arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Tvíeggjuð niðurstaða.

Með samningi Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins og félagsmálapakka ríkisstjórnarinnar á í stórum dráttum að vera tryggður vinnufriður í landinu í heilt ár. Það er alténd árangur af tíu mánaða samningaþófi.

Ekki má heldur gleyma, að samningamenn gáfu sér tíma til að samræma og einfalda launaflokka. Hér eftir fá nær allir félagsmenn Alþýðusambandsins laun eftir stiga 25 virkra launaflokka, hvar í aðildarfélagi sem þeir standa.

Þriðja mikilvæga atriðið er, að aldrei þessu vant tókst að semja um heldur rýmri hækkanir hinna lægst launuðu. Komið var í veg fyrir, að hinir betur settu mökuðu krókinn á síðustu klukkustundum taflsins fyrir undirritun samnings.

Neikvæðast við samninginn er, að hann mun magna verðbólguna, ef ekkert verður að gert. Að óbreyttu er nú gert ráð fyrir 80-90% verðbólgu á næsta ári. Því valda grunnkaupshækkanir og ýmis sjálfvirkni í kerfinu.

Sjálf kauphækkunin um næstu mánaðamót verður að meðaltali um 10% eða rúmlega það. Einum mánuði síðar eða 1. desember mun svo verðbólgureikningur valda svipaðri kauphækkun til viðbótar. Þessi hraði kann ekki góðri lukku að stýra.

Málsaðilar hafa samning ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sér til afsökunar. Þar var gefinn tónninn, sem spilað var eftir í samningnum á hinum almenna vinnumarkaði. Vinnuveitendur urðu að halda til jafns við ríkið.

Að gerðum þessum tveimur verðbólgusamningum á ríkisstjórnin þann einan kost að taka rösklega til höndum við marglofaða niðurtalningu verðbólgunnar. Að öðrum kosti missir hún stjórn efnahagsmála gersamlega úr höndum sér.

Félagsmálapakki ríkisstjórnarinnar verður ekki til að auðvelda henni verkefnið. Með honum hefur hún í ýmsum þáttum bundið hendur sínar og meðal annars lofað aðgerðum, sem í framkvæmd mundu leggjast á verðbólgusveifina.

Félagsmálapakkinn felur í sér ríkisútgjöld upp á nokkra milljarða á ári á núverandi verðlagi. Ríkisstjórnin verður væntanlega að skera aðra liði á móti til að koma í veg fyrir, að bólgin ríkisfjármál auki verðbólguhraðann.

Á hinn veginn er auðvelt að sjá, að pakkinn felur í sér mannréttindi, sem flestir munu telja æskileg og sumir sjálfsögð. Ber þar hæst loforðið um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn á næstu tveimur árum eða fyrir árslok 1982.

Ríkisstjórnin hefur gert sér mjög erfitt fyrir á þessu sviði með því að semja við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja um lífeyrisréttindi, sem eru töluvert umfram það, er hinar ríku nágrannaþjóðir okkar telja sig hafa efni á.

Sífellt endurteknir félagsmálapakkar eru mjög hættulegir. Þeir leiða til hraðrar aukningar félagslegrar velferðar, án þess að undirbygging atvinnulífsins eflist nokkuð til að standa undir þeim. Og svo er einmitt komið hér á landi.

Félagsmálapakkinn er tvíeggjaður eins og raunar hinar beinu kauphækkanir hins nýja kjarasamnings. Hvort tveggja leggur ríkinu á herðar skyldur til samdráttar um leið og það bindur hendur þess til slíkra andsvara.

En svo má líka segja, að verðbólgusamningur sé betri en enginn samningur, ófriður og vinnustöðvanatjón. Menn gættu hagsmuna hinna lægst launuðu, einfölduðu launakerfið og tryggðu þjóðinni vinnufrið í heilt ár.

Jónas Kristjánsson.

Dagblaðið
Fáum hlutlausan dómara.

Rétt er að taka undir með Ólafi Dýrmundssyni landnýtingaráðunauti, að íslenzk umræða um landbúnað á að snúast um, hvernig beri að stunda hér landbúnað og hversu mikinn, en ekki hvort leggja skuli hann niður.

Dagblaðið hefur löngum bent á hlutlausan aðila, sem geti skorið úr um, hversu mikinn landbúnað heppilegt sé að stunda. Sá aðili er ekki fulltrúi þrýstihóps, né verður hann sakaður um meinfýsi í garð landbúnaðar.

Þessi aðili er hinn frjálsi markaður. Dagblaðið befur lagt til frjálsan innflutning landbúnaðarafurða, að vísu ekki í einu stökki, heldur í áföngum og að loknum undirbúningsaðgerðum á öðrum sviðum landbúnaðar.

Við innflutningsfrelsi mundi nokkuð hár innflutningskostnaður bæta samkeppnisaðstöðu innlends landbúnaðar. Annarri vernd hafnar Dagblaðið, þar á meðal útflutningsuppbótum, niðurgreiðslum og innflutningstollum.

Á þessu sviði eins og öðrum þurfum við að færa okkur úr ofsetnum greinum í fásetnar. Við eigum að læra af, hvernig Bretar festust í kola- og málmiðnaði, bíla- og klæðaiðnaði, meðan Japanir hossuðu sér á hinum nýja rafeindaiðnaði.

Alveg eins og iðngreinar rísa og hníga á misjafnan hátt, þá rísa og hníga greinar landbúnaðar á misjafnan hátt. Við eigum að forðast hefðbundnu greinarnar sem mest, þegar þær mæta stöðugri offramleiðslu á alþjóðlegum markaði.

Þessu hafa talsmenn landbúnaðar andmælt með því að benda á, að þjóðinni sé nauðsynlegt ákveðið matvælaöryggi á hættutímum á borð við styrjaldir. Hingað til hafa þeir neitað að sjá fiskinn í geymslum fiskvinnslustöðvanna.

Ástæða er til að þakka Hákoni Sigurgrímssyni fyrir að hafa fyrstur talsmanna þrýstihóps landbúnaðar viðurkennt tilvist fiskjar í þessu landi. Það er veruleg framför frá fyrri blindni í röðum þeirra, sem hingað til hafa varið landbúnaðinn.

Á styrjaldarárum spyrjum við ekki um, hvort fæða sé leiðigjörn til lengdar. Við viljum lifa af og spyrjum því, hvaða efni við fáum úr fæðunni. Og á því sviði er fiskur enginn eftirbátur kjöts og mjólkur, hvað sem Hákon segir.

Dagblaðið hefir oftar en einu sinni rökstutt þá skoðun, að verulegur samdráttur hins hefðbundna landbúnaðar og innflutningur hliðstæðra afurða muni ekki draga úr nauðsynlegu matvælaöryggi þjóðarinnar.

Við frjálsan markað landbúnaðarafurða má telja líklegt, að töluverð framleiðsla mjólkur, grænmetis og raunar fleiri afurða muni haldast hér á landi. Því valda dýrir og viðkvæmir flutningar frá útlöndum.

Einnig er ástæða til að ætla, að innflutningsfrelsi landbúnaðarafurða muni ekki eyða dilkakjötsframleiðslu hér heima. Þar er um að ræða sérstæða afurð, sem íslenzkir neytendur kunna flestir vel að meta.

Þá hefur Dagblaðið bent á, hvernig draga megi saman seglin í hinum hefðbundna landbúnaði á þann hátt, að röskunin verði mun sársaukaminni en flóttinn frá landbúnaði hefur verið á undanförnum áratugum.

Aðalatriði er þó, að hinn hlutlausi, frjálsi markaður, (en ekki Hákon), ákveði, hvernig landbúnað og hversu mikinn við stundum. Alveg eins og neytendur geti ákveðið frjálsir, hversu mikið þeir kaupi af innlendum og erlendum dagblöðum og þá hverjum!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kunna ekki að stökkva af.

Stjórnmálaflokkarnir fjórir eru í þann veginn að taka saman höndum um alvarlegustu og dýrustu mistök síðustu ára. Þeir ætla sér að þjóðnýta Luxemborgarflugið og bæta þannig nýjum “landbúnaði” á herðar skattgreiðenda.

Deilurnar á þingi snúast nærri eingöngu um, á hversu frjálslyndan hátt ríkið skuli grýta peningum skattgreiðenda í þrotabú Luxemborgarflugsius. Fyrir hönd skattgreiðenda er stjórnarandstaðan mun greiðsluglaðari en ríkisstjórnin.

Þingmenn eru auðvitað angurværir út af miklum afla í aldarfjórðungs Luxemborgarflugi. Þar er á ferðinni svipuð rómantík og gagnvart landbúnaði, sem þó hefur verið stundaður ekki í einn aldarfjórðung, heldur fjörutíu.

Útilokað hefur reynzt að berja inn í timburhausa þingmanna, að flugforstjórinn Laker og forsetinn Carter hafa gulltryggt öllum flugfélögum gífurlegan taprekstur á flugi yfir Norður-Atlantshafið um ófyrirsjáanlega framtíð.

Þingmönnum er kannski vorkunn, því að sama ályktunartregða hefur komið í ljós hjá þeim mönnum, sem bezt áttu að þekkja til málanna, stjórnendum Flugleiða. Þeir hafa verið átakanlega úti að aka alla ævi hins sameinaða fyrirtækis.

Fyrir fimm árum sáu þeir ekki, að eldsneyti mundi halda áfram að hækka í verði næstu áratugina og að farþegum mundi fækka vegna dýrari farseðla. Og fyrir þremur árum sáu þeir ekki, að Bandaríkjastjórn var að gefa flugið frjálst.

Fyrir tveimur árum sögðu ráðamenn Flugleiða, að ástandið væri tímabundið og viðráðanlegt. Fyrir einu ári byrjuðu þeir fyrst að segja upp fólki. Og í ár fóru þeir fyrst að ráði að draga úr hinu afdrifaríka flugi yfir Norður-Atlantshafið.

Afleiðingarnar urðu þær, að Flugleiðir töpuðu á núverandi gengi þremur milljörðum króna árið 1978, ellefu milljörðum króna árið 1979 og sex milljörðum króna árið 1980. Samtals eru þetta um tuttugu milljarðar króna.

Stjórnendur Flugleiða mega þó eiga, að í haust ákváðu þeir að leggja niður Luxemborgarflugið og minnka Bandaríkjaflugið niður í þarfir íslenzka markaðsins. Þar með hefðu þeir forðað sér úr frumskógi flugveldanna.

En þá komu stjórnmálin til skjalanna. Ráðamenn þjóðarinnar heimtuðu Luxemborgarflug og engar refjar. Gullið og grænu skógarnir, sem þeir bjóða, eru bara upphafið að botnlausri hít og ríkisrekstri af versta tagi.

Í stað þessa hefði ríkið getað sagt sem svo: Samgönguöryggi þjóðarinnar krefst þess, að ekki séu aðeins daglegar samgöngur til Evrópu, heldur einnig til Ameríku. En það krefst ekki, að við greiðum með flugi annars fólks milli heimsálfa.

Rökrétt framhald slíkrar hugsunar væri að greiða niður farseðla til Bandaríkjanna um t.d. þrjá milljarða á ári, þar sem íslenzki markaðurinn stendur ekki undir daglegu flugi. En sú leið hefur því miður ekki verið valin.

Framþróunarlögmál markaðsins segir, að menn og þjóðir skuli forðast gamlar og þéttsetnar atvinnugreinar á niðurleið, en hins vegar hraða sér sem mest inn í nýjar og fámennar atvinnugreinar á uppleið.

Fyrir 25 árum var Norður-Atlantshafið gullkista flugsins. Eins frábærlega sniðugt og Loftleiðaævintýrið var á þeim tíma, þá er Luxemborgarflugið jafn fáránlegt nú. Menn þurfa líka að kunna að stökkva af á réttum tíma.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Friðarverðlaun handa Reuter.

Stjórnarfar í Mexíkó þykir ekki í frásögur færandi hér á slóðum. Við höldum, að þar ráði sæmilega hæfir menn, sem séu að leiða þjóðina úr myrkri fátæktar inn í birtu olíuauðs og láta reisa falleg hús í leiðinni.

Þess vegna kemur okkur á óvart brezk heimildarmynd í sjónvarpi um raunveruleikann í Mexíkó. Við trúum því varla, að lögregla ríkisstjórnarinnar láti ræna tveggja ára barni til að þagga niður í verkalýðsleiðtoga.

Sannleikurinn er sá, að glæpamenn ráða ferðinni í Mexíkó eins og í velflestum ríkjum þriðja heimsins. Þeir hafa látið hundruð manna hverfa á kvalafullan hátt til varnar völdum sínum, græðgi og spillingu.

Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og sérstofnana þeirra mæta hámenntaðir og snyrtilega klæddir menn frá þriðja heiminum, kvartandi um vestræna heimsvaldastefnu, menningarlegan, pólitískan og efnahagslegan yfirgang Vesturlanda.

Að baki þessara fínu herra eru harðstjórar þriðja heimsins, grimmir og gráðugir. Þeir arðræna þjóðir sínar sem mest þeir mega og safna fé á bankareikningum í Sviss. Jafnframt kenna þeir Vesturlöndum um ástandið.

Einstaka sérvitringar lesa um framferði harðstjóra þriðja heimsins í ársskýrslum frá Amnesty og hliðstæðum stofnunum. Einu dagbundnu upplýsingarnar koma frá fréttariturum hinna alþjóðlegu fréttastofnana.

Það er mönnunum frá Associated Press og Reuter að þakka, að við getum, ef við viljum, séð raunveruleikann í löndum þriðja heimsins. Þeir sjá skuggahliðarnar og segja frá þeim, eins og þeir segja frá andófinu í Austur-Evrópu.

Ef einhverjir menn eiga skilið friðarverðlaun Nóbels, þá eru það ekki valdshyggjumaðurinn Kissinger eða skæruliðinn Begin, heldur hinir nafnlausu fulltrúar alþjóðlegra fréttastofnana, sem starfa við hin erfiðustu skilyrði.

Hatrið á hinum alþjóðlegu fréttastofnunum sameinar valdhafa þriðja heimsins og Austur-Evrópu. Þeir sjá, að þar hafa þjóðir þeirra tvinnaþráð, ef ekki haldreipi, í átt til siðmenningar þeirra 20-30 ríkja, sem mega kallast vestræn.

Baráttan gegn Associated Press og Reuter fer nú einkum fram á vettvangi Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Þessa dagana er fundað í Belgrað, þar sem fínu herrarnir kvarta um menningaryfirgang Vesturlanda.

Undir forustu MBow, framkvæmdastjóra UNESCO, vilja þeir koma á skráningu blaðamanna og takmörkunum á rétti alþjóðlegra fréttastofnana til að segja frá skuggahliðum lífs almennings í löndum þriðja heimsins.

Þeir segja, að vestrænar leikreglur gildi ekki í þriðja heiminum. Hlutverk fjölmiðla sé að stuðla að uppbyggingu, friði og vináttu, en ekki að segja fréttir. Fjölmiðla eigi að virkja, en ekki láta þá ganga lausa.

Þetta kjaftæði hefur haft nokkur áhrif á grunnhyggna menn í menntamálaráðuneytum og UNESCO-nefndum á Vesturlöndum, mennina, sem sjá ekki grimma og gráðuga valdhafana að baki hinna sléttgreiddu umboðsmanna í Belgrað.

Í UNESCO eiga Íslendingar að nota atkvæði sitt til að stuðla að því, að Reuter og Associated Press fái áfram tækifæri til að segja okkur frá því, þegar valdhafar í Mexíkó ræna smábörnum til að þagga niður í almenningi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Verður vélritun að iðngrein?

Ritvélin er penni nútímans, enda er farið að kenna vélritun í grunnskólum og framhaldsskólum. Samtök verzlunarmanna hafa ekki krafizt einkaréttar eða forgangs að öllum hinum margvíslegu störfum, sem fela í sér vélritun.

Þannig hafa verzlunarmenn t.d. ekki heimtað, að blaðamenn hættu vélritun og færu að lesa verzlunarlærðu fólki efni sitt fyrir til vélritunar. Verzlunarmenn hafa ekki heldur krafizt forgangs að tölvuritvélum prentsmiðjanna.

Samtök prentara hafa aftur á móti krafizt aðgangs að núverandi störfum félagsmanna Blaðamannafélags Íslands og Landssambands íslenzkra verzlunarmanna. Þeir vilja forgang að skermaritvélum á ritstjórnum og auglýsingadeildum.

Skermaritvélar eru komnar í notkun í blaðamennsku og kunna síðar að verða teknar í notkun hjá starfsfólki auglýsingadeilda. Samkvæmt gildandi kjarasamningi bókagerðarmanna má utanstéttarfólk nota þessi tæki.

Nú vilja samtök bókagerðarmanna hins vegar ná forgangi að þessum tækjum, einkum þó í auglýsingadeildum. Um það stendur mesti styrinn í kjarasamningunum. Allt sáttastarf á vinnumarkaðnum strandar á þessu atriði.

Málmþræðir flytja hið vélritaða efni skermaritvélanna inn í tölvuminni. Þaðan er hægt að kalla efnið og viðbótarupplýsingar tölvunnar til skermaritvéla verkstjóra, handritalesara og hönnuða til breytinga og fullvinnslu.

Hönnuðir velja efninu letur og mál á skermaritvélum, senda það síðan aftur til tölvunnar og láta hana skrifa efnið í formi, sem er tilbúið til umbrots. Þannig hverfur úr sögunni eiginleg setning í gömlum stíl.

Í auglýsingadeildum gegna þessar tölvur víðtækara hlutverki. Þær eru bókhaldsvélar og ganga frá auglýsingareikningum. Þær höggva ekki aðeins á setningu, heldur einnig á bókhaldsvinnu og vélritun reikninga.

Talsmenn prentara hafa haldið því fram, að meðferð skermaritvéla sé flóknari en meðferð venjulegra ritvéla og sé á þeirra verksviði. Samt eru lærðir bókagerðarmenn ófáanlegir til að vinna við tölvuritvélar prentsmiðjanna.

Formaður Blaðamannafélags Íslands hefur sagt, að vinnan við skermaritvélarnar geri starf blaðamanna mun auðveldara en áður var. Byggir hann þar á þeirri reynslu, sem þegar hefur náðst hjá blaðamönnum hér á landi.

Þá hefur formaður Verzlunarmannafélags Reykjavíkur lýst undrun sinni yfir, að samtök bókagerðarmanna skuli seilast til starfa, sem hingað til hafa verið unnin af félagsmönnum í samtökum verzlunarmanna.

Í ljósi þessara ummæla er ekki auðvelt að sjá, hvernig samtök prentiðnaðarins geta staðið í viðræðum við samtök bókagerðarmanna um störf blaðamanna og verzlunarmanna, um vélritun, sem bókagerðarmenn hafa ekki viljað læra hingað til.

Í gildandi kjarasamningum um þessa tækni, sem þýddir eru úr norrænum samningum, eru ákvæði um atvinnuöryggi bókagerðarmanna og endurhæfingu, þeim að kostnaðarlausu. Þessi ákvæði eiga að hindra atvinnuskort bókagerðarmanna.

Hingað til hefur ófaglært fólk orðið að taka að sér störf við tölvuritvélar prentsmiðja vegna skorts á vilja lærðra bókagerðarmanna. Það er því mikið spé, ef gera á vélritun að löggiltri iðngrein hinna áhugalausu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Klukkan tifar.

Ungir og óþolinmóðir áhrifamenn í Framsóknarflokknum eru farnir að minna ríkisstjórnina á, að einhvern tíma verði hún að byrja þá niðurtalningu verðbólgunnar, sem hún lofaði í stjórnarsáttmála sínum.

Klukkan tifar á ríkisstjórnina í tafli hennar við verðbólgu, lífskjararýrnun og taprekstur. Stundum er eins og stjórnin telji heppilegast að leika alls ekki, ef þannig mætti koma í veg fyrir fingurbrjóta.

Skákin hlýtur þó að hafa einhvern enda, til dæmis þann, að ríkisstjórnin falli á tíma. Hún hefur hingað til teflt mjög hægt. Það þarf þó ekki að leiða til taps, ef þaulhugsaðir leikir birtast meðan klukkan gengur enn.

Áhorfendur eru ekki sammála um gang þessarar skákar. Sumir þeirra hafa sjálfvirkt flokkspólitískt mat á stöðunni. Á útskýringum þeirra verður lítið að græða fyrr en þeir læra mannganginn, sem verður seint.

Almenningur er á báðum áttum. Hann skiptist helzt í þolinmóða og óþolinmóða. Hinir síðarnefndu eru fjölmennir í hópi þess þriðjungs kjósenda, sem ekki hefur afstöðu til ríkisstjórnarinnar, samkvæmt skoðanakönnun Dagblaðsins.

Hinir óákveðnu voru aðeins fimmti hluti kjósenda í febrúarkönnun blaðsins. Fjölgun þeirra upp í þriðjung er til marks um hina óljósu stöðu í skák ríkisstjórnarinnar. Og með vaxandi tímahraki getur þeim fjölgað enn.

Hagstæðar tölur ríkisstjórnarinnar í síðustu skoðanakönnun Dagblaðsins geta horfið eins og dögg fyrir sólu í raunveruleika næstu kosninga, ef mikill hluti hinna óákveðnu áhorfenda sannfærist um, að ríkisstjórnin hafi tapað skákinni.

Hinir þolinmóðu valda því, að ríkisstjórnin hefur nú 41% fylgi meðal kjósenda gegn 26% fylgi stjórnarandstöðunnar. Þetta bendir til, að andstöðunni hafi ekki tekizt að sýna fram á, að allt sé hér á hverfanda hveli.

Almenningur er orðinn næsta ónæmur fyrir þrýstihópum, sem hrópa “úlfur, úlfur”. Slík köll eru orðin svo gamalkunn, að fáir mundu átta sig á komu úlfsins. Það eina, sem menn heyra, er, að stjórnarandstaðan er orðin hás.

Hinir þolinmóðu líta í kringum sig. Þeir sjá alls staðar fulla atvinnu. Þeir sjá vinnudálka smáauglýsinga lengjast. Þeir telja sig langt frá sulti og seyru, þótt vextir og afborganir sígi í eins og fyrri daginn.

Hinir þolinmóðu svipast um eftir atvinnuvegunum, sem margsagðir eru farnir á kúpuna. Þeir sjá ekki gjaldþrotin, heldur vaxandi eftirspurn eftir starfsfólki. Hví skyldu þeir trúa, að úlfurinn sé kominn?

Staðreyndin er þó sú, að ríkisstjórnin hefur einkum leikið biðleiki í tafli sínu við verðbólgu, lífskjararýrnun og taprekstur. Senn verða alvöruleikir nauðsynlegir, hvort sem þeir reynast fingurbrjótar eða leikfléttur.

Að loknum hveitibrauðsdögum má ríkisstjórnin vel við una 41% fylgi á móti 26% andstöðu. En jafnframt á hún mjög svo óvísa hlutdeild í hinum 33% kjósenda, sem ekki hafa tekið afstöðu. Hún má því fara að gæta sín.

Að minnsta kosti má taka undir með þeim, sem telja mjög svo tímabært, að ríkisstjórnin hefji hina margumtöluðu niðurtalningu verðbólgunnar, svo að einhver árangur sjáist á verðbólgutölum þessa árs.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Risi á brauðfótum.

Við venjulegar aðstæður hefði mátt búast við, að stjórnarandstaða formanns Sjálfstæðisflokksins og alls þorra þingflokksins mundi leiða til stjórnarandstöðu almennra sjálfstæðismanna og einangrunar ráðherra flokksins.

Klofningur flokksins í afstöðu til ríkisstjórnarinnar hefur nú staðið tæpa átta mánuði. Skoðanakönnun, sem Dagblaðið birtir í dag, sýnir, að flokkurinn skiptist nokkurn veginn jafnt í stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga.

Af þessu má sjá, að engan veginn eru aðstæður venjulegar. Ekkert samræmi er milli stjórnarandstöðu alls þorra þingflokks sjálfstæðismanna og hinnar jöfnu skiptingar almennra stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins.

Stjórnarandstaðan í þingflokknum á sér ekki sterkar rætur meðal stuðningsmanna flokksins. Hún hefur að vísu Morgunblaðið að bakhjarli. En sá bakhjarl er mun minna virði en áður var, þrátt fyrir allan berserksganginn.

Enn alvarlegri eru viðhorf sjálfstæðismanna til formanns flokksins. Skoðanakönnun Dagblaðsins sýnir, að í hugum stuðningsmanna flokksins er hann aðeins hálfdrættingur á við uppreisnarmanninn og forsætisráðherrann.

Þetta þýðir, að valdastofnanir flokksins endurspegla flokkinn enn síður en þingflokkurinn gerir. Formaðurinn hefur aðeins tæplega 30% fylgi á móti rúmlega 50% fylgi varaformannsins og forsætisráðherrans.

Kjósendur Sjálfstæðisflokksins skiptast raunar í fjóra hópa. Í einum eru þeir, sem ekki hafa tekið afstöðu til vandamála flokksins. Í öðrum eru þeir, sem styðja formanninn og eru fylgjandi stjórnarandstöðu hans.

Í þriðja hópnum eru þeir, sem styðja varaformanninn, en eru andvígir ríkisstjórn hans. Í fjórða og langstærsta hópnum eru svo þeir, sem bæði styðja varaformanninn og ríkisstjórn þá, sem hann hefur myndað í trássi við þingflokkinn.

Ofan á þennan klofning er líklegt, að í forsetakosningunum hafi þjappazt saman fimmti hópurinn, sem sé að einhverju leyti öðruvísi en hinir fjórir. Slíkt þyrfti að reyna að mæla í síðari skoðanakönnunum um afstöðu sjálfstæðismanna.

Af öllu þessi má sjá, að Sjálfstæðisflokkurinn riðar á brauðfótum. Hann er ekki lengur neitt þjóðfélagsafl og verður ekki, fyrr en hann hefur greitt úr þeim innri flækjum, sem hér hefur verið lýst og sannaðar eru.

Merkilegast af öllu er þó, að þessir hópar telja sig allir eiga heima í Sjálfstæðisflokknum fremur en annars staðar. Klofningurinn hefur ekki klofið neinn frá flokknum. Þvert á móti sogar flokkurinn að sér fylgi.

Samkvæmt skoðanakönnun Dagblaðsins telur næstum hálf þjóðin sig standa næst Sjálfstæðisflokknum af stjórnmálaflokkunum. Hann gæti því orðið mikið þjóðfélagsafl, ef hann rúmaði sína mislitu hjörð í sama friði og áður var.

Sjálfstæðisflokkurinn á nú ýmissa kosta völ. Hann getur hreinsað flækjurnar á þann hátt, að eftir standi fámennur leiftursóknarflokkur undir forustu núverandi formanns og arftaka hans, með um það bil 15% fylgi meðal þjóðarinnar.

Hann getur líka endurnýjað sig undir forustu utanklíkumanna, sem hafa lag á að rúma hina mislitu hjörð undir einu þaki. Það yrði enginn leiftursóknarflokkur, en ætti aftur á móti von í 40-50% fylgi meðal þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið