arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Nýir menn kanni málin

Einn af helztu stjórnmálariturum Tímans gaf nýlega í skyn, að bandaríska leyniþjónustan CIA stæði að baki því mótlæti, sem Guðbjartur Pálsson og fleiri fjármálamenn, tengdir Framsóknarflokknum, hafa mátt þola. Telur þessi sérfræðingur, að CIA leggi mikla áherzlu á rógskrif um þjóðlegustu og hjartahreinustu öfl landsins.

Virðist sérfræðingurinn aðallega beina skeytum sínum að Vísi og Alþýðublaðinu sem eins konar umboðsmönnum CIA. Áður hafði hann kvartað yfir Rússadýrkun Dagblaðsins með þeim hætti, að ætla mætti, að skrif þess um heiðursmenn, tengda Framsóknarflokknum, séu runnin undir rifjum sovézku leyniþjónustunnar KGB. Eru vandamál Framsóknarflokksins þá orðin næsta alþjóðleg.

Rótin að óánægju stjórnmálaritara Tímans er sú, að ofangreind dagblöð hafa hvað eftir annað orðið vettvangur þeirra skoðana, að furðutíðindin úr dómsmálaheiminum séu orðin of mörg til þess, að um tilviljanir geti verið að ræða.

Í leiðara Dagblaðsins í gær voru rakin allmörg þeirra atriða, sem valda grunsemdum um, að ekki sé allt með felldu í dómsmálastjórn framsóknarmanna. Hvert einstakt atriði út af fyrir sig gæti verið tilviljun, sem sannar ekki neitt. En margir leyfa sér að efast um, þegar allt er saman talið, að þvílík endalaus röð tilviljana geti átt sér stað.

Hvort sem um rógs- eða sannleiksskrif, af góðum eða illum hvötum er að ræða, þá er ófært, að réttarkerfið í landinu verði óvirkt. Það er ófært, að æðstu embættismenn og framsóknarmenn dómsmála séu gerðir óvinnufærir. Eitthvað meira en lítið verður að gera til að fá botn í hin umdeildu mál.

Frumkvæðið hlýtur að koma frá ríkisstjórninni og hljóta samþykki alþingis. Það gæti til dæmis verið í þeirri mynd, að varið yrði sérstaklega um 100 milljónum króna á ári af fé ríkisins til að ráða færa endurskoðendur til að hraða bókhalds- og skjalaskoðun ýmissa þeirra stórmála, sem nú stífla réttarkerfið í landinu.

Jafnframt gæti ríkið varið nokkru lægri upphæð til að ráða færa lögmenn, sem ekki eru taldir í pólitískum tengslum, til að gegna hlutverkum sjálfstæðra rannsóknardómara, er ekki séu á neinn hátt háðir embættismönnum, sem taldir eru vera í pólitískum tengslum.

Til að fullnægja öllu réttlæti mætti með sama krafti rannsaka, hvort útlend eða önnur annarleg öfl standi að baki blaðaskrifa um ástandið Í dómsmálum þjóðarinnar. Ætti sú rannsókn að vera gerð með sama hraða og sama pólitíska hlutleysinu og hinar fyrrnefndu.

Ýmsir fjölmiðlar og almenningur í landinu hafa ástæðu til að ætla, að réttarfarið í landinu sé verulega gallað. Ríkisstjórn og alþingi ber skylda til að hreinsa andrúmsloftið með því að veita fé til að fá nýja menn til að kanna hin umdeildu mál ofan í kjölinn.

Að öðrum kosti mun krabbameinið í kerfinu færast í aukana, Það læknast ekki með því að skella skuldinni á CIA eða KGB. Og það læknast ekki heldur með skömmum um Framsóknarflokkinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Réttarfar og framsóknarfar

Framvinda réttarfars á Íslandi á síðustu vikum, mánuðum og misserum hefur vakið nokkra undrun leikmanna. Upp hrannast spurningar, sem ekki fást svör við.

Af hverju eru sakamál, er varða framsóknarmenn, falin störfum hlöðnum og aðstoðarmannalausum undirfulltrúum í málastífluðum Sakadómi Reykjavíkur, meðan sett er upp sérstakt embætti umboðsdómara með ótakmörkuðum mannafla til að kanna sakir á hendur Hauki Guðmundssyni lögreglumanni um ranga embættisfærslu?

Af hverju eru embættismenn úr Framsóknarflokknum, sem liggja undir grun um ranga embættisfærslu, látnir halda fullum launum meðan á rannsókn málsins stendur, meðan hálf laun eru tekin af Hauki Guðmundssyni aðeins mánuði eftir að farið er að kanna sakir á hendur honum?

Af hverju er fanga sleppt af Litla-Hrauni eftir fjórðung fangavistar í stað hinna hefðbundnu þriggja fjórðu hluta, þegar hann hafði sakað Hauk Guðmundsson lögreglumann um að hafa samið fyrir sig kæru á hendur Guðbjarti Pálssyni?

Af hverju er Guðbjarti Pálssyni sleppt úr gæzluvarðhaldi rétt fyrir sakbendingu, þótt hugsanlega geti slík aðgerð haft áhrif á niðurstöðu sakbendingarinnar?

Af hverju finnur dómsmálaráðuneytið einstaka sinnum hjá sér hvöt til að benda einstökum embættum á, að aðgát skuli höfð í nærveru sálar, þegar um er að ræða hagsmunaaðila í teng!slum við Framsóknarflokkinn?

Af hverju leggur ríkissaksóknari svo mikla áherzlu á að lasta Hrafn Bragason borgardómara, að hann kemur þeim misskilningi hvað eftir annað á framfæri, að Hrafn telji ávísanamálið komið að ákærustigi, og krefst vinnubragða, sem gera rannsóknina endalausa?

Af hverju beitir ríkissaksóknari ekki frumkvæðisskyldu sinni, þegar á prenti birtast skjöl, sem hljóta að leiða til gruns um vafasamar aðgerðir stjórnarformanns flugfélags og áhrifamanns í Framsóknarflokknum.

Af hverju beinist rannsókn Grjótjötunsmálsins eingöngu að strengbrúðum þeim, sem skráðar voru fyrir skipinu, en ekki neitt að þeim, sem komu í ferðalögum, samningum og öðrum viðskiptum fram fyrir fyrirtækið?

Af hverju heimilaði dómsmálaráðherra opnun Klúbbsins einmitt þegar eigandi hans hafði samið við Framsóknarflokkinn um að falla frá skaðabótakröfum á hendur flokknum?

Af hverju fékk Listasafn ríkisins langþráða fyrirgreiðslu úr leynisjóði Í fjármálaráðuneytinu einmitt þegar Framsóknarflokkurinn þurfti að koma brunarústum í verð.

Hér er ekki rúm fyrir fleiri slíkar spurningar, sem eiga það allar sameiginlegt, að í hverju tilviki er matsatriði, hversu rétt eða rangt hefur verið að málunum staðið. Og eflaust byggjast einhverjar spurningarnar á misskilningi.

En þær eru margar spurningarnar. Og þeim mun fleiri, sem þær eru, þeim mun erfiðara er að trúa því, að um tilviljanir sé að ræða í öllum tilvikum. Í dómsmálakerfinu sitja framsóknarmenn á toppnum, allt frá ráðherra og ríkissaksóknara niður í umboðsdómara.

Mikið yrðu menn fegnir, ef þeir treystu því, að á bak við þetta framsóknarfar væri eðlilegt réttarfar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir raða sér á jötuna

Stórauknir styrkir til flokkspólitískra dagblaða eru liður í viðleitni hinna samtryggðu stjórnmálaflokka til að koma sem mestu af rekstrarkostnaði sínum yfir á ríkið. Þessir styrkir fara um hendur þingflokkanna alveg eins og hinir sérstöku þingflokkastyrkir, sem komu til sögunnar fyrir nokkrum árum.

Stjórnmálaflokkarnir stefna að því að koma dagblaðaútgáfu sinni á þann styrkjagrundvöll, að viðtökur hjá almenningi skipti litlu í afkomu blaðanna. Á síðasta ári stórversnaði afkoma allra dagblaða annarra en Dagblaðsins, enda fjölgar þeim stöðugt, sem eru orðnir leiðir á lestri pólitísks stagls.

Í fjárlögum þessa árs hafa styrkir til Morgunblaðsins, Vísis, Tímans, Þjóðviljans, Alþýðublaðsins og ýmissa landsbyggðarblaða verið hækkaðir úr 27,5 milljónum í 40 milljónir. Ef skiptingin verður eins og í fyrra, munu 33 af þessum milljónum renna til dagblaðanna fimm.

Um þriðjungur allrar upphæðarinnar rennur til kaupa ríkisins á 200 eintökum af Morgunblaðinu, Vísi, Tímanum, Þjóðviljanum og Alþýðublaðinu. Lítið brot rennur til að greiða erlenda fréttaþjónustu fyrir þessi sömu dagblöð, svo og útvarp og sjónvarp. Annar þriðjungur rennur svo til þessara sömu dagblaða, það er Morgunblaðsins, Vísis, Tímans, Þjóðviljans og Alþýðublaðsins, í formi viðskipta viðkomandi þingflokka við þessi blöð.

Þau viðskipti eru ákaflega svipuð viðskiptum Tímans við Samband íslenzkra samvinnufélaga og kaupfélög þess. Þar er hinn árlegi halli blaðsins jafnaður með auglýsingareikningum til Sambandsins og kaupfélaganna. Á sama hátt nota þingflokkarnir sinn hlut af blaðastyrknum til að borga auglýsingareikninga frá dagblöðum sínum.

Það mun láta nærri, að um 5% af tekjum hinna fimm flokkspólitísku dagblaða, Morgunblaðsins, Vísis, Tímans, Þjóðviljans og Alþýðublaðsins, séu af þessum ríkisstyrk. Þótt þetta sé ekki há prósentutala, ræður hún úrslitum í afkomu dagblaðanna, þar sem hér er um jaðartekjur að ræða.

Þessi aukna samtrygging gerir flokkspólitísku dagblöðin smám saman háðari hvert öðru, stjórnmálaflokkunum og ríkinu. Hún eykur nauðsynina á því, að til viðbótar séu til í landinu óháðir fjölmiðlar, sem enga styrki sækja til ríkisins né stjórnmálaflokkanna.

Að meðaltali munu 6,5 milljónir renna til hvers hinna flokkspólitísku dagblaða á þessu ári, ef skipting fjárins verður svipuð og í fyrra. Þetta eru sæmileg laun, þótt þau samsvari ef til vill ekki hinni miklu þjónustu, sem flokkspólitísku blöðin veita stjórnmálaflokkunum með því að reka erindi þeirra dag eftir dag.

Hitt er svo alvarlegra, að um leið er þessi styrkur, sem skattgreiðendur borga, tilraun til að gera stjórnmálaflokkunum kleift að einoka fjölmiðlun á Íslandi og halda henni innan ramma hins samtryggða flokkspólitíska stagls.

Vöxtur og viðgangur Dagblaðsins er bezta svarið við þessu fjármálabraski stjórnmálaflokkanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hugleysi og ódrenglyndi

Allt frá dögum de Gaulle hafa frönsk stjórnvöld bakað sér orð fyrir óvenju þrönga og opinskáa eiginhagsmunastefnu í utanríkismálum. Oftast hefur þetta komið fram í samstarfinu innan Efnahagsbandalagsins, en einnig á fjölmörgum öðrum sviðum. Ísrael hefur til dæmis nokkrum sinnum fengið að kenna á tilraunum franskra stjórnvalda til að viðra sig upp við hin auðugu og öflugu olíuríki Arabalandanna.

Frönsk stjórnvöld hafa hvorki spurt um skömm né heiður, þegar slíkir hagsmunir eru í veði. Þau hafa síður en flest önnur stjórnvöld á Vesturlöndum gætt þess að halda sig innan fastra siðgæðismarka í eiginhagsmunastreitunni. Það er því engin furða, þótt Yigal Allon, utanríkisráðherra Ísraels, bregði nú Frökkum um hugleysi og ódrenglyndi, er þeir hafa látið lausan Abu Daoud, skæruliðaforingja frá Palestínu, þvert ofan í alþjóðasamninga um hermdarverkamenn.

Talið er líklegt, að Abu Daoud hafi verið leiðtogi glæpamanna, sem myrtu ellefu íþróttamenn frá Ísrael á ólympíuleikunum í München árið 1972. Hann virðist fyrir tilviljun hafa verið handtekinn í Frakklandi vegna vegabréfsskorts. Ef tækifærið hefði verið notað til að framselja hann annaðhvort stjórnvöldum í Bæjaralandi eða Ísrael, væri unnt að kanna sök hans.

Morðin á ólympíuleikunum eru meðal hins svívirðilegasta á ferli hryðjuverkamanna nútímans. Hin snöru handtök franskra yfirvalda við að sleppa þeim manni, sem talinn er hafa stjórnað þessum morðum, eru svo fyrirlitleg, að þeim verður vart með orðum lýst.

Vesturlönd hafa á undanförnum árum náð nokkrum árangri í baráttunni gegn hryðjuverkum. Einkum hefur samstarf flugfélaga og flugmálayfirvalda verið áhrifaríkt. Hins vegar hlýtur framkoma á borð við þá, sem frönsk stjórnvöld hafa nú sýnt, að hvetja til aukinna aðgerða hermdarverkamanna, er þeir sjá, að jafnvel á Vesturlöndum þurfa þeir ekki að standa reikningsskap gerða sinna.

Morðfýsn er því miður útbreidd meðal mannkynsins. Svo er nú komið, að stjórnmálahreyfingar gefa mönnum góð tækifæri til að sinna þeirri fýsn. Í sumum þessara hreyfinga er talið sjálfsagt að myrða Pétur og Pál í krafti hugsjónarinnar, enda sé enginn maður hlutlaus í heimi nútímans. Slíkar hreyfingar eru náttúrlega upplagður griðastaður fyrir hættulega geðsjúklinga.

Frakkar eru ekki allir undir þá sök seldir að stuðla að þessari óheillaþróun. Ósennilegt er, að Frakkar almennt styðji afstöðu stjórnvalda sinna í máli Daouds, þótt Gyðingahatur sé óneitanlega rótgróið í Frakklandi. Segja má, að yfirvöld í Bæjaralandi hafi ekki verið að flýta sér að krefjast framsals. Og meðal allra þjóða Vesturlanda er í sumum hópum litið upp til glæpamanna, ef þeir fremja illvirki sín undir pólitískri hugsjónaskikkju.

Frönsk stjórnvöld eru ber að hugleysi og ódrenglyndi. En Vesturlandabúar aðrir eru ekki heldur saklausir í þessum efnum og eiga að láta frelsun Daouds sér að kenningu verða.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Undir fölsku flaggi

Merkilega langur vegur er frá skattaumræðum síðastliðins sumars að skattafrumvarpi því, sem ríkisstjórnin hefur í vetur lagt fyrir alþingi. Frumvarpið fjallar í rauninni um allt önnur atriði en þau, sem vöktu sem mesta reiði skattgreiðenda í sumar.

Þá tóku menn eftir því betur en nokkru sinni fyrr, að ótrúlega margir efna- og umsvifamenn komast hjá því að borga skatta. Hér í Dagblaðinu voru dag eftir dag birtir langir listar upp úr skattskrám, þar sem bornir voru saman Jón og séra Jón.

Annað versta gatið á skattakerfinu virtist vera fólgið í möguleikum manna til að blanda saman einkarekstri heimila sinna og atvinnurekstri í eigin nafni. Bókhaldslegt tap af atvinnurekstri var notað til að komast hjá því að greiða skatta af tekjum, sem notaðar voru til einkaneyzlu.

Hitt versta gatið á skattakerfinu virtist vera fólgið í möguleikum einyrkja, einkum í byggingaiðnaði, til að semja við viðskiptavini sína um, hvernig gefa skuli upp til skatts. Þetta er auðveldast, þar sem einn og sami maðurinn er atvinnurekandi og starfsmaður, bókhaldari og gjaldkeri.

Fleiri atriði skattalaga voru misnotuð, svo sem ýmsir frádrættir, einkum vaxtafrádráttur. Einnig skattfrelsi þess söluhagnaðar, sem er umfram verðbólgu eða byggist á óverðtryggðu lánsfé.

Svo virðist hins vegar sem höfundar skattafrumvarpsins og stjórnvöld hyggist lítið sem ekkert gera í þessum efnum, heldur nota bara tækifærið til að auka skattbyrðina á þeim, sem þegar borga mikla skatta. Það er ekki reynt að skattleggja hina fínu skattleysingja, heldur misþyrma þeim, er hafa mælanlegar tekjur á skattskýrslum.

Það er alveg nýtt, ef útivinna giftra kvenna er orðin meiri háttar böl í þjóðfélaginu. Hinn fyrri frádráttur vegna slíkra tekna var ef til vill óhóflega mikill. En nýjungar frumvarpsins í því efni taka sáralítið tillit til margvíslegs kostnaðar, sem er samfara slíkum tekjum.

Það er líka alveg nýtt, ef húsbyggingar ungs fólks eru orðnar meiri háttar böl í þjóðfélaginu. Frumvarpið gerir ráð fyrir niðurskurði vaxtafrádráttar þessa fólks um þrjá fjórðu hluta.

Menn höfðu búizt við, að sett yrði þak á vaxtafrádrátt, þannig að innan þess mundu rúmast vextir af eðlilegum byggingaframkvæmdum hverrar fjölskyldu, en ekki vextir af tugmilljóna umsvifum fjáraflamanna.

Samkvæmt frumvarpinu á ungur húsbyggjandi, sem skuldar fjórar milljónir og borgar 600.000 í vexti, aðeins að fá 150.000 króna vaxtafrádrátt í stað 600.000 króna. Sá sem skuldar hins vegar áttatíu milljónir í ódýrum lánum vegna hótela, flugfélaga, laxveiðiítaka og ferðaskrifstofa, fær sama hlutfall í frádrátt og sparar sér persónulega milljónir í skatti.

Hið nýja frumvarp er vart mælanlegt skref í átt til aukins réttlætis í skattamálum. Fyrst og fremst eru þar á ferðinni nýjar álögur, sem sigla undir fölsku flaggi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Leyndarhefð grunnmúruð

Gamall draugur hefur enn einu sinni birzt á alþingi. Það er frumvarp til laga um takmarkanir á aðgangi að upplýsingum hjá opinberum stofnunum. Í þetta sinn hefur draugurinn ekkert verið mildaður, heldur fluttur orðrétt óbreyttur frá síðasta þingi.

Steingrímur Hermannsson dómsmálaráðherra hefur erft þetta vandræðamál frá fyrirrennara sínum, Ólafi Jóhannessyni, sem er búinn að reyna í átta ár að gera frumvarp af þessu tagi að lögum. Enn hefur það ekki tekizt og vonandi gengur Steingrími ekki betur.

Ólafur Jóhannesson tók örlítið mark á gagnrýni, sem frumvarp hans sætti, og lét endurbæta það lítillega. Brá hann á það lúmska ráð að setja þáverandi formann Blaðamannafélags Íslands, Einar Karl Haraldsson, í nefnd með tveimur kerfiskörlum til að laga frumvarpið.

Þar með var Ólafur búinn að gera blaðamannastéttina samseka í viðleitninni við að binda hendur blaðamanna við að afla upplýsinga og koma þeim til almennings. Samt tókst honum ekki að gera frumvarpið að lögum á síðasta þingi.

Þess vegna höfðu menn búizt við, að Steingrímur léti aftur laga frumvarpið, áður en það yrði lagt fram á þessu þingi. Það veldur verulegum vonbrigðum, að frumvarpið hefur nú verið flutt og rætt gersamlega óbreytt frá síðasta þingi.

Enn sem fyrr gerir frumvarpið ráð fyrir, að félagsmálaráðherra segi síðasta orðið um, hvað séu opinber leyndarmál og hvað ekki. Úrskurði hans verður ekki áfrýjað. Geðþótti ráðherra á að ráða eins og fyrri daginn. Réttarbót frumvarpsins er því engin, þegar til kastanna kemur.

Fremur óáþreifanleg er svokölluð upplýsingaskylda, sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Að vísu setur það fram upplýsingaskyldu sem almenna reglu. En undantekningarnar eru svo margar og loðnar, að kerfiskarlar verða ekki í nokkrum vandræðum með að skjóta sér á bak við þær.

Þeir gætu, ef það hentaði þeim, haldið því fram, að fjárlagafrumvörp væru leyndarmál, samkvæmt sjötta lið fjórðu greinar um fyrirhugaðar ráðstafanir í fjármálum ríkisins. Þeir gætu jafnvel haldið því fram, samkvæmt fyrsta lið sömu greinar, um öryggi ríkisins, að það væri leyndarmál, hverjir séu ráðherrar.

Allt er þetta í samræmi við hina miklu óbeit, sem íslenzkir kerfiskarlar hafa á afskiptum almennings af gerðum þeirra. Þeim finnst óbærilegt að hugsa til þess skorts á vinnufriði, að almenningur sé með nefið niðri í málum, sem þeir fjalla um.

Höfundum frumvarpsins, hafði verið bent á, að vestur í Bandaríkjunum hafa í sumum ríkjum verið sett lög, sem ganga í öfuga átt og eru í takt við hugmyndir nútímamanna um opið stjórnkerfi. Þessi svonefndu sólskinslög skara langt fram úr hliðstæðum lögum á Norðurlöndum, sem eru gömul, formleg og erfið í framkvæmd.

Í sólskinslögum er fjallað um rétt manna til að sitja fundi opinberra stjórna, ráða og nefnda og vera í stóru og smáu vitni að hverju þrepi ráðagerða, stefnumörkunar og ákvarðana hins opinbera. Samkvæmt þeim eru leynifundir til undirbúnings opnum fundum ólöglegir og refsiverðir.

Bandaríkjamenn lærðu sína lexíu í Watergate. Íslenzkir kerfiskarlar vilja enga slíka lexíu læra, heldur reyna með lögum að grunnmúra leyndarhefðina og hafa Blaðamannafélagið að fífli í leiðinni!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Látið kné fylgja kviði

Fyrir nokkrum árum kom það stöku sinnum fyrir, að útsölum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins væri skyndilega lokað daginn fyrir stórhátíðir. Þá hafði ríkisstjórnin efni á fyrir hönd ríkissjóðs að hafa “vit” fyrir landsmönnum.

Nú er öldin önnur. Ríkissjóður er ekki lengur til nema sem fínt nafn á gati. Ríkisstjórnin er orðin svo sólgin í fé í þetta gat, að hún hefur bæði efnt til kvöld- og helgarsölu á brennivíni. Er það framlag hennar til jólahaldsins.

Þetta er ekki ákvörðun verzlunarinnar, heldur fjármálaráðuneytisins. Það ákvað, að útsölurnar í Reykjavík skyldu vera opnar til klukkan tíu á föstudagskvöld og til hádegis á laugardag.

Ljótt er, að ríkissjóður skuli vera orðinn slíkur áfengissjúklingur, að ríkið stendur og fellur með brennivínsneyzlu landsmanna. En það er einmitt kjarni málsins, að ríkið lifir á brennivínssölu. Bregðist hún, er vá fyrir dyrum báknsins.

Síðasta ríkisstjórn og þessi ríkisstjórn hafa höggvið í hinn gamalkunna knérunn að hækka verð á víni og áfengi til að halda ríkissjóði á floti. Á síðustu tólf mánuðum hefur verðið hækkað um 60% eða töluvert umfram verðbólgu.

Sú skoðun var almenn, að engu máli skipti, hvaða verð væri á víni og áfengi. Menn mundu alltaf neyðast til að kaupa það í sama mæli og áður. Þetta hafa landsfeður reynt að notfæra sér samkvæmt reglunni, að græða beri á veiklyndi manna.

Þessi skoðun sprakk í loft upp, þegar vín og áfengi hækkaði í verði í september. Salan minnkaði verulega og hefur síðan haldizt minni. Fólk neitar sér um þessar vörur á einokunarverði ríkisins.

Það ánægjulega hefur gerzt, að hinn gróðafíkni ríkissjóður hefur ekki fengið eina einustu krónu úr hækkun víns og áfengis í september. Hann fær bara þær upphæðir, sem gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir réttu ári, en engan aukagróða af síðustu hækkun ársins.

Auðvitað er þetta ekki aðeins að þakka samdrætti í drykkju landsmanna. Aukin bruggun hefur gert sívaxandi fjölda manna kleift að hafna viðskiptum við áfengisverzlunina að mestu eða öllu.

Og ríkið er bjargarlaust gegn bruggurunum. Þar duga engin boð né bönn. Þar duga ekki gerefnalögregla, gerefnadómstólar né gerhundar. Ríkið hefur einfaldlega prísað sig úr markaðinum og getur ekki kúgað mörg þúsund keppinauta til hlýðni.

En bruggið er heldur ekki eina ástæðan fyrir ósigri ríkisvaldsins. Bruggun tekur langan tíma. Menn mættu ekki septemberhækkuninni með því að byrja að drekka brugg, heldur með því að leggja í og neita sér um vín og áfengi á meðan.

Opnun áfengisverzlana í kvöld og í fyrramálið er sönnun þess, að fyrrverandi viðskiptamenn hafa tekið ríkisvaldið á taugum. Landsfeðurnir eru orðnir hamslausir af peningaleysi. Næst dettur þeim líklega í hug að hafa opið á aðfangadagskvöld.

Við slíkar aðstæður geta menn látið kné fylgja kviði með því að neita sér um eða draga úr neyzlu áfengis um jól og nýár eða jafnvel með því að færa neyzluna yfir í léttvín, sem ríkið græðir minna á.

Raunar geta bindindismenn, vínmenn og drykkjumenn tekið saman höndum um að veita ríkisvaldinu ærlega ráðningu fyrir að reyna að magna gróða sinn af drykkjufýsn almennings.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Órökrétt skattasamhengi

Upphlaup Alþýðuflokksins út af útþenslu ríkisbáknsins er fremur sérkennilegt, ef það er skoðað í ljósi þess, að flokkurinn stendur með öðrum stjórnarflokkum að verulegri hækkun skatta ríkis og Reykjavíkurborgar.

Aukin skattheimta stafar auðvitað af því, að ráðamenn telja opinbera sjóði þurfa á meiri peningaaukningu að halda en verðbólgan færir þeim. Ráðamenn telja sig þurfa að hækka gamla skatta og koma upp nýjum sköttum á borð við öskutunnuskatta af því að þeir eru þenja út báknið.

Það er ríkisdýrkun, sem liggur að baki skattahækkununum. Þess vegna er Framsóknarflokkurinn eins ákveðinn í þessum hækkunum og reynslan hefur sýnt. Framsóknarflokkurinn hefur árum saman stutt miðstýringu þjóðfélagsins og aukin afskipti ríkisins af efnahagsmálum.

Tómas Árnason fjármálaráðherra er hafður á oddinum í röksemdafærslu fyrir nýjum sköttum. Hann á þau rök helzt, að enn séu til lönd í heiminum, þar sem skattheimta sé meiri en hér. Virðist það orðið sérstakt takmark Tómasar og Framsóknarflokksins, að slík lönd verði ekki lengur til.

Framsóknarflokkurinn er með þessari stefnu kominn í mótsögn við kjósendur sína, sem eru fjölmennastir á miðjum vegi í þjóðfélaginu, en fámennir meðal lágtekjufólks. Skattahækkanirnar koma illa við miðlungsfólkið, þótt ríkisstjórnin haldi öðru fram.

Nú á að koma upp 50% skattþrepi og láta það leysa skyldusparnaðinn af hólmi. Í ár greiddu 22% skattgreiðenda skyldusparnað af svokölluðum hátekjum. Og þessi 22%, sem ríkisstjórnin hyggst nú mjólka, eru einmitt miðlungsfólkið í þjóðfélaginu.

Tómas Árnason og Framsóknarflokkurinn ganga fram í þeirri dul, að hér sé um hátekjufólk að ræða. Staðreyndin er hins vegar sú, að hátekjufólk er hátekjufólk, af því að tekjur þess mælast ekki á skattskýrslum. Því meira sem miðlungsfólkið er skattlagt með nýjum og hærri skattþrepum, þeim mun betri verður staða hins raunverulega hátekjufólks með vinnukonuútsvörin.

Þetta skilja framámenn Framsóknarflokksins ekki með nokkru móti. Þess vegna hafa þeir um langt skeið verið að hrinda frá sér hinum hefðbundnu kjósendum flokksins. Þar er fenginn hluti skýringarinnar á því, að fylgistap flokksins hefur haldið áfram eftir hrunið í síðustu kosningum.

Hver stjórnarflokkanna um sig styður skattahækkanir á sínum sérstöku forsendum. Alþýðubandalagið vill alltaf hækka skatta sem mest, af því að það vill afnema framtak í landinu annað en opinbert. Alþýðubandalagið er líka eini stjórnarflokkurinn, sem hefur rökrétt samhengi í afstöðu sinni.

Framsóknarflokkurinn stendur að skattahækkunum, af því að ríkisdýrkun flokksins hefur villt honum svo sýn, að hann áttar sig ekki á, að með þessu fælir hann kjósendurna frá sér.

Hlutur Alþýðuflokksins er ef til vill sízt rökréttur. Flokkurinn segist vera andvígur hækkun skatta, en stendur svo að slíku í reynd. Þingmenn Alþýðuflokksins bera fram prýðilegar röksemdir gegn hækkun skatta og rétta síðan upp hendurnar með hækkun skatta.

Dapurlegt er, að heildarútkoma þessa sérkennilega dæmis skuli vera sú, að skattbyrði landsmanna eykst og ofvaxið ríkisbákn þenst út.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið