arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sumir geta lært.

Valdamenn á Íslandi eiga yfirleitt mjög erfitt með að viðurkenna mistök sín. Þeim finnst niðurlægjandi að láta almenningsálit beygja sig af rangri braut inn á rétta. Þeir streitast við að halda í metnaðinn.

Heilbrigðisyfirvöld streitast við að halda í undanþágu Mjólkursamsölunnar til að selja neytendum súra og fúla mjólk. Borgaryfirvöld streitast við að grafa upp Torfubrekkuna, þótt rökstudd mótmæli njóti almenns stuðnings.

Mjög fáir valdamenn átta sig á, að þeir verða menn að meiri fyrir að viðurkenna mistök og kúvenda af hinni röngu braut. Slíkt gerðist þó í síðustu viku, þegar ráðamenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja breyttu um sumarhúsastefnu.

Þeir höfðu þá um skeið staðið í samningum við danskt fyrirtæki, sem átti eitt hæstu tilboðanna, þegar boðin voru út 15 sumarhús að Eiðum á Fljótsdalshéraði og önnur 15 eins að Stóru-Skógum við Munaðarnes.

Eftir mikla gagnrýni ákváðu ráðamenn BSRB að hætta þessum samningum og bjóða húsin út að nýju og þá væntanlega með útboðslýsingu við hæfi. Þar með viðurkenndu þeir, að fyrra útboðið hafði verið gallað af þeirra hálfu.

Hofmóður valdamanna skein þó örlítið í gegnum fullyrðinguna um, að “hávaðinn” í Dagblaðinu út af málinu hefði engin áhrif haft á stefnubreytinguna. En það er skárri og skiljanlegri hofmóður en þeirra, sem ekkert vilja læra.

Í útboðum eru settar fram ákveðnar kröfur, sem eru í samræmi við þarfir verkkaupa. Síðan er tekið lægsta tilboði af þeim, sem eru talin vera í samræmi við kröfurnar, er settar voru fram í útboðslýsingu.

Undantekningar á þessu eru mjög fáar og byggjast einkum á efasemdum um, að verktaki hafi bolmagn eða reynslu til að vinna verkið samkvæmt tilboði. Þá verður lægsta tilboðið stundum að víkja fyrir hinu næstlægsta.

Eftir viðtöku tilboða í sumarhúsin virðist ráðamönnum BSRB skyndilega hafa dottið í hug, að húsin þyrftu að vera miklu vandaðri en lýst var í útboði. Þau ættu að hafa þrefalda glugga og óvenju mikla einangrun.

Þess vegna voru ekki hafnir samningar við þá hinna 21 tilboðsaðila, sem lægstir voru – á um það bil 5,5 milljónir nýkróna. Í staðinn var farið að ræða við einn af þeim, sem hæstir voru – á um það bil 8 milljónir nýkróna.

Lægstu tilboðsaðilarnir voru íslenzkir og höfðu gott orð á sér, þar á meðal einn fyrir byggingu vandaðra sumarhúsa fyrir BSRB. Þeir töldu auðvitað ranglátt af BSRB að ræða bara við danskan aðila úr hópi hæstbjóðandi.

Kristján Thorlacius, formaður BSRB, sagði í gremju sinni, að það væri “ekki hlutverk BSRB að styrkja íslenzkan iðnað sérstaklega” og að BSRB eigi ekki “að fara að greiða niður innlendar iðnaðarvörur”.

Þetta var ógætilega sagt, eftir að íslenzkur iðnaður hafði átt öll lægstu tilboðin, sem stóðust gæðakröfur útboðs BSRB. Ekki var verið að biðja um fríðindi fyrir iðnaðinn, heldur aðeins, að ekki væri hrækt framan í hann.

Nú er málið blessunarlega leyst með nýju útboði, sem BSRB getur væntanlega staðið við. Íslenzkur iðnaður fær þá nýtt tækifæri, því að mikið svigrúm er til gæðaaukningar milli 5,5 og 8 milljón nýkróna. Og BSRB-menn eru menn að meiri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dýr kennsla frá Sviss.

Ástæða er til að óttast, að forráðamenn Alusuisse kunni sér ekki hóf í fégræðgi. Endurskoðun hefur leitt í ljós, að þeir hafa látið Ísal borga allt of mikið fyrir súrál og hugsanlega einnig allt of mikið fyrir rafskaut.

Þar með er fengin skýring á erfiðum rekstri Ísals, þrátt fyrir hlægilega lágt raforkuverð. Og einnig er nokkurn veginn ljóst, að hinir makalausu Svisslendingar hafa komizt of létt frá opinberum gjöldum á Íslandi.

Undanfarin fimm ár hefur Ísal greitt 16-19 milljónum dollara meira fyrir súrál en tíðkast í viðskiptum óskyldra aðila. Jafnframt hefur súrálið hækkað í hafi um 22-25 milljónir dollara, sem bendir til, að Ástralir séu líka hlunnfarnir.

Að baki þessum tölum liggur mjög ítarleg skýrsla hinna brezku endurskoðenda, auk þess sem kallaðir hafa verið til margir aðrir sérfræðingar, er hafa lagt hönd á plóginn. Samningsbrot Alusuisse er sennilega óvefengjanlegt.

Ekki er hægt að líta á ofangreindar tölur sem endanlegar. Þær eru helmingi lægri en tölurnar, er Hjörleifur Guttormsson iðnaðarráðherra sló fram í vetur, enda hafa endurskoðendur nú tekið tillit til ýmissa útskýringa Alusuisse.

Hugsanlegt er, að Alusuisse hafi eitthvað fleira sér til málsbóta, ef til vill á öðrum sviðum. Það kemur þá væntanlega í ljós, þegar menn setjast niður til að leiðrétta viðskiptin, bæði aftur í tímann og fram á við.

Nú sjá allir, að það var rétt hjá Hjörleifi að efna til hinnar umfangsmiklu rannsóknar á viðskiptum Alusuisse og á alþjóðlegum álviðskiptum. Rannsóknin er dýrt spaug, en nauðsynleg, þegar viðsemjandinn er gráðugur.

Að vísu átti Hjörleifur að bíða með fullyrðingar í vetur og láta fyrst þessa skýrslu líta dagsins ljós. Hann efndi þá til óheppilegs stjórnmálaþjarks um mál, sem ætti að vera utan flokkadeilna. En það er búið og gert.

Nú skiptir miklu, að Hjörleifur opinberi skýrsluna um endurskoðunina, svo að almenningur geti komizt að hinu nákvæmlega rétta. Rannsóknablaðamenn hafa staðið sig vel, en fólk þarf meira en mola af borðum innvígðra.

Vel upplýstur almenningur er forsenda þess, að rétt verði haldið á spilum í framtíðinni. Hún skiptir meira máli en fortíðin, sem verður vafalítið gerð upp á þann hátt, að Alusuisse greiði til baka ranglega fengið fé.

Fólk þarf að geta metið, hvort Alusuisse sé fyrirtæki, sem heiðarlegar þjóðir eigi ekki að koma nálægt. Eða hvort það sé erfiður samningsaðili, sem með lagi sé hægt að halda í skefjum í frekara samstarfi.

Eðlilegast er að nota tækifærið til að knýja fram lagfæringu á hlægilega lágu orkuverði Ísals til Landsvirkjunar, þannig að Ísal borgi hér eftir minna fyrir súrál og rafskaut, en meira fyrir rafmagnið.

Viðskiptin við Alusuisse hafa verið okkur góður skóli, en dýr. Og dýrastur hefur skólinn orðið á þann hátt, að hallt gengi okkar gagnvart Alusuisse hefur magnað andstöðu gegn orkufrekum iðnaði og tafið framgang hans.

Og ekki er gaman að standa nú andspænis því, að annar af tveimur möguleikum okkar til að nýta fyrirvaralaust orku frá Blöndu, Fljótsdal eða Sultartanga er einmitt að semja við hina makalausu Svisslendinga um tvöföldun álversins!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Súr einokun.

Eitt af hinum dularfullu fyrirbærum þjóðlífsins er súra nýmjólkin, sem Mjólkursamsalan í Reykjavík reynir að koma niður í neytendur á sumrin. Þetta gerist ár eftir ár, án þess að samsalan hafi nokkrar skýringar tiltækar.

Á þessu sumri hefur kastað tólfunum. Kvartanir berast í stórum stíl eftir hverja einustu helgi. Kvartar þó ekki nema hluti þeirra, sem neyðast til að fleygja súrri nýmjólk. Aðrir bera af vana harm sinn í hljóði.

Mörg dæmi eru um, að mjólkin er orðin súr á síðasta söludegi eða fyrr, þótt hún eigi að vera neyzluhæf í tvo daga fram yfir síðasta söludag. Og ekki geta neytendur keypt af öðrum, því að samsalan hefur einokun.

Stundum hefur verið gefið í skyn, að neytendur hefðu mjólkina of lengi utan kæliskápa eða hefðu ekki nógu kalt í kæliskápunum. Einnig hefur verið gefið í skyn, að ekki færi nógu vel um mjólkina í smásöluverzlunum.

Hvorugu þessu er lengur hægt að halda fram. Tilvikin eru orðin svo mörg og svo dreifð, að útilokað er að kenna neytendum eða smákaupmönnum um lélega endingu mjólkur. Aðalvandinn hlýtur að leynast annars staðar.

Samkvæmt lögum frá 1973 má stimpla nýmjólk þrjá daga fram í tímann. Heilbrigðisyfirvöld hafa heimilað undanþágu upp í fjóra daga fyrir helgar. Og loks hefur Mjólkursamsalan túlkað þessa undanþágu upp í fimm daga.

Nú segist samsalan vera hætt að stimpla fimm daga fram í tímann. Neytendasamtökin hafa hins vegar krafizt þess, að afnumdar verði allar undanþágur um dagstimplun mjólkur og að settum reglum verði fylgt í hvívetna.

Þessi krafa er sjálfsögð í ljósi reynslu sumarsins. Raunar er algerlega óskiljanlegt, að heilbrigðisyfirvöld skuli þverskallast við að sjá um, að einokunarfyrirtækið komi málum sínum í lag í grænum hvelli.

Rekstrarhagsmunir Mjólkursamsölunnar í Reykjavík verða að víkja, þegar hún getur ekki tryggt neytendum neyzluhæfa nýmjólk. Úr því að þar skortir sjálfsvirðingu, verður til skjalanna að koma ríkisvaldið, sem einokunina veitir.

Grunur leikur á, að nýmjólkin sé í mörgum tilvikum orðin tíu daga gömul, þegar ætlazt er til, að neytendur drekki hana. Altjend er orðin brýn nauðsyn að rannsaka allan feril mjólkur frá framleiðendum til neytenda.

Neytendasamtökin telja, að gamalli mjólk sé blandað saman við nýja mjólk og þannig seld sem nýmjólk. Mjólkurfræðingur í stjórn samtakanna telur, að mjólkurbú sæki mjólkina of sjaldan til bænda á sumrin.

Ennfremur hefur því verið haldið fram, að tankvæðingin valdi því, að erfiðara sé að rekja lélega mjólk til upprunans. Einhverjar eru skýringarnar og einokunarfyrirtæki eiga ekki að fá að yppta öxlum.

Einnig má benda eigendum mjólkurbúa og mjólkursamlaga á, að of eindregin hagkvæmnisjónarmið geti leitt til minni mjólkurneyzlu neytenda. Það er í þágu framleiðenda, að mjólkin komist óskemmd til skila á borð neytenda.

Ófremdarástandið hefur verið þolað árum saman. Á þessu sumri hefur mælirinn verið fylltur. Nú sameinast neytendur um þá kröfu, að heilbrigðisyfirvöld þessa lands vakni til lífsins og grípi í tauma einokunarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sjöfn er bezt.

Vegna Sjafnar Sigurbjörnsdóttur er hægt að fyrirgefa borgarstjórn Reykjavíkur margt. Hún hefur lag á að koma á óvart og raska geðprýði þríeykis Sigurjóns Péturssonar, Björgvins Guðmundssonar og Kristjáns Benediktssonar.

Eins og sönnum stjórnmálamönnum sæmir hafa reykvískir borgarfulltrúar komið sér upp tveggja mánaða sumarleyfi á fullum launum. Þennan lúxus hefur Sjöfn nú sprengt í loft upp og reitt samstarfsmennina til reiði.

Ástæðan er sennilega sú, að í fyrra misnotaði þríeykið sumarfrí borgarstjórnar og tveggja mánaða alræðisvald til að samþykkja í borgarráði að kaupa nokkra Íkarus strætisvagna, sem ekki var meirihluti fyrir í borgarstjórn.

Að vetrarlagi eru borgarstjórnarfundir yfirleitt tvisvar í mánuði og stundum einu sinni, þegar frídag ber upp á fimmtudag. Það ætti því ekki að lama borgarstjórn, þótt eins mánaðar hlé sé milli ákvarðana á sumrin.

Nefndir og ráð borgarinnar starfa á sumrin. Ekkert bendir til, að borgarstjórnin sjálf þurfi lengra sumarfrí en aðrir. Hún getur látið sér nægja einn mánuð milli funda í júlí og ágúst, svo er Sjöfn fyrir að þakka.

Raunar var það alltaf einstaklega ólýðræðislegt, að borgarstjórn afsalaði sér völdum á sumrin og fól borgarráði alræðisvald. Það gekk, meðan meirihluti var traustur, en var andstætt anda lýðræðis.

Sjöfn gerði raunar ekki annað en að leggja til, að ákvarðanir borgarráðs á alræðistímanum yrðu síðan bornar undir borgarstjórn á haustin. Þetta er raunar svo sjálfsagt, að ekki ætti að þurfa um það tillögu.

Sjálfstæðisflokkurinn í borgarstjórn er auðvitað upprunalega ábyrgur fyrir hinu ólýðræðislega kerfi. Fulltrúar hans skákuðu í skjóli þess, að batnandi manni er bezt að lifa, og studdu tillögu Sjafnar til sigurs.

Það var rétt ákvörðun, þótt ekki væri nema bara til að sýna fram á, að borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík er enginn meirihluti, nema þegar Sjöfn þóknast. Og sem betur fer þóknast henni ekki alltaf.

Svo hella sjálfstæðismenn salti í sár þríeykisins með því að heimta fund í borgarstjórn til að sýna fram á, að þeir séu ekki að tefja fyrir framgangi neinna mála. Þeir segjast tilbúnir að mæta í vinnu.

Þetta bragð kom í opna skjöldu meirihlutamönnum, sem voru í vellystingum praktuglega í útlöndum. Þeir verða nú að hlaupa upp til handa og fóta til að vinna fyrir kaupinu sínu. Það er von, að þeir séu reiðir.

Enginn borgarfulltrúi hefur á þessu kjörtímabili verið skammaður oftar og rækilegar en einmitt Sjöfn Sigurbjörnsdóttir. Kannski er það hún, sem hefur gert Björgvin svo gráhærðan, að hann er að draga sig í hlé útgerðarstjóra.

Sjöfn er hins vegar merkari borgarfulltrúi en hinir, sem hafa nítt hana niður. Hún hefur ekki misst sjón barnsins, sem sá að keisarinn var ekki í neinu. Hún veit, að hún hefur lýðræðislegt umboð til að fara eftir samvizkunni.

Vonandi fá Reykvíkingar aftur tækifæri til að greiða Sjöfn atkvæði til borgarstjórnar. Við þurfum á henni að halda og fleiri slíkum, svo að lýðræði verði virkara í stjórnmálum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Friðarsókn frá Kreml.

Friðarfundir og friðargöngur á Vesturlöndum eru nýjasta hálmstrá Kremlverja, tilraun þeirra til sóknar gegn vaxandi skilningi Vesturlandabúa á hinni austrænu heimsvaldastefnu, nakinni forlagatrú hennar og einsýni.

Einstefnan er ljós: Hafi Kremlverjar eignazt ríki, verður ekki aftur snúið, svo sem pólska dæmið sýnir. Jafnframt geta Kremlverjar eignazt ný ríki, svo sem afganska dæmið sýnir. Þannig á að sigra heiminn.

Kremlverjar geta unnið lönd, en þeir eru hættir að vinna sálir manna. Erindrekum þeirra á Vesturlöndum hefur farið hríðfækkandi, einkum eftir harmleikina í Austur-Berlin, Búdapest og Prag.

Sjónhverfingar friðarsóknar Kremlverja eru því orðnar erfiðar í framkvæmd. Samt hefur nú enn einu sinni verið blásið til einnar slíkrar. Takmarkið er eins og áður að svæfa Vesturlandabúa, sem eru langþreyttir á vígbúnaði.

Svo sem fyrr beinist áróðurinn einkum að nytsömum sakleysingjum, undir og yfir lögaldri. Þessir sakleysingjar eru réttilega andvígir brauki og bramli og vantreysta réttilega eigin stjórnvöldum, þar á meðal í kjarnorkumálum.

Þverstæðan í hugsun sakleysingjanna er svo sú, að samhliða þessu vantrausti virðast þeir treysta Kremlverjum, halda þá vilja friðsamlega sambúð, ímynda sér þá hafa látið af forlagatrú heimsvaldastefnunnar.

Í rauninni er friðsamleg sambúð aðeins einn þáttur heimsvaldastefnu Kremlverja, eins konar vögguljóð fyrir næsta högg eða eftir það síðasta. Markmiðið er eigi að síður óbreytt, yfirráð allrar jarðarinnar. Því miður.

Í baráttunni um sakleysingjana hafa Kremlverjar mikinn stuðning af ómerkilegum stjórnmálamönnum á borð við Evensen hinn norska, sem reyna að bæta sér upp á þessum vettvangi lækkandi gengi í almennum stjórnmálum.

Svo eru það kaupmenn á borð við Willy Brandt, sem ætluðu að róa Kremlverja með viðskiptum, en urðu í staðinn svo háðir þessum viðskiptum, að heil ríki á borð við Vestur-Þýzkaland eru að Finnlandiserast.

Hér er þetta orð notað, af því að allir kannast við innihald þess. Það er hins vegar ekki sanngjarnt gagnvart Finnum, sem þekkja flestum öðrum betur ógnir Kremlverja og sofa eins og Pólverjar með byssuna við rúmstokkinn.

Friðarsókn Kremlverja á norðurvígstöðvunum stefnir að kjarnorkuvopnalausu svæði í nágrenni hins mikla víghreiðurs á Kola-skaga. Vel má vera, að þeim takist þetta, því að sakleysingjar eru fjölmennir á Norðurlöndum.

Þetta er þó ekki aðalatriði máls Kremlverja, því að kjarnorkuvopn á landi verða senn úrelt. Kapphlaupið felst í smíði kafbáta með langdrægum kjarnorkueldflaugum, sem skjóta má heimshorna milli. Atómdauðinn er í höndum taugaveiklaðra skipherra kafbáta.

Markmið Kremlverja er takmarkaðra. Þeir vilja halda Vesturlandabúum uppi á snakki um frið. Þeir vilja, að við séum á friðarfundum og í friðargöngum og látum undan óskhyggjunni.

Friðvænlegra væri þó, að menn héldu svo vel vöku sinni, að Kremlverjar fari um síðir að efast um gildi forlagatrúar heimsvaldastefnunnar. Það getur gerzt, en hefur ekki gerzt enn. Sú er okkar eina, veika von um frið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óþarfa afskiptasemi.

Í deilunni um opnunartíma verzlana rekast á tvö ólík sjónarmið. Annars vegar standa þeir, sem vilja miðstýringu sem mesta, og hins vegar þeir, sem vilja hafa hana sem minnsta og vilja dreifa valdinu í þjóðfélaginu.

Fremstur í flokki þeirra, sem vita, hvað er fólki fyrir beztu, og vilja hafa vit fyrir því, er Magnús L. Sveinsson borgarfulltrúi, formaður Verzlunarmannafélags Reykjavíkur og sérleg Jóhanna af Örk Kaupmannasamtakanna.

Athyglisvert er að Magnús er talinn til Sjálfstæðisflokksins. Það er eitt dæmi af mörgum um, að menn raðast ekki nema að litlu leyti í flokka eftir viðhorfum til miðstýringar og valddreifingar.

Magnús hefur bent neytendum á, að þeir þurfi ekki á sumrin á opnum verzlunum á laugardögum að halda enda muni þeir ekki notfæra sér slíka opnun. Magnús veit þannig, hvað er fólki fyrir beztu og vill hafa vit fyrir því.

Hugarfarið er mjög svipað og hjá talsmönnum landbúnaðarins, sem hafa árum saman tönnlazt á, að kröfur neytenda um breytt sölukerfi landbúnaðarafurða muni leiða til hækkaðs vöruverðs og þess vegna ekki vera í þágu neytenda.

Öllum þessum mönnum er illa við, að neytendur geti ákveðið slík mál sjálfir, til dæmis hvort þeir þurfi að verzla utan þröngra marka, sem einokunarhringur Verzlunarmannafélagsins og Kaupmannasamtakanna hefur látið setja.

Staðreyndin er þó sú, að til eru neytendur, kaupmenn og verzlunarmenn, sem telja þarfir sínar vera aðrar en þær, sem Magnús og fleiri hafa úrskurðað. Þetta fólk vildi helzt fá að lifa í friði fyrir miðstýrendum.

Sumar kaupmannafjölskyldur vilja hafa lengur opið, til dæmis til að nýta betur dýrt húsnæði eða til að vinna sig upp fjárhagslega. Þessar fjölskyldur skilja ekki, að frelsið þurfi að leiða til dýrara verzlunarúthalds.

Dæmin sanna, að þessar fjölskyldur geta þjónustað neytendur án þess að þræla út félagsmönnum Verzlunarmannafélagsins utan venjulegs vinnutíma. Við slíkar aðstæður er málsaðild Magnúsar miðstýranda orðin næsta óljós.

Sumir neytendur hafa slíkan vinnutíma, að þeir vilja geta verzlað utan venjulegs vinnutíma verzlunarmanna. Aðrir neytendur gleyma einhverjum vörum á “rétta” tímanum eða standa allt í einu andspænis óvæntri vöruþörf.

Ekki verður séð, að kaupmenn og neytendur með ofangreindar eða aðrar sérþarfir séu neitt fyrir í þjóðfélaginu eða valdi neinum áþreifanlegum vandræðum, öðrum en að trufla skipulagshyggju miðstýrenda þessa lands.

Auðvitað liggja svo að baki hagsmunir þeirra kaupmanna, sem ekki nenna að hafa fyrir því að þjónusta neytendur utan venjulegs vinnutíma. Þeir hafa völdin í Kaupmannasamtökunum og beita Verzlunarmannafélaginu fyrir vagninn.

Þessir hagsmunir falla saman við mjög svo útbreidda skipulagshyggju meðal stjórnmálamanna þjóðarinnar, hvar í flokki sem þeir standa. Þeir fá þarna enn eitt tækifærið til að skipuleggja, miðstýra, soga til sín vald.

Afleiðingin er sú, að opinberar nefndir, stjórnir og ráð sitja á löngum fundum ár eftir ár til að velta vöngum um, hvort loka skuli klukkan þetta eða hitt. Engum þeirra dettur í hug, að þeir séu með óþarfa afskiptasemi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Við megum engan tíma missa.

Beizlun kjarnasamruna er endanleg lausn á orkuþörf mannkyns. Nóg er til af þungu vetni til 100.000 milljón ára, til margfalt lengri tíma en sólkerfið mun endast. Orkukreppa nútímans er því bara tímabundið ástand.

Kjarnasamruni er einkar ánægjuleg orkulind. Hráefni hans og úrgangur er vatn. Ekki er reiknað með, að nein umhverfisvandamál fylgi kjarnasamruna, né geislavirkur úrgangur. Þetta er gerólíkt núverandi kjarnasprengistöðvum.

Vísindamenn eru komnir vel á veg í kjarnasamruna. Þegar hefur verið byrjað á smíði fyrstu tilraunastöðvarinnar í Kaliforníu. Ef vel tekst til, á hún að geta framleitt margfalt meiri orku en öll íslenzk orkuver samanlögð.

Jakob Björnsson orkumálastjóri var á alþjóðlegri orkuráðstefnu í vetur. Hann telur, að um 40 ár líði, unz kjarnasamruninn leysi orkukreppuna af hólmi. Það er álíka langur tími og liðinn er, síðan hitaveita kom til sögunnar á Íslandi.

Guðmundur G. Þórarinsson er sá alþingismaður, sem mest hefur látið sig orkumál varða. Hann hefur það eftir Richard Post, prófessor við framangreinda tilraunastöð, að kjarnasamruninn verði að veruleika eftir 15-25 ár.

Menn nota mismunandi ártöl, en eru sammála um, að orkuframtíð mannkyns sé björt og að olíukreppan sé tímabundið vandamál. Þegar olían rennur til þurrðar, mun ný og ótæmandi orkulind taka við, vatnið sjálft.

Þessi bjarta framtíð mun flytja okkur Íslendingum það óhagræði, að sérstaða okkar sem eigenda orku mun hverfa að mestu. Allir munu verða sjálfum sér nógir og þurfa ekki að leita til Íslands.

Þetta þýðir, að við þurfum að nota sem bezt þau 20-40 ár, sem við höfum til umráða, – þann tíma, sem okkar orka er ódýrari en önnur. Við þurfum að virkja sem hraðast og afla orkuverunum tekna til að greiða niður stofnkostnað.

Það gildir um vatnsorkuna og jarðhitann eins og kjarnasamrunann, að mestur hluti kostnaðar er stofnkostnaður. Eiginlegur rekstrarkostnaður er sáralítill. Afskrifuð orkuver á öllum þessum sviðum eru hagkvæmustu orkuverin.

Þau orkuver, sem við eigum afskrifuð að 20 eða 40 árum liðnum, verða mjög vel samkeppnishæf við kjarnasamrunastöðvar. Af þessu má ljóst vera, að við megum engan tíma missa. Við verðum að vekja Hjörleif Guttormsson.

Vandinn er ekki mestur við undirbúning nýrra virkjana. Við erum komin svo vel á veg, að við getum hafið starfrækslu nýs vatnsorkuvers á þriggja ára fresti fram til aldamóta, án þess að leggja eins hart að okkur fjárhagslega og hingað til.

Vandinn er hins vegar sá að selja alla þessa orku. Á því sviði hefur til skamms tíma vantað pólitíska samstöðu þjóðarinnar. Óbeit á orkufrekum iðnaði er rík og Alþýðubandalagið hefur magnað hana sem mest það má.

En nú loksins virðast skoðanir á stóriðju vera að renna í einn farveg: að eignaraðild geti verið með ýmsum hætti, en stefna beri að virkum yfirráðum Íslendinga með virkri þátttöku í markaðsmálum, tækni og stjórnun.

Viðræður um orkufrekan iðnað við erlenda aðila hafa að verulegu leyti legið niðri í nokkur ár. En nú verðum við að taka til höndum, svo að hin mikla orkueign okkar renni ekki út í sandinn á næstu 20-40 árum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið