arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ætti að tryggja frið

Ef frumvarp ríkisstjórnarinnar um efnahagsaðgerðir nær fram að ganga, hefur náðst það mikilvæga markmið, að almennar launatekjur verði tekjuskattsfrjálsar. Hjón með tvö börn og 1.216.500 króna árstekjur, einhleypingar með 555.000 króna árstekjur og einstæð foreldri með eitt barn og 906.400 króna árstekjur greiða engan tekjuskatt samkvæmt frumvarpinu.

Þegar útsvarið er tekið með í reikninginn, má sjá, að skattbyrði fólks með almennar launatekjur lækkar verulega frá því, sem nú er. Hjón með tvö börn og 1.200.000 króna árstekjur fá lækkun skatta, sem nemur 25.766 krónum. Einstæð foreldri með eitt barn og 500.000 króna tekjur fá lækkun, sem nemur 35.272 krónum. Og hjón á ellilaunum og með 700.000 króna tekjur fá 13.425 króna lækkun.

Þessi dæmi sýna skýra mynd af áhrifum frumvarps ríkisstjórnarinnar á lífskjör almennings. Skattalækkanirnar vega mjög þungt á móti þeirri kjaraskerðingu, sem þjóðin hefur mátt þola á undanförnum mánuðum. Einkum bæta þær hag þeirra fjölskyldna, sem minnstar hafa tekjurnar og flest börnin, enda eiga þessar fjölskyldur erfiðast með að taka á sig byrðar efnahagsástandsins.

Í stórum dráttum má segja, að frumvarpið tryggi, að almenningur hafi sömu lífskjör og hann hafði árin 1971 og 1972. Til viðbótar koma svo láglaunabæturnar, sem aðilar vinnumarkaðsins munu væntanlega bráðlega semja um. Með frumvarpinu nýja og væntanlegum láglaunabótum ætti að takast að slá virka skjaldborg um lífskjör þeirra, sem minnst mega sín í þjóðfélaginu.

.Þessar aðgerðir kosta ,að sjálfsögðu stórfé. Tekjur ríkisins af tekjuskatti munu lækka um 800-900 milljónir og tekjur sveitarfélaga af útsvari munu lækka um 360 milljónir. Tekjur ríkisins af tollum og söluskatti, sem einnig verða lækkaðir á ýmsum nauðsynjavörum, munu lækka um 600 milljónir.

Til viðbótar við þennan tekjumissi þarf ríkið að gera ýmsar ráðstafanir til að tryggja fjármögnun fjárfestingarsjóða og þróun orkumála í landinu. Eru þær ráðstafanir innifaldar í frumvarpinu og fela meðal annars í sér flugvallargjald, skyldusparnað hátekjufólks og lántökuheimildir.

Til þess að skattalækkunardæmið og fjárfestingardæmið gangi upp þarf ríkið að skera niður fjárlög sín um þrjá og hálfan milljarð króna. Er í frumvarpinu gert ráð fyrir, að ríkisstjórninni verði í samráði við fjárveitingarnefnd Alþingis heimilað að skera niður að þessu marki.

Í þessum niðurskurði felst langvíðtækasta tilraun, sem gerð hefur verið til að hafa hemil á útþenslu ríkisbáknsins og draga úr ofþenslu þess. Niðurskurður þessi verður ekki létt verk né vinsælt. En þegar illa árar verður útþensla opinberrar þjónustu að víkja fyrir vörninni fyrir lífskjörum þjóðarinnar og getu atvinnuveganna til að halda uppi fullri atvinnu í landinu.

Ef aðilar vinnumarkaðsins líta af fullri sanngirni á viðleitnina, sem felst í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, ætti þeim að takast að ná án verkfalla samkomulagi um láglaunabætur, er tryggi vinnufriðinn í náinni framtíð.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Við höfnum útþynningu

Rétt er að gæta hófs í bjartsýni á 200 mílna árangur á þeim þætti hafréttarráðstefnunnar, sem hófst í Genf á mánudaginn og lýkur 10. maí. Þótt undarlegt megi virðast, er hinn nýi stuðningur margra siglingavelda víð 200 mílurnar að ýmsu leyti hættulegur hagsmunum Íslands.

Meðan siglingaveldin börðust með kjafti og klóm gegn 200 mílunum, vissum við, hvar við höfðum þau. Þegar þau þykjast nú hins vegar vera orðnir samherjar í 200 mílunum, er rétt að fara að gæta sín á þeim.

Vitanlega stafa sinnaskipti siglingaveldanna af því, að þau sáu að þau voru að missa tökin á tólf mílna kerfinu. Þau sáu, að meirihlutinn með 200 mílunum var svo yfirgnæfandi, að við varð ekki ráðið.

Þess vegna einbeita þau sér nú að útþynningu 200 mílna efnahagslögsögunnar með ýmsum ráðum. Þau tala um, að erlend ríki eigi að fá að veiða innan 200 mílnanna, ef fiskistofnarnir séu vannýttir á svæðinu.

Og hver á svo að úrskurða, hvort fiskistofnar séu vannýttir? Siglingaveldin vilja, að alþjóðlegur gerðardómur ákveði það, væntanlega jafn íhaldssamur dómstóll og alþjóðadómstóllinn í Haag.

Siglingaveldin vona, að þau geti haft nægileg áhrif á ýmis ríki, sem ekki hafa mikilla hagsmuna að gæta og mundu í samkomulagsskyni geta fallizt á útþynnta útgáfu af 200 mílunum, með lögbundnum undanþágum og gerðardómum. Og reynslan sýnir, að mörg ríki hafa ekki bein í nefinu til að standast svo lævíslega gagnsókn sem þessa.

Að sjálfsögðu nægir okkur ekki útþynnt útgáfa af 200 mílna efnahagslögsögu. Ríkisstjórn okkar hefur þegar gengið fram fyrir skjöldu og skýrt frá því, að hún muni einhliða stækka efnahagslögsöguna í 200 mílur í sumar eða haust, hvort sem úrslit hafréttarráðstefnunnar verða okkur í vil eða ekki.

Æskilegast væri fyrir okkur, ef fundurinn í Genf leiddi til óskoraðrar 200 mílna efnahagslögsögu. Slíkt mundi styrkja verulega aðstöðu okkar í þorskastríði því, sem búast má við, þegar fiskveiðilögsagan verður stækkuð á þessu ári.

Nokkur árangur hefur þegar náðst í fyrri þáttum hafréttarráðstefnunnar. Í Caracas fækkaði kostunum, sem um er að velja. Og í Evensens-nefndinni, sem starfað hefur milli funda hefur orðalagið á þessum kostum verið samræmt.

Ekki er við því að búast, að línurnar skýrist strax á fundinum í Genf. Það verður varla fyrr en undir lok fundarins, í apríllok eða í byrjun maí sem reynir á, hvaða útgáfa af 200 mílunum verður ofan á.

Ljóst má vera, að útþynnt útgáfa af 200 mílunum nær ekki tilgangi sínum. Við Íslendingar erum ekki einir um að hafna slíkri útgáfu. Mörg önnur ríki munu vafalaust stækka efnahagslögsögu sína einhliða og neita að fallast á túlkun alþjóðlegra gerðardóma á því, hvað sé vannýting fiskimiða.

Samt munu fulltrúar okkar á hafréttarráðstefnunni berjast ótrauðir fyrir nægilegum meirihluta með virkum 200 mílum. Slíkur árangur mundi létta okkur eftirleikinn verulega.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lofsvert framtak

Vélskólanemar sýndu lofsvert framtak, er þeir gerðu könnun á ástandi olíukyndingartækja og komust að raun um, að notendur slíkra tækja gætu samtals sparað sér nokkur hundruð milljóna króna á ári með réttri stillingu og nægum þrifnaði tækjanna.

Rannsókn þeirra var mjög tímabær á þessum tímum olíuokurs. Þjóðina munar vissulega um þann gjaldeyri, sem varið er í óþarfa innflutning á olíu til húsahitunar. Því miður vantar leið til að fá fólk til að hagnýta sér niðurstöðu vélskólanemanna. Ekki bætir úr skák, að olíustyrkurinn dregur úr áhuga manna á sparnaði á þessu sviði.

En framtak vélskólanemanna sýnir, hve mikils virði hugkvæmni er. Þjóðfélagið gæti sparað sér gífurlegar fjárhæðir, ef slík hugkvæmni réði ferðinni á sem flestum sviðum. Alþingi ætti að verðlauna upphafsmenn könnunar vélskólanemanna fyrir gott fordæmi og auka þannig um leið virðingu framtaks og hugvits.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Grófur dómur

Ætla mætti, að Hæstiréttur hefði einhvern gamansaman skilning á Parkinsonslögmálinu og Pétursreglunni og telji embættismenn yfirleitt ekki hæfa til að gegna embættum sínum. Dómstóllinn úrskurðaði nýlega embættismannakerfið ábyrgðarlaust af grófum mistökum þess í stjórnsýslu í sambandi við fóstureyðingarmál, sem frægt er orðið.

Konan, sem málið höfðaði gegn kerfinu, fékk rauða hunda snemma á meðgöngutímanum, gekk á milli Heródesar og Pílatusar til að fá leyfða fóstureyðingu, en málið tafðist nægilega í kerfinu til þess, að á endanum varð of seint að framkvæma aðgerðina að mati yfirlæknis sjúkrahússins. Fæddist því barn hennar mjög fatlað, eins og búizt hafði verið við.

Ástæðulaust er að ætla Hæstarétti djúpstæðan skilning á getuleysi embættismanna og ábyrgðarleysi'embættismannakerfisins. Hitt er líklegra, að hér hafi embættismenn verið að.sýkna embættismenn og er sú gerð Hæstarétti til töluverðrar vanvirðu.

Allt þetta mál er einn samfelldur áfellisdómur á embættismannakerfið í landinu, allt frá almennum embættismönnum upp í Hæstarétt. Alvarlegast er þó tilfinningaleysið, sem lýsir sér í gerðum kerfisins, allt frá því að konan hóf sína löngu þjáningargöngu.

Niðurstaða Hæstaréttar er líka.töluvert áfall fyrir þá, sem hingað til hafa talið gildandi lög um fóstureyðingar nægilega rúm til að falla að aðstæðum á hverjum tíma. Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á lögunum er embættismannakerfinu heimilt að klúðra fóstureyðingarmálum án nokkurrar ábyrgðar og með alvarlegum afleiðingum fyrir almenna borgara.

Tímabært er orðið, að almennir borgarar snúist til varnar gegn embættismannakerfinu, ekki aðeins á þessu sviði, heldur ótal öðrum. Þjóðkjörnum fulltrúum á Alþingi ber nú skylda til að hefja endurskoðun á lögum er afhenda embættismönnum vald, sem þeir eru ekki færir um að beita.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Óhóf í ársskýrslu

Í þessum dálkum hefur áður verið kvartað um óhóflegan íburð í ársskýrslum opinberra stofnana. Aðgæzla á þessu sviði er sérstaklega nauðsynleg í efnahagsástandi því, sem nú ríkir. Sameiginlegir sjóðir þjóðarinnar eru ekki nógu burðugir til að halda uppi íburði og flottræfilshætti.

Ársskýrslur opinberra stofnana og fyrirtækja eiga eins og skýrslur einkafyrirtækja að vera fjölritaðar á venjulegan pappír eftir vélrituðu handriti, heftar eða límdar án sérstaks íburðar í bókbandi.

Fyrir nokkrum dögum barst Vísi ársskýrsla, þar sem kastað er tólfunum í bruðli. Landsvirkjun hefur látið prenta skýrslu sína í öllum regnbogans litum á fínasta pappír, sem fáanlegur er. Skýrslan er þar á ofan sérhönnuð af auglýsingastofu. Hún kostar áreiðanlega nokkuð hundruð þúsund króna, ef ekki heila milljón.

Svona lagað gengur ekki í venjulegu árferði, hvað þá þegar allir verða að spara. Rafmagnsverð Landsvirkjunar er nógu hátt, þótt þessu óhófi sé ekki bætt ofan á.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vernd gegn villimönnum

Frásagnir af misþyrmingum á almannafæri hafa verið óvenju tíðar í fjölmiðlum að undanförnu. Meðal annars hefur verið sagt frá manni, sem hefur þrisvar sinnum á skömmum tíma slasað fólk og jafnvel valdið því örkumlum.

Geðræn vandamál eru vafalaust helzta forsenda þessara líkamsárása og er læknismeðferð því nauðsynleg. Hins vegar er ófært, að þjóðfélagið sé notað sem tilraunastofa. Almennir borgarar þurfa vernd gegn þessum árásarmönn- um, hvort sem þeir teljast glæpamenn eða geðsjúklingar.

Birting nafna slíkra manna og mynda af þeim getur hjálpað fólki til að vara sig á þeim. En lögreglan hefur að minnsta kosti upp á síðkastið neitað að láta slíkt í té, þótt fjölmiðlar hafi farið fram á það. Takist fjölmiðlum ekki að ná þessum upplýsingum eftir öðrum leiðum, er ekki unnt að veita neina vernd á þessu sviði.

Vitanlega þyrfti að hafa slíka menn á lokuðum hælum, þar sem þeir geta ekki valdið samborgurum sínum örkumlum. En hér er ekki til neitt millistig sjúkrahúss og fangelsis. 0g tilhneigingin er sú að vista þessa menn á sjúkrahúsum og láta þá jafnvel ganga lausa á milli.

Engin lækning felst í að loka árásarmenn inni í fangelsum. En hagsmunir almennra borgara verða að sitja í fyrirrúmi. Líkamsárásir eru verri glæpir en þjófnaðir og fjárglæfrar, þar sem aðeins eru í húfi þau verðmæti, sem mölur og ryð fá grandað. Líf og limir fólks eru ólíkt mikilvægari.

Þeir eru orðnir nokkuð margir örkumlamennirnir af þessum völdum og fjölgar allt of ört. Dómsmálaráðuneytið verður að grípa í taumana og hindra síbrot á þessu sviði.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Olíuverðhrun í vændum

Segja má, að Vesturlönd fljóti í olíu um þessar mundir. Olíugeymar eru hvarvetna fullir og risaolíuskipin dóla um höfin án þess að geta losað. Þessi offramleiðsla á olíu byrjaði að koma í ljós á miðju síðasta ári og fer senn að verða sumum olíuframleiðsluríkjum óbærileg.

Vesturlöndum hefur tekizt svo vel að spara olíu, að framleiðslan hefur um nokkurt skeið verið 20% meiri en notkunin. Þá hafa alls konar ráðstafanir verið gerðar til að spara olíu í náinni framtíð. Þessar orkuáætlanir hafa þau hliðaráhrif, að búast má við áframhaldandi offramboði á olíu, þótt framleiðsluríkin nái samkomulagi um að draga saman seglin.

Heimsmarkaðsverð á olíu er nú um 1500 krónur tunnan, en framleiðslukostnaðurinn í Arabaríkjunum er aðeins 15 krónur tunnan. Olíuframleiðsluríkjunum hefur mánuðum saman tekizt að halda uppi þessum óeðlilega verðmun, sumpart með stuðningi olíufélaganna á Vesturlöndum, sem hafa hagnazt á fimmföldun olíuverðsins. En lögmál markaðsins hljóta að segja til sín fyrr eða síðar og valda verðhruni á olíu.

Með hverjum deginum sem líður hlaðast upp olíubirgðir. Arabaríkin framleiða enn, þrátt fyrir samdráttartilraunir, mun meiri olíu en markaðurinn getur tekið við á því uppsprengda verði, sem nú gildir. Þetta verð er ekki lengur í neinu samræmi við raunveruleika markaðsins, enda eru olíuframleiðsluríkin þegar orðin uggandi um sinn hag. .

Arabaríkjunum tókst á sinum tíma að rjúfa einokunarhring hinna sjö stóru olíufélaga í heiminum, þótt samstaðan í þeim hring væri mikil. Samstaða hinna tólf þjóðernissinnuðu ríkisstjórna í olíuframleiðslusamtökunum, sem nú.hafa tekið við hlutverki einokunarhringsins, er mun minni en samsæða olíufélaganna var áður. Ýmis dæmi eru um, að farið sé að hrikta í þessum einokunarhring, til dæmis deilur Írans og Saudi-Arabíu á síðasta fundi olíuframleiðsluríkjanna.

Olíumenn Saudi-Arabíu hafa séð fyrir hættuna á verðhruni olíunnar og vilja því taka upp mildari afstöðu gagnvart Vesturlöndum. Íranskeisari lifir hins vegar í draumum um nýtt Persaveldi, byggt á olíugróða, og áttar sig ekki á, að olíuokrið hefur gengið of langt.

Lækkun á olíuverði hefur að sjálfsögðu víðtæk áhrif á orkuþróun Vesturlanda. Olíulindir Breta og Norðmanna í Norðursjó verða ekki eins mikilvægar og ella og yfirburðir vatnsaflsins verða minni en áður.

Íslendingar mega t.d. búast við, að í framtíðinni verði erfitt að fá hærra verð fyrir rafmagn en samið hefur verið um við Union Carbide vegna málmblendiverksmiðjunnar fyrirhuguðu í Hvalfirði. Eigi,að síður ætti markaðsverð á vatnsaflsrafmagni að haldast nógu hátt til að tryggja áframhaldandi stórvirkjanir í fallvötnum landsins.

Möguleiki er á því, að íslenzkir bílaeigendur fái fyrr eða síðar að njóta lækkaðs benzínverðs,þótt reynslan sýni, að ríkisvaldið sé líklegt til að reyna að krækja í mismuninn sér til viðurværis. Hitt ætti að vera öruggt, að fiskveiðar okkar verði hagkvæmari, þegar olíuverðið fer að lækka að marki.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skipuleg orkuþróun

Orkuþróun á Íslandi er að skýrast um þessar mundir eftir nokkurra ára millibilsástand í kjölfar Búrfellsvirkjunar. Athuganir á virkjunarstöðum eru svo vel á veg komnar, að senn verður unnt að gera samfellda orkuáætlun nokkuð fram í tímann.

Svo virðist sem virkjunarstaðir á Suðvesturlandi hafi á undanförnum árum haft algeran forgang að rannsóknum. Embættismennirnir hafa ráðið þessari þróun og stjórnmálamennirnir verið næsta máttlitlir gagnvart henni.

Menn standa nú andspænis þeirri staðreynd, að virkjun í Hrauneyjarfossi milli Sigöldu og Búrfells er að verða tilbúin til útboðs og að áætlanir um virkjun við Sultartanga ofan Búrfells og um gufuvirkjun í Hengli eru vel á veg komnar, meðan undirbúningur virkjana annars staðar á landinu hefur dregizt aftur úr.

Skýringin felst að verulegu leyti í því, að Landsvirkjun hefur haft töluverða forustu í orkumálunum og starfssvæði hennar er eingöngu á Suðvesturlandi.. En nú þegar samtenging orkuveitusvæða er í vændum, er nauðsynlegt að herða undirbúning virkjana utan Suðvesturlands.

Gunnar Thoroddsen orkuráðherra hefur tekið af skarið og lýst því yfir á Alþingi, að ákvörðun um virkjun á Norðurlandi, væntanlega virkjun Blöndu, verði tekin á undan ákvörðun um virkjun Hrauneyjarfoss og verði tekin þegar á þessu ári Þessi stefnuyfirlýsing er vel þegin og markar tímamót í orkuþróuninni.

Athuganir benda til þess, að virkjanir í Blöndu og við Hrauneyjarfoss og Sultartanga séu svipað ar að hagkvæmni, svo að engu á að vera fórnað, þótt Blanda fái forgang.

Hitt er svo sennilegt, að virkjun við Hrauneyjarfoss verði fyrr tilbúin en virkjun í Blöndu, sem varla verður starfhæf fyrr en árið 1982, þótt undirbúningi verði hraðað eins og kostur er. En Hrauneyjarfossvirkjun gæti verið tilbúin árið 1979, ef þörf krefur.

Fjöldi orkuvera og hraði virkjana fer eftir stóriðjuþróun næstu ára. Ef ekkert verður gert í þeim efnum, er hugsanlegt, að Sigalda, Krafla og Blanda nægi til almennrar notkunar og uppbyggingu húsahitunar í dreifbýli næsta áratuginn.

En auðvitað hvetur hækkað olíuverð okkur til að gera fleiri samninga um orkufrekan iðnað til að bæta gjaldeyrisstöðuna og auka tekjur í þjóðfélaginu. Virkjun Blöndu færi vel saman við stóriðjuver við Eyjafjörð, álver, áburðarverksmiðju eða annan hliðstæðan rekstur.

Samtenging orkuveitusvæðanna stuðlar verulega að því, að unnt sé að dreifa stóriðjunni um landið allt. Laxárvirkjunarsvæðið verður þegar tengt Landsvirkjunarsvæðinu, áður en Blönduvirkjun lýkur, svo að aðstæður fyrir stóriðju við Eyjafjörð ættu þá að vera orðnar góðar.

Frá velmegunarsjónarmiði þjóðarinnar allrar og frá byggðasjónarmiðum ætti einnig að vera æskilegt að stefna hið bráðasta að stórvirkjun og stóriðju á Austurlandi, þar sem skilyrði eru eins og bezt verður á kosið. En undirbúningur er enn svo skammt á veg kominn, að vafalaust er ára tugur í að orkufrekur iðnaður taki þar til starfa

Með markvissri orkuþróun á næstu árum má gera viðkvæmt efnahagslíf okkar miklu traustara og fjölbreyttara en nú er.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Afstæð lífskjör

Í nokkra áratugi hafa Íslendingar lifað við bærileg lífskjör. Sultur hefur verið óþekkt fyrirbrigði á þessum tíma og menn hafa ár eftir ár getað veitt sér meira en á árinu á undan.

Ef tekið er ár af handahófi, til dæmis árið 1971, er óhætt að fullyrða, að mönnum hefði þótt það góður búhnykkur, ef þeir hefðu þá og skyndilega fengið lífskjör ársins 1972.

Þegar svo nýja áfanganum í lífskjarasókninni er náð, er hinn gamli gleymdur. Þegar Íslendingar hafa notið hinna góðu lífskjara ársins 1974, þykir þeim óbærilegt að þurfa á árinu 1975 að þola lífskjör ársins 1972.

0g það er einmitt eitt höfuðatriða efnahagsvanda líðandi stundar, að menn telja sig margir hverjir ekki eiga fyrir brýnustu lífsnauðsynjum, þótt þeir búi við lífskjör, sem hefðu á árinu 1971 þótt mjög góð.

Þessi dæmi sýna, hve afstæð eru hugtök á borð við lífskjör og lífsnauðsynjar. Mat manna á stöðu sinni gagnvart þessum hugtökum byggist á þeim neyzluvenjum, sem þeir hafa tamið sér hverju sinni.

Kjaraskerðing er jafnan sársaukafull. Menn eiga ákaflega erfitt með að fórna neyzlustigi, sem þeir hafa náð og sem er umsvifalaust komið í vana. Þeir verða svo sáróánægðir, að þeir trúa því sjálfir, þegar þeir segjast ekki lengur eiga fyrir brýnustu lífsnauðsynjum.

Þessara afstæðu sjónarmiða gætir töluvert um þessar mundir, er lífskjör allrar þjóðarinnar hafa verið að skerðast í nokkra mánuði. Þetta eykur hljómgrunn fyrir máli lýðskrumara, sem segja þjóðina umsvifalaust eiga að fá þau lífskjör, sem voru hér á landi í nokkrar vikur eftir kjarasamningana í fyrra.

Hinir lífsreyndari menn viðurkenna margir hverjir, að þeir kjarasamningar voru marklaus uppákoma, sem átti sér ekki heilbrigðan grundvöll í efnahagslífinu. Þeir viðurkenna líka, að versnandi viðskiptakjör okkar gagnvart útlöndum og vaxandi sölutregða á íslenzkum afurðum hafa gert illt ástand efnahagslífsins enn verra.

Þeir gera sér líka grein fyrir, að Íslendingar standa andspænis alvarlegri hættu en lífskjaraskerðingunni. Sú hætta er atvinnuleysið, sem vofir yfir, ef atvinnulífið kemst ekki aftur á réttan kjöl. Sú lífskjaraskerðing, sem menn hafa sætt á undanförnum mánuðum, er barnaleikur í saman- burði við lífskjaraskerðingu þá, sem atvinnuleysi mundi valda.

Vegna þessa gera flestir forustumenn samtaka launþega sér ljóst, hvar í flokki sem þeir standa, að atvinnulífið þarf fyrst að rétta við, svo að lífskjörin geti í áföngum byrjað að batna á nýjan leik. Þeir segja að vísu, að lífskjörin geti nú þegar byrjað að batna, en viðurkenna, að slíkt hljóti að gerast í áföngum.

Út af þessu hefur Þjóðviljinn nú tryllzt og vegur af fullkomnu ofstæki að verkalýðsleiðtogunum, sem vilja vinna í samræmi við skilning sinn á ástandinu í efnahagslífinu. Samkvæmt skrifum blaðsins mætti ætla, að lífskjör ársins 1972, sem við búum enn við, jafngildi því, að alþýða manna eigi ekki fyrir brýnustu nauðsynjum og að sultar- ólin herðist að. Þeir, sem gleymt hafa, hvernig lífskjörin voru árið 1972, eiga auðvelt með að trúa þessu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Tímasóun

Nú eru dagar erfiðir hjá mörgum fjölskyldum. Jöfn og þétt aukning dýrtíðarinnar í vetur hefur rýrt kaupmáttinn svo mjög, að margir hafa orðið að breyta neyzluvenjum sínum og jafnvel að spara við sig helztu lífsnauðsynjar.

Einna harðast kemur þetta við láglaunafólk, sem hafði áður drýgt tekjur sínar með eftirvinnu, en á nú ekki kost á slíku, þar sem atvinna hefur dregizt saman. Hjá þessu fólki fara saman kauplækkun og verðhækkun og gera ástandið óbærilegt.

Ekki bitnar þetta síður á láglaunafólki, sem aðeins hefur haft dagvinnuna til að lifa af, svo og á ellilífeyrisþegum. Kjör þessa fólks voru svo kröpp fyrir, að það hefur af litlu að taka, þegar kreppuástand vetrarins knýr fram breytingu á neyzluvenjum fólks.

Ríkisstjórnin hefur fyrir löngu haft forgöngu um að fá þessi félagslegu vandamál leyst. Í fyrsta lagi stóð hún fyrir gengislækkun. Engin aðgerð hamlar jafn eindregið gegn samdrætti í atvinnu og einmitt gengislækkun, ef sjálfvirkt vísitölukerfi eyðir ekki fljótlega áhrifum hennar.

Í öðru lagi bauðst ríkisstjórnin til að gera nýjar bætur á láglaun og ellilífeyri að hluta efnahagsráðstafana sinna. Með þessu vildi hún taka að sér að hindra, að kreppan lenti með óbærilegum þunga á bökum þeirra, sem minnst mega sín.

Forustumenn launþega og vinnuveitenda.réðu ríkisstjórninni frá því að ákveða sjálf láglaunabætur. Þeir töldu eðlilegra, að um slíkt yrði samið í frjálsum samningum aðila vinnumarkaðsins. Þessi stefna deiluaðila er að flestu leyti skiljanleg, en hún hefur samt tafið lausn þessa áríðandi máls.

Fljótlega buðu vinnuveitendur láglaunabætur á dagvinnutekjur og áttu þessar bætur að jafna að verulegu leyti lífskjararýrnun hinna verst settu í þjóðfélaginu. Buðu þeir 3.860 króna hækkun á laun, sem eru 65.600 krónur á mánuði eða lægri.

Forustumenn launþega töldu þetta ekki vel boðið og hefur síðan verið þrefað um málið. Og á meðan harðnar sífellt í ári hjá þeim, sem minnst mega sín. Deilur um kjarabætur til handa stéttum, sem eru tiltölulega vel settar, fresta því, að unnt sé að koma þeim til hjálpar, sem hennar þurfa með.

Því verður ekki haldið fram með nokkurri sanngini, að ríkisstjórnin annars vegar og vinnuveitendur hins vegar hafi ekki skilning á vanda þess fólks, sem býr við svo kröpp kjör, að um möguleika á breytingu á neyzluvenjum er vart að ræða. Með tilboðum sínum hafa þessir aðilar einmitt sýnt fram á slíkan skilning.

Öllum er ljóst, að efnahagskreppan hefur lagt þungar byrðar á herðar þjóðarinnar og að allir, nema hinir allra verst settu, verða að bera þær. Það er óskhyggja, að unnt sé að bæta kjör þeirra, sem hafa meðaltekjur eða meira. Tíma, sem varið er í þjark um slíka hluti, er eytt á kostnað þeirra, sem þurfa lífsnauðsynlega á láglaunabótum að halda og það í grænum hvelli.

Jónas Kristjánsson

Vísir