arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Verkföll ekki óumflýjanleg

Nokkurs uggs um verkfallshættu gætir hjá fólki um þessar mundir. Byggist sú svartsýni aðallega á því, að Alþýðusamband Íslands hefur eindregið beðið aðildarfélög sín að afla sér verkfallsheimildar. Reynslan hefur kennt mönnum svartsýni í þessum efnum.

En hinu má ekki heldur gleyma, að á sjónarmiðum launþega, vinnuveitenda og ríkisstjórnar eru ýmsir snertifletir, sem gefa almenningi ástæðu til að vona, að samkomulagshorfurnar séu betri en vopnabrakið á yfirborðinu gefur til kynna.

Í fyrsta lagi eru aðilar málsins sammála um, að atvinnuöryggið skipti mestu máli og að það sé í mikilli hættu um þessar mundir. Forustumenn Alþýðusambandsins gera sér ljóst, að nauðungarsamningar í kjölfar óhófskrafna mundu valda snöggum samdrætti í atvinnulífinu ofan á þann samdrátt, sem fyrir er, og leiða á þann hátt til atvinnuleysis.

Í öðru lagi eru málsaðilar sammála um, að brýnast sé að bæta kjör láglaunafólks, og að hinir, sem betri kjörin hafa, geti fremur tekið þátt í byrðum efnahagserfiðleikanna. Vinnuveitendur hafa gert launþegum tilboð í þessum anda, sem er mikilvægt skref til sátta, þótt aðila greini enn á um upphæðir.

Í þriðja lagi eru samningamenn sammála um, að kjarabætur skattalækkana, sem ríkisstjórnin hefur boðizt til að beita sér fyrir, verði metnar að fullu sem aðrar kjarabætur. Í þessu felst mikilvægur möguleiki á að bæta kjörin með sparnaði í ríkisrekstri og frestun ríkisframkvæmda og án kostnaðar fyrir illa stætt atvinnulíf.

Í fjórða lagi eru deiluaðilar sammála um, að kjarabæturnar megi koma í áföngum. Forustumenn Alþýðusambandsins hafa viðurkennt, að óraunhæft sé að krefjast þess, að lífskjörin, sem fólust í samningunum fyrir réttu ári, verði endurheimt í einu vetfangi.

Allir þessir fjórir snertipunktar ern mikilvægir. Þeir valda því, að ekki er enn ástæða til að örvænta, þótt blásið sé í herlúðra. Samningsaðilar eru sammála um margar meginlínur. Þeir vita, að atvinnuástandið takmarkar möguleikana. Þeir vita, að mest ríður á að bæta kjör láglaunafólks. Þeir telja skattalækkanir jafngildi kauphækkana. Og þeir telja ekki unnt að endurheimta kaupmáttinn frá í fyrravor í einum áfanga.

0ft hafa samningar náðst án verkfalla, þótt meira hafi borið á milli. Ekki er því á þessu stigi unnt að fortaka, að deiluaðilar séu menn til að finna lausn innan hins tiltölulega þrönga ramma, sem snertipunktarnir setja þeim.

Hins vegar verður að viðurkennast, að viðræður samningamanna ganga ósköp hægt. Þrátt fyrir hið frjálsa samningaform mæna þeir um of á ríkisstjórnina eins og hún geti nú höggvið á Gordíonshnútinn. Ríkisstjórnin hefur þegar veitt aðstoð á ýmsum sviðum og getur af eðlilegum ástæðum ekki lagt fram frekari tilboð, nema þá til að liðka fyrir undirritun samninga á síðustu klukkustundum viðræðnanna.

Ef deiluaðilar líta nú raunsætt á snertipunktana og meta hin félagslegu og efnahagslegu sjónarmið að jöfnu, eiga þeir að geta náð saman endum, áður en til verkfalla kemur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Stjórnin þarf stuðning

Nú ríður á, að sem flestir styðji við bak ríkisstjórnarinnar í erfiðum og umfangsmiklum björgunaraðgerðum hennar. Nú ríður á, að menn láti ekki tryllast af þeim, sem eru að reyna að mikla lífskjaraskerðinguna í augum almennings

Þjóðin er að komast úr miðri straumiðunni. Með gengislækkuninni var lagður grundvöllur að því, að hjól efnahagslífsins gætu snúizt í rétta átt. Eftir eru ýmsar hliðarráðstafanir, svo og kjarasamningar, sem ráða úrslitum um, hvort takast þær björgunaraðgerðir, sem hafa farið vel af stað.

Lykilatriði efnahagslífsins um þessar mundir eru þrjú og má ekki milli sjá, hvert þeirra er mikilvægast. Í fyrsta lagi þarf að mynda gjaldeyrisvarasjóð á nýjan leik. Í öðru lagi þarf að tryggja afkomu atvinnuveganna. Og í þriðja lagi þarf að hindra atvinnuleysi í landinu.

Gengislækkunin hefur þann kost, að hún er lykill að öllum þremur atriðunum í senn. Hún eykur samkeppnishæfni íslenzkra atvinnuvega gagnvart útlendum og hefur á þann hátt hagstæð áhrif á afkomu þeirra, atvinnuöryggið og gjaldeyrisviðskiptin.

En gengislækkunin dugir ekki ein. Annars vegar þurfa að fylgja henni hliðaraðgerðir, er geta dregið úr horfunum á, að þjóðin lendi enn einu sinni í þeim vítahring, sem leiðir til nýrrar kollsteypu og nýrrar gengislækkunar. Hins vegar þurfa að fylgja henni hliðaraðgerðir, sem draga úr kjaraskerðingu hinna verst settu í þjóðfélaginu.

Ríkisstjórnin er að undirbúa kerfisbreytingu í verðlagsmálum og millifærslum sjávarútvegsins, sem á að skera burt meinsemdir, er hafa grafið þar um sig árum saman. Þessi uppskurður miðar að því, að rekstur sjávarútvegsins komist aftur á heilbrigðan áhættugrundvöll.

Því miður eru engar líkur á, að stjórnarflokkarnir geti né vilji framkvæma neinn uppskurð á spilltu landbúnaðarkerfi. Við losnum því ekki við hinar illræmdu útflutningsuppbætur að sinni.

Hins vegar getur og vill ríkisstjórnin efna til umtalsverðs sparnaðar í embættismannabákninu, sem er orðið stærra en svo, að þjóðin fái borið. Verða rekstrarútgjöld skorin niður eftir mætti og mun árangurinn líta dagsins ljós eftir nokkra daga.

Þar á ofan hyggst ríkisstjórnin draga saman seglin og fresta framkvæmdum í eitt ár, bæði til að spara skattpeninga borgaranna og til að beina starfskröftum þjóðarinnar til atvinnuveganna. Þessi frestun verður mörgum sársaukafull, en er nauðsynleg, af því að ríkisgeirinn hefur á undanförnum árum þanizt út yfir allan þjófabálk.

Loks hyggst ríkisstjórnin ráðast gegn hinu sjálfvirka vísitölukerfi, sem ríkir á mörgum sviðum efnahagslífsins og gerir stjórn þess ókleifa. Þetta er ein mikilvægasta aðgerðin til að rjúfa vítahring verðbólgunnar í landinu.

Til að milda áhrif gengislækkunarinnar hafa vinnuveitendur boðið fram 3.800 króna láglaunabætur og ríkisstjórnin boðið hliðstæða hækkun ellilífeyris og örorkubóta, svo og skattalækkun á láglaunafólki, er jafngildi 2-7% launahækkun.

Þegar forustumenn Alþýðusambandsins tala svo um 50-60% launahækkun, feta þeir vitandi vits í spor Nerós og spila á fiðlu, meðan Róm brennur í eldi vinnudeilna og atvinnuleysis.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Heilbrigð hlutaskipti

Sennilega er hvergi meiri framleiðni í íslenzku atvinnulífi en í fiskveiðunum. Aflamagnið á hvern sjómann er meira en annars staðar og raunar margfalt meira en víðast hvar í heiminum.

Skipulag útgerðarinnar hefur líka lengi verið til fyrirmyndar. Útgerðin er á höndum margra smárra aðila, en ekki fárra stórra. Í mörgum tilvikum eru skipstjórnarmennirnir sjálfir meðal aðaleigendanna. Og öll áhöfnin tekur þátt í áhættunni, því að hún er ráðin upp á hlut.

Þetta rekstrarform er hagkvæmt og leiðir til mikilla afkasta, eins og reynslan sýnir, auk þess sem það forðar sjómönnum frá þeirri lífsfirringu, er stundum sækir að launamönnum stórfyrirtækja. Vegna alls þessa er æskilegt að viðhalda þessu rekstrarformi og efla það.

Sjálft hlutaskiptakerfið fór úr skorðum fyrir nokkrum árum, þegar það leiddi til þess, að sjómenn höfðu rosatekjur, meðan útgerðin rambaði á barmi gjaldþrots, án tillits til þess, hvort vel aflaðist eða ekki. Þessi röskun leiddi bölvun millifærslukerfisins yfir útgerðina.

Æ fleiri liðum útgerðarkostnaðar hefur verið smeygt framhjá hlutaskiptum. Annars vegar hefur fiskverði verið haldið niðri og hins vegar hafa fiskvinnslustöðvarnar greitt stórar fúlgur til sameiginlegra sjóða útgerðarinnar. Með þessum hætti er niðurgreidd olían, tryggingar, vextir og afborganir útgerðarinnar.

Með þessu er verið að innleiða dulbúinn ríkisrekstur í sjávarútveginn. Hæfni útgerðarmanna, skipstjórnarmanna og áhafnar skiptir minna máli en áður, enda er bókhaldið komið upp í Þjóðhagsstofnun,.sem síðan breytir millifærslum eftir þörfum.

Ýmisleg spilling fylgir þessu. Vegna olíusjóðsins keyra menn vélar skipanna ósparar en ella, þótt þeir viti, að síðasta hraðamílan er langdýrust. Og engin leið er að greina af öryggi milli venjulegs viðhalds og tjóns, sem tryggingar greiða, svo að tjónagreiðslur verða óeðlilega háar.

Þetta millifærslukerfi þarf að afnema, áður en það veldur varanlegu tjóni. Og ríkisstjórnin hefur einmitt hug á að tengja slíkar aðgerðir við björgunaraðgerðirnar í efnahagslífinu. Miklu máli skiptir, að þetta takist og að útgerðin komist aftur á heilbrigðan grundvöll.

Þær greiðslur, sem hingað til hafa komið frá fiskvinnslunni, verður framvegis að greiða af óskiptu aflaverðmæti bátanna. Jafnframt þarf fiskverðið að hækka sem nemur þessari breytingu.

Þetta mundi leiða til þess, að aflaverðmæti upp úr sjó yrði svipað og í Færeyjum. Hingað til hafa blekkingar millifærslukerfisins leitt menn til að halda, að óeðlilegur munur væri á fiskverði þar og hér.

Með því að greiða sama hluta af rekstri bátanna af óskiptum afla og nú er greitt með millifærslum, ætti að vera unnt að hindra, að óeðlileg hlutaskipti kollvarpi því kerfi, sem við vitum, að bætir hag útgerðar og sjómanna betur en nokkurt annað kerfi.

Skaðlegar eru hlutaskiptareglur, sem leiða til taps á rekstri flestra báta, þótt vel aflist, og jafnskaðlegar eru millifærslureglur, sem leiða til þess, að öll útgerð gengur, hversu vitlaus sem hún er. Heilbrigt hlutaskiptakerfi er bezta kerfið.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hversu mikil byggðastefna?

Flestir munu sammála um, að byggðastefna sé eðlileg og nauðsynleg. Flestir telja, að verja þurfi fjármunum úr sameiginlegum sjóðum til að jafna að vissu marki aðstöðu fólks eftir búsetu í landinu. Flestir telja, að hindra beri eftir föngum óhæfilega samþjöppun byggðar í einu horni landsins.

Enginn virðist hins vegar gera sér grein fyrir, hve mikil byggðastefnan eigi að vera, hversu mikið hún eigi að kosta. Menn forðast að nefna tölur í þessu sambandi. Enda er ekki laust við, að sumir talsmenn byggðastefnu vilji koma henni í flokk hinna heilögu kúa, sem menn skuli trúa á í blindni eins og landbúnaðinn og ekki megi mæla með neinum tölum.

Ákveðin prósenta á fjárlögum til byggðasjóðs segir ekki alla söguna um byggðastefnuna. Fjárveitingar til byggðamála koma fram með margvíslegum öðrum hætti. Þjóðhagsstofnunin ætti að rekja þessa þræði og leggja þá saman til að auðvelda fólki að átta sig á, um hversu mikla fjármuni er að ræða.

Byggðastefna kemur meðal annars fram í því, að greiðslur ríkisins miðað við fólksfjölda eru í mörgum tilvikum meiri úti á landi en á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu. Skólar, einkum heimavistarskólar, eru dýrari í byggingu og rekstri úti á landi. Gerð vega, brúa, hafna og flugvalla er líka dýr í dreifðri byggð í stóru landi. Þannig má rekja ýmis dæmi um, að ríkið hefur meiri kostnað af byggingu og rekstri úti á landi en á suðvesturhorninu.

Byggðastefna kemur líka fram í ýmiss konar verðjöfnun á vörum og þjónustu, sem dýrara er að dreifa í strjálbýlinu en í þéttbýlinu. Rafmagnsnotendur í þéttbýli eru skattlagðir til að borga niður rafmagnið fyrir hina. Olía og bensín eru líka verðjöfnuð, svo og sement og raunar fleiri vörur.

Byggðastefna kemur ennfremur fram í þeim forréttindum, sem landbúnaðurinn hefur fram yfir aðra atvinnuvegi í styrkjum, uppbótum, niðurgreiðslum, fjármagnsútvegun, lánakjörum og innflutningsbanni.

Byggðastefna kemur loks fram í sérstakri peningalegri fyrirgreiðslu Byggðasjóðs og raunar fleiri sjóða. Þessi tegund byggðastefnu hefur stuðlað nokkuð að uppbyggingu atvinnubótafyrirtækja í ýmsum smáiðnaði víða um landið.

Þessir ýmsu þættir byggðastefnunnar eru raktir hér til að minna á, hve víða má finna byggðastefnu í rekstri þjóðfélags okkar, án þess að nokkur sérfræðingur, stjórnmálamaður né almennur borgari hafi hugmynd um heildarmagnið. Enginn hefur hirt um að telja saman einstaka þætti byggðastefnunnar og reikna út, hve mikill hluti þeir eru samanlagt af útgjöldum og tekjum þjóðarinnar.

Þetta mál þarf að rannsaka til að unnt sé að renna stoðum undir raunsætt mat á byggðastefnu. Við þurfum að komast að því, hve mikið hún kostar, svo að við getum metið af einhverri skynsemi, hvort hún er nægileg, of mikil eða of lítil.

Núverandi efnahagsástand ætti að geta sannfært okkur um, að við höfum ekki efni á sjálfvirku stjórnleysi á sviði byggðastefnunnar fremur en á öðrum sviðum. Þeir, sem ekki trúa í blindni á þessa heilögu kú fremur en aðrar slíkar, til dæmis landbúnaðinn, vilja vita, hversu miklu byggðastefnan nemur, í tölum og prósentum talið.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skera þarf sem allra mest

Niðurskurður ríkisútgjalda um 2500-3700 milljónir króna og lækkun tekjuskatts vega þyngst á metunum í fjármálaaðgerðum ríkisstjórnarinnar um þessar mundir. Hækkun söluskatts um eitt stig er mun veigaminni aðgerð, því að hún gefur ríkinu þó ekki nema 800 milljónir.

Óneitanlega er ekki í stíl að vera að hækka einn skatt meðan aðrir eru lækkaðir og útgjöld ríkisins skorin niður. Hækkun söluskattsins hefur slæm áhrif á samkomulagið á vinnumarkaðinum og getur reynzt dýrkeypt um síðir. Þá verður það einnig að viðurkennast, að 20% er anzi hár söluskattur og takmarkar möguleika á breytingu tolla í söluskatt.

Nokkur sárabót er að því, að hækkun söluskattsins hverfur í skugga ráðagerðanna um 2500-3700 milljón króna niðurskurð ríkisútgjalda og um þá lækkun tekjuskatts, sem á að fela í sér, að almennar launatekjur verði tekjuskattsfrjálsar.

Ljóst er, að niðurskurður ríkisútgjalda um þessar miklu upphæðir verður mjög erfiður. Ekki verður unnt að fækka fastráðnum starfsmönnum ríkisins á þessu ári, en hins vegar ætti að vera unnt að banna yfirvinnu þeirra. Yfirvinna er að dragast saman í atvinnulífinu og ætti einnig að gera það hjá ríkinu.

Mesti sparnaðurinn ætti svo að nást með frestum framkvæmda. Og sá niðurskurður hlýtur að verða mjög tilfinnanlegur. Menn verða að sætta sig við, að mikill fjöldi nytsamlegra framkvæmda verði að bíða, meðan efnahagsóveðrinu er að slota. Gerð hafna, vega, skóla, sjúkrahúsa og margs annars af því tagi verður að bíða.

Einu framkvæmdirnar, sem ekki má spara, eru virkjanir og dreifing jarðhita og vatnsafls. Á þeim sviðum verðum við meira að segja að herða sóknina. Og þá stefnu hefur ríkisstjórnin einmitt tekið með því að láta hluta olíuprósentsins í söluskattinum renna til slíkra framkvæmda. Réttast hefði þó verið að láta þessa prósentu renna óskipta til þessa, fremur en að greiða niður olíunotkunina.

Svo virðist sem niðurskurður framkvæmda verði víðast hvar ekki minni hjá bæjar- og sveitarfélögum landsins en hjá ríkinu. Því má búast við miklum straumi starfskrafta úr byggingariðnaðinum til framleiðsluatvinnuveganna, sjávarútvegs og iðnaðar. En nokkur hætta er einnig á, að atvinnuleysi verði í byggingariðnaðinum, þrátt fyrir þennan straum.

Samt verður ekki hjá þessum niðurskurði komizt. Yfirbygging þjóðfélagsins er orðin of dýr. Þjóðin hefur kollsiglt skútu sinni. Alþingismenn okkar voru of léttlyndir, þegar þeir gengu frá fjárlögum fyrir jólin. Við verðum að fresta þeirri veizlu, sem þar var búin þjóðinni, og draga í þess stað af krafti úr hlutdeild ríkisbúsins í þjóðarbúinu.

Erfiðasta vandamál aðgerðanna kemur í ljós, þegar ramakvein fara að heyrast úr öllum áttum vegna miskunnarlauss niðurskurðar ríkisútgjalda. Þá mun sannarlega reyna á þolrif ráðamanna og þjóðar. Vonandi tekst að skera þessi útgjöld niður um 2500-3700 milljónir. Þá er hálfur sigur unninn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Zetan nýtur stuðnings

Halda má því fram með nokkrum rökum, að réttast væri að rita íslenzku eftir framburði og löggilda hljóðritun í staðnúverandi ritmáls. Hitt er öllu fráleitara að krukka aðeins lítillega í þá stafsetningu, sem tvær kynslóðir Íslendinga hafa vanizt og misþyrma einum stafi, zetunni.

Eitthundrað menn hafa nú sameinazt um að skora á menntamálaráðherra að innleiða zetuna á nýjan leik. Áður hafði meirihluti Alþingis samþykkt ályktun til stuðnings zetunni. Ekki er því orðið laust við, að ráðherra og embættismannavaldið að baki hans standi á ótraustum grunni í tilrauninni til að kæfa zetuna.

Þessi umdeildi stafur hefur áratugum saman ekki verið kenndur í barnaskólum landsins, heldur aðeins í skólum fyrir eldri nemendur. Zetan hefur þannig verið gerð að annars flokks staf, sem aðeins langskólagengnir hafa kunnað að nota réttilega. Það er því raunar mesta furða, hve lífseig zetan hefur verið, þótt skólakerfið hafi svikizt um að sýna henni fullan sóma.

Einfaldasta lausnin á vandamáli zetunnar er að gera hann að hlutgengum staf á nýjan leik og kenna hana frá upphafi stafsetningarnáms til jafns við aðra stafi íslenzks ritmáls. Þetta mundi leiða til þess, að zetan yrði flestum stöfum auðveldari í meðferð, enda eru gömlu reglurnar um hana fullkomlega rökréttar og án undantekninga. Slíkt verður ekki sagt um aðrar reglur núverandi ritmáls, t.d. um ypsilonið.

Menn rugluðust á orsök og afleiðingu, þegar þeir lögðu zetuna niður illu heilli. Ástæðan fyrir því, að fjöldi fólks kunni ekki meðferð zetunnar, var ekki sú, að zetan væri í sjálfu sér erfiður stafur, heldur sú, að skólakerfið hafði áratugum saman svikizt um að kenna zetuna til jafns við aðra stafi.

En jafnvel þótt zetan hefði ekki ýmislegt til málsbóta til að firra sig dauðadómi, er skaðlegt að vera að narta í gildandi ritmál. Áskorendurnir hundrað benda á, “að sú festa í íslenzkri stafsetningu, sem tókst að koma á undanfarna tæpu hálfa öld, sé til ómetanlegs hagræðis á mörgum sviðum, svo sem í lagagerð, stjórnsýslu, safnstörfum og kennslu, en breyting að sama skapi til þess fallin að valda glundroða og tjóni.”

Þeir segja áfram: “Má og ekki gleyma því, að tveimur kynslóðum Íslendinga er töm sú stafsetning, sem kennd hefur verið undanfarna áratugi, og eiga margir bágt með að sætta sig við stafsetningu, sem þeir telja óskilmerkilegri og óhentugri.”

Við erum í svipuðum sporum og flestar nágrannaþjóðir okkar, að talmálið hefur fjarlægzt ritmálið. Þess vegna er eðlilegt, að upp komi hugmyndir um að færa ritmálið til talmáls á nýjan leik. Ef embættismannvaldið vildi taka upp rithátt eftir framburði, mætti ræða kosti þess og galla í fullri alvöru. En að ráðast gegn zetunni einni og nokkrum öðrum atriðum ritmálsins er kák eitt og færir ritmálið ekkert að gagni nær talmálinu.

Og einnig mætti spyrja, hvaðan menntamálaráðuneytinu komi vald til að útrýma zetunni gegn vilja þings og þjóðar. Við skulum ekki láta það komast upp með slíkt. Við skulum hefja zetuna til þess vegs, sem henni ber, meðan við búum við núverandi ritmál.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hvenær er ysta nöf?

Menn átta sig yfirleitt ekki á hyldýpinu, fyrr en þeir eru komnir fram á yztu nöf. Ekki gagnar að vara þá við allmörgum skrefum innan við brúnina. Menn byrja að taka mark á hættunni, þegar hún er ekki lengur spádómur, heldur raunveruleiki, sem þeir standa andspænis og geta horft á.

Í þessu felst einn helzti vandinn við stjórn efnahagsmála í lýðræðisríkjum. Oftast er tómt mál að tala um, hvort stjórnvöld grípi of seint eða nógu snemma í taumana, þegar hætta er á ferðum í efnahagsmálum. Staðreyndin er nefnilega sú, að hættan verður að vera komin á alvarlegt stig, til þess að almenningur sætti sig við harkalegar gagnaðgerðir.

Stjórnvöld magna að vísu vandann með hræðslu sinni við almenning. Yfirleitt reyna þau í lengstu lög að halda upplýsingum frá fólki af ótta við, að vitneskja almennings bindi hendur stjórnvalda. Eitt dæmi um þetta er, að núverandi ríkisstjórn hefur þrátt fyrir gefin loforð ekki fengizt til að láta fólki í té ítarlegar upplýsingar um efnahagslausnir, sem hafnað var, þegar gengislækkunin var valin.

Ef almenningur hefði séð ógnir uppbótakerfisins, er líklegt, að hyldýpið hefði sézt betur en raun varð á og fólk hefði fremur sannfærzt um, að harkalegar aðgerðir væru nauðsynlegar. En fólkinu í landinu var ekki treyst frekar en fyrri daginn og m.a. þess vegna er það byrjað að mótmæla þeim björgunaraðgerðum, sem valdar voru.

Telja mætti, að þjóðin sé komin út á yztu nöf, þegar hún sér, að gjaldeyrisvarasjóðurinn er þrotinn og að útflutningsatvinnuvegirnir eru að stöðvast. Við slíkar aðstæður ætti hún að sjá, að lifað hefur verið um efni fram í of langan tíma og að komið er að skuldadögunum.

Samt er skilningurinn á hyldýpinu ekki meiri en svo, að leiðarahöfundar stjórnarandstöðublaðanna og ýmsir félagsmálaberserkir telja sig hafa hljómgrunn fyrir svo áköf neyðaróp gegn björgunaraðgerðunum, að ætla mætti, að þeir væru að verða hungurmorða og að bráður mannfellir væri búinn láglaunafólki í landinu, ef ráðagerðir ríkisstjórnarinnar næðu fram að ganga.

Við eigum þó að hafa skynsemi til að vita, að lífskjörin í landinu eru nógu góð til þess, að sú lífskjararýrnun, sem gengislækkunin veldur, flytur lífskjörin ekki lengra aftur á bak en á það stig, sem þau voru árið 1972. Og þóttu þau lífskjör þá vera ágæt miðað við fyrri ár.

Þar á ofan hefur margoft verið sagt, að verið sé að undirbúa ráðstafanir, sem létti láglaunafólki og elli-og örorkulífeyrisþegum þær byrðar, sem björgunaraðgerðirnar í efnahagsmálum leggja á þjóðina.

Næstu vikur skera úr um, hvort þjóðin var komin nægilega langt út á yztu nöf til að sjá niður í botn á gljúfrinu og átta sig á alvöru ástandsins.

Það kemur m.a. í ljós af umræðum á Alþingi og viðræðum um kjaramál, hvort ríkisstjórnin hefði átt að bíða eftir atvinnuleysinu til að fá hljómgrunn fyrir björgunaraðgerðir sínar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Áfram með orkuverin

Okkur hefur að undanförnu ekki gengið eins vel og við hefðum óskað í virkjun orkulinda landsins. Orkukreppan í heiminum hefur sýnt okkur, að virkjun vatnsafls og jarðvarma þarf að vera eitt af helztu forgangsverkefnum okkar. En ýmsar ástæður valda því, að okkur miðar of hægt í þessum efnum.

Ein meginástæðan er sú, að vinstri stjórnin lét hjá líða að taka ákvörðun um ný stórvirki á þessu sviði. Hinar mikilvægu virkjanir, sem nýlokið er, verið er að ljúka eða verður senn lokið, svo sem Laxá, Lagarfoss og Sigalda, eru arfleifð frá viðreisnarstjórninni. Hléið, sem síðan varð á dögum vinstristjórnarinnar, veldur því nú, að við erum ekki nægilega vel búnir undir nýjar virkjanir.

Önnur ástæða er fólgin í fjárhagserfiðleikum undanfarinna mánaða. Ríkisvaldið hefur átt í erfiðleikum með að finna lausn á fjárhagslegri fyrirgreiðslu vegna hitaveitu frá Svartsengi til byggðanna á Suðurnesjum- Og Hitaveita Reykjavíkur hefur ekki fengið næga gjaldskrárhækkun til að ljúka hinu mikla dreifikerfi fyrir Reykjavíkursvæðið.

Stjórnvöld eru nú að reyna að vinna upp fyrri tafir og finna fjárhagslegar lausnir á verkefnum, sem komin eru á framkvæmdastig. Mikilvægt er, að þetta takist sem bezt og fljótast. Einna ánægjulegasta sporið í rétta átt er, að tekizt hefur að stytta áætlaðan byggingartíma orkuversins við Kröflu úr fjórum árum í tvö ár. Með þeirri virkjun ætti hinum þráláta orkuskorti á Norðurlandi að linna.

Við megum ekki láta það taka okkur mörg ár að búa svo um hnútana, að jarðhiti og vatnsafl leysi olíuna alveg af hólmi í rafmagnsframleiðslu og húsahitun. Lagning hitaveitu í nágranna. byggðir Reykjavíkur og um Suðurnes eru einna veigamestu verkefnin á þessum sviðum og mega ekki tefjast, þrátt fyrir fjárhagserfiðleika opinberra aðila.

Jarðhitinn er ekki síður mikilvægur en vatnsaflið, því að fundnar hafa verið ódýrar leiðir til að framleiða rafmagn úr jarðhita. Kröfluvirkjun er fyrsta stóra skrefið á þessu sviði og verður væntanlega fyrirboði mikillar útþenslu á nýtingu þeirrar auðlindar.

Óttinn við stóriðju má ekki lama þessa þróun eins og hann gerði á valdatíma vinstri stjórnarinnar. Við megum ekki vera að því að heyja stórstyrjöld um hvert einasta slíkt iðjuver. Slagurinn um álverið var of illskeyttur og karpið um málmblendiverksmiðjuna gengur út í öfgar. Slíkar deilur tefja þróun stóriðju hér á landi og tefja um leið möguleika okkar á að nýta orkulindirnar, sem nú eru verðmætari en nokkru sinni fyrr vegna hins háa verðs á olíu.

Þótt við hefjum stórsókn í að byggja upp orkufrekan iðnað með erlendu fjármagni, þarf það ekki að dreifa huga okkar frá möguleikum okkar sjálfra í þróun innlends léttaiðnaðar. Og við getum einnig samtímis hraðað athugunum á því, hvernig nýta megi jarðhitann á hagkvæman hátt til ylræktar. Við þurfum að sækja fram á öllum sviðum í senn.

Okkur nægir ekki að framleiða eigin rafmagn og húsahitagjafa. Við þurfum líka að láta auðlindir landsins gera okkur að raunverulegri iðnaðarþjóð. Olíukreppan á að vera okkur nægileg hvatning á öllum þessum sviðum.

Jónas Kristjánsson

Vísir