arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Gagnrýnin hugsun.

Gagnrýnin hugsun almennings er ein helzta forsenda 1ýðræðisins. Hin ytri form lýðræðiskerfisins duga ekki, ef umræða um þjóðfélagslnál fer aðeins fram í fámennum hópum án þátttöku almennings. Þau duga ekki, ef almenningur lætur sig þessa umræðu litlu skipta.

Í gagnrýninni hugsun felst geta til að skoða mál ofan í kjölinn og mynda sér skoðanir á grundvelli upplýsinga og raka. Fordómar, vanaviðjar og jámennska eiga ekki heima í gagnrýninni hugsun, en eru því miður allt of útbreidd, bæði hér á landi og annars staðar.

Þjóðfélagið er sífellt að verða flóknara og torskildara venjulegu fólki. Þessu þarf því að fylgja aukin gagnrýni í hugsun almennings, ef ekki á að myndast gjá milli virkra ráðamanna annars vegar og afskiptalítils almennings hins vegar.

Því miður er mönnum veitt heldur lítil aðstoð á þessu sviði. Skólar og fjölmiðlar hafa yfirleitt ekki gætt hlutverka sinna í eflingu gagnrýninnar hugsunar Í þjóðfélagsmálum.

Skólarnir eru svo önnum kafnir við að búa til fagmenn, að þeir mega ekki vera að því að búa til borgara og kjósendur. Einn megintilgangur grunnskólans ætti þó að vera sá að gera unglingana færa um að fylgjast með þjóðfélagsmálum og beita atkvæði sínu.

Í skólunum á að fjalla um yfirborð og undirdjúp þjóðfélagsins, segja frá ýmsum kenningum um eðli þjóðfélagsins og æskilega þróun þess, svo og að ræða um stefnur og störf stjórnmálaflokka og ríkisstjórna, svo að dæmi séu nefnd.

Ástandið er ekki betra í fjölmiðlunum. Útvarp og sjónvarp eru kirfilega bundin í viðjar óhlutdrægnisreglna. Og dagblöðin hafa verið of upptekin af hinni pólitísku baráttu, auk þess sem þar virðist víða ríkja sá misskilningur, að órökstuddar dylgjur þeirra og persónuníð séu eins konar gagnrýni.

Eitt af því, sem bætir úr skák, er birting kjallaragreina eftir áhugamenn og sérfræðinga í þjóðfélagsmálum, þar sem þeir setja fram á skýru máli skoðanir sínar, studdar vönduðum rökum og upplýsingum. Slíkar greinar geta orðið til að vekja blundandi hugsun lesenda og geta leitt þá til sjálfshjálpar í gagnrýninni hugsun.

Enn mikilvægari þjónusta fjölmiðla á þessu sviði felst í aukinni viðleitni til að afla frétta, sem kafa djúpt undir slétt og fellt yfirborð þjóðfélagsins. Með þeim hætti er unnt að sýna almenningi raunveruleikann aó baki silkitjaldanna.

Hvorki í fréttaköfun né í kjallaragreinum eru íslenzkir fjölmiðlar vel á vegi staddir. Nokkur hreyfing hefur þó verið í rétta átt á síóustu mánuðum. Vonandi verður sú þróun hraðari á næstunni, því að mikið er í húfi.

Lýðræðið blómstrar, ef hinir venjulegu borgarar geta áttað sig á þjóðmálunum í heild og einstökum þáttum þeirra, geta séð í gegnum rugl og blekkingar og geta beitt gagnrýninni hugsun sinni í verki.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Að finna hátekjumenn.

Tvo af alvarlegustu annmörkum skattalaganna ætti að vera unnt að leiðrétta, ef ráðamenn þjóðarinnar og þingmenn þeirra hefðu raunverulegan áhuga á að verða við kröfum þjóðarinnar um aukið réttlæti í skattamálum.

Ranglæti skattakerfisins vex með aukinni skattheimtu. Í ár hefur álagningin verið langt umfram verðbólgu, sem hefur aukizt um 30% milli ára en skattheimtan um 43%. Þegar ríkisstjórn kyndir verðbölgubálið með þessum hætti, er augljöst, að verulega aukast byrðar þeirra, sem sýna réttar tölur á skattskýrslum.

Það eru ekki auðmennirnir, sem hafa breiðu bökin, að mati þeirra, sem skattakerfinu ráða. Það eru ekki heldur hinir allra tekjulægstu, sem hafa breiðu bökin, því að þeir sleppa sæmilega vel. Dráttarklárar þjóðfélagsins eru meðaltekjufólkið, sem ekki getur hagrætt skattskýrslum sínum.

Létta mætti byrðar þessa fólks, ef unnt væri að ná eðlilegum sköttum af þeim, sem eru hátekjumenn alls staðar annars staðar en á skattskýrslunni.

Einn alvarlegasti galli kerfisins felst í möguleikum manna til aó blanda saman rekstri og einkaneyzlu. Einkum á þetta við um rekstur einyrkja og lítilla fyrirtækja, en má einnig sjá af álagningu skatta á ráðamenn stórfyrirtækja.

Skattalögin gera ráð fyrir því, að menn, sem sýna á skattskýrslu tap af starfsemi, er þeir reka í eigin nafni, geti orðið nærri tekjulausir sjálfir. Um þetta eru ótal dæmi í nýútkomnum skattskrám. Þetta má lagfæra með lagabreytingu í þá átt, að allur rekstur verði skattlagður sérstaklega, einnig hjá þeim, sem ekki hafa talið ástæðu til að stofna sérstök fyrirtæki um reksturinn.

Eftir slíka breytingu á ekki að vera unnt að nota bókhaldslegt tap af rekstri til að hliðra sér hjá persónulegum tekjusköttum. Tap á rekstri annars vegar og einkatekjur hins vegar verða þá tiltölulega aðskilin mál.

Annar alvarlegasti galli kerfisins felst í möguleikum manna til að sýna tekjur, sem eru í augljósu misræmi við lífsstíl þeira. Þetta á einkum við um einyrkja og minni háttar atvinnurekstur, þar sem alltaf er unnt að gefa upp of lágar tekjur, hvernig sem bókhaldseftirlit er hert.

Viðmiðunartölur skattstjóra um lágmarkstekjur atvinnustétta eru allt of lágar til að laga þennan galla. Í myndina vantar heimild handa skattstofum til að kynna sér lífsgæðaaðstöðu þeirra, sem hafa undarlega lágar tekjur á skattskýrslum. Skattstofur þurfa lagaheimild til að kynna sér, hvernig þessir menn lifa, hvernig þeir búa og hvernig þeir ferðast.

Skattalögin þurfa að heimila skattstofum að áætla mönnum tekjur í samræmi við lífsstíl þeirra, ef hann er ekki Í samræmi við skattskýrslur þeirra.

Þessar tvær breytingartillögur afnema ekki allt ranglæti skattakerfisins. En þær eru mikilvæg spor í rétta átt og gætu stuðlað að endurnýjun þeirrar stöðu, er viðreisnarstjórnin kom á um tíma, að almennar verkamannatekjur gætu orðið skattfrjálsar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dylgjudálkar dafna enn.

Gils Guðmundsson alþingismaóur segir í síðasta sunnudagsblaði Þjóðviljans frá dæmum um persónunið hinna pólitísku sorprita frá fyrri tíð. Eitt dæmið var um, að Tímanum hafði tekizt að fá framsóknarmenn um allt land til að trúa því, að Valtýr Stefánsson, ritstjóri Morgunblaðsins, væri drykkjurútur, þótt það stangaðist þvert á við staðreyndir.

Pólitísku sorprit in eru enn við sama heygarðshornið, þótt oftast sé það í vægari mynd. Skæðastur er Tíminn eins og oft áður. Í vetur birti hann á Víðavangi texta og mynd, sem áttu að gefa til kynna, að einn blaðamanna Vísis væri drykkjurútur, þótt allir kunnugir menn viti, að því fer víðs fjarri.

Horfin er sú málsnilld, sem fyrrum einkenndi stundum róg og dylgjur hinna pólitísku sorprita. Síðasti bógurinn á þessu sviði var Austri Þjóðviljans. Nú eru höfundar Víðuvanganna aðallega kargaþýfismenn á borð við Alfreð Þorsteinsson og Þórarin Þórarinsson á Tímanum og Indriða G. Þorsteinsson á Vísi.

Pólitísku sorpritin hafa þroskazt nægilega til að sjóða þetta efni niður í sérstaka dálka, afmarkaða frá öðru efni blaðanna. Rógur og dylgjur einkenna ekki alltaf þessa dálka, en slíku efni er ýtt þangað, þegar það þarf einhverja útrás.

Þessir þættir eru Á víðavangi í Tlmanum, Staksteinar Í Morgunblaðinu, Klippt og skorið í Þjóðviljanum, Svo mælir Svarthöfði í Vísi og Heyrt, séð og hlerað í Alþýðublaðinu. Í sumum blöðunum halda þættirnir nafni sínu um langan aldur, en annars staðar eru heitin á sífelldu iði.

Oft má lesa markverðar pólitískar sveiflur í þessum dylgjudálkum og stundum gefa þeir góða innsýn í hugarheim, sem er fjarlægur almenningi hér á landi. Gott dæmi eru hótanir Tímans á prenti um að fara að skrifa um Ræsismálið, ef Morgunblaðið haldi sér ekki saman um Grjótjötunsmálið

Höfundar þessara dálka eru ekki alltaf að berjast hver við annan. Stundum starfa þeir saman tveir eða fleiri. Aðferðin er þá oftast sú, að þeir vitna ýtarlega hver í annan. Dylgju er þá t.d. skotið á loft í Alþýðublaðinu. Hún er síðan endurtekin í Vísi innan gæsalappa. Og síðan vitnar þriðja blaðið í bæði þessi blöð.

Þetta getur síðan gengið í hringi, ef málið er mjög brýnt. Það er t.d. varla síðasta umferðin, þegar Víðivangur Tímans endurprentaði um helgina varnarræðu Svarthöfða Vísis í Grjótjötunsmálinu. Í vetur var Dagblaðið oft skotspónn slíkra hringferða hræðslubandalagsblaðanna í Blaðaprenti. Systurblað Vísis, Alþýðublaðið, var þá gjarnan látið koma sögunni á flot, og síðan endurtóku hin blöðin hana með ýmsum tilbrigðum og tilvísunum á víxl.

Slík bandalög geta mótazt á ýmsa vegu eftir aðstæðum hverju sinni. Milli Vísis, Alþýðublaðsins og Morgunblaðsins er t.d. bandalag flokkseigendafélaga Sjálfstæðisflokksins og Alþýðuflokksins. Algengustu bandalögin eru þó með og móti þeirri ríkisst jórn, sem situr við völd hverju sinni.

Það væri verðugt verkefni fyrir félagsvísindadeild háskólans að gera innihaldsrannsókn á þessum dálkum hinna pólitísku sor prita og kortleggja tilurð, vöxt og hnignun einstakra rógsmála.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Pólitísku sorpritin.

Stjórnmálaflokknrnir hafa til skamms tíma ráðið allri fjölmiðlun á Íslandi. Þeir gera það annars vegar með sameiginlegri stjórn sinni á útvarpi og sjónvarpi og hins vegar með útgáfu sorprita, aðallega dagblaða.

Ekki skiptir máli, hvort þessi dagblöð eru formlega eign ákveðinna stjórnmálaflokka eða ekki. Það er innihald blaðanna, sem skiptir máli, og þar leynist margur úlfurinn undir sauðargæru.

Pólitísku sorpritin eiga það sameiginlegt, að þau fylgja flokki sínum algerlega að máli og velja fréttir sínar og greinar í samæmi við það. Þar sem ljóst er, að einn stjórnmálaflokkur getur ekki alltaf haft rétt fyrir sér, geta menn ekki treyst sorpritunum. Þar er flokksþjónustan æóri sannleikanum.

Pólitísku sorpritin eiga það einnig sameiginlegt. að þau reyna litt að afla sér frétta af þeim málum, sem þjóðina varðar mest. Samtryggingarkerfi stjórnmálaflokkanna hindrar, að þessi blöð geti haft frumkvæði að því að grafa upp fróðleik um valdakerfið í landinu og ýmsa spillingu, sem blómgast í skjóli vanþekkingar almennings.

Siðleysi pólitísks sorprits getur gengið svo langt, að Tíminn segist munu fara að skrifa um svokallað Ræsismál, ef Morgunblaðið hætti ekki að skrifa um Grjótjötunsmálið. Kúgunartilraun Tímans felst í tilvísun til samtryggingarkerfis stjórnmálaflokkanna. Tíminn hefur ekki áhuga á að upplýsa neitt Ræsismál. Hann vill, að þagað sé um bæði málin.

Loks eiga pólitísku sorpritin það sameiginlegt, að þau rækta sérstakar sorptunnur á síðum sínum, fasta þætti, þar sem dylgjað er á órökstuddan hátt um menn. Forustuna á þessu sviði hefur Víðivangur Alfreðs Þorsteinssonar í Tímanum haft um nokkurt skeið.

Alfreð hefur nú fengið meðspilara í Svarthöfðagreinum Indriða G. Þorsteinssonar Í Vísi. Þar kemur hræðslubandalag Tímans og Vísis vel fram í réttlætingu Svarthöfða á gerðum aðstandenda Grjótjötuns.

Dylgjustefnan kemur m.a. fram í dylgjum Svarthöfða um, að aðstandendur Dagblaðsins kunni á sínum tíma að hafa tekið umboðslaun af tækjakaupum Blaðaprents. Hægur vandi hefði þó verið fyrir Indriða að fá þær upplýsingar hjá einum hræðslubandalagsmanna, núverandi stjórnarformanni Blaðaprents, að tæki þessi voru valin af Norsk Arbeiderpresse, samstarfsfyrirtæki norskra kratablaða, sem einnig samdi um umboðslaunalaust verð við framleiðendur.

Í dylgjum Víðuvanga hinna pólitísku sorprita or yfirleitt ekki reynt að afla upplýsinga né að gefa upp áþreifanlegar heimildir. Hins vegar gera stjórnendur þessara þátta mikið af því að lepja hver upp eftir öðrum. Einkum er þetta áberandi í hræðslubandalagi Tímans og Vísis, sem hefur svo Alþýðublaðið í buddunni.

Svo kvarta sum þessi blöð yfir skrifum Dagblaðsins um Grjótjötun. Það mál hafði Dagblaðið einmitt rannesakað svo vel, að það gat birt hinar margvíslegustu tölur um viðskipti Grjótjötunsmanna og skuldir þeirra við banka, starfsfólk og þjónustufyrirtæki, svo og birt viðtöl við nafngreinda viðtskiptaaðila, sem skýrðu frá því, hverjir væru huldumennirnir að baki leppanna í stjórn Grjótjötuns.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vönduð vinnubrögð.

Dagblaðið rakti nokkur helztu atriði hins svonefnda Grjótjötunsmáls í ítarlegri grein, sem birtist 11. maí sl. Þeim, sem vilja kynna sér vönduð vinnubrögð í nútíma blaðamennsku, er bent á að lesa þessa grein.

Þar eru krónutölur og aðrar staðreyndir hins mikla fjármáladæmis lagðar á borðið, en lesendum leyft að draga ályktanir af staðreyndunum. Grunur yfirvalda um gjaldeyrissvik við kaupin á skipinu er ekki nema lítíð brot af öllu Grjötjötunsævintýrinu.

Þar kemur fram, að kaupverð skipsins var um 60 milljónir króna, þegar það var keypt til landsins fyrir rúmlega hálfu öðru ári, eða svo var gjaldeyrisyfirvöldum sagt. Þegar gjaldþrot var síðan yfirvofandi ári síðar, var skipið selt öðrum aðilum á 130 milljónir króna.

Þegar skipið var endurselt, voru skuldir Sandskips hf., fyrirtækisins, sem stofnað hafði verið til að reka skipið, orðnar rúmlega 100 milljónir króna. Voru flestar þessar skuldir raktar í grein Dagblaðsins.

Veðskuldir vegna skipakaupanna námu þá um 75 milljónum króna og sex fjárnám tæpum 2 milljónum króna. Vanskil við launþega fyrirtækisins höfðu mest numið um 8 milljónum króna, en námu um 6 milljónum króna, þegar greinin var skrifuð í maí. Lausaskuldir við ýmis þjónustufyrirtæki námu þá um 20 milljónum.

Í viðtölum Dagblaðsins við ýmsa þá aðila, sem áttu kröfur á hendur Grjótjötni, kom fram, að Kristinn Finnbogason, framkvæmdastjóri Tímans, hafði jafnan verið annar af tveimur helztu talsmönnum útgerðar skipsins, þótt hans væri hvergi getið í firmaskrá.

Grein Dagblaðsins byggðist á upplýsingum úr veðmálabókum og öðrum opinberum gögnum, svo og viðtölum við marga þá aðila, sem átt höfðu viðskipti við Grjótjötun. Voru kaflar úr sumum þeirra viðtala birtir.

Ekki voru í greininni dregnar ályktanir á grundvelli hinna ítarlegu upplýsinga. En ljóst er af tölunum, sem þar birtust, að eigendur Grjótjötuns höfðu fengið mikla fyrirgreiðslu á veikum forsendum. Ennfremur er ljóst, að útgerðin er eitt af fáum fyrirtækjum á landinu, sem kemur sér mánuðum saman hjá því að greiða starfsmönnum sínum umsamin laun. Loks er ljóst af greininni, að útgerð Grjótjötuns hefur leikið mörg þjónustufyrirtæki grátt.

Upplýsingarnar um Grjótjötunsævintýrið eru gott dæmi um þá þjónustu við almenning, sem Dagblaðið hefur verið að innleiða í fjölmiðlum hér á landi. Þjóðin þarf meiri upplýsingar en um aflabrögð og slysfarir. Hún þarf að fá að vita um þá fjármálaspillingu, sem dafnað hefur hér á landi meira eða minna í skjóli stjórnmálaflokka.

Pólitísku sorpritin taka ekki upp hjá sjálfum sér að rannsaka svona mál og segja frá þeim. Ef Morgunblaðið minnist á Grjótjötun, er Tíminn óðar kominn með hótanir á prenti um að segja frá svonefndu Ræsismáli, ef Morgunblaðið þegi ekki. Þannig er hugarfarið hjá dagblöðum á borð við Tímann.

Vonandi getur Dagblaðið haldið áfram að fletta ofan af sérréttindum fjárglæframanna í kerfinu. Upplýsingaöflun á slíkum sviðum er miklum erfiðleikum bundin. Þess vegna þurfa lesendur blaðisinis að hjálpa blaðinu með því að veita því aðgang að upplýsingum, sem þeir hafa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Of valdamiklir.

Stjórnmálaflokkarnir á Íslandi eru valdameiri en flokkar í öðrum lýðræðisríkjum. Þeir fara ekki aðeins með löggjafar- og framkvæmdavaldið, heldur eru þeir einnig valdamiklir á öðrum mikilvægustu sviðum þjóðlífsins.

Pólitískar embættaveitingar Í dómstólakerfinu, sem tíðkazt hafa um áratuga skeið, valda því, að stjórnmálaflokkar hafa hér á landl óeólileg áhrif á gang dómsmála. Atburðir slóastliðins vetrar benda til þess, að margir telji sig geta farið sínu fram í pólitísku skjóli.

Pólitískar skipanir í stjórnir og ráð banka og sjóða hafa einnig tíðkazt um áratuga skeið, samhliða gífurlegri miðstýringu fjármagns þjóðarinnar. Þetta veldur því, að stjórnmálaflokkarnir einoka fjármagnið og misbeita því mjög gróflega á pólitískan hátt.

Pólitískar fyrirgreiðslur í menningarmálum veru einnig gömul hefð hér á landi. Þær hafa haldið uppi gervimennsku í menningarmálum og haldið niðri þeim listamðnnum, sem ekki hafa viljað binda sig á pólitískan klakk.

Strórnmálaflokkarnir hafa einnig ráðið yfir öllum helztu fjölmiðlum landsins umd áratuga skeið. Þeir hafa skipað st jórnir útvarps og sjónvarps og gefið út dagblöðin beint og óbeint.

Sum dagblöðin flagga því að vísu, að þau séu ekki gefin út af stjórnmálaflokkum. Reynslan sýnir þó, að lítill munur er á beinni og óbeinni stjórn. Morgunblaðið og Vísir fylgja til dæmis Sjálfstæðisflokknum kerfisbundið að málum, þótt flokkurinn eigi ekki beina aðild að blöðunum.

Mikið skarð var rofið í einokun stjórnmálaflokka á fjölmiðlun, þegar Dagblaðið tók til starfa fyrir tæpu ári. Í stofnskrá þess eru sérstök ákvæði til að hindra ítök stjórnmálaflokka og þrýstihópa í efni blaðsins. Starfsmenn blaðsins ráða sjálfir yfir verulegum hluta af hlutafé þess. Og aðrir stærstu hluthafarnir eru valdir með tilliti til þess, að þar komi fram margvíslegar stjórnmálaskoðanir.

Reynslan sýnir líka, að Dagblaðið hefur orðið vettvangur stjórnmálaumræðu á breiðum grundvelli, auk þess sem blaðið hefur náð að upplýsa margvísleg mál, sem stjórumálaflokkunum hefði ella tekizt að láta fjölmiðla sína þegja um.

Tilvist Dagblaðsins hefur líka haft góð áhrif á suma aðra fjölmiðla. Þeir hafa opnað skrif sín meira en áður til þess aó líta ekki alveg eins út og steingervingar í samanburði við Dagblaðið. Aórir eru enn sömu þrautleiðinlegu sorptunnurnar, til að mynda Tíminn, sem enn virðist skrifaður fyrir sauðfé og striplingaglápara.

Yfirráð stjórnmálaflokkanna yfir fjölmiðlun á Íslandi verða samt ekki endanlega brotin á bak aftur, nema Dagblaðið haldi áfram að eflast á kostnað hinnar pólitísku fjölmiðlunar.

Stjórnmálaflokkarnir og samtryggingarkerfi þeirra hafa næg völd, þótt þeir einskorði sig við löggjöf og ríkisstjórn. Ef þjóðin getur knúið þá til að lina heljartök þeirra á dómsmálum, fjármálum og menningarmálum, getur þar orðið hliðstæður bati og er að verða um þessar mundir í fjölmiðluninni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fínn hagsmunaklúbbur.

Fyrir kemur, að nýir þingmenn, einkum varaþingmenn, spúa eldi og brennisteini, þegar þeir taka fyrst sæti á Alþingi, fullir hugsjóna og áhuga. Þeir gera stundum nokkrar tilraunir til að láta að sér kveða, marka spor sín á Alþingi.

Hinir eldri og reyndari þingmenn brosa góðlátlega að þessum ungæðishætti og láta ekkert raska ró sínni. En þeir gæta þess að láta nýliðana ekki komast upp með moðreyk. Alls staðar rísa háir veggir, sem hugsjónamálin komast ekki yfir.

Smám saman átta nýliðarnir sig á, að þeir eru hafðir að spotti. Hver á fætur öðrum stíga þeir niður úr háum söðli sínum og fara að semja sig að siðum og háttum þingmanna. Þeir reyna að verða eins og hinir strákarnir í klúbbnum.

Nýliðarnir læra að rugga ekki bátnum, því að þingmenn kæra sig ekki um ónæði. Þeir læra að umgangast þingmenn annarra flokka eins og hverja aðra klúbbfélaga. Þeir glata smám saman frumkvæói sínu og læra að gera ekki neitt annað en það, sem flokksforustan vill láta þá gera.

Alþingismenn eru enginn þverskurður þjóðfélagsins. Þeir eru raunar helzt til líkir hver öðrum, enda er forsaga þeirra að mörgu leyti svipuð. Þeir hafa unnið sig upp eftir flokksvélinni og hafa allir gengizt undir eldskírn baráttusætis í kosningum, hvar í flokki, sem þeir standa.

Þetta úrval heldur áfram, þegar á þing er komið. Þar heldur sérhæfingin áfram, er þingmennirnir fara að laga sig hver að öðrum og að hefðum þingstarfanna. Andinn á Alþingi er eins og í virðulegum brezkum karlaklúbbi, þar sem menn umgangast aðeins sína líka.

Í fínum klúbbum er ekki til siðs að gera neitt. Því fyrr sem nýliðar átta sig á þessu á Alþingi, þeim mun fyrr tekst þeim að koma sér fyrir í hinu nýja kerfi. Þeir komast smám saman í betri nefndir og fara svo loks að krækja sér í bitlinga í samlögum við aðra þingmenn.

Það tekur langan tíma að vinna sig upp í bankaráð og einstaka hæfileika til að verða stjórnarmaður eða kommissar Framkvæmdastofnunar ríkisins. Beztu klúbbstrákarnir verða svo ráðherrar í fyllingu tímans.

Þingmenn ráða mestu í athafnalífi þjóðarinnar með setu sinni í bönkum, sjóðum, Framkvæmdastofnun og ríkisstjórn. Þeir setja lög um að ná undir sig sífellt stærri hlutum af fjármagni þjóðarinnar til þess að ráðskast með og til þess að tryggja sér endurkosningu.

Það er bara í þykjustunni, að stjórnmálaflokkarnir hafa mismunandi stefnuskrár. Í reyndinni stefna þeir allir að því að þenja út ríkisbáknið og gefa þingmönnum færi á að úthluta sem flestum aurum, aðallega í formi lána, til vina og stuðningsmanna.

Þeir, sem reyna að segja þjóðinni frá staóreyndum þessa máls, eru ekki að grafa undan virðingu Alþingis. Það eru þingmennirnir sjálfir búnir að gera. Þeir hafa gert Alþingi að hagsmunaklúbbi, sem starfar að eflingu valda og fjárráða klúbbfélaganna.

Þingmenn hafa einangrað sig frá þjóðinni í lokuðum fjárplógsklúbbi og hafa auðvitað um leið rýrt traust þjóðarinnar á hornðsteini þingræðisins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stoltir bónbjargamenn.

Ýmsir aldraðir stjórnmálamenn áminna nú þjóðina um að láta hendur standa fram úr ermum og vinna fyrir sér sjálf í stað þess að krefjast fjár af bandarískum her á Keflavíkurflugvelli.

Þessir sömu stjórnmálamenn létu ekki hendur standa fram úr ermum og unnu ekki fyrir sér, þegar þeir stjórnuðu fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Þeir settu Ísland á höfuðíö á mótum fimmta og sjötta tugs aldarinnar og sömdu í kjölfarið um milljarðagjafir Marshallaðstoðar í skiptum fyrir bandarískan her á Keflavíkurflugvelli.

Þá var gefinn Keflavíkurflugvöllur og reist Írafossvirkjun. Laxárvirkjun og Áburðarverksmiðja fyrir gjafafé. Fyrstu skref þjóðarinnar Í stórvirkjunum og stóriðju voru stigin út á laun fyrir herstöð. Þá var reisnin minni en nú, þegar aðeins er talað um afnám fríðinda herstöðvarinnar og framkvæmdir í þágu almannavarna á Íslandi.

Það er fróðlegt að sjá, hve mikið stjórnmálamenn treysta á, að þjóðin sé fljót að gleyma.

Núna, 20 árum síðar, eru aftur við völd stjórnmálamenn, sem eru að setja Ísland á höfuðið. Í röð hafa setið tvær afleitar ríkisstjórnir, vinstri stjórnin og hægri stjórnin. Þær hafa keyrt þjóðina svo í kaf, að hún verður að lifa á bandarískum gustukalánum, sem börnin okkar verða síðar aðó endurgreiða.

Tölur nýútkominnar skýrslu Þjóðhagsstofnunar sýna glögglega, hvernig núverandi ríkisstjórn hefur frá upphafi lifað á erlendum lánum til þess að geta þanið út ríkisbáknið á sama tíma og saumað hefur verið að atvinnulvegunum og lífskjörum almennings.

Með þessum hætti hefur ríkisstjórnin magnað árlega greiðslubyrði þjóðarinnar af erlendum lánum úr 11% af útflutningstekjum í 18-19% af útflutningstekjum. Auðvitað er þetta einfaldasta leiðin til að gera þjóðina efnahagslega ósjálfstæða og síðan í kjölfarið stjórnmálalega ósjálfstæóa.

Um leið taka margir þeir stjórnmálamenn, sem bera ábyrgð á þessu, undir áminningarnar um, að það sé siðferðisbrestur að ræða í samhengi um varnarmál og fjármál. Þeim væri nær að láta hendur standa fram úr ermum Í fjármálum og efnahagsmálum Þjóðarinnar.

Efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar stendur og fellur með hagstjórninni, en ekki með lagfæringum á óhagstæðum samningum um bandaríska herliðið. Enginn hefur getað skýrt út, hvers vegna herliðið þurfi að njóta sérstakra fjárhagslegra fríðinda hér á landi umfram landsmenn sjálfa og fyrirtæki þeirra. Enginn hefur getað skýrt út, hvers vegna svonefnt “varnarlið” má ekki taka þátt í kostnaði við jafn sjálfsagðar almannavarnir og gerð varanlegra vega og flugvalla er.

Svo virðist sem þeir menn tali nú mest um stolt og reisn þjóðarinnar, sem minnst efni hafi á að tala um slíka hluti. Þeir sjálfir eru bónbjargamennirnir, en ekki þeir, sem vilja koma viðskiptunum við herliðið á eðlilegan grundvöll.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið