arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Byggilegt til frambúðar?

Íslendingum fjölgar jafnt og þétt með hverju árinu. Nýjar þúsundir koma á vinnumarkaðinn á hverju ári. Við hljótum að íhuga, hvaða lífskjör eru í náinni framtíð búin þeim fjölskyldum, sem nú er verið að stofna til. Með hvaða hætti getur atvinnulíf þjóðarinnar séð okkur og afkomendum okkar fyrir enn betri lífskjörum en við búum við í dag?

Þeim mun meiri kröfur, sem við gerum til lífskjara í framtíðinni, þeim mun meira máli skipta hugleiðingar af þessu tagi. Við hljótum að spyrja, hvort Íslendingum geti endalaust fjölgað, án þess að lífskjörin taki að rýrna varanlega. Og við verðum að meta möguleika atvinnulífsins á að soga til sín stóraukna starfskrafta.

Útþenslumöguleikarnir í útgerð og fiskvinnslu eru takmarkaðir. Fiskistofnar Íslandsmiða eru í vörn. Aukin sókn í þessa hætt komnu stofna gerir aðeins illt verra, af því að hún leiðir til meiri kostnaðar við að ná hverju fiskitonni á land, það er að segja til minni framleiðni og verri lífskjara.

Ekki er ráðlegt að búast við meiru af væntanlegri útfærslu efnahagslögsögu okkar á hafinu en því, að hún stöðvi samdrátt fiskistofnanna. Vafasamt er, að hún gefi möguleika á aukinni sókn, án þess að framleiðnin minnki.

Enn síður er líklegt, að landbúnaðurinn og vinnsla landbúnaðarafurða geti tekið við nýjum starfskröftum. Hlutfall starfsmanna í þessari tiltölulega óarðbæru grein er of hátt hér á landi í samanburði við nágrannalöndin. Nokkur von er þó á, að nýjar búgreinar eins og loðdýrarækt, ylrækt og fiskirækt geti skapað dálítið mótvægi gegn flóttanum frá hinum hefðbundna landbúnaði. En í heild er ekki unnt að gera ráð fyrir möguleikum á fjölgun starfskrafta í landbúnaði, nema á kostnað lífskjara þjóðarinnar.

Árum saman hafa augu sérfræðinga einkum beinzt að möguleikum hins almenna iðnaðar. Þeir telja nýja iðnvæðingu vera grundvallarforsendu þess, að atvinnulífið geti á næstu árum og áratugum útvegað verkefni handa öllum., En gallinn er sá, að iðnaðurinn hefur til skamms tíma verið annars flokks atvinnugrein. Pólitísk forréttindi frumframleiðslugreinanna hafa hindrað nægilegan straum fjármagns til iðnaðarins. Og ráðgerður aðlögunartími iðnaðarins að tollalækkunum innfluttra iðnaðarvara hefur að töluverðu leyti verið eyðilagður.

Tímabært er orðið að snúa dæminu við og gera iðnaðinn að forgangsgrein. Við þurfum að efla bæði smáiðnað og stóriðju. Einkum þurfum við að opna betur augu okkar fyrir möguleikunum í stóriðjunni, því að jarðhitinn og vatnsorkan gefa okkur gott forskot fram yfir aðra í uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Stóriðja og orkubúskapur af því tagi er líklegust allra atvinnugreina til að efla lífskjörin í landinu.

Þótt gengislækkunin hafi bægt vofu atvinnuleysis frá að sinni, erum við ekki úr allri hættu enn. Þessi staðreynd ætti að hvetja okkur til að hugsa meira um framtíðina og spá betur í, hvernig við getum hagnýtt okkur auðlindir náttúru, hugar og handa til að tryggja, að landið verði áfram byggilegt fyrir þá Íslendinga, sem stöðugt eru að bætast í hópinn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Aftur á uppleið?

Gengislækkunin mun vafalítið rýra lífskjörin í landinu um 8-10% á næstu mánuðum. Þetta er óskemmtileg tilhugsun, sem veldur því, að menn taka gengislækkuninni ekki með neinum fögnuði.

En hinu má ekki heldur gleyma, að annars konar ráðstafanir, sem um tíma voru taldar koma til greina, hefðu rýrt lífskjörin með sama hætti. Uppbótaleiðin hefði ekki síður haft slík áhrif. Kjarni málsins er sá, að framhjá versnandi lífskjörum varð ekki komizt.

Gengislækkunin hefur það fram yfir aðrar ráðstafanir, að hún tryggir betur en aðrar leiðir framhald fullrar atvinnu í landinu. Hún gerir íslenzka atvinnuvegi samkeppnishæfari bæði á erlendum og innlendum markaði og byggir upp gjaldeyrisvarasjóð, sem skapar þjóðinni lánstraust til atvinnuaukandi framkvæmda.

Þetta gera flestir ábyrgir menn sér ljóst, þótt sumir þeirra hafi rekið upp ramakvein, meira af gömlum vana en af innri sannfæringu. Þess vegna er enn von til þess, að sæmilegur friður verði um gengislækkunina, svo að hinum hagstæðu áhrifum hennar verði ekki eytt.

Ríkisstjórnin hyggst í samráði við aðila vinnumarkaðsins gera ráðstafanir í þágu hinna verst settu í þjóðfélaginu, láglaunafólks og elli- og örorkulífeyrisþega. Þessar ráðstafanir eiga að hindra, að gengislækkunin leiði til félagslegs böls í landinu.

Þeir, sem betur eru settir, verða að taka á sig byrðar gengislækkunarinnar og sætta sig við, að lífskjör þeirra verði svipuð og þau voru á árinu 1972. Í þessum hópi verður uppmælingaraðallinn að vera, ef eitthvert vit á að vera í ráðstöfununum.

Ábyrgir menn verða að reyna að hafa vit fyrir þeim, sem vilja æsa til verkfalla í kjölfar gengislækkunarinnar. Við núverandi aðstæður mundi hækkun launa í krónutölu aðeins leiða til jafnmikilla verðhækkana, sem jafnóðum mundu eyða launahækkuninni og rýra enn verðgildi krónunnar. Þjóðarbúið hefur orðið fyrir slíkum áföllum í viðskiptakjörum og sölutregðu útflutningsatvinnuveganna, að launahækkanir væru ekkert annað en sjálfsblekking.

Við þetta bætist, að samdráttur er nú nauðsynlegur í byggingaframkvæmdum, ekki aðeins hjá hinu opinbera, heldur einnig hjá fyrirtækjum og fjölskyldum. Framleiðsluatvinnuvegirnir verða að minnsta kosti um sinn að hafa forgang að starfskröftum þjóðarinnar, meðan verið er að safna nýjum gjaldeyrisvarasjóði og nýju lánstrausti.

Að sjálfsögðu verður að gæta þess, að samdrátturinn verði ekki úr hófi og leiði ekki til atvinnuleysis í landinu. Í þessu efni ætti að vera unnt að rata réttan meðalveg félagslegra og efnahagslegra sjónarmiða.

Fyrstu mánuðir þessa árs verða okkur örlagaríkir. Gengislækkunin hefur fært þjóðinni möguleika á að rífa sig upp úr stöðnuninni á undan mörgum nágrannaþjóðunum. Það kostar nokkra þolinmæði að nýta þessa möguleika og forðast aðgerðir, sem spilla þeim. Ef þetta lánast, er þjóðin aftur komin á uppleið.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ný landbúnaðarstefna

Við búum í ákaflega erfiðu landbúnaðarlandi, eins og sést af samanburði við ýmis önnur lönd. Í Danmörku eru afurðir landbúnaðar yfirleitt helmingi ódýrari en hér og vel það í sumum tilvikum. Og í Bandaríkjunum eru afköst landbúnaðarins á hvern starfsmann sex-sjö sinnum meiri en hér á landi.

Áratugum saman höfum við reynt að brúa þetta bil með því að dæla fjármagni í landbúnaðinn til að auka tækni hans og hagkvæmni. Þessar aðgerðir hafa aukið framleiðni landbúnaðarins, en ekki brúað bilið, því að framleiðnin hefur aukizt með svipuðum hætti í öðrum löndum.

Árangurinn hefur hins vegar orðið sá, að halda fleirum við landbúnað hér á landi en gerist í öðrum löndum, sem þó eru talin landbúnaðarlönd. Í Bandaríkjunum starfa 3% þjóðarinnar við landbúnað, í Danmörku 5%, en hér á landi 10%.

Þessi tiltölulega mikli fjöldi starfsmanna í landbúnaði hér á landi bindur þjóðfélaginu gífurlega bagga, ekki aðeins í styrkjum, niðurgreiðslum og uppbótum, heldur einnig í lána- og vaxtakjörum og í innflutningsbanni landbúnaðarafurða. Vaxandi hópur manna telur, að þessi fyrirgreiðsla sé komin út í öfgar og standi bæði hagþróun og almennum lífskjörum fyrir þrifum.

Einkum er dýrt spaug, að flytja skuli þurfa út 10% framleiðslunnar og að íslenzkur almenningur skuli þurfa að borga erlendum neytendum stórfé í uppbætur. Hve fráleitur þessi útflutningur er, má sjá af því, að það kostar 200 krónur í innfluttum fóðurbæti að framleiða 170 króna virði af útfluttu smjöri, þannig að 30 krónur tapast á allri fyrirhöfninni.

Tímabært er orðið að breyta landbúnaðarstefnunni á þann hátt, að landbúnaðurinn framleiði aðeins 90% af þörfum þjóðarinnar í mjólkur- og kjötvörum, en ekki 110%. Þá væri unnt að flytja inn nokkuð af þeim vörum, sem óhagkvæmast er að framleiða hér heima, svo sem smjör og ost og ef til vill ýmsar tegundir kjöts.

Jafnframt þarf að jafna mjólkurneyzluna yfir árið, bæði með nýjum geymsluaðferðum, sem gefið hafa góða raun, og með því að hafa misjafnt verð á mjólk eftir árstíðum. Þetta mundi draga úr myndun osta- og smjörfjalla á sumrin og haustin.

Ekki má lengur hvet jafn eindregið og nú er gert til fjárfestingar og framleiðslu í landbúnaði. Fjármagnið nýtist helmingi verr í landbúnaði en í öðrum atvinnugreinum. Nauðsynlegt er að draga smám saman úr forgangsstöðu landbúnaðarins og beina fjármagninu inn á aðrar brautir.

Jafnframt þarf að huga vel að hinni félagslegu hlið málsins. Margir bændur vildu gjarna hætta búskap, en treystast ekki til þess, þar sem þeir hafa hvorki húsnæði né vinnu til að hverfa að í þéttbýlinu. Ríkið mætti gjarna nota eitthvað af landbúnaðarstyrkjunum til að kaupa jarðir þeirra á góðu verði og koma þeim úr notkun.

Slík stefnubreyting gerist ekki á augabragði, svo að vit sé í. Hana þarf að framkvæma hægt og sígandi, svo að röskunin verði í hófi. Og öllum má vera ljóst, að núverandi öfgastefna í landbúnaði hefur gengið sér til húðar. Hún er orðin svo dýr, að þjóðin hefur ekki lengur efni á henni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Reikningsdæmin bíða

Hver er framleiðni einstakra atvinnuþátta hér á landi í innbyrðis samanburði og í samanburði við útlönd? Hve lengi er fjárfesting að skila sér í hverjum atvinnuþætti fyrir sig? Hvert er hagkvæmast að beina því takmarkaða fjármagni, sem þjóðin hefur til umráða?

Þetta eru meðal mikilvægustu spurninga í efnahagslífi okkar. Við höfum hagstofu, þjóðhagsstofnun og ótal hagdeildir í bönkum og öðrum stofnunum, en fáum samt ekki svör við þessum spurningum. Þessar stofnanir vinna mikilvægt starf í öflun tölfræðilegra upplýsinga, en virðast ekki þora að stíga skrefið til fulls.

Ef til vill eru þetta of viðkvæm atriði til þess, að hagfræðingar geti fjallað um þau. Þeir vilja ef til vill ekki láta stimpla sig sem þjóðníðinga, ef niðurstöður þeirra henta ekki hagsmunaaðilum í þjóðfélaginu. Þeir óttast ef til vill reynslu annarra, sem hafa verið að fikta við þessa útreikninga og hafa uppskorið skítkast af hálfu hagsmunaaðila.

En þessi þögn sérfræðinganna stuðlar að því, að umræður um efnahagsmál haldast á lágu stigi hér á landi. Kjaftasnakkar komast upp með að rugla fólk í ríminu. Þeim hefur tekizt að stilla heilum atvinnuvegum upp sem heilögum kúm, er ekki megi stugga við á neinn hátt. Utan um heilögu kýrnar hefur svo myndazt fjölmenn prestastétt, sem ræðst gegn sérhverri tilraun til að mæla heilögu kýrnar í tölum framleiðni vinnu og fjármagns.

Að sjálfsögðu þarf þjóðin að vita, hvaða atvinnuþættir okkar eru samkeppnishæfir í samanburði við hliðstæða erlenda atvinnuþætti, hvaða atvinnuþættir hafa góða von um að verða samkeppnishæfir í slíkum samanburði og hvaða atvinnuþættir eru í vonlausri samkeppnisaðstöðu. Þetta er unnt að reikna út, en er ekki gert.

Ísland hefur ekki náð að safna miklum þjóðarauði. Takmarkað fjármagn er til umráða til fjárfestingar á ári hverju og það þarf að nýta sem bezt. Við höfum grun um, að í sumum atvinnuþáttum skili fjármagnið sér alls ekki, í öðrum seint og illa og í enn öðrum með mjög skjótum hætti. Þetta er unnt að reikna út, en er ekki gert.

Þjóðin þarf að sjálfsögðu að fá að vita, hverjar eru heilögu kýrnar í efnahagslífi landsins, kýrnar, sem soga til sín fjármagn og eyða því til lítils eða einskis. Með slíkri vitneskju væri auðveldara að beina fjármagni og starfsorku til þeirra greina, sem fljótastar eru að skila þjóðarbúinu arði, sem síðan er unnt að leggja í nýja fjárfestingu.

Við slíkt mat koma að vísu önnur sjónarmið til álita en hið hreina peningalega sjónarmið. Við teljum til dæmis eðlilegt að stuðla að vissu marki að jafnvægi í byggð landsins. En enginn veit, hve mikið atriði eins og byggðastefnan kostar að öllu samanlögðu,-byggðasjóði, lánakjörum, styrkjum, uppbótum, niðurgreiðslum, verðjöfnun og ýmsum framkvæmdum. Ef þetta væri vitað, væri auðveldara að meta, hve mikilli byggðastefnu þjóðfélagið hefur efni á.

Hagstofnanir þjóðarinnar eiga að hefja störf á þessum sviðum, þótt slíkt muni kosta nokkurn úlfaþyt. Við höfum hreinlega ekki efni á að láta þessi reikningsdæmi bíða.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Eina leiðin

Ríkisstjórnin hefur sem betur fer valið leið gengislækkunar úr ógöngum efnahagslífsins og hafnað uppbótaleiðinni, sem margir mæltu með að órannsökuðu máli. Útreikningar sérfræðinga hafa sýnt, að uppbótaleiðin hefði kostað þjóðina gífurlegar skattaálögur og tillitslausan niðurskurð ríkisútgjalda.

Einnig kom í ljós, að þessar álögur og niðurskurður hefðu ekki nægt, heldur aðeins veitt stundargrið. Enda er það gömul saga, að uppbótakerfi er aðeins áningarstaður á leið til gengislækkunar. Uppbótakerfi veitir mönnum aðeins um takmarkaðan tíma tækifæri til að neita að viðurkenna staðreyndir.

Þar við bætist, að uppbótakerfið átti aðeins að lina þjáningar útgerðar og fiskvinnslu, en hefði ekki haft veruleg áhrif á gjaldeyrisstöðuna. Gengislækkunin gerir hins vegar hvort tveggja í senn, kemur sjávarútveginum á heilbrigðan grundvöll og bætir gjaldeyrisstöðuna, svo að þjóðin getur áfram stundað eðlileg viðskipti við umheiminn og þarf ekki að sæta vöruskorti.

Ríkisstjórnin hefur ákveðið 20% gengislækkun, sem jafngildir 25% hækkun á verði erlends gjaldeyris. Þessi lækkun er af sérfræðingum talin nægileg til að leysa efnahagskreppuna, ef unnt verður að hindra, að ófriður í atvinnulífinu dragi úr áhrifum hennar.

Þjóðin getur verið vongóð um, að ekki verði grafið undan lækningaráhrifum gengislækkunarinnar. Forustumönnum launþegasamtakanna er ljóst, að uppbótaleiðin hefði leitt til samdráttar og atvinnuleysis, en gengislækkunin tryggir hins vegar framhald fullrar atvinnu.

Ríkisstjórnin stefnir að ýmsum hliðarráðstöfunum, samhliða gengislækkuninni. Nauðsynlegt er að breyta fiskverðskerfinu á þann hátt, að millifærslur fram og til baka milli útgerðar og fiskvinnslu leggist niður og stefnt að því, að útgerðarmenn og sjómenn greiði sjálfir olíu, tryggingar, vexti og afborganir vegna rekstrar bátanna.

Ennfremur er nauðsynlegt, að ríkið skeri niður útgjöld sín til að geta staðið við skuldbindingar sínar vegna náttúruhamfaranna í Vestmannaeyjum og Neskaupstað.

Loks hyggst ríkisstjórnin gera ráðstafanir til þess að vernda hina verst settu í þjóðfélaginu gegn áhrifum gengislækkunarinnar. Það þýðir, að láglaunabætur, elli-og örorkulífeyrisgreiðslur verða hækkaðar. Þeir, sem betur eru settir, verða hins vegar að bera byrðar gengislækkunarinnar bótalaust.

Ríkisstjórnin hefur kynnt stjórnarandstöðunni og aðilum vinnumarkaðarins ástandið í efnahagsmálunum og væntanleg áhrif gengislækkunarinnar. Hún hefur lýst því yfir, að hún muni hafa samráð við þessa aðila um einstakar aðgerðir. Stjórnarandstaðan hafði áður lýst sig fúsa til samráða um björgunaraðgerðir, svo að þjóðinni er óhætt að vona, að samstaða náist á breiðum grundvelli um réttláta skiptingu byrðanna, sem versnandi viðskiptakjör og sölutregða íslenzkra afurða hafa í för með sér.

Með ákvörðuninni um gengislækkun hefur ríkisstjórnin valið einu leiðina, sem kom til greina.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Gengislækkun – ekki uppbætur

Fjármagnstilfærslurnar milli fiskiðnaðar og útgerðar framhjá fiskverðinu eru orðnar að flóknu og rotnu kerfi, sem jafngildir hálfum ríkisrekstri á útgerðinni. Hugmyndir um að magna ríkisreksturinn enn með upphótum á fiskverð eru hættulegar og fráleitar.

Þar sem útgerðarmenn greiða nú aðeins þriðjung verðs olíunnar, sem bátar þeirra nota, skortir sparnað í notkun olíu. Menn keyra bátana of hratt, þótt síðasta hraðamílan kosti margfalt meiri olíu en hinar fyrri.

Þar sem útgerðarmenn greiða ekki lengur tryggingar skipanna, hefur myndazt grundvöllur fyrir misnotkun í skjóli þess, að mörk viðhalds og tjóns á skipum geta verið óljós.

Þetta flókna og rotna kerfi á að leggja niður og alls ekki magna það. Nóg er að hafa landbúnaðinn á herðum ríkisins, þótt ekki verði farið að greiða uppbætur á fiskverð. Yfirbygging ríkiskerfisins er þegar orðin of mikil, þótt ekki sé nú lagt út í hrikalegri skattheimtu en nokkru sinni fyrr.

Afleitt er, að svona skuli vera komið fyrir lífsuppsprettu þjóðarinnar, útgerðinni. Við vitum, að íslenzkir sjómenn eru þrisvar-tíu sinnum fisknari en sjómenn annarra þjóða, bæði vegna meiri kunnáttu og betri tækjabúnaðar. Íslenzki sjávarútvegurinn er í eðli sínu mjög samkeppnishæfur, þótt röng gengisskráning hafi nú gert hann að bónbjargamanni.

Hin ranga og of háa gengisskráning hefur flutt milljarða frá sjávarútveginum til að halda uppi gervilífskjörum í landi, til að halda uppi landbúnaði í landinu og til að halda uppi óhæfilegri yfirbyggingu þjóðfélagsins. Í slíkum kringumstæðum er engin furða, þótt sjómenn hafi minni tekjur afgangs fyrir sig en þeir eiga skilið.

Nú er kominn tími til að skera á meinsemdina. Við þurfum að losna við hálfgildings ríkisrekstur á útgerðinni. Við þurfum að losna við hið rotna millifærslukerfi. Við þurfum að láta útgerðina og fiskvinnsluna geta staðið á eigin fótum. Til þess er aðeins ein fær leið og hún er fólgin í því að skrá gengið rétt, það er að segja lækka það.

Sjávarútvegurinn er sérgrein Íslendinga, sú grein, sem örugglega er samkeppnishæf í alþjóðlegum samanburði. Gengi krónunnar verður að fylgja gengi sjávarútvegsins, annars riðlast allt efnahagskerfið. Við getum ekki eytt meiru en sjávarútvegurinn aflar með nokkrum stuðningi útflutningsiðnaðar, sem einnig mundi eflast, ef gengið væri rétt skráð.

Þar við bætist sú staðreynd, að gjaldeyrisvarasjóðurinn er upp urinn og Seðlabankinn kominn í mínus gagnvart útlöndum. Efling útflutningsatvinnuveganna í kjölfar gengislækkunar mundi fljótlega stöðva þetta hrun og leiða á ný til myndunar gjaldeyrisvarasjóðs og tryggja atvinnuöryggið fremur en nokkur önnur aðgerð.

Gengislækkun er alltaf jafn-sársaukafullur uppskurður. En hún er skárri en að ganga áfram með meinið og leyfa því að breiðast út .Ört versnandi viðskiptakjör á undanförnum mánuðum hafa þegar skekkt gengið verulega. Ný og lægri skráning á gengi krónunnar er aðeins viðurkenning á þegar orðnum hlut. Við skulum því taka hana fram yfir rándýrt uppbótakerfi á fiskverðinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hröðum orkusókninni

Ef Alþingi samþykkir hið nýja stjórnarfrumvarp um byggingu og rekstur málmblendiverksmiðju, má reikna með, að verksmiðjan geti tekið til starfa eftir tvö-þrjú ár og kaupi tæplega helming af rafmagninu, sem framleitt verður í Sigölduveri. Og allar horfur eru á, að Alþingi samþykki frumvarpið með ríflegum meirihluta atkvæða.

Þar með er eitt skrefið enn stigið í hægfara stóriðjuþróun á Íslandi. Vonandi verður þetta skref fyrirboði þess, að sú þróun verði hraðari á næstu árum. Íslenzka þjóðarbúið þarf að verða fjölbreyttara en það er nú, og aukin stóriðja er eitt af því, sem helzt skortir.

Gert er ráð fyrir, að verksmiðjan kaupi um 68 megawött frá Sigöldu, sumpart sem forgangsorku og sumpart sem afgangsorku. Verður forgangsorkan keypt á 9,5-10 mill, en meðalverðið verður 5-6,2 mill. Þetta tiltölulega háa verð endurspeglar þá staðreynd olíukreppunnar, að orka er nú í meiri metum fjárhagslega en áður var. Þessi viðskipti munu tryggja, að Sigölduvirkjun verði mjög arðbær og leggja grundvöllinn að frekari orkuöflun hér á landi.

Verksmiðjan sjálf, sem verður að meirihluta í eigu íslenzka ríkisins, verður einnig mjög arðbær, ef áætlanir standast. Gert er ráð fyrir, að arðsemi hennar nemi hvorki meira né minna en 17,4%, þannig að fljótlega ætti að safnast fé til frekari útþenslu í framleiðslu á málmblendi. Í heild má gera ráð fyrir, að hreinar gjaldeyristekjur af rekstri verksmiðjunnar og orkusölu til hennar nemi um 1,3 milljarði króna á ári.

Allt bendir til þess, að hér sé um mjög hagkvæma framkvæmd að ræða, enda hefur olíukreppan leitt til þess, að afurðir orkufreks iðnaðar eru mun verðmætari en áður var. Við þurfum nú að nota tækifærið til frekari sóknar á þessum sviðum og nýta miklu meira af þeirri gífurlegu orku, sem liggur ónotuð í fallvötnum og iðrum landsins.

Við þurfum á næstu mánuðum að móta nýja stóriðjuáætlun og dreifa bæði orkuverum og verksmiðjum í sem flesta landshluta. Kominn er tími til að vinna að stórvirkjun á Norðurlandi og síðan á Austurlandi.

Þessi uppbygging mundi hafa þau hliðaráhrif að tryggja orkudreifingu til almennrar notkunar á þessum svæðum og eyða því ófremdarástandi, sem ríkt hefur í vetur í orkudreifingunni.

Höfuðmarkmiðið í þessari þróun er, að Íslendingar eigi sjálfir orkuverin og reki þau, enda höfum við öðlazt mikla reynslu á því sviði. Okkur mun vafalítið reynast auðvelt að afla lánsfjár til byggingar orkuveranna, ef tryggð verða föst stóriðjuviðskipti.

Sum iðjuverin getum við átt að meirihluta, en önnur geta erlend fyrirtæki átt að öllu leyti. Þetta fer eftir eðli vinnslunnar í hverju iðjuveri og möguleikum okkar á að afla lánsfjár til fjárfestingar í svo dýrum verksmiðjum, án þess að það dragi úr möguleikum okkar til annarra nytsamlegra hluta.

Við skulum í öllum tilvikum gæta þess, að stóriðjan leiði ekki til mengunar, en að öðru leyti skulum við láta úrtölur sem vind um eyru þjóta og hefja stórsókn á þessu sviði nútíma framleiðslu. Við skulum gera orkuna að enn meiri auðlind en fiskimiðin okkar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Samstarf boðið og þegið

Óvæntur samstarfsvilji um efnahagsmálin kom fram á Alþingi í fyrradag, þegar talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna viðurkenndu, að við mikinn vanda væri að stríða, og buðu fram þátttöku sína í viðureigninni við hann. Forsætisráðherra og viðskiptaráðherra þökkuðu þennan skilning og forsætisráðherra lýsti því yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að samstarfstilboði stjórnarandstöðuflokkanna yrði tekið.

Jón Baldvin Hannibalsson, talsmaður Frjálslyndra og vinstri manna opnaði umræðurnar og lýsti efnahagshorfunum af enn meiri svartsýni en talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa gert og gagnrýndi harðlega óstjórnina á tímum vinstristjórnarinnar. Fór svo, að Lúðvík Jósepsson kveinkaði sér undan ummælum hans og kvað hann tala hreinlega eins og sjálfstæðismaður væri.

Jón vildi láta halda fiskverði í skefjum og auka fjárbindingu verðjöfnunarsjóðs. Hann vildi láta hækka skatta til að draga úr neyzlu, hækka vextina og lækka gengið, auk ýmissa annarra drákonskra aðgerða. Jafnframt yrði gætt hagsmuna hinna lægst launuðu til dæmis með því að lækka á þeim skatta. Þessar tillögur ganga flestar í svipaða átt og hugmyndir þær, sem hafa verið til umræðu meðal sérfræðinga og í stjórnarflokkunum.

Jón taldi, að umræður um þessi mál þyrftu að fara framfyrir opnum tjöldum, svo að fjölmiðlum gæfist tækifæri til að koma upplýsingum jafnóðum á framfæri við almenning. Sagði hann þetta heppilegri aðferð að svo stöddu en kappræður á þingi og líklegri til árangurs. Í framhaldi af því sagði hann:

“Við leggjum á það megináherzlu, að mótun heilbrigðs almenningsálits á aðsteðjandi vanda er í sjálfu sér veigamikill þáttur í tilraunum til úrbóta. Með því móti er og dregið úr þeirri hættu, að unnt sé, í krafti ófullnægjandi og villandi upplýsinga, að draga upp fyrir þjóðinni ranga mynd af ástandinu og þeim leiðum, sem í reynd eru færar til að forða því, að í algerum ógöngum lendi.”

Geir Hallgrímsson forsætisráðherra sagði við þetta tækifæri, að tilhögun samstarfs við stjórnarandstöðuna um efnahagsmálin yrði rædd við formenn þingflokkanna. Öll gögn yrðu birt opinberlega, sem máli skiptu, svo að þjóðin fengi rétta mynd af eðli vandans og tilgangi væntanlegra ákvarðana.

Þessar umræður á Alþingi í fyrradag gefa þjóðinni von um, að henni takist að komast úr erfiðleikunum. Ef flokkarnir eru fúsir til að leggja niður dægurþras og hefja í þess stað samstarf á breiðum grundvelli um víðtækar björgunaraðgerðir, er þegar unninn hálfur sigur.

Ekki er síður mikilvægt, að almenningur geti jafnóðum fylgzt með þróun mála. Hann verður nú að taka á sig nýjar byrðar ofan á þær, sem fyrir voru, hverjar svo sem hinar nýju ráðstafanir verða. Þess vegna er mikilvægt að leiða fólk í allan sannleika um stærð vandamálsins og lausnir þær, sem koma til greina.

Ef skilningur og samstarf ríkir á þingi, erum við stórum betur settir en ýmsar nágrannaþjóðir okkar í Evrópu, sem ráða ekki við efnahagsvandamál sín vegna óeiningar stjórnmálamanna.

Jónas Kristjánsson

Vísir