Biðja um bull um Helsinki.

Nokkrir kaupsýslumenn og embættismenn hafa sent ríkisstjórn og utanríkismálanefnd alþingis bænarskjal um, að samþykktur verði við Sovétríkin samningur um efnahagssamvinnu, er hafi hina fræga Helsinkisamning að leiðarljósi.

Orðrétt segir í upphafi efnahagssamningsins, að ríkisstjórnir Íslands og Sovétríkjanna hafi “að leiðarljósi ákvæði lokasamþykktar ráðstefnu um öryggi og samvinnu í Evrópu, sem undirrituð var í Helsinki 1. ágúst 1975″.

Menn muna ef til vill enn að tæpum sjö árum liðnum, að í Helsinki-samningnum var meðal annars fjallað um frelsi fólks og hugmynda til að fara yfir landamæri, Sovétríkjanna og ríkja Austur-Evrópu jafnt sem annarra.

Samningur þessi er frægastur fyrir, að engan annan hafa Sovétríkin brotið jafn hrikalega á skömmum tíma. Þar hefur frá 1. ágúst 1975 verið þrengt mjög að möguleikum pólitísks utangarðsfólks á að flytjast úr landi.

Frá undirritun Helsinki-samningsins hefur líka verið þrengt mjög að straumi hugmynda yfir landamæri Sovétríkjanna. Skipulega hafa verið teknir úr umferð allir Sovétmenn, sem vildu fylgjast með efndum á þessum sama Helsinki-samningi.

Dæmigert fyrir hugmyndastífluna á landamærum Sovétríkjanna er, að sovésk skoðanasystkini friðarsinna á Vesturlöndum hafa skipulega verið tekin úr umferð, sennilega á þeim forsendum, að ríkisstjórnin þar sé einfær um friðarstefnuna.

Í ljósi harmsögu Helsinki-samningsins má ef til vill líta á það sem þáttaskil, að nokkrir kaupsýslumenn og embættismenn á Íslandi skuli að sjö árum liðnum mæla með því, að ríkisstjórn Sovétríkjanna hafi Helsinki-samninginn að leiðarljósi.

Raunar er hin umrædda setning í uppkasti efnahagssamningsins við Sovétríkin ekki þangað komin fyrir mannréttindahugsjónir íslenzkra kaupsýslu- og embættismanna, heldur að undirlagi Kremlverja eins og uppkastið í heild.

Kremlverjar hafa unun af því að koman slíku ástarhjali í hvers kyns óskylda samninga, rétt svona til að troða því niður í kok á útlendingum, að svart skuli vera hvítt eftir mati Kremlverja á aðstæðum hverju sinni.

Engin ástæða er fyrir ríkisstjórn Íslands að nudda sér utan í Helsinki-samninginn með þessum hætti, nema nánar væri útskýrt, hvernig Kremlverjar hygðust bæta fyrri brot sín og koma í veg fyrir fleiri slík.

Að öðrum kosti stendur málsgreinin í uppkasti efnahagssamnings ríkisstjórna Íslands og Sovétríkjanna eins og nakin ögrun, lélegur brandari eða hnefahögg í andlit þeirra, sem eru eru að væla um, að Sovétríkin eigi að standa við samninga.

Auðvitað eiga Íslendingar að stunda viðskipti við Sovétríkin eftir efnum og ástæðum, en einkum þó í svo miklu hófi, að ekki sé hætta á pólitískum eða hernaðarlegum þrýstingi, sem er sérgrein Kremlverja í viðskiptum og efnahagssamvinnu.

Sumir kaupsýslumenn hafa mikinn áhuga á viðskiptum við Sovétríkin og mega gjarna koma fram sem þrýstihópur í því skyni. Hitt er furðulegra, að embættismenn úr viðskiptaráðuneyti, utanríkisráðuneyti og seðlabanka séu í þeim þrýstihópi.

Það er verkefni þrýstihópa úti í bæ að senda bænarskrár til alþingis og ríkisstjórnar. Þær skrár mega gjarna biðja um bull í viðskiptasamningum. En það er ekki verkefni opinberra embættismanna að undirrita bænarskrár þrýstihópa.

Jónas Kristjánsson.

DV