arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þrisvar í vinnu á dag.

“Í nágrannalöndum okkar finnst enginn einasti skóli, sem er tvísettur, hvað þá meir. Það þykir slík ósvinna gagnvart börnum, að þau fái ekki eðlilegan vinnutíma, að ekkert bæjarfélag né ríki leyfir sér slíkt. Starfstími nemenda er þar líka samfelldur og máltíðir fá þeir í skólanum, nái vinnutími þeirra fram yfir hádegisverð.”

Þetta sagði Kári Arnórsson skólastjóri í kjallaragrein í Dagblaðinu fyrir skömmu, þar sem hann gagnrýndi harðlega meðferð kerfisins á skólabörnum og átaldi foreldra fyrir að láta sér fátt um finnast.

Algengast er, að skólar hér á landi séu tvísettir, en stundum eru þeir þó þrísettir og jafnvel fjórsettir, einkum í nýjum hverfum, þar sem framkvæmdir hins opinbera vilja gjarna dragast aftur úr framkvæmdum húsbyggjenda.

Kári segir þess ótal dæmi, að nemendur þurfi að koma til skólavinnu þrisvar sama dag. Algengast sé, að þeir þurfi að koma tvisvar á dag og þar á ofan á breytilegum tímum frá degi til dags. Bendir hann á, að enginn fullorðinn léti bjóða sér slíkan vinnutíma.

Ástandið versnaði, þegar samkvæmt kjarasamningum var hætt að greiða kennurum fyrir eyður í vinnutöflu þeirra. Þá þurrkuðust út eyðurnar að mestu hjá kennurum og voru færðar yfir á nemendur. Öll hagræðing í kerfinu var látin bitna á þeim. “Skipulag skólans er nefnilega ekki sett upp til hagsbóta fyrir nemendurna, heldur fyrir kerfið,” segir Kári.

Skólastjórinn segist ekki minnast þess að hafa séð kvartanir frá foreldrum yfir hinu mikla misrétti, sem börn þeirra eru beitt. Eflaust er hér um að ræða enn einn angann af því virðingarleysi, sem börnum er almennt sýnt hér á landi og kemur einna greinilegast fram við afgreiðslu í verzlunum og þjónustustofnunum. Þar sameinast afgreiðslufólk og viðskiptavinir um að láta afgreiðslu barna sitja á hakanum.

Það kostar nokkra skipulagningu, en er ekki mjög dýrt í sjálfu sér, að koma upp samfelldum skólatíma fyrir börn og unglinga. Ef foreldrar og kennarar tækju saman höndum um að knýja fram slíka breytingu, væri unnt að ná markmiðinu á fáum árum og án mikilla þyngsla fyrir þjóðarbúið.

Erfiðara er að framkvæma einsetningu, því að það er dýrt að byggja skóla. Tilraunir hafa verið gerðar til að setja upp lausar kennslustofur, sem hægt er að færa milli skóla eftir álagi hverju sinni. En þetta hefur ekki verið gert í nándar nærri eins miklum mæli og þörf er á.

Einsetningin er engan veginn óleysanlegt verkefni. Í skólunum á Seltjarnarnesi er nú annan veturinn í röð samfelldur skólatími með eðlilegu hádegisverðarhléi fyrir alla nemendur og einsetning niður í tíu ára bekki. Foreldrar og yfirmenn skólamála um land allt þurfa að skoða þessa tilraun, sem felur þó ekki annað í sér en að gera það sama og gert er í öllum nágrannalöndunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ekkert grín lengur.

Konur á Íslandi mega vera hreyknar af framgöngu sinni á margnefndu kvennaári. Liðin er sú tíð, að kvennaárið sé fyrst og fremst ræðuglöðum karlmönnum tækifæri til að koma að hinu gernýtta og hvimleiða orðalagi: “Í tilefni kvennaárs…” Liðin er sú tíð, að kvennaárið sé fyrst og fremst skemmtikröftum tækifæri til gamanmála á árshátíðum.

Íslenzkar konur hafa ekki látið það á sig fá, að stallsystrum þeirra erlendis hefur að ýmsu leyti ekki gengið nógu vel að gera árið að raunverulegu kvennaári. Ráðstefnan mikla í Mexikó fór að verulegu leyti út um þúfur, enda réðu þar ferðinni pólitísk hrossakaup. Sem dæmi um ruglið þar má nefna gagnrýnina á zionismann, sem var höfð í hávegum, þótt Ísrael sé eitt mesta kvenfrelsisland heimsins.

Hér heima hefur barátta kvenna hins vegar gengið mun betur en á horfðist í upphafi og eftir Mexikóráðstefnuna. Innlenda kvennaráðstefnan í júní hefur sennilega ráðið úrslitum í þessari þróun, enda náðist þar víðtæk samstaða þvert á pólitískar línur og aðra flokkadrætti.

Ráðagerðirnar um allsherjarfrí kvenna hér á landi á morgun hafa uppskorið almennan skilning og samstöðu í þjóðfélaginu. Stéttasamtök og stjórnmálaflokkar hafa snúizt á sveif með konunum. Og allur þorri kvennanna sjálfra hyggst taka þátt í vinnustöðvuninni.

Upphaflega töluðu konur oft um verkfall hinn 24. október, en nú tala þær yfirleitt um frí. Þetta á sjálfsagt nokkurn þátt í hinni víðtæku samstöðu með konum og innan þjóðfélagsins í heild. Konur hafa orðið fúsari en ella til að taka sér þetta frí og þjóðfélagið hefur orðið fúsara en ella að viðurkenna það.

En óneitanlega verður broddurinn í aðgerðum kvenna nokkru minni fyrir bragðið. Fyrsti maí byrjaði þó sem harður baráttudagur verkamanna. En hinn fyrsti kvennadagur er þegar farinn að minna á almenna hátíðisdaga, svo sem frídag verzlunarmanna og fyrsta maí eins og hann er orðinn núna.

Samt er ljóst, að kvennadagurinn verður áhrifamikill. Hjól atvinnulífsins munu hægja á sér á morgun og jafnvel stöðvast alveg á sumum sviðum. Margvísleg þjónusta, sem menn hafa ekki hversdagslega í huga, leggst niður að meira eða minna leyti. Og karlmenn neyðast margir hverjir til að sinna heimilisstörfum og uppeldi í meira mæli en þeim þykir gott.

Á morgun mun þjóðfélagið reka sig á, að vinnuálag útivinnandi kvenna er mun meira en karla. Það mun reka sig á, að engar tekjur eru reiknaðar fyrir starf húsmæðra. Það mun reka sig á, að konur hafa í óþægilega mörgum tilvikum lægri laun en karlar fyrir sömu vinnu. Það mun reka sig á, að konum er haldið í miður launuðum störfum og að hinum svonefndu launaflokkum kvenna er haldið niðri.

Kvennafríið á Íslandi hefur vakið athygli víða um heim. Erlendar stallsystur íslenzku baráttukvennanna telja sig geta margt af þeim lært. Íslenzkar konur hafa tekið forustu í kvenfrelsismálum. Einn íslenzki dagur allsherjarfrís kvenna er hinn fyrsti slíkur, sem vitað er um í heiminum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ferlegar fréttir.

Hafrannsóknastofnunin hefur með hinni “svörtu” skýrslu sinni sett þjóðinni eins konar úrslitakosti. Nú þegar verði að hemla rösklega í sókninni í mikilvægustu fiskistofna Íslandsmiða, ef fiskveiðar eigi ekki smám saman að leggjast niður sem atvinnugrein hér á landi.

Samkvæmt skýrslunni virðast Íslendingar nú einir veiða á þessum miðum svipað magn af þorski og Hafrannsóknastofnunin telur að veiða megi í heild á Íslandsmiðum við núverandi aðstæður, 200 þúsund tonn. Þau 140 þúsund tonn, sem erlend skip veiða, eru þá algerlega umfram leyfilegt magn, að mati Hafrannsóknastofnunarinnar.

Framhald röksemdafærslunnar er ljóst. Fyrir hvert tonn, sem útlendingar veiða hér við land í leyfi eða óleyfi, verðum við að minnka afla okkar um annað tonn. Allar þær undanþágur, sem við semjum um við erlend ríki, koma að fullu niður á möguleikum okkar til að nýta miðin. Við höfum því í rauninni ekkert svigrúm til samninga við þau ríki, sem telja sig hafa sögulegan rétt til þorskveiða á Íslandsmiðum.

Og ástandið er í rauninni enn alvarlegra, ef tekið er með í reikninginn, að Hafrannsóknastofnunin telur íslenzka fiskveiðiflotann hæglega geta veitt 500 þúsund tonn af þorski, ef stofninn væri nægilega stór. Þetta þýðir, að sókn okkar í þorskinn er nú meira en tvöfalt meiri en hagkvæmt er að hafa hana. Við þurfum raunar ekki nema helminginn af flotanum til að veiða þau 230 þúsund tonn, sem Hafrannsóknastofnunin telur hámark á næsta ári.

En hið súra er einnig blandað sætu í skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar. Ef við verðum góðu börnin og leyfum aðeins 230 þúsund tonna þorskveiði á næsta ári, á að vera unnt að veiða 290 þúsund tonn árið 1977 og síðan meira magn ár frá ári, unz eðlilegu hámarki sé náð að nýju í 500 þúsund tonnum. En það er einmitt magnið, sem núverandi fiskveiðifloti okkar ætti að anna með hagkvæmum rekstri.

Í þessu skyni og í samræmi við þetta vill Hafrannsóknastofnunin, að hverju sinni sé ákveðinn hámarksafli einstakra fisktegunda á Íslandsmiðum. Og hún vill fá heimild til að stöðva fyrirvaralaust veiðar á ákveðnum svæðum í allt að tíu daga, meðan svæðin séu rannsökuð nákvæmlega.

Þar á ofan vill Hafrannsóknastofnunin hækka leyfilega lágmarksstærð flestra mikilvægustu tegundanna, til dæmis þorsks úr 43 sentimetrum í 50 sentimetra. Vill stofnunin lögbinda stærri möskva við þorskveiðar og á svæðum, þar sem þorskur er meginuppistaða aflans.

Ýmsar fleiri harkalegar tillögur eru í skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar. Aldrei áður hefur ábyrgur aðili dregið upp jafn dökka mynd af ástandinu á Íslandsmiðum. Sjávarútvegsráðherra er ekki sá eini, sem hefur hrokkið í kút við þessi tíðindi. En við verðum að kunna að taka fréttunum og haga okkur í samræmi við þær.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Innri hlákan.

Þetta ár er sagt ár hlákunnar í samskiptum austurs og vesturs, einkum vegna ráðstefnunnar í Helsinki, sem lauk með margvíslegum fögrum orðum en litlu innihaldi. Þessi margumtalaða hláka er raunar lítt áþreifanleg og af sumum talin lítið annað en framhald kalda stríðsins með nýjum vopnum.

Einn þáttur hlákunnar er þó einkar mikilvægur. Það er ítrekun ráðstefnunnar í Helsinki á gildi almennra mannréttinda og á nauðsyn frekari þróunar þeirra. Þessi hugsjón var raunar sett fram á skýran hátt í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna á sínum tíma, en hefur jafnan verið þverbrotin af flestum ríkjum samtakanna.

Mannréttindi hafa löngum verið og eru enn sérmál Vesturlanda. Þau byggja á gamalli lýðræðishefð nokkurra ríkja í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku og hafa verið lengi að þróast.

Vesturlandabúar hafa að verulegu leyti gefizt upp á að breiða út hugsjónir mannréttinda í öðrum heimshornum. Menn gera sér ekki mikla rellu út af Amin Úgandaforseta, svo að dæmi sé tekið, og jafnvel páfinn lætur sig hafa það að þrýsta hönd hans.

Helzt vakna menn, þegar vandamálin gerast við bæjardyrnar. Brot á mannréttindum í Grikklandi, Portúgal og Spáni eru tekin til umræðu á Vesturlöndum af því að þetta eru Vestur-Evrópuríki. Brot á mannréttindum í Chile eru tekin til umræðu, af því að Bandaríkin hafa verið áhrifaafl í sviptingunum þar í landi.

Gagnrýni Vesturlandabúa á stjórnarháttum á Spáni og í Chile er fyllilega réttmæt og mætti gjarnan vera meiri. En eftir Helsinki-ráðstefnuna vaknar sú spurning, hvort ekki sé rétt að fara að gera hliðstæðar kröfur til ríkisstjórnar Sovétríkjanna og annarra Austur-Evrópuríkja.

Nóbelsverðlaun Sakharovs og Sakharov-réttarhöldin í Kaupmannahöfn minna okkur líka á, að mannréttindi eru virt að vettugi í miklu hrikalegri stíl í Sovétríkjunum en á Spáni og í Chile. Sú ógnarstjórn á að koma okkur við á sama hátt og ógnarstjórnin á Spáni og í Chile.

Spánn og Chile eru ekki lokuð lönd í líkingu við Sovétríkin. Þau eru ekki jafnþrælsleg fangelsi og Sovétríkin eru. Við höfum hingað til ekki gert háar kröfur til mannréttinda í Sovétríkjunum. En hlákan í samskiptum austurs og vesturs verður engin alvöruhláka, nema Vesturlandabúar þrýsti stöðugt á stjórnvöld Sovétríkjanna með kröfum um aukin mannréttindi þar í landi. Hláku milli ríkja hlýtur að fylgja hláka innan ríkja.

Nú þurfum við að láta okkur meira skipta örlög frjálshyggjumanna og annarra andstæðinga ráðstjórnarinnar í Sovétríkjunum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að þar eru hundruð þúsunda manna í fangabúðum fyrir engar sakir í vestrænum skilningi og að þar er enn verið að drepa fólk og loka inni á svonefndum geðveikrahælum vegna stjórnmála, frjálshyggju, trúar og annars slíks, sem á Vesturlöndum er talið einkamál hvers og eins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Látum ekki blekkjast aftur.

Þegar gerður var áríð 1973 tveggja ára samningur við Breta um undanþágur til togveiða innan 50 mílna fiskveiðilögsögunnar, litu Íslendingar almennt á árin tvö sem aðlögunartíma, þannig að undanþágurnar rynnu út 1 nóvember á þessu ári.

Þorsteinn Thorarensen rifjaði þetta upp í föstudagsgrein sinni hér í Dagblaðinu fyrir helgina. Benti hann á, að þáverandi landsfeður okkar hefðu gefið til kynna, að samningurinn við Brota fæli það í sér, að undanþágurnar mundu falla niður við lok samningstímans.

Nú kemur hins vegar í ljós, að Bretar túlka samninginn á annan hátt. Þeir segja, að hvergi í samningnum standi, að veiðum þeirra innan 50 mílna eigi að ljúka í nóvember á þessu ári. Þeir telja sig geta samið um framlengingu, jafnvel á óbreyttum samningi, ella gildi eldra samkomulag um veiðar upp að gömlu tólf mílna mörkunum.

Þorsteinn bendir líka á í grein sinni, að árið 1973 hafi íslenzk stjórnvöld haldið því fram, að samningurinn fæli í sér takmörkun á aflamagni Breta við 130 þúsund tonn á ári. Þeir hafi hins vegar að minnsta kosti fyrra árið veitt töluvert meira en þetta.

“Við höfum verið blekkt”, segir Þorsteinn og heldur áfram: “Samningurinn frá l973 hefur þannig orðið meiri og minni mistök og blekking og við skiljum það ekki, hvernig slík mistök geta orðið í svo mikilvægu máli”.

þetta sýnir, hve hættulegir geta verið samningar, sem eru óljósir. “Höfum það í huga, að heppilegast er að vera aldrei með neinar undanskildar meiningar í samningum, heldur setja sem mest á pappírinn”, segir Þorsteinn.

Þessi ábending er tímabær núna, þegar fyrir dyrum standa viðræður við Breta og Vestur-Þjóðverja um hugsanlegar undanþágur innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Ef mistök hafa verið gerð í fyrri viðræðum, verða stjórnvöld að læra af þeirri reynslu.

Og við vitum líka af fyrri reynslu, að önnur mistök voru gerð í samningunum við Breta og Belga. Íslenzk stjórnvöld töldu þá, að þessir samningar mundu leiða til þess, að refsitollar Efnahagsbandalags Evrópu á íslenzkum fiskafurðum yrðu felldir niður. Það hefur ekki gerzt enn.

Ef samningar verða gerðir við einhver ríki um veiðar innan 200 míldna, verður margt að vera ljósara í þeim samningum en í fyrri samningum. Ekki dugir að trúa í blindni á meira eða minna vafasamar túlkanir.

Í slíkum samningum verður að standa, hvort þeir eru samningar um aðlögunartíma eða um eins konar endalausar undanþágur. Í þeim samningum verður líka að standa, hvaða áhrif þeir hafa á ýmis viðskiptakjör og viðskiptabönn. Í samningunum verða aðvera ákvæði um smáfiskadráp og möskvastærð. Ennfremur verða þar að vera skýrari ákvæði um strangt eftirlit en áður hafa verið í slíkum samningum.

Ef til vill leiðir allt þetta til þess, að engir samningar takist. En það er þó betra en að byggja samninga á sjálfsblekkingu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Úrkynjaðir lífeyrissjóðir.

Þegar verðbólgan fer yfir 40% og jafnvel yfir 50%. eins og verið hefur hér á landi um tveggja ára skeið, sést á óskemmtilegan og átakanlegan hátt, hve ófullkomið er kerfi íslenzkra lífeyrissjóða. Þeir valda engan veginn því meginhlutverki sínu að sjá sjóðfélögum fyrir sómasamlegum ellilífeyri.

Flestir sjóðanna stefna að því að greiða sjóðfélögum í mánaðarleg eftirlaun sem svarar 60-70% af launum þeirra síðustu árin í starfi. þetta væri út af fyrir sig sómasamlegt, ef verðbólgan kæmi ekki til skjalanna. Upphæð eftirlauna stendur í stað, meðan laun og verðlag rjúka upp.

Eftirlaunin eru nægileg í aðeins nokkra mánuði eftir að menn hætta störfum. Raungildi eftirlaunanna minnkar jafnt og þétt í samanburði við laun starfandi fólks. Um þetta má setja fram skýrt dæmi:

Maður, sem nú hættir störfum, hefur haft 100.000 krónur á mánuði og fær 60.000 krónur í eftirlaun.Við gerum ráð fyrir, að 50% verðbólga haldi áfram næstu árin. Eftir ár er 60.000 króna lífeyririnn orðinn 40.000 króna virði. Eftir tvö ár er hann orðinn 27.000 króna virði. Eftir þrjú ár 17.000 króna virði. Eftir aðeins fjögur ár er ellilífeyrir mannsins kominn niður í 12.000 krónur á núverandi verðgildi.

Ljóst er af þessu, að við núverandi verðbólgu tekur aðeins tvö eða þrjú ár að ónýta ellilífeyrinn. Við hægari verðbólgu tekur það lengri tíma, en verkar samt á sama veg.

Undanþegnir þessu böli eru ríkisstarfsmenn. Lífeyrissjóðir þeirra eru verðtryggðir á kostnað skattgreiðenda. Venjulegir lífeyrissjóðir, sem byggðir eru upp af vinnuveitendum og launþegum, geta ekki seilzt með slíkum hætti í vasa almennings. Þeir verða því að finna sér aðra lausn.

Í samtökum verzlunarmanna hafa á undanförnum mánuðum verið að ryðja sér til rúms hugmyndir um breytt form lífeyrissjóða. Þessar hugmyndir unnu mikinn sigur á nýafstöðnu þingi Landssambands íslenzkra verzlunarmanna, þar sem gerðar voru ýtarlegar samþykktir um lífeyrismál.

Verzlunarmenn vilja leggja niður þá hugmynd, að lífeyrissjóðsþegar séu að safna í sjóð til sinna eigin elliára. Í stað þess verði sjóðirnir eins konar gegnumstreymissjóðir. Tekjur sjóðanna frá starfandi félagsmönnum verði jafnskjótt notaðar til að greiða þeim félagsmönnum, sem hættir eru störfum fyrir aldurs sakir. Jafnframt hætti sjóðirnir að úrkynjast í þá átt að verða íbúðalánasjóðir.

Ef lífeyrissjóðirnir í hinu breytta formi hafa efni á að lána fé til íbúða eða annars, þurfa þau lán að vera vísitölutryggð, svo að ekki sé verið að brenna upp peningum á kostnað þeirra, sem í framtíðinni munu þurfa að fá ellilífeyri úr þessum sjóðum.

Þessi hugmynd verzlunarmanna er ekki einungis mjög athyglisverð, heldur virðist hún einnig eina raunhæfa leiðin til að gera lífeyrissjóðum kleift að gegna því hlutverki, sem þeir eru stofnaðir til að gegna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
41 stigs hiti.

Við skulum taka dæmisögu af lækni nokkrum, sem kom til sjúklings þrjá daga í röð. Fyrsta daginn reyndist sjúklingurinn hafa 37,5 stiga hita. Annan daginn var hitinn kominn upp í 4O stig og hafði læknirinn þá þungar áhyggjur af því, hve hratt sjúklingnum elnaði sóttin.

Þriðja daginn var sjúklingurinn kominn með 41 stigs hita. Læknirinn varð þá hinn kátasti og sagði: “Þetta eru greinileg batamerki! Í gær hafði hitinn bækkað um 2,5 stig, en nú hefur hann aðeins hækkað um 1 stig. Með sama áframhaldi verður þú fljótlega frískur! ” Síðan dó sjúklingurinn.

Auðvitað er þessi ímyndaði læknir ekki til, enda mundi engum lækni detta í hug, að hækkun líkamshita úr 40 stigum í 41 stig sé greinilegt batamerki. Slíkt gæti aðeins hagfræðingum og stjórnmálamönnum dottið í hug.

Um daginn gat að líta í leiðara eins af málgögnum ríkisstjórnarinnar sérkennilega röksemdafærslu, sem var eitthvað á þessa leið: Árið 1973 var viðskiptajöfnuður Íslands gagnvart útlöndum óhagstæður um 2,6 milljarða króna. Það var ekki gott, en ekki heldur afleitt. Árið 1974 varð viðskiptajöfnuðurinn hins vegar óhagstæður um 15,5 milljarða. Það var afleit útkoma, sagði blaðið.

Síðan hélt röksemdafærsla blaðsins áfram: Í ár hefur hinn óhagstæði viðskiptajöfnuður vaxið miklu minna en í fyrra og verður væntanlega ekki nema 17-18 milljarðar króna. “Þetta eru greinileg batamerki”, sagði blaðið í fúlustu alvöru.

Þarna er á ferðinni ný útgáfa af dæmisögunni um lækninn og sjúklinginn með nýjum tölum og mælieiningum. Sjúklingurinn er í þessu tilviki þjóðarbúið, sem er álíka langt leitt og sjúklingurinn í dæmisögunni.

Árið 1974 var sjúklingnum haldið á lífi með því að rýra gildan gjaldeyrisvarasjóð um 6 milljarða og taka 9 milljarða að láni erlendis. Á þessu ári hefur sjúklingurinn verið látinn hjara með því að klára þá 2 milljarða, sem eftir voru af gjaldeyrissjóðnum og safna enn meiri skuldum erlendis en gert var árið áður.

Við erum nú um það bil að fullnýta alla sláttumöguleika erlendis. Lánstraust okkar er að bila. Lánardrottnar eru farnir að heimta hærri vexti, styttri lánstíma og betri tryggingar. Bráðum kippa þeir endanlega að sér hendinni, ef við höldum áfram að slá erlendan gjaldeyri út á andlitið á okkur.

Í raun og sannleika rambar þjóðarbúið nú á barmi gjaldþrots. Það er einkennilegt, að málsvari ríkisstjórnarinnar skuli ekki aðeins gera lítið úr vandanum, heldur beinlínis kalla hann “greinileg batamerki”. 17-18 mill-jarða viðskiptahalli getur aldrei orðið neitt batamerki, þótt menn reikni og reikni, unz þeir verða bláir í framan.

“Batamerkið” er blekking. En vonandi er það ekki einnig sjálfsblekking.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir eru komnir aftur.

Mörgum landsmanni brá í brún á mánudags- og þriðjudagskvöldið. Menn höfðu þá haft nokkurn veginn sumarlangan frið fyrir alþingismönnum þjóðarinnar. En nú heyrðu menn þá hnakkrífast í útvarpi og sjónvarpi um fjárlagafrumvarpið og fiskveiðilögsöguna.

Útfærsla lögsögunnar í 200 mílur er ef til vill eina málið, sem nokkurn veginn alger samstaða er um með þjóðinni. En auðvitað þurftu þingmennirnir að finna sér ótal ágreiningsefni í því máli eins og öðrum og virtist það ástæðulítill ágreiningur, einkum í smáatriðum. Það var því von, að menn spyrðu: Eru þeir þá komnir aftur, blessaðir kjóarnir!

Fjárlagafrumvarpið er að mörgu leyti skárra en slík frumvörp hafa verið á undanförnum árum, þótt það sé enn ekki í fullu samræmi við greiðslugetu þjóðarinnar. Því miður benda fyrstu ummæli þingmanna ekki til þess, að þeir hafi áhuga á að laga frumvarpið betur að greiðslugetunni.

Fremur virðist svo sem þeir hafi áhuga á að eyðileggja það litla, sem er gott í því. Samkvæmt venju eru þingmenn farnir að kveina hástöfum yfir því, að frumvarpið geri ekki ráð fyrir brú hér og skóla þar, flugvöll hér og spítala þar. Þá varðar lítt um þjóðarhag, en þeim mun meira um hagsmuni þrýstihópanna, sem eiga hvert bein í mörgum þeirra.

Nú er að hefjast mikið kapphlaup þingmanna um að troða inn á fjárlög margvíslegum áhugamálum þrýstihópa til viðbótar við það, sem er í frumvarpinu og yfirgnæfir þegar greiðslugetu skattgreiðenda. Þar á ofan er ljóst nú þegar, að margir þeirra stefna að því að fá dregið úr þeim niðurskurði sem ríkisstjórnin hafði kjark til að gera ráð fyrir í frumvarpinu.

Bráðlega hefjast ramakveinin um, að landbúnaðurinn og niðurgreiðslur landbúnaðarafurða hafi verið skorið niður í 7.000.000.000 krónur eða sjö milljarða í fjárlagafrumvarpinu, og eru það þó rúmlega tólf prósent af ríkis-útgjöldunum.

Ætti þó öllum að geta verið ljóst, að þessi upphæð er, þrátt fyrir niðurskurðinn, mjög þungbær byrði á þeim, sem verðmætin skapa í þjóðfélaginu. Hún rýrir hvort tveggja í senn, afkomu atvinnuveganna og lífskjör starfsmanna þeirra.

Fjárlagafrumvarpið er of hátt eins og það kemur frá ríkisstjórninni. Það gerir ráð fyrir óbreyttu hlutfalli ríkisútgjalda af þjóðartekjum frá því í ár og í fyrra. Og reynslan hefur einmitt sýnt, að þetta hlutfall er allt of hátt. Þetta háa hlutfall ríkisbáknsins er veigamesta ástæða verðbólgunnar og dapurlegrar afkomu atvinnuvega og launþega.

Ef alþingismenn ætluðu að standa sig í starfi og vinna í þágu umbjóðenda sinna, mundu þeir skera niður fjárlagafrumvarpið og neita að hlusta á raddir þrýstihópanna, sem sækja að þeim úr öllum áttum. þá væru þeir ábyrgir þingmenn, en ekki þrælar þrýstihópa. Þeir eru kjörnir af þjóðinni til að halda þjóðarskútunni á floti en sökkva henni ekki.

Ef þingmenn sýndu slíkan manndóm, mundu landsmenn ef til vill hætta að fá fyrir hjartað á hverju hausti, þegar þingmennirnir koma úr fríi og hefja hinar broslegu burtreiðar sínar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið