arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Logið að Halldóri

Halldór Ásgrímsson hefði getað sagt fyrir löngu: “Það var logið að okkur um Írak, þar voru engin gereyðingarvopn og þar voru engar hryðjuverkasveitir til árása á Vesturlönd.” Þetta hafa efnislega sagt ýmsir þjóðarleiðtogar, sem hafa dregið til baka stuðning við stríð Bandaríkjanna við Írak.

Stjórn Bandaríkjanna laug nefnilega að Halldóri eins og öðrum. En viðbrögð hans voru ekki rökrétt, af því að hann var kominn svo langt til hægri, að hann vildi ekki trúa því, sem allur heimurinn vissi. Hann hefur fylgt George W. Bush úr einu lygavörninni í aðra, þegar fyrri lygar urðu séðar.

Hann hefði getað sparað sér, það sem hann og dólgar hans kalla ofsóknir og einelti, með því að viðurkenna það, sem leiðtogar Frakklands og Þýzkalands sáu fyrirfram. Þá hefði hann losað þjóðina undan þeirri þjáningu að þurfa að auglýsa í New York Times, að hún sé meira en 80% andvíg stefnu hans.

Allt annað en þetta er eftirleikur. Halldór hefur hamast við að lýsa því yfir, sem sumir aðrir ráðherrar muna ekki eftir, að Írak hafi verið rætt í ríkisstjórn, svona til að koma sér undan því að svara, hvort árásin hafi verið samþykkt. Sama gildir um utanríkismálanefnd, almennt spjall um Íraksmál.

Halldór ber með Davíð Oddssyni ábyrgð á, að Ísland var og er talið fylgja upplognum forsendum fyrir stríði og fólskulegu stríði, þar sem saman fara fjöldamorð og stríðsglæpir, allt í nafni þeirra félaga, sem hafa skorið sig frá þeirri hefð Íslendinga að vera á móti stríði, jafnvel gegn Hitler.

Þetta mál er hluti af þróun, þar sem Framsóknarflokkur Halldórs og dólga hans er kominn á hægri jaðarinn með ofsóknum á náttúru og vistkerfi Íslands, ofsóknum á gamalt fólk og öryrkja, sölu á innviðum þjóðfélagsins á borð við ljósleiðarann. Framsókn Halldórs breytist í fasistaflokk.

Einu sinni þóttist Framsókn vera miðflokkur og flestir þeir, sem eftir eru af kjósendum hans, telja sig vera þar. Hvað Halldór er að sækja yzt á hægri kantinn, er öllum nema honum og dólgum hans fyrirmunað að sjá. Ólíklegt er, að hann vinni þar meira fylgi en hann hefur kastað frá sér á miðjunni.

Enn eru þjóðarleiðtogar seint og um síðir að viðurkenna, að logið hafi verið að þeim um Írak. Nú eru Hollendingar að fara frá Írak, svo og Úkraínumenn og Pólverjar. Ekki er of seint fyrir Framsókn að sigla aftur inn á miðjuna og taka upp stefnu, sem meira en 80% þjóðarinnar fylgja réttilega.

Halldór segir, að það sé mál hans og Davíðs, hvort Ísland samþykki stríð við ríki, sem hafa ekki gert okkur neitt. Það er hornsteinn fasisma hans, sem hann verður að falla frá.

Jónas Kristjánsson

DV
Stafrænir fjölmiðlar

Á ráðstefnunni í Davos sagði

John Battelle, prófessor við Berkeley í Kaliforníu, að stórar sjónvarpsstöðvar og stór dagblöð, meira eða minna fjármögnuð með auglýsingum, séu dauðadæmd. Í vaxandi mæli muni notendur leita á internetinu að fréttum í bloggi, til dæmis á NewsGoogle, í stað þess að leita í dagblöðum. Þeir muni leita skemmtunar úr ótakmörkuðu efni á netinu í stað þess að láta sjónvarpið yfir sig ganga. Þeir munu nota tækni til að loka fyrir auglýsingar og þannig fæla auglýsendur frá sjónvarpinu. Hver einstaklingur getur núna orðið sjónvarpsstjóri eða blaðaútgefandi.
Karlinn á kassanum

Þótt fátt sé merkilegt sem George W. Bush og nýr ráðherra utanríkismála í Bandaríkjunum, Condoleezza Rice, hafa fram að færa í umræðu nútímans, er þó skilgreining þeirra á frelsi og lýðræði rétt hugsuð. Lýðræði ríkir þar sem þú getur sett

smjörlíkiskassa á torg, staðið á honum og flutt pólitíska ræðu án þess að eiga á hættu að vera handtekinn af lögreglunni eða ofsóttur af samferðamönnum. Mjög fá ríki standast þessa skilgreiningu, til dæmis hvorki Rússland né Kína og til dæmis ekki meirihluti þeirra svokölluðu staðföstu ríkja, sem styðja árás Bush og Rice á Írak.
Talað við almenning

Katie Hafner segir í New York Times, að munurinn á Macintosh og Microsoft sé sá, að í Apple-búðunum séu sérhæfðir aðilar, sem leysa mál fólks ókeypis. Þannig getur fólk, sem kann ekkert í tölvumálum, rölt með PowerBook eða iBook sína í Apple-umboðið og fengið samvinnuþýðan mann til að fara yfir vandamál sín og leysa þau. Hafner segir, að þannig skapist tilfinningasamband, sem er óþekkt í Microsoft-heiminum. Raunar byggist veldi Microsoft á, að einungis sérfræðingar geta leyst þann aragrúa vandamála, sem fylgir Windows og þess vegna eru fjölmennar sveitir á kaupi við að leysa mál.
Vilja ekki Rússland

Katrin Bennhold segir í International Herald Tribune, að fjármálamenn á ráðstefnunni frægu í Davos telji Rússland skuggalegan fjárfestingarkost. Asíuríki á borð við Kína og Indland séu talin mun vænni. Árás Vladimir Pútíns forseta á olíufélagið Júkos sé talið hrollvekjandi dæmi um, að stjórnvöld Rússlands séu ekki útreiknanleg. Vegna vaxandi einræðistilburða verði Rússland áfram olíuríki með veika innviði efnahagslífs. Fjárfestirinn George Soros segir, að lög og reglur gildi ekki þar í landi, heldur geðþótti einræðishneigðrar og vanmáttugrar stjórnar Pútíns.
Næsta fórnardýr

Í innsetningarræðunni um daginn setti George W. Bush Bandaríkjaforseti Íran efst á listann yfir óvini ríkisins. Hann neitar alveg að taka þátt í tilraunum Evrópu til að semja við Íran um kjarnorkuvopnamálið, segir þær ekki hafa neinn tilgang. Það getur verið rétt, en þá virðist stríð vera eini kostur hans í stöðunni. Þar fær hann engan stuðning erlendis, ekki einu sinni Bretlands. Árangur stríðsins verður lakari en í Írak.

Elaine Sciolino segir í New York Times, að ráðamenn Evrópu fórni höndum og segist ekki skilja, hvað ríkisstjórn Bandaríkjann a sé að hugsa.
Vondi listinn

Ian Bremmer skrifar í International Herald Tribune um nýjan lista George W. Bush Bandaríkjaforseta um óvini ríkisins. Þar er Íran efst, en síðan koma Norður-Kórea, Kúba, Hvíta-Rússland, Burma og Zimbabve. Bremmer spyr, af hverju Sádi-Arabía, Pakistan og Úsbekistan séu ekki á listanum eða þá nýi vinurinn Gaddafí í Líbíu. Þá er Súdan ekki á listanum þrátt fyrir fjöldamorð. Hann svarar spurningunni sjálfur og segir það vera hentistefnu, hvaða ríki séu á listanum og hver ekki. Það er eins gott að Gög og Gokke Íslands spili Íslandi ekki inn á slíkan lista með væli um Keflavíkurvöll.
Nýr síðbitastaður

*

Angelo við Laugaveg er sízt Miðjarðarhafsættar. Matseðillinn líkist mest bandarískum skyndibitastað, en framreiðslan er svo hæg, að nærtækara er að kalla hann síðbitastað. Þarna eru boðnir hamborgarar; jöklasalöt Cesar, Cajun og Cob; Tex-Mex Nachos og Buffalo Wings, allt gamalkunnug fyrirbæri frá skyndibitastöðum.

Við þetta bættist einn wok-pönnu réttur, sem kalla mætti hálfkínverskan og einn pilaf-hrísgrjónaréttur, sem kalla mætti hálfindverskan. Miðjarðarhafið kemur við sögu í spánskri pælu. Hvítlauksbrauðið er kallað Bruschetta en Ítalíu sá ég að öðru leyti hvergi bregða fyrir á matseðli, ekki einu sinni í salötum eða pöstum.

Angelo fær stjörnu fyrir umhverfið. Þetta er þrauthannaður staður og smart, langur og mjór, með bar í miðjunni. Grunsamlegt var að sjá sjónvarpsskjá, en hann var ekki í gangi. Rauðir veggir kallast á við rauða stóla bakháa. Heill viður er í gólfi og marmarasalli í borðum, þar sem eru kertaljós og hnífapör vafinn í pappírsþurrkur.

Loftræstingin virtist vera væg, því að mikil tóbakslykt var á staðnum, einkum úr afskekktu sófahorni innst, þar sem stöðugt rennirí af fólki var að hitta mann, sem virtist vera bossinn á staðnum. Hjón, sem komu inn meðan við sátum þar, kvörtuðu yfir lyktinni og hrökkluðust út.

Buffalo-kjúklingavængir voru frambærilegir, greinilega steiktir upp úr nýrri feiti, bornir fram með tveimur sósum í glerbollum, annarri sterkri og hinni mildri, svo og með lítt merkilegu hrásalati, aðallega jöklasalati.

Kjúklinga-nachos voru stökkar tortillu-flögur, sem voru svo mikið ostbakaðar, að rétturinn hékk allur saman á ostinum eins og klessa, þar sem rauð salsa, græn lárpera, ljósir kjúklingabitar hékk allt saman á einum gaffli, ekki lystug framsetning.

Pæla með dósabollufiski, sem var rauðhúðaður eins og surimi, var ekki beinlínis vond, en getur engan veginn talist merkilegur aðalréttur. Pælan sjálf hefði ekki fengið háa einkunn á Spáni.

Heldur betri var wok-pönnuréttur dagsins með frambærilegum laxi og skötuseli og miklu af íslenzkt þjóðlegri sveppasósu, en var skaddaður af of mikið salti, sem yfirgnæfði annað bragð réttarins.

Ég álpaðist hér inn, þótt ég sé óvanur að meta bitastaði. Hafði lesið, að staðurinn vísaði til Miðjarðarhafs og Ítalíu, þaðan sem nafn hans er komið. En Angelo bar alls engin merki slíks. Verðið er hins vegar lágt, aðalréttir 1630 krónur að meðaltali

Jónas Kristjánsson

DV
Arfleifð Greenspan

Morgunblaðið lýsir í gær hagstefnu Bandaríkjanna um þessar mundir. Neytendur vestra nota lága fasteignavexti til að taka lán út á fasteignir sínar og éta þær út í vörum, sem eru framleiddar í Asíu, er notar svo dollara sína til að fjárfesta í Bandaríkjunum og halda þar lágum vöxtum og frekara kaupæði. Stephen Roach, aðalhagfræðingur Morgan Stanleys kallar bandaríska neytandann “yfirvofandi slys” og málið kallar hann “brjálæðislega aðferð við að stýra efnahagslífi heimsins.” Ef Kína kippir að sér hendi, hrynur hagkerfið. Það er arfleifð Alan Greenspan seðlabankastjóra.
1% hörmung Ólafs

Ólafur Sigurðsson lýsir stundum hörmungum evrópsks efnahags í sjónvarpinu. Öll felst hörmungin í, að hagvöxtur er rúm 1% í Evrópu, en rúm 2% í Bandaríkjunum. Það er semsagt vöxtur í Evrópu, mældur í landsframleiðslu á mann. Svo ber á það að líta, að mikið af hagvexti Bandaríkjanna felst í óarðbærum morðtólum og óheftri starfsemi sem felur í sér umhverfisslys, meðan Evrópa leggur áherzlu á atriði utan hagvaxtar, svo sem gott umhverfi og mikið öryggi almennings. Á Davos-ráðstefnu valdamanna heimsins kemur greinilega fram, að Evrópa gefur tóninn, sem fjármálamenn heimsins eru farnir að dansa eftir.
Davos þrýstir á USA

Í auknum mæli er þrýst á Bandaríkjamenn að haga sér eins og annað fólk í umhverfismálum og taka þátt í átakinu, sem kennt er við Kyoto. Á ráðstefnu valdamanna í stjórnmálum og viðskiptum í Davos hafa ýmsir forstjórar hnattvæddra bandarískra risafyrirtækja lagzt á sveif með evrópskum sjónarmiðum um, að tími sé kominn til að taka til hendinni í umhverfismálum og hamla gegn útblæstri koltvísýrings. Þá hafa sum ríki í Bandaríkjunum farið evrópsku leiðina, þar á meðal Kalifornía. Það bætir líka stöðuna, að Tony Blair, forsætisráðherra Breta, leggur áherzlu á umhverfisumbætur.
Sjálfhverfur listþjófur

Maðurinn, sem stal listaverkum annars manns, fjölfaldaði þau og notaði sem sína eigin listsýningu, er brattur í grein í DV í gær. Þar virðist hann vera óvenjulega sjálfhverfur. Hann fer allan hringinn í hundalógík þess, sem er með allt á hælunum, en sér það ekki. Hann segir eiganda myndanna hafa komið undarlega fyrir á sýningunni. Hann segir frumritin ekki vera merkilega list. Hann segir snillinga oft hafa stolið verkum annarra. Hann segir, að stuldurinn hafi ekki verið öll sýningin, heldur hluti hennar. Hann bullar mikið, og er greinilega ófær um að biðjast heiðarlega afsökunar.
Kristilegt ofstæki

Prófessor í kirkjusögu í Oxford,

Diarmaid MacCulloch, segir í dag í grein í Guardian, að trúarofstæki stuðningsmanna George W. Bush sé hliðstætt hreyfingum fyrir mörgum öldum, þegar menn ímynduðu sér, að endurkoma Krists og heimsendir væru í nánd og vildu búa sig undir það. Hann skýrir harðan stuðning kristinna ofstækismanna og bandarískra stjórnvalda við Ísrael sem skref að sinnaskiptum gyðinga í samræmi við heimsenda- og endurkomuspá frá 19. öld. Hér á landi eru til fámennir sértrúarsöfnuðir á þessari ofstækislínu og reka þeir sérstaka sjónvarpsstöð til að afla henni fylgis.
Vegavilltir dómarar

Síðasti dómurinn yfir svonefndum Kaptein Kókaín er gott dæmi um héraðsdóm, sem er úti að aka. En hann er ekki sá eini. Í dómum síðustu áratuga má finna ýmis dæmi þess, að mat héraðsdómara sé misjafnt, að sumir þeirra sjá ekki það, sem aðrir sjá og sumir sjá ekki einu sinni það sem allir sjá.

Þetta er annað umkvörtunarefni en það, sem stundum hefur heyrzt um Hæstarétt, þar sem talinn var vera á ferðinni kerfislægur misskilningur á þjóðfélaginu. Af oftrú á kerfinu dæmdi Hæstiréttur til dæmis oft ríkisvaldinu í vil og varð síðan gerður afturreka af æðri dómstólum úti í Evrópu.

Í héraðsdómum kunna hins vegar sumir dómarar ekki lögin, veita magnafslætti eða fara niður fyrir refsirammann, taka til dæmis ekki tillit til, að glæpur sé framinn á skilorði. Aðrir dæma í neðri kanti rammans, af því að þeim ofhasar refsigleði þess Alþingis, sem á sínum tíma setti lögin.

Við verðum auðvitað að sætta okkur við, að í stétt dómara sé tregt fólk og fólk, sem er ekki eins og fólk er flest. En þá þarf líka að vera til aðili eða stofnun, sem vekur athygli dómara á misræmi og reynir að hvetja þá til að fara eftir lögum og ekki reyna að túlka lögin út og suður úr rammanum.

Þetta ætti að hafa vakið næga athygli til þess, að ráðuneyti dómsmála, félag héraðsdómara eða einhver annar ábyrgur aðili láti fara fram úttekt á héraðsdómum og skilgreini, hver sé munurinn á dómvenju einstakra dómara. Þetta þarf síðan að nota til að kippa afvegaleiddum dómurum aftur inn í rammann.

Ef opinber aðili, sem kannar héraðsdóma, kemst að þeirri niðurstöðu á tilgreindu sviði, að refsirammi laganna sé skakkur, er ekkert einfaldara en að snúa sér til Alþingis með rökstuddu bréfi um, að sett verði ný lög, sem löguðu refsirammann með hliðsjón af nýrri yfirsýn góðra manna.

Í stuttu máli sagt skortir aga á héraðsdómurum. Þeir leika lausum hala. Einn þeirra sagði mér, að hann hefði sýknað verktaka af hraðakstri, af því að hann teldi verktaka vera í svo miklum önnum, að ekki væri hægt að ætlast til, að þeir væru á ferðinni á löglegum hámarkshraða eða undir honum.

Ef þessi röksemd er annað og meira en rugl, þarf að koma henni á framfæri við Alþingi, svo að það geti undanþegið ákveðnar stéttir lögum um hámarkshraða í umferð. Ef hún er hins vegar rugl, þarf að vera til einhver, sem kippir í skikkju dómarans og segir honum að fara að hafa gát á sér.

Allt þetta skiptir miklu, af því að virðing hárra og lágra fyrir lögum og rétti er meiri, ef samræmi er milli dóma og þeir eru innan marka laga. Og brýn þörf er á virðingunni.

Jónas Kristjánsson

DV
Róbert Marshall

Blaðamenn gera mistök eins og annað fólk, kannski nokkrum sinnum á ári. Þeir leiðrétta sig þá og biðjast afsökunar. Það er hins vegar út af kortinu að hætta starfi fyrir að hafa mislesið atriði í frétt frá CNN. Slíkt er ekki heiðarleiki, heldur einfaldlega taugaveiklun, til þess fallin að koma dólgum umhverfis forsætisráðherra á blóðbragðið. Hvernig ætli þjóðfélagið yrði, ef allir segðu af sér, þegar þeir gera mistök? Ætti forsætisráðherra þá að segja af sér kvölds og morgna á degi hverjum, maður sem er margsaga og hringsaga út af Íraksmálinu einu saman?
20% fall dollarans

David Ignatius segir í dag í Washington Post, að bandarískir forstjórar deili evrópskum áhyggjum af fjármálum vestanhafs. Bandaríkjamenn nota 6% meira en þeir framleiða og borga mismuninn með 600 milljarða dollara viðskiptahalla árlega. Ignatius segir þetta hljóta að taka enda. Bandarískar skuldir við umheiminn nema núna um þremur trilljónum dollara. Eftir tíu ár verði vextirnir einir orðnir 500 milljarðar dollara á ári og það sé háð því, að Kína og Japan séu enn fáanleg til að fjármagna sukkið í Bandaríkjunum. Hann vitnar í sérfræðing, sem spáir 20% falli dollarans.
Hægri sveifla Evrópu

Þegar José Manuel Barroso tók við af Romano Prodi sem framkvæmdastjóri Evrópusambandsins tók hægri maður við af vinstri manni. Þess sjást nú merki í áherzlubreytingum, þar sem nú er meira talað um að bæta lífsskilyrði fyrirtækja en að bæta lífsskilyrði almennings. Barroso er ósáttur við, að fyrri markmið um hagvöxt Evrópu hafa ekki náðst fyllilega. Hann á hins vegar við ramman reip að draga, því að þing Evrópusambandsins og embættismannakerfi þess tregðast við að styðja stefnubreytinguna.

Thomas Fuller skrifar um þetta mál í International Herald Tribune.
Kosningar í Írak

Tvær kjallaragreinar eru í Guardian í dag um kosningarnar í Írak um helgina.

Rory McCarthy skrifar frá Bagdað að Ajad Allawi, forsætisráðherra leppstjórnar Bandaríkjamanna, sé á fullu í kosningabaráttunni með stuðningi hernámsliðsins. Hann geti fengið meira fylgi en áður var talið. Jonathan Steele skrifar frá Barsa, að kosningarnar muni litlu máli skipta, enda er þegar farið að tala um að “leiðrétta” úrslitin eftir á. Aðalatriðið sé að losna við hernámsliðið til að reyna að fá frið í landinu. Borgarastríðið snúist að mestu um bandaríska herinn, stuðning og andstöðu við hann.
Dagblöð barna

Franska fyrirtækið Play Bac Presse sérhæfir sig í að búa til sérrit með dagblöðum og sjónvarpsþætti fyrir unga lesendur. Það hefur þegar náð 200.000 eintaka upplagi á pappír, en er skemmra á veg komið í sjónvarpi. Börnin fá heilan blaðhluta

fyrir sig á hverjum degi. Rannsóknir hafa sýnt, að ekki þýðir að segja þeim fréttir fyrir fullorðna á barnamáli og ekki þýðir að segja þeim fótboltafréttir, merkilegt nokk, og auðvitað ekki af málverkasýningum. Hins vegar er gott að birta fréttir af hlébörðum í útrýmingarhættu og um björgun storks úr vandræðum, sem hann rataði í.
Losna við mígrenu

Læknar eru farnir að skera fólk upp gegn mígrenu. Þeir loka gati, sem á ekki að vera en er stundum milli efri hjartahólfanna. Uppskurðurinn er einfaldur og tekur aðeins klukkustund. Ekki er hægt að leysa vanda allra mígrenusjúklinga á þennan hátt, því að einungis einn af hverjum sex sjúklingum hefur þessa vansköpun hjartahólfa. Fólk getur náð sambandi við Migraine Action Association með því að finna vefsíðuna www.migraine-mist.org eða hringja í 870 050 5898 í Uppskurðirnir eru framkvæmdir að minnsta kosti í Boston og London og ef til vill víðar í Evrópu
Frelsisstríð

Gary Younge skrifar í Guardian um fyrirhugaðar styrjaldir George W. Bush Bandaríkjaforseta í þágu frelsis. Hann ráðleggur forsetanum að byrja frelsið í fangabúðunum í Guantánamo og Abu Ghraib. Síðan getur komið röðin að Úsbekistan, þar sem situr bandamaður Bandaríkjanna með tíuþúsund pólitíska fanga og hendir helztu óvinum sínum í sjóðandi potta. Þá má muna eftir Pakistan, sem dreifði kjarnorkuvopnum og hryðjuverkamönnum um lönd islams, svo og Saudi-Arabíu, sem borgaði fyrir þessi ósköp. Allt eru þetta bandamenn Bandaríkjanna. Það eiga að vera hæg heimatökin.
Gög og Gokke hér

Í gær sagði ég ykkur frá vandræðum hins hægri sinnaða dálkahöfundar Thomas L. Friedman, sem hefur verið í tíu daga að leita í Evrópu að einhverjum, sem hafi eitthvað gott um George W. Bush að segja. Hann hefur rætt við stjórnmálamenn, embættismenn, fjölmiðlamenn og aðra áhrifamenn. Hann segist í grein í

New York Times í morgun ekki hafa fundið einn einasta slíkan, sem ekki hafi óbeit á bandaríska forsetanum. Ég sendi honum tölvupóst í morgun og sagði honum að koma til Íslands, við hefðum Gög og Gokke. Hann skyldi koma og tala við forsætisráðherra og utanríkisráðherra Íslands.
Öll Evrópa er blá

Einn þekktasti dálkahöfundur hægri manna í New York Times,

Thomas L. Friedman, er staddur í París um þessar mundir. Í greinum furðar hann sig á, að öll Evrópa sé blá. Hann er þar að tala um klofning í Bandaríkjunum milli blárra ríkja, sem kjósa demókrata og rauðra ríkja, sem kjósa repúblikana. Friedman segir, að brezkir íhaldsmenn séu bláir eins og aðrir Bretar og sama sé að segja um íhaldsmenn um alla Evrópu. Þeir væru demókratar í Bandaríkjunum. Sömu sögu er auðvitað að segja á Íslandi, þar sem formaður hægri manna vill nota sölu Símans til að byggja risavaxið sjúkrahús.
Verksvit vestra

Fyrir löngu var ég í skoðunarferð um gömlu suðurríkin í Bandaríkjunum með starfsbræðrum í fjórum rútum. Farangur okkar fór með sérbíl milli hótela, en við fórum sjálfir hægar yfir. Þegar 250 manns komu inn á hótel fyrir kvöldið, var langborð í afgreiðslu með greinilega merktum bókstöfum frá A til Z. Hver fór í sinn bókstaf, náði sér í umslag með nafni sínu. Þar var herbergislykill. Síðan fór hver til síns herbergis. Þegar þangað var komið, stóð þar farangurinn á grindinni. Allt tók þetta tilstand aðeins tvær mínútur.
Gúlagið nýja

Augu heimsins beinast í auknum mæli að mannréttindabrotum Bandaríkjanna, sem Human Rights Watch segir vera alvarlegust allra brota, því að þau hafi lamað mannréttindi um allan heim. Hver harðstjórinn á fætur öðrum vitnar í Abu Ghraib og Guantánamo, þar á meðal Egyptaland, Malasía og Rússland. Allt bendir til, að pyndingar og annað ofbeldi Bandaríkjanna muni aukast, til dæmis er nú verið að undirbúa stofnun bandarískra fangelsa í Sádi-Arabíu, Jemen og víðar, svo að bandarísk lög nái ekki til fanganna. Ráðgert er, að þúsundir manna verði lokaðir inni til lífstíðar án dóms og laga.
Náðarhögg í kosningum

Þingkosningarnar í Írak um helgina eru upphafið að endalokum hernáms Bandaríkjanna. Sjítar eru fjölmennastir í landinu og munu mæta á kjörstað til að tryggja völd sín. Ríkisstjórn þeirra mun taka við af umboðslausri leppstjórn, sem starfar til bráðabirgða, en hefur engin raunveruleg völd í landinu.

Sjítar lúta einkum tveimur leiðtogum, hinir rólegri fylgja Ali al-Sistani erkiklerki að málum, en hinir róttækari halla sér að öðrum erkiklerki, Moktada al-Sadr, sem hefur eldað grátt silfur við bandaríska herinn. Búast má við, að Sistani verði valdamestur að tjaldabaki eftir þingkosningarnar.

Til að byrja með munu leiðtogar sjíta reyna að fara með löndum í samskiptum við súnníta, sem eru minnihluti og ætla auk þess ekki að greiða atkvæði. Til málamynda verða nokkrir súnnítar gerðir að ráðherrum, en ólíklegt er, að það nægi til að koma í veg fyrir borgarastyrjöld milli trúarhópanna.

Sjítar hafa lýst því yfir, að ekki verði komið á klerkaveldi að hætti Írans. Mjög fáir klerkar eru í framboði til þingsins og fullyrt er, að enginn þeirra verði ráðherra. Eigi að síður verða trúarleg áhrif mikil að tjaldabaki og mikið samband við ráðandi öfl í nágrannaríki sjíta í Íran.

Kosningarnar verða ekki líkar því, sem við eigum að venjast. Menn eiga auðvelt með að kjósa úti um allan heim, en erfitt er að kjósa víða í heimalandinu. Til dæmis er ekki séð, að flóttamenn frá eyðilögðu borginni Falluja verði fjölmennir á kjörstað, svo er bandaríska hernum fyrir að þakka eða kenna.

Athyglisverðara er þó, að mikill fjöldi frambjóðenda er nafnlaus. Þeir fela andlit sitt eins og lögreglumennirnir, svo að þeir verði ekki drepnir. Hryðjuverkamenn geta hins vegar leikið lausum hala án þess að fela sig. Það sýnir í hnotskurn hvorir hafa stuðning meðal almennings í landinu.

Eigi að síður munu niðurstöður kosninganna verða teknar gildar. Sjítar munu komast til valda og hefjast handa við að losna við bandaríska herinn. Súnnítar munu reyna að negla sjíta og bandaríska herinn saman með hryðjuverkum, sem leitt geti til samstarfs sjíta og Bandaríkjahers um gagnaðgerðir.

Sjítar vita, að þeim er lífsspursmál að losna við herinn sem fyrst, svo að þeir verði ekki stimplaðir sem hernámssinnar, sem eru afar óvinsælir meðal almennings samkvæmt könnunum. Þeir munu smám saman sækjast eftir auknu samstarfi við Íran, þar sem er ríkisstjórn afar fjandsamleg Bandaríkjunum.

Þetta er upphafið að endalokum hernámsins. Bandaríkjastjórn hefur fengið alla nema Kúrda upp á móti sér og missir leppstjórnina úr höndum sér í þingkosningunum um helgina.

Jónas Kristjánsson

DV
Fimmta sæti gæðalista

Ísland er í fimmta sæti á gæðalista umhverfisverndar, sem gefið er út í annað sinn af Yale og Columbia háskólum og verður birt á fimmtudaginn. Röðin hefur lekið í fjölmiðla og eru þar hæst Norðurlönd eins og venjulega á slíkum listum. 75 mismunandi atriði eru metin, sum hver laustengd umhverfinu, svo sem öndunarsjúkdómar barna og frjósemi kvenna. Íslendingar standa sig vel á flestum sviðum. Það er á afmörkuðum sviðum, sem Íslendingar standa sig miður, svo sem í risavöxnum vatnsorkuverum í ósnortnu víðerni.
Stela lóðum

Ísraelar eru iðnir við kolann og samir við sig. Nú hefur komið í ljós

leyniáætlun ríkisins um að taka landeignir Palestínumanna í Austur-Jerúsalem eignarnámi án þess að greiða neitt fyrir þær. Fyrst var reistur múr til þess að þeir kæmust ekki milli húsa sinna og akra. Nú verður fjarveran frá heimilum þeirra í Jerúsalem notuð til að lýsa eignarhaldið marklaust og afhenda það öðrum. Í stóru og smáu ofsækir Ísrael Palestínumenn, reynir að grafa undan efnahag þeirra og sjálfsvirðingu, allt í skjóli eindregins stuðnings Bandaríkjanna, sem bera ábyrgð á svínaríinu í heild.