arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Flokkar spanna ekki stórmál

Valið milli Evrópusambandsins og minna vægis samstarfs okkar við Evrópu er svo mikilvæg ákvörðun, að hún ætti að vera eitt af helztu kosningamálum Íslendinga á komandi vori. Önnur brýn kosningamál eru valið milli víðernishagsmuna og virkjanahagsmuna, valið milli almannahagsmuna og sérhagsmuna í fiskveiðum, valið milli hagsmuna kynslóðanna og valið milli hagsmuna dreifbýlis og þéttbýlis og ýmis fleiri mál, sem flest skerast þvert á flokkslínur. Kjósendur eiga erfitt með að átta sig á afstöðu stjórnmálaflokka til meginmála nútímans, enda eru flokkarnir arfur frá tímum annarra ágreiningsefna í þjóðfélagsmálum. Ekki er gott fyrir lýðræði og þjóðarhag, að flokkar skuli hafa meira eða minna loðna afstöðu til flests þess, sem máli skiptir nú á tímum.
Evrópa verður vetnisálfa

Olía er takmörkuð auðlind. Hinir svartsýnu segja það leiða til sífelldrar hækkunar olíuverðs upp úr árinu 2020, en hinir bjartsýnu segja það verða upp úr 2040. Evrópusambandið, evrópsk olíufélög og evrópskir bílaframleiðendur eru að búa sig undir að skipta í tæka tíð yfir í vetni sem orkugjafa. Á þeim grunni hyggst Evrópa mæta loforðum sínum um aukið hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa. Bandaríkin neituðu hins vegar að gefa slíkt loforð á umhverfisráðstefnunni í Jóhannesarborg í sumar. Þau reyna í þess stað að auka áhrif sín á olíusvæðum heimsins, svo sem í Miðausturlöndum, einkum Írak. Einn tilgangur fyrirhugaðs stríðs á þeim slóðum er að ná betri tökum á olíumarkaðinum.

Jeremy Rifkin segir í dag í International Herald Tribune frá gerólíkum aðferðum Evrópu og Bandaríkjanna við að mæta fyrirsjáanlegum olíuskorti í heiminum á allra næstu áratugum.
Hnattvæðing í vörn

Joseph Stiglitz, nóbelsverðlaunahafi í hagfræði í fyrra, gaf í ár út gagnrýna bók um markaðs- og hnattvæðingu, Globalization and its Discontents. Hann kemur úr innsta kjarna hennar, því að hann var til skamms tíma aðstoðarbankastjóri og aðalhagfræðingur Alþjóðabankans. Hann telur, að Heimsviðskiptastofnunin, Alþjóðabankinn og einkum þó Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eigi mikla sök á erfiðleikum ríkja á borð við Rússland og Argentínu, sem fylgdu kollsteypu-stefnu þessara stofnana, en betur hafi farnazt ríkjum á borð við Indland og Kína, sem höfnuðu ráðgjöfinni og fóru sér hægt í markaðs- og hnattvæðingu. Bók Stiglitz hefur magnað andóf gegn markaðs- og hnattvæðingu, sem vafalaust mun leita útrásar á fundum þessara stofnana í Washington um næstu helgi. Grein eftir

>Robert Weissman í Washington Post í dag er dæmi um, hvernig heimspólitíska umræðan hefur snúizt markaðs- og hnattvæðingu í óhag.
Stríðsglæpir Jóns og séra Jóns

Samkvæmt grein eftir

Lee Dembart í International Herald Tribune í dag er Evrópusambandið að beygja sig fyrir kröfu Bandaríkjanna um, að bandarískir ríkisborgarar séu undanþegnir lögsögu hins nýja Alþjóðlega stríðsglæpadómstóls í Haag. Samkvæmt 98.grein stofnskrár dómstólsins geta ríki samið tvíhliða um að leysa mál hermanna sín í milli án afskipta dómstólsins. Bandaríkin vinna nú að gerð slíkra samninga við undirgefin ríki. Þau vilja þar að auki, að ákvæðið nái ekki bara til hermanna, heldur til allra bandarískra borgara. Þetta er í gamni kallað Kissinger-verndin og á að hindra, að mennirnir að baki bandarískra stríðsglæpa verði sóttir til saka á alþjóðlegum vettvangi. Evrópusambandið hefur verið tregt í taumi, en gefið eftir stig af stigi. Þetta er eitt af mörgum dæmum, að mál eru að renna í þann farveg, að lög og réttur í heiminum nái ekki til Bandaríkjanna.
“Eitrað andrúmsloft”

Ráðamenn Bandaríkjanna harma, að ríkisstjórn Gerhard Schröders skuli hafa haldið velli í kosningunum í Þýzkalandi um helgina. Condolezza Rice öryggisráðgjafi og Donald Rumsfeld varnarmálaráðherra tala um “eitrað andrúmsloft” í sambúð Bandaríkjanna og Þýzkalands. Sárindin endurspeglast í bandarískum fjölmiðlum, meira að segja í International Herald Tribune, sem oft sér evrópskar hliðar á málum. Í dag eru heilar tvær uppsláttargreinar í blaðinu helgaðar meintum vandræðum Þjóðverja, önnur eftir

John Schmid og hin eftir John Vincour. Þar er efnahagur landsins sagður á hverfanda hveli og ríkið sagt hafa einangrazt frá öðrum Evrópuríkjum, sem hvort tveggja hlýtur að teljast fullmikil óskhyggja blaðsins. Schröder gefur hins vegar ekki eftir og segir sjónarmið ríkisstjórnarinnar gegn fyrirhuguðum hernaði í Írak vera hin sömu eftir kosningar og þær voru fyrir kosningar.
Gegn Saddam, ekki Írak

Samkvæmt fréttaleka til Washington Post hefur bandaríska hermálaráðuneytið ákveðið að heyja snöggt stríð í Írak gegn Saddam Hussein, lífverði og þjóðvarðliði hans, höllum hans, flugvöllum og skotpöllum. Hins vegar er ráðgert, að árásin beinist hvorki ekki gegn almenningi og venjulegum hermönnum né gegn venjulegum innviðum ríkisins á borð við brýr og vatnsból. Sérstök áherzla verður þó lögð á að eyða Tikrit, fæðingarbæ Husseins og ættbálks hans. Reiknað er með, að margar hersveitir Íraks leggi niður vopn í upphafi stríðs, enda séu sumir herforingjar þegar farnir að koma á framfæri orðsendingum á þá leið.

Thomas E. Ricks skrifar rækilega fréttaskýringu um þetta.
Ritskoðun í þágu Ísraels

John Pilger, höfundur heimildakvikmyndarinnar “Palestine is still the issue” skrifar þrungna kjallaragrein í Guardian í dag, þar sem hann segir frá erfiðleikum sínum og annarra við að koma réttum upplýsingum um deilu Ísraels og Palestínu á framfæri í brezkum fjölmiðlum. BBC er að hans sögn mjög hallt undir Ísrael og hagar orðalagi frétta í samræmi við það. Sendiráð Ísraels er mjög duglegt við að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í Bretlandi og nýtur stuðnings harðskeyttra málafylgjumanna. Hvenær fáum við að sjá þessa ágætu heimildakvikmynd í sjónvarpi á Íslandi?
Lón og uppistöðulón

“Lón verða til á hálendi Íslands, hvort sem þau eru gerð af manna höndum eða ekki – meira að segja var lón áður, þar sem Hálslón á koma vegna Kárahnjúkavirkjunar.” Þannig endar nýleg grein á vef

Björns Bjarnasonar stjórnmálamanns. Björn skilur ekki eða vill ekki skilja, að uppistöðulón vegna virkjana eru að því leyti öðru vísi en náttúruleg lón, að hinn fyrrnefndu hafa mjög svo breytilega vatnshæð eftir árstíðum og vatnsþörf orkuvera. Það gildir um fyrirhuguð uppistöðulón við Kárahnjúka og Norðlingaöldu. Breytilegri vatnshæð fylgja sérstök vandamál, svo sem lífvana fjörur og uppblástur.
Illur öxull ógnar öryggi

Ríkisstjórn Sharons í Ísrael lætur her sinn fara hamförum í Palestínu á þessum drottins degi (sjá

BBC) sem öðrum. Í þessum illvirkjum sem öðrum er hún eindregið studd af ríkisstjórn Bush í Bandaríkjunum, sem hótar sjálf að ráðast á ríki, ef þau láta ekki að vilja hans. Stuðningurinn við Ísrael er hornsteinn ofbeldishneigðrar utanríkisstefnu Bandaríkjanna og gerir samband þessara hryðjuverkaríkja að hinum eina sanna illa öxli í heiminum. Samanlögð hætta af völdum Íraks, Írans og Norður-Kóreu bliknar í samanburði við hættuna, sem öryggi Vesturlanda stafar af öxli Ísraels og Bandaríkjanna.
Linux gegn Microsoft

Rúmlega 20 ríki, allt frá Þýzkalandi til Kína, hafa ákveðið að hvetja opinberar stofnanir til að nota opin og ókeypis stýrikerfi á borð við Linux í stað hins lokaða Microsoft Windows. New York Times og

International Herald Tribune tóku undir þetta í leiðara á fimmtudaginn og telja þetta nauðsynlegt til að leysa heimsbyggðina úr læðingi einokunarrisans. Við þekkjum risann af því að hann þvingaði íslenzka menntaráðuneytið til að borga sér morð fjár fyrir að íslenzka stýrikerfið. Um þessar mundir er mikið að koma út af Linux-samhæfðum forritum, t.d. frá IBM og Sun, sem hefur sigað forritinu StarOffice á Microsoft Office. Linux hefur verið þróað með ókeypis vinnuframlagi fjölmargra forritara um allan heim og er bezta dæmi nútímans um samhjálp gegn einokun.
Ógnun við heimsfriðinn

Ný öryggismálastefna Bush Bandaríkjaforseta, sem gefin var út í gær, staðfestir tæpitungulaust aukna hörku í samskiptum við umheiminn. Hún var túlkuð í gær af David E. Sanger í

New York Times. Samkvæmt henni áskilja Bandaríkin sér rétt til að ráðast að fyrra bragði á erlend ríki og erlenda hópa, sem þau telja ógna bandaríska heimsveldinu eða keppa við Bandaríkin í gereyðingarvopnum. Bandaríkin munu ekki lengur virða þegar gerða sáttmála um takmörkun vígbúnaðar. Þau munu ekki láta fjölþjóðasamstarf standa í vegi bandarískra hagsmuna og þau munu ekki virða stríðsglæpadómstólinn í Haag. Stefnuskráin járnbindur nýja stöðu Bandaríkjanna: Þau eru orðin mesta ógnunin við heimsfriðinn.
Andefni framleitt í Genf

Athena-hópur vísindamanna við CERN-rannsóknastofnunina í nágrenni Genfar var rétt á undan Atrap-hópi stofnunarinnar í framleiðslu andefnis, að því er segir í grein, sem mun birtast í næsta tölublaði Nature.

Dennis Overby segir frá þessu í New York Times í dag. Vísindamennirnir bjuggu til andvetni í lokuðu rými og fylgdust með, hvernig vetni og andvetni eyddu hvort öðru og leystu við það orku úr læðingi. Staðfestu þeir þar með fyrri kenningar um, að efni og andefni væru algerar andstæður. Þetta opnar sýn inn í nýja veröld, þar sem tíminn líður aftur á bak, hægri er vinstri og jákvætt er neikvætt. Það skýrir hins vegar ekki, af hverju heimur okkar virðist að mestu vera gerður úr venjulegu efni.
Þverstæður í bunkum

Bandaríkjastjórn hefur ákveðið að efna ekki tæplega árs gamalt loforð sitt um að koma í nóvember til baka með nýjar tillögur til Genfar á alþjóðlega undirbúningsfundi alþjóðasamnings um refsiaðgerðir gegn ríkjum, sem brjóta Varsjársáttmálann gegn sýklavopnum. Á sama tíma heimtar Bandaríkjastjórn nánast daglega fjölþjóðlegan stuðning við árás á Írak vegna hættu á að ríkið beiti sýklavopnum. Í kjallaragrein eftir

Peter Slevin í Washington Post í dag er fjallað um þessa þverstæðu og minnt á hliðstæðu hennar við þá þverstæðu, að Bandaríkjastjórn hefur nýlega hafnað fjölþjóðasáttmálum í bunkum á sama tíma og hún heimtar fjölþjóðastuðning sáttmálasinnaðrar Evrópu við hina fyrirhuguðu árás á Írak.
Línuvillt í óvinaskránni

Ætla mætti, að Bush Bandaríkjaforseti hafi farið línuvillt í óvinaskránni. Það var Osama bin Laden, sem stóð fyrir árásinni á Bandaríkin 11. september í fyrra. Saddam Hussein er að vísu vondur. Hann hefur samt ekki stutt hryðjuverk í útlöndum í tæpa tvo áratugi. Og gildandi flugbann kemur í veg fyrir, að hann geti ofsótt minnihlutahópa í norður- og suðurhluta landsins. Hann hefur farið kringum ályktanir Sameinuðu þjóðanna í áratug. Af hverju á þá að ráðast á hann einmitt núna í grænum hvelli? Ræða Bush hjá Sameinuðu þjóðunum fól ekki í sér nein ný gögn í málinu, enda er ekki vitað um nein tengsl Saddam Hussein og Osama bin Laden. Og sá síðarnefndi gengur enn laus, eftir eins árs baráttu Bandaríkjanna. Daglega birtast góðar kjallaragreinar í heimspressunni um þetta einkennilega mál, nú síðast eftir

Thomas L. Friedman í International Herald Tribune í dag.
Víðerni á undanhaldi

Ósnortin víðerni Íslands eru á hröðu undanhaldi fyrir trúarofstækismönnum orkuframleiðslu fyrir álver. Ögrandi og áberandi vegir eru farnir að skera sundur hálendið norðan Vatnajökuls. Og nú er röðin komin að alþjóðlega viðurkenndri náttúruperlu, Þjórsárverum. Þar hefur Skipulagsstofnum meira að segja gefið Landsvirkjun stærra lón en hún bað um. Allt þetta landbrot er óafturkræft, því að ekki verður unnt að snúa til baka, þegar koma til sögunnar í framtíðinni stjórnvitringar, sem hafa betri heildarsýn en ógæfumennirnir, er nú ryðjast sem fastast fram gegn ósnortnum víðernum landsins. Eina góða fréttin er, að Gnúpverjar hafa kært atlöguna að Þjórsárverum

(Morgunblaðið).
Hliðaráhrif sjúkrastofnana

Uppskurður gegn krabbameini í blöðruhálskirtli minnkar dánarlíkur vegna sjúkdómsins um helming, en eykur um leið líkur á öðrum sjúkdómum, svo að dánarlíkur haldast óbreyttar. Niðurstöður sænskrar rannsóknar á þessu sviði voru birtar í The New England Journal of Medicine fyrir helgina og endursagðar í

International Herald Tribune í gær. Krabbameinsleit, meðferð sjúkdómsins og uppskurður eru áhættuþættir, sem magna hættur á öðrum sviðum, svo sem hjartaáfalli eða lungnabólgu. Fáir gera sér grein fyrir heildarmynd heilsufarsins, þegar þeir samþykkja að gangast undir leit, meðferð eða uppskurð á afmörkuðu sviði. Vegna kostnaðar hefur í flestum rannsóknum hingað til verið vanrækt að meta hliðarverkanir aðgerða á sjúkrastofnunum, þegar mældur er árangur þeirra.
Rómarveldi nútímans

Samanburður Bandaríkja hinna nýju og Rómarveldis hins forna hefur á síðustu mánuðum verið hugleikinn sagnfræðingum og dálkahöfundum stórblaða. 10. apríl í vor skrifaði ég grein í

Fréttablaðið um þetta efni, “Tuttugu öldum of seint”, þar sem ég efaðist um, að Bandaríkjamenn mundu treysta sér til að vera árlega í styrjöldum úti um heim að hætti Rómverja, þótt þeir tali digurbarkalega um Osama bin Laden og Saddam Hussein.

Í dag skrifar Jonathan Freedland langa grein í Guardian, þar sem hann líkir saman Róm og Bandaríkjunum á mörgum sviðum, einkum í hernaðarlegum og tæknilegum yfirburðum og þörf beggja á að heyja stríð til að fá umheiminn til að óttast sig. Sumir ráðamenn í Bandaríkjunum eru raunar orðnir skelfilega hrokafullir að hætti Rómverja. En hann kemst að sömu niðurstöðu og ég, að Bandaríkjamönnum muni ekki til lengdar líða vel í blóðugum fótsporum Rómverja.
Dýrkeypt refsing

Lawrence J. Korb segir í New York Times, að bandaríska hermálaráðuneytið undir forustu Donald Rumsfeld sé með á heilanum, að Austur-Evrópa, einkum fátæktarríkin Rúmenía og Búlgaría, muni leysa Vestur-Evrópu af hólmi sem vettvangur setuliðs frá Bandaríkjunum og bandamaður Bandaríkjanna. Fjárhagslega er þetta óhagkvæmt vegna fjárfestingarkostnaðar og skorts á fjárhagslegri aðild þessara ríkja að rekstrarkostnaði setuliðsins. Höfundurinn telur hugsanlegt, að þetta sé gert til að refsa Vestur-Evrópu fyrir áhugaleysi á aðild að styrjöldum Bush Bandaríkjaforseta og þykir það kyndug refsing, sem komi Bandaríkjunum í koll.
Annars flokks borgarar

Reykvíkingar og aðrir íbúar höfuðborgarsvæðisins eru annars flokks borgarar í landinu. Ríkisvaldið er á ýmsa vegu misnotað gegn þessu fólki. Vegur þar þyngst eindregin byggðastefna núverandi stjórnvalda, einkum í vegagerð og flutningi opinberra stofnana af svæðinu.

Ráðherrum Sjálfstæðisflokksins hefur ekki verið falið að reyna að kúga Reykvíkinga til að kjósa flokkinn í borgarstjórn í von um betra veður af hálfu ríkisstjórnarinnar, þótt einstakir ráðherrar kunni stundum að blindast af hatri á núverandi valdhöfum borgarinnar.

Hættulegt væri að reyna að kúga Reykvíkinga til að kjósa rétt, því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar gegn höfuðborgarsvæðinu koma jafnmikið niður á nágrannabyggðum Reykjavíkur, þar sem Sjálfstæðisflokkurinn er víða við völd, ýmist einn sér eða í samfloti með öðrum flokkum.

Hitt er hins vegar rétt, að flokkar ríkisstjórnarinnar telja sér útlátalaust að níðast á höfuðborgarsvæðinu og íbúum þess. Ráðherrarnir mundu ekki haga sér eins og þeir gera, ef kjósendur létu flokka þeirra gjalda fyrir að gera þá að annars flokks borgurum í landinu.

Aldrei hefur verið sett fram sannfærandi skýring á geðleysi Reykvíkinga og annarra íbúa höfuðborgarsvæðisins gagnvart ríkisvaldinu. Ef til vill hafa þeir hreinlega keypt kenningar um, að þeir séu sjálfir eins konar úrhrök íslenzkrar þjóðmenningar og eigi ekki betra skilið.

Við hverja breytingu kjördæmaskipunarinnar hefur verið reiknað með, að aukinn þingstyrkur suðvesturhornsins mundi draga úr ofbeldi hins opinbera. Sú hefur ekki orðið raunin. Þingmenn svæðisins hafa möglunarlítið leyft stjórnvöldum að valta fram og aftur yfir kjósendur sína.

Næst verða þingmenn höfuðborgarsvæðisins helmingur allra þingmanna í landinu. Enn eru uppi vonir um, að ný tilfærsla leiði til óhlutdrægari viðhorfa stærstu stjórnmálaflokkanna í garð íbúanna á svæðinu, enda eru þeir mikill og vaxandi meirihluti kjósenda í landinu.

Ekkert bendir þó enn til, að kjósendur á höfuðborgarsvæðinu hyggist láta stjórnmálaflokka taka afleiðingum gerða sinna gegn svæðinu. Við munum því áfram þurfa að sæta ráðherrum á borð við núverandi samgönguráðherra og núverandi iðnaðar- og stóriðjuráðherra.

Sturla Böðvarsson er dæmigerður fulltrúi aflanna, sem kjósendur í Reykjavík efla til valda í landinu. Hann leggur sig í líma við að hindra brýnustu samgöngumannvirki í Reykjavík til að eiga fyrir jarðgöngum úti á landi, þvert gegn sjónarmiðum um arðsemi og umferðaröryggi.

Það er ekki bara hagsmunamál suðvesturhornsins að koma frá völdum þeim þingmönnum, sem stuðlað hafa að ráðherradómi hatursmanna höfuðborgarsvæðisins, heldur er það líka þjóðarmál, að höfuðborgarsvæðið sé samkeppnishæft við erlenda segla atgervis og peninga.

Höfuðborgarsvæðið er eini staðurinn á landinu, sem getur keppt við útlenda staði um atgervi og peninga á tímum hnattvæðingar. Því er beinlínis þjóðhagslega hagkvæmt, að íbúar svæðisins láti hið bráðasta af geðleysi sínu og bíði færis að reka þingmenn sína úr starfi.

Kjósendur á höfuðborgarsvæðinu þurfa að velja sér allt aðra og betri þingmenn, sem tryggja þjóðinni afturhvarf frá öllum þáttum hinnar skaðlegu byggðastefnu núverandi stjórnvalda.

Jónas Kristjánsson

FR
Fjölmenning er slagorð

Dæmi nágrannaþjóða sýna, að hægara er sagt en gert að taka við nýbúum hér á landi. Góðan vilja þarf að tempra með raunsæi til að vel fari. Sérstaklega þarf að fara varlega við að nota góðviljuð og eldfim slagorð á borð við fjölmenningu, sem geta valdið bakslagi.

Annars vegar rísa ofbeldishneigðir skallabulluhópar fordóma gegn nýbúum og hins vegar þróast mafíuhópar nýbúa á skjön við siði og reglur nýja landsins. Við eigum að vita þetta allt af skelfilegum dæmum frá löndum á borð við Danmörku, Svíþjóð og Austurríki.

Mikilvægt er, að allir nýbúar í landinu hafi á hreinu, að lög og reglur nýja landsins gildi, en ekki landsins, sem flúið var. Þannig gengur ekki hér á landi að líta á kvenfólk sem hluta af dýraríkinu, þótt það sé gert í ýmsum illa stýrðum löndum, sem fæða af sér flest flóttafólkið.

Þetta þýðir, að konur í hópi nýbúa hafa sama frelsi og sömu skyldur og aðrar konur landsins. Ekki má láta þær giftast fyrr en aðrar konur og feður þeirra hafa engan refsingarétt yfir þeim. Hér eru glæpir og refsing ekki mál stórfjölskyldunnar, heldur sérstakra stofnana.

Þegar nýbúar vilja koma til landsins, er mikilvægt, að þeir séu sem allra fyrst og helzt fyrirfram fræddir um ýmsa viðkvæma þætti, sem eru öðru vísi hér á landi en í heimalandi þeirra. Þeir séu fyrirfram látnir vita, að illa fari, ef þeir vilja ekki þola lög og reglur nýja landsins.

Einnig er mikilvægt, að sem auðveldast og ódýrast sé gert fyrir þá að læra íslenzku, svo að þeir verði gjaldgengir á almennum og opnum vinnumarkaði. Ef nýbúar ganga atvinnulausir eða lokast inni á afmörkuðum atvinnusviðum lágstétta, er hætt við að illa fari til lengdar.

Mikilvægt er að gera greinarmun á tungumálarétti nýbúa og gamalgróinna minnihlutahópa. Kúrdar á Tyrklandi og Baskar á Spáni hafa aldagróinn rétt til að læra í opinberum skólum á sínu tungumáli, en nýbúar verða að gera svo vel að læra á tungu nýja landsins.

Þegar Íslendingar gerðust nýbúar í Kanada fyrir rúmri öld, tóku þeir því sem hverri annarri nauðsyn að læra ensku til að geta komizt áfram í nýja heiminum. Þeir létu sér ekki detta í hug, að ríkisvaldið mundi útvega þeim kennslu á íslenzku og töldu það enga skerðingu mannréttinda.

Hins vegar er mikilvægt, að ríkið greiði kostnað við varðveizlu tungumála nýbúa og stuðli á annan hátt að varðveizlu menningarsérkenna úr upprunalegum heimkynnum þeirra, svo sem trúarbrögðum, tónlist, klæðaburði og matreiðslu. Í því felst raunsæ fjölmenningarstefna.

Vafasamt er til dæmis að banna ákveðinn klæðaburð kvenna í skólum, ef þær telja hann vera hluta af trúarlífi sínu. Frakkar og Tyrkir hafa reynt að banna slæður kvenfólks, en ekki haft árangur sem erfiði. Við þurfum að læra af þessari reynslu eins og annarri slíkri.

Ef skynsamlega og raunsætt er staðið að þátttöku nýbúa í þjóðfélaginu eru um leið dregnar vígtennur úr lýðskrumurum á borð við þá, sem slegið hafa pólitískar keilur í Danmörku og Austurríki út á ótta heimafólks við framandi nýbúa og jafnvel komizt til pólitískra valda.

Nánast öllum ríkjum Evrópu hefur mistekizt meðferð mála nýbúa. Mikilvægt er, að við lærum af mistökum annarra og látum raunsæi ýta vel meintum slagorðum til hliðar.

Jónas Kristjánsson

FB
Ísland má ekki trufla

Utanríkisráðherra hefur komizt að raun um það, sem hann grunaði, að Evrópusambandið hefur engan áhuga á að uppfæra samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Sambandið er svo önnum kafið við að melta Austur-Evrópu, að það vill ekki láta Ísland trufla sig á næstu árum.

Þar sem flest mikilvægustu ríki Evrópska efnahagssvæðisins eru þegar gengin í Evrópusambandið, er restin af svæðinu ekki lengur í fókus sambandsins. Við fáum ekki tækifæri til að koma hagsmunum okkar á framfæri, þegar Austur-Evrópa gengur í sambandið.

Þetta spillir væntingum um sölu sjávarafurða til uppgangsþjóða Austur-Evrópu. Í stað fyrra tollfrelsis munu sjávarafurðir okkar sæta háum tollum á þeim slóðum. Það verður eitt skýrasta dæmið um tjón okkar af þvermóðsku íslenzkra stjórnvalda gegn Evrópusambandinu.

Með því að neita að taka umsókn um aðild að Evrópusambandinu á dagskrá hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tekizt að tefja málið svo lengi, að viðræður sambandsins við Austur-Evrópu eru komnar fram fyrir viðræður við Ísland. Við verðum því úti í kuldanum mörg ár í viðbót.

Þegar Austur-Evrópa er komin í sambandið, verður það orðið að breyttri stofnun með ný og erfið verkefni, sem draga úr getu þess og vilja til að taka milda afstöðu til hagsmuna smáríkis, sem seint og um síðir beiðist inngöngu. Þessi staða er stærsta afrek núverandi ríkisstjórnar okkar.

Við þurfum samt ekki að örvænta, því að þýðendur íslenzkra ráðuneyta munu áfram sitja með sveittan skallann við að snara evrópskum reglum yfir á íslenzku. Það er í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, að reglur sambandsins gildi líka á Íslandi.

Flestar þessar reglur eru gagnlegar. Þær stuðla yfirleitt að fastari reglum um málefnalega stjórnsýslu hér á landi og gæta yfirleitt hagsmuna lítilmagnans gegn þeim, sem völdin hafa og dýrðina. Við höfum þegar séð feiknarlega góð áhrif Evrópusambandsins á íslenzka dómstóla.

Þar sem við erum utan sambandsins, höfum við ekki aðstöðu til að spyrna við fótum í tæka tíð, þegar með reglugerðunum slæðast ákvæði, sem henta verr á Íslandi en á meginlandi Evrópu vegna misjafnra hefða, til dæmis meiri áherzlu á skorpuvinnu og unglingavinnu hér á landi.

Það var einmitt með tilliti til slíkrar sérstöðu, að Svíar ákváðu að ganga í Evrópusambandið til að hafa innan þess áhrif á gang mála, áður en þau yrðu að formlegum reglum. Við verðum hins vegar að sætta okkur við að taka pakkana frá Evrópu eins og þeir koma af skepnunni.

Þessi staða skerðir fullveldi okkar meira en full aðild að sambandinu mundi gera. Enda mun forsætisráðherra reynast erfitt að telja þjóðinni trú um, að henni hafi tekizt betur að varðveita fullveldi sitt utan sambandsins en ríkjum á borð við Danmörku hefur tekizt að gera innan þess.

Of seint er að harma það, sem liðið er. Við þurfum hins vegar að gera okkur grein fyrir, að inntökuskilyrði sambandsins verða strangari árið 2010 en þau voru 1995. Sambandið mun framvegis hafa minna svigrúm til að taka tillit til séríslenzkra hagsmuna en það hafði áður.

Við fáum hins vegar engu breytt um þá staðreynd, að viðskipti okkar og hagsmunir liggja í löndum stækkaðs Evrópusambands langt umfram Norður-Ameríku og þriðja heiminn.

Jónas Kristjánsson

FB