arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Keppt í offramleiðslu

Við eyðum þegar allt of mikilli orku í að framleiða smjör og aðrar landbúnaðarafurðir, sem offramleiddar eru austan hafs og vestan, þótt við förum ekki líka í iðnaði að keppa við offramleiddar vörur nágrannaþjóðanna.

Þeim þjóðum vegnar bezt, er sérhæfa sig sem mest í nýjum atvinnugreinum, þar sem ríkir vanframleiðsla. Fyrir vörur slíkra greina fæst yfirleitt hátt verð, því að seljendur eru áhrifameiri á markaði en kaupendur.

Í gömlum og hefðbundnum greinum, þar sem er offramleiðsla, eru kaupendur hins vegar áhrifameiri en seljendur. Þar reyna menn að vernda heimamarkaðinn og stunda undirboð á alþjóðamarkaði, samanber íslenzkan landbúnað.

Skynsamleg framtíðarstefna er að ýta undir nýjar greinar á kostnað hinna hefðbundnu, notfæra sér sem kaupendur undirboð annarra og vera seljendur í vörutegundum, sem skortur er á. Þessi stefna hefur marga kosti.

Í fyrsta lagi víkja styrktar, niðurgreiddar og uppbættar greinar fyrir öðrum, sem geta staðið á eigin fótum og fært björg í bú. Í öðru lagi minnkar verðbólgan, því að neytendur fá að njóta undirboða á alþjóðamarkaði.

Þessar hugleiðingar skipta miklu í mati á tillögum iðnaðarráðuneytisins um þáttöku hins opinbera í rekstri saltverksmiðju, stálverksmiðju og steinullarverksmiðju. Eðlilega er spurt, hvort við séum þar að bera í bakkafullan lækinn.

Bent hefur verið á, að framleiðslukostnaður fisksalts verði margfalt hærri hér á landi en í suðlægum sólarlöndum, svo að eingöngu sé verið að tefla upp á mismun í flutningskostnaði, sem dugi varla austur fyrir fjall.

Þá er einnig teflt upp á aukaafurðir, sem sumar hverjar eru svo offramleiddar í öðrum löndum, að þeim er beinlínis fleygt. Og loks er ekkert vitað um, hvort saltfiskmarkaðurinn vill fisk, sem saltaður er með nýrri tegund salts.

Ástæða er til að óttast, að fljótlega byrji hinn íslenzki, hálfopinberi saltframleiðandi að væla um innlendan iðnað, þjóðernisstefnu og nauðsyn niðurgreiðslna á flutningi salts um landið, eins og við þekkjum úr öðrum greinum.

Bent hefur verið á, að vandamál steinullarverksmiðju yrðu sumpart hliðstæð. Erlendir steinullarframleiðendur eiga erfitt með að losna við framleiðsluna og sumar verksmiðjur eru reknar með hálfum afköstum.

Þar sem flutningskostnaður er hár á steinull sem salti, mundi hin innlenda framleiðsla njóta fjarlægðarverndar, sem nýttist að vissu marki á innlendum markaði, gæti sem sagt keppt við niðurgreiddan og undirboðinn innflutning.

Fjarlægðarverndin snerist hins vegar við, ef menn teldu þurfa að selja eitthvað af saltinu og steinullinni úr landi. Þá væru þessar greinar komnar á leiðarenda landbúnaðareymdar, verulegur baggi á þjóðinni.

Í þessu efni á leiðarljós okkar að vera hinn frjálsi markaður, einnig þegar hann kemur fram í erlendum undirboðum ríkisstyrktra fyrirtækja. Þessi undirboð sýna nefnilega, í hvaða greinum offramleiðsla er á ferðum.

Ástæða er til að óttast, að innlend framleiðsla salts og steinullar muni leiða til innflutningshafta og tollverndar og um leið til hækkaðs vöruverðs og aukinnar verðbólgu. Í umræðum um málin hefur þessum ótta ekki verið eytt.

Jónas Kristjánsson.

Dagblaðið
Þröngt skal feta.

Aukin taugaveiklun hljóp í þingflokk sjálfstæðismanna síðustu daga þinghaldsins. Kom hún fram í landamæraátökum við Albert Guðmundsson, sem í fyrsta skipti var meinaður aðgangur að þingflokksfundi.

Í vetur hefur á þingflokksfundum stundum verið tekinn fyrir dagskrárliðurinn: Málefni stjórnarandstöðunnar. Hafa þá ráðherrarnir og Eggert Haukdal vikið af fundi, þá sjaldan sem þeir hafa verið þar mættir.

Albert Guðmundsson hefur hins vegar ekki vikið af þingflokksfundi við slíkar aðstæður og ekki verið hvattur til þess. Það var í fyrsta skipti á föstudaginn, að þingflokkurinn lét biðja Albert um að vera fjarri.

Ástæðan, sem upp var gefin, var sú, að þeir sjálfstæðismenn, sem hefðu samstöðu í raforkumálum, þyrftu að tala saman í einrúmi. Af þessu mætti ætla, að Albert væri talinn eins konar stjórnarsinni í þessum málaflokki.

Þetta er merkilegt fyrir þá sök, að Albert hafði marglýst andstöðu sinni við orkufrumvarp ríkisstjórnarinnar og greiddi síðan atkvæði gegn því. Að þessu leyti hafði hann samstöðu með stjórnarandstöðu Sjálfstæðisflokksins.

Albert hafði hins vegar sérstöðu, sem ekki skipti máli í skilum milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hann var andvígur því, að Landsvirkjun yrði falið að reisa og reka allar meiriháttar virkjanir í landinu.

Þar sem Reykjavíkurborg á tæplega 50% í Landsvirkjun, taldi Albert, að of mikil áhætta sé lögð á herðar útsvarsgreiðenda í Reykjavík, ef Landsvirkjun verði gerð að almennum verktaka og eiganda íslenzkra orkuvera yfirleitt.

Á þessari forsendu greiddi Albert atkvæði gegn þessum ákvæðum í breytingarfrumvarpi sjálfstæðismanna og síðan gegn frumvarpinu öllu, alveg eins og hann greiddi atkvæði gegn frumvarpi ríkisstjórneinnar.

Albert hafði líka sérstöðu í öðru hliðarmáli, er Árni Gunnarsson lagði til, að land til þarfa Blönduvirkjunar yrði tekið eignarnámi, ef samningar næðust ekki fyrir 1. ágúst. Albert greiddi atkvæði gegn þessu, meðan sjálfstæðismenn aðrir sátu hjá.

Í hvorugu tilvikinu skipti sérstaða Alberts neinum sköpum. Afgreiðsla þingsins hefði orðið hin sama, þótt hann hefði beygt sig undir útþenslu Landsvirkjunar annars vegar og eignarnám á Blönduheiðum hins vegar.

Sérstaða Alberts í þessum tveimur málum jafngilti engan veginn samstöðu hans með ríkisstjórninni í orkumálum. Hún táknaði aftur á móti skoðun, sem gekk þvert á skil stjórnar og stjórnarandstöðu.

Með þeirri ákvörðun að biðja Albert að víkja vegna þessara tveggja mála virðist þingflokkurinn vera að þrengja svigrúm einstakra þingmanna til sjálfstæðra skoðana, – vera að gera þrengri þann stíg, sem allir þingmenn flokksins verði að feta.

Athyglisvert er, að til nauðsynlegrar stjórnarandstöðu sjálfstæðismanna skuli teljast krafa um, að einstakir þingmenn flokksins styðji útþenslu Landsvirkjunar og séu ekki andvígir eignarnámi. Hið síðara hefði áður fyrr þótt töluverð frétt.

Í rauninni er hér á ferðinni vaxandi taugaveiklun í þingflokknum af hálfu þeirra manna, sem telja nauðsynlegt að víkja úr flokknum, ekki bara ráðherrum, heldur líka landamæramönnum stjórnar og stjórnarandstöðu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dagblaðið vann Vísi.

Dagblaðið kom tiltölulega vel út úr fjölmiðlakönnuninni, sem Hagvangur gerði fyrir auglýsingastofurnar síðari hluta vetrar. Bilið niður til Vísis og annarra minni blaða hefur aukizt á þeim rúmu tveimur árum, sem liðin eru frá síðustu könnun.

Fyrir rúmum tveimur árum gaf könnun Hagvangs til kynna, að Vísir hefði sérstöðu á nokkrum sviðum og héldi þar uppi samkeppni við Dagblaðið. Slíku er ekki lengur til að dreifa. Vísir fer mjög halloka á öllum sviðum hinnar nýju könnunar.

Dagblaðið er nú, samkvæmt könnuninni, meira keypt en Vísir af báðum kynjum, öllum aldurshópum, öllum atvinnustéttum og öllum búsetuflokkum um landið. Dagblaðið hefur á þessum tíma endanlega sigrað á síðdegismarkaðinum.

Á móti þessu kemur, að Dagblaðinu hefur, samkvæmt könnuninni, ekki tekizt að vinna á forskot Morgunblaðsins, sem áfram hefur fyrri yfirburði á blaðamarkaðinum í heild. Þar er greinilega enn mikið verk að vinna.

Á vissum, afmörkuðum sviðum hefur Dagblaðinu þó tekizt að ná árangri, sem er sambærilegur við Morgunblaðið. Dagblaðið hefur náð traustri samkeppnisaðstöðu í kaupstöðum landsins og hjá þeim, sem starfa í sjávarútvegi.

Ánægjulegust er þó hin trausta samkeppnisstaða Dagblaðsins í aldursflokkunum frá 20-40 ára. Það er æskan, sem réttir þessa örvandi hönd og ýtir Dagblaðinu eftir framtíðar vegi.

Sá galli er á þessum annars ánægjulega samanburði, að töluverð kerfisskekkja virðist vera milli hinna tveggja kannana Hagvangs, þótt þær hafi verið gerðar á nokkurn veginn sama hátt. Þessi skekkja hefur ekki verið skýrð.

Óhætt mun til dæmis vera að fullyrða, að sala Vísis hafi ekki dregizt saman um 40% á rúmum tveimur árum, þótt könnunin gefi það í skyn. Sömuleiðis hefur sala Tímans og Þjóðviljans ekki dregizt saman um 40%. Könnunin ýkir stórlega.

Hlutlaust mat á blaðamarkaðnum fyrir rúmum tveimur árum og nú gæti leitt til þeirrar niðurstöðu, að sala Vísis, Tímans og Þjóðviljans hafi minnkað um 10%, en alls engin 40%.

Annað hvort hefur Hagvangur stórlega ofmetið blaðamarkaðinn fyrir rúmum tveimur árum eða þá að hann vanmetur markaðinn verulega í þetta sinn. Það má sjá með því að endurvarpa tölum kannananna til nánustu framtíðar.

Með sama áframhaldi ættu síðustu tölublöð Vísis, Tímans og Þjóðviljans að seljast eftir rúm þrjú ár. Og síðasta eintak íslenzks dagblaðs ætti að seljast eftir átta ár. Allir sjá, að þetta er út í hött.

Hagvangur þarf greinilega að taka aðferðafræði sína til gagngerðrar endurskoðunar. Þessi sama aðferðafræði hefur ekki heldur náð nógu góðum árangri í könnun skoðana rétt fyrir kosningar. Einhvers staðar liggur kerfislægur galli.

Þennan galla er hægt að finna og minnka. Kannanir Hagvangs eru gagnlegar, þótt þær hafi ekki gefizt eins vel og kannanir Dagblaðsins. Hagvangskannanirnar hafa kosti í sundurgreiningunni, þótt heildarmyndin sé skökk.

Það er til dæmis einkar fróðlegt að sjá, að lesendahópur Dagblaðsins er að töluverðu leyti annar en lesendahópur Morgunblaðsins, um leið og lesendahópur Vísis er nokkurn veginn hinn sami og lesendahópur Morgunblaðsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sérfræði í fjárkúgun.

Læknar og sérfræðingar sjúkrahúsa hafa fundið upp sniðuga aðferð til fjárkúgunar. Hún bætist við þá fyrri hefð þeirra að hafa sjúkt fólk að gíslum með því að gera verkfall undir því yfirskini, að þeir séu hættir störfum.

Sérfræðiþekkingin, sem felst í nýju aðferðinni, gæti orðið arðbær útflutningsvara, því að víða eru mafíur og skæruliðaflokkar, sem jafnan þurfa að leita nýrra leiða til að ná fólki í gíslingu og kúga út fjármuni.

Læknarnir hafa komið sér upp innheimtustofnun, sem setur upp einhliða taxta fyrir störf lækna á sjúkrahúsum. Þessi taxti er sendur sjúkrahúsunum. Ráðamenn þeirra vita því af taxtanum, þegar þeir hugleiða að kalla út lækna.

Fjárkúgurunum er auðvitað sama um pakkið, enda Hippókrates löngu dauður. Ráðamenn sjúkrahúsa búa hins vegar við þá kvöl, að fólk veikist, því versnar og það deyr, ef það fær ekki þá heilbrigðisþjónustu, sem tíðkazt hefur.

Samvizkan þvingar ráðamenn sjúkrahúsa til að kalla út lækna. Jafnframt þykjast þeir munu hafna þeirri fjárkúgun, sem felst í reikningunum, er fylgja í kjölfarið. Þeir eru studdir ráðherra, sem flytur alþjóð sömu, innantómu orðin.

Ef sjúkrahúsin neita að greiða fulla reikningsupphæð, ætlar læknamafían að sækja þau að lögum. Málsóknin mun byggjast á því, að ráðamenn sjúkrahúss hafi vitað um taxta þess læknis, sem út var kallaður.

Þetta er mjög sniðug aðferð, mun virkari en sú að senda bara reikninga út í loftið. Læknarnir hafa töluverða möguleika á að vinna innheimtumál sín fyrir dómi eins og þau eru í pottinn búin að þessu sinni.

Hafandi tapað slíku máli standa ráðamenn sjúkrahúsa áfram andspænis því daglega vandamáli, að fólk veikist, því versnar og það getur dáið. Samvizkan mun áfram bjóða þeim að taka upp símann og hringja í mafíuna.

Þannig er meiningin, að fjárkúgunin takist til langframa. Þetta er kaldranalegt skólabókardæmi um, að samvizkan bíður ósigur, þegar hún tekst á við samvizkuleysið. Sá vægir, sem ber tilfinningar í hjarta sér.

Mikilvægt er, að fólk geri sér grein fyrir, að það eru ekki ráðamenn sjúkrahúsa, sem hafa stefnt heilsu og lífi þeirra í hættu. Þeir, sem leika guð og bera ábyrgð á þeim leik, eru mennirnir, sem tugum saman hætta störfum á skömmum tíma.

Jafnframt er æskilegt, að dómstólar átti sig á siðfræði vandans og hinni raunverulegu ábyrgð að baki, í stað þess að stara í blindni á lagakrókana. Virðing fyrir lögum og rétti mun veikjast, ef siðlaus fjárkúgun nær fram að ganga.

Ástæða er til að vona, að deiluaðilar komist að samkomulagi um einhverja hækkun á tekjum lækna, áður en ástandið versnar til muna. Eftir mun þó lengi sitja óbragðið af vinnubrögðunum, sem þjóðin hefur orðið vitni að.

Ekki hefur verið upplýst, hvernig fundnar eru tölur hins einhliða taxta. Þær eru töluvert gráðugar, en þó ekki hærri en svo, að venjulegt fólk mundi ekki vilja glata ærunni fyrir þær.

Ef aðferðin er eins pottþétt og hún lítur út fyrir að vera, vaknar spurningin um, hvers vegna læknar selja ekki æru sína dýrar en á 70 þúsund nýkrónur á mánuði. Ef menn eru í bransanum, þá eru menn í bransanum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bílbelti Stóra bróður.

Áfengi er talið svo hættulegt, að tíundi hver maður verði fyrir skakkaföllum af ofnotkun þess, auk tjóns, slysa og sorgar, sem margir neytendur þessarar vöru dreifa meðal vandamanna sinna og ókunnugra.

Hvatningar til bindindis eða hófsemi hafa ekki borið árangur. Þess vegna finnst sumum rétt að banna áfengi til að hindra menn í að hafa ekki vit fyrir sjálfum sér, til að hindra menn í að valda sér og öðrum óbætanlegu tjóni.

Við höfum reynt vínbann hér á landi og deilum um árangur þess. Altjend sprakk vínbannið. Allir fá tækifæri til að hafa ekki vit fyrir sér, þrátt fyrir hvatningar og frýjuorð. Menn fá að leika sér að eldinum.

Tóbak er talið svo hættulegt, að notendur þess kalli yfir sig vanheilsu, alvarlega sjúkdóma og ótímabæran dauða. Þeir valda fjölskyldum sínum fjárhagstjóni og eru ekki borgunarmenn fyrir brunaslysum, sem þeir geta valdið.

Notkun tóbaks er satt að segja svo alvarleg, að vannotkun bílbelta er hreinn barnaleikur í samanburði. Samt leyfir Stóri bróðir mönnum að nota tóbak eins og áfengi, þótt hann vilji nú refsa mönnum fyrir að nota ekki bílbelti.

Við höfum mörg önnur dæmi um, að mönnum líðist að hafa ekki vit fyrir sér. Þeim leyfist að valda sér líkamlegu og fjárhagslegu tjóni og að dreifa um sig vandamálum, sem þeir gætu ekki bætt, þótt þeir vildu.

Vísindamenn hafa komizt að raun um, að Íslendingar séu að meðaltali tíu kílóum yfir kjörþyngd. Þetta leiðir til fjölda ótímabærra dauðdaga og rýrðrar getu manna til að framfleyta fjölskyldum sínum. Samt er þetta leyft.

Vísindamenn hafa komizt að raun um, að mönnun sé hollt að hlaupa nokkra vegalengd á degi hverjum til að halda sér í formi, fækka fjarvistum frá nýtum athöfnum, tryggja tekjur sínar og lengja starfsævina. Samt er þetta ekki opinber skylda.

Hagfræðingar hafa reiknað út hið gífurlega tjón þjóðfélagsins af vanhirðu foreldra um tennur barna sinna, sem leiðir til svimandi dýrra skólatannlækninga. Samt er foreldrum ekki refsað fyrir að valda þessu tjóni.

Hinn litli maður hefur ekki vit fyrir sér. Hann hleypur ekki. Hann borðar sykur. Hann burstar tennur ekki nógu vel. Hann er of feitur. Hann reykir tóbak. Hann drekkur áfengi. Stóri bróðir veit hins vegar betur.

Stóri bróðir hefur vald til að refsa mönnum fyrir að haga sér ekki rétt. Hann refsar mönnum fyrir að stöðva ekki bíla við aðalbrautir, aka yfir löglegum hámarkshraða og fyrir ölvun við akstur, þótt engin slys hafi orðið.

Stóri bróðir hefur ekki enn tekið tannburstun og skokk upp á sína arma. Hann gerir það kannski síðar. Um þessar mundir er hann að þrýsta þingmönnum til að gera vannotkun bílbelta refsiverða. Á því sviði skal nú hafa vit fyrir fólki.

Tölurnar, sem Stóri bróðir flaggar, eru alvarlegar. Trúlega mætti finna jafngildar tölur um manntjón og líkamsskaða af sykuráti, svo ekki sé talað um aðra leyfða hluti á borð við tóbak og áfengi.

Menn kunna að hlæja nú. En ríkið er jafnt og þétt að þrengja að frelsi borgaranna, líka frelsi þeirra til að hafa ekki vit fyrir sér. Með sama áframhaldi hættum við að hugsa, því að Stóri bróðir sér um allt, veit allt og bannar allt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hinum óákveðnu fækkar.

Einu nýju fréttirnar úr síðustu skoðanakönnun Dagblaðsins eru, að óvinsældir stjórnmálaflokkanna hafa minnkað, þótt þær séu miklar enn. Þeim, sem ekki geta gert upp hug sinn til flokkanna, hefur á fjórum mánuðum fækkað úr 39% í 31%.

Að öðru leyti virðist allt sitja við sama í fylgi stjórnmálaflokkanna. Fylgi þeirra hefur haldizt nokkurn veginn óbreytt í fjórum skoðanakönnunum Dagblaðsins á því hálfa öðru ári, sem liðið er kjörtímabilsins.

Samkvæmt könnuninni, sem birt var í gær, hefur fylgi Alþýðuflokksins aukizt um aðeins 0,1 prósentustig síðan í janúar, Sjálfstæðisflokksins um aðeins 0,5 stig og Alþýðubandalagsins um aðeins 1,2 stig, meðan fylgi Framsóknarflokksins hefur minnkað um aðeins 0,3 stig og smáflokka um aðeins 1,5 stig.

Þessar tölur sýna nánast engar breytingar og benda til, að lítil sem engin skekkja sé í skoðanakönnunum Dagblaðsins, svo sem raunar hefur sannazt í samanburði þeirra við kosningaúrslit. Niðurstöður þessara kannana styðja hver aðra.

Framsóknarflokkurinn fékk í síðustu kosningum 25% atkvæða. Í skoðanakönnunum Dagblaðsins síðan þá hefur hann fengið 22-26% fylgi þeirra, sem afstöðu tóku, og nú síðast 24%. Þetta er gífurleg festa í fylgi.

Alþýðubandalagið fékk í síðustu kosningum 20% atkvæða. Í skoðanakönnunum Dagblaðsins síðan þá hefur það fengið 17-20% fylgi þeirra, sem afstöðu tóku, og nú síðast 20%. Þetta er ekki síður athyglisverð festa í fylgi.

Alþýðuflokkurinn hefur í þessum könnunum blaðsins fengið 11-13% fylgi og 11% nú síðast. Sjálfstæðisflokkurinn hefur fengið 43-46%. fylgi og 46% nú síðast. Þetta er sama festan í fylgi frá síðustu kosningum.

Tölur Alþýðuflokksins og Sjálfstæðisflokksins eru svo aftur á móti aðrar en þær voru í síðustu kosningum, þegar Alþýðuflokkurinn fékk 17% atkvæða og Sjálfstæðisflokkurinn 37%.

Þetta styður þá útbreiddu skoðun, að síðustu vikur fyrir kosningar hafi nokkur hópur kjósenda flúið “leiftursókn” Sjálfstæðisflokksins til Alþýðuflokksins, án þess að hinn síðarnefndi geti talið hópinn sér til varanlegrar eignar.

Raunar hefur áður komið í ljós í kosningum, að óljós landamæri eru milli vinstri kants Sjálfstæðisflokksins og hægri kants Alþýðuflokksins. Kjósendur rölta meira um þau en önnur landamæri íslenzkra stjórnmála.

Ekki tekur að gera því skóna, að úrslit næstu kosninga verði í samræmi við nýjustu skoðanakönnun Dagblaðsins. Mikið vatn á eftir að renna til sjávar fram til þess tíma.

Sérstaklega er óvíst, að Sjálfstæðisflokkurinn geti í kosningum haldið því mikla fylgi, sem hann hefur haft frá síðustu kosningum. Enginn veit nú, hvaða andlit hann mun þá hafa, né hvort andlitin verða eitt eða fleiri.

Á hinum væng stjórnmálanna virðist afstaðan til hersins og Nató hafa lokað landamærunum milli 20% Alþýðubandalagsfylgis og 25% Framsóknarfylgis. Kosningaslagir gætu því í vaxandi mæli verið háðir á landamærum Alþýðu- og Sjálfstæðisflokks.

Til viðbótar við þann slag kemur svo slagurinn um þann þriðjung kjósenda, sem milli kosninga telur sig utan flokka og greiðir atkvæði eftir aðstæðum hverju sinni. Það eru þessir kjósendur, sem setja líf og óvissu í stjórnmálin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Töfrasprotinn verkar enn.

Hveitibrauðsdagar ríkisstjórnarinnar virðast engan enda ætla að taka. Kjósendur eru enn með glýju í augum af töfrasprotanum, sem Gunnar Thoroddsen brá á loft við stjórnarmyndun fyrir rúmum fimmtán mánuðum.

Samkvæmt nýjustu skoðanakönnun Dagblaðsins styðja rúmlega tveir þriðju hlutar kjósenda ríkisstjórnina, en aðeins tæplega einn þriðji er henni andvígur. Þetta er ótrúlega og óeðlilega mikið fylgi, svona löngu eftir stjórnarmyndun.

Í beinum tölum sögðust 52% hinna spurðu styðja ríkisstjórnina, 24% vera henni andvígir, 20% óákveðnir og 4% vildu ekki svara. Af hinum ákveðnu voru 69% fylgjandi ríkisstjórninni og 31% andvígir henni.

Þetta er nokkur samdráttur vinsælda síðan í janúar í vetur, þegar þrír fjórðu hlutar eða 75% hinna spurðu voru ríkisstjórninni hlynntir og 25% mótfallnir. Það mætti hugsanlega túlka sem svo, að hveitibrauðsdögum muni um síðir ljúka.

En þá þarf líka að hafa í huga, að útkoma ríkisstjórnarinnar núna í maí er nokkru betri en hún var í hliðstæðri skoðanakönnun í september í fyrra. Þá studdu 61% stjórnina og 39% voru á móti, en nú styðja hana 69% gegn 31%.

Hætt er við, að það vefjist fyrir öllum að útskýra þennan styrk ríkisstjórnar, sem hefur hrakizt úr einum bráðabirgðaúrræðum til annarra og aldrei haft kjark til að gera annað en aðrar ríkisstjórnir hafa gert á liðnum áratug.

Hluta skýringarinnar má vafalaust finna í landsföðurlegri framgöngu forsætisráðherra, sem veldur því, að margir telja hann af öðru sauðahúsi en karphúsmenn stjórnmálanna, einhvern veginn svífandi yfir vötnum.

Annar hluti skýringarinnar er sennilega, að hin sama framganga forsætisráðherra ber klæði á vopnin í fremur ósamstæðri ríkisstjórn og fær ráðherra til að neita sér um að stinga hnífum hver í annars bak, svo sem áður var siður.

Alls staðar sjáum við pattið, sem ríkisstjórnin hefur teflt sér í. Varnarmálin hafa verið fryst og engin niðurstaða hefur fengizt í virkjunarmálin, svo að nýleg dæmi séu nefnd. Slíkt ætti að grafa undan stjórninni innan frá.

Á móti kemur, að undir áhrifum forsætisráðherra hafa aðrir ráðherrar yfirleitt tamið sér þvílíka kurteisi í umgengni hver við annan, að þeir yppta bara öxlum og segja kjósendum í sjónvarpi, að því miður nái þeir ekki málum sínum fram.

Ástandið er svo elskulegt, að hinn annars mjög svo óvægni og samstarfserfiði formaður þingflokks Alþýðubandalagsins á varla orð til að lýsa aðdáun sinni á nýlegri framgöngu forsætisráðherra í lögfræðilegu deilumáli.

Ef til vill voru kjósendur orðnir svo þreyttir á hávaða og látum innan ríkisstjórna; svo þreyttir á stöðugu karphúsi manna, sem allir starfa svo að segja eins; svo þreyttir á uppgerðar ágreiningi, að þeir kjósa friðinn.

Skýringar sem þessar verða þó samanlagt einkar fátæklegar. Blindur stuðningur kjósenda við hina makalausu ríkisstjórn virðist vera óhagganlegt og óskiljanlegt náttúrufyrirbæri, sem ekki verður skýrt hér, frekar en annars staðar.

Hins munu margir íslenzkir stjórnmálaforingjar óska sér, að þeir næðu tökum á hinni óskýrðu formúlu, sem liggur að baki áhrifamáttar töfrasprotans, er enn heldur verndarhendi yfir ríkisstjórninni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið