arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Málið er ekki leyst

Of snemmt er að spá, hvort viðræðunefndir þingflokka sjálfstæðismanna og framsóknarmanna leiða til myndunar ríkisstjórnar. En það hlýtur að koma í ljós á næstu dögum, því að öllum er ljóst, að umfangsmikilla björgunaraðgerða er þörf í efnahagslífinu fyrir næstu mánaðamót.

Í fljótu bragði virðist margt benda til þess, að samkomulag verði tiltölulega auðsótt. En séu vandamálin skoðuð ofan í kjölinn, kemur í ljós, að ýmsum steinum þarf að ryðja úr veginum.

Ef Framsóknarflokkurinn losnar úr vinstri herleiðingunni, er sennilegt, að hann sætti sig við þann dóm kjósenda í sumarkosningunum, .að brottför varnarliðsins sé ekki tímabær. Samkomulag um varnarmálin ætti því að geta tekizt án mikillar fyrirhafnar.

Tillögurnar um efnahagsmál, sem Ólafur Jóhannesson lagði fyrir vinstriflokkana fyrir skömmu, bera þess merki, að Framsóknarflokkurinn áttar sig á óveðursskýjunum, sem hrannast upp á himni efnahagsmálanna, og er fús til að taka þátt í stórtækum og ábyrgum aðgerðum, þótt óvinsælar verði í fyrstu.

Frá stjórnfræðilegu sjónarmiði er skiljanlegt, að Ólafur vilji ekki hafa samráð um efnahagsaðgerðir við aðila úti í bæ eins og Alþýðusambandið, sem ekki hefur neitt umboð til afskipta af þingræðislegri stjórnarmyndun.

Hins vegar virðist óraunhæft að byggja stjórnarsamstarf á verulegri kjaraskerðingu án þess að ræða málið við samtök launþega í einhverri mynd. Og tillögur Ólafs um efnahagsmál í vinstri viðræðunum fólu meðal annars í sér, að lífskjör yrðu rýrð jafnmikið í einu vetfangi og þau hafa batnað á síðustu þremur árum.

Ekki er allt fengið, þótt samkomulag takist um brýnustu björgunaraðgerðir í efnahagsmálum. Efnahagskerfi þjóðarinnar er að ýmsu leyti úrelt og kallar á samkomulag um grundvallarbreytingar .Án slíkra breytinga eru bráðabirgðabjarganir unnar fyrir gýg.

Þá munu sjálfstæðismenn vafalaust leggja mikla áherzlu, á, að svo verði búið um hnútana, að Framsóknarflokkurinn hlaupist ekki undan ábyrgð, áður en kjörtímabilið rennur út, eins og kom allt of oft fyrir fyrr á árum.

Loks er þess að geta, að kjósendur Sjálfstæðisflokksins munu eftir sigurinn í þingkosningunum ekki sætta sig við, að Ólafur Jóhannesson eða annar leiðtogi Framsóknarflokksins verði forsætisráðherra stjórnar, sem Sjálfstæðisflokkurinn tekur þátt í.

Segja má, að slík persónumál eigi ekki að standa í vegi stjórnarmyndunar. En forustumenn Framsóknarflokksins verða að átta sig á, að þetta er tilfinningamál þeirra kjósenda, sem stóðu að baki kosningasigri Sjálfstæðisflokksins. Og ekki er hægt að ætlast til þess, að forustumenn Sjálfstæðisflokksins baki sér reiði eigin kjósenda með eftirgjöf á þessu sviði.

Þau fáu dæmi, sem hér hafa verið rakin, sýna, að samninganefndir þingflokka sjálfstæðismanna og framsóknarmanna verða að leggja hart að sér til að ná samkomulagi, þótt ekki beri mikið í milli sjónarmiða flokkanna á brýnustu aðgerðum. Ekkert vit er í stjórnarsamstarfi, nema einnig sé litið til langs tíma, stefnt að varanlegum umbótum og varanlegu stjórnarsamstarfi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Víxlverkun fegrunar

Fyrr á árum stungu hús og lóðir á Reykjavíkursvæðinu í stúf við umhverfi sitt, ef húsin voru vel frágengin og máluð og lóðirnar ræktaðar og vel hirtar. Nú stinga hins vegar húsin og lóðirnar í stúf við umhverfi sitt fyrir hirðuleysi, ef húsin eru skellótt og lóðirnar óræktaðar.

Svipur borgarinnar er ört að breytast úr gullgrafarasvip eftirstríðsáranna í snyrtilegan höfuðborgarsvip. Umhirða og snyrtimennska, sem áðurvar fremur undantekning, er nú orðin að almennri reglu.

Tíminn styttist óðum frá því að hverfi er byggt og þangað til það er orðið snyrtilegt. Þetta má til dæmis sjá af Árbæjarhverfinu, sem þegar er orðið mjög snyrtilegt, þótt skammt sé síðan það var byggt. Jafnframt er ljóst, að innan fárra ára verða verulegir hlutar Breiðholtshverfa orðnir jafnsnyrtilegir og Árbæjarhverfið er orðið núna.

Sömu sögu er að segja af nágrannabyggðum Reykjavíkur, nema helzt Kópavogi, sem dróst snemma aftur úr öðrum bæjum á svæðinu í gerð gatna og gangstétta og sækir nú á brattann á þeim sviðum.

Gerð gatna og gangstétta hefur ótrúlega mikil áhrif á frágang húsa og lóða. Það var einmitt malbikunin á sínum tíma, sem hleypti skriði á fegrun Reykjavíkur. Hvarf ryksins af götunum auðveldaði borgarbúum að halda húsum sínum og lóðum hreinum og fallegum.

Átakið í gerð gangstétta og grasgeira meðfram götum stuðlaði að sömu þróun. Og hið sama er að segja um hina stórtæku ræktun borgarlandsins, sem nú stendur yfir.

Síðustu árin hefur framtak borgarbúa og borgaryfirvalda haldizt í hendur. Framtak borgarbúa hvetur borgaryfirvöldin til dáða og framtak borgaryfirvalda hvetur borgarbúa til dáða. Þessi víxlverkun er í fullum gangi um þessar mundir, eins og svipur Reykjavíkur ber með sér.

Hið þurra og sólríka sumar á Reykjavíkursvæðinu hefur stuðlað að óvenjumiklum árangri í fegrun borgarinnar á þessu ári. Aldrei hafa nálægt því eins mörg hús verið máluð á einu sumri, enda hefur verið nálega samfelld tíð fyrir húsamálun.

Í framtaki borgaryfirvalda ber mest á því, að stórum njólabreiðum hefur verið breytt í töðuvelli. Þetta er fyrsti liðurinn í umfangsmikilli áætlun um fegrun borgarlandsins, sem unnið verður eftir næstu árin. Þetta er hin svonefnda “græna bylting”.

Samkvæmt henni verður kerfisbundið unnið að því að ganga frá öllum svæðum og spildum innan íbúðahverfa og milli þeirra. Sömuleiðis að því að ljúka gerð gangstétta og grasgeira meðfram götum. Enn fremur að því að leggja sérstaka göngu- og hjólreiðastíga um borgina þvera og endilanga. Einnig að því að gera opnu svæðin að vinalegum útivistarsvæðum eins og gert hefur verið í Laugardal og á Miklatúni. Loks verða sérstök stórútivistarsvæði eins og Elliðaárdalurinn gerð að tiltölulega fullkomnum frístundamiðstöðvum.

Stefnt er að því að ná verulegum árangri á þessum sviðum á næstu fjórum árum, enda á að verja til þess 650 milljónum króna. Það virðist því ljóst, að víxlverkun borgaryfirvalda og borgarbúa á þessu sviði mun halda áfram af auknum krafti á næstu árum. Hinn snyrtilegi höfuðborgarsvipur mun því enn eiga eftir að eflast.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þrjú ár í súginn

Í meira en þrjá áratugi hefur þjóðin sótt fram til bættra lífskjara. Þessi sókn hefur verið misjafnlega hröð og stundum hafa komið skammvinnir afturkippir.

Mestar og samfelldastar voru lífskjarabæturnar á sjöunda áratugnum, viðreisnartímabilinu. Þá var meiri áherzla en áður lögð á undirstöðu lífskjarabótanna, framfarir og velgengni í atvinnulífinu, í samræmi við þau gömlu sannindi, að afla þarf verðmæta til þess að unnt sé að njóta þeirra.

Þá var þess líka gætt að lifa ekki um efni fram. Varasjóðir og aðrir sjóðir þjóðarinnar efldust gífurlega á þessu tímabili lífskjarasóknar. Þessi fyrirhyggja olli því, að þjóðin komst hratt og fyrirhafnarlítið yfir erfiðleika áranna 1967 og 1968.

Síðan viðreisnartímabilinu lauk og vinstra tímabilið hófst hafa lífskjörin haldið áfram að batna. En það hefur ekki gerzt með sama hætti og á árunum þar á undan. Vanhugsaðar aðgerðir hafa þrengt kosti atvinnulífsins og sjóðir hafa verið tæmdir í óhóflegu bráðlæti áhugans á að bæta lífskjörin.

Á viðreisnarárunum bötnuðu lífskjörin án þess að þjóðin lifði um efni fram. Á vinstristjórnarárunum hafa lífskjörin batnað á þann hátt, að þjóðin hefur lifað um efni fram.

Þetta kemur greinilega fram í uppkasti Ólafs Jóhannessonar forsætisráðherra að samkomulagi vinstriflokkanna um aðgerðir í núverandi efnahagsöngþveiti. Þessar tillögur Ólafs munu vera í töluverðu samræmi við hugmyndir efnahagssérfræðinga.

Ólafur stingur upp á aðgerðum, sem munu leiða til þess, að um áramótin verði lífskjör þjóðarinnar aftur komin niður í það, sem þau voru árið 1971, þegar vinstristjórnin hóf feril sinn.

Gert er ráð fyrir 15% gengislækkun eða gengisleka og 2% hækkun söluskatts upp í 19%. Gert er ráð fyrir frystingu kaupgjaldsvísitölu í eitt ár. Verður sú skerðing líklega komin upp í 40% um áramótin, ef allt er talið. Á móti að litlum hluta á að koma sérstök aðstoð við láglaunafólk, sem getur lækkað þessa skerðingu aftur niður í 35%.

Þessar aðgerðir nægja samt ekki til að koma þjóðarskútunni á flot. Til viðbótar gera tillögurnar ráð fyrir sérstakri aðstoð við sjávarútveginn og 25% niðurskurði framkvæmda á fjárlögum og á útlánaáætlunum fjárfestingarsjóða.

Þannig er ljóst, að Ólafur horfist nú í augu við raunveruleikann, kaldan og napran. Tímabili eyðslunnar er lokið. Engir viðreisnarsjóðir eru lengur til að hlaupa í. Óhjákvæmilegt er, að þjóðin heyri sannleikann. Hann er sá, að óstjórnin hefur valdið því, að kjarabætur undanfarinna þriggja ára eru allar byggðar á sandi og eru um það bil að hrynja.

Þrjú ár hafa því farið í súginn. Þjóðin stendur nú verr að vígi en fyrir þremur árum. Lífskjörin eru í þann veginn að fara niður í það, sem þau voru fyrir þremur árum. Og jafnframt hafa allir sjóðir þjóðarinnar verið tæmdir, svo að ljóst er, að ný viðreisn efnahags og lífskjara hlýtur að verða hægfara í fyrstu.

Með efnahagstillögum sínum hefur Ólafur viðurkennt, hversu dýr vinstristjórnin er orðin þjóðinni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
” … Í góðsemi vega þeir … “

Skætingur magnast nú mjög milli Alþýðublaðsins og Þjóðviljans út af tilraunum Ólafs Jóhannessonar til myndunar nýrrar vinstristjórnar. Fljúga hnúturnar daglega milli, bæði í leiðurum og öðrum dálkum blaðanna.

Almenningur getur notað skætinginn sem loftvog á gang viðræðnanna um stjórnarmyndun. Með sama áframhaldi fara þær senn að minna á gleðina hjá ,Goðmundi á Glæsivöllum, þar sem hnútur flugu um borð og menn vógu hver annan í góðsemi.

Varnarmálin skipa nokkurt rúm í þessum skætingi. Er raunar mesta furða, hve harður Alþýðuflokkurinn er á því sviði. Flokkurinn er frægari fyrir annað en skoðanafestu eins og kom til dæmis fram í vetur, þegar hann hljóp skyndilega á síðustu stundu undir bagga með ríkisstjórninni og hjálpaði henni til að hækka söluskattinn. Og stjórnarfreistingin kann enn að bera flokkinn og stefnumál hans ofurliði.

Alþýðublaðið sagði í leiðara í gær: “Stjórnarmyndun Ólafs Jóhannessonar hefur fyrst og fremst tafizt sökum þess, að Alþýðubandalagið hefur ekki fengizt til að svara þeirri spurningu, hvort það vilji sætta sig við úrslit Alþingiskosninganna, hvað varnarmál snertir.”

Í kjallaragrein ritstjórnar sama blaðs segir: “Varnarmálin teljast til aðalmála síðustu kosninga og er nú ljóst, að uppsögn varnarsamningsins við Bandaríkin á ekki fylgi að fagna meðal meirihluta kjósenda. Í kosningunum kom fram, að meirihluti þjóðarinnar vill í aðalatriðum óbreytta stefnu í utanríkismálum.”

Allt er þetta laukrétt hjá Alþýðublaðinu, en hins vegar ekki til þess fallið að auðvelda myndun vinstri stjórnar. En kannski leiðir þessi óvænta festa Alþýðuflokksins til þess, að Alþýðubandalagið beygi sig í duftið í varnarmálunum. Það hefur líka reynslu á því sviði, svo að þessi hugmynd er örugglega ekki fjarstæðukennd.

Verður fróðlegt að fylgjast með framvinda þessarar glímu Alþýðuflokksins og Alþýðubandalagsins um varnarmálin. Afstaða Framsóknarflokksins í þeim málum skiptir litlu, því að hann mun taka upp þá varnarmálastefnu eða þær varnarmálastefnur,sem ofan á verða. Á því sviði hefur hann langa og dýrmæta reynslu.

Og Alþýðuflokkurinn sýnir klærnar á fleiri sviðum. Hann nuddar flokkum vinstristjórnarinnar upp úr tregðu hennar til samráða við Alþýðusambandið um efnahagsmál. Á því sviði segist hann geta boðið miklu betur.

Með sama áframhaldi leiða þau yfirboð til þess, að unnt verður að leysa stjórnarkreppuna með því að fela stjórn Alþýðusambandsins að stjórna landinu með vinsamlegu hlutleysi vinstri flokkanna á þingi.

Menn spyrja nú hver annan, hve lengi þetta þóf muni standa og hver muni um síðir beygja hvern. Eins og viðræðurnar um vinstristjórn hafa þróazt, er ljóst, að myndun stjórnar tekst ekki á þeim væng, nema einhver flokkurinn geri sig marklausan í augum kjósenda sinna með því að hlaupa frá stefnumálum sínum.

Tilraunirnar til myndunar vinstristjórnar eru orðnar að næsta ófriðlegu uppgjöri Alþýðuflokksins og Alþýðubandalagsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þjóðhátíðarsigur

Þjóðhátíðarhöldum sumarsins er að mestu lokið. Hátíðin í Reykjavík um síðustu helgi var glæsilegur lokapunktur eftir virðulegan hápunkt á Þingvöllum helgina áður.

Við höfum minnzt ellefu alda byggðar á Íslandi á verðugan og myndarlegan hátt. Hátíðirnar, stórar og smáar, voru vel skipulagðar og vel sóttar. Og víðast hvar kórónaði gott veður hátíðarbraginn, ekki sízt á fjölmennustu hátíðunum, á Þingvöllum og í Reykjavík.

Áfengisneyzla var hvergi til vandræða á þessum hátíðum, ekki einu sinni á hinni fjölmennu hátíð í Reykjavík. Þar var allt annar bragur en verið hefur venja við hátíðahöldin 17.júní. Var þó ekki lokað vínbúðum og sýnir það, að allsendis óþarfi er að fara aftan að fólki eins og gert var fyrir hátíðahöldin á Þingvöllum.

Lokun vínbúðanna þá voru einu mistök þjóðhátíðar, enda ekki framkvæmd á vegum þeirra aðila, er hátíðina skipulögðu. Lokunin tók frá þjóðinni heiðurinn af vínlausri Þingvallahátíð. Eftir reynsluna í Reykjavík er ljóst, að hátíðin á Þingvöllum hefði verið vínlaus, þótt áfengisverzlunum hefði ekki verið lokað.

Forustumenn þjóðhátíðarnefndar höfðuðu til þjóðarinnar og fengu fram af frjálsum vilja fólks þann hátíðabrag, sem nauðsynlegur var. Svo kom embættismannavaldið og vildi bæta um betur með því að koma aftan að þjóðinni. Hafa þeir valdsmenn af því verðuga skömm.

Greinilegt var, að þorri þjóðarinnar tók af lífi og sál þátt í hátíðahöldunum. Meira að segja 50.000 manns fóru á Þingvöll, þótt þar væri virðuleg dagskrá með litlu skemmtiefni. Vitanlega hafði veðrið sitt að segja, en eigi að síður átti þjóðin sjálf mikinn hátíðarsigur á Þingvöllum.

Borgarbragur Reykjavíkur hefur verið skemmtilega fjörugur undanfarna daga. Múgur og margmenni hefur sett fjörugan svip á Arnarhólinn og kvosina, ekki eingöngu Reykvíkingar, heldur einnig fjöldi aðkomufólks. Þetta var sannkölluð fjölskylduhátíð. Þar vantaði hvorki börnin né táningana, hina fullorðnu né hina öldruðu.

Skipuleggjendur lögðu sitt af mörkum til að gera Reykjavíkurhátíðina eftirminnilega. Alltaf var nóg við að vera og engum virtist leiðast. Hugmyndin um sviðstjaldið við Arnarhól var góð og tókst vel. Einnig var vel til fundið að koma upp listaverkum í Austurstræti og á Lækjartorgi. Þar var gífurleg umferð fólks, enda lá við, að Arnarhóll væri of lítill fyrir þann manngrúa, sem fylgdist með hátíðardagskránni.

Þetta minnir á, að nú stendur til hjá ráðamönnum Reykjavíkur að hefja skipulegar aðgerðir við að gæða borgina lífi á helgum og hátíðisdögum. Í vetur samþykkti borgarstjórn tillögu Birgis Ísleifs Gunnarssonar borgarstjóra um þetta efni. Meðal annars á að fá lúðrasveitir, aðrar hljómsveitir, söngflokka og leikflokka til að koma fram á torgum og opnum svæðum Reykvíkingum til upplyftingar. Skipulagning þjóðhátíðarinnar hefur veitt á þessu sviði dýrmæta reynslu, sem mun koma að gagni á næstu árum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Milliliður er mikilvægur

Enginn talar um vegi, flugvelli og hafnir sem óþarfa milliliði. Fáir sjá eftir því, að fjármunir eru notaðir til að afla bíla, flugvéla og skipa. Þetta eru allt saman viðurkennd samgöngutæki, aðferðir við að koma fólki og vörum sem skjótast frá einum.stað til annars. Allir vita, að öflugar samgöngur, þótt.þær kosti mikið fé, eru hornsteinar efnahagslegra framfara.

Saga efnahagslegra framfara er því jafnframt saga þróunar samgangna. En í enn meira mæli er hún saga þeirra samgangna, sem við köllum verzlun. Það er sú tegund samgangna, sem mest áhrif hefur haft, öldum og árþúsundum saman.

Tilkoma verslunar í fyrndinni gerbreytti þjóðfélagsháttum og lagði grundvöll að efnahagslegum framförum. Verzlunin gerði mönnum kleift að sérhæfa sig í atvinnuháttum og auka framleiðni sína. Sérhæfingin bætti vinnubrögðin og hefur alla tíð verið einn helzti hvati tækniþróunarinnar.

Milliliðurinn er mikilvægur, hvort sem hann er í verzlun eða öðrum samgöngum. Það er ekkert óþarft við milliliði, þótt þeir framleiði ekki vörur. Það er hreinn barnaskapur að skipta atvinnuvegum í undirstöðuatvinnuvegi, sem framleiði vöru og séu nytsamlegir, og aðra atvinnuvegi, sem ekki framleiði neitt og séu þess vegna að meira eða minna leyti óþarfir. En barnaskapur af þessu tagi er furðu útbreiddur hér á landi.

Jón Sigurðsson forseti skildi nauðsyn og mikilvægi verzlunarinnar eins og margar ritgerðir hans sýna. Hann taldi frjálsa, innlenda verzlun vera eina helztu forsendu þess, að Íslendingar. gætu myndað sjálfstætt ríki. Staðreyndin er nefnilega sú, að verslun stuðlar atvinnuvega mest að eflingu efnahags hverrar þjóðar. Verslunin er sjálfur hjartsláttur atvinnulífsins.

Verzlunarmenn eiga ekki að þurfa að láta bjóða sér að vera taldir annars flokks matvinnungar í þjóðarbúinu. Þeir eiga að geta borið höfuðið hátt, því að störf þeirra eru ein hin mikilvægustu í þjóðfélaginu. Þetta mega menn gjarna hugleiða nú um helgina, – á frídegi verzlunarmanna.

Menn ættu að hætta að tala um milliliðagróða eins og illa fengið fé. Menn ættu að hætta að nota kennslubækur í reikningi, þar sem verzlun er talin óþörf iðja. Reikningsdæmið um kaupmanninn, sem kaupir vöru á tíu krónur, selur hana aftur á ellefu krónur og er talinn græða eina krónu, er dæmi um frumstæðan hugsunarhátt í garð verzlunar. En þetta er kennt enn þann dag í dag.

Milliliðir kosta vitanlega peninga. Það þarf fé til rekstrar verslunar eins og annarra samgangna. Þetta fé er ekki notað til að framleiða áþreifanlegar afurðir, til dæmis kjöt. En það er samt langt frá því, að þessi kostnaður fari í súginn. Það sjáum við bezt með því að bera saman þjóðir, sem leggja misjafna áherzlu á verzlun.

Þær þjóðir, sem minnsta hafa verzlun, eru fátækastar allra. En þær, sem leggja mesta vinnu og fyrirhöfn í verzlun, hafa mestu þjóðarframleiðsluna og mestan auðinn.

Í þjóðfélagi nútímans er ekki hægt að telja verzlunina annars flokks atvinnuveg, er sjúgi fé og fyrirhöfn frá svokölluðum undirstöðuatvinnuvegum. Það er ekki hægt að hugsa sér neinn atvinnuveg, sem væri réttar nefndur undirstöðuatvinnuvegur en einmitt verzlunin.sjálf.

Jónas Kristjánsson

Vísir
705 gegn sandi

Sandgræðslan er langsamlega veigamesti þáttur landgræðsluáætlunarinnar, sem Alþingi samþykkti á Lögbergi á sunnudaginn. 705 af1000 milljón krónum áætlunarinnar renna í hlut sandgræðslunnar, sem er á vegum Landgræðslu ríkisins í Gunnarsholti.

Þetta fjármagn verður notað á næstu fimm árum og fer mestur hlutinn í sáningu og áburðardreifingu eða 515 milljónir króna. 65 milljónir króna fara í sandgræðslugirðingar, 40milljónir í sandgræðsluflugvelli og tæki og geymslur á þeim, 45 milljónir í sandgræðsluáveitur og 40 milljónir í ýmislegt annað, svo sem landjöfnun, tæki, fræöflun og gróðureftirlit.

Verkefnin, sem blasa við á þessu sviði, eru óþrjótandi. Höfuðáherzla verður lögð á að stöðva gróður- og jarðvegseyðingu í byggð, það er að segja á því landi, sem er neðan við 400 metra hæð yfir sjávarmál. Á þessu svæði er nú eyðingin örust. En þetta er um leið það land, sem hagkvæmast er til ræktunar.

Aðgerðirnar miða fyrst og fremst að því að sá í foksvæði, loka rofabörðum og styrkja mótstöðuafl gróðurs. Í þessu skyni þarf að reisa samtals um 300 kílómetra af girðingum, því að reynslan hefur sýnt, að landgræðslan ber sjaldnast árangur, nema foksvæðin séu girt og friðuð.

Á hálendinu er hefting jarðvegseyðingar örðugri og dýrari en á láglendi vegna lélegri gróðurskilyrða, snjóþyngsla, skorts á hæfum plöntum og mikils flutningskostnaðar. Víðast er hálendið þegar orðið örfoka. En þó á þar sér enn stað mikil gróðureyðing, sem ætlunin er að stöðva.

Ágætur árangur hefur náðst á undanförnum áratugum í heftingu sandfoks- Samt er sandfok enn víða til tjóns, bæði á láglendi og hálendi. Stöðvun þess er að því leyti frábrugðin stöðvun annarrar jarðvegseyðingar, að komast þarf fyrir upptök foksins.

Tilraunir með áveitur til að hækka grunnvatn, flýta fyrir uppgræðslu og stöðva jarðvegsfok lofa góðu um framtíðina. Vatnsskortur er víða aðalorsök gróðurleysis, enda er jarðvegur víða gleypur og heldur illa vatni. Er ráðgert að beita áveitum í vaxandi mæli á næstu árum.

Landgræðslan hefur nú til umráða tvær flugvélar til fræ- og áburðardreifingar, en getur ekki nýtt þær sem skyldi. Aðstöðu vantar á flugvöllum til geymslu og hleðslu á áburði og þar að auki vantar flugvelli við sum helztu dreifingarsvæðin. Úr þessu er ætlunin að bæta á áætlunartímabilinu.

Skortur á harðgerðum og hæfum plöntum til uppgræðslu hefur háð landgræðslustarfinu verulega. Mest af fræinu er fengið frá öðrum löndum: Melgrasið er undantekning frá þessu, enda hentar það vel íslenzkum skilyrðum. Mjög nauðsynlegt er að afla meira melfræs og leita jafnframt að hæfum plöntum erlendis, er geti aukið tegundafjölda íslenzku flórunnar.

Fyrir utan allt þetta er ráðgert, að Landgræðslan styðji gróðurvernd og uppgræðslu á vegum sveitarfélaga og einstaklinga, einkum þar sem þröng er í högum. Jafnframt á að koma upp sérstöku gróðureftirliti á vegum Landgræðslunnar.

Við vonum öll, að ákvörðun Alþingis um framkvæmd þessarar miklu landgræðsluáætlunar beri góðan árangur í miklu starfi á næstu árum, svo að þjóðin megi sem örast greiða ellefu alda skuld sína við landið.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Tekst útvíkkun óstjórnarinnar?

Skýrsla hagrannsóknadeildar um hroðalegan viðskilnað vinstristjórnarinnar hlýtur að vera fróðlegt lesefni fyrir þá, sem nú reyna af öllum mætti að mynda nýja vinstri stjórn með þátttöku Alþýðuflokksins.

Í skýrslunni kemur m.a. fram, að ríkið, ríkisfyrirtæki, stofnlánasjóðir, gjaldeyrisvarasjóðurinn og ýmsar helztu atvinnugreinar landsmanna ramba á barmi gjaldþrots. Fjárvöntun ríkis, ríkisfyrirtækja og stofnlánasjóða nemur um fimm milljörðum króna. Taprekstur útgerðar og frystiiðnaðar nemur tæplega þremur milljörðum króna á ársgrundvelli við núverandi skilyrði. Og rúmlega átta milljarða óhagstæður viðskiptajöfnuður hefur rýrt gjaldeyrisvarasjóðinn niður í sem svarar eins mánaðar innflutningi.

Þar sem tekin hafa verið og tekin verða ný erlend lán fyrir um níu milljarða króna á árinu og erlendir fjármagnsmarkaðir eru að lokast, er ekki lengur unnt að,róa á þau mið. Fyrirsjáanleg skerðing kaupmáttar í haust og fyrri hluta vetrar kemur honum niður fyrir það, sem hann var árið 1972. Og sé tekin með í reikninginn gengislækkunin, sem áætlunin gefur til kynna, að nauðsynleg sé til að bjarga útflutningsatvinnuvegunum, fer kaupmátturinn niður í það, sem hann. var árið 1971.

Það verður grátlegt að fylgjast með, þegar vinstriflokkarnir fara að semja um gengissigið, kaupmáttarrýrnunina og samdráttinn hjá hinu opinbera. Þá munu hinir ábyrgðarminnstu í hópnum, einkum ráðamenn Alþýðubandalagsins, kalla ákaft á nýjar blekkingar til að dylja ástandið. Þeir munu án efa telja slíkt unnt hér eftir sem undanfarin þrjú ár. Þeir verða tregir til að átta sig á, að nú er komið að skuldadögunum.

Slagurinn um varnarmálin verður barnaleikur hjá þessum mikla efnahagsmálaslag. Verður samt ekki seð, hvernig Einar Ágústsson fer að bæta sjónarmiðum Alþýðuflokksins við margsaga yfirlýsingar sinar í varnarmálum. Hann þarf áreiðanlega á allri sinni sjónhverfingatækni að halda, ef hann ætlar að kasta upp á víxl sjónarmiðum Alþýðubandalagsins, Framsóknarflokksins og Alþýðuflokksins og láta sem þar sé alltaf sami hluturinn á ferðinni.

Leiðarljós vinstriflokkanna í þessu öngþveiti er eindreginn vilji þeirra til að vera saman í stjórn. Þessi vilji kom á samkomulagi með þeim um skipan embætta á Alþingi. Þar rann Alþýðuflokkurinn mjög ljúflega inn í vinstra kerfið. og varla er ástæða til að efa, að viljann vanti núna, þegar Ólafur Jóhannesson er að berja saman nýja vinstristjórn.

Foringjar vinstri flokkanna vita, að erfitt verður að ná samkomulagi um varnarmálin. Þeir vita líka, að lestur skýrslu hagrannsóknadeildar um efnahagsástandið sýnir alvarlegan áfellisdóm um gjaldþrot fyrri vinstristjórnar. Þeir vita líka, að í kosningasigri Sjálfstæðisflokksins fólst krafa kjósenda um, að hann hefði forustu um lausn vandans.

Spurningin óráðna er nú sú, hvort foringjum vinstriflokkanna tekst þrátt fyrir allt þetta að bíta á jaxlinn og berja saman nýja óstjórn margra ósamstæðra flokka til að breiða yfir öngþveiti, sem ekki er unnt að breiða yfir.

Jónas Kristjánsson

Vísir