arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Alþýðuflokkurinn sigraði

Stórsigur Alþýðuflokksins á kostnað stjórnarflokkanna er meginniðarstaða alþingiskosninganna í gær. Þetta var mesta sveifla í stjórnmálasögu síðustu áratuga.

Stjórnarflokkarnir fengu rækilega á baukinn eftir fjögurra ára óstjórn. Ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar mun nú segja af sér. Engar líkur eru á framhaldi samstarfs Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eftir útreiðina í kosningunum.

Alþýðuflokkurinn er nú orðinn stærri en Framsóknarflokkur og jafnvígur Alþýðubandalaginu. Margir nýir menn munu sitja á þingi fyrir hönd hans. Þeim er mikill vandi á höndum að láta rætast þær vonir, sem kjósendur hafa bundið við þá.

Fylgi Alþýðuflokksins er að verulegu leyti laust fylgi, sem gæti hrunið af honum aftur í næstu kosningum. Ef illa tekst til hjá flokknum á kjörtímabilinu, gæti hann enn átt á hættu að þurrkast út af þingi, þrátt fyrir þennan sigur.

Fylgisaukning Alþýðubandalagsins er sennilega traustari til langs tíma. Samt hljóta það að vera bandalaginu mikil vonbrigði að fá sem forustuflokkur stjórnarandstöðu ekki meiri fylgisaukningu en búast má við hjá slíkum flokki við venjulegar aðstæður. Afturkippurinn frá sveitarstjórnarkosningunum fyrir mánuði hlýtur að vera bandalaginu sár.

Þjóðin hefur hafnað litlu flokkunum. Þeir fengu allir slæma útreið, þrátt fyrir ólguna í stjórnmálunum og uppgjör kjósenda við sína gömlu flokka. Kraftaverk Karvels Pálmasonar er sér á parti og verður aðeins skýrt með sérstökum vestfirzkum aðstæðum.

Athyglisvert er, hversu nærri skoðanakannanir siðdegisblaðanna fóru um úrslit kosninganna. Skekkja Dagblaðsins var enn minni en í borgarstjórnarkosningunum. Munaði aðeins rúmlega tveimur prósentustigum að meðaltali á spáðu og raunverulegu fylgi flokkanna. Mundu erlendar stofnanir á þessu sviði vera ánægðar með svo nákvæma spá.

Dagblaðið hefur orðið stjórnmálamönnum landsins að umræðuefni í nótt. Þeir orða athugasemdir sínar á misjafnan hátt. Kjarni máls þeirra er þó sá, að síðdegisblöðin og einkum Dagblaðið hafi átt þátt í að lina tök flokkanna á kjósendum sinum.

Einar Ágústsson kallar úrslitin “sigur siðdegisblaðanna”. Andri Ísaksson segir, að “runninn sé upp tími Dagblaðsins og Vilmundar Gylfasonar”. Kári Arnórsson fer nær hinu rétta, þegar hann segir, að síðdegisblöðin hafi “stuðlað að viðhorfum í landinu, sem hafi verið Alþýðuflokknum í vil”. En hin nýju viðhorf gætu við aðrar aðstæður verið allt öðrum flokkum í vil.

Alþýðuflokkurinn varð fyrstur til að átta sig á, að Dagblaðið endurspeglaði djúpstæð viðhorf í þjóðfélaginu. sem flokkarnir höfðu ekki tileinkað sér. Aðrir flokkar munu ef til vill læra af reynslunni og ná betri árangri næst. Dagblaðið er í þessu sambandi aðeins hlutlaus miðill milli lesenda sinna og stjórnmálaflokkanna.

Hvað, sem framtíðin her í skauti sinu, er staðreynd líðandi stundar sú, að kjósendur hafa efnt til stórfelldra umskipta í stjórnmálunum og sett traust sitt á Alþýðuflokkinn – að þessu sinni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Varla vinsamlegt orð

Ef alþýða manna mætti ráða, yrði öllum ráðherrum, þingmönnum og öðrum stjórnmálamönnum vísað úr landi. Meirihluti manna virðist líta á þessa höfðingja sem annaðhvort fífl eða glæpamenn, nema hvort tveggja sé.

Í skoðanakönnun Dagblaðsins um alþingiskosningarnar í Reykjavík féll varla vinsamlegt orð í garð stjórnmálamanna. Af 300 mönnum úr símaskránni var tæpast nokkur, sem lýsti virðingu á leiðtogum þjóðarinnar til hægri eða vinstri.

“Hér er upplausn og rotnun í öllum málum. Þessir menn, sem við stjórnvölinn sitja, hafa brugðizt okkur illa og því verðum við að svipast um eftir nýjum mönnum. Ekki skiptir máli, í hvaða flokki þeir eru, aðeins að þeir séu heiðarlegir.”

Fleira var sagt í þessum dúr: “Maður er óákveðinn, af því að maður er leiksoppur og lætur allt viðgangast, óafvitandi hvað er að gerast.” Og jafnvel þetta: “Ekkert nema gott einræði getur bjargað okkur úr.þessu.”

Margir eru bitrir vegna verðbólgunnar: “Það er búið að skemma fyrir manni allar gömlu hugsjónirnar og það er ómögulegt þjóðfélag, þar sem húsmóðirin hefur ekki nokkra möguleika á að fylgjast með, hvað verðlagið er frá degi til dags.”

Sumir geta sagt langa sögu í stuttu og hnitmiðuðu máli: “Það er mál, sem enginn flokkur virðist hreyfa við, það eru efnahagsmálin.” Svona ummæli segja ótrúlega margt.

“Ég er hneyksluð á hví, hvernig Íslendingar hegða sér, þeir kjósa bara eftir tradisjón, hafa engar heilbrigðar skoðanir. Sjálf er ég aronisti og ætla að ógilda atkvæði mitt.” Þetta er fordæmi, sem margir segjast ætla að fylgja.

Sumir trúa því ekki, að nýir siðir komi með nýjum herrum: “Því miður hef ég ekki trú á, að nýir strákar á alþingi breyti neinu. Þeim verður strax spillt með launuðum aukastöðum og öðrum bitlingum. Stjórnmálamennirnir hér nota sömu aðferðir og mafíuforingjarnir í Bandaríkjunum, gera menn samseka, svo að þeir þegi og hlýði.”

Fleira er sagt í þessum dúr: “Þessi verkföll duga ekki. Stjórnin verður að gera skyldu sína og leysa þann hnút, sem HÚN hefur sett kjaramálin í. Það er ekki víst, að hér gildi sama formúla og hjá Alþjóðabankanum eða í Bilderberg-klúbbnum.”

Dæmigerð eru þessi ummæli: “Mikilvægasta málið í alþingiskosningunum er, að kosnir verði menn, sem geta stjórnað landinu. Þeir, sem nú sitja á þingi, hafa sýnt, að þeir gera það ekki. Það skiptir engu máli, hvernig þingið er samansett í flokkslegu tilliti.”

Og áfram er sama smjörið: “Er þetta ekki allt sami grauturinn í sömu skál? Ég er ekkert viss um, að ég kjósi núna.” “Ég hef engan áhuga á þessum kosningum og ætla að sitja heima.” “Ég vil engan af þessum fuglum.” “Þeir eru allir eins, þegar þeir eru komnir í stólana.” Og loks: “Þetta er nú orðin svo mikil vitleysa, væni minn, að ég ætla ekkert að kjósa meira!”

Loks eru svo þeir, sem líta á landið sem Kardimommubæ: “Ég kýs trélistann”, “Ég kýs mistök frjálslyndra og allra handa.” Og : “Aðalmálið er að fækka prúðuleikurunum.”

Mikil og þung er ábyrgð leiðtoganna, sem hafa framkallað öll þau ummæli, sem vitnað er til hér að ofan.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Líf í tuskunum

Nú hefur heldur betur færzt líf í tuskurnar í baráttu stjórnmálaflokkanna vegna borgarstjórnarkosninganna í Reykjavík. Hin vel hugsaða ró, sem ríkti fram eftir öllu, er í síðustu viku baráttunnar horfin eins og dögg fyrir sólu.

Jafnvel Morgunblaðið, sem lengi hélt ró sinni, hefur ærzt svo gersamlega, að enginn munur er orðinn á því og Tímanum, Þjóðviljanum og Alþýðublaðinu. Og flatarmál kosningaáróðursins er jafnmikið í Morgunblaðinu og hinum þremur blöðunum til samans.

Morgunblaðið rekur kosningaáróður sniðugar en hin blöðin, einkum þegar taugaveiklunin hefur ekki enn heltekið blaðið. Blaðið henti vel á lofti eina heimskulega setningu Þorbjörns Broddasonar um, að Alþýðubandalagið væri reiðubúið að veita forustu nýjum meirihluta.

Morgunblaðið náði út úr Kristjáni Benediktssyni, að Framsóknarflokkurinn gæti líka hugsað sér forustuna. Og eftir Björgvin Guðmundssyni birti blaðið, að um borgarstjóraefni hefði ekki verið rætt hjá minnihlutaflokkunum.

Með þessum sniðugu viðtölum var Morgunblaðið að sá þeirri hugmynd, að kosningasigur vinstri flokkanna mundi leiða til valdabaráttu þeirra og ósamkomulags um nýjan borgarstjóra.

Á taugaveiklunartímanum gerði Morgunblaðið hins vegar þau mistök að leiða fram Alfreð Þorsteinsson, sem er í fý1u, vegna þess að hann missti sæti sitt á framsóknarlistanum. sundrungarummæli hans verða fremur en hitt til að þjappa saman vinstri flokkunum.

Svo þegar Morgunblaðið er farið að tala um Karl Marx sem væntanlegan borgarstjóra vinstri flokkanna, er sannarlega lokið öllum málefnaumræðum. Ef Morgunblaðið telur þá áróðurshrinu áhrifaríka, hafa ráðamenn þess frámunalega lítið álit á lesendum blaðsins og kjósendum Sjálfstæðisflokksins.

Hér hefur verið fjallað um Morgunblaðið, af því að það er víðlesið blað. Lesendur Dagblaðsins muna því sennilega fremur eftir atriðum úr kosningabaráttu Morgunblaðsins en hinna blaðanna, sem lítið eru lesin. Er berserksgangur þeirra þó ekki minni, miðað við flatarmál þeirra.

Nýlegt kjánadæmi úr Þjóðviljanum er áróðurinn fyrir tillögu Þorbjörns Broddasonar um opnun meirihlutafunda borgarstjórnar fyrir almenningi. Hann fór þar illa með gott mál með því að undanskilja fundi minnihluta, eins eða fleiri. Fyrir bragðið hafa menn ekki samúð með tillögu hans, né áróðri Þjóðviljans fyrir henni.

Annars virðist kosningabarátta flokksblaðanna vera að færast yfir í illa skiljanlegt rugl um dádýr og geitur í Hljómskálagarðinum. Má varla á milli sjá, hver málsaðila er meira úti að aka í viðleitninni við að gera þessi ágætu dýr að þungamiðju baráttunnar.

Skemmtileg er taugaveiklun flokksblaðanna út af skoðanakönnun Dagblaðsins. Þjóðviljinn segir Dagblaðið hafa spáð Sjálfstæðisflokknum 66% fylgis Reykvíkinga. Tíminn segir Dagblaðið hafa spáð því, að hætta væri á hvarfi meirihluta Sjálfstæðisflokksins. Og Morgunblaðið segir ekkert að marka könnunina.

Þjóðviljinn og Tíminn fara með rangt mál. Dagblaðið spáði Sjálfstæðisflokknum 52% gildra atkvæða og átta borgarfulltrúum af fimmtán. En það er heldur ekki hægt að ætlast til, að áróðursblöð fari rétt með í hita leiksins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Gerólíkar niðurstöður

Gífurlegur munur reyndist vera á niðurstöðum skoðanakannana Vísis og Dagblaðsins um úrslit borgarstjórnarkosninganna í Reykjavík. Áhugamenn um skoðanakannanir hafa ástæðu til að hugleiða þennan mun, því að hann er langt umfram eðlileg frávik.

Forvitnilegt verður að sjá, hvor niðurstaðan verður nær hinum raunverulegu úrslitum, sem koma í ljós aðfaranótt næsta mánudags. Þá verður fyrst unnt að vega og meta kosti og galla hinna mismunandi aðferða, sem blöðin beittu.

Í Dagblaðinu hafði Sjálfstæðisflokkurinn 52% af gildum atkvæðum, Alþýðubandalagið 23%, Alþýðuflokkurinn 15% og Framsóknarflokkurinn 10%. Þetta jafngildir 8 borgarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins, 4 fulltrúum Alþýðubandalags, 2 fulltrúum Alþýðuflokks og 1 fulltrúa Framsóknarflokks.

Í Vísi. hafði Sjálfstæðisflokkurinn stuðning 47,5% hinna spurðu, Alþýðubandalagið 10,6%, Alþýðuflokkurinn 9,2% og Framsóknarflokkurinn 4,3%. Þar við bættust svo 28,4%, sem ætluðu að skila auðu, voru óákveðnir eða vildu ekki svara.

Ef tölur Vísis eru gerðar sambærilegar tölum Dagblaðsins með því að miða við gild atkvæði, kemur í ljós 66% stuðningur við Sjálfstæðisflokkinn, 15% stuðningur við Alþýðubandalag, 13% stuðningur við Alþýðuflokk og 6% stuðningur við Framsóknarflokk.

Hvort sem notaðar eru hinar raunverulegu tölur Vísis eða hinar sambærilegu, er niðurstaðan hin sama: Samkvæmt Vísi fær Sjálfstæðisflokkurinn 11 borgarfulltrúa, Alþýðubandalagið 2, Alþýðuflokkurinn 2 og Framsóknarflokkurinn engan.

Auðvitað er verulegur munur á því, hvort Sjálfstæðisflokkurinn fær 8 fulltrúa eða 11, Alþýðubandalagið 4 fulltrúa eða 2 og Framsóknarflokkurinn 1 fulltrúa eða engan.

Einkennilegt er, að í Vísi er fólki skipt í flokka og síðan í sjö hópa annars vegar eftir aldri og hins vegar eftir búsetu. Samkvæmt því virðast 20% framsóknarkvenna vera á áttræðisaldri og 0% búa í Árbæjarhverfi!

Hvort tveggja byggist á úrtaki einungis fimm kvenna. Dagblaðsmönnum þykir þetta benda til, að félagsfræðingar Vísis skilji ekki takmörk skoðanakannana.

Dagblaðið hefur alltaf haft mesta trú á hinu hreina lögmáli óvissunnar í stærðfræðinni og reynt að nálgast það í könnunum sínum. Dagblaðið hefur forðast svonefndar kvótakannanir, sem margir félagsfræðingar beita, en verða því hættulegri sem úrtakið er minna.

Segja má, að hugleiðingar sem þessar séu ekki tímabærar. Auðvitað er bezt að bíða úrslita borgarstjórnarkosninganna sjálfra. Matið, sem þá verður lagt á skoðanakannanir, hlýtur að ráða miklu um þróun þeirra í náinni framtíð.

Á mánudagsmorgni verður unnt að sjá, hvort Sjálfstæðisflokkurinn fær átta menn Dagblaðsins eða ellefu menn Vísis, hvort Alþýðubandalagið fær fjóra menn Dagblaðsins eða tvo menn Vísis og hvort Framsóknarflokkurinn fær einn mann Dagblaðsins eða engan mann Vísis!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kuldaleg sjónarmið

Tölur eru bara tölur. Þær geta aldrei verið nákvæmlega réttar, þótt til þeirra sé vandað. Spátölur eru hættulegastar talna, enda má segja, að sú óvissa, sem þar er mæld, sé í rauninni ómælanleg.

Af þessum ástæðum hafði Dagblaðið margvíslega fyrirvara í gær, þegar það birti niðurstöður skoðanakönnunarinnar um úrslit borgarstjórnarkosninganna og alþingiskosninganna í Reykjavík.

Niðurstöðutölurnar eru harla lítils virði í samanburði við sjálf ummæli fólksins, sem blaðið talaði við. Í ummælunum koma fram hugrenningar fólks, forsendurnar, sem það fer eftir, þegar það er komið í kjörklefann.

Bitastæðust voru ummælin um landsmálin. Fólk hafði minna um borgarmálin að segja. Samt segja tilvitnanirnar, sem Dagblaðið birti í gær, töluverða sögu um sjónarmið reykvískra borgara. Og þær eru ekki til þess fallnar að gleðja stjórnmálamennina, hvar í flokki sem þeir standa.

Töluverð pólitísk þreyta kom fram í svörunum. Sem dæmi má nefna: “Það er sama, hvað maður kýs. Það kemur allt það sama frá öllum flokkum”.

Ráðamenn meirihlutans.í Reykjavík geta tæpast verið ánægðir með sumar stuðningsyfirlýsingarnar: “Þeir eru allir jafnvitlausir, eins og smákrakkar, sem eru að rífast. Ég kýs Sjálfstæðisflokkinn meðan ekkert betra býðst”.

Vinsamlegri eru ummæli eins og þessi: “Við vitum, hvað við höfum, ekki hvað við fáum”. Og: “Þetta eru örugglega allt ágætismenn, en stefnumunurinn er hreint kjaftæði. Þess vegna kýs ég meirihlutann til að forðast ringulreið”.

Sumir töluðu í þessa átt, beinlínis af andstöðu við minnihlutann: “Þori ekki annað en að kjósa Sjálfstæðisflokkinn af ótta við stjórn, sem sjá má í nágrannabyggð- unum, svo sem Kópavogi”.

Einkunnirnar, sem meirihlutinn fær fyrir stjórnina á málum borgarinnar, eru ekki allar glæsilegar: “Hér er allt í kaldakoli. Það þarf að hrófla við embættismannabákninu. Þeir, sem ekki beinlínis á að henda úr stólunum, verða að minnsta kosti að vakna”.

Gagnrýnin er í sumum tilvikum langt frá því að vera í takt við gagnrýni minnihlutaflokkanna á stjórn borgarinnar. Gott dæmi er: “Félagsmálin skipta víst mestu, en ég er þó á móti allri þessari aðstoð við félög. Þau eiga að sjá um sig sjálf”.

Þeir, sem eru andvígir meirihlutanum, byggja skoðun sína margir hverjir á almennum þjóðmálasjónarmiðum, sumum ákaflega einföldum: “Það er allra mikilvægast að koma íhaldinu frá í Reykjavík. Sjálfur ætla ég að kjósa Alþýðubandalagið”.

Sárafáir hafa áhuga á einstökum málaflokkum í stjórn borgarinnar. Eina málið, sem nefnt var, er þetta: “Reyna að stöðva, að unga fólkið flytjist úr borginni”. Og: “Að bærinn verði ekki að elliheimili og tæmist ekki algjörlega”.

Ein tillagan, sem kom fram, var þessi: “Málið er að sameina öll byggðarlög á Stór-Reykjavíkursvæðinu undir einn hatt og skipa svo borgarráð fulltrúum hinna ýmsu hverfa, svo sem Breiðholts, Hafnarfjarðar, Vesturbæjar og svo framvegis”.

Ekkert kom fram, sem benti til, að nokkur kjósandi tryði einu einasta orði í orrahríð hinna flokkspólitísku dagblaða. sem betur fer.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Níu umhugsunarefni

Margt veldur því, að ekki er hægt að taka bókstaflega niðurstöðutölur skoðanakönnunar Dagblaðsins um úrslit borgarstjórnarkosninganna og alþingiskosninganna í Reykjavík. Vegur þar hvort tveggja þungt á metunum, vísindalegir annmarkar slíkra kannana og hinn mikli fjöldi kjósenda, er ekki hefur gert upp hug sinn til listanna, sem í boði eru.

Eiginlega er því ekki hægt að líta á niðurstöðutölurnar sem kosningaspá, heldur fremur sem umhugsunarefni, sem túlka má á ýmsa vegu. Bitastæðust eru kannski einstök ummæli hinna spurðu, er segja í heild nokkra sögu um þau mál, sem eru efst í hugum kjósenda í kosningabaráttunni.

Eitt af umhugsunarefnunum er spáin um, að Sjálf stæðisflokkurinn haldi meirihluta sínum í borgarstjórn Reykjavíkur, þótt hann tapi einum fulltrúa. Hlutfallstalan 52% skiptir ekki ýkja miklu máli, því að niðurstaðan yrði hin sama, þótt fylgið yrði í raun ekki nema 48%. Það stafar af því, að atkvæði minnihlutaflokkanna geta aldrei nýtzt til fulls.

Annað umhugsunarefnanna er spáin um gífurlega fylgisaukningu Alþýðuflokksins, einkum í alþingiskosningum í Reykjavík. Svo virðist sem lítið sem ekkert lát sé á hinum mikla meðbyr, sem lesa mátti úr annarri skoðanakönnun Dagblaðsins í vetur.

Þriðja umhugsunarefnið er spáin um fylgishrun Framsóknarflokksins, bæði í borgarstjórnar- og alþingiskosningum í Reykjavík. Vafalaust geldur þar flokkurinn eins og Sjálfstæðisflokkurinn óvinsælda ríkisstjórnarinnar. Sú skýring er þó engan veginn fullnægjandi, að því er varðar borgarstjórnarkosningarnar.

Fjórða umhugsunarefnið er spáin um trausta fylgisaukningu Alþýðubandalagsins, bæði í borgarstjórnar- og alþingiskosningunum í Reykjavík. Hún bendir til, að Alþýðubandalagið hafi endanlega stungið Framsóknarflokkinn af sem næststærsti flokkur þéttbýlisins á suðvesturhorni landsins og sem veigamesta aflið gegn Sjálfstæðisflokknum.

Fimmta umhugsunarefnið er spáin um fylgisrýrnun Sjálfstæðisflokksins, Hún þarf að vísu ekki að koma á óvart, því að fyrir fjórum árum fékk hann óeðlilega mikið fylgi vegna óvinsælda þáverandi vinstri stjórnar.

Sjötta umhugsunarefnið er spáin um hinn mikla fjölda kjósenda, sem muni að þessu sinni sveiflast frá stuðningi við Sjálfstæðisflokkinn í borgarstjórnarkosningunum yfir í stuðning við Alþýðuflokkinn í alþingiskosningunum í Reykjavík. Slík sveifla hefur að vísu alltaf verið til, en aldrei eins mikil og könnunin bendir til, að verði núna.

Sjöunda umhugsunarefnið er spáin um hrapallega útkomu annarra stjórnmálaafla en hinna fjögurra stóru. Hún er í samræmi við svipaða skoðanakönnun Dagblaðsins í vetur. Það er einkar athyglisvert á þvílíkum óánægjutímum, sem nú eru, að slík stjórnmálaöfl skuli ekki fá neitt út úr skoðanakönnunum.

Áttunda umhugsunarefnið er, að spárnar fela í rauninni í sér eflingu fjögurra flokka kerfisins, er þær telja minni flokkana tvo og einkum hinn minnsta munu hafa fylgi af stærri flokkunum tveimur.

Níunda umhugsunarefnið er svo, hvort kannanir sem þessar eigi rétt á sér, hvort þær rugli menn í ríminu og hafi óeðlileg áhrif á kjósendur eða hvort þær séu fróðlegt innlegg í stjórnmálin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Innsýn í 45 kjördæmi

Blaðamenn Dagblaðsins hafa undanfarnar vikur verið á ferðinni í öllum landsfjórðungum að ræða við frambjóðendur allra flokka í sveitarstjórnarkosningunum, sem verða eftir viku.

Kosningaefni þetta verður sennilega orðið um 80 síður í Dagblaðinu, þegar öll kurl eru komin til grafar. Verður þá væntanlega búið að ræða við forustumenn allra lista í öllum sveitarfélögum, sem hafa fleiri en 500 íbúa.

Þetta er í fyrsta skipti, sem dagblað reynir að gefa lesendum innsýn í kosningamál um 45 sveitarfélaga á óflokksbundinn hátt. Lestur þessa efnis á líka að gefa nokkra hugmynd um, hvað er kosið um í sveitarstjórnarkosningunum.

Greinarnar sýna lesendum svart á hvítu, hversu mikill munur er á alþingis- og sveitarstjórnarkosningum. Munurinn er ekki aðeins sá, að alþingiskosningar eru um landsmál en hinar um heimamál. Þar á ofan eru heimamál sveitarfélaganna afar misjöfn.

Sum sveitarfélögin eru uppgangsstaðir með nægri atvinnu. Þar þurfa sveitarfélögin sjálf ekki að verja miklu fé né tíma til atvinnumála. Á öðrum stöðum eru atvinnumálin eitt helzta viðfangsefni sveitarfélagsins.

Þetta er eðlilegur mismunur. Ef atvinnutekjur íbúanna eru í hættu, hlýtur sveitarfélagið að sinna atvinnumálum meira en öðrum málum. Það tekur þátt í stofnun fyrirtækja og kaupum á þeim og leggur töluvert á sig við að búa í haginn fyrir atvinnurekstur.

Jafnvel þótt sveitarfélög hafi ekki þennan vanda á herðum, eru önnur vandamál yfirleitt staðbundin. Á einum stað er skóli efst á baugi, heilsugæzlustöð á öðrum. Á einum stað er félagsheimili á oddinum, sundlaug á öðrum. Á einum stað stefna menn að hitaveitu, að varanlegri gatnagerð á öðrum.

Í kosningabaráttu sveitarfélaganna deila menn líklega mest um röð verkefna. Sú barátta gefur kjósendum gott tækifæri til að kjósa þá frambjoðendur, sem vilja framkvæma verkefnin í sömu röð og kjósendur vilja.

Í flestum sveitarfélögunum eru kjósendur þar á ofan kunnugir frambjóðendum og gera sér nokkra grein fyrir misjafnri hæfni þeirra. Það mat hefur jafnan veruleg áhrif á, hvernig atkvæði falla á lista í sveitarstjórnarkosningum.

Einn mesti vandi sveitarfélaganna er, hversu erfitt er að fá gott fólk til pólitískra starfa. Sú vinna gefur sáralítið í aðra hönd, en er oft mun tímafrekari en tala funda gefur til kynna. Þess vegna hlýtur alltaf að vera dálítið af lítils nýtum kjaftöskum í sveitarstjórnum.

Hitt er kannski athyglisverðara, hve mikið er þrátt fyrir allt af vel hæfu fólki í framboði til sveitarstjórna. Það fólk getur svo vænzt virðingar samborgara sinna, ef vel gengur. Of oft sætir það þó óréttmætri gagnrýni.

Að öllu þessu athuguðu er ekki undarlegt, þótt framboðslistar og atkvæðagreiðslur séu töluvert á annan veg í sveitarstjórnarkosningum en alþingiskosningum. Töluvert er um sameinuð framboð tveggja stjórnmálaflokka eða fleiri. Einnig blómstra óháðir listar, án tengsla víð stjórnmálaflokkana.

Vonandi veita kosningagreinar Dagblaðsins lesendum nokkra innsýn í hinn margþætta heim sveitarstjórnarmála.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sérkennileg barátta

Meirihlutinn í Reykjavík segist vera að falli kominn. Stærsti flokkur minnihlutans segist vonlaus um að bæta við sig manni. Annar flokkur hans segir það sér að þakka, sem vel sé gert. Og minnsti flokkurinn hefur tæpast haldið úti blaði né baráttu að undanförnu.

Kosningabaráttan í Reykjavík er vægast sagt sérkennileg í þetta sinn. Hún virðist vera rekin sem fræðigrein fremur en hin blindu og stjórnlausu slagsmál, sem áður tíðkuðust. Langskólagengnir og langreyndir sérfræðingar gæta þess vandlega, að allt sé á lágum nótum og fari ekki úr böndum.

Kosningabaráttan var líkust þessu árið 1966, þegar flestir flokkarnir komu fram eins og þeir væru með hálfan huga við þær. Árið 1970 hófst baráttan á svipaðan hátt, en þá biluðu taugar sumra á endasprettinum. Hin gamla harka lét á sér kræla í lok kosningabaráttunnar.

Ekkert bendir til, að neinar taugar muni bila í þetta sinn. Sérfræðingar flokkanna telja reynsluna mæla með lágum nótum í kosningabaráttu. Og ráðamenn flokkanna taka mark á sérfræðingum sínum að þessu sinni.

Efnisatriðin eru léttvæg í kosningabaráttunni. Meirihluti Sjálfstæðisflokksins býður ekki upp á neitt sérstakt höfuðmál að þessu sinni, hvorki gula, rauða né bláa byltingu. Og allt bendir til, að þetta sé með ráðum gert.

Svipað er uppi á teningnum hjá minnihlutanum. Hann kristallar ekki andstöðu sína í neinu höfuðmálefni, né beinir hann spjótum sínum að neinum aðalveikleika stjórnarfars meirihlutans.. Flokkar minnihlutans vilja greinilega ekki, að fólk telji skörp skil milli hans og meirihlutans.

Tölfræðilegir útreikningar á fylgisprósentum og fulltrúafjölda eru ær og kýr kosningabaráttunnar. Það eru hingað til einu atriðin, sem flokkarnir hafa reynt að hamra á. Þar af leiðandi er ekki von, að almenningur hafi mikinn áhuga.

Morgunblaðið sannar með tölum, að oft hafi munað sáralitlu í næstu kosningum á eftir velgengniskosningum. Í slíkum tilvikum hafi meirihlutinn nánast rambað á barmi falls. Þjóðviljinn sannar aftur á móti með tölum, að Alþýðubandalagið vanti svo mörg þúsund atkvæði í viðbótarfulltrúa, að vonlaust sé að fella meirihlutann.

Til þess að kóróna gamansemina birtir Tíminn svo lofgreinar um ýmsa þætti borgarmálanna, að því er virðist aðeins til að koma því á framfæri, að framsóknarmenn hafi átt hugmyndirnar og síðan stutt framgang þeirra hjá Reykjavíkurborg. Öðruvísi okkur áður brá, þegar allt var teiknað í svarthvítu!

Sérfræðingarnir virðast telja, og sennilega með réttu, að hinir óvissu kjósendur hafi hvorki áhuga á oflofi um gerðir meirihlutans né ósanngjarnri gagnrýni á þær. Ennfremur hafi þeir ekki áhuga á stórkarlalegum loforðum fram í tímann, hvorki af hálfu meirihluta né minnihluta.

Af baráttunni mætti ætla, að allt snúist um hóp þögulla kjósenda, sem helzt mundu kjósa Sjálfstæðisflokkinn, ef þeir nenntu að kjósa. Hinum tölfræðilega menúett sérfræðinga flokkanna virðist helzt beint að slíkum hópi manna, til að fá hann annars vegar til að kjósa og hins vegar til að sitja heima.

Vonandi verða stjórnmálaflokkarnir þó ekki svo vísindalegir, að hefðbundin barátta deyi alveg út.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið