arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hvað segja lektorar svo?

Í fjórða skiptið í röð hafa niðurstöður síðustu skoðanakönnunar Dagblaðsins fyrir kosningar verið réttur fyrirboði um úrslit kosninganna. Og í þetta sinn var nákvæmnin meiri en nokkru sinni fyrr.

Vigdís og Albert fengu í kosningunum 0,3 prósentustigum minna en í könnun Dagblaðsins og Pétur 0,7 prósentustigum meira. Enn minni skekkja var í tölum Guðlaugs, 0,1 prósentustig. Meðalskekkjan var 0,4 prósentustig á hvern hinna fjögurra frambjóðenda.

Eins og alltaf áður var könnun Dagblaðsins nær hinu rétta en könnun Vísis. Þar var meðalskekkjan 2,3 prósentustig. Það er út af fyrir sig ágætur og frambærilegur árangur, þótt hann jafnist engan veginn á við nákvæmni Dagblaðsins.

Ekki má heldur gleyma því, að Vigdís Finnbogadóttir varð efst í könnun Dagblaðsins, en Guðlaugur Þorvaldsson í könnun Vísis. Í könnununum munaði að vísu litlu eins og í raunveruleikanum. En það munaði því, sem munaði.

Hinn kunni George Gallup skrifaði nýlega: “Úrslit kosninga eru bezti mælikvarðinn á, hversu áreiðanlegar eru vinnuaðferðir í skoðanakönnunum.” Sá mælikvarði er nú fenginn, marktækari en þokuþras lektora úr félagsfræðideild.

Menn, sem ættu að vita betur, hafa bitið sig í þá skoðun, að símaskrá sé vafasamur hornsteinn í skoðanakönnunum. Það hafa þeir frá útlöndum, þar sem hlutverk símans er allt annað annað og minna en hér á landi.

Hér eru heimasímar forsætisráðherra og seðlabankastjóra í símaskránni, alveg eins og blaðamanna og þvottakvenna. Auðvitað er símaskrá ekki fullkominn hornsteinn. En mergurinn málsins er sá, að hún hefur gefizt vel.

Menn, sem ættu að vita betur, hafa komið því inn hjá keppinautum Dagblaðsins, að lítil úrtök megi sundurgreina nánast endalaust. Þetta stafar af því, að þá skortir skilning á takmörkunum stærðfræðinnar.

Það er ekki hægt að taka fjóra stuðningsmenn eins frambjóðandans af Vestfjörðum og búa úr þeim gífurlegt fylgi hans á þeim slóðum. Né heldur er hægt að reikna það fylgi með tveimur aukastöfum, eins og Vísir gerði.

Dagblaðið hefur hins vegar þekkt takmarkanir síns litla úrtaks. Það hefur ekki reynt að sundurgreina sitt úrtak lengra en stærðfræðin leyfir. Þess vegna hafa aðrir verið einir um að reikna lítil úrtök út í hött.

Lektorar félagsfræðideildar hafa að undanförnu fjallað af töluverðum hofmóð og sáralitlum skilningi um skoðanakannanir Dagblaðsins og aðferðafræði þeirra. Allt það tal hefur verið þokukennt og lítt traustvekjandi.

Skynsamlegra hefði verið fyrir lektorana að bera saman fyrri skoðanakannanir Dagblaðsins og úrslit þáverandi kosninga. Þá hefði getað læðzt að þeim efi um, að Dagblaðið hafi þrisvar sinnum verið heppið.

Nú standa lektorar svo í holtaþoku sinni andspænis þeirri staðreynd, að skoðanakönnun Dagblaðsins náði raunveruleikanum í fjórða sinn og í þetta sinn nákvæmar en nokkru sinni fyrr. Kannski hofmóður þeirra minnki nú loks.

Hinum þarf svo ekki að svara, sem sögðu kannanirnar falsaðar eða unnar í þágu ákveðinna frambjóðenda. Þar var um að ræða eðlilega taugaveiklun ofkeyrðra starfsmanna í kosningabaráttunni. Þau ummæli eru nú öll gleymd.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vigdís er forseti allra.

Íslendingar heilsuðu í morgun nýjum þjóðhöfðingja, sem þeir kusu í gær, Vigdísi Finnbogadóttur. Þeir munu fylkja sér um hana sem einn maður, þegar hún tekur við embætti forseta Íslands 1. ágúst.

Kjör Vigdísar markar ekki aðeins tímamót í íslenzkum þjóðmálum, heldur er einnig dálítið innlegg í sjálfa veraldarsöguna. Það er ákaflega sjaldgæft, að konur séu kosnar til þjóðhöfðingja.

Kosningabarátta Vigdísar vakti mikla athygli erlendis.Við megum nú búast við, að kjör hennar veki enn meiri athygli. Nafni Íslands verður haldið á lofti í erlendum fjölmiðlum á næstunni.

Vigdís Finnbogadóttir er vel að embættinu komin. Hún er fjölmenntuð kona, sem í senn er heima í menningararfleifð Íslands og í erlendum menningarstraumum. Hún mun sóma sér vel á Bessastöðum.

Hinum forsetaefnunum þremur er enginn persónulegur ósigur að því að hafa ekki náð kjöri. Allir hafa þeir vaxið af kosningabaráttu sinni. Þjóðin metur þá alla meira en áður.

Guðlaugur Þorvaldsson var aðeins hársbreidd frá sigri. Hans bíða nú gífurlega erfið verkefni við að sætta aðila vinnumarkaðarins. Þar mun hann njóta þeirrar reisnar, sem hann hefur unnið sér í kosningabaráttunni.

Albert Guðmundsson og Pétur Thorsteinsson munu líka hverfa aftur til fyrri starfa. Álit það, sem þeir hafa unnið sér að undanförnu, mun verða þeim og þjóð til góðs, öðrum í stjórnmálum og hinum í utanríkisþjónustu.

Allir fjórir frambjóðendurnir voru hæfir til að gegna embætti forseta. Þjóðin átti ekki annars úrkosti en að taka einn þeirra fram yfir hina. Það hefur hún nú gert. Vigdís varð fyrir valinu.

Hin forsetaefnin og stuðningsmenn þeirra munu taka þessum úrslitum á einn veg. Öll þjóðin mun sýna Vigdísi Finnbogadóttur hollustu og standa saman um sinn nýja þjóðhöfðingja.

Undanfarnar vikur hafa verið tími eðlilegs, lýðræðislegs klofnings, kosningabaráttu. Nú er þeirri baráttu lokið á venjulegan lýðræðishátt og þjóðin er aftur sameinuð sem ein heild.

Nóttin var óneitanlega sérstaklega spennandi. Oft munaði mjóu og um skeið innan við hundrað atkvæðum. Þúsundir manna munu minnast með ánægju þessarar andvökunætur.

Dagblaðsmenn hafa sérstaka ástæðu til að minnast endanlegs sigurs aðferðar þeirra í skoðanakönnunum, gegn úrtölum lektora úr félagsfræðideild, sem hafa árangurslaust talið sig vita betur.

Hinn kunni Gallup sagði nýlega, að menn ættu að reikna með 2-3 prósentustiga frávikum í skoðanakönnunum. Á því bili hafa skoðanakannanir Dagblaðsins einmitt verið. En í þetta sinn komust frávikin niður í 0,6 prósentustig.

Þannig munu margir eiga sínar minningar um sigra og ósigra næturinnar. Óhjákvæmilegt er, að sumir verði beizkir fyrst í stað, ekki sízt þeir, sem þrotlaust hafa unnið fyrir sitt forsetaefni. En þeir munu fljótt jafna sig.

Að lokum er við hæfi að gefa hinum nýkjörna forseta orðið. Vigdís Finnbogadóttir sagði í morgun í viðtali við Dagblaðið: “Þetta á að vera hamingja okkar allra, nú er sumarið byrjað.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Enginn öruggur – enginn vonlaus.

Nýjasta skoðanakönnun Dagblaðsins um fylgi forsetaframbjóðenda bendir til, að enginn sé öruggur um sigur og að enginn sé vonlaus um sigur. Bilið milli forsetaefna hefur minnkað nokkuð og margir kjósendur hafa ekki ákveðið sig.

Að óreyndu hefði mátt búast við, að framboðsþættir útvarps og einkum sjónvarps um síðustu helgi mundu ráða úrslitum. Skoðanakönnunin nýja bendir hins vegar til, að þessir þættir hafi mjög lítið hjálpað kjósendum að velja.

Hinum óákveðnu hefur að vísu fækkað úr 30% í 22% á þremur vikum. Síðari talan er samt mjög há. Og við hana bætast svo þau 7%, sem ekki vilja svara. Samtals svara þessar tölur til tæplega þriggja af hverjum tíu kjósendum.

Dagblaðið gerði í þetta sinn tilraun til að skyggnast í þá kosti, sem hinir óákveðnu eru að hugleiða. Í ljós kom, að helmingur þeirra var að velta fyrir sér einu forsetaefni eða fleirum, og að hinn helmingurinn var alveg óráðinn.

Samkvæmt þessu er kosningabaráttunni engan veginn lokið. Margt á eftir að gerast síðustu þrjá dagana, svo sem framboðsræður forsetaefna í sjónvarpinu annað kvöld. Kannski verða þær ræður þyngstar á metunum.

Mesta möguleika hafa Guðlaugur Þorvaldsson og Vigdís Finnbogadóttir. Þau hafa jafnan verið samhliða í forustu í skoðanakönnunum Dagblaðsins – og Vísis raunar líka. Bilið milli þeirra er ekki marktækt frekar en áður.

Því hefur stundum verið haldið fram, að skoðanakannanir hafi búið til tveggja manna kosningabaráttu milli Guðlaugs og Vigdísar. Sú kenning nýtur ekki stuðnings í þeirri staðreynd, að Albert Guðmundsson og Pétur J . Thorsteinsson hafa sótt á.

Birting skoðanakannana hefur ekki leitt til þess, að fylgi hafi flutzt frá vonminni frambjóðendum til hinna, sem í fararbroddi eru. Þvert á móti hefur fylgi hinna vonmeiri staðið í stað, en hinna aftari aukizt.

Ætli staðreyndin sé ekki sú, að birting skoðanakannana sé minna afl í aðdraganda kosninga en taugaslappir kosningastarfsmenn ætla? Hins vegar gefa slíkar kannanir öllum aðilum gott tækifæri til að meta stöðuna hverju sinni.

Mikið hefur verið deilt um gildi hinna mismunandi aðferða, sem notaðar hafa verið í könnununum. Eins og áður verður bezti mælikvarðinn fólginn í samanburði viðraunveruleg úrslit forsetakosninganna.

Dagblaðið telur, að rangt úrtak verði ekki réttara, þótt það sé stækkað. Það telur, að tölur úr tölvum séu jafn vitlausar og tölurnar, sem settar eru í þær. Og það telur marklaust að tákna fjóra kjósendur á Vestfjörðum með tveimur aukastöfum.

Þrátt fyrir allar deilur má ljóst vera, að báðar aðferðirnar eru nálægt réttu lagi. Tvisvar í röð hafa fengizt mjög svipaðar og næstum samhljóða niðurstöður í skoðanakönnunum Vísis og Dagblaðsins.

Aðdragandi þessara kosninga er þó ólíkur aðdragandi alþingis- og sveitarstjórnakosninga síðustu ára. Þá voru langflestir búnir að gera upp hug sinn viku fyrir kosningar, en nú virðist drjúgur hluti ætla að fresta því til síðustu stundar.

Allir vita svo, að skoðanakannanir eru ekki sjálfar kosningarnar. Þær fara fram á sunnudaginn kemur og það eru þær einar, sem gilda.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Svara ekki bréfum.

Embættismenn, sem koma saman að tjaldabaki til að úthluta hver öðrum greiðslum fyrir ómælda aukavinnu, hafna afskiptum almennings af fleiri atriðum en því einu. Þeir vilja að fornum sið fá að stjórna þjóðinni í friði.

Sumir þeirra telja sig jafnvel hafna yfir lög. Annað er ekki hægt að sjá af viðbrögðum þeirra við afskiptum Neytendasamtakanna af ýmissi innheimtu, sem virðist örugglega ólögleg. Þeir taka ekkert mark á framíköllum.

Þetta gætu þeir auðvitað ekki, nema með stuðningi ráðherra. Milli embættismanna og ráðherra hefur myndazt traust varnarbandalag, sem kemur bæði fram í hinum leynilegu aukavinnugreiðslum og þögninni í innheimtumálunum.

Í þeim efnum er það stefna ráðuneytanna að draga Neytendasamtökin á svari og bíða eftir, að þau gefist upp á eltingaleiknum. Það er gamalkunn og áhrifarík aðgerð til að eyða mótbárum og svæfa óþægileg mál.

Ragnar Arnalds, þáverandi samgönguráðherra, svaraði aldrei bréfi Neytendasamtakanna í fyrra um ólöglega innheimtu fyrir símasnúrur. Sú innheimta var svo sem ekki stórvægileg, en sýndi þó hugsanagang ráðamanna Pósts og síma.

Steingrímur Hermannsson, núverandi samgönguráðherra, hefur ekki svarað bréfi Neytendasamtakanna um ólöglegt afnotagjald af aukabúnaði. Sú innheimta sýnir, að ráðamenn Pósts og síma taka ekkert mark á fyrra þrasi neytenda.

Ingvar Gíslason menntamálaráðherra hefur ekki svarað bréfi Neytendasamtakanna um ólöglega innheimtu útvarpsgjalda. Hann hefur heldur ekki komið í veg fyrir lögtök til innheimtu þessara ólöglegu útvarpsgjalda.

Neytendasamtökin eru of fámenn og því ekki eins öflug og þau þyrftu að vera. Þau kveinka sér við að fara í hart og höfða mál gegn hinum þögulu ráðherrum, sem eru að reyna að eyða málunum. Til greina eru þó talin koma málaferli.

Allir þeir, sem áhuga hafa á verndun almennings fyrir ofríki embættismanna af fornum skóla stiftamtmanna, ættu að ganga í Neytendasamtökin og styðja þau til varna í málum sem þessum.

80.06.25.

Stétt til skammar.

Stétt dýralækna hefur undir forustu yfirdýralæknis orðið sér til mikillar skammar á undanförnum árum. Þessi þrýstihópur hefur komið í veg fyrir, að dýraspítalinn gæti hafið störf með eðlilegum hætti. Saga málsins er hin ljótasta.

Fyrst neituðu dýralæknar að starfa við spítalann. Þegar þrautreynt var hér heima, fengust dýralæknar erlendis. Í veg fyrir það var komið á þeim forsendum, að samtök dýravina væru að taka atvinnu frá íslenzkum dýralæknum.

Þegar óvinsældir málsins urðu ljósar, buðust þrír dýralæknar til að taka spítalann leigulaust og reka hann í aukavinnu fyrir eigin reikning. Þetta var eitt af hinum frægu einokunarboðum, sem ekki á að vera hægt að hafna.

Dýravinir létu sér ekki segjast og hafa um skeið fengið danskan dýralækni til starfa. Yfirdýralæknir hefur nú að ráði samtaka dýralækna ákveðið að neita manni þessum um atvinnumeðmæli. Dýraspítalinn hefur aftur á móti höfðað mál gegn yfirdýralækni.

Þetta er flókið mál lagakróka. En eitt er þó ljóst, að dýravinátta ræður ekki ferð yfirdýralæknis og annarra íslenzkra dýralækna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Allir fjórir eru hæfir.

Venjulega þurfum við í kosningum að velja milli mismunandi lélegra kosta, frambjóðenda fjögurra stjórnmálaflokka. Á sunnudaginn höfum við aftur á móti einstakt tækifæri til að velja milli fjögurra góðra kosta.

Í öllum þrennum forsetakosningum Íslendinga hefur aðeins verið um hæfa menn að velja. Það má vera til hugarhægðar okkur, sem erum meira vanir andstreymi þingkosninga. Altjend er tryggt, að eitt embætti er vel skipað.

Kosningabaráttan hefur í stórum dráttum verið drengileg. Aðeins þrjú dæmi eru um frávik frá þeirri reglu. í öllum tilvikum voru áhrifin öfug við það, sem til var ætlazt. Högg fyrir neðan belti freista því ekki lengur.

Hins vegar hefur þessi barátta verið of dýr. Óheyrilegur kostnaður er af auglýsingum, útgáfum og ferðalögum. Þar er um að ræða stigmögnun, sem boðar ekki gott um framtíð kosninga til embættis forseta Íslands.

Að vísu hafa frambjóðendur yfirleitt ekki þurft að leggja fram fé úr eigin vasa. Umhverfis þá alla er fjölmennur og sannfærður hópur stuðningsmanna. Frá þessum fylkingum kemur stríður straumur peninga.

Segja má, að ekkert sé verðugt forsetaefni, er ekki sogar að sér fjölmenna hirð, sem er reiðubúin að borga fyrir kosningabaráttu af því tagi, er við höfum verið vitni að síðustu vikurnar. En hvað gerist næst?

Nokkur hluti kostnaðarins stafar af lélegri frammistöðu sjónvarpsins. Það er miðill, sem dugar vel til kynningar á persónum, en síður til kynningar á málefnum. Þess vegna er sjónvarpið mikilvægt í forsetakosningum.

Sjónvarpið hefði átt að bjóða upp á rabbfundi með einu forsetaefni í senn, í stíl þáttarins: “Maður er nefndur., Ennfremur spurningaþætti með einu forsetaefni í senn, eins og útvarpið hafði um helgina.

Þegar sjónvarpið bregzt á þessu sviði, leiðir það til aukins kostnaðar af hálfu frambjóðenda til persónulegrar kynningar með öðrum og dýrari hætti. Núverandi stefnu þarf útvarpsráð því að endurskoða fyrir næstu kosningar.

Þetta er þó af hinu góða, að svo miklu leyti sem það hefur leitt til aukinna ferða forsetaefna. Enginn vafi er á, að þessar ferðir hafa stuðlað að jarðsambandi forsetaefnanna, gert þau hæfari til að gegna hinu eftirsótta embætti.

Hinir prentuðu fjölmiðlar hafa staðið sig vel í þessari baráttu. Þeir hafa ekki tekið afstöðu, en opnað dálka sína í þágu allra frambjóðenda. Þessi þjónusta spannar frá lesendabréfum og kjallaragreinum yfir í skoðanakannanir.

Dagblaðið hefur reynt að forðast að birta áróður frá kosningaskrifstofunum. Í staðinn hefur það sent menn til að fylgjast með ferðum og fundum forsetaefna. Þessi vinnubrögð hafa upp á síðkastið verið tekin upp hjá öðrum.

Hinn mikli flaumur prentaðs máls hefur smám saman gert kjósendum kleift að sjá, hvernig frambjóðendur eru á mismunandi hátt hæfir til að gegna embætti forseta. Menn standa andspænis mismunandi kostum, þótt allir séu þeir góðir.

Endanlegur úrskurður birtist svo á mánudaginn. Þá kemur í ljós, hvaða persóna fellur bezt að hugmyndum kjósenda um forseta. Þegar menn telja alla frambjóðendur hæfa, felst óvissan í, hvaða eiginleika eða hæfileika þeir setja á oddinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Klúbburinn á fjöllum.

Nú er verið að byggja gufubaðstofu og hvíldarherbergi fyrir kommissarinn við Rauðarárstíg. Stórhýsi Framkvæmdastofnunar ríkisins rís með ógnarhraða. Enda eru hér peningar nógir, ef verkefnið er nógu vitlaust.

Þegar mönnum dettur í hug að láta skattalýðinn byggja yfir sig gufubaðstofu og hvíldarherbergi, er ekki við því að búast, að þeim detti í hug að láta framhjá sér fara ýmis stílbrögð í sjálftekt á peningum fyrir þingmennsku.

Kommissarinn var auðvitað sjálfkjörinn leiðtogi í leynimakki þingmanna um 20% hækkun eigin launa. Reynsla hans er slík, að meðalspilltir þingmenn horfa á í auðmjúkri aðdáun. En hann var ekki einn ábyrgur.

Í skítverkinu stóð sjö manna nefnd þingmanna, skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokkanna. Hún fann spillingu í embættismannakerfinu og ákvað auðvitað að taka þátt í henni. Hún taldi meðalspillingu nema 20% af launum.

Hlutverk reiknimeistarans lék stjórnarformaður Olíumalar hf., sá maður, sem bezt allra hefur sannað sérkenni rekstrar í skjóli hins opinbera. Enda eru 20% til þingmanna ekki nema sandkorn í samanburði við olíumölina.

Þessum yfirsósíalistum alþingis fylgdi nefndarhjörðin einum rómi. Hún hafði líka góða reynslu af kommissarnum. Það eru ekki nema tvö ár síðan hann hækkaði laun þingmanna í einu pennastriki um 75% með einföldu bragði.

Auðvitað er billegt að leggjast á yfirsósíalistana og þingfararkaupsnefnd. Á þeim slóðum gerðist ekki neitt, sem var utan ramma siðferðis íslenzkra alþingismanna sem heildar. Allt var þetta í stíl klúbbsins.

Veigamesti þáttur málsmeðferðarinnar var kynningin á fundum þingflokkanna. Þar voru klúbbfélagar sammála um, að eitthvað dónalegt væri að ske, sem ekki bæri að fjalla um á formlegan hátt. Bezt væri að koma af fjöllum.

Enda eru nú allir sammála um að vera steinhissa. Ráðherra þess ráðuneytis, sem aðstoðaði olíumalarstjórann við útreikningana, átti þó orð til að lýsa undrun sinni. Hann sendi bænarskrá til kommissars og annarra þingforseta.

Í klúbbnum við Austurvöll er þess vandlega gætt að álykta ekki um neitt, sem gæti orðið að bobba. Þar þykja kommissarar sjálfkjörnir sem forsetar og olíumalarstjórar sem þingflokksformenn. Þar er ætíð sólskin.

Þetta er eins konar dansklúbbur, þar sem menúettinn er stiginn af snilld. Í einum hópi eru þeir sem þykjast vera á móti varnarliðinu. Í öðrum hópi eru hinir, sem þykjast vera á móti útþenslu opinbers rekstrar, einkum Framkvæmdastofnunar.

Auðvitað er þetta ekki auðvelt í upphafi. Oftast eru innan um ýmsir utangátta nýliðar, sem eiga erfitt með að skilja dansinn. Þeir ímynda sér, að þeir séu á alþingi til að marka spor í þjóðlífinu, ekki dansspor fríðindanna.

Smám saman lærist þessum nýliðum að feta sig inn í klúbbinn. Þegar þeir hætta að rugga bátnum, komast þeir í bankaráð eða sjóðsstjórn. Stærsti draumurinn er sá að enda sem kommissar í gufubaðstofu Framkvæmdastofnunar.

Sennilega ættu blöðin að hætta að nöldra út af þessu og líta fremur á björtu hliðarnar. Kannski gæti þjóðin fengið gjaldeyri fyrir útflutning á sérfræðiþekkingu í frumlegri útfyllingu reikningseyðublaða.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Að vísitelja gengið.

Fjárhirðirinn í sögunni var búinn að hrópa “úlfur, úlfur” ótal sinnum. Menn voru hættir að trúa honum, þegar úlfurinn birtist svo loks í rauninni. Svo virðist sem frystihúsasamtökin séu að lenda í svipuðum vanda.

Eins og Listahátíð hélt upp á sjómannadaginn, þá fór menntamálaráðherrann í síðustu viku með sjávarútvegsmál. Hann sagðist taka gengislækkunarkröfum frystihúsamanna með varúð. Yrði gengið fellt, þá yrði það gert hægt og sígandi.

Seðlabankastjórinn var í útlöndum þá dagana. Þess vegna bárust ríkisstjórninni ekki neinar tillögur frá bankanum um lækkun eða sig gengis. Sumum gæti dottið í hug, að ráð gegn gengislækkunum væri að geyma bankastjórann erlendis.

Sennilega var fjárhirðirinn í sögunni sjaldnast að segja verulega ósatt. Þegar þorpsbúar, þ.e. ráðherrar og bankastjórar, ruku upp með óhljóðum, þ.e. gengislækkunum, fældu þeir úlfinn, svo að hann át ekki lömbin, þ.e. frystihúsin.

Úr því að úlfurinn fældist og sást ekki, er hætt við, að sumir telji hann ekki hafa verið til, að minnsta kosti ekki á þessum slóðum. Þetta virðist nú vera eitt af vandamálum fjárhirðisins, þ.e. frystihúsasamtakanna.

Að vísu viðurkenna viðsemjendur frystihúsa, útgerðarmenn og sjómenn, að hækkun fiskverðsins 1. júní hafi verið út í hött. Hún hafi aðeins verið gerð til að sjómenn fengju sömu prósentuhækkun og aðrir landsmenn fengu.

Það ætti að vera ábyrgðarhluti að knýja fram hækkun og viðurkenna svo nokkrum dögum síðar, að kaupandinn geti ekki greitt hana. Að þessu ábyrgðarleysi stóðu formenn samtaka útgerðar og sjómanna og oddamaður ríkisstjórnarinnar.

Hvað er þá til ráða? Formaður Sjómannasambandsins segist vera andvígur gengislækkun. Hann talar óljóst um “viðeigandi ráðstafanir” ríkisstjórnarinnar. Óneitanlega væri fróðlegt að vita, hvað hann á í rauninni við.

Líklega eru menn orðnir leiðir á að trúa, að krukk í hliðaratriði á borð við vexti geti hindrað vanda af þessari stærð. Það væri þá frekar, að landbúnaðarstefna með “viðeigandi” útflutningsuppbótum fái bjargað frystihúsunum!

En hver vill ganga fram fyrir skjöldu og óska eftir sjálfvirku landbúnaðarkerfi í sjávarútveginum? Hver vill gera útgerðarmenn, sjómenn og frystihúsafólk að ríkisstarfsmönnum? Er eitt kvígildi í atvinnulífinu ekki nóg?

Staðreyndin er sú, að ekki dugir að hafna gengislækkun og tala út í loftið um “viðeigandi ráðstafanir” hins opinbera. Það er ekki hægt að vísitölubinda alla hluti í þjóðfélaginu aðra en gengi íslenzku krónunnar.

Stigið hefur verið skref í átt vísitölubindingar kjara sjómanna eins og annarra landsmanna. Fjárskuldbindingar eru smátt og smátt að verða vísitölubundnar. Þetta kerfi kallar á, að gengi krónunnar verði líka vísitölubundið.

Þar með væri búið að koma verðbólgunni fyrir á hliðarspori, þar sem hún getur hamazt án tímabundinnar uppákomu á borð við gjaldþrot frystihúsa. Þar með væri búið að sníða verstu vankantana af verðbólgunni.

Enn betra væri raunar að játa, að sjálfstæði okkar byggist ekki á eigin gjaldmiðli fremur en sumra annarra smáþjóða. Hví ekki hafna alveg heimatilbúinni verðbólgu og taka upp svissneska franka sem gjaldmiðil í stað krónunnar?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið