arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Fundið forgangsverkefni

Olíuslagurinn í umheiminum veldur því, að Íslendingar verða að fara sinna eigin orkumálum af meiri alvöru. Við höfum að vísu samninga við Sovétríkin um olíukaup. En Sovétríkin eru alls ekki aflögufær á þessu sviði, því að mörg ríki reyna nú að beina olíukaupum sínum til þeirra, síðan Arabar fóru að skammta olíu. Sovétríkin neyðast hagsmuna sinna vegna til að selja mörgum þessara ríkja olíu og geta lent í vandræðum með að hafa undan. Þetta veldur óþægilegri óvissu um framtíð olíuviðskipta okkar.

Við erum ekki sloppnir fyrir horn, þótt Sovétríkin telji sér stjórnmálalega hagkvæmt að halda áfram að selja okkur olíu án skömmtunar næstu árin. Verð á olíu og benzíni hækkar óðum. Sú hækkun getur fljótlega orðið þungur baggi á búskap okkar. Hún er að vísu ekki eins þung og verið er að reyna að gefa í skyn þessa dagana, en hún getur hæglega numið þremur milljörðum króna á ári, áður en öll nótt er úti.

Ríkisstjórnin ætti nú þegar að setja bráðabirgðalög um frestun nýrra framkvæmda á fjárlögum og leggja síðan fram, þegar þing kemur saman í lok þessa mánaðar, breytingartillögur um, að framkvæmdafé ársins verði í sem mestum mæli beint til orkuframkvæmda. Við megum engan tíma missa. Það er forgangsatriði að nýta innlenda orku í stað hinnar ótryggu olíu.

Því miður hefur slaknað á klónni síðustu árin. Sigölduvirkjun er að minnsta kosti einu ári á eftir áætlun. Laxárvirkjun nær ekki þeirri stærð, sem upphaflega var ákveðin. Og látið hefur verið hjá líða að ráðast í smávirkjanir, t.d. á Norðurlandi vestra, sem staðið hafa til um nokkurt skeið. Í staðinn hefur orkufé verið sóað í raflínu milli Eyjafjarðar og Skagafjarðar, þótt fyrirsjáanlegt sé, að línan geti hvorki flutt rafmagn austur né vestur yfir næstu árin.

Nú þarf að hraða Sigölduvirkjun sem mest og stækka jafnframt dreifingarsvæði Landsvirkjunar. Jafnframt þarf að hraða Lagarfossvirkjun, sem gengur allt of hægt, auk þess sem tímabært er orðið að hefja virkjun á Norðurlandi vestra. Síðast en ekki sízt er að verða tímabært að hefja gufuvirkjunina við Kröflu í Þingeyjarsýslu. Þar fæst dýrmætt rafmagn, auk þess sem við verðum að fara að afla okkur reynslu í að nýta jarðhita til framleiðslu á raforku.

Ekki er minni nauðsyn á að hraða hitaveitum, fyrst og fremst framkvæmdunum á Reykjavíkursvæðinu, en einnig í þéttbýli úti um allt land, þar sem kostur er á jarðhita. Í strjálbýli og þar sem erfitt er að ná í jarðhita verður svo raforkan að leysa olíuna af hólmi. Ennfremur er nauðsynlegt að skapa um allt land aðstöðu til notkunar á þriggja fasa rafmagni til framleiðslustarfa.

Jafnframt þurfum við að hefja rannsóknir á því, hvort hagkvæmt geti verið að leggja rafmagnsjárnbrautir hér á landi til að létta á bílaumferðinni, sem er mikill olíusvelgur. Slíkar rannsóknir taka langan tíma og verða því að hefjast strax.

Margvíslegar framkvæmdir á fjárlögum, sem í sjálfu sér eru þarfar, eiga að víkja fyrir þessu forgangsmáli þjóðarinnar, – eigin orkuöflun.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Varað við óðagoti

Hér á landi eru 115 lánastofnanir, þótt útibú séu ekki talin með. Bankarnir eru minnsti hlutinn af þessum fjölda, því að þeir eru aðeins sjö. Hins vegar eru sparisjóðirnir 51, innlánsdeildirnar 37 og fjárfestingarlánasjóðirnir 17.

Menn geta verið sammála um, að þetta er allt of mikill fjöldi og að margar þessar lánastofnanir eru allt of veikburða til að gegna hlutverki sínu af nokkru öryggi. Það er því nauðsynlegt að stefna að samstarfi og samruna í þessari grein eins og sumum öðrum greinum efnahagslífsins.

Sérstök bankamálanefnd skilaði greinargerð um þetta fyrir um það bil ári. Í niðurstöðum nefndarinnar er lagt til, að sparisjóðunum, innlánsdeildunum og fjárfestingarlánasjóðum verði fækkað um helming, ekki í snarkasti, heldur á löngum tíma.

Nefndin var ekki eins ákveðin í, að sameina þyrfti bankana, enda eru þeir miklu stærri og öflugri en sjóðirnir. Um ríkisbankana segir í niðurstöðum nefndarinnar: “Eigi að stefna að því, að ríkisbönkunum fækki úr þremur í tvo,virðist sú leið helzt koma til greina, að það.gerist með sameiningu Búnaðarbankans og Útvegsbankans”. Í þessum orðum felst, að nefndin treystir sér ekki til að mæla beinlínis með þessari sameiningu.

Og nefndin heldur áfram: “Nefndin leggur þó áherzlu á, að henni hefur ekki unnizt tími til að kanna nægilega rekstrarlega hagkvæmni þessarar sameiningar”. En Ólafur Björnsson prófessor hefur athugað þetta mál og sagði í viðtali við Vísi um daginn: “Að þetta verði sparnaður í rekstri og vinnu er á misskilningi byggt”.

Það er semsagt ekkert komið fram, sem bendir til sparnaðar af sameiningu þessara tveggja banka. Hins vegar vita bankamenn, að sparnaði má ná með ýmsu samstarfi, svo sem með sameiginlegu tölvubókhaldi bankanna, eins og nú er verið að koma á.

Bankamálanefndin varaði við óðagoti í þessum ráðagerðum um sameiningu lánastofnana. Í niðurstöðum hennar segir m.a.: “Hver stofnun á sér djúpar rætur í þeim jarðvegi, sem hún er sprottin úr”. Og: “Vill nefndin eindregið vara við, að þeirri stefnu verði framfylgt án tillits til þeirra sögulegu og félagslegu sjónarmiða, sem mótað hafa þróun þessara mála hingað til”. 0g loks: “Samruni bankastofnana og einföldun fjármálakerfisins er stefna, sem framkvæma verður með fullri gát og á hæfilega löngum tíma”.

Næsta skref í málinu hefði því átt að vera að finna leiðir til að sameina smæstu einingarnar, ýmsa sparisjóði, innlánsdeildir og fjárfestingarlánasjóði. Það er alls ekki í samræmi við álit bankamálanefndarinnar að byrjað skuli vera á stærstu einingunum. 0g því síður er það í samræmi við álit nefndarinnar, að Lúðvík Jósepsson bankamálaráðherra hyggst leggja fram í þessum mánuði frumvarp um sameiningu Búnaðarbankans og Útvegsbankans. Alþingi ber að hafna því ótímabæra frumvarpi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þeir óttast Solzhenitsyn

Solzhenitsyn og aðrir frjálshyggjumenn Sovétríkjunum eru fleinn í holdi stjórnvalda landsins. Þeir hafa flestir fengið rækilega að kenna á því. Þeir eru fluttir nauðugir á geðveikrahæli og reynt að brjóta þá niður með sérstökum lyfjum. Þeir eru dæmdir í þrælkunarbúðir. Og upp á síðkastið er byrjað að reka suma þeirra úr landi.

Ekkert af þessu er gert við Solzhenitsyn. Hann er að vísu útskúfaður maður, sem verður að sæta húsleit og margvíslegum ruddaskap af hálfu lögreglunnar, og vinir hans eru jafnframt ofsóttir. En hann er ekki settur á hæli, dæmdur í búðir né rekinn úr landi.

Slíkar aðgerðir væru ekkert nýnæmi fyrir Solzhenitsyn. Hann hefur langa reynslu af fangabúðum og hefur rannsakað betur en nokkur annar allt kerfi lögregluofsókna í Sovétríkjunum. Þar við bætist hinn sérstæði persónuleiki hans, sem skýtur stjórnvöldum skelk í bringu.

Solzhenitsyn óttast ekki villidýr kerfisins. Hann hefur fyrir löngu gert það upp við sig, að hann muni ganga sína braut til enda, án tillits til afleiðinganna. Þjáningar fyrri ára hafa hert hann, án þess að skaða hans innra jafnvægi. Hann hefur hvorki glatað skopskyni sínu né sjálfsháði. Hann er eins og klettur, sem hafið fær ekki brotið niður.

Stjórnvöldin vita ekki, hvernig þau eiga að taka á Solzhenitsyn. Þau vita, að auknar hefndaraðgerðir mundu vekja mikla reiði á Vesturlöndum og spilla fyrir því, að Sovétstjórninni takist að fá Vesturlandamenn til að trúa friðarbrosi hennar. Og um þessar mundir er það einmitt mikilvægur liður í stefnu stjórnarinnar í alþjóðamálum að svæfa Vesturlönd á verði sínum.

Sovétstjórnin segir, að hún eigi frumkvæði að friðarfundunum í Vín og Genf. Það er rétt, en . hver er árangurinn? Tillögur hennar um fækkun gereyðingarvopna stefna að algerum yfirburðum Sovétríkjanna í kjarnorkuvopnum. Og tillögur hennar um gagnkvæman samdrátt herja Varsjár- og Atlantshafsbandalagsins stefna einnig að yfirburðum Sovétríkjanna í evrópskum vígbúnaði. Hún hafnar því alveg, að jafnvægi verði í samdrætti á báðum þessum sviðum.

Síðast en ekki sízt hafnar hún velflestum til. lögum Vesturlanda um mannréttindi, ferðafrelsi og aukið skoðanastreymi milli landa. Hún vill viðhalda járntjaldinu í þess gömlu mynd.

Þrátt fyrir hina ömurlegu afstöðu Sovétríkjanna á friðarfundunum, freistast margir Vesturlandabúar til að treysta góðvilja sovétstjórnarinnar. Það er orðin klisja, að kalda stríðið sé úrelt. En síðustu mánuðina hafa margir áttað sig á, að ekki er allt með felldu á þessu sviði. Auknar aðgerðir gegn Solzhenitsyn mundu gefa þessum efasemdum byr undir báða vængi.

Þess vegna er Solzhenitsyn enn laus, hversu lengi, sem það endist. Síðustu uppljóstranir hans í bókinni “Gulag-eyjaklasinn” eru svo hrollvekjandi, að líf hans og heilsa eru í meiri hættu en nokkru sinni fyrr.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Orkan er næg

Eðlilegt er, að Íslendingar fari að hugsa nánar um framtíð orkumála sinna, þegar Hornfirðingar halda jól í myrkri og kulda, rafmagnsskömmtun er daglegt braut víða um land, verð á bensíni og olíu til hitunar húsa, framleiðslu rafmagns og keyrsluvéla fer sífellt hækkandi og þegar skuggi orkuskorts leggst yfir nágrannalöndin.

Við sjáum strax, að við erum vel settir að því leyti, að við höfum næga orku til hitunar, ljósa og keyrslu staðbundinna véla. Vatnsaflið hefur aðeins verið beizlað að sáralitlu leyti og enn lægra hlutfall er notað af jarðhitanum. Þessar tvær orkulindir virðast næsta óþrjótandi.

Við þurfum bara að vinda bráðan bug að því að beizla þær af meiri krafti. Enn er það svo, að víða um land er lítið rekstraröryggi í framleiðslu rafmagns, auk þess sem við höfum víða enn ekki getað látið vatnsorkuna leysa olíuna af hólmi í framleiðslu rafmagns. Þá hafa fæstir íbúar strjálbýlisins aðgang að þriggja fasa rafmagni til að knýja vélar á hagkvæman hátt. Síðast en ekki sízt er meirihluti íslenzkra húsa enn kyntur með olíu, þótt við eigum nógan arðhita og vatnsorku.

Við eigum einnig aðrar orkulindir ónotaðar. Vindurinn er ekki beizlaður, þótt fundnar hafi verið upp vindmyllur, sem framleiða óhemjulegt rafmagn og.hlaða þar að auki rafgeyma til geymslu á rafmagni til notkunar í logni. Síðan er það sólarorkan sjálf, sem menn eru erlendis farnir að nota ekki aðeins til hitunar, heldur einnig til framleiðslu rafmagns.

Olíuskorturinn hefur leitt til stóraukinnar áherzlu á rannsóknir á nýtingu orku sólar og vinda. Má því vænta mikilla framfara á þeim sviðum á næstu árum. Hið sama gildir um jarðhitann, því að þjóðir um allan heim ern nú að uppgötva þennan hentuga og útbreidda orkugjafa.

Vandinn er meiri í framleiðslu orku fyrir hreyfanlegar vélar, einkum skip og flugvélar. Samgöngur á landi mætti leysa með rafmagnsjárnbrautum til langferða og rafmagnsbílum til skotferða, ef olían gengur til þurrðar. En flutningar á sjó og í lofti eru meiri vandkvæðum bundnir.

Að vísu eru olíubirgðir heimsins margfalt meiri en ætla mætti af tölum. Það er aðeins tímaspursmál, hvenær menn komast upp á lag með að hagnýta olíusetlög, sem til eru í ótrúlegum mæli. En auðvitað kemur að því um síðir, þótt frestur verði á, að ekki verður lengur hægt að reikna með olíu sem orkugjafa.

Þess vegna keppast vísindamenn nú við að finna betri leiðir til að hagnýta kjarnorku til keyrsluvéla. Það úraníum, sem nú er notað, er af skornum skammti. En menn reikna með, að fljótlega verði fundnar leiðir til að hagnýta allar tegundir úraníums. Og fræðilega séð er ekkert því til fyrirstöðu að enn síðar, líklega fyrir aldamót, verði fundnar leiðir til að nota deuterium, sem til er í ótakmörkuðum mæli, sem hráefni í stað úraníums.

Hvorki mannkynið í heild né Ísland sérstaklega stendur andspænis óleysanlegum orkuvanda. Olíuskorturinn hefur hins vegar vakið menn til meðvitundar um, að þeir verði að fara að snúa sér frá olíunni til annarra, óþrjótandi orkugjafa.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Margfalt verri en keisarinn

Sovézkir og austurevrópskir fjölmiðlar leggja nú mikla áherzlu á, að Solzhenitsyn og aðrir frjálshyggjumenn í Sovétríkjunum séu að spilla sambúð austurs og vesturs með vesturlenzkum útgáfum bóka sinna og viðtölum við vestræna fréttamenn.

Í þessum áróðri fjölmiðlanna felst örlítið sannleikskorn. Uppljóstranir Solzhenitsyns, Sakkarovs eðlisfræðings og skoðanabræðra þeirra hafa vakið Vesturlandabúa til vitundar um, að skynsamlegt geti verið að fara varlega í samskiptunum við Sovétríkin og láta ekki gabba sig með fögru friðarhjali og “ekki.árásarsamningum” eins og Stalín og Hitler gerðu rétt áður en þeir fóru í stríð.

Nýjasta bók Solzhenitsyns “Gulag-eyjaklasinn” hefur enn magnað þessa spennu. Í þetta sinn er ekki um skáldsögu að ræða, heldur ítarlega frásögn af lögregluofsóknum Sovétstjórnarinnar allt frá 1918 til 1956. Er frásögnin byggð á langri reynslu höfundarins sjálfs, bréfaskriftum við fyrrverandi fanga og viðtölum við 227 manns, sem lifað hafa af fangabúðavist.

Í bókinni kemur greinilega fram, að Stalín var ekki einn ábyrgur fyrir ógnaröldinni. Lögregluofsóknirnar hófust á valdatíma Leníns, svo og útrýmingarbúðirnar og fjöldaaftökurnar. Þar kemur greinilega fram, að rússneski kommúnisminn var miklu blóðugri en bæði rússneska keisaraveldið og þýzki nazisminn. Ef borinn er saman fjöldi fangelsana og aftaka og lengd fangelsisdóma, reynist sovétstjórnin hafa verið allt frá tíu og upp í þúsund sinnum harðskeyttari en keisarastjórnin-

Og fyrir nútímafólk er athyglisvert, að eftir stríðið hafa 78.000 manns fengið dóma í Þýzkalandi fyrir misgerðir á Hitlerstímanum, en aðeins 24 menn hafa fengið dóma í Sovétríkjunum fyrir misgerðir á Stalínstímanum- Þessi tvö ríki hafa meðhöndlað fortíð sína á mjög svo ólíkan hátt.

Solzhenitsyn lauk samningu bókar þessarar fyrir rúmlega fimm árum og lánaði handritið vinum sínum til lestrar. Leynilögreglan hafði um síðir hendur í hári einnar vinkonunnar og pyndaði hana til sagna um tilvist handritsins- Meðferðin á henni leiddi til þess, að hún réð sér bana. Þetta sýnir eins og misnotkunin á geðveikrahælum og eiturefnainngjöfum, að villimennskan er enn í blóma þar eystra.

Sovétstjórnin hefur lengi ætlað sér að nota bætta sambúð við Vesturlönd til að afla sér betri friðar til að klekkja á frjálshyggjumönnum heima fyrir. Hún reiknar með, að hlákan leiði til þess, að Vesturlönd reyni að forðast að taka upp hanzkann fyrir þessa menn til að styggja ekki Sovétstjórnina.

Það hefur líka komið í ljós, að ekki kom til af góðu, að Sovétríkin gerðust aðilar að alþjóðlegu samkomulagi um höfundarétt. Stjórnin taldi sig með því mundu geta hindrað smygl á sovézkum handritum til útlanda. Enda hefur forstjóri sovézku höfundaréttarstofnunarinnar tilkynnt málshöfðun á hendur þeim erlendum útgefendum, sem taka að sér handrit Solzhenitsyns og annarra slíkra höfunda, auk þess sem höfundarnir sjálfir verði ákærðir fyrir smygl. Við því er refsingin 10 ára fangabúðavist.

Við skulum því halda vöku okkar enn um sinn, og við skulum berjast áfram fyrir frelsi og öryggi sovézkra frjálshyggjumanna, þrátt fyrir friðarvilja okkar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Bækur seljast enn

Bækur eru hér á landi yfirleitt gefnar út í 1500 til 2500 eintökum. Þetta upplag er ekki miklu lægra en í nágrannalöndunum og er raunar svimandi hátt miðað við fólksfjölda. Í Bandaríkjunum er algengt, að fyrsta útgáfa bóka nemi 3000 til 5000 eintökum.

En munurinn er sá, að þar seljast metsölubækur í milljónaupplagi. Að pappírskiljum meðtöldum kemst ef til vill ein bók á ári í Bandaríkjunum upp í 5 eða 7 milljónir eintaka, sem er hlutfallslega svipað og hjá íslenzkum metsölubókum ársins, sem komast upp í 5000 til 7000 eintök.

Útgefendur í Bandaríkjunum geta sætt sig við tap á meðalbók, ef þeir hafa eina eða tvær á ári, sem seljast í hundruðum þúsunda eða milljónum eintaka. Hér á landi verður meðalbókin hins vegar að standa undir sér, því að ekki er mikill munur á þeim og metsölubókunum í seldu upplagi.

Þetta heldur íslenzku útgáfustarfi í mikilli úlfakreppu. Auglýsingastríð jólavertíðarinnar ber vitni um, að barizt er upp á líf og dauða. Þetta stríð hefur hins vegar sínar jákvæðu hliðar, því að það stuðlar verulega að viðhaldi mikillar bóksölu hér á landi, þótt alltaf aukist framboð á öðrum varningi.

Þrátt fyrir fámennið koma hér út nokkur hundruð titlar á ári hverju. Margar ágætisbækur eru þar í bland og virðast seljast.tiltölulega vel, miðað við aðrar bækur. Og þrátt fyrir fámennið virðist vera auðveldara hér á landi en víðast annars staðar að koma út nýjum skáldritum. En það bendir um leið til þess, að gæðakröfurnar séu minni hér.

Slæmar þýðingar erlendra bóka eru stærsti bletturinn á íslenzkri bókagerð og þar næst kemur lélegur prófarkalestur. Hins vegar virðist prentiðnin sjálf yfirleitt vera góð og standast fyllilega samanburð við erlendan prentiðnað.

Samt er verð íslenzkra bóka ótrúlega lágt. Þrátt fyrir hin lágu upplög er verðið ekki nema 50% hærra en í Bandaríkjunum, þar sem fjöldaframleiðslan er mest.

Endurgreiðsla söluskatts af bókum var mikilvæg aðgerð til stuðnings bókaútgáfu hér á landi. Hins vegar er hvimleitt, að þessari endurgreiðslu skuli vera úthlutað og þannig kallað á kerfisbundna flokkadrætti. Hér er í annað sinn verið að taka af peningunum hennar Guðrúnar frá Lundi eins og gert var í höfundagreiðslum bókasafna.

Þessu þarf að breyta. Krefja þarf útgefendur um sölutölur og skipta söluskattinum til höfunda í samræmi við þær. Ennfremur þarf að skipta bókasafnafénu til höfunda eftir útlánum. Þá fær hver höfundur það í hlut, sem hann á skilið, og féð er ekki notað til framdráttar höfundum, sem ekki hafa hljómgrunn með þjóðinni.

Í stað þess að jafna milli góðra og lélegra höfunda á að hvetja menn til dáða með því að bæta hag þeirra höfunda, sem senda frá sér góðar og vinsælar bækur að mati hins eina rétta dómara, almennings í landinu. Þar með væri unnið gegn skömmtunarkerfi og klíkuskap og stuðlað að viðhaldi hinnar feikilegu bóksölu hér á landi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Framtíðarspár vantar

Við vildum gjarna geta skyggnzt inn í framtíðina og kannað, hvað hún ber í skauti sér. Er líklegt, að fiskigengd verði meiri eða minni eftir nokkur ár eða nokkra áratugi, og hve mikil verður breytingin? Hver verður breytingin á mengun sjávar á þessum tíma og hvaða áhrif hefur hún á fiskveiðar okkar? Verða breytingar á neyzluvenjum erlendis og hvernig eigum við að laga okkar fiskiðnað eftir þeim? Verður olíuskortur til að spilla fyrir útgerð vélknúinna fiskiskipa eða jafnvel hindra hana?

Slíkum spurningum vildum við geta svarað á mörgum sviðum. Við komumst næst því með því að gera hagtöluspár fram í tímann. En við höfum eins og aðrir hvað eftir annað rekið okkur á, að því fer fjarri, að þessar spár standist. Þær byggjast jafnan á þróun líðandi stundar og gera ekki ráð fyrir skyndilegum breytingum, sem er lítt eða ógerlegt er að sjá fyrir. Áætlanagerð á Íslandi sem annars staðar er þessum annmarka háð.

Eitt frægasta dæmið um slíkar spár er heimsendaspáin, sem Rómarklúbburinn lét gera og fól í sér þá niðurstöðu, að stöðva yrði hagvöxt hið bráðasta. Síðan hafa aðrir fræðimenn gert þessa spá hlægilega með því að beita sömu reikningsaðferðum við aðstæður á nítjándu öld og sanna með þeim, að mannlíf á jörðinni ætti þegar að vera liðið undir lok. Staðreyndin er sú, að stöðugt eru að koma til sögunnar nýjungar,sem gerbreyta högum mannkyns, án þess að nokkurn hafi órað fyrir þeim áður.

Sumir fræðimenn á þessum sviðum hafa reynt að komast hjá þessum vanda. Þeir áætla tíðni og áhrif hinna óvæntu nýjunga. Og þeir reikna út mismunandi þróunarbrautir, bjartsýnar og svartsýnar, svo að hægt sé að átta sig á mismuninum, sem er á milli þeirra og þeir gefa upp mismunandi möguleika á þróunaráttum, sem sumar hverjar eru gagnstæðar.

Ein kunnasta stofnun á því sviði er Hudson-stofnunin bandaríska, sem gefið hefur út spár um þróun stjórnmála og efnahagsmála til næstu aldamóta. Slíkar spár geta verið hinar gagnlegustu, því að þær gefa til kynna, í hvaða áttir þarf að ýta þróuninni til að forðast hættuástand og koma á hagstæðum skilyrðum. Slíka stofnun ættu Íslendingar að fá til að gera spár um framtíð landsins á næstu áratugum, óveðursský og góðviðrisbólstra á þeirri ferð.

Slíkar spár gætu hjálpað okkur á mörgum sviðum og hindrað okkur í að flana að feigðarósi. Hve mikil áhrif er líklegt, að mengun heimshafanna og ofveiði á Íslandsmiðum hafi á framtíð sjávarútvegs okkar? Og í framhaldi af því, hve stór á fiskiskipafloti okkar að vera? Hvaða stefnu eigum við að hafa í landbúnaði með hliðsjón af afurðagetu landsins og íbúafjölda? Hve mikill má íbúafjöldi landsins verða, án þess að þjóðarhagur hætti að batna, ef tekið er tillit til óvæntra ytri aðstæðna eins og olíuskortsins? Hversu mikið átak eigum við að gera í vistfræðilegum efnum?

Heimsendaspá Rómarklúbbsins gefur okkur tilefni til að gefa framtíðinni betri gaum og fá einhverja vandvirka stofnun á þessu sviði til að benda okkur á hættur og möguleika framtíðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Fjör í borg

Verkefni borgarstjórnar Reykjavikur eru ekki eingöngu þau að leggja malbikaðar götur heim til borgarbúa, kalt og heitt vatn og rafmagn í hús þeirra og sjá um ýmsa félagslega þjónustu. Þetta eru vissulega brýnustu verkefnin og þau, sem mest eru áberandi, þegar borgin er í sem örustum vexti.

Eftir því sem viðgangur borgarinnar eykst, fara ný verkefni að skjóta upp kollinum. Og það er einmitt þetta, sem hefur verið að gerast í Reykjavík á allra síðustu misserum. Fegrun borgarlandsins var fyrst á dagskrá og síðan ýmsar aðgerðir til að gæða borgarlandið lífi.

Dæmi um þetta er nýlega samþykkt tillaga frá borgarstjóra um skemmtanir og menningarstarf fyrir almenning á opnum svæðum borgarinnar, torgum hennar, göngugötum og görðum víðs vegar um bæinn. Þessi ráðagerð kostar tiltölulega lítið fé í samanburði við aðra þjónustu borgarinnar, en gæti orðið til verulegrar.upplyftingar.

Ætlunin er að fá lúðrasveitir, svo og aðrar hljómsveitir og söngflokka til að gæða hin opnu svæði lífi, þegar Reykvíkingar eiga frí um helgar. Einnig er í ráði að gefa ýmsum samtökum, eins og t.d. skátum, tækifæri til að kynna almenningi starf sitt á þessum opnu svæðum. Margt fleira kemur til greina, svo sem danssýningar, uppfærslur á atriðum úr revíum og ýmiss konar upplestur.

Miklatún er dæmi um opið svæði af þessu tagi. Þar er kominn hinn snyrtilegasti garður, sem þarf að gæða lífi með hljómleikum, tjaldbúðum skáta, leiktækjum og höggmyndasýningum, svo að örfá dæmi séu nefnd, en veitingaaðstaða er þegar fyrir hendi á Kjarvalsstöðum.

Þjóðhátíðarárið gefur borginni gott tækifæri til að hefja þetta starf. Upphafsatriðið er álfadansinn á Melavellinum annað kvöld, en síðan er ráðgert að láta hverja dagskrána reka aðra víðs vegar um borgina, einkum þegar sól er farin að hækka verulega á lofti. Ekki er ætlunin að láta staðar numið, þótt þjóðhátíðarárið líði, heldur gera þessar útidagskrár að föstum lið í borgarlífinu.

Birgir Ísleifur Gunnarsson borgarstjóri hefur einnig.haft frumkvæði að göngugötum í miðborginni. Ákveðið hefur verið að stefna að því að koma upp göngusvæði, er nái ofan frá Hlemmi niður í Aðalstræti. Verður þegar í vetur hafizt handa við að breyta austurhluta Austurstrætis í þetta horf, og á þeim hluta að ljúka þegar í vor.

Margar fleiri áætlanir af þessu tagi eru á prjónunum hjá borginni. Verið er að skipuleggja góða aðstöðu fyrir smábáta, bæði trillur, róðrarbáta og seglbáta. Göngubrú frá Gufunesi út í Viðey er í undirbúningi. Og unnið er af fullum krafti að skipulagi víðtækra gróðurvinja út um alla borg, ekki eingöngu fyrir gras og tré, heldur einnig leiktæki og aðra þá aðstöðu, er laðað getur borgarbúa að.

Hér er í uppsiglingu merkilegasta átakið í stjórn borgarinnar síðan malbikunar- og hitaveituáætlanirnar voru framkvæmdar.

Jónas Kristjánsson

Vísir