arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Bókfæra ekki gjaldþrotið.

Bókhaldslega séð getur Gierek og pólski kommúnistaflokkurinn ekki haft rangt fyrir sér. Kenningin segir, að flokkurinn og verkalýðsfélög hans séu fulltrúar öreiganna. Aðrar skoðanir eru villutrú í Austur-Evrópu.

Pólsku verkamennirnir, sem eru í verkfalli, setja efst kröfuna um frjáls verkalýðsfélög, óháð kommúnistaflokknum. Þessi grundvallarkrafa heggur að rótum kerfisins. Enda sést greinilega, að samkomulag strandar á henni.

Kerfið er raunar löngu gjaldþrota. Pólsku verkföllin 1956, 1970, 1976 og nú 1980 sýna þetta. Yfirvöld í Póllandi njóta ekki trausts alþýðu. Hinir sjálfskipuðu fulltrúar öreigastéttarinnar hafa reynzt umboðslausir.

Harmleikirnir í Prag, Búdapest og Austur-Berlín hafa fyrir löngu sýnt, að hið eina, sem sameinar alþýðu Austur-Evrópu, er hatrið á kommúnismanum og rússnesku heimsvaldastefnunni. Hatrið hvílir á þriggja áratuga kúgun.

Í stórum dráttum eru valdhafar Austur-Evrópu hættir að flagga hugsjónum heima fyrir. Þeir eru hættir að lofa hugmyndafræðilegt gildi kommúnisma. Þeir benda bara á Rauða herinn, þegar þeir segja þjóðum sínum að hafa sig hægar.

Enn hefur ekki verið kallað á Rauða herinn í Póllandi. Slík hjálparbeiðni á sennilega langt í land. Valdhafarnir vilja sjálfir leysa málið, enda mundu sovézk afskipti örugglega leiða til skipta á pólskum valdamönnum.

Gierek hefur ekki heldur verið fært tækifæri til að beita innlendri herlögreglu. Verkamennirnir hafa lært af blóðbaðinu, sem varð 1970, þegar þeir kveiktu í skrifstofum kommúnistaflokksins. Þá féllu 45 og 1165 særðust.

Verkamennirnir halda kyrru fyrir á vinnustöðum. Þeir hafna mótmælagöngum og uppþotum. Aðgerðir þeirra eru vel hugsaðar, enda mun betur skipulagðar en nokkru sinni áður. Þeir eru kerfinu nú hættulegri en fyrr.

Hinum friðsömu aðgerðum hafa fylgt friðsamar aðgerðir stjórnvalda. Þau hafa hingað til beitt silkihönzkum. Þau hafa lofað kauphækkunum, bót og betrun, bara ef verkamennirnir hætti að naga rætur kommúnismans.

Páfinn í Róm lætur fulltrúa sína í Póllandi standa með stjórnvöldum í því að reyna að fá verkamenn til að hefja vinnu á nýjan leik. Þetta sýnir, að kirkjan hefur hagsmuni af vinnufriði í Póllandi.

Sama er að segja um yfirvöld á Vesturlöndum, sem hafa gersamlega misst málið, síðan verkföllin hófust í Póllandi. Þau telja nefnilega Gierek vera tiltölulega skikkanlegan af austrænum valdhafa að vera og vilja ekki missa hann.

Þannig tefla allir aðilar skákina einkar varlega. Allir vilja komast hjá Rauða hernum, borgarastyrjöld og blóðbaði í Póllandi. Um leið eiga menn erfitt með að trúa, að gamlingjarnir í Moskvu gangi léttúðugir til slíks leiks.

Niðurstaðan er óljós. Í fyrri verkföllum hafa stjórnvöld hækkað laun verkamanna, búið til ímynd velmegunar með innflutningi erlends fjármagns og þar með framkallað verðbólgu, sem hefur fært lífskjörin til fyrra horfs.

Í þetta sinn er sennilegt, að Gierek geti fallizt á opnari hagmálaumræðu og frjálsari kosningar á vinnustöðum til verkalýðsfélaga, en ekki ný verkalýðsfélög. Þar stendur hnífurinn í kúnni: Kommúnisminn getur ekki bókfært gjaldþrotið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Krítarkort til góðs.

Eðlilegt er, að krítarkortum sé tekið með nokkurri varúð hér á landi. Þessi viðskiptaháttur hefur borizt óvænt til landsins. Menn þurfa tíma til að taka afstöðu til óþekktra fyrirbæra, krítarkorta sem annarra.

Umræða fjölmiðla um krítarkort hefur ekki verið mikil. Það litla, sem skrifað hefur verið, er ekki gagnrýnna eða óvægnara en við mátti búast. Þeir, sem brydda á nýjungum, verða að sætta sig við ýmis veðrabrigði.

Ef til vill er einkennilegast, að krítarkortin skuli ekki hafa komið fyrr til landsins. Svo virðist sem menn hafi almennt talið þau ólögleg. Það kemur síðan á óvart, að ekkert í lögum bannar fyrirtækjum að lána.

Alls staðar í kringum okkur eru krítarkort orðin að almennum viðskiptahætti. Upprunnin og mest notuð eru þau í Bandaríkjunum. Enda hafa menn þar í landi jafnan lagt mest til frjálsra og lipurra viðskiptahátta.

Svo er nú komið, að erfitt er að nota bílaleigubíla og hótel í Bandaríkjunum án aðstoðar krítarkorts. Þar er litið á kortleysi sem grunsamlegt fyrirbæri, sönnunargagn um fyrri óskilvísi í slíkum viðskiptum.

Bandaríkjamenn hafa langa og góða reynslu af krítarkortum. Þau eru að ýmsu leyti lipurri og öruggari en ávísanir, sem gegna nokkurn veginn sama hlutverki. Hvort tveggja leysir menn frá því að bera á sér reiðufé.

Krítarkort er ekki hægt að falsa á eins auðveldan hátt og ávísanir. Þau bera fasta eiginhandaráritun og fast númer. Að slíku er verulegt öryggi umfram ávísanir, eins og við þekkjum þær hér á landi.

Eini umtalsverði vandinn er eigin skilvísi þeirra, sem kortin bera. Hin hraða útbreiðsla þessa viðskiptaháttar um Vesturlönd bendir ekki til, að fyrirtæki óttist neytendur. Enda er sáralítið um vanskil.

Sumir segja krítarkortin vera eiturlyf, sem steypi veikgeðja fólki í skuldafen. Hér á landi er þó farið svo varlega af stað að leyfa aðeins 200.000 króna úttekt í mánuði og 80.000 króna einstakar úttektir.

Sjálfsagt er að fylgjast vel með reynslunni. Eitt og eitt skuldafen kann að myndast. Hitt er þó líklegra, að ofangreind hámörk reynist allt of lág fyrir meginþorra tekjuhás fólks, án þess að um fen sé að ræða.

Svo eru aðrir, sem segja krítarkortin auka veltuna í þjóðfélaginu og þar með verðbólguna. En þá geta menn líka alveg eins verið andvígir veltu yfirleitt. Og alvarlegs verðbólguvanda er annars staðar að leita.

Flugleiðir hafna innlendu krítarkortunum, en Arnarflug tekur þau gild. Hótel Saga hafnar þeim, en Hótel Holt fagnar þeim. Þannig ákveða fyrirtækin sjálf, hvort þau vilji þessi viðskipti, alveg eins og neytandinn.

Verzlunarbankinn hefur slegið hinum bönkunum við með því að taka upp þjónustu vegna krítarkortanna. Má búast við, að hann auki hlut sinn af heildarveltu bankakerfisins. Enda sveltur sitjandi kráka, en fljúgandi fær.

Ekki verður séð, að kortin kosti neytendur meira en ávísanaheftin. Að öllu samanlögðu má því telja framtakið jákvætt. Og því ekki líka Visa og American Express til að koma á samkeppni í þessu eins og öðru?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Traustið er takmarkað.

“Valdatafl” hét framhaldsflokkur í sjónvarpinu fyrir mörgum árum. Hann fjallaði um forstjóra auðugs verktakafélags. Þeir dunduðu við það í fásinninu að sitja á svikráðum hver við annan. Enda höfðu þeir peninga eins og skít.

Flugleiðir eiga hins vegar ekki peninga. Þær töpuðu sjö milljörðum í fyrra og fjórum milljörðum tapa þær í ár. Eigur fyrirtækisins eru veðsettar í bak og fyrir. Forstjórarnir ættu því ekki að hafa tíma til að dunda við valdatafl.

Vandamál Flugleiða eru svo hrikaleg, að segja þarf upp helmingi starfsliðsins til að endar nái saman. Yfirleitt er þetta gott starfsfólk. Sama er ekki hægt að segja um toppinn, þar sem engin fækkun á sér stað.

Þar að auki er mjög erfitt að trúa, að engar annarlegar ástæður séu í bland við hreinsanir hjá Flugleiðum. Þær minna að sumu leyti á viðleitni austrænna valdhafa til að festa sig í sessi. Menn eru Sigurðarmenn eða …

Athyglisvert er, að hreinsunin á toppnum tekur ekki mið af tveimur örlagaríkum mistökum, sem ráðamenn Flugleiða hafa gert eftir sameininguna. Þessi mistök voru rangt val flugvéla og skortur á viðbragðsflýti.

Ekki voru valdar sparneytnar flugvélar á borð við Tri-Star, heldur keyptar eyðslufrekar DC-8 flugvélar, sem nú eru illseljanlegar. Ekki var keypt Boeing 747 breiðþota, heldur DC-10, sem hentar verr til vöruflutninga í bland.

Í kjölfar eldsneytishækkana er afleiðingin sú, að flogið er með tapi, þótt sætanýtingin á Norður-Atlantshafinu sé 100% dögum saman. Þar eru eyðslufrekar vélar langtum þyngri á metunum en há laun sumra flugliðanna.

Langt mál mætti skrifa um mismun flugvélategunda. En það eitt segir næga sögu, að sumar tegundir eru léttar í endursölu og verðmiklar, en aðrar þungar í sölu og verðlitlar. Á því sviði hafa Flugleiðir orðið fyrir hnekki.

Ekki er síður alvarlegt, hversu seinlega Flugleiðum gekk að bregðast við taprekstrinum. Er fyrirtækið þó svo stórt, að stjórnun ætti að vera nógu nýtízkuleg til að flytja slíkar upplýsingar með rafeindahraða.

Við nútíma stjórnun vita ráðamenn samstundis, þegar gróði breytist í tap. Aðvörunarbjöllurnar eru raunar búnar að hringja, áður en tapið byrjar að myndast. Í slíkum fyrirtækjum verður ekkert tap, því að varnir eru nógu hraðar.

Ráðamenn Flugleiða virðast hins vegar hafa setið mánuðum saman með hendur í skauti, önnum kafnir við valdatafl, meðan óveðursskýin hrönnuðust upp, til dæmis árið 1978, áður en tapið varð geigvænlegt.

Það var ekki fyrr en á sumri sjö milljarða tapársins í fyrra, að fjöldauppsagnir hófust. Og verulegur samdráttur í sætaframboði varð fyrst á því ári, sem nú er hálfnað. Ráðamenn sváfu frameftir meðan húsið brann.

Víst er algengt að hengja bakara fyrir smið. Og valdataflsmenn Flugleiða mættu gjarnan líta sjálfum sér nær, þegar þeir senda næstu uppsagnarbréf. Úr fjarlægð sýnist sem stærstu mistökin hafi verið framin á toppnum.

Svo virðist sem þetta verði brátt ekki mál hluthafa einna, ef skattgreiðendur fara að hlaupa undir bagga. En sú auma hjörð vill gjarna geta borið fullt traust til þeirra, sem um fjalla. Og á það skortir nokkuð um þessar mundir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Brjóstvörn neytenda.

Vísitala neytendasíðu Dagblaðsins hefur á tveimur árum hækkað um tæplega níu prósentustig umfram hina opinberu vísitölu. Þannig hefur Dagblaðið getað mælt árangur stjórnmálamanna og embættismanna í vísitölufölsun.

Vísitala Dagblaðsins er fundin úr heimilisbókhaldi kunningja blaðsins um allt land. Þeir senda blaðinu mánaðarlega upplýsingaseðla með niðurstöðum heimilisbókhaldsins. Úr þessum seðlum má lesa verðhækkanirnar.

Yfir vísitölu Dagblaðsins liggja engir stjórnmálabraskarar, sem ákveða, hvað skuli taka út úr vísitölunni hverju sinni. Og hún er bara eitt dæmi af mörgum um árangursríkt starf Dagblaðsins í þágu neytenda.

Frægt varð tómatamálið fyrir tveimur árum, þegar blaðið birti mynd af stórum breiðum góðra tómata, sem fleygt hafði verið á haugana. Baráttan í kjölfarið leiddi til útsöluverðsins, sem síðan hefur verið á grænmeti á hátímanum.

Hinir þröngsýnu forsvarsmenn framleiðenda héldu því fram, að stórlækkun tómataverðs mundi auka söluna um 5-10%. Reynslan varð samt sú, að salan jókst um 300%, þegar garðyrkjumenn létu undan herferð Dagblaðsins.

Neytendasíða Dagblaðsins á sér aðeins rúmlega tveggja ára sögu. Á þessum stutta tíma hefur ótrúlega mikið starf verið unnið í þágu neytenda. Brot af því má sjá í aukaútgáfu Dagblaðsins, sem liggur frammi í Laugardalshöll.

Dagblaðið er þar með stórt sýningarsvæði. Þar er neytendasíðan til viðtals fyrir neytendur, sem vilja spyrja einhvers eða koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ástæða er til að hvetja sem flesta til að notfæra sér þessa þjónustu.

Á svæði Dagblaðsins á sýningunni Heimilið 80 eru líka fjölmörg sýnishorn af vörum, sem fást á ótrúlega mismunandi verði. Þetta er angi af umfangsmiklum verðkönnunum neytendasíðu Dagblaðsins á síðustu árum.

En vörur eru ekki aðeins misjafnlega dýrar. Þær geta líka verið ójafnar að gæðum. Og þessa dagana birtast einmitt á neytendasíðunni niðurstöður umfangsmikils samanburðar á vörugæðum algengra neyzluvara.

Þar eru vörur frá Reykjavík og Akureyri bornar saman við vörur frá Kaupmannahöfn og New York. Annars vegar berum við saman íslenzkar vörur og erlendar og hins vegar berum við saman vörur ýmissa innlendra framleiðenda.

Neytendasíðan hefur mjög barizt fyrir endurbótum vörumerkinga og meðal annars fengið stöðvaða dreifingu á sjólaxi. Þá hefur síðan neytt Póst og síma til að endurgreiða óheimil flutningsgjöld.

Því miður hefur árangurinn ekki alltaf verið svona góður. Illræmdar einokunarstofnanir á borð við Póst og síma komast enn upp með lagabrot og aðrar ofsóknir á hendur neytendum. Þar má enn langtum betur, ef duga skal.

Versta einokunarstofnunin, sem neytendur komast í tæri við, er Grænmetisverzlun landbúnaðarins. Hún skellir skollaeyrum við nákvæmum upplýsingum um hvert hneykslismálið á fætur öðru í innflutningi og verðlagningu kartaflna.

Ein virkasta leiðin til að bæta úr þessu ástandi er aukið samstarf lesenda Dagblaðsins við neytendasíðuna. Við hvetjum þá til að ræða við Önnu Bjarnason á sýningarsvæði blaðsins í Laugardalshöll einhvern næstu daga.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fá þeir aldrei nóg?

Opinberir aðilar munu á þessu ári auka fjárfestingu sína um 21% umfram verðbólgu, samkvæmt nýjustu tölum Þjóðhagsstofnunar. Þessi furðulega aukning gerist á ári minnkandi þjóðartekna og annarrar óáranar í landinu.

Með sama áframhaldi verður öll fjárfesting í landinu komin í hendur opinberra aðila eftir aðeins fimm eða sex ár. Þá verður engin fjárfesting á vegum almennings, samvinnufyrirtækja eða einkafyrirtækja.

Ekki er hægt að finna, að jafn hrikalegt skref í átt til sovézks hagkerfis hafi áður verið stigið hér á landi. Og svo virðist sem ráðherrar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna geri sér ekki grein fyrir hneykslinu.

Hin sovézka hagþróun brokkaði jafnt og þétt á dögum ríkisstjórna Geirs Hallgrímssonar, Ólafs Jóhannessonar og Benedikts Gröndal. Hjá Gunnari Thoroddsen er hún nú komin á harðastökk, án þess að nokkur grípi í taumana.

Hið opinbera hefur aukið fjármunamyndun sína umfram verðbólgu allan áttunda áratuginn, nema árin 1977 og 1978. Þetta stjórnleysi varð verulega alvarlegt, þegar þjóðartekjur fóru að staðna um miðjan áratuginn.

Á tíma framangreindra ríkisstjórna hefur fjármunamyndun í íbúðum fólks ekki aukizt, heldur minnkað öll árin, nema 1976 og 1977. Á sama tíma hefur fjármunamyndun í atvinnuvegunum líka minnkað, nema árin 1977 og 1980.

Þegar þjóðartekjur staðna er ekkert við því að segja, þótt fjárfesting almennings og fyrirtækja dragist saman. En hið opinbera má ekki sjálft skorast undan hliðstæðum samdrætti, eins og það gerir þó í hraðvaxandi mæli.

Sömu raunasögu er að segja í neyzlunni, þótt hægar gangi. Þjóðhagsstofnun telur svokallaða einkaneyzlu, þ.e. kaupmátt almennings, munu minnka um 2% á árinu, en svokallaða samneyzlu, þ.e. rekstur hins opinbera, aukast um 2%.

Þjóðartekjur á mann hafa með nokkrum árasveiflum staðið í stað síðan 1973. Sanngjarnt hefði verið, að á þessum tíma hefði staðan haldizt óbreytt hjá öllum aðilunum þremur, almenningi, atvinnulífi og hinu opinbera.

Það er ekki olíukreppan eða annar utanaðkomandi vandi, sem hefur valdið almenningi og atvinnulífi búsifjum þessa tímabils. Það sést greinilega af hinni einföldu staðreynd, að þjóðartekjur á mann hafa ekki minnkað.

Bölvunin er heimatilbúin. Hún felst í græðgi hins opinbera, sem alltaf er reiðubúið að fínna upp nýjar, sameiginlegar þarfir, sem endilega verði að leysa í grænum hvelli. Ríkið hefur aukið hlut sinn á kostnað almennings og atvinnuvega.

Svo standa launamenn og launagreiðendur gráir fyrir járnum andspænis hvor öðrum um þessar mundir. Launamenn þurfa kjarabætur, sem launagreiðendur geta ekki veitt, af því að hið opinbera er búið að stela fénu.

Í miðjum kjaraslagnum koma svo skattseðlarnir sem fljúgandi reiðarslag. Þeir undirstrika, að skattar eru enn einu sinni að hækka umfram verðbólgu. Þeir staðfesta, að bölvun þjóðarhags stafar af ríkisstjórninni.

Við skulum vona, að þessi stjórn eða önnur stöðvi þróunina og færi bæði samneyzlu og opinbera fjárfestingu niður í horf, sem endurspeglar þjóðartekjur hvers tíma. Að öðrum kosti fer illa fyrir Íslendingum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Út og suður, norður og niður.

Tómt mál er að tala um, hvort ríkisstjórn Gunnars Thoroddsen sé fjarri sjónarmiðum Sjálfstæðisflokksins eða ekki. Það er föst venja stjórnmálamanna að taka ekki mark á flokkssamþykktum, þegar þeir eru í stjórn.

Það væri barnaskapur að ætla, að ríkisstjórn undir forsæti Geirs Hallgrímssonar hefði stjórnað meira til hægri áttar. Við höfum reynslu af honum og vitum, að hann er nákvæmlega jafn langt til vinstri og Gunnar Thoroddsen.

Auðvitað er meira gaman að tala um leiftursókn gegn verðbólgu en niðurtalningu á verðbólgu. Niðurtalningarhjal hefur það þó umfram leiftursóknarhjal, að það lofar minna af aðgerðum, sem ekki verður staðið við.

Þegar hér er sagt, að Gunnar og Geir séu jafnlangt til vinstri, verður um leið að játa, að ekki er lengur ljóst, hvað er vinstri og hvað er hægri, hvað er út og hvað er suður, hvað er norður og hvað er niður.

Ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar ákvað á sínum tíma að efla veldi Framkvæmdastofnunar ríkisins og fela “færustu kommúnistum flokksins að setjast í stjórn og kommissarastól”, svo sem Leó M. Jónsson orðaði það hér í blaðinu.

“Um leið og flokkur kemst í ríkisstjórn, er hann til vinstri, sama hvaða nafni hann nefnist. Það eina, sem skilur kommúnista að, er sú staðreynd, að annar armurinn vill, að Ísland sé áfram í NATO, hinn armurinn vill, að Ísland segi sig úr NATO.”

Þessi orð kjallaragreinar Leós eru alveg rétt. Við þau má þó bæta, að engu máli virðist skipta, hvort flokkar séu með eða móti þáttöku í Atlantshafsbandalaginu. Í ríkisstjórn bera þeir alltaf ábyrgð á þáttökunni.

Sama miðvikudaginn og grein Leós birtist var önnur kjallaragrein hér í blaðinu. Þar hélt Vilmundur Gylfason því fram, að allir íslenzkir stjórnmálaflokkar væru í rauninni að moða á miðjunni. Það er jafnrétt og hjá Leó.

“Hér á landi er það svo, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir margháttuðum ríkisafskiptum, bæjarútgerðum, landbúnaðarstefnu og Framkvæmdastofnun, svo dæmi séu tekin. Svokallaðir vinstri flokkar hafa ekki reist skorður við einkaframtaki.

Það er ekki sjáanlegur munur í þessum efnum á ríkisstjórnum, sem ýmist kalla sjálfar sig eða eru kallaðar af andstæðingum sínum til hægri eða vinstri.

Það eru einkum Morgunblaðið og Þjóðviljinn, sem reyna að halda lifi í þessari goðsögn – að hér sé um að ræða grundvallarágreining, sem öllu máli skipti. En fólkið í landinu veit betur.”

Þetta er auðvitað rétt hjá Vilmundi. Hann hefur líka rétt fyrir sér síðar í greininni, þegar hann vendir sínu kvæði í kross og segir alla stjórnmálaflokkana vera til hægri:

“… verða stjórnmálaflokkarnir íhaldssamir í bókstaflegum skilningi þess orðs. Þeir keppa að því að komast í ríkisstjórn, ekki til þess að breyta, heldur til þess að stjórna frá degi til dags.”

Staðreyndin er, að hugtök eins og hægri og vinstri, íhald, framsókn og kommúnismi hafa ekki hið minnsta gildi í íslenzkum stjórnmálum. Og hámark barnaskaparins eru tilraunir Morgunblaðsins og Vísis, Geirs og Björns hans Bjarnasonar til að fá fólk til að trúa, að stjórn Gunnars sé eitthvað öðru vísi en stjórn Geirs.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vinnufriður er líklegur.

Ríkisstjórnin er nokkurn veginn búin að sigra í fyrri hálfleik kjarasamninganna og stendur vel að vígi við upphaf hins síðari. Eftir friðinn hjá opinberum starfsmönnum verður erfitt að magna ófrið á almennum vinnumarkaði.

Kjarasamningar hafa oftast öðrum þræði verið flokks- og stjórnarpólitísk mál. Að þessu sinni er það meira áberandi en oftast áður. Leiðtogum samtaka vinnumarkaðsins eru stjórnmálin ofar í huga en sjálf samningamálin.

Mikill meirihluti leiðtoga alþýðusambandsins og bandalags opinberra starfsmanna er hlynntur frekara samstarfi ríkisstjórnarinnar. Hið sama er að segja um forustu vinnumálasambandsins. Þessir aðilar stefna eindregið að friði.

Á móti stendur meirihluti leiðtoga vinnuveitendasambandsins, sem vill ríkisstjórnina feiga. Þetta eru stuðningsmenn þess hluta Sjálfstæðisflokksins, sem er í stjórnarandstöðu. Þeir vilja gjarna lenda í slagsmálum.

Í öllu þessu er ljósast, hversu hallir undir ríkisstjórnina leiðtogar launþega eru. Nú er ekki minnzt á “Samningana í gildi”, aðalmálið fyrir tveimur árum. Þá var líka Geir Hallgrímsson við völd, en ekki Gunnar Thoroddsen.

Í þetta sinn voru leiðtogar launþega sanngjarnir og hófsamir í kröfum, að minnsta kosti í samanburði við ýmsa fyrri tíð. Þeir töluðu um nokkur prósent í stað nokkurra tuga prósenta og þæfðu málin af skynsemi.

Fyrsta bragð stjórnarsinna var óvænt útspil vinnumálasambandsins, sem stjórnarandstæðingar mættu með krók málmsmíðasambandsins. Þá sneru stjórnarsinnar yfir á hinn vænginn og náðu samkomulagi í opinbera geiranum.

Samkomulagið felur í sér 14.000 króna hækkun til hins launaminni meirihluta ríkisstarfsmanna. Ennfremur flokkatilfærslur 1000-2000 starfsmanna, hátekjusamræmingu 200-300 manna og 345 þúsund króna gólf nokkur hundruð lágtekjumanna.

Gólfið er eins konar lágmarkslaun. Það er í samræmi við vilja meirihluta leiðtoga alþýðusambandsins. Um leið er það meirihluta leiðtoga vinnuveitendasambandsins mjög andstætt. Gæti hér verið stríðni í bland?

Ekki ætti að vera erfitt að túlka samkomulagið í opinbera geiranum yfir í geira atvinnulífsins. Einstakir liðir vega að vísu misjafnlega þungt. En samt ætti að vera hægt að finna sambærilega útgjaldaaukningu atvinnulífs megin.

Fróðlegt hefur verið að fylgjast með baráttu Morgunblaðsins og Vísis gegn samkomulagi hjá hinum opinberu. Blöðin hafa útmálað fyrir ríkisstarfsmönnum, hversu óhagstætt fyrir þá samkomulagið sé. En án árangurs.

Þar með hefur stjórnarandstaðan hingað til sótt að ríkisstjórninni úr tveimur áttum. Annars vegar hafa opinberu samningarnir verið sagðir allt of lágir. Og hins vegar segir vinnuveitendasambandið þá allt of háa.

Með friði í opinbera geiranum má búast við betra samræmi í stjórnarandstöðunni. Blöð hennar munu nú snúast á sveif vinnuveitenda og segja atvinnulífið ekki þola samninga, sem séu jafnháir og hjá hinu opinbera.

Þessi stjórnarandstaða verður ákaflega vandspiluð. Almennt er talið, að opinberu samningarnir hafi verið hæfilegir, miðað við aðstæður, og að rétt sé að semja um eitthvað svipað í atvinnulífinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið