arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Bannað að mynda

Þetta var eins og í Sovétríkjunum sálugu. Ferðamaður frá Ítalíu tók mynd af sögufrægu húsi, þinghúsinu í Reykjavík, eins og tugþúsundir manna gera daglega af þinghúsinu í Washington. En aularnir í löggunni eltu ferðamanninn inn á veitingahús, handtóku hann og héldu í fangelsi í sólarhring. Margir löggumenn stíga ekki í vitið og það getur kostað mikið, þegar slíkir komast þar til áhrifa. Hvorki þeir né stofnunin að baki þeirra getur borgað tjón af völdum löggumanna, sem ruglast af gálausu tali um hryðjuverk og fara að ráðast á grunlausa ferðamenn í borginni.
Kaffidraumur minn

Ég hef séð úr fjarlægð, að mikið er af kaffihúsum í Reykjavík, vafalaust flest með fínustu tegundir ítalskra kaffivéla. Einhvern tíma kemur að þeim degi, að ég þori að líta þar inn fyrir dyr. Það verður, þegar Ísland fetar í fótspor New York, Kaliforníu, Írlands og Noregs með því að banna reykingar á veitingahúsum. Samkvæmt skoðanakönnunum styttist í það, því að mikill meirihluti Íslendinga vill banna reykingar á veitingahúsum. Völdin taka þeir, sem ekki reykja og ekki sætta sig við óbeinar reykingar, enda bendir erlend reynsla til, að veitingahús græði á reykleysi.
Áhrif Olivers

Jamie Oliver sjónvarpskokkur á heiður skilið fyrir baráttu sína fyrir hollum og góðum skólamat í Bretlandi, þar sem feitar, saltaðar og sykraðar vörur hafa löngum stuðlað að ofþyngd og vanheilsu. Hann hefur í sjónvarpi sýnt, hvernig búa má til ódýran og vandaðan hádegismat fyrir börn og unglinga. Guardian fjallar um þetta í leiðara. Skólamatur á Íslandi er sagður betri en í Bretlandi, en þó þurfa afabörnin mín að sæta þykkum hveitisósum út á fiskinn í skólanum. Spurning er, hvort ekki þarf að kíkja á stöðu þessara mála á Íslandi, kannski fá Sigga Hall í það.
Spáð í framtíðina

Eric Hobsbawn, sagnfræðingurinn, sem skrifaði “Öld öfganna” um 20. öldina, skrifar í Guardian grein um heimsmálin, þar sem hann fjallar um perestroika, opnunina í Sovétríkjunum á tíma Mikhail Gorbatsjov, þróun Rússlands eftir það og síðan tilraun Bandaríkjanna til heimsyfirráða. Hobsbawn telur, að tilraunin muni ekki takast, né heldur muni Evrópusambandið breytast í Bandaríki Evrópu, fyrirmynd heimsbyggðarinnar. Þetta séu síðustu tvær útópíurnar, sem mannkynið 21. aldar hafi fengið í arf frá 20. öldinni. Hann telur, að erfitt sé að spá í framtíðarspilin, sagan sé enn í fullum gangi.
Leiðigjarnt kynæði

Natasha Walter segir í Guardian, að kynferðismál séu orðin svo fyrirferðarmikil og nærgöngul í afþreyingariðnaði, að fólk sé að fá leið á þeim. Hún talar um Alfred Kinsey kynlífsfræðing og byltingu hans, sem er efni nýrrar kvikmyndar. Hún skrifar um nýjar bíómyndir með opinskáum köflum. Hún vekur athygli á, að kynlífskaflar bíómynda séu í auknum mæli að verða grínkaflar þeirra, þar sem fjallað sé um tapara frekar en hetjur. Hún nefnir dæmi um bíómyndir með hallærislegu kynlífi, til dæmis Nine Songs. Hún telur, að kynlífsbyltingin sjálf sé komin í öngstræti.
Engin aðild skagans

Balkanríkin hafa ekki fengið viðræður um síðbúna aðild að Evrópusambandinu, sem heimtar samstarf þeirra við Stríðsglæpadómstólinn í Haag sem aðgöngumiða að viðræðum. Stjórnir Serbíu og Króatíu og hafa tregðazt við að afhenda glæpamenn sína. Einkum hafa Serbar látið undir höfuð leggjast að afhenda höfuðpaurana Radko Mladic og Radovan Karadzik.

Borut Grgic skrifar um þetta mál í International Herald Tribune. Hann hvetur Evrópusambandið til að gefa ekki eftir í þessum efnum, enda skorti mikið á, að harðsvíraðar stríðsglæpaþjóðir hafi þroska til að eiga þar heima.
Útvarpsráð

Útvarpsráð sýnir í hnotskurn, hvernig landinu er stjórnað af helmingaskiptafélagi Framsóknar og Sjálfstæðis. Framsókn telur sig eiga embætti fréttastjóra Ríkisútvarpsins. Þess vegna verður framsóknarbarn ráðið í stöðuna. Þannig hefur embættiskerfi þjóðarinnar verið fyllt af gæludýrum, sem eru óhæf um að gegna embætti. Framsókn hefur á síðustu árum varðveitt þetta kerfi fyrir ágjöfum af hálfu nútímans. Aðdragandinn að ráðningu fréttastjóra staðfestir það, sem áður hefur verið sagt: Við metum ekki Framsókn af gögnum flokksþinga, heldur af botnlausri græðgi hennar í raun.
Útvarpið

Bezta ráðið við að bæta hag Ríkisútvarpsins væri að ráða múrara til að reisa vegg fyrir stigann og fyrir lyftuna upp úr jarðhæðinni. Síðan gæti starfsfólkið á jarðhæðinni og í kjöllurunum rekið útvarpið áfram án afskipta silkihúfna á efri hæðum. Þær voru margar ráðnar af útvarpsstjóra með hliðsjón af pólitík, en ekki af starfsgetu. Ríkisútvarpið mundi í fyrsta lagi spara laun silkihúfna og í öðru lagi spara kostnað við heimskulegar áætlanir og ráðagerðir þeirra, sem kosta mikið fé. Með þessu mundi rekstrarhalli þurrkast út og útvarpið áfram veita óbreytta þjónustu.
GPS-nefndin

Nefnd óhæfra embættismanna í ráðuneytinu og tveggja óhæfra þingmanna stjórnarflokkanna hafa smíðað greinargerð um að setja GPS-staðsetningartæki í hvern bíl í landinu og fylgjast með ferðum hans um borg og bý, til dæmis á hótel Venus. Yfirlýstur tilgangur er að búa til grunn fyrir skatti eftir akstri, svo að tegund orkugjafa valdi ekki misræmi. Auðvitað þarf slíkt misræmi að vera, svo að hægt sé að ýta á eftir þróuninni frá benzíni og olíu yfir í vetni og aðra orkugjafa framtíðarinnar. Mál þetta vekur svo spurningu um, hvort samgönguráðuneytið hafi ekkert þarfara að gera.
Erfðabreyttar veirur

Fuglaflensan er erfðabreyttur vágestur, sem til skamms tíma réðist eingöngu á fugla, en er nú farin að sækja á fólk, til dæmis í Víetnam, þar sem 33 hafa þegar dáið úr veirunni. Þar sem þetta er nýr sjúkdómur mannkyns, hefur fólk ekki mótefni gegn henni og þarf á bóluefni að halda, ef hún breiðist út.

Við höfum árvisst lesið um lífshættulega sjúkdóma, einkum flensur, sem berast með veirum um heiminn frá Austur-Asíu, aðallega frá Kína. Þessar ásóknir hafa tilhneigingu til að verða verri viðureignar með árunum. Einkum væri afleitt, ef riðusjúkdómar, sem hingað til hafa haldið sér við sauðfé og nautgripi, fara í auknum mæli að herja á mannkynið.

Þekkt eru dæmi um kúariðu í fólki í Bretlandi og víðar. Menn vita ekki, hvernig stendur á, að sumt í náttúrunni fer að hegða sér á nýjan hátt, en reikna með, að stökkbreytingar valdi erfðabreytingum af ýmsum ástæðum, allt frá auknu þéttbýli og skorti á hreinlæti yfir í mistök eða ásetning.

Dæmi eru til um stórslys í efnarannsóknastofum af völdum áður óþekktra sjúkdóma. Þótt fræðimenn telji sig sýna næga varúð, segir reynslan, að þeir vanmeta oft hættur, sem fylgja rannsóknum. Þar á ofan er það orðið keppikefli hryðjuverkamanna að komast í slíkar veirur og dreifa þeim.

Þekktasti stjörnufræðingur Bretlands, sir Martin Rees, prófessor í Cambridge, skrifaði fyrir ári bókina: Our Final Hour, þar sem hann metur meðal annars hættuna af nýjum sjúkdómum. Hann er telur þá raunar geta riðið siðmenningu nútímans að fullu einhvern tímann á næstu áratugum.

Hann minnir á eyðniveiruna, sem er illviðráðanleg og smitar nú fleiri en nokkru sinni fyrr. Hann nefnir kúariðuna, sem setti allt á annan endann í Bretlandi. Hann getur um miltisbrandinn, sem í Bandaríkjunum var sendur fólki í pósti. Hann nefnir stórubólu, sem er til á tilraunastofum.

Margar ríkisstjórnir hafa beinlínis reynt að rækta veirur til að nota í hernaði, til dæmis Sovétríkin og Bandaríkin, auk nokkurra harðstjórnarríkja. Þá er vitað, að glæpamenn og hryðjuverkamenn sækjast mjög eftir að koma höndum yfir slíkar veirur, þótt þær eigi að vera í öruggri geymslu.

Framleiðsla á veirum er þáttur erfðavísinda og líftækni. Allt þetta eykur hættuna á, að yfir okkur þyrmi sjúkdómur, sem verður eins og Svarti dauði fyrr á öldum. Við getum hér á Íslandi ekki hindrað efnahagsleg áhrif slíkra hörmunga, en við getum lokað landinu um tíma til að bjarga okkur sjálfum.

Við þurfum að eiga harða áætlun um skyndilokun landsins, þar á meðal fyrir landsmönnum á heimleið, þótt ekki sé nema til að fá nokkra daga eða vikur til undirbúnings gagnaðgerða.

Jónas Kristjánsson

DV
Valdið er frá Guði

Stjórnvaldið í Bandaríkjunum er komið frá guði, ekki frá almenningi. Þetta sagði Antonin Scalia, forseti Hæstaréttar Bandaríkjanna í svari til lögmanns frá Texasríki. Scalia sagði ekki, að þetta væri skoðun eða trú sín, heldur væri þetta staðreynd, “fact”. Þegar sjálfur forseti Hæstaréttar er svipaður trúarofstækismaður og erkiklerkar Írans, er ekki von á góðum fréttum frá Guðs eigin landi. Við, sem búum umhverfis það, megum búast við meira ofstæki, meira ofbeldi, meiri einstefnu, meira hatri á alþjóðastofnunum og -samningum. Sjáið grein

Richard Cohen í Washington Post.
Minkur í hænsnabúi

Skipun John Bolton í embætti sendiherra Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum er eins konar skipun minks til forustu í hænsnabúi. Bolton er einn af svörtustu íhaldsmönnum Bandaríkjanna. Hann segist hafa litið glaðastan dag ævi sinnar, þegar Bandaríkjastjórn hafnaði Alþjóðlega glæpadómstólnum. Hann stjórnaði fráhvarfi Bandaríkjanna frá afvopnunarsáttmála, efnavopnasáttmála og vopnasölubanni. Hann telur, að Bandaríkin eigi ekki að taka þátt í kostnaði Sameinuðu þjóðanna.

Susan E. Rice segir í Washington Post frá Bolton, sem ekki mun leiða okkur til heimsfriðar.
Stóru lygarnar fjórar

William Raspberry segir í Washington Post frá stóru lygunum þremur: “Tékkinn er í póstinum”, “Auðvitað mun ég virða þig í fyrramálið” og “Ég er frá hinu opinbera til að hjálpa þér”. Hann vill bæta við þeirri fjórðu: “Við erum í einkarekstri, svo að við munum auðvitað standa okkur betur”. Hann nefnir ýmis dæmi um einkavæðingu vestra, sem hefur leitt til mikilla vandræða og þjáningar. Ríkisstjórn Íslands og forustumenn íslenzkrar einkavæðingar hefðu gott af að lesa þessa grein, þegar þeir velta fyrir sér, hvaða þreyttu ríkiseinokun beri næst að breyta í gráðuga einkaeinokun.
Því eldra því betra

Örugglega hef ég komið í hundruð miðborga í flestum álfum. Aldrei hef ég komið í miðborg, þar sem eru gömul mannvirki, sem heimamenn telja mega missa sig. Aldrei hef ég heldur komið í miðborg, þar sem ekki eru einhver nútímamannvirki, sem heimamenn eru andvígir. Aldrei hef ég komið í miðborg, þar sem ekki gildir reglan: Því eldra því betra. Það er bara hér í Reykjavík, að umræða um borgarskipulag gengur meðal annars út á að nauðsynlegt sé láta svokölluð kofaskrifli víkja fyrir sjálfmiðjuðum smekk nútíma arkitekta. Eins og íslenzka krafan um, að ósnortin víðerni víki fyrir vegum.
Egill Helgason

Oft er ég ekki sáttur við skrif Egils Helgasonar á vefnum, til dæmis í málum, sem varða stöðu pólitíkusa og átök í flokkum. Mér finnst sumt þetta vera kaffihúsaspjall, frekar illa eða ekki rökstutt. Fyrir sjálfan mig, sem fylgist nokkuð vel með, er ekki nauðsynlegt að lesa í hvert sinn ítrekun á fyrra rökstuðningi, en gaman væri að finna hann af og til, svo sem í löngu greinunum í DV. Ég held, að það sé vandi Egils eins og sumra annarra, sem eiga létt með skrif, að þeir telja sig geta skautað með litlum útskýringum að fullyrðingum, sem mér finnst standa berar án útskýringa.
Aukinn ójöfnuður

Á Íslandi verða hinir ríku ríkari og hinir fátæku standa í stað. Munurinn á efstu og lægstu fimm prósentunum hefur tvöfaldazt á einum áratug. Það eru um 11.000 manns í hvorum flokki, annars vegar þeir, sem hafa milljón krónur á mánuði, kaupa lóð á 15 milljónir og íbúðarhús á 70 milljónir. Hins vegar eru einstæðar mæður, öryrkjar og hluti aldraðra. Við siglum að þessu leyti í kjölfar annarra þjóða, sem hafa fetað götu dólgaauðvalds burt frá þeim tíma, þegar hér bjó ein þjóð í einu landi. Nú er stefnt að því, að gamla límið í þjóðfélaginu gefi sig hér á landi sem annars staðar.
Treysta leikhúsinu

Tímaritið

Editor & Publisher segir frá rannsókn, sem bendir til, að notkun bandarísks almennings á sjónvarpsfréttum hafi á átta árum aukizt úr 72% í 78% og á bloggfréttum úr 3% í 18%, meðan dagblaðafréttir hröpuðu úr 60% í 39%. Þetta eru alvarleg og dapurleg tíðindi, því að hvarvetna í vestrænu samfélagi eru fréttir blaða áreiðanlegastar og ítarlegastar, meðan komið hefur í ljós, að sjónvarpfréttir eru meira eða minna leikhús. Fyrra Persaflóastríðið er oft tekið sem dæmi um sigur sjónvarps yfir dagblöðum, þótt síðar hafi komið í ljós, að fréttir þess af stríðinu voru botnlaust rugl.
Þriðja stoðin brast

Tony Barber segir í Financial Times, að bandaríska morðið á ítölskum leyniþjónustumanni í Írak hafi valdið mikilli ólgu á Ítalíu. Blaðamaðurinn, sem var í sama bíl, segir, að bandaríski herinn fari að öllu leyti með rangt mál um aðstæður á morðstað. Bíll þeirra hafi ekki verið á of miklum hraða, hafi ekki fengið viðvörunarljós og þetta hafi ekki verið á eftirlitsstöð. Bíll þeirra hafi áður farið um margar slíkar á leiðinni til flugvallarins í Bagdað, svo að bandaríski herinn vissi vel, hverjir voru á ferð. Atburður þessi er upphafið að endalokum aðstoðar Ítalíu við hernámið.
Stjórna líka Sýrlandi

Douglas Jehl og David Johnston segja í New York Times, að bandaríska leyniþjónustan hafi sent 100-150 fanga til yfirheyrslu hjá erlendum verktökum. Athyglisverð eru tök bandarískrar leyniþjónustu á erlendum leyniþjónustum í vinveittum harðstjórnarríkjum. Það eru leyniþjónustur pyndingaríkja, einkum Egyptalands, sem taka að sér skítverk fyrir Bandaríkin, en einnig Sádi-Arabíu, Jórdaníu og Pakistans. Sýrland er í þessum hópi, þótt Bandaríkjastjórn þykist harður andstæður Sýrlands og hafi að undanförnu daglega verið með hótanir vegna hernámsins á Líbanon.
Mannval frjálslyndra

Dularfullt er, að smákrimmar á borð við dæmdan síbrotamann í ölvunarakstri og flóttamann frá tryggingamáli erlendis í tengslum við dauðaakstur skuli opinberlega sækjast eftir völdum í Frjálslynda flokknum. Ekki er nýtt, að fólk hafi óhóflegt sjálfstraust og vanmeti vandræði, sem það hefur bakað sér. En það er ofvaxið skilningi mínum, að til umræðu sé í stjórnmálaflokki hér á landi, að slíkt fólk sæki fram til pólitískra áhrifa. Ekki er gæfulegt fyrir flokk að vera með trúnaðarmenn og jafnvel þingmenn, sem hafa brotið lög eða eru á flótta undan lögum og rétti.
Fyrningarklúður

Vikulega lesum við fréttir í blöðum um, að dómsmál hafi að einhverju eða öllu leyti klúðrast, einkum vegna seinagangs við rannsókn þeirra, en einnig vegna lélegra vinnubragða. Beinast spjótin þá einkum að örfáum aðilum í hópi sýslumanna og lögreglustjórnenda. Af hverju tekur dómsmálaráðuneytið ekki á slíkum málum, setur afglapa tímabundið til hliðar og ræður öfluga viðlagamenn til að kippa málum í liðinn? Núverandi ástand dregur úr virðingu almennings fyrir réttvísi í landinu, þegar hann hann sér hvert dómsmálið á fætur öðru klúðrast vegna seinagangs og afglapa.
Hálendisvegurinn

Ísland er ekki fjarri því að vera hringlaga og hefur meginveg, sem er kallaður hringvegurinn. Slík lögum er hagkvæm, gefur stuttar vegalengdir. Hún kallar ekki beinlínis á þvervegi að auki. Hugmyndin um hálendisveg, einkum úr Borgarfirði um húnvetnskar heiðar til Akureyrar, virðist þó vera þrálát í aðsendum greinum til fjölmiðla. Tímabært er orðið fyrir náttúruverndarfólk að taka þessar hugmyndir alvarlega og grípa til gagnaðgerða. Annars verður Halldór Blöndal búinn að láta samþykkja hálendisveg áður en unnendur ósnortinna víðerna fá rönd við reist.
Ken Livingstone

Hinn orðhvati borgarstjóri Lundúna,

Ken Livingstone, hefur skrifað ágæta grein í Guardian, þar sem hann sakar Ísrael um þjóðarmorð og sakar Ariel Sharon, forsætisráðherra Ísraels, um að vera stríðsglæpamaður. Greinin hefur vakið mikla ólgu í Bandaríkjunum og Ísrael, enda virðist hvert orð vera satt í henni. Sumir stjórnmálamenn í Evrópu eru orðnir þreyttir á að sitja undir eilífum ásökunum Ísraelsmanna um gyðingahatur. Þessar ásakanir byggjast á gagnrýni þeirra á stefnu stjórnvalda í Ísrael. Þau reyna að halda gagnrýni í skefjum með því að rugla saman gagnrýni og gyðingahatri.
Ísrael og Nató

Ísrael er með stuðningi Bandaríkjanna að reyna að komast inn í Atlantshafsbandalagið, þótt slíkt mundi sennilega verða hinu gamla og þreytta bandalagi að aldurtila. Evrópa getur ekki sætt sig við, að ríki þjóðarmorðs og stríðsglæpa verði aðili að hernaðarbandalagi Vesturveldanna, eins og þau voru kölluð fyrr á árum. Það er út í hött, að Evrópa fari að taka hernaðarlega ábyrgð á þessu ofbeldishneigða ríki. Tilraunir Ísraels eru óbeint studdar af framkvæmdastjóra Nató, Jaap de Hoop Scheffer, sem hefur núna fyrstur slíkra farið í opinbera heimsókn til Ísraels. Sjáið grein í

IHT.
Forusta í ógeði

Bandaríkin geta að mati Kínastjórnar og fleiri harðstjórna í heiminum ekki lengur sakað þær um brot á mannréttindum. Kínastórn bendir á skipulegar pyndingar á vegum stjórnar Bandaríkjanna í Írak og víðar. Aðrir benda á, að herinn sendi fanga til harðstjórnarríkja til að láta pynda þá þar. Kínastjórn segir réttilega, að hlægilegt sé, að slík stjórn skipti sér af stjórnarfari í öðrum löndum. Ógeðsleg stjórn George W. Bush er siðferðilega gjaldþrota og hefur leitt til þess, að ógeðsstjórnir annars staðar í heiminum telja sig geta hagað sér að vild. Sjáið grein í

Washington Post.
Erfðabreytta landið

Öll ríki Vestur-Evrópu hafa bannað framleiðslu erfðabreyttra matvæla og útsæðis í löndum sínum. Nema Ísland. Allar þjóðir Vestur-Evrópu hafa átt kost á mikilli umræðu um kosti og galla erfðabreyttra matvæla og útsæðis. Nema Ísland. Hér var fyrsta málþingið um það efni haldið á þriðjudaginn.

Evrópusambandið var mörg ár í að kanna málið og búa til strangar reglur um, hvernig hugsanlega mætti flytja inn slíkar vörur til Evrópu. Ísland hefur ekki kannað málið. Landbúnaðarráðuneytið og Bændasamtökin ákváðu að leyfa ræktun erfðabreytts byggs hér á landi, án þess að málið væri rannsakað að hætti annarra ríkja og þjóða í Vestur-Evrópu.

Á málþinginu á þriðjudaginn talaði Carlo Leifert, prófessor í Newcastle og forstöðumaður 17 ríkja verkefnis um málið hjá Evrópusambandinu. Hann rakti ýmis dæmi um, að vísindamenn hafi vanmetið hættur af erfðabreyttri ræktun og lent í stóru tjóni. Hann taldi, að Ísland hefði meira eða minna rekið meðvitunarlaust í faðm hagsmunaaðila þessa iðnaðar.

Leifert taldi einnig það mundu verða slæma kynningu á Íslandi sem grænu ferðamannalandi, ef það væri eina landið í Vestur-Evrópu, sem heimilaði framleiðslu erfðabreyttra matvæla eða útsæðis. Almennt auglýsir Vestur-Evrópa og einstök héröð hennar sig sem erfðabreytingafrítt svæði.

Nánast allt Grikkland er auglýst erfðabreytingafrítt, einnig Ítalía og Austrríki, allt lönd, sem leggja mikla áherzlu á ferðamenn. Allt Suðurvestur-Bretland og Wales eru auglýst á sama hátt. Þannig hafa 3500 héruð í Evrópu beinlínis verið sett á slíka skrá að frumkvæði innlendra sveitarstjórna.

Sjö af hverjum tíu Evrópubúum er svo illa við erfðabreytt matvæli, að þeir vilja ekki sjá þau á hillum stórmarkaða. Engum verzlunarstjóra í Evrópu dettur í hug að hafa erfðabreytt matvæli á boðstólum. Evrópusambandið hefur sett strangar reglur um merkingar á umbúðum slíkra matvæla.

Ísland er ekki partur af þessari þróun. Ráfandi milli heimsku og æðis hafa ráðuneyti og bændasamtök gefið grænt ljós á starfsemi, sem nýtur ekki virðingar í Evrópu. Hér má selja erfðabreytt matvæli ómerkt og athugasemdalaust. Ísland liggur þar í sama feni og glæparíkin Rússland og Úkraína.

Nokkur íslenzk samtök, Landvernd, Neytendasamtökin, Matvæla- og veitingasambandið, Náttúrulækningafélagið og vottunarstofan Tún hafa opnað heimasíðu um þessi mál. Slóðin er “www.erfdabreytt.net”. Þar má finna margvíslegt efni, sem getur hjálpað fólki til að taka afstöðu í alvörumáli.

Ísland flýtur að þeirri óhjákvæmilegu niðurstöðu, að Evrópa öll loki á útflutning lambakjöts og annarrar búvöru frá landi, sem hefur tekið að sér hlutverk Guðs í þróuninni.

Jónas Kristjánsson

DV
Hobbitar voru til

Vísindamenn hafa að sögn

Ian Sample hjá Guardian staðfest, að bein, sem fundust á eyju við Indónesíu séu úr smávöxnu mannkyni, sem lifði fyrir 18.000 árum innan um nokkurra metra langa dreka, risavaxnar rottur og fíla á stærð við hesta. Hafnað hefur verið hugmyndum um, að þetta hafi verið dvergvaxnir menn, öngstræti af Homo Sapiens. Þetta var sérstakt kyn fólks, sem var einn metri á hæð og hafði að öðru leyti flest einkenni manna með vel þróaða heila. Talið er, að fólk þetta hafi notað ýmis einföld verkfæri í lífsbaráttu við erfiðar kringumstæður.
Gúlagið í Írak

Edward Wong segir í morgun í New York Times, að fangelsi Bandaríkjahers í Írak séu að springa. Öll mannvirki Saddam Hussein á þessu sviði eru enn í notkun og mörg fleiri. Abu Gharib er frægasta fangelsið, var notað til pyndinga á tímum Saddam Hussein alveg eins og á tíma bandaríska hersins. Þar eru 3160 manns. Stærsta fangelsið er Camp Bucca með 5600 föngum. Samtals eru tugþúsundir íraka í bandarískum fangelsum. Höfundurinn telur þessi fangelsi verða uppsprettu hryðjuverkamanna í framtíðinni. Honum var lofað að fá að skoða Abu Gharib fangelsið, en ekki var staðið við það.
Kvennakaupið

Claudia H. Deutsch segir í New York Times frá nýrri bók eftir Warren Farrell, sem hefur rannsakað launamun karla og kvenna. Þar er haldið fram, að konur stjórni þessum launamun að nokkru. Þær velji líkamlega erfið störf, þar sem mikil aðsókn heldur launum niðir. Þær forðist áhættustörf, þar sem laun eru há. Þær vilji frekar vinna 34 tíma á viku en 44 tíma, sem er dæmigerður vinnutími í hátekjustörfum. Farrell fann hins vegar undirhópa, þar sem hægt var að fara framhjá slíku vali, til dæmis ógifta prófessora og fann út, að við slíkar aðstæður fengu konur sama kaup. Nýtt ágreiningsefni?
Úrskurðar að vænta

Frá 1998 til síðasta árs bannaði Evrópusambandið til bráðabirgða innflutning erfðabreyttra matvæla og útsæðis, meðan það væri að smíða regluverk um málið. Það hefur nú fæðst og felur í sér harðar reglur um upprunavottorð og merkingar á umbúðum, sem Bandaríkin sætta sig ekki við. Þau hafa kært sambandið fyrir Alþjóða viðskiptastofnuninni, sem tók málið fyrir í fyrradag. Niðurstöðu hennar er að vænta eftir um það bil mánuð. Þá má búast við, að aukinn hvellur færist í illvígar deilur um erfðabreytt matvæli og útsæði, enda eru 70% Evrópubúa andvígir erfðabreyttum afurðum.
Evrópusambandið opnar

Nýlega ákvað framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að leyfa innflutning á tvenns konar erfðabreyttum maís frá Bandaríkjunum. Þá hafði ráðherranefnd sambandsins mistekizt átta sinnum í atkvæðagreiðslum að komast að sameiginlegri niðurstöðu og fyrirsjáanlegt var, að níunda atkvæðagreiðslan mundi fara á sömu leið. Í raun þýðir þetta, að embættismenn hafa tekið ákvörðun í skjóli þess, að pólitíska valdið gat ekki komizt að niðurstöðu, Samkvæmt reglum sambandsins er þetta leyfilegt. Tilgangur þeirra var einkum sá að veikja málflutning Bandaríkjanna í Alþjóða viðskiptastofnuninni.
Sveitarstjórnir loka

Sveitar- og héraðsstjórnir víða um Evrópu eru að undirbúa varnir gegn yfirvofandi innrás erfðabreytts fóðurs frá Bandaríkjunum í skjóli Alþjóða viðskiptastofnunarinnar. Þær hafa lýst sig erfðabreytingafrí svæði, eins og önnur svæði hafa lýst sig kjarnorkuvopnalaus. Mestallt Grikkland og Austurríki og mestöll Ítalía eru orðin erfðabreytingafrí, einnig Suðvestur-Bretland og Wales. Alls eru svæðin orðin 3500 í Evrópu og byrjuð að skjóta rótum í Kaliforníu. Bak við sveitarstjórnir eru bændur og neytendur, sem alls ekki vilja sjá neitt, sem heitir erfðabreytt matvæli eða útsæði.
Grunnmúrað móðurmál

Fyrsta bréfið til stjórnarskrárnefndarinnar er frá íslenzkri málnefnd, sem vill festa í stjórnarskránni, að íslenzka sé ríkismál. Þetta sýnir áþreifanlega, að tungumálið er komið í vörn. Fyrir svo sem aldarfjórðungi hefði engum dottið í hug að vernda móðurmálið á þennan hátt. En nú eru heil málþing og aðalfundir haldnir, fræðigreinar og vísindarit skrifuð á erlendu máli. Margir sjá fyrir, að smám saman muni íslenzka verða útdauð, öðru vísi en sem nöfn á íslenzkum hrossum í útlöndum. Málnefndin vill núna leggja stein í götu þeirra, sem síðar munu koma til skjalanna og vilja taka upp ensku.
Einkavædd einokun

Ríkið getur selt stofnanir sínar af tveimur ástæðum, annars vegar til að græða sem mestan pening og hins vegar til að láta samkeppni leysa ríkiseinokun af hólmi. Síminn selzt á hærra verði, ef einokunin fylgir, til dæmis grunnnetið. Formaður Framsóknarflokksins er auðvitað ekki hlynntur aukinni samkeppni í þágu neytenda og lítur því eingöngu á söluverðið. Þannig varði hann á flokksþingi Framsóknar þá ákvörðun, að grunnetið verði selt með símanum. Það er gott fyrir neytendur að vita, að Halldór Ásgrímsson er ekki að hugsa um neytendur, þegar einokunin verður einkavædd.