arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Birgi og Albert hampað

Ætla mætti, að Morgunblaðið sé viljandi að reyna að gera Birgi Ísleif Gunnarsson og Albert Guðmundsson að forustumönnum Sjálfstæðisflokksins. Svo mjög hafa ummæli blaðsins um þessa menn eflt vinsældir þeirra innan flokksins á undanförnum vikum.

Frægt varð, er Morgunblaðið svaraði kurteislegum hugleiðingum Birgis Ísleifs samdægurs með leiðara ofan á grein hans. Þessi dónaskapur var í hefðbundnum stíl blaðs, sem oft hefur birt gagnrýni á sig með grönnu letri Og svarað samdægurs með feitu.

Ritdeila Birgis og Morgunblaðsins hefur aukið svo veg hans innan flokksins, að margir tala nú um hann sem leiðtogaefnið, þrátt fyrir niðurstöðu borgarstjórnarkosninganna. Virðast sjálfstæðismenn almennt kenna Geir Hallgrímssyni og fyrirlitinni ríkisstjórn hans um úrslitin.

Morgunblaðið hefur lengi haft Albert Guðmundsson á heilanum, honum til mikils framgangs í stjórnmálum. Langhundur blaðsins um hann á laugardaginn kemur því ekki á óvart, að öðru leyti en því, að þurfa skuli sex dálka í formála að árás.

Eins og oft áður talar Morgunblaðið eins og það sé í sambandi við almenna sjálfstæðismenn um land allt og viti til þrautar, hvernig flokka megi hugrenningar þeirra. Þar á meðal þykist blaðið vita, að áhugi sé meðal flokksmanna á ráðherradómi Eyjólfs Konráðs og Lárusar Jónssonar.

Með hinu dularfulla miðilssambandi kemst Morgunblaðið að raun um, að Geir Hallgrímsson og Matthías Bjarnason eigi að halda áfram sem ráðherrar og að óskabarnið Ragnhildur Helgadóttir eigi að bætast í hópinn. Það er eins og þjóðin hafi ráðið flokkinn ævilangt til landstjórnar, þrátt fyrir kosningaúrslitin.

“Ef honum mistekst, þá er ferill hans á enda”, er eina huggun Morgunblaðsins í ótta þess við, að Albert lendi í forustusveit flokksins. Gaman hefði verið að sjá Morgunblaðið gera þessar sömu kröfur til Geirs Hallgrímssonar fyrir fjórum árum. Og gaman væri að sjá Morgunblaðið halda því nú fram, að ferill Geirs sé á enda.

Haldi Morgunblaðið áfram að tönnlast á knattspyrnufortíð Alberts, getur það haft þær aukaverkanir, að vegur Ellerts Schram fari að vaxa í kjölfarið! Raunar eru margir farnir að njóta reglunnar: Þeir, sem hafa Morgunblaðið að óvini, þurfa ekki á vinum að halda.

Í grein Morgunblaðsins er fjallað um Albert sem flokksvandamál í Reykjavík. Óneitanlega virðist stórsigur hans í prófkjöri flokksins vera Morgunblaðinu vandamál. Blaðið ætti hins vegar að kafa dýpra og fjalla um þátttakendur í prófkosningum flokksins sem vandamál, almenna kjósendur flokksins sem vandamál

Allt er þetta í stíl við þá skoðun Geirs Hallgrímssonar að ríkisstjórnin hafi ekki brugðizt kjósendum, heldur hafi kjósendur brugðizt ríkisstjórninni.

Sinnuleysi og sambandsleysi Morgunblaðsins er slíkt, að taugaspenntar greinar Ingvars Gíslasonar um skipulegar ofsóknir fréttamafíu gegn Framsóknarflokknum og samneyti Vilmundar Gylfasonar við morðingja verða blaðinu tilefni heils leiðara með áminningum til fjölmiðla um að bæta nú ráð sitt. Í Ingvari ætti Morgunblaðið að hafa fínt efni í dómsmálaráðherra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vinstri stjórn er það.

Þjóðin vill vinstri stjórn samkvæmt niðurstöðum skoðanakönnunar, sem Dagblaðið birti á mánudaginn. Um helmingur hinna spurðu vildi stjórn Alþýðuflokks og Alþýðubandalags með þátttöku eða hlutleysi Framsóknarflokks.

Þátttöku Framsóknarflokksins vildu 41% og hlutleysi vildu 8%. Af þessu má ráða, að viðræður þessara þriggja flokka undanfarna daga um myndun nýrrar ríkisstjórnar séu í samræmi við vilja kjósenda.

Viðreisnarstjórn og nýsköpunarstjórn með Sjálfstæðisflokkinn sem kjölfestu hafa samanlagt mun minna fylgi meðal kjósenda, 29% sem skiptust í skoðanakönnuninni nokkurn veginn jafnt milli beggja tegundanna. 15% vildu viðreisn og 14% nýsköpun.

Athyglisvert var, að 8% vildu þjóðstjórn allra flokka, þótt þeim möguleika hafi lítið verið hampað. Sú tala sýnir, að töluverður hópur kjósenda telur vandamál þjóðarinnar orðin tilefni sameiginlegra neyðaraðgerða allra flokka.

Aðrir möguleikar en þeir, sem hér hafa verið nefndir, virðast ekki koma til greina að mati kjósenda. 86% þeirra, sem álit höfðu í könnuninni, nefndu einn þessara möguleika, en aðeins 14% nefndu ýmsa aðra möguleika og fékk enginn þeirra yfir 3%.

Tveir stjórnarmöguleikar, sem dálítið hafa verið nefndir að undanförnu, fengu slæma útreið í skoðanakönnuninni. Aðeins 3% vildu framhald núverandi ríkisstjórnar og aðeins 2% vildu minnihlutastjórn Alþýðuflokks.

Hin litla trú þátttakenda skoðanakönnunarinnar á minnihlutastjórn Alþýðuflokks hlýtur að vera flokknum nokkurt áfall. Nokkrir ráðamanna flokksins hafa hampað þessum möguleika sem næsta úrræði, ef vinstri viðræðurnar sigla í strand.

Hugleiðingar um slíka stjórn hafa verið notaðar til að knýja Alþýðubandalag og Framsóknarflokk til að gefa meira eftir í vinstri viðræðunum og færa sig nær málefnagrundvelli Alþýðuflokksins. Þessi ógnun virðist hingað til hafa haft töluverð áhrif.

Nú er hins vegar komið í ljós, að hótunin um minnihlutastjórn Alþýðuflokksins er deigara vopn en menn höfðu áður haldið. Það kann að leiða til aukinna krafna Alþýðubandalags og Framsóknarflokks um áhrif á málefnasamning vinstri stjórnar.

Hið sáralitla fylgi núverandi ríkisstjórnar er ömurlegt dæmi um hina almennu fyrirlitningu, sem hún hefur bakað sér. Þótt hún hafi enn nauman meirihluta á þingi, er varla nokkur, sem telur raunhæft, að hún geti setið áfram.

Þegar úrslit sveitarstjórnarkosninganna urðu kunn, sögðu margir, að nú væru óánægðir stuðningsmenn stjórnarflokkanna búnir að fá útrás og mundu hverfa til föðurhúsanna í alþingiskosningunum.

Þegar afhroð stjórnarflokkanna varð svo margfalt meira í alþingiskosningunum, neituðu sumir þessara manna enn að sjá það, sem ritað var á vegginn. En skoðanakönnun Dagblaðsins sýnir, að þjóðin er alls ekki neitt byrjuð að fyrirgefa stjórnarflokkunum.

Skoðanakönnun Dagblaðsins staðfestir þá skoðun margra stjórnmálamanna, að þriggja flokka vinstri stjórn í kjölfar undanfarinna viðræðna sé sú niðurstaða, sem sé í mestu samræmi við úrslit alþingiskosninganna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kratar hafa undirtökin

Alþýðuflokkurinn hefur þegar í upphafi náð góðri taflstöðu í viðræðunum við Alþýðubandalag og Framsóknarflokk um myndun vinstri stjórnar. Stafar það einkum af því, að hann er eini flokkurinn, sem á annarra kosta völ.

Ljóst er, að Alþýðubandalagið mun fallast á sjónarmið Alþýðuflokksins um óbreytta þátttöku í varnarsamvinnu Vesturlanda. Ef af nýrri vinstri stjórn verður, mun hún því ekki þurfa að bera sama já-já og nei-nei kross í varnarmálum og hin síðasta þurfti að bera.

Hins vegar eru báðir flokkarnir sammála um aðgerðir gegn ýmissi spillingu, sem hefur fylgt dvöl hins bandaríska herliðs. Geta allir fagnað, ef nýrri stjórn tekst að draga meira eða minna úr misferli, sem stafar af misjöfnum reglum innan og utan vallargirðingar.

Þá hafa viðræðurnar leitt í ljós, að enginn flokkanna heldur fast í sérvizku um lausn efnahagsmálanna. Alþýðubandalagið telur gengislækkun í formi örs gengissigs koma til greina, ef hún er samfara niðurfærslu- og millifærsluleiðum, sem bandalagið hefur bent á.

Komi Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag sér saman, er lítil hætta á andstöðu Framsóknarflokksins, sem er í sárum eftir úrslit kosninganna. Sá flokkur mun ekki hafa mikil áhrif á málefnasamninginn, sem kann að verða niðurstaða viðræðnanna.

Framsóknarflokkurinn mun þó sjá til þess, að sama endaleysan haldi áfram í landbúnaðarmálum þjóðarinnar, enda hafa þeir til þess stuðning Alþýðubandalagsins. Alþýðuflokkurinn mun sennilega fórna endurbótum á þessu sviði á altari góðrar stjórnarsamvinnu.

Í staðinn eru nokkrar líkur á, að ýmsar tillögur Alþýðuflokksins um aukið siðferði í fjármálum og dómsmálum, svo og um endurbætur í stjórnskipan nái fram að ganga. Til dæmis hafa flokkarnir í viðræðunum enga afsökun fyrir því að ná ekki samkomulagi um breytingar á kosningalögum í stíl við tillögur Jóns Ármanns Héðinssonar, Jóns Skaftasonar og fleiri.

Samhliða viðræðunum láta þingmenn og aðrir forustumenn Alþýðuflokksins svipuhöggin dynja á Alþýðubandalaginu. Þeir segjast reiðubúnir að mynda minnihlutastjórn, ef bandalagið verði ekki nógu sveigjanlegt í stjórnarmyndun.

Eyjólfur Sigurðsson hefur lagt til, að Alþýðuflokkurinn fái Sjálfstæðisflokkinn til að verja minnihlutastjórn Alþýðuflokksins falli. Síðan beiti Alþýðuflokkurinn sínum eigin úrræðum í efnahagsmálum og beri þau, svo og úrbætur í kosningalögum, undir dóm kjósenda að ári.

Margir sjálfstæðismenn muna vel eftir Emilíu, síðustu stjórn af þessu tagi, er reyndist vera undanfari viðreisnarstjórnarinnar. Vafalaust yrði því töluverð stemmning í Sjálfstæðisflokknum fyrir eins árs stuðningi við minnihlutastjórn Alþýðuflokksins.

Árni Gunnarsson er enn harðari í leiðara Alþýðublaðsins. Hann segir flokkinn geta myndað minnihlutastjórn án samnings um hlutleysi nokkurs annars flokks og samt haldið hinum flokkunum í eins konar skrúfstykki.

Raunverulega er ekki tímabært að ræða þessi atriði, meðan vinstri viðræður ganga tiltölulega vel. Enda er Alþýðuflokkurinn með þessu í rauninni að reyna að kúska hina flokkana til samstarfs á málefnagrunni Alþýðuflokksins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hangandi vinstri hönd.

Þótt vinstri stjórn sé um þessar mundir líklegasta niðurstaða stjórnarkreppunnar, eru mörg og hættuleg ljón á vegi slíkrar stjórnarmyndunar.

Framsóknarflokkurinn gengur klofinn til viðræðna um vinstri stjórn. Hinir hægri SÍS-menn í flokknum eru andvígir samstarfi til vinstri og eru raunar ánægðir með núverandi stjórn vegna hagsmuna heildverzlunarinnar.

Þessi viðhorf endurspeglast í fjarveru ráðherra flokksins frá vinstri viðræðunum. Þau eiga nokkur ítök í þingflokknum, þótt vinstri menn séu þar í töluverðum meirihluta og ráði ferðinni um þessar mundir.

Í Alþýðubandalaginu er einnig ágreiningur um stjórnarþátttöku, þótt lægra fari en hjá Framsóknarflokknum. Þar telja margir, að flokknum henti bezt hér eftir sem hingað til að vera ábyrgðarlaus stjórnarandstöðuflokkur.

Svo eru aðrir í Alþýðubandalaginu, sem vilja vinstri stjórn í einlægni, af því að þeir telja slíka stjórn geta rutt braut góðum málefnum. Þessi skoðun hefur undirtökin á yfirborðinu, en hin fyrri kraumar fremur undir niðri.

Miklu alvarlegri er þó gremja ráðamanna Alþýðubandalagsins í garð Alþýðuflokksins. Hún á sér rætur í gamalli baráttu þessara flokka um fylgi á svipuðum miðum. Kosningasigur Alþýðuflokksins hefur margfaldað þessa gremju.

Alþýðubandalagsmenn segjast vera ánægðir með framför sína í kosningunum. Kunnugir dyljast þess þó ekki, að mikil beizkja er blönduð ánægjunni. Ráðamönnum Alþýðubandalagsins svíður alveg óskaplega, að Alþýðuflokkurinn skuli hafa náð sömu þingmannatölu og bandalagið.

Enginn vafi er á, að ráðamenn Alþýðubandalagsins telja höfuðverkefnið vera að gera Alþýðuflokknum sem mestan óleik. Í vinstri stjórn mundi bandalagið leggja mesta áherzlu á að grafa undan Alþýðuflokknum. Þetta vita ráðamenn Alþýðuflokksins og ganga því fullir grunsemda til viðræðna um samstarf.

Eins og Framsóknarflokkurinn og Alþýðubandalagið á Alþýðuflokkurinn við að stríða vandamál, sem torvelda myndun vinstri stjórnar. Alþýðuflokkurinn lagði mikla áherzlu á stjórn með Sjálfstæðisflokknum og Alþýðubandalaginu, en fékk því ekki ráðið. Í vinstri viðræðunum er Benedikt Gröndal því ekki að mynda óskastjórn sinna manna.

Athyglisvert er, hversu ákaft ráðamenn Alþýðuflokksins gæla við hugmyndina um minnihlutastjórn Alþýðuflokksins undir vernd Sjálfstæðisflokksins eða jafnvel án hennar. Í þessu felst líka töluvert sjálfstraust, sem líklegt er til vinsælda meðal almennings.

Að þessu samanlögðu má sjá, að allir þrír flokkar vinstri viðræðnanna ganga til þeirra með meira eða minna hangandi hendi. Þess vegna má búast við löngu þófi og mikilli óvissu um útkomuna.

Kannski fer svo á endanum, að núverandi stjórn sitji bara áfram. Til þess hefur hún enn þingmeirihluta. Og ráðherrar hennar eru þrátt fyrir allt ekki orðnir neitt leiðir á sjálfum sér. Á þeim er ekki hið minnsta brottfararsnið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hversdagslegt siðleysi

Hér á landi eru smáþjófar settir á Litla-Hraun, en stórþjófar sæmdir riddarakrossi. Þeir sitja í klúbbum góðra stráka með ráðamönnum þjóðarinnar og eru taldir fínir menn.

Þeir gorta ekki af aðstöðu sinni. Þeir segja mönnum ekki frá því, að þeir geti látið kaupa verðbréf með háum afföllum og látið síðan selja þau lánastofnunum á fullu verði.

Þeir hampa því ekki, að á þann hátt sé unnt að græða á einum stundarfjórðungi meira en ævitekjur verkamanns. Þeir minnast ekki á, hvort heppilegt sé í bransanum, að hluti hagnaðar renni til rekstrar stjórnmálaflokka eða stjórnmálamanna.

Stundum er þjófnaður hvítflibbamanna samt tiltölulega opinskár. Ráðherra flytur inn bíl handa sér meðan gjaldeyriskerfið er lokað vegna fyrirhugaðrar gengislækkunar. Annar ráðherra kaupir Víðishúshræ á uppsprengdu verði og hækkar jafnvel tilboð sitt, þótt enginn annar sé um boðið.

Þegar siðleysið er jafn gegndarlaust og þessi dæmi sýna, getur komið fyrir, að minniháttar körlum í bransanum verði fótaskortur á þagmælskunni. Einn nýlátinn athafnamaður gortaði af, að hann gæti hringt í Einar Ágústsson, þáverandi bankastjóra, jafnt á nóttu sem degi og látið afgreiða hvaðeina fyrir sig í Samvinnubankanum.

Skjöl þessa manns eru nú í vörzlu ríkissaksóknara. Þau voru lítillega könnuð, þegar þau komust í hendur hins opinbera. Full ástæða er til að ætla, að glöggskyggnir menn geti fengið af þeim sæmilega innsýn í einn þátt íslenzkrar fjármálaspillingar.

Samt var rannsókn skjalanna hætt fyrir mörgum mánuðum. Ekkert bendir til, að ríkissaksóknari hyggist taka þráðinn upp að nýju. Og engin teikn eru um, að hann ætli að athuga mjög alvarlegar upplýsingar, sem birzt hafa í Dagblaðinu.

Halldór Halldórsson hefur að undanförnu skrifað nokkrar greinar í Dagblaðið um skjöl þessa manns og viðskipti hans við Samvinnubankann. Þessar greinar eru vægast sagt hrollvekjandi lesning.

Bankaráð Samvinnubankans hefur svarað greinum Halldórs á svo frámunalega máttlausan hátt, að líkja má við beina sektarjátningu. Þar á ofan hefur Halldór rækilega sannað rangfærslur á bankaráðið.

Halldór hefur í greinum sínum rakið, hvernig einn af minni háttar milligöngumönnum í hinu rotna kerfi stjórnmála og lánastofnana hafði ótakmarkaðan aðgang að banka. Hann gat látið búa til gersamlega verðlaus verðbréf til að kaupa með afföllum og selja bankanum á fullu verði.

Á núverandi verðlagi voru það tugir milljóna, sem milligöngumaðurinn gat valsað með í Samvinnubankanum á sama tíma og þáverandi bankastjóri gat ekki staðið við loforð um jarðarfaravíxla venjulegs biðstofufólks.

Kannski finnst ríkissaksóknara og góðu strákunum í klúbbunum, að ekki sé siðlegt að nota illa fengin skjöl, þótt þau bendi til siðlauss athæfis. Slík afstaða væri kerfismönnum lík.

Hitt getur svo vel verið, að ráðamenn vilji ekki að Samvinnubankinn og Einar Ágústsson líði af tilviljun fyrir gerðir, sem teljist til hversdagslegra atriða í fjármálum lánastofnana.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Jóker í skátahreyfingu.

Tveir fjármálamenn hafa braskað hastarlega með skátahreyfinguna á Íslandi og haft ráðamenn hennar að fíflum. Þetta eru eigendur Joker hf., spilastofu fyrir verðandi auðnuleysingja. Þessir fjármálamenn eru jafnframt framkvæmdastjóri og fjármálastjóri Bandalags íslenzkra skáta.

Þeir fengu þá ágætu hugmynd að flytja sirkus til landsins. Þeim fannst hvimleitt að þurfa að greiða af slíku framtaki skatta til hins opinbera og ákváðu því að nota aðstöðu sína hjá skátahreyfingunni til að láta hana sækja um tilskilin leyfi og undanþágur.

Var málum hagað á þann hátt, að Bandalag íslenzkra skáta fengi nokkra þóknun fyrir að lána sitt góða nafn og rynni hún til byggingar félagsheimilis í Reykjavík. Bróðurparturinn átti hins vegar að renna til Joker hf. Hvorki menntamálaráðuneytinu né tollstjóra var skýrt frá þessu fyrirkomulagi.

Páll Gíslason skátahöfðingi viðurkenndi þetta leiðindamál í viðtölum við Dagblaðið og ríkisútvarpið fyrir tæpum tveimur vikum. Urðu menn almennt agndofa yfir því siðleysi, sem verið var að fremja í nafni skátahreyfingarinnar, bein skattsvik ofan á annað.

Þegar framkvæmdamenn og höfuðsmenn skáta áttaðu sig á viðbrögðum fólks, var búin til ný saga til að bjarga málinu í horn. Miðpunktur hinnar nýju sögu var sá að gera Pál skátahöfðingja ómerkan orða sinna. Var nú látið líta svo út sem sirkusinn hefði raunar alltaf verið á vegum Bandalags íslenzkra skáta og Jókermenn hefðu aðeins verið umboðsmenn þess.

Það tók um tíu daga að koma endanlegri mynd á hina nýju sögu. Má hafa það til marks um, hversu lítið mark er á henni takandi.

Ekki eru allir forustumenn í skátahreyfingunni jafn forstokkaðir og aðstandendur hinnar nýju sögu um sirkusinn. Ísfirzkur skátaforingi, Ólafur B. Halldórsson, ritaði ágæta grein, sem bjargaði því, er bjargað varð af heiðri skáta. Greinin birtist í Morgunblaðinu og hlýtur að hafa komið sumum lesendum þess jafn mikið á óvart og sumt af efni Pravda kemur Rússum á óvart, því að engar fréttir höfðu þá birzt um málið í Morgunblaðinu.

Ólafur lagði í greininni til, að vísað yrði úr starfi hjá Bandalagi íslenzkra skáta þeim mönnum, sem skaðað hefðu skátahreyfinguna í þessu máli. Ennfremur lagði hann til, að fullur skemmtanaskattur yrði greiddur af sýningum sirkusins. Loks lagði hann til, að kvatt yrði saman aukaþing bandalagsins til að ræða, hvernig bæta skuli álitshnekkinn, sem skátahreyfingin hefur beðið.

Í höfuðstöðvum skáta virðist mönnum hins vegar vera fyrirmunað að skilja mun siða og siðleysis. Í nýjustu yfirlýsingu skátahöfðingja er kafli: “Skátastarf stendur víða á mjög föstum grunni, svo sem á Ísafirði, en annars staðar eru skátafélögin mjög þurfandi fyrir utanaðkomandi aðstoð … “. Virðist þessi kafli segja, að Ísfirðingar kunni að hafa efni á að vera siðaðir, en svo þurfi ekki að vera um aðra skáta.

Og Jókermenn halda áfram að stjórna skátahöfðingjunum og skátahreyfingunni, því miður.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Mikil sveifla en ójöfn

Athyglisvert er, að minnkandi tök stjórnmálaflokka á hefðbundnum kjósendum sínum eru ekki lengur neitt einkamál Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis. Í nýafstöðnum kosningum var mikil sveifla um land allt, einnig í strjálbýlum kjördæmum.

Þetta má mæla með því að leggja saman breytingar á hlutfallsfylgi þingflokkanna fjögurra í hverju kjördæmi fyrir sig og deila í þær með tveimur. Þá kemur í ljós, að sveiflan er frá 23% í Reykjavík niður í 11% í Norðurlandskjördæmi vestra.

Mestu breytingakjördæmin fyrir utan Reykjavík eru Reykjanes með 21% sveiflu og Suðurland og Austfirðir með 19% sveiflu í hvoru kjördæmi. Fyrir utan Norðurland vestra eru minnstu sveiflukjördæmin Norðurland eystra með 11% sveiflu og Vestfirðir með 13% sveiflu. Bil beggja fer svo Vesturland með 16% sveiflu.

Alþýðuflokkurinn náði mestum árangri á Reykjanesi. 16 prósentustiga aukningu. Síðan komu Reykjavik með 14 stig, Norðausturland með 13 stig, Vesturland með 12 stig og Suðurland með 11 stig. Minnstur var árangur flokksins á Austfjörðum, Vestfjörðum og Norðurlandi vestra, 5 prósentustig í hverju kjördæmi.

Alþýðubandalagið náði mestum árangri á Austfjörðum, 11 prósentustigum. Minnstur var árangur þess á Reykjanesi og Vesturlandi, 3 stig, og í Reykjavik 4 stig. Hin kjördæmin fóru bil beggja með 5-6 stig.

Sjálfstæðisflokkurinn tapaði mestu á Reykjanesi, 14 prósentustigum og næstmestu í Reykjavik og á Suðurlandi, 11 stigum. Skástur var árangur flokksins á Norðvesturlandi, þar sem tapið var 5 stig, svo á Vestfjörðum og Austfjörðum, 6 stiga tap í hvoru kjördæmi. Vesturland og Norðausturland fóru bil beggja með 7-8 stiga tap.

Framsóknarflokkurinn tapaði mestu á Austfjörðum, 16 prósentustigum, og næstmestu á Suðurlandi, 12 stigum. Minnst var tap flokksins á Norðvesturlandi, 5 stig, og á Reykjanesi, 7 stig. Í öðrum kjördæmum nam tap flokksins 8-9 prósentustigum.

Af hinni misjöfnu sveiflu flokkanna í samanburði við heildarsveifluna má ráða, að framboðin hafi verið misjafnlega sterk hjá flokkunum í einstökum kjördæmum.

Í Reykjavik virðist framboð Alþýðuflokksins hafa verið mun sterkara en framboð Alþýðubandalagsins, ef til vill vegna deilna um stöðu verkalýðsmanna og menntamanna á lista bandalagsins.

Það veikir þó þessa kenningu, að svipað varð uppi á teningnum á Reykjanesi. Þar er einnig athyglisvert, að framboð Framsóknarflokks hefur verið tiltölulega sterkt.

Á Vestfjörðum virðist framboð Alþýðubandalagsins hafa verið sterkara en Alþýðuflokksins, því að framboð Karvels hafði minni áhrif á útkomu bandalagsins.

Á Norðvesturlandi virðast stjórnarflokkarnir hafa verið með tiltölulega sterk framboð, en Alþýðuflokkurinn veikt. Á Austfjörðum virðist vera um að ræða persónulegan sigur Lúðvíks Jósepssonar á Framsóknarflokknum.

Á Suðurlandi virðast framboð stjórnarflokkanna hafa verið veik. Loks virðist útkoma flokkanna á Vesturlandi vera nokkuð nálægt landsmeðaltali.

Hugleiðingar sem þessar hljóta að vera til umræðu innan flokkanna, því að skynsamir menn hefja nýja kosningabaráttu þegar að lokinni annarri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Síðdegisblaðamennskan

Þeir sem kenna eða þakka siðdegisblöðum úrslit kosninganna, skjóta nokkuð yfir markið, þótt þeir virðist vera í meirihluta meðal íslenzkra stjórnmálamanna. Sú staðreynd, að kjósendur höfnuðu öllum nýjum og nýlegum flokkum og veittu aðeins gömlu flokkunum fylgi sitt, sýnir, að þessar gömlu valdamiðstöðvar hafa enn töluverð áhrif á gang mála.

Annað síðdegisblaðið, Vísir, studdi meira að segja annan flokkinn, sem koltapaði, Sjálfstæðisflokkinn. Þessi stuðningur byrjaði hægt og rólega, en var orðinn töluvert þungur undir lokin. Um þetta má nefna ýmis dæmi.

Níu af hverjum tíu stjórnmálagreinum nafngreindra manna í Vísi drógu taum Sjálfstæðisflokksins beint eða óbeint. Fréttir blaðsins úr stjórnmálunum síðustu dagana lögðust á sömu sveifina, til dæmis forsíðufrétt blaðsins á föstudaginn af útifundi Sjálfstæðisflokksins.

Í leiðurum Vísis var Sjálfstæðisflokkurinn studdur, að vísu undir rós, unz komið var fram á síðasta dag, er blaðið tók beina afstöðu með höfuðmálum kosningabaráttu flokksins. Þess vegna er ekki hægt að segja, að Vísir hafi stuðlað að sigri Alþýðuflokksins, nema halda því um leið fram, að áróður blaðsins hafi haft neikvæð áhrif.

Dagblaðið vann ekki heldur að sigri Alþýðuflokksins. Vilmundur Gylfason skrifaði að vísu vikulegar kjallaragreinar og varð þjóðkunnur af. En hann var ekki eini höfundur slíkra greina. Alla tíð Dagblaðsins hefur verið mikil og jöfn dreifing stjórnmálaskoðana höfunda kjallaragreina.

Dagblaðið var engan veginn stikkfrí í kosningabaráttunni. Fyrst birti blaðið viðtöl við nokkur hundruð frambjóðenda í sveitarstjórnarkosningunum. Síðan eltu blaðamenn Dagblaðsins alþingisframbjóðendur flokkanna á fundum þeirra um land allt til að segja frá málflutningi þeirra á hlutlausan hátt.

Einnig sömdu blaðamenn Dagblaðsins ýtarlegar greinar um sérkenni kjördæmanna, helztu atriði stjórnmálaþróunarinnar í þeim og kynntu svo og ævi og störf þeirra manna, sem taldir voru í líklegum baráttusætum.

Þessi hlutlausa og mikla þátttaka var nýjung í blaðamennsku hér á landi Og má vel kalla hana síðdegisblaðamennsku. Menn voru óvanir því að sjá á einum og sama stað gert jafn hátt undir höfði viðtölum við frambjóðendur allra flokka, frásögnum af fundum þeirra og beinum stjórnmálagreinum frambjóðendanna sjálfra.

Dagblaðið kann að eiga nokkra sök eða þökk vegna úrslitanna. Það er þá vegna þess, að blaðið gaf lesendum sínum, miklum meirihluta þjóðarinnar, tækifæri til sjálfstæðrar skoðanamyndunar framhjá flokkaveldinu. Menn létu ekki lengur einhliða flokksmálgögn ráða gerðum sínum.

Engan þarf að undra, þótt slík opnun stjórnmálanna og meiri árvekni kjósenda komi niður á duglausri og óvinsælli ríkisstjórn, hvort sem hún er til hægri eða vinstri. Engan þarf að undra, að þessi þróun leiði til sigurs flokks, sem fyrstur allra verður til þess að átta sig á hinum nýju straumum í hugsunum almennings.

Dagblaðið hefur átt þátt í að lina tök flokkanna á kjósendum sínum. Sú er ein aðild blaðsins að sigrum og ósigrum stjórnmálaflokkanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið