Lífið er fiskur og lýsi

Sífellt tíðar birtast fréttir af erlendum rannsóknum, sem staðfesta fyrri rannsóknir á hollustu fiskjar og lýsis. Einkum er það Omega-3 fitusýran, sem talin er bera af flestum tegundum fitu. Öfugt við flestar aðrar tegundir dregur fiskfita úr líkum á hjarta- og æðasjúkdómum.

Þetta eru ekki bara góðar fréttir fyrir þá Íslendinga, sem drekka lýsi á hverjum morgni og borða mikið af fiski. Þetta eru líka góðar fréttir fyrir sjávarútveginn og fiskiðnaðinn, því að þær auka eftirspurn afurða atvinnuvegarins á erlendum markaði og hækka smám saman verð þeirra.

Rannsóknir þessar eru gott dæmi um, hvernig skilyrði breytast á alþjóðlegum markaði, án þess að við höfum áhrif á þau, hvað þá að við getum stjórnað þeim. Í þessu tilviki hefur þróunin lengi verið okkur í hag án okkar tilverknaðar og gert sjávarafurðir okkar verðmeiri en þær voru.

Í öðrum tilvikum geta skilyrði breytzt okkur í óhag. Fréttir af auknu magni þungamálma og annarra spilliefna í fiski í Norður-Atlantshafi geta verið okkur hættulegar, þegar til lengdar lætur. Það fer eftir, hvernig magnið breytist í náinni framtíð og hvaða áhyggjur neytendur hafa af málinu.

Hugsanlegt er, að við berum sjálf einhverja ábyrgð á rennsli spilliefna til sjávar og getum þess vegna haft áhrif á þróunina með því að stöðva rennslið. Meiri líkur eru á, að spilliefnin komi frá Sellafield í Skotlandi og öðrum slíkum úrgangsstöðvum efnaiðnaðar við Atlantshafið.

Fulltrúar okkar hafa með fulltrúum annarra fiskveiðiþjóða við Norður-Atlantshaf gert harða hríð að brezkum stjórnvöldum til að fá úrgangsstöðinni í Sellafield lokað. Hugsanlegt er, að það kunni að takast. Mikilvægt er að efla samstöðuna gegn stöðinni og fylgja málinu fast eftir.

Enn eru þau tilvik, þar sem gerjun er í viðhorfum á erlendum markaði, sem geta haft jákvæð eða neikvæð áhrif á stöðu afurða okkar. Við getum þá valið þann kost að haga aðgerðum okkar í samræmi við mat okkar á frekari framvindu málsins og jafnvel vera í fararbroddi þróunarinnar.

Víða í Evrópu er fólk að taka afstöðu til umhverfismála með því að beina viðskiptum sínum til aðila, sem hafa vottorð um sjálfbæra framleiðslu. Það neitar til dæmis að kaupa fisk, nema hlutlausar vottunarstofur staðfesti með stimpli sínum, að hann komi ekki úr ofveiddum stofnum.

Hugmyndin um slíkan gæðastimpil er raunar íslenzk, en fékk slæmar viðtökur heimskra manna, sem töldu hana hefta svigrúm íslenzkra fiskveiða. Hún fékk hins vegar góðan hljómgrunn erlendis, studd stórum fyrirtækjum og samtökum, sem reyna að laga sig að viðhorfum almennings.

Því miður hafa okkar menn kosið að halda áfram að ofveiða nær alla íslenzka fiskistofna og bölsótast yfir útlendingum, sem séu að æsa fólk gegn íslenzkum fiski. Í stað þess að vera í fararbroddi þróunarinnar höfum við valið okkur að vera eftirbátar annarra, að vera íslenzkir sóðar.

Enn eru lágar hlutfallstölur þeirra, sem velja vörur eftir umhverfismerkjum, en þær hækka bratt með hverju árinu. Eftir nokkur ár verður þetta orðinn umtalsverður hluti markaðarins, sem gefur framleiðendum kost á hærra verði. Við höfum sjálf valið að standa fyrir utan.

Vindar blása stundum okkur í hag á erlendum markaði og stundum í óhag. Stundum getum við lagað okkur að aðstæðum og jafnvel grætt á að taka forustu, en til þess skortir stundum gæfu.

Jónas Kristjánsson

FB