arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Friðarsinnar spilla friði.

Um helgina lagði Alþýðubandalagið sitt af mörkum til að auka ófriðarlíkur í heiminum. Nokkur hundruð manns gengu frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur undir nafni friðar. Það er góð meining, en hefur þveröfug áhrif.

Sovézkir sendiráðsmenn tárast ekki, þegar þeir sjá Alþýðubandalagið og taglhnýtinga þess mynda friðarkeðju í miðborginni. Þeir senda ekki skeyti til Kremlar um, að bezt sé, að austur og vestur falli í friðarfaðma.

Þeir senda hins vegar skeyti um, að Íslendingar séu veikir fyrir eins og aðrir Vesturlandabúar. Þeir segja friðargönguna vera dæmi um, að Íslendinga skorti úthald í kalda stríðinu eins og aðra Vesturlandabúa.

Friðarhreyfingin á Vesturlöndum magnar ófriðarblikurnar með því að stappa stálinu í ráðamenn Sovétríkjanna. Hún hvetur þá til að taka aukna áhættu í útþenslustefnunni. Þannig er friðarhreyfingin friðarspillir í raun.

Sovétstjórnin hefur verið að færa sig upp á skaftið á undanförnum árum. Heima fyrir hefur harðstjórnin aukizt. Meðal annars er á geðveikrahælum mokað eiturlyfjum í friðarsinna og áhugamenn um efndir Helsinki-samningsins.

Sovétstjórnin hefur ráðizt með hervaldi inn í Afganistan og beitir fyrir sig leppríkjum í hernaði gegn íbúum Kampútseu, Angóla og Eþíópíu. Hún er að koma sér upp miklu safni meðaldrægra kjarnorkueldflauga gegn Vestur-Evrópu.

Á sínum tíma kom Khrústsjov í veg fyrir, að leyniþjónustumaðurinn Bería tæki öll völd í Sovétríkjunum. Nú er öldin önnur og grimmari, því að leyniþjónustumaðurinn Andropov hefur brotizt til valda í Kreml.

Andropov varð fyrst frægur fyrir að fara með hernaði gegn Ungverjum og láta myrða Nagy forsætisráðherra í tryggðum. Síðan varð hann aftur frægur fyrir að koma upp geðveikrahælum fyrir friðarsinna og aðra óvini ríkisins.

Ef rétt reynist, að búlgarska leyniþjónustan hafi staðið að baki tilraunarinnar til að myrða páfann í Róm, þá er hin sovézka ábyrg, því að hin búlgarska er lítið annað en útibú hennar, sérhæft til skítverka af slíku tagi.

Að undirlagi Andropovs hefur sovézka leyniþjónustan margfaldað umsvif sín á Vesturlöndum. Heimsfriðarráðið eitt kostar Kremlverja um 1.800 milljón krónur á ári. Er það þó aðeins brot af kaldastríðsrekstri Andropovs.

Umsvifin gengu svo fram af sósíalistanum Mitterrand Frakklandsforseta, að hann rak í einu vetfangi 47 sovézka leyniþjónustumenn úr landi. Honum mislíkaði, hversu opinskátt þeir stunduðu hina hvimleiðu iðju sína.

Leyniþjónustumennirnir, sem hafa tekið völdin í Kreml, stefna eindregnar en fyrirrennararnir að heimsyfirráðum. Í þeirra augum er friðarhreyfingin á Vesturlöndum sönnun þess, að fyrirstaðan sé að grotna niður.

Hinir nytsömu sakleysingjar, sem ganga frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur, stuðla að þessari forlagatrú í austri. Þeir gera Andropov óbilgjarnari og djarfari. Þeir eru plága, sem stuðlar að ófriði í heiminum.

Mörg dæmi eru þess, að menn uppskeri ekki eins og þeir sá. Friðarhreyfingin á Íslandi er dæmi um það. Í stað þess að mynda friðarkeðju í miðborginni ætti hún að mynda friðarkeðju utan um sovézka sendiráðið eitt, utan um umboðsmenn Adrópovs.

Jónas Kristjánsson.

DV
Þéttum byggðina.

Íslenzka smábyggðastefnan hefur verið rekin af krafti í aldarfjórðung, meira eða minna á vegum allra stjórnmálaflokkanna. Hún miðar að því að láta fólk búa áfram á sínum stöðum, svo og afkomendur þess í framtíðinni.

Með þessari stefnu var í megindráttum stöðvaður flutningur þjóðarinnar á mölina, sem einkennt hafði fyrstu sex áratugi aldarinnar. Litið var á fyrri lífsháttaröskun sem félagslegt vandamál, er víkja ætti fyrir jafnvægi.

Þetta er eitt af tilbúnu vandamálunum. Allur þorri þéttbýlisfólks er fæddur í strjálbýli eða á foreldra, sem eru fæddir í strjálbýli. Þannig hefur þorri þjóðarinnar þegar sætt röskuninni, sem nú er reynt að hindra.

Þar á ofan hafa aldrei verið flutt nein sannfærandi rök fyrir því, að jafnvægi sé betra en röskun. Því er oft haldið fram, að framfaraspor mannkyns byggist að meira eða minna leyti á röskun og svörun manna við henni.

Þetta skiptir máli, af því að baráttan gegn búseturöskun er langsamlega dýrasta starfsemi, sem rekin er hér á landi. Hún er kjarni fjárlaga og lánsfjárlaga, verðjöfnunar, lánsfjárútvegunar og sjóðakerfis.

Allt þetta fé, sem nemur mörgum Kröfluverum á hverju ári, verður ekki til úr engu, heldur er það tekið frá öðrum þörfum einstaklinga og samfélags. Smábyggðastefnan hindrar fjármögnun ótal þarfra aðgerða í landi okkar.

Miklu nær væri að snúa dæminu við og hvetja fólk til að búa þar, sem aðstæður eru hagstæðastar fyrir það og þjóðfélagið í heild. Flutningskostnaður er fljótur að sparast, svo sem sýndi reynsla fyrri hluta aldarinnar.

Góð hafnaraðstaða er eitt af því, sem máli skiptir, samhliða nálægð við fiskimið. Þess vegna þurfum við öflug sjávarpláss í öllum landshlutum, en ekki svo mörg, að flotinn sé of stór fyrir fiskistofnana.

Smábyggðastefna, sem heimtar skuttogara í hvert sjávarpláss, kostar samfélagið gífurlegar fjárhæðir og sogar kraft frá hinum öflugari stöðum, sem hafa betri aðstöðu til að stunda arðbæra útgerð í þágu þjóðarhags.

Annað mikilvægt atriði er ódýr jarðhiti. Olía og raunar einnig rafmagn eru og verða í svo háu verði, að rétt er að soga fólk til staða, sem hafa komið sér upp tiltölulega ódýrum hitaveitum til margs konar nota.

Jarðhitinn gagnar ekki aðeins til húshitunar, heldur einnig til ylræktar, fiskiræktar, efnaiðnaðar og raforkuframleiðslu. Að öllu þessu leyti hljóta Reykjavík og Reykjanes að teljast vænleg til búsetu.

Þriðja mikilvæga atriðið er innlendur markaður. Mjólk, egg og grænmeti á auðvitað að framleiða sem næst þéttbýli til að stytta samgönguleiðir milli seljenda og kaupenda. Þannig þarf jafnvel landbúnaðurinn að færa sig nær þéttbýli.

Fjórða atriðið er þjónustan, sem þegar er til í þéttbýlinu og er því meiri sem þéttbýlið er meira. Þjónustan og markaðurinn benda eindregið á Reykjavíkursvæðið annars vegar og nokkra öfluga útgerðarstaði hins vegar.

Ef stefna byggðaþéttingar leysti smábyggðastefnu af hólmi mundi sparast ógrynni fjár, sem nú fer til ímyndaðs vandamáls. Það mundi renna til raunverulegra þarfa þjóðfélags, sem vill ganga rösklega fram eftir vegi.

Jónas Kristjánsson.

DV
Vormenn að verki.

Ein efnilegasta atvinnugreinin á Íslandi er fiskeldi. Það hefur eflzt hröðum skrefum undanfarin ár. Einkum er það dýrmætur laxinn, sem hefur orðið viðfangsefni. Og næstur honum að mikilvægi kemur regnbogasilungur.

Fiskeldi hefur mótazt á annan hátt en loðdýrarækt, þar sem áherzla hefur verið lögð á fremur lítil fjölskyldubú, eins konar vísitölubú. Fiskeldið er hins vegar stundað í stórum stöðvum með miklum stofnkostnaði.

Báðar atvinnugreinarnar eru einkar viðkvæmar. Ekkert má út af bera í fóðri og hreinlæti, ef reksturinn á að ganga vel. Mörg dæmi eru um, að stórtjón hafi orðið. Í loðdýrarækt hafa sum bú hreinlega hætt rekstri af þeim völdum.

Hinir smáu loðdýraræktendur þurfa mjög að treysta á aðvífandi þekkingu opinberra kennara og ráðunauta. Fiskiræktendur eru hins vegar nógu stórir í sniðum til að hafa þekkinguna innan ramma fyrirtækjanna sjálfra.

Í fiskeldinu eru ýmsar sérgreinar. Sumir einbeita sér að ræktun seiða, sem síðan eru seld til annarra stöðva, er rækta fiskinn upp í slátrunarstærð. Enn aðrar stöðvar stunda ekki eldi, heldur treysta á hafbeit.

Gamalkunnugt er framtak Laxalónsmanna, sem hafa selt seiði innanlands og til útlanda. Þeir hafa nú hazlað sér völl í Vestmannaeyjum og í Dölunum, þar sem þeir hafa stofnað hafbeitarfélagið Dalalax með heimamönnum.

Margra ára reynsla er einnig komin á hafbeit Lárósmanna á Snæfellsnesi. Svipaðar landfræðilegar aðstæður hafa verið notaðar af Tungulaxmönnum og norskum samstarfsaðilum þeirra í Lóni í Kelduhverfi og verða fljótlega víðar.

Sérstæðari er laxaræktin á Húsatóftum við Grindavík, þar sem fiskurinn er fóðraður upp í slátrunarstærð uppi á landi, í upphituðum og yfirbyggðum eldiskvíum. Þar er um að ræða einkaframtak ungs vísindamanns.

Þannig fara menn ýmsar leiðir við að hagnýta sér aðstæður. Þær geta verið fólgnar í ódýru fóðri frá fiskvinnslustöðvum, jarðhita og lónum við sjávarstrendur, svo að dæmi séu nefnd. Þær gera fiskeldið arðbært.

Meðan við sportveiðum aðeins 300 tonn af laxi á ári, veiða nágrannaþjóðirnar um 8.000 tonn af honum í hafinu og Norðmenn ala sjálfir upp um 15.000 tonn í eldiskvíum. Af þessu má sjá, hve mikill er markaðurinn fyrir lax.

Norðmenn munu í ár hafa 3.800 milljón íslenzkra króna gjaldeyristekjur af laxi frá 400 eldisstöðvum og ætla að koma tekjunum upp í 5.700 milljón krónur árið 1985. Þeir eru þegar búnir að gera þetta að stóriðju.

Enn hefur ekkert komið fram um, að markaður fyrir lax sé að mettast í heiminum. Hins vegar má vera ljóst, að framleiðsluaukning Norðmanna getur fyrr eða síðar leitt til verðlækkunar, sem við þurfum að reikna með.

Ef til vill eigum við líka möguleika í sjóbirtingi og silungi, þótt laxinn sé það, sem markaðurinn heimtar um þessar mundir. Og aðrir fiskar geta síðar komið til greina. Í Noregi hafa 115 fyrirtæki sótt um þorskeldisleyfi.

Fjöldi Íslendinga hefur af dugnaði, hugviti og þekkingu gengið fram fyrir skjöldu í fiskeldi. Það starf er nú smám saman að bera árangur í vel þegnum gjaldeyristekjum á erfiðum tíma. Þar eru vormenn okkar að verki.

Jónas Kristjánsson.

DV
Örlagaríkir mælikvarðar.

Við þurfum ekki að vera svartsýn á framtíðina í landi okkar, þótt stundum gangi ekki allt í haginn. Á velgengnisbraut undanfarinna áratuga hafa stundum steðjað að tímabundnir erfiðleikar, sem okkur hefur síðan tekizt að rífa okkur upp úr.

Síðustu árin höfum við getað glaðzt yfir, að til skjalanna eru að koma nýjar atvinnugreinar, sem virðast líklegar til að efla þjóðarauð mjög verulega á næstu árum og áratugum, ef við kunnum að halda rétt á spilunum.

Nýgræðingarnir spanna sviðið frá sérhæfðum rafeindaiðnaði yfir í fiski- og loðdýrarækt. Á öllum þessum sviðum hefur náðst athyglisverður árangur, sem byggist á, að hér sé á einhvern hátt betri aðstaða en annars staðar.

Á öllum sviðum er þekkingin ein af helztu undirstöðunum. Það á einna skýrast við um rafeindaiðnaðinn, en einnig fiski- og loðdýrarækt. Síðarnefndu greinarnar byggjast einnig á góðu fóðri úr óvenju ódýrum fiskúrgangi.

Hins vegar fer því fjarri, að til góðs séu allar ráðagerðir manna um nýja starfsemi. Sumar þeirra eru eingöngu miðaðar við afmarkaða staðar- og atvinnuhagsmuni, en stríða að öðru leyti gegn heildarhagsmunum þjóðarinnar.

Hægt er að meta gildi nýrrar starfsemi á ýmsa samkeppnismælikvarða. Beztar eru þær greinar, sem ekki þurfa niðurgreiðslur, rekstrarstyrki, vildarlán, framkvæmdastyrki, útflutningsuppbætur, tollmúra og innflutningsbann.

Sjávarútvegurinn er dæmi um grein, sem stenzt alla þessa mælikvarða nema vildarlánin. Hann þarf ekki einu sinni innflutningsbann eða tollmúra. Hér er meira að segja hægt að kaupa danskan fisk, ef neytendur lystir.

Án nokkurra styrkja og útflutningsuppbóta keppir sjávarútvegurinn á erlendum markaði með góðum árangri, færir okkur gífurlegan gjaldeyri og stendur raunar að verulegu leyti undir þjóðfélaginu á Íslandi.

Samt er hið opinbera alltaf að gera sjávarútvegi skráveifu. Krónan er yfirleitt of hátt skráð. Rangsnúið fiskverð dregur úr gæðum. Verst er þó, að opinber lán magna stærð flotans og valda stórhættulegri ofveiði.

Á hinum enda litrófs íslenzkra atvinnuvega er hinn hefðbundni landbúnaður, sem felst í ræktun sauðfjár og nautgripa. Hann stenzt ekki nokkurn ofangreindra mælikvarða og er raunar hroðalegur baggi á þjóðinni.

Þessi hefðbundni landbúnaður þrífst í skjóli innflutningsbanns, tollmúra, útflutningsuppbóta, framkvæmdastyrkja, vildarlána, rekstrarstyrkja og niðurgreiðslna. Þetta borgar hann svo með ofbeit og landeyðingu.

Sumar aðrar greinar landbúnaðar eru mun betri, af því að þær standast mælikvarðana, sem hér hafa verið raktir. Alifuglarækt stenzt suma þeirra, en hefur þó skjól af innflutningsbanni. Ylrækt stenzt flesta, en getur ekki flutt út.

Hinar nýju greinar fiskiræktar og loðdýraræktar eru hátt yfir annan landbúnað hafnar. Í fyrsta lagi hafa þær ekki þurft niðurgreiðslur, rekstrarstyrki, vildarlán, framkvæmdastyrki, útflutningsuppbætur, tollmúra og innflutningsbann.

Í öðru lagi geta þær selt afurðir sínar á erlendum markaði. Þær geta fært gjaldeyri í þjóðarbúið. Þær geta staðið við hlið sjávarútvegs sem einn hornsteina þjóðfélagsins. Einmitt slíka nýbreytni eigum við að efla.

Jónas Kristjánsson.

DV
Snöggur sanngirnissigur.

Mikil og óvænt gleðitíðindi eru bráðabirgðalögin um brottfall 10% skattsins á ferðamannagjaldeyri. Aðdragandi laganna er ánægjulegt dæmi um, að íslenzk stjórnvöld geta verið skjótvirk, ef þau telja það máli skipta.

Albert Guðmundsson fjármálaráðherra var einn helzti hvatamaður málsins í ríkisstjórninni. Eftir jákvæðar viðræður fjármálaráðuneytisins og viðskiptaráðuneytisins lagði hann málið fyrir ríkisstjórnarfund í gær.

Þar fékk það fremur vinsamlegar undirtektir og voru þingflokkar ríkisstjórnarinnar kallaðir saman. Í báðum flokkum voru bráðabirgðalögin samþykkt síðdegis í gær. Og Albert var ekki seinn á sér að gefa lögin út í dag.

Með þessu er miklu og langvinnu leiðindamáli vikið til hliðar. Ferðamannaskatturinn hefur alltaf verið hvimleiður skattur, sem stríðir á ýmsan hátt gegn alþjóðlegu samstarfi og hefur samt ekki gefið mikið í aðra hönd.

Spáð hafði verið 75 milljón króna ríkistekjum af 10% álaginu á þessu ári. Hliðstæða upphæð þarf auðvitað að spara á móti, svo að bráðabirgðalögin leiði ekki til aukinnar skattheimtu á einhverju öðru sviði.

Ferðamannaskatturinn hefur falið í sér tvöfalda gengisskráningu, sem minnti á spillingartíma sjötta áratugarins, þegar snjallir menn syntu laglega milli margs konar gengis. Hér eftir er aðeins eitt gengi krónunnar.

Áður voru útflytjendur settir skör lægra en innflytjendur, sem gátu kostað viðskiptaferðir sínar af erlendum umboðslaunum. Þannig voru sumar viðskiptaferðir háðar ferðamannaskatti og aðrar alls ekki.

Áður var almenningur í sumarfríum settur skör lægra en embættismenn og viðskiptaaðilar, sem fá dagpeninga reiknaða í erlendri mynt. Í báðum þessum dæmum hefur misræmi milli hópa verið aflétt með bráðabirgðalögunum.

Ekki má heldur gleyma, að hinn sérstaki ferðamannaskattur okkar stríddi sem tvöfalt gengi gegn anda samstarfs okkar við aðrar þjóðir í Alþjóðlega gjaldeyrissjóðnum og var sífellt tilefni kvartana í okkar garð.

Við höfum hvað eftir annað haft gagn af þessu alþjóð lega samstarfi. Eftir brottfall 10% álagsins ætti niður að falla gagnrýni á þeim vettvangi. Það gæti komið sér vel á erfiðum tímabilum í framtíðinni.

Loks er ef til vill mikilvægast, að ferðalög eru mikilvægur þáttur lífsmáta nútímans. Fólk vill geta ferðazt um, án þess að íslenzk stjórnvöld séu sér á parti að reyna að spilla því með ranglátri skattheimtu.

Almenningur hefur margvíslegar ástæður fyrir ferðalögum sínum. Sumir vilja hvíla sig frá önnum eða rysjóttu veðri. Aðrir vilja teyga af brunnum vísinda, mennta eða sagnfræði. Allt eru þetta gildar ástæður.

Við búum svo afskekkt, að við þurfum að kaupa dýrari farseðla en aðrir til að komast yfir landamærin. Sá landfræðilegi skattur er svo mikill, að stjórnvöld eiga ekki að bæta gráu ofan á svart með viðbótarskatti.

Bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar eru spor í átt til einfaldara hagkerfis, betra alþjóðasamstarfs og réttlátara þjóðfélags. Og sérstakt fagnaðarefni er, hversu skjótt þau hafa komið til skjalanna.

Jónas Kristjánsson.

DV
Góðir gjaldeyrisrefir.

Loðdýrarækt er skyndilega að verða meiriháttar atvinnugrein hér á landi, einkum refarækt. Til viðbótar við þau 86 refabú, sem rokið hafa upp á sárafáum misserum, er ætlunin að koma upp 60 nýjum í haust.

Færri komast þó að en vilja. Loðdýrarækt er háð leyfisveitingum, meðal annars vegna ýmissa krafa um mannvirki og aðra aðstöðu. Margir eru á biðlista, þótt miklu þurfi til að verja. 150 refa bú kostar svipað og 40 kúa fjós og hlaða.

Reynslan af minknum sýnir, að búast má við, að mörg þessi nýju bú fari halloka. Loðdýrarækt er enginn skjótfenginn gróði. Eins og allur rekstur yfirleitt byggist hún á góðri þekkingu og mikilli nákvæmni.

Þekking er af skornum skammti í landinu. Hún er tæpast nógu mikil til að standa undir hinni hröðu fjölgun búa. Bændaskólarnir hafa ekki haft aðstöðu til verklegrar menntunar, en hafa þó megnað að standa vel að bóklegri.

Svo mikið er í húfi í þessari nýju og spennandi atvinnugrein, að nauðsynlegt er að tengja betur saman bókvitið og askana. Bændaskólarnir þurfa fé til verklegrar kennslu og til námskeiða fyrir loðdýrabændur.

Veirusjúkdómur hefur leikið minkabúin grátt á undanförnum árum. Svo er nú komið, að einungis tvö eða þrjú bú eru eftir af átta, sem voru starfrækt á blómaskeiði minkaræktar. Þetta sýnir, hversu þekkingin er nauðsynleg.

Erfiðleikar minkaræktar hafa þó leitt til mikils árangurs á einu mikilvægasta sviðinu, blöndun loðdýrafóðurs. Tekizt hefur að finna blöndur, sem gefa svo góða raun, að íslenzkir refir verða þyngri og skinnmeiri en aðrir.

Fiskúrgangur er 65% af fóðrinu og veldur því, að fóðurkostnaður þarf ekki að vera nema um helmingur af því, sem hann er í stærsta loðdýraræktarlandinu, Finnlandi. Þess vegna ætti okkar ræktun að geta orðið einkar arðbær.

Leiðbeinendur hafa oft bent á, að forskot okkar í lágum fóðurkostnaði byggist á, að loðdýrabúin séu í nágrenni fiskvinnslustöðva. Þannig sparast akstur, frystigeymslur og önnur aðstaða, sem fylgir vegalengdum og tímatapi.

Því miður virðast refabúin dreifast allt of mikið, bæði inn til lands og út um öll héruð. Bezt væri að hafa þau nokkur saman í nágrenni fiskvinnslustöðva, svo að þau hafi bæði ódýrt fóður og sameiginlega aðstöðu.

Hins vegar væri rétt að dreifa áhættunni. Við megum ekki einblína á blárefinn, heldur leyfa einnig ræktun á silfurref. Ennfremur þarf að efla ræktun á mink og ullarkanínum, svo að erlendar verðsveiflur í einstökum greinum valdi minna raski.

Við megum alltaf búast við tímabundinni offramleiðslu vegna sveiflna í eftirspurn. En offramleiðsla verður seint af okkar völdum, því að íslenzk framleiðsla verður aðeins dropi í heimshafið, þótt loðdýrarækt margfaldist hér.

Refaskinn hafa fallið í verði um 35%. Samt er tiltölulega lítið tap á mörgum refabúum, sem tóku til starfa um síðustu áramót og fengu því verðfallið í hausinn á viðkvæmasta tíma. Þetta sýnir, að afkoman getur orðið góð.

Loðdýraræktun byggist hvorki á innflutningsbanni loðskinna, né á niðurgreiðslum, ríkisstyrkjum og útflutningsuppbótum. Hún er fráhvarf frá hefðbundnum landbúnaði yfir í útflutningsiðnað, sem mokar inn í landið beinhörðum gjaldeyri.

Jónas Kristjánsson

DV
Gælt við kukl.

Skerandi dæmi um efnahagsvit ríkisstjórnarinnar og ráðgjöfina, sem hún sætir í þeim efnum, eru hugleiðingar ráðherra og ráðgjafa þeirra um, hvort taka eigi erlend lán fyrir hallarekstri ýmissa opinberra þjónustufyrirtækja.

Í vaxandi mæli hafa ríkisstjórnir seilzt til þessarar aðferðar til að halda í gangi orkufyrirtækjum á borð við Landsvirkjun og Hitaveitu Reykjavíkur og raunar fleiri opinberum fyrirtækjum, sem selja almenningi þjónustu.

Þetta er gert til að hindra, að eðlilegar og nauðsynlegar verðhækkanir á þjónustunni fari út í vísitölurnar, sem ríkisstjórnir eru alltaf að berjast við að halda niðri. Þetta er svokallað stríð við verðbólguna.

Eins og jafnan vill verða í opinberum stofnunum er ekki auðvelt að finna leiðir til sparnaðar í rekstri, svo sem að nýta vinnutímann betur, þótt oft hafi verið bent á, að víða er hann óhæfilega illa nýttur.

Enda virðast ráðherrar og ráðgjafar þeirra hafa gefizt upp við að heimta skárri rekstur og segjast nú aðeins hafa um að velja hækkun á verði þjónustunnar eða erlend lán, jafnvel þótt slík lán séu þegar komin út í öfgar.

Smám saman hafa erlendar skuldir opinberra þjónustufyrirtækja, einkum þeirra, sem afla orku og dreifa henni, magnazt svo, að þær nema meirihluta allra skulda Íslendinga í útlöndum og eru að sliga þjóðfélagið.

Erlendar skuldir nema nú um helmingi af árlegri þjóðarframleiðslu og árleg greiðslubyrði af þessum skuldum nemur um fjórðungi af árlegum útflutningstekjum. Þessi hlutföll hafa sigið mjög hratt á ógæfuhliðina undanfarin ár.

Skuldasúpan er að verulegu leyti orðin til af því, að stjórnvöld treystast ekki til að láta okkur greiða fullt verð fyrir hita og rafmagn og kjósa heldur að velta greiðslubyrðinni yfir á afkomendurna, sem eiga að erfa landið.

Undirverð á hita og rafmagni í mesta þéttbýlinu leiðir svo til samanburðar við strjálbýlið, sem heimtar jafnan rétt. Afleiðingin er verðjöfnun á rafmagni, olíustyrkir til húshitunar og aðrar hliðstæðar niðurgreiðslur.

Miklu vitlegra væri hins vegar að jafna orkuverðið upp á við, – láta þjóðina borga til fulls orkuna, sem hún notar, í stað þess að dreifa kostnaðinum á næstu kynslóðir, sem eiga að bæta þessu böli ofan á ofveiði okkar og ofbeit.

Þetta hefði verið heppilegri leið til að ráðast á lífskjörin en að skera niður verðbætur á laun. Sú skerðing dregur einmitt núna úr kjarki ráðamanna til að halda réttum mikilvægum atriðum á borð við orkuverð og krónugengi.

Enn einu sinni eru ráðherrar og ráðgjafar þeirra að gamna sér við, að þeir geti sparað sér nokkur vísitölustig í hinu indæla verðbólgustríði sínu með því að falsa verð á rafmagni og heitu vatni og safna skuldum í staðinn.

Margoft hefur verið bent á, að þessi iðja misviturra manna er meira en lítið þjóðhættuleg. Hún verður sjúklegri með hverju árinu, eftir því sem skuldir þjóðarinnar í útlöndum nálgast suðupunktinn, er þá verður ekki lengur haminn.

Samt þykjast menn geta verið ráðherrar og efnahagsráðgjafar upp á þau býti, að enn komi til greina að galdra brott heimatilbúinn vanda með því að auka hina geigvænlegu skuldabyrði þjóðarinnar. Það er ekki von, að vel gangi.

Jónas Kristjánsson.

DV