arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Nú er það stjórnarbolti

Eftir eins mánaðar þjark er umræðugrundvöllur sáttanefndar í kjaradeilunni loksins orðinn að niðurstöðu deiluaðila. Þeir þurftu heilan mánuð til að sannfæra sig um, að hugmyndir sáttanefndar fólu í sér skynsamlega og góða lausn á einkar erfiðum heildarsamningum um kaup og kjör í landinu.

Einu umtalsverðu frávik niðurstöðunnar frá hugmyndum sáttanefndar eru 5.000 króna kauphækkun 1. júní á næsta ári og 4.000 króna hækkun 1. september á sama ári. Þessar hækkanir koma eins og hækkanir þessa árs með sömu krónutölu á lág og há laun og eru því í anda þeirrar tegundar láglaunastefnu, sem kom fram í hinum upphaflega umræðugrundvelli sáttanefndar.

Í heild sýnir niðurstaðan, að sáttatsemjararnir hafa metið stöðuna og möguleika hennar rétt, þegar þeir lögðu fram umræðugrundvöllinn. Hugmyndirnar þóttu djarfar á sínum tíma, þar sem verkföll voru þá ekki hafin og menn ekki vanir því að hlusta á sáttatillögur, fyrr en í óefni er komið.

Því miður lá við, að framtak sáttanefndar yrði til einskis. Í þessari viku áttu hin tiltölulega afmörkuðu verkföll að breytast í alvarlegri og dýrari verkföll. En Vestfirðingar björguðu málinu með því að skera á hnútinn. Það er þeirra sérsamningur, sem nú er með nær engum frávikum orðinn að niðurstöðu kjarasamninganna.

Allir Íslendingar geta varpað öndinni léttar að loknum hinum umfangsmiklu kjarasamningum. Að vísu er kálið ekki sopið, því að mikil verðbólga mun fylgja í kjölfar samninganna. Víxlverkanir kaups og verðlags munu leiða til tvöföldunar á krónutölum kaups og gífurlegra verðhækkana á hálfu öðru ári.

Þar með er boltinn kominn í hendur ríkisstjórnarinnar og stuðningsflokka hennar. Er ekki laust við, að það komi vel á vondan, því að tregða ríkisstjórnarinnar gagnvart róttækum aðgerðum til að liðka fyrir samningum er meginástæðan fyrir því, að mikil kaupmáttaraukning næst ekki nema með mikilli verðbólgu.

Samtök launamanna hafa sett í samningana skynsamlega fyrirvara, sem binda mjög hendur ríkisstjórnarinnar í viðleitni hennar til að eyðileggja áhrif kjarasamninganna. Hingað til hafa ríkisstjórnir yfirleitt komið eins og þjófur á nóttu eftir samninga og haft á burt með sér mestan hluta herfangsins.

Nú verður ríkisstjórnin að leita annarra og raunhæfari leiða til að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Hún þarf að endurskoða hinar miklu fjárfestingar sínar og hinar miklu lánveitingar til þjóðhagslega óhagkvæmrar fjárfestingar í atvinnulífinu.

Ríkisstjórnir hafa hver fram af annarri neitað að horfast í augu við þá staðreynd, að íslenzka þjóðfélagið er af opinberri hálfu mun verr rekið en þjóðfélög nágrannaríkjanna. Mörg atriði þessa fáránlega rekstrar hafa verið rakin í leiðurum Dagblaðsins á undanförnum mánuðum. Landbúnaðurinn er langt frá því að vera eina bölið.

Þegar verðbólgan fer að magnast eftir þessa samningahrinu, verður erfiðara en nokkru sinni fyrr fyrir ríkisstjórnina að neita að horfast í augu við staðreyndir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óháð héraðsblöð

Frjálsum og óháðum landsbyggðarblööum hefur vaxið fiskur um hrygg á undanförnum árum. Suðurnesjatíðindi hafa náð öruggri fótfestu á Suðurnesjum og til sögunnar hafa komið blöð á borð við Vestfirzka fréttablaðið á Ísafirði, Umbrot á Akranesi og Dagskrá í Eyjum.

Þessi blöð eru aðstandendum sínum yfirleitt til sóma. Þau bera flest af flokkspólitísku blöðunum í þessum byggðarlögum. Í stað flokkspólitísks hnútukasts reyna þau að gera misjöfnum sjónarmiðum jafnhátt undir höfði. Og fréttaflutningur þeirra er yfirleitt meiri og betri en flokksblaðanna.

Leiðarar flokkspólitísku blaðanna eru yfirleitt efnislega og stílfræðilega lítið annað en uppsuða úr ömurlegu karpi móðurskipanna í Reykjavík, svo sem menn fá að heyra í útvarpinu á mánudögum. Þá fá menn hins vegar ekki að heyra leiðara frjálsu og óháðu landsbyggðarblaðanna, sem eiga þó fremur erindi til fólks en uppsuðan í flokkspólitísku blöðunum.

Stjórnmálaflokkarnir reyna að breiða yfir misnotkun sína á ríkisfjölmiðlunum með því m.a. að heimila lestur úr leiðurum Dagblaðsins eins og flokkspólitísku dagblaðanna. Ef réttlætiskennd lægi þar að baki, mundi lestur úr leiðurum óháðu landsbyggðarblaðanna einnig vera leyfður.

Frjáls og óháð blöð um allt land væru til þess fallin að rjúfa þá einokun, sem stjórnmálaflokkarnir hafa hingað til haft á fjölmiðlun heima í héraði. Því meira sem slík blöð eflast, þeim mun traustara verður lýðræðið í landinu.

Í þessu skipta fréttirnar einna mestu. Menn eru vanir einhliða fréttaflutningi um málefni byggðarlagsins í flokkspólitísku blöðunum. Þótt hinar einhliða myndir allra flokksblaðanna séu lagðar saman, kemur ekki út nein alhliða mynd. Óháð fréttamennska gefur sannari mynd af gangi mála í byggðarlaginu.

Skoðanaskiptin eru líka mikilvæg. Menn eru vanir einhliða áróðri í flokkspólitísku blöðunum. Samanlagt gefa þessar áróðursgreinar ekki alhliða mynd, enda yfirleitt skrifaðar af flokkssauðum af ýmsu tagi. Slíkar greinar eiga hins vegar heima innan um greinar óháðra höfunda í frjálsum héraðsblöðum.

Áhugamenn um eflingu lýðræðis ættu hver á sínum stað að gera sitt bezta til að auka útbreiðslu og áhrif hinna frjálsu og óháðu landsbyggðarblaða. Þessi blöð njóta ekki ríkisstyrks eins og flokkspólitísku landsbyggðarblöðin. Og þau njóta ekki auglýsingar leiðaralestrar útvarpsins eins og flokkspólitísku blöðin. Þau lifa eingöngu á vinsældum lesenda og auglýsenda.

Enn vantar frjáls og óháð landsbyggðarblöð í stóra landshluta. Ekkert slíkt blað er enn gefið út á Akur:eyri, þótt þar ætti að vera stærri markaður en víðast annars staðar. Einnig vantar blöð fyrir Austurland, Suðurland og Norðurland vestra.

Starfsemi nýrra og nýlegra blaða at þessu tagi á Suðurnesjum, Vesturlandi, Vestfjörðum og í Vestmannaeyjum gefur þó vonir um frekara framhald.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Saga úr Undralandi

Dagblaðið hefur að undanförnu birt niðurstöður ítarlegra rannsókna á söluverði danskra landbúnaðarafurða til íslenzkra neytenda, ef leyft væri að flytja þær inn.

Kom í ljós, að skipti úr íslenzkum landbúnaði yfir í danskan landbúnað mundu spara íslenzkum neytendum þrjá milljarða króna á ári. Þar á ofan mundu þau spara íslenzkum skattgreiðendum fimm milljarða króna í niðurgreiðslum á ári hverju.

Byggt var á tölum danska landbúnaðarráðsins. Við þær var fyrst bætt flutningsgjaldi samkvæmt töxtum Eimskipafélagsins, svo og erlendum kostnaði og vátryggingu, uppskipun og akstri. Síðan var bætt við vörugjaldi, bankakostnaði og geymslukostnaði og loks venjulegri álagningu í heildsölu. og smásölu. Niðurstöðurnar voru bornar saman við íslenzk verð án söluskatts.

Þessi átta milljarða króna sparnaður segir ekki alla söguna, þegar metinn er kostnaðurinn við íslenzkan landbúnað. Ýmis fleiri atriði þarf að hafa í huga.

Í samanburðinum var gert ráð fyrir óbreyttum neyzluvenjum. Þær mundu hins veigar breytast í kjölfar nýs verðlags. Framboð á meira en helmingi ódýrari kjúklingum mundi t.d. færa neyzlu frá lambakjöti yfir í kjúklinga. Gizka má á, að viðbótarsparnaður vegna breyttra neyzluvenja gæti í heild numið einum milljarði króna á ári.

Í samanburðinum var aðeins miðað við Danmörku, sem hefur á ýmsum sviðum ekki eins hagkvæman landbúnað og Bandaríkin. Nautakjöt og kjúklingar eru t.d. mun ódýrari þar vestra. Gizka má á, að frjáls verzlun á þessu sviði gæti sparað neytendum enn einn milljarðinn á ári hverju.

Í samanburðinum var ekki tekið tillit til hins gífurlega kostnaðar, sem skattgreiðendur hafa af hinni opinberu stefnu óheftrar framleiðsluaukningar í landbúnaði. Styrkir af ýmsu tagi á fjárlögum ríkisins nema nú meira en þremur milljörðum króna á ári.

Samtals eru þetta orðnir þrettán milljarðar króna, án þess að öll sagan sé sögð. Ekki hefur verið tekið tillit til þess, hve miklu auðveldara væri að fá lán, ef forgangur landbúnaðarins að lánum félli niður.

Ekki hefur heldur verið tekið tillit til þess, að gjaldeyrisnotkun landbúnaðarins er einum milljarði króna meiri en gjaldeyrisöflun hans og búvöruiðnaðar. Árið 1975 fluttum við inn skepnufóður, tilbúinn áburð, eldsneyti og vélar til landbúnaðar fyrir um 4,4 milljarða króna. Sama ár fluttum við út kjöt, ull, gærur, skinn, húðir, ullarteppi, lopa, band og prjónavörur fyrir tæplega 3,4 milljarða króna.

Raunverulegir bændur eru ekki taldir vera nema 3.700 í landinu. Það mundi ekki kosta ríkið nema 5,5 milljarða að greiða hverjum þeirra 125 þúsund króna mánaðarlaun. Það segir ekki mikið upp í þrettán milljarða króna sparnað þjóðarinnar af brotthvarfi opinberra afskipta af landbúnaði.

Íslenzk landbúnaðarstefna er vissulega fáránleg.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sumt vel, annað miður

Vel hefur að mörgu verið staðið í viðræðunum um nýja kjarasamninga. Sáttasemjari og sáttanefnd hans eiga þar töluverðan hlut að máli. Starf þeirra hefur einkennzt af meiri fagmennsku og frumkvæði en nokkru sinni fyrr, án þess að nokkuð hafi dregið úr trausti því, sem deiluaðilar bera til þeirra.

Höfuðsamtök deiluaðila eiga einnig töluverðan þátt í, að betur hefur gengið en oft áður. Bæði Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið hafa komið sér upp virkri hagfræðiþjónustu, sem veldur því, að minna en áður er deilt um, hvað séu staðreyndir og hvað ekki. Deiluaðilar tala sama talnamál og eru því fljótari að komast að kjarna málsins.

Skyndiverkföllin eru það, sem helzt hefur miður farið, og eiga báðir deiluaðilar nokkra sök á því. Í fyrsta lagi var rangt að beita þeim. Og í öðru lagi brugðust atvinnurekendur rangt við, þegar skyndiverkföllunum var hætt að sinni.

Björn Jónsson, forseti Alþýðusambandsins, hefur haldið því fram, að menn ráði því, hvort þeir mæti til starfa eða ekki. Þessi afsökun er bæði billeg og hættuleg og getur jafnvel komið launamönnum í koll, ef atvinnurekendur vildu síðar beita svipaðri rökleysu sjálfir.

Samningar gilda áfram, þótt þeir hafi runnið út, og gera það unz verkfall hefst eða nýir samningar hafa verið gerðir. Menn eru samningsbundnir við störf sín, nema veikindi, frí eða löglega boðuð verkföll hamli.

Enn ömurlegra er, þegar félögin reyna að ljúga sig frá skyndiverkföllunum með því að segja þau vera frjálsar aðgerðir einstaklinga á vinnustöðum. Kunnugir menn vita, að þau eru skipulögð af félögunum. Og menn verða alltaf minni fyrir að fara vísvitandi með rangt mál.

Atvinnurekendur voru eðlilega gramir út af skyndiverkföllunum. Skiljanleg var hótun þeirra um, að þeir treystu sér ekki til að halda áfram samningaviðræðum, ef skyndiverkföll héldu áfram. Það var líka skynsamlegt af samtökum launamanna að taka mark á hótuninni og hætta skyndiverkföllum til að greiða fyrir samningum.

Hins vegar mistókst atvinnurekendum alveg að meta þann friðarvilja, sem fólst í fráhvarfi Alþýðusambandsins frá skyndiverkföllunum. Þegar þeir höfðu fengið sitt fram, áttu þeir að setjast niður við að semja. En það hafa þeir ekki gert, heldur verið þverari en nokkru sinni fyrr.

Þar með hefur Vinnuveitendasambandið hleypt illu blóði í viðmælendur sína. Það er eins og sambandið hafi verið að reyna að sýna fram á, að skyndiverkföll séu það eina, fyrir utan verkföll, sem geti knúið atvinnurekendur til samninga. Þessi ósanngjarna og óskynsamlega afstaða sambandsins getur hæglega hefnt sín.

Nú virðast það fremur vera atvinnurekendur, sem standa í vegi fyrir því, að gengið verði frá þeim samningum, sem allir vita, að byggðir verða á umræðugrundvellinum, er sáttanefnd hefur lagt fram. En næg ástæða er samt til að vona, að samningar náist fljótlega, án þess að til frekari verkfalla þurfi að koma.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Grundvöllurinn er góður

Umræðugrundvöllur sáttanefndar felur í sér skynsamlega og góða lausn á kjaradeilunni, þótt allir málsaðilar hafi lýst óánægju sinni með ýmis atriði hans. Æskilegt væri, að lausn þessi yrði samþykkt og látin gilda um allt þjóðfélagið.

Auðvitað eru ýmsir gallar á hugmynd sáttanefndar. En hugmyndin ber þess merki, að færir stjórnmálamenn og diplómatar eru í nefndinni, menn, sem kunna list hins mögulega. Þeir hafa spilað djarft með því að leggja fram tölur, áður en til verkfalls er komið. Um leið geta þeir sparað þjóðinni milljarða.

Hugmyndir sáttanefndar fela í sér mikla verðbólgu, sennilega yfir 40% á árinu. Það er meiri verðbólga en fólst í hugmyndum þeim, sem ríkisstjórnin setti fram og nema sennilega yfir 30% verðbólgu á árinu. Kannski er þetta bitamunur ,en ekki fjár. Og ekki var annars að vænta í stöðu kjaramálanna.

Slæmt er, að þurfa skuli 58% kauphækkun á hálfu öðru ári til þess að ná 12% aukningu kaupmáttar hjá þeim, sem nú hafa 100.000 krónur á mánuði, og að þurfa skuli 73% kauphækkun á hálfu öðru ári hjá þeim, sem nú hafa 70.000 krónur á mánuði til þess að ná 21% aukningu kaupmáttar hjá þeim.

En þessi aukning kaupmáttar láglaunafólks er nauðsynleg, þótt hún kosti framhald á óðaverðbólgu síðustu ára.

Hugmyndir sáttanefndar eru í góðu samræmi við láglaunastefnuna, sem mestan hljómgrunn hefur haft að undanförnu. Þær gera ráð fyrir, að allir fái sömu 15.000 króna hækkunina nú þegar og 6.000 króna viðbótarhækkun 1. janúar á næsta ári.

Auk þess gerir hún ráð fyrir fastri krónutölu í vísitölubótum, 850 krónum á hvert stig. Það þýðir fullar bætur á 85.000 króna mánaðarlaun, rúmlega fullar bætur á lægri laun og ekki fullar bætur á hærri laun.

Allt jafngildir þetta gífurlegri aukningu launajafnaðar í þjóðfélaginu, svo að segja í einu vetfangi. Í stöðunni er ekkert annað hugsanlegt, þótt sagan kenni okkur, að hinir betur setti muni, þegar frá líður, ná fram hinum fyrra mismun með launaskriði og á annan hátt.

Sáttanefnd vill afgreiða allar sérkröfur á sama hátt, með tilkostnaði, sem svarar 2,5% launahækkun. Menn geta deilt um prósentuna, en ekki aðferðina. Augljóst er, að bráðnauðsynlegt er að ná jafnræði í framgangi sérkrafna, svo að forréttindahópar mati ekki krókinn á kostnað láglaunafólks.

Lausnin á kjaradeilunni yrði ódýrari, ef menn einbeittu sér að töxtum iðnverkafólks, Sóknarkvenna og nokkrum töxtum verka- og verzlunarfólks. Láglaunavandinn er nefnilega tiltölulega afmarkaður í velmegunarþjóðfélagi Íslendinga.

En þá væri líka erfiðara að fá landssambönd forréttindastétta inn í myndina. Hugmyndir sáttanefndar eru gersamlega gagnslausar, ef þær fá ekki að gilda jafnt um forréttindahópana sem láglaunastéttirnar. Þess vegna mega menn heldur ekki standa upp í samningunum, fyrr en samið hefur verið við alla.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Endurreisn sjávarútvegs

Þjóðfélagið hefur farið illa með sjómenn og útgerðarmenn á undanförnum áratugum. Hin mikla framleiðni atvinnuvegarins hefur verið undirstaða þjóðfélagsins. Tekjunum af sjávarútvegi hefur jafnharðan verið dreift út um þjóðafélagið. Þessi skattlagning hefur verið of mikil og farið fram á rangan hátt.

Skattlagningin hefur einkum verið í formi rangrar gengisskráningar. Gengi krónunnar hefur jafnan verið of hátt skráð. Oftast hefur verið reynt að miða það við núllrekstur í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Þannig hefur rekstur þessara greina verið látinn standa í járnum, þrátt fyrir hina miklu framleiðni.

Ein afleiðingin er sú, að sjómenn og útgerðarmenn standa jafnan andspænis óleysanlegum deilum um hlutaskipti. Útgerðin hefur ekki getað greitt sjómönnum tekjur sem séu í samræmi við framlag þeirra til þjóðarbúsins. Vinnudeilur á þessu sviði hafa því orðið harðari og langvinnari en á flestum öðrum sviðum.

Lægra gengi krónunnar hefði í för með sér hærra fiskverð til sjómanna og útgerðarmanna. Á þann hátt væri unnt að gera hvort tveggja í senn, tryggja sjómönnum viðeigandi lífskjör og tryggja útgerðinni sómasamlegan rekstur.

Að sjálfsögðu er eðlilegt, að sjávarútvegurinn leggi mest allra greina til þjóðarbúsins. Hann er okkar eina stóriðja. En sú skattlagning á ekki að fara fram með rangri gengisskráningu, heldur auðlindaskatti, greiðslu fyrir afnot sjávarútvegsins af auðlind, sem þjóðin á öll sameiginlega.

Hugmyndin um auðlindaskatt byggist á því, að árlega sé ákveðið, hvað þurfi mörg og stór skip til að ná þeim afla af hverri fisktegund, sem talið er hæfilegt að veiða. Síðan séu veiðileyfin seld á uppboði. Þeir bjóða hæst, sem heppilegust hafa skipin og beztan mannskapinn.

Afkastageta flotans er nú talin vera um 770.000 tonn af þorskfiski eða 50% umfram það, sem unnt væri að veiða, ef stofninn væri í hámarki, 500.000 tonn, og þrefalt meiri en aflinn varð í rauninni í fyrra, 276.000 tonn.

Auðvelt er að sjá, að helmingi minni sókn mundi þýða helmingi minni olíunotkun, helmingi minni vexti og afborganir og helmingi minni mannskap. Framleiðni sjávarútvegsins mundi magnast um allan helming. Þessi aðferð hefur því alla kosti umfram kvótaskiptingu, sem ekki hefur neina framleiðniaukningu í för með sér.

Framleiðniaukninguna gæti þjóðfélagið tekið til sín í formi auðlindaskatts. Jafnframt mundi hagur sjómanna og útgerðarmanna batna verulega með réttri skráningu gengis krónunnar.

Ef við hefðum beitt þessari aðferð undanfarin ár, værum við ekki komnir langt á veg með að útrýma þorskinum. Þá hefði sóknin á hverjum tíma verið í samræmi við þorskstofninn. En það er aldrei of seint að taka upp réttar vinnuaðferðir.

Sjómenn og útgerðarmenn ættu að ræða þetta í samningaviðræðum sínum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Flýja menn land?

Vafasamt má telja, áð unnt verði til lengdar að halda uppi sjálfstæðu þjóðfélagi á Íslandi, nema lífskjör séu í nokkru samræmi við lífskjör nágrannalandanna. Þetta er alveg óháð því, hvort lífsgæðakapphlaupinu. fylgir nokkur hamingja eða gæfa. Það, sem máli skiptir, er, að góð lífskjör munu freista manna hér eftir sem hingað til.

Íslendingar eru komnir í tiltölulega gott samband við umheiminn. Margir geta bjargað sér á ensku og norrænum málum og flestir eru fljótir að tileinka sér þau, ef þeir þurfa á þeim að halda. Og reynslan sýnir, að Íslendingar eru vel gjaldgengir á vinnumarkaði norrænu- og enskumælandi þjóða.

Í litlu kreppunni hér á landi á árunum í kringum 1967 flykktust atvinnulausir og ævintýragjarnir Íslendingar til nágrannalandanna og fjarlægari landa, allt til Ástralíu. Þessi blóðmissir var ekki alvarlegur, þar sem íslenzku efnahagserfiðleikarnir voru aðeins tímabundnir.

Setjum hins vegar svo, að næsta áratuginn verði varanlegur lífskjaramunur á Íslandi og nágrannalöndunum. Góðar samgöngur munu gera muninn sífellt tilfinnanlegri. Trú manna á mátt þjóðarinnar og megin mun rýrna. Vonleysi mun grípa um sig. Hinir framtakssamari munu þúsundum saman hugsa sér til brottfarar, en eftir munu sitja þeir, sem síður geta bjargað sér.

Að undanförnu hafa íslenzk lífskjör dregizt hægt og sígandi aftur úr lífskjörum annarra þjóða á Norðurlöndum. Láglaunafólk hefur hér á landi helmingi lægri tímalaun en í Færeyjum, Danmörku og Noregi, svo að ekki sé minnzt á Svíþjóð. Menn reyna að bæta sér þetta upp með aukavinnu, sem gerir íslenzkan vinnudag um 25% lengri en vinnudag Dana.

Þessi dugnaður nægir samt ekki til að jafna muninn. Þjóðartekjur eru 25% meiri í Danmörku en hér, og trúlega er svipaður munur á ráðstöfunartekjum heimilanna, þegar tekið hefur verið tillit til hinnar íslenzku yfirvinnu.

Ekki segir þetta alla söguna, því að ódýrara er að lifa í Danmörku en á Íslandi. Einkum er munurinn áberandi í matnum, enda er danskur landbúnaður tiltölulega hagkvæmur. En þar í landi er jafnvel rafmagnið ódýrara, þótt það sé nær allt framleitt með olíu.

Að sjálfsögðu er dýrara að vera fámenn þjóð í stóru landi en fjölmenn þjóð í litlu landi. En á móti kemur, að Danir verja miklum fjárhæðum til landvarna og jafnar það aðstöðumuninn.

Lífskjaramunurinn stafar fyrst og fremst af því, að danska þjóðfélagið er betur rekið en hið íslenzka. Þeim nægir að fjárfesta 20% af árlegum þjóðartekjum, en við þurfum 30%, enda eru þær dýrar Kröflurnar og Þörungavinnslurnar. Við erum með landbúnað á framfæri ríkissjóðs, en þar er landbúnaðurinn ein kjölfestan.

Þetta eru bara tvö dæmi af mörgum um þörfina á uppskurði á efnahagskerfi okkar til að minnka aftur lífskjaramuninn, hindra alvarlegan fólksflótta og tryggja á þann hátt framhald efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir segjast samt mestir

Óáþreifanlegar fullyrðingar eru gamalt auglýsingabragð, sem menn beita, þegar þeim finnst þeir verða að gefa til kynna, að gengi þeirra sé mun skárra en það er í raun og veru. Þessar fullyrðingar eru gjarnan utan þess ramma, sem unnt er að kanna með vísindalegum aðferðum, og verða því hvorki hraktar né sannaðar.

Tilhneigingar í þessa átt hefur gætt í sölu- og auglýsingaáróðri nokkurra íslenzkra dagblaða að undanförnu. Skýringin er sú, að upplagseftirlit Verzlunarráðs Íslands fer senn að leysa af hólmi órökstuddar fullyrðingar um upplag dagblaða.

Flest dagblöðin hafa ritað undir samning við Verzlunarráð um framkvæmd þessa eftirlits, sem á að spanna yfir fjölda prentaðra eintaka, söluhæfra eintaka, dreifðra eintaka og greiddra eintaka. Þau blöð, sem ekki taka þátt í þessu eftirliti, munu með því dæma sig sjálf.

Með þessu verður fokið í flest skjól hjá þeim, sem vilja sýnast meiri en þeir eru. Eitt eiga þeir þó eftir. Þeir geta haldið því fram, að sitt dagblað sé á einhvern dularfullan hátt meira lesið en þau dagblöð, sem meira eru keypt.

Könnun Verzlunarráðs nær til að byrja með ekki til lestrar dagblaða, enda er hann miklu síður áþreifanlegur en tölur um upplag og sölu. Tölur ráðsins geta því hvorki hrakið né sannað fullyrðingar um þrautlestur lítið keyptra dagblaða.

Æskilegt væri þó, að ráðið færi síðar út í slíkar athuganir, þegar upplagseftirlitið er orðið traust í sessi. Þá mætti líka heita, að fokið væri í öll skjöl þeirra, sem vilja sýnast meiri en þeir eru.

Þrjú minnstu dagblöðin, Alþýðublaðið, Þjóðviljinn og Vísir, sjá fyrir, að eftirlit Verzlunarráðs verði þeim í óhag og beina því áróðri sínum inn á óáþreifanlegar brautir.

Fyrst reið Alþýðublaðið á vaðið með kjörorðinu: “Alþýðublaðið á uppleið”, sem um nokkurt skeið hefur staðið efst á forsíðu blaðsins. Ekki er vitað, á hvaða sviði það er, sem Alþýðublaðið þykist vera á uppleið. Að minnsta kosti er það ekki í sölunni, því að hún hefur ekki aukizt um eitt eintak, síðan þessi áróður hófst.

Þjóðviljinn hefur farið undan upplagseftirlitinu í flæmingi. Talsmenn hans halda því fram, að blaðið sé svo merkilegt, að menn gleypi það meira í sig en önnur blöð, og þess vegna séu sölutölur marklausar. Á þessum rökum er reiknað með, að Þjóðviljinn neiti aðild að upplagseftirlitinu.

Um daginn fór Vísir inn á braut Þjóðviljans með kjörorðinu “:Mest LESNA síðdegisblað landsins”, sem stendur efst á forsíðu blaðsins. Þessi fullyrðing hefur þann kost, að hana er hvorki unnt að hrekja né sanna, þótt tölur um upplag og sölu frá Verzlunarráði muni gefa vísbendingu um allt annað.

Hitt er svo spurningin, hvort ekki þurfi jafnan að skilja eftir Heiðnaberg í Drangey, svo að minnst keyptu dagblöðin hafi eitthvað svið eftir, þar sem þau geta slegið um sig í skjóli skorts á tölulegum upplýsingum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið