takast á um erfiðar forsendur og komast að meðvitaðri niðurstöðu eins og oft var gert í pólitíkinni á síðustu öld, leyfum við kerfinu að deyja smátt og smátt.

Jónas Kristjánsson

DV
Gegnsæir fjölmiðlar

Fyrir aðeins tveimur árum var áttu þrír fjölmiðlar af sex við geigvænlegan peningavanda að stríða. Þeim var bjargað fyrir horn hverjum á fætur öðrum, svo að nú eigum við aðgang að sex fullburða fréttastofum í stað þriggja, sem annars hefði verið. Þetta heldur uppi hollri samkeppni í fréttum. … Allir þessir fjölmiðlar eru gegnsæir almenningi. Vitað er, hverjir eiga þá og í hvaða hlutföllum. Stjórnendur og starfsmenn eru þekktir. Vitað er, hverjir auglýsa í þeim. Með samanburði frétta geta notendur áttað sig á sérkennum hvers fjölmiðils og metið, hvort efni hans sé brenglað. Af framangreindum ástæðum blómstrar fréttamennska sem sjaldan fyrr. …
Gegnsæir fjölmiðlar

Fyrir aðeins tveimur árum var áttu þrír fjölmiðlar af sex við geigvænlegan peningavanda að stríða. Þeim var bjargað fyrir horn hverjum á fætur öðrum, svo að nú eigum við aðgang að sex fullburða fréttastofum í stað þriggja, sem annars hefði verið. Þetta heldur uppi hollri samkeppni í fréttum.

Allir þessir fjölmiðlar eru gegnsæir almenningi. Vitað er, hverjir eiga þá og í hvaða hlutföllum. Stjórnendur og starfsmenn eru þekktir. Vitað er, hverjir auglýsa í þeim. Með samanburði frétta geta notendur áttað sig á sérkennum hvers fjölmiðils og metið, hvort efni hans sé brenglað.

Af framangreindum ástæðum blómstrar fréttamennska sem sjaldan fyrr. Almennir fréttaneytendur sjá ekki þau merki einokunar og hringamyndunar, er sumir hagsmunaaðilar segjast sjá, þeir sem harma horfna yfirburði Morgunblaðsins, þess blaðs sem var næstum orðið eina dagblaðið hér á landi.

Engin trygging er fyrir því, að góð staða frétta haldist um ómunatíð. Hlutafé gengur kaupum og sölum. Þannig er skjólstæðingur og velgerðamaður forsætisráðherra skyndilega orðinn næststærsti hluthafi fjölmiðils, sem óspart hefur verið sakaður um að vera andsnúinn hinum sama ráðherra.

Allt getur snúist í andhverfu sína í hagkerfi hlutabréfa. Til skjalanna geta síðar komið aðilar, sem hafa meiri áhuga á misnotkun fjölmiðla en arði af fjölmiðlum. Við getum ekki sett reglur til að banna slíkt. En við munum fljótt taka eftir, ef fjölmiðill fer að gæta annarlegra hagsmuna.

Stjórnmálin eru andstæða opinskárrar sambúðar fjármagns og fjölmiðla. Enginn fær að vita, hvernig peningavaldið fjármagnar stjórnmálaflokka og -menn. Þar ríkir ekki sama gegnsæi og í fjölmiðlunum. Gegnsæi er hornsteinn lýðræðis og það virkar bara í fjölmiðlunum, en ekki í stjórnmálunum.

Þótt fjölmiðlar séu þannig á hærra plani en stjórnmál, geta þeir gert ýmislegt til að draga úr vantrausti og efasemdum í sinn garð. Til dæmis geta þeir sett sér gegnsæjar og opinberar siðareglur, hver með sínu sniði, og gefið fólki færi á að meta, að hve miklu leyti þeir ná ekki settu marki.

Ennfremur geta fjölmiðlar komið sér upp umboðsmanni lesenda, sem tekur við kvörtunum um skilgreind frávik frá siðareglum viðkomandi fjölmiðils, kannað gildi þessara kvartana og metið það í sérstökum dálki eða þætti til slíkra nota. Með þessu væru fjölmiðlar að kalla á aukið traust notenda.

Siðareglur og umboðsmenn eru tæki, sem fjölmiðlar geta notað til að bæta sig og stöðu sína í hugum fólks og draga úr líkum á, að óprúttnir geti þyrlað upp moldviðri gegn þeim.

Jónas Kristjánsson

DV
Vernd fyrir víkingum

Myndirnar af íslenzku víkingasveitinni í sjónvarpinu vekur ýmsar spurningar um, hvaða fólk þetta sé og hver stjórni því eftir hvaða reglum. Það vekur blendnar tilfinningar að vita af auknum fjölda vopnaðs fólks á almannafæri á Íslandi, ekki sízt þegar þetta fólk er uppbúið eins og hryðjuverkamenn til að vekja skelfingu fólks. … Erlendis er þekkt vandamál, að fólk, sem á við ýmis vandamál að stríða, sækist eftir aðild að löggiltum ofbeldishópum. Fjölmennastir þar í hópi eru þeir, sem oft eru uppnefndir sem fasistar. Það er fólk, sem haldið er valdshyggju og valdbeitingarhyggju samkvæmt skilgreiningu úr bandarískum félagsvísindum eftirstríðsáranna. …
Vernd fyrir víkingum

Myndirnar af íslenzku víkingasveitinni í sjónvarpinu vekur ýmsar spurningar um, hvaða fólk þetta sé og hver stjórni því eftir hvaða reglum. Það vekur blendnar tilfinningar að vita af auknum fjölda vopnaðs fólks á almannafæri á Íslandi, ekki sízt þegar þetta fólk er uppbúið eins og hryðjuverkamenn til að vekja skelfingu fólks.

Erlendis er þekkt vandamál, að fólk, sem á við ýmis vandamál að stríða, sækist eftir aðild að löggiltum ofbeldishópum. Fjölmennastir þar í hópi eru þeir, sem oft eru uppnefndir sem fasistar. Það er fólk, sem haldið er valdshyggju og valdbeitingarhyggju samkvæmt skilgreiningu úr bandarískum félagsvísindum eftirstríðsáranna.

Þekktust eru rit Horchheimer og Adorno um þetta efni. Þeir skilgreindu sérstakt eðli valdshyggjumannsins sem fræðilegs hugtaks. Á þeim grunni voru gerðar endurbætur í bandaríska hernum til að reyna koma í veg fyrir, að hugarfar valdshyggjunnar næði þar undirtökunum og til að tryggja borgaraleg yfirráð hans.

Þýzki herinn á eftirstríðsárunum var beinlínis alinn upp samkvæmt aðvörunum úr þessum rannsóknum. Markmiðið var, að mistök heimsstyrjaldanna tveggja endurtækju sig ekki. Þýzki herinn yrði ekki ófriðarhvetjandi. Hann átti ekki að vera stríðsmaskína, heldur borgaralegur her með vestræna hugmyndafræði að leiðarljósi.

Þægilegt væri að vita, hvers konar reglur gilda um íslenzku víkingasveitina. Hvernig er til dæmis tryggt, að þar séu ekki valdshyggjumenn í bland? Hafa sveitarmenn gengizt undir persónuleikapróf, einhverja nútímaútgáfu af prófunum, sem Horchheimer og Adorno bjuggu til fyrir bandaríska herinn?

Við þurfum líka að vita, hver vopnar sveitirnar, stjórnar því, hvað þær gera og afvopnar þær síðan að verki loknu. Er það hlutverk ríkislögreglustjóra? Nýtur hann slíks trausts í þjóðfélaginu, að það sé óhætt? Við þurfum líka að vita, hvaða reglur hafa verið settar stjórnandanum? Hver bjó þessar reglur til á hvaða forsendum?

Tvöföldun víkingasveitarinnar og yfirlýst dálæti núverandi dómsmálaráðherra á íslenzkum her og íslenzkri hermennsku, gefur tilefni til að staldra við og fá svarað spurningum af þessu tagi. Ekki er víst, að þjóðfélagið í heild sé sátt við forsendur ráðherra, sem hefur í senn eindregnar og sérstæðar skoðanir á öryggismálum.

Í friðsömu landi er mikilvægt, að sátt sé um aðgerðir, sem hugsanlega kunna að vera nauðsynlegar vegna brotthvarfs bandarískra varnarliðsins og breyttra aðstæðna í öryggismálum heimsins, þar á meðal aukinnar hættu á hryðjuverkum. Ekkert hefur verið gert til að sá til slíks trausts á víkingasveitinni.

Spurningin er gamalkunn, eldri en rústir heimsstyrjaldanna, eldri en Horchheimer og Adorno. Hún hljóðar svo: Hver verndaði Róm fyrir rómverska hernum? Hver verndar okkur fyrir verndurum okkar?

Jónas Kristjánsson

DV
Siðleysingjar deila

Vörzlumaður annarra manna fjár lánar ekki sjálfum sér og syni sínum 95 milljónir króna úr lífeyrissjóði. Slíkt er ekki á gráa svæðinu, heldur langt úti af kortinu. Enginn sjóðsstjóri getur haft vald til slíks athæfis eða reiknað með að sleppa við kæru, þegar komizt hefur í hámæli. … Fyrrverandi framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðsins Framsýnar á þessa dagana í deilu við fyrrverandi formann sjóðsins um sekt og sakleysi. Athyglisvert er, að sá er fyrrverandi formaður eins stærsta stéttarfélagsins og sat í sjóðnum með fyrrverandi framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins. …
Siðleysingjar deila

Vörzlumaður annarra manna fjár lánar ekki sjálfum sér og syni sínum 95 milljónir króna úr lífeyrissjóði. Slíkt er ekki á gráa svæðinu, heldur langt úti af kortinu. Enginn sjóðsstjóri getur haft vald til slíks athæfis eða reiknað með að sleppa við kæru, þegar komizt hefur í hámæli.

Fyrrverandi framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðsins Framsýnar á þessa dagana í deilu við fyrrverandi formann sjóðsins um sekt og sakleysi. Athyglisvert er, að sá er fyrrverandi formaður eins stærsta stéttarfélagsins og sat í sjóðnum með fyrrverandi framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins.

Það sem helzt verður lesið úr deilunni er, að sjálfsögð siðsemi í meðferð fjármuna virðist vera lokuð bók fyrir ýmsum þeim aðilum, sem komast í aðstöðu til að fara með annarra manna fé. Við vissum raunar úr öðru máli, að stjóri vinnuveitenda gat verið frekastur manna til fjárins.

Samkvæmt skriflegri yfirlýsingu verkalýðsleiðtogans hafði sjóðsstjórinn lengi haft frítt spil til lánveitinga innan ákveðins ramma. Stjórnir fyrirtækja og stofnana hafa enga heimild til að afsala sér völdum á slíkan hátt. Ef það væri hægt, þyrfti enga stjórn, bara löggiltan endurskoðanda.

Þáverandi sjóðsstjóri túlkar þetta markvissa andvaraleysi þáverandi sjóðsstjórnar sem opna heimild til að lána sjálfum sér og syni sínum 95 milljónir króna. Rétt túlkun er hins vegar sú, að stjórnin hafi reynzt vera jafn óhæf og sjóðsstjórinn. Hvorugur aðilinn eigi að höndla með peninga.

Þáverandi sjóðsstjóri heldur fram, að hann hafi verið svo klár í starfi, að sjóðurinn hafi grætt meira á öðrum ákvörðunum hans en hann tapaði á lánum til hans sjálfs og sonarins. Hann virðist halda, að hann hafi unnið sér inn kvóta til ósæmilegra ákvarðana. Hver er formúla kvótans?

Deiluaðilar áttu að varðveita lífeyri lægst settu stétta þjóðfélagsins, þeirra sem mest þurfa á lífeyri að halda að loknu starfi. Sjóðstjórnin átti að gæta lítilmagnans og taka fram fyrir hendur sjóðsstjórans, í allra síðasta lagi þegar hann vildi lána lífeyri í skýjaborgir sínar og sonarins.

Núverandi sjóðsstjóri segir, að eigendur lífeyrisins skaðist ekki. Það er rangt. Ekki verður tekin sérstök ákvörðun um að skerða lífeyrinn vegna þessa máls, en eigi að síður er ljóst, að til langs tíma skerðist eign þeirra, sem hafa tapað tugum milljóna á ósæmilegum lánveitingum sjóðsins.

Mál þetta minnir á, að víðar í lífeyrissjóðum eru verðmæti geymd í höndum félagsmálaberserkja, sem kunna ekki með fé að fara, ráða sér óhæfa sjóðsstjóra og afsala sér eftirliti.

Jónas Kristjánsson

DV
Innfluttir Indverjar

Þverspyrna læknafélagsins gegn innflutningi á indverskum lækni stafar ekki af ótta við, að hann kunni ekki fagið. Þvert á móti óttast félagið, að í ljós komi, að sá indverski sé hæfari en þeir, sem fyrir eru. Eins og í Bretlandi, þar sem hámenntaðir Indverjar eru að taka við læknisþjónustunni. … Bretar hafa góða reynslu af Indverjum á fleiri sviðum. Þeir eru að taka við hlutverki kaupmannsins á horninu, hugsa vel um viðskiptavininn og hafa alltaf opið, þegar hann kærir sig um að verzla. Þetta er iðið og heilsteypt fólk, sem vinnur sig ört til vegsemdar og virðingar í brezku samfélagi. …
Innfluttir Indverjar

Þverspyrna læknafélagsins gegn innflutningi á indverskum lækni stafar ekki af ótta við, að hann kunni ekki fagið. Þvert á móti óttast félagið, að í ljós komi, að sá indverski sé hæfari en þeir, sem fyrir eru. Eins og í Bretlandi, þar sem hámenntaðir Indverjar eru að taka við læknisþjónustunni.

Bretar hafa góða reynslu af Indverjum á fleiri sviðum. Þeir eru að taka við hlutverki kaupmannsins á horninu, hugsa vel um viðskiptavininn og hafa alltaf opið, þegar hann kærir sig um að verzla. Þetta er iðið og heilsteypt fólk, sem vinnur sig ört til vegsemdar og virðingar í brezku samfélagi.

Við höfum fleiri dæmi um eftirsótta Indverja. Þýzka stjórnin ákvað að auglýsa eftir 10.000 indverskum tölvumönnum. Þeir áttu að verða ríkisborgarar með hraðferð gegnum kerfið, ef þeir vildu gera svo vel að nýta hæfni sína í þágu lands, sem hefur sjálft alið upp of fáa tölvumenn og tölvusnillinga.

Nú er ekki svo, að Indverjar séu einir um hituna. Margar rannsóknir í Bandaríkjunum sýna, að fólk frá Austur-Asíu stendur sig betur en heimamenn, fær hærri einkunnir í skólum, skilar meiru í vinnunni og klifrar þjóðfélagsstigann á sama hátt og Indverjar gera í Bretlandi og Þýzkalandi.

Okkur vantar raunar ekki bara einn indverskan lækni, heldur marga. Okkur vantar marga indverska kaupmenn á horninu. Og ekki síður marga indverska tölvusnillinga. Þeir þurfa ekki einu sinni að vera indverskir, heldur mega þeir líka vera frá Kína eða Taívan, Kóreu eða Japan, Víetnam eða Malasíu.

Aðalatriðið er að fá hingað menntað og duglegt fólk, sem spjarar sig. Það vilja hagsmunaaðilar hins vegar alls ekki. Helzt vilja menn fólk, sem kann ekki neitt, svo að hægt sé að manna færibönd í fiskvinnslu, hreinlæti í stofnunum og verkamannavinnu uppi á helfrosnum heiðum Austurlands.

Við eigum að losna við forneskju af þessu tagi, koma okkur upp vélmennum í fiskvinnslu og skúringum og hætta að niðurgreiða orkuframkvæmdir á heiðum og skak í álpottum niðri á Reyðarfirði. Með verndun færibandavinnu allt frá fiski yfir í ál erum við að hamla gegn bættum lífskjörum.

Bezt væri að leyfa frjálsan innflutning á fólki, sem hefur yfir 130 stig í viðurkenndu greindarprófi. Við þurfum ekki einu sinni að hjálpa því að koma sér fyrir, því að það biður bara um ríkisfang og vinnufrið í frjálsara þjóðfélagi en er á heimaslóðum þess. Það gerir þjóðfélagið ríkara og betra.

Ekki veitir af að fá nýja borgara til að halda þjóðfélaginu gagandi meðan heimafæddir tossar drepa tímann við að horfa á fullorðið fólk gera sig að athlægi í raunveruleikasjónvarpi.

Jónas Kristjánsson

DV
Umferð við höfnina

Hversu góðar, sem eru nýjar hugmyndir að skipulagi svæðisins við gömlu Reykjavíkurhöfn, eru þær háðar umferðarskipulagi borgarinnar. Samkvæmt reynslunni er það undantekningarlaust afleitt, hvort sem um er að kenna faglegri vangetu eða brenglaðri hugmyndafræði andúðar yfirvalda á einkabílisma. … Allt fram til ársins 2003 var því haldið fram af yfirvöldum skipulagsins, að ekki væri víst, að mót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar þyrftu að vera mislæg. Hafa má þá skoðun eina út af fyrir sig til marks um, að eitthvað meira en lítið er athugavert við mat borgarinnar á umferðarþörf. …
Umferð við höfnina

Hversu góðar, sem eru nýjar hugmyndir að skipulagi svæðisins við gömlu Reykjavíkurhöfn, eru þær háðar umferðarskipulagi borgarinnar. Samkvæmt reynslunni er það undantekningarlaust afleitt, hvort sem um er að kenna faglegri vangetu eða brenglaðri hugmyndafræði andúðar yfirvalda á einkabílisma.

Allt fram til ársins 2003 var því haldið fram af yfirvöldum skipulagsins, að ekki væri víst, að mót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar þyrftu að vera mislæg. Hafa má þá skoðun eina út af fyrir sig til marks um, að eitthvað meira en lítið er athugavert við mat borgarinnar á umferðarþörf.

Fleiri undarleg dæmi eru um þetta, svo sem umferðarljós á mislægum gatnamótum, sem stafa af því, að ekki var strax gert ráð fyrir, að mislægni þyrfti. Afleiðingin er, að ökumenn þurfa oft að stanza á mislægum gatnamótum með tilheyrandi seinkunum á umferð, lausagangi véla og mengun.

Ástæða er til að óttast, að borgaryfirvöld séu enn sem fyrr svo heltekin af hugmyndafræði strætisvagna, að þau telji sig geta mætt auknum umferðarþunga með því að ýta fleirum inn í strætó. Þau ímyndi sér, að unnt sé að mæta framtíð aukins mannfjölda án þess að gera ráð fyrir auknum umferðarþunga.

Þegar lýstur saman andúðinni á einkabílisma og hugmyndafræði þéttari byggðar, sem er önnur mislukkuð aðferð til að þrýsta fólki inn í strætó, verður niðurstaðan umferðaröngþveiti. Gatnakerfið á svæði byggðaþéttingar og í nágrenni hennar getur ekki staðið undir umferðinni og verður að flöskuhálsi.

Þegar svæðið við gömlu höfnina er byggt upp, þarf mislæg gatnamót eftir endilangri Sæbraut og viðstöðulausa tengingu milli Sæbrautar og Hringbrautar, sennilega um jarðgöng undir Skólavörðuholt. Menn þurfa líka að gera ráð fyrir stórfelldum mótum Sæbrautar og fyrirhugaðrar Sundabrautar.

Sagan sýnir, að ástæða er til að óttast, að borgaryfirvöld ímyndi sér, að umferðarþunginn muni aukast minna en eðlilegt er að gera ráð fyrir, af því að þau telji sig munu loksins finna lausn á ögrun einkabílismans. Þannig fer fyrir fólki, sem gerir ekki greinarmun á hugmyndafræði og veruleika.

Við höfum séð hugmyndir borgarskipulagsins um mannvirki í Vatnsmýri án þess að þar sé gert ráð fyrir tilsvarandi víkkun gamla gatnakerfisins. Við höfum séð hugmyndir þess um mannvirki á uppfyllingu úti í Eiðisvík án þess að þar sé gert ráð fyrir tilsvarandi víkkun gamla gatnakerfisins.

Ef ekki verður haft vit fyrir borgaryfirvöldum í tæka tíð, munu þau framleiða öngþveiti á öllum leiðum, sem liggja að hinu fyrirhugaða hverfi við gömlu höfnina í Reykjavík.

Jónas Kristjánsson

DV
Pentagon og þorskurinn

Samkvæmt leyniskýrslu í hermálaráðuneytinu í Pentagon verður Bandaríkjunum meira ógnað af völdum loftslagsbreytinga en hryðjuverkaárása á næstu fimmtán árum. Í skýrslunni er búizt við hærra yfirborði sjávar, ógnarkulda á veturna í sumum löndum, geigvænlegum þurrkum og styrjöldum um vatnsból. … Golfstraumurinn er meðal annars í húfi. Talið er sennilegt að bráðnun Grænlandsjökuls og fleiri umhverfisbreytingar muni hafa slæm áhrif á hlýja strauminn, sem liggur upp að Íslandi, vermir strendur þess og býr til ákjósanleg skilyrði fyrir nytjafiska á mörkum kalda og hlýja sjávarins. …