arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Innrás í aðsigi.

Sovézku öldungarnir í sjónvarpskvikmynd gærkvöldsins voru óhugnanlega raunverulegir, þótt myndin væri leikin. Áhorfendum rann kalt vatn milli skinns og hörunds, þegar þeir þrömmuðu til hinna óhlýðnu, tékknesku jarla sinna.

Sjónvarpið endursýnir þessa mynd á réttum tíma. Spennan í Póllandi hefur vaxið, síðan hún var fyrst sýnd um miðjan desember. Jafnframt hefur aukizt hættan á, að Sovétríkin endurtaki fyrri hernað í Austur-Evrópu.

Kvikmyndin var gerð eftir frásögn Mlynars, samstarfsmanns Dubceks, er hann var orðinn landflótta á Vesturlöndum. Hún er engan veginn hlutlaus, en sýnir þó einkar vel tvískinnunginn í Austur-Evrópustefnu Sovétríkjanna.

Á yfirborðinu er látið líta svo út, sem þar séu sjálfstæð ríki í tengslum hugsjóna og efnahags við Sovétríkin. Þessi sjónhverfing er látin gilda, meðan lepparnir í Austur-Evrópu taka ekki upp á að trúa henni sjálfir.

Hinir öldruðu glæpamenn í Kreml töldu, að heimamenn hefðu farið yfir strikið í Ungverjalandi 1956 og Tékkóslóvakíu 1968. Og þeir eru nú komnir á fremsta hlunn með að ákveða Pólverja hafa farið yfir strikið að þessu sinni.

Verkalýðshreyfingin Eining hefur ekki lengur sömu tök á málum og áður. Kaþólsku kirkjunni og mönnum eins og Walesa hefur ekki tekizt að hafa hemil á hinum róttækari öflum hreyfingarinnar, þrátt fyrir mikla viðleitni.

Brotizt hafa út verkföll í trássi við vilja forustu hreyfingarinnar. Þar hafa m.a. verið hafðar á lofti pólitískar kröfur á borð við brottvikningu spilltra ráðamanna. Og þær eru hættulegri en deilan um laugardagana.

Ef pólska verkalýðshreyfingin deilist í mismunandi óþolinmóða hópa með ólíkar kröfur, er næsta öruggt, að sovézku öldungarnir munu telja pólsku jarlana hafa misst tökin á ástandinu, svo að innrásar sé þörf.

Sú innrás verður blóðugri en þær í Ungverjalandi og Tékkóslóvakíu. Hún verður óhugnanleg eins og í Afganistan, því að Pólverjar munu verja hendur sínar. Allur þorri hermanna og verkamanna mun snúa bökum saman.

En við sjáum frá Afganistan, að öldruðu glæpamennirnir láta sér ekki bregða við slíkt. Þeir vita sig hernaðarlega sterkari. Og þeir verða ekki í vandræðum með að útvega sér nýja Husaka, Karmala og Quislinga.

Stríðsvélin er hinn eini máttur Sovétríkjanna. Hagkerfið og hugmyndafræðin eru gjaldþrota. Menn sækja ekki lengur fyrirmyndir til Moskvu, aðrar en hvernig megi kúga og drepa fólk og þjóðir í nafni kommúnismans.

Sovézku öldungarnir eru svo forstokkaðir, að þeir hneykslast, ef ætlazt er til, að þeir standi við eigin undirskriftir mannréttindakafla Helsinkisamningsins. Og hver sá heimamaður, sem vill, að orð skuli standa, er tekinn fastur.

Sovézka kerfið er orðið eins og Sparta fornaldar, sérhæft og sjálfvirkt kerfi, sem ekkert getur vel gert nema stunda ofbeldi, heyja stríð, kúga fólk og drepa, unz kerfið springur eða heimsyfirráðum er náð.

Samningafundir nefnda Brezhnevs og Dubceks flokksformanna í kvikmyndinni í gærkvöldi gáfu mikilvæga innsýn í hugarheim hinna öldruðu glæpamanna í Kreml, sem eru eina verulega ógnunin við heimsfriðinn nú á tímum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hvað heitir togarinn?

Einhvers staðar hækkaði hinn frægi togari bjartsýnismanna á Þórshöfn úr 1,5 milljörðum gamalla króna í 3,5 milljarða. Og um leið gleymdist að selja úr landi annað skip, þótt sú hafi verið reglan í nokkur ár.

Engin leið er að komast að, hvers vegna þetta skip er keypt. Ekki hefur verið mótmælt fullyrðingum um, að togarinn muni tæplega afla fyrir hlut og örugglega ekki krónu upp í vexti og afborganir.

Útgerð skipsins mun verða þungur baggi á sveitarsjóði Þórshafnar og um leið á útsvarsgreiðendum staðarins. Sveitarfélagið er nefnilega útgerðaraðili og gerir í þessu tilviki út á þorsk og skattgreiðendur.

Þórshafnarbúar hafa nýlega reynslu af togara, sem gerður var út á atvinnuástandið á staðnum. Þá fór svo, að manna varð togarann utanbæjarmönnum til að koma honum á flot. Sú útgerð reyndist hið mesta feigðarflan.

Það kemur ekki á óvart, að hinir sömu útgerðarmenn eru enn á ferð að þessu sinni og hafa komið skipi sínu úr 1,5 milljörðum í 3,5 milljarða. Ætlunin virðist vera sú að slá eigið Íslandsmet í brennslu verðmæta.

Þetta kemur fleirum við en útgerðarmönnunum. Hinn nýi togari mun valda því, að minna verður til skiptanna milli annarra togara. Hann verður því áfall fyrir öll útgerðarfélög landsins og um leið fyrir þjóðina í heild.

Á þessu ári hafa takmarkanir á veiði togara aukizt svo, að nærri annar hver dagur er orðinn banndagur. Á sama tíma er verið að kaupa ný skip, ekki aðeins til Þórshafnar, þar á meðal til Reykjavíkur.

Bæjarútgerð Reykjavíkur hefur að undanförnu gengið nokkuð vel, einmitt vegna þess að togarar hennar voru meðal hinna fyrstu í skutskipaskriðunni og fengu tækifæri til að borga sig niður áður en allt fór á hvolf.

Þórshafnarstefna skipakaupamanna Bæjarútgerðarinnar mun hins vegar leiða til taprekstrar á kostnað útsvarsgreiðenda í Reykjavík. Fyrirfram er vitað, að hin nýju skip munu ekki veiða fyrir vöxtum og afborgunum.

Hvað eftir annað hefur verið reynt að komast að raun um, hvernig skip á borð við Þórshafnartogarann eru keypt í trássi við lög og reglugerðir, heilbrigða skynsemi og þjóðarhag. Og aldrei fást nein svör af viti.

Um daginn kom fram á alþingi, að togari þessi væri keyptur á þremur auðum ávísunum, einni útgefinni af þingmönnum kjördæmisins, annarri af ríkisstjórninni og hinni þriðju af Framkvæmdastofnun ríkisins.

Sverrir Hermannsson reyndi að verja þetta með gengissigi síðasta árs. Þegar hækkun úr 1,5 milljörðum í 3,5 er skýrð með gengissigi, liggur í augum uppi, að þar hlýtur að vera á ferð forstjóri hins efnahagslega vitlausraspítala.

Á alþingi kom líka í ljós, að útgefendur hinna auðu ávísana vísa hver á annan og þykjast hvorki vita né skilja neitt. Í bezta lagi láta þeir í ljósi von um, að æðri máttarvöld fái samningum um togarakaupin rift.

En því miður er málið svo langt komið, að einungis er eftir að gefa togaranum nafn, líklega eftir einum af eigendum ávísanareikninga almennings. Hvort verður nafnið Stefán Valgeirsson, Steingrímur Hermannsson eða Sverrir Hermannsson?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hugarflug í harmagráti.

Stjórnmálaflokkarnir fjórir hafa formlega beðið borgarráð Reykjavíkur að fella niður öll gjöld, sem þeir greiða borginni af fasteignum, er þeir eiga og nota undir skrifstofur og félagsstarf. Óskinni fylgir langur harmagrátur.

Ein forsenda beiðnarinnar er, að flokkarnir séu í miklum peningavandræðum. Sama gildir áreiðanlega um fjölda fjölskyldna og fyrirtækja í Reykjavík. Stjórnmálaflokkarnir eru ekki einir á báti í féleysinu. Þeir eru bara frekastir.

Önnur forsenda er, að stjórnmálaflokkarnir fái ekki styrki hjá ríkinu. Ekki er þó ljóst, hvernig borgin hafi skyldum að gegna á sviði, sem ætti fremur að vera ríkisins, ef það á þá að vera á sviði einhvers opinbers aðila.

Þar að auki er ósatt, að ríkið styðji ekki flokkana fjárhagslega. Á fjárlögum þessa árs er 76 milljónum gamalkróna veitt til þingflokka og 170 milljónum gamalkróna til dagblaða og annarra sorprita stjórnmálaflokkanna.

Þriðja forsendan er, að fasteignir flokkanna eigi ekki að vera “verulegir” skattstofnar sveitarfélaga. Þessari hugsun gleymdu flokkarnir hins vegar, þegar þeir gerðu gjöld af fasteignum að verulegri byrði fólks og fyrirtækja.

Fjórða forsendan er, að flokksstarf stuðli að almannaheill. Ef það er rétt, hlýtur að vera hægt að segja slíkt hið sama um rekstur heimila og fyrirtækja. En augljóst er, að í frekjunni kunna flokkarnir vel að nýta hálmstráin.

Fimmta forsendan er, að stjórnmálaflokkarnir séu þegar búnir að ná samkomulagi um undanbrögð af þessu tagi í Kópavogi og Akranesi. Þannig er fyrst komið á fót spillingu í smáum stíl til að afsaka hina meiri, sem fylgir í kjölfarið.

Sjötta og markverðasta forsendan er, að félagsheimili af hvers kyns tagi séu samkvæmt lögum undanþegin fasteignaskatti. En auðvitað væri eðlilegra, að flokkarnir fengju þingmenn sína til að gefa sér rúm í lögum um félagsheimili.

Þar að auki nær undanþága félagsheimila hvorki til skrifstofuhúsnæðis né til annarra gjalda af fasteignum en fasteignaskatts. Flokkarnir eru frekari og biðja um undanþágu fyrir skrifstofur og frá öllum gjöldum á fasteignum.

Fróðlegt verður að fylgjast með, hvernig fulltrúar flokkanna í borgarráði munu taka þessari frumlegu og hugmyndaríku fégræðgi flokkanna. Um leið verður að teljast miður, að hugarflug ramakveinsins skuli ekki nýtast til almannaheilla.

Flokksböl valdsins.

Á síðustu árum hefur dregið úr hinni pólitísku valdshyggju, sem lýsir sér í misbeitingu ráðherravalds við ráðningu í opinber embætti. Nú á dögum er farið mun varlegar og reynt að gæta eins konar hófs í spillingunni.

Komið hefur í ljós, að ráðherrar Alþýðubandalagsins eiga einna erfiðast með að lagast að hinum nýju aðstæðum. Einkum lenti Ragnar Arnalds sem menntamálaráðherra í endurteknu uppistandi út af mannaráðningum.

Nú hefur Svavar Gestsson vegið í sama knérunn og notað áskorun 20 Dalvíkinga af 3000 til að ganga fram hjá þeim umsækjanda um apótekið á staðnum, sem úrskurðaður hafði verið hæfastur.

Ekki er vitað, hvort ástæðan er flokkslæg valdshyggja eða flokkslæg karlremba.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Grænlandshjálp er brýn.

Þessa dagana er að koma betur í ljós, að Dagblaðið spáði rétt í leiðara 3. nóvember í fyrra, þegar það sagði Grænlendinga mundu ganga úr Efnahagsbandalagi Evrópu vegna búsifja þeirra, sem bandalagið hefði valdið þeim og mundi valda.

Jonathan Motzfeld, formaður grænlenzku heimastjórnarinnar, hefur boðað tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um bandalagsaðild, þegar landsþingið kemur saman 6. marz á þessu ári. Tillagan verður vafalaust samþykkt með miklum meirihluta.

Í tillögunni verður gert ráð fyrir ákveðnum kosningadegi. Reiknað er með, að hann verði árið 1982. Verða þá Grænlendingar komnir úr Efnahagsbandalaginu árið 1983, ef þjóðarviljinn verður áfram hinn sami og nú.

Efnahagsbandalagið gerði ljóta framkomu enn verri í síðustu viku, þegar það heimilaði Vestur-Þjóðverjum 3am tonna rányrkju á þorski við Austur-Grænland fram til 10. febrúar. Þessi síðasta misbeiting valds hefur valdið reiði í Grænlandi.

Danir beittu ekki neitunarvaldi gegn þessari heimild, bæði vegna hræðslu fulltrúa þeirra við froðufellandi ofsann í vestur-þýzka fiskimálaráðherranum og vegna hagsmuna danskra sjómanna í samskiptum bandalagsins og Noregs.

Grænlendingar hafa nú endanlega séð, að Danir eru ekki færir um að gæta hagsmuna þeirra á vettvangi Efnahagsbandalagsins, er þeir selja þá fyrir sína eigin. Úrsögn úr bandalaginu er því óhjákvæmileg niðurstaða framvindunnar.

Brottför Grænlendinga mun valda þeim miklum erfiðleikum vegna styrkjanna, sem þeir fá um Danmörku úr sjóðum bandalagsins. Þessir styrkir eru nú mikilvægur þáttur grænlenzks efnahagslífs, alveg eins og dönsku styrkirnir.

Af kaldri raunhyggju mætti segja, að samanlagt vegist þessir styrkir á við upptöku grænlenzkra auðlinda í hafi og vonina í upptöku þeirra, sem á landi eru, þar á meðal olíu og málma. Styrkirnir eru því ekki hrein gjöf.

Grænlendingar þurfa tíma til að koma fiskistofnum sínum í lag og ná tökum á hámarksnýtingu þeirra. Þeir þurfa líka tíma til að ná tökum á vinnslu olíu og málma úr jörðu. Þar er verkefni fyrir íslenzka þróunaraðstoð.

Matthías Bjarnason og fleiri hafa lagt fyrir alþingi frumvarp um Grænlandssjóð með 750 þúsund króna stofnfé. Gera þeir ráð fyrir, að fé þetta verði notað til samskipta Íslendinga og Grænlendinga á sviði menntamála.

Mjög er brýnt að alþingi samþykki þetta frumvarp, því að Danir hafa mjög látið undir höfuð leggjast að sjá til þess, að Grænlendingar fengju næga menntun. Háskólamenntaðir Grænlendingar eru til dæmis sárafáir.

Þessi sjóður er aðeins upphafið að því, sem við eigum að gera. Ráðstöfunarfé hans þarf að margfalda frá því, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ennfremur þurfum við að gera ráð fyrir að veita tækniaðstoð í fiskveiðum.

Vettvangur fyrir slíka aðstoð er að mótast í samstarfsnefnd Færeyinga, Grænlendinga og Íslendinga, sem senn kemst á fót. Þessir þrír aðilar hafa gífurlegra svæðishagsmuna að gæta í fiskveiðum og á öðrum sviðum.

Það fer saman við hagsmuni Íslendinga, að í Grænlandi mótist efnahagslega og menningarlega traust þjóðfélag. Aðstoð okkar við þriðja heiminn ætti einkum að beinast að því að hjálpa Grænlendingum að standa á eigin fótum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Mistök í manntali.

Manntalið um helgina tókst stórslysalaust. Flestir voru heima og svöruðu undanbragðalítið, þegar teljarar komu á vettvang. Reiknað er með, að um næstu helgi verði búið að ná sambandi við mikinn hluta hinna, sem eftir eru.

Þetta er vel sloppið, þar sem stjórnendur manntalsins höfðu af óhóflegum góðvilja tekið meiri áhættu en eðlilegt er. Þeir höfðu hleypt óviðkomandi aðilum inn í manntalið með spurningar, sem tæplega eru á verksviði manntals.

Um þetta er hægt að fjalla nú, þar sem manntalinu er að verulegu leyti lokið. Gagnrýni ætti ekki lengur að spilla söfnun nauðsynlegra upplýsinga. En hún ætti að koma til íhugunar, næst þegar manntalsmenn vilja taka áhættu.

Ekki er hægt að segja, að aukaspurningar manntalsins hafi verið tiltölulega nærgöngular. Íslendingar eru vanir að svara í skoðanakönnunum mun persónulegri spurningum um pólitískar skoðanir og afstöðu til viðkvæmra mála.

Menn hafa til dæmis almennt tekið vel spurningum Dagblaðsins um afstöðu til áfengismála, jafnréttismála, varnar- og utanríkismála. Íslendingar hafa reynzt furðanlega fúsir til að tjá sig, þegar eftir hefur verið leitað.

Eigi að síður kom í ljós, að sumir tóku manntalinu illa og voru andvígir sumum spurningum þess. Lesendadálkar dagblaðanna fylltust af margs konar gagnrýni, misjafnlega grundaðri eins og gengur. Komust þar færri að en vildu.

Ljóst er, að manntalsmönnum tókst að reita sumt fólk til reiði. Það er að vísu fámennur minnihluti, en hávær og áhrifamikill. Og niðurstaðan er auðvitað sú, að töluverð afföll eru á svörum við sumum spurninganna.

Skekkjur læðast að á ýmsa vegu. Ekki er hægt að gera ráð fyrir, að hóparnir, sem neita að svara ákveðinni spurningu eða svara henni viljandi út í hött, séu eins og hópurinn, sem svarar henni af beztu getu.

Hin skekkjan er þó enn alvarlegri, sem er kerfisbundin í ömurlegri aðferðafræði manntalsmanna. Þeir spyrja um staðreyndir sem væru þær skoðanir. Þeir rugla saman vísindalegum mælingum og félagsvísindalegum könnunum.

Lengd ferða til vinnu og tími til heimilisstarfa eru mælanlegir hlutir. Betri upplýsingar um slík atriði fást með mælingum á strangvísindalegan hátt hjá tiltölulega litlu úrtaki manna, heldur en með skoðanakönnun.

Manntalsmenn hafa látið blekkjast af glýju hins 100% úrtaks. En svörin mæla ekki raunveruleika, heldur hvað fólk ímyndar sér, að það hafi varið miklum tíma til ferða á vinnustað og til heimilisstarfa af mjög svo ýmsu tagi.

Augljóst er, hvernig jafnréttisráð, umferðarráð og alls konar ráð freistast í fátækt sinni til að hengja áhugamál sín á aðila, sem hefur fé til að framkvæma 100% skoðanakönnun meðal landsmanna, það er að segja manntalið.

Hitt verður að draga í efa, að hagnýtar upplýsingar fáist með því að troða fávíslegum spurningum í manntalið. Að minnsta kosti verður skoplegt að sjá lærðar greinar um meðaltíma íslenzkra karlmanna við heimilisstörf!

Sökin hlýtur að liggja hjá manntalsmönnum sjálfum. Þeir eiga að búa yfir þekkingu til að hafna spurningum, sem leiða til marklítilla svara, og spurningum, sem eru til þess fallnar að reita hluta þjóðarinnar til reiði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Reykjavík endurheimt?

Reykvíkingar líta borgarstjórn sína ekki eins mildum augum og þeir líta ríkisstjórnina. Af þeim, sem afstöðu tóku í síðustu skoðanakönnun Dagblaðsins, voru 53% andvígir borgarstjórnarmeirihlutanum og 47% fylgjandi honum.

Þetta bendir til, að Sjálfstæðisflokkurinn geti gert sér nokkrar vonir um að endurheimta meirihluta sinn í Reykjavík, þegar kosið verður næsta ár að vori.

Það styrkir niðurstöðuna, að einungis rúmt 1% hinna spurðu vildi ekki svara spurningunni um afstöðuna til borgarstjórnarmeirihlutans. Það sýnir, hversu lítillar skekkju er að vænta í slíkum skoðanakönnunum.

Af hinum 29%, sem ekki gátu gert upp hug sinn, eru náttúrlega margir, sem ekki munu greiða atkvæði, þegar til kastanna kemur. Í Reykjavík eins og annars staðar á landinu eru það um 10%, sem ekki greiða atkvæði.

Hinir í hópnum þurfa að raðast töluvert ójafnt milli hinna stríðandi fylkinga til að snúa við útkomu skoðanakönnunarinnar. Annað eins hefur svo sem gerzt, en óneitanlega hefur borgarstjórnarmeirihlutinn á brattann að sækja.

Fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar var því almennt trúað, að sjálfstæðismenn gætu ekki endurheimt meirihlutann, ef þeir misstu hann á annað borð. Skoðanakönnunin bendir til, að þessi trúarsetning sé annmörkum háð.

Samt hefur núverandi meirihluti sýnt fram á, að stjórn hans jafngildir ekki borgarhruni. Hann hefur hrakið kenninguna um, að Sjálfstæðisflokkurinn einn geti stjórnað borginni. Og hann hefur hrakið glundroðakenninguna.

Ekki verður séð, að nein umtalsverð breyting hafi orðið við stjórnarskiptin í Reykjavík. Eina sjáanlega breytingin er, að snjór er betur en áður hreinsaður af gangstéttum borgarinnar, líklega fyrir áhrif umhverfissinna.

Hugsanlegt er, að kjósendur í Reykjavík fælist hinn augljósa vesaldóm meirihlutans í skipulagsmálum, er horfið hefur verið frá Úlfarsfellsbyggð og í þess stað reynt að troða húsum inn á ýmsar auðar skákir í borginni.

Alténd er það merkilegt rannsóknarefni, að borgarstjórnarmeirihlutinn skuli vera kominn í minnihluta meðal kjósenda eftir tiltölulega friðsama 30 mánaða setu. Skýringar liggja engan veginn í augum uppi.

Sérstaklega er athyglisvert, að svörin koma fram í sömu skoðanakönnun og þeirri, sem leiddi í ljós feiknarlegar vinsældir ríkisstjórnarinnar. Eru þó framsóknar- og alþýðubandalagsmenn í meirihluta meðal ráðamanna á báðum stöðum.

Eðlilegt hefði verið að spá, að afstaða fólks til landsmála mundi endurspeglast að meira eða minni leyti í afstöðu þess til borgarmála. En þvert á móti sýnir niðurstaðan, að kjósendur gera skarpan greinarmun á þessu tvennu.

Munurinn er auðvitað sá, að ekki er í borgarmálum sjáanlegur hinn mikli klofningur Sjálfstæðisflokksins á landsvísu. Sjálfstæðismenn eru í stórum dráttum sameinaðir í horgarmálum, þótt þeir séu klofnir í landsmálum.

Um leið nýtur borgarstjórnarflokkur sjálfstæðismanna þess, að klofningurinn á landsvísu hefur gert flokkinn svo breiðan, að í honum eru vistarverur fyrir fólk með gerólíkar skoðanir og lífsviðhorf.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sígjaldþrota raunsæisstefna.

Þegar íslenzkir aðilar tóku þátt í hjálparstarfi í Biafra, heyrðust raddir um, að hjálpin gæti skaðað skreiðarsölur til Nígeríu. Íslendingar væru fáir og smáir og yrðu að líta á utanríkismál sem hrein og köld viðskipti.

Þessar raddir fengu ekki að ráða ferðinni. Menn töldu, að almennar hugmyndir um mannréttindi, þar á meðal réttinn til að lifa, væru svo mikilvægar, að taka mætti nokkra fjárhagslega áhættu til að styðja þær í verki.

Á Vesturlöndum hafa frönsk stjórnvöld komizt einna lengst á þeirri braut, að utanríkismál væru hreint valdatafl, þar sem gæta skyldi franskra hagsmuna í hvívetna án tillits til nokkurra mannlegra eða siðrænna sjónarmiða.

Franskur vopnaiðnaður hefur hagnazt töluvert á þessari stefnu. Frönsk vopn hafa ævinlega verið til reiðu handa harðstjórum þriðja heimsins, þegar önnur vestræn ríki hafa fyrir sitt leyti bannað slíkar vopnasölur.

Að baki hinni frönsku afstöðu liggur svonefnd raunsæisstefna í utanríkismálum. Samkvæmt þeirri stefnu felst óleyfilegt veiklyndi í þeirri stefnu Carters, fyrrverandi Bandaríkjaforseta, að blanda mannréttindahugmyndum saman við.

Við verðum að vera raunsæir, segja valdshyggjumennirnir. Við verðum að gæta hagsmuna útflutningsiðnaðar okkar, þar á meðal vopnaframleiðslunnar. Við verðum að gæta pólitískra hagsmuna okkar í ríkjum, þar sem stjórnarfar er vont.

Í krafti þessarar stefnu vinguðust frönsk stjórnvöld ákaflega við Bokassa, þáverandi keisara í Mið-Afríku. Giscard dEstaing auðsýndi honum vináttu, fór með honum á veiðar og er nú grunaður um að hafa þegið af honum demanta.

Þar á ofan liggur nú fyrir í opinberu ákæruskjali sú fullyrðing, að einn ráðherra Frakklands hafi snætt mannakjöt í veizlum hjá Bokassa. Slíkt át var einmitt helzta ástríða keisarans, önnur en að berja, limlesta og drepa börn og fullorðna.

Raunsæisstefna af þessu tagi virðist ekki gera ráð fyrir þeim möguleika, að vesalings fólkið í löndum “vinveittra” harðstjóra geti risið upp og rekið þá af höndum sér. Bokassa valt úr sessi og spillti þannig hinu franska tafli.

Giscard dEstaing hefur upp á síðkastið haft verulegan ama af stuðningnum við Bokassa. Uppljóstranir um barnamorð og mannakjötsát eiga umtalsverðan þátt í, að frönsku forsetakosningarnar í vor eru allt í einu orðnar tvísýnar.

Skoðanakannanir sýna, að frambjóðandi jafnaðarmanna, Mitterand, hefur um þessar mundir meira fylgi en forsetinn, aldrei þessu vant. Og nýtur Mitterand þó ekki stuðnings kommúnista að þessu sinni.

Bandaríska útgáfan af frönsku raunsæisstefnunni felst í að styðja þá harðstjóra þriðja heimsins, sem segjast vera virkir andstæðingar kommúnismans. Til dæmis Reza Pahlevi í Íran, Pinochet í Chile, Batista á Kúbu og Papa Doc á Haiti.

Við stjórnarskiptin í Bandaríkjunum komust aftur til valda menn, sem halda því blákalt fram, að raunsætt sé að styðja harðstjóra þriðja heimsins til að forða þjóðum þeirra frá enn verra oki kommúnismans.

Samt er þessi raunsæisstefna margreynd. Hún hrekur á sjálfvirkan hátt almenning í fang þeirra afla, sem eru sameiginlegir óvinir harðstjóranna og Bandaríkjanna. En Reagan og menn hans virðast því miður ekki vel að sér í sagnfræði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið