arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þakið yfir höfuðið.

Nú er tæpast lengur hægt að byggja yfir sig á kostnað verðbólgunnar. Flest húsnæðislán eru meira eða minna verðbólgutryggð og verða það vafalítið öll, áður en langt um líður. Hér eftir verða menn sjálfir að borga.

Þetta er gífurleg breyting. Raunar er mesta furða, að hún skuli hafa gerzt nokkurn veginn mótmælalaust. Svo miklir hagsmunir eru í húfi, að það gengur kraftaverki næst, að verðbólgugróða sé hægt að útrýma á þessu sviði.

Ekki er allt fengið með því að verðtryggja húsnæðislán. Fleiri breytingar þurfa að fylgja. Það er til dæmis tómt mál að ætla, að fólk geti borgað íbúðakaup á fáum árum. Slík fjárfesting er orðin að ævistarfi.

Verðtryggingin hefur í fyrstu haft það í för með sér, að fólk getur ekki lengur byggt. Hvernig á það að geta reitt fram 200 þúsund krónur á einu ári og 70 þúsund krónur á næstu fimm árum til að eignast tveggja herbergja íbúð?

Þessi aðför að sjálfstæði og sjálfsbjargarvilja ungs fólks er eitt allra alvarlegasta mál þjóðarinnar um þessar mundir. Því miður er mjög lítið um, að stjórnmálamenn sýni í verki vilja til lausnar þess.

Augljóst er, að hér eftir verða húsnæðislán að vera til langs tíma, til dæmis 40 ára. Það kostar gífurlega bindingu fjár, en er eigi að síður óhjákvæmilegt, ef viðhalda á stefnu sjálfseignar í húsnæðismálum.

Lúðvík Gizurarson hæstaréttarlögmaður benti nýlega á það í kjallaragrein í Dagblaðinu, að 300 þúsund króna íbúð mætti greiða niður á 40 árum með eitt þúsund króna mánaðargreiðslum í vexti og afborganir verðtryggðra lána.

Ef slíkt greiðslukerfi væri til hér á landi, gæti fólk eignazt þak yfir höfuðið með tiltölulega fastmótuðum og öruggum hætti. Menn gætu haft mið af tekjum sínum til að ákveða, hvort þeir hafi efni á eitt, tvö eða þrjú þúsund krónum á mánuði.

Nú eru það aðeins fáir útvaldir, sem geta eignazt íbúðir samkvæmt fjármögnun verkamannabústaða. Slíkt fyrirkomulag ætti að vera opið öllum, án tillits til pólitíkur og punktakerfis, en auðvitað með verðtryggðum hætti.

Þetta hefur reynzt vera hægt í nágrannalöndum okkar. Í Danmörku er útborgun í íbúð ekki 75% eins og hér, heldur 10%. Þar greiða menn 30 þúsund krónur í upphafi til að eignast 300 þúsund króna íbúð á löngum tíma.

Húsnæðismálastofnunin hefur ekki bolmagn til þessa. Hún gengur bara í leiðslu, býður sumum upp á beztu kjör upp á þau býti, að aðrir komist seint og illa að. Hið opinbera rekur hana af óskhyggju einni saman.

Lífeyrissjóðirnir eru mikilvægur þáttur lausnar þessa máls. En þeir eru ekki heldur nógu öflugir til að standa undir 40 ára lánum fyrir heildarverði íbúða félagsmanna. Þeir ráða við hluta verðsins, en ekki allt.

Eins og Lúðvík Gizurarson benti á í kjallaragreininni er óhjákvæmilegt, að bankakerfið taki á sig skuldbindingar í þessu efni. Og þær þurfa að vera langtum meiri en breyting lausaskulda í nokkurra ára lán.

Að sjálfsögðu er auðveldara um að tala en í að komast. Bankar geta ekki lánað til 40 ára, án þess að draga úr lánagetu á öðrum sviðum. En þeir verða samt, svo að ekki hrynji gamalt og gróið sjálfseignarkerfi á íbúðum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Nýjasta umferðin.

Stjórn Sovétríkjanna hóf nýja umferð í kjarnorkukapphlaupinu í fyrra, þegar hún byrjaði að koma fyrir meðaldrægum SS-20 kjarnorkueldflaugum, sem ná til Kína og Evrópu, þar á meðal til Íslands, en ekki til Bandaríkjanna.

Búizt er við, að um miðjan þennan áratug verði um 750 slíkum kjarnaoddum beint gegn Evrópu og Kína, hver um sig með afli 30 Hiroshima kjarnorkusprengja. Þessi nýi vígbúnaður setur Vestur-Evrópu undir gífurlegan þrýsting.

Ekki er vitað til, að lútersk heimskirkjuráð, friðargöngumenn, menningar- og friðarsamtök kvenna eða norskir jafnaðarmenn hafi lagt mjög hart að sér við að vekja athygli á þessum vígbúnaði og mótmæla ofbeldishneigðinni að baki.

Hins vegar hefur stjórn Bandaríkjanna stuðning stjórna helztu ríkja Atlantshafsbandalagsins fyrir því að svara með því að koma upp á sama tíma í Evrópu meðaldrægum Pershing II kjarnorkueldflaugum með samtals um 570 kjarnaoddum.

Með þessum hætti er reiknað með, að Vestur-Evrópa geti haldið sínu gagnvart Sovétríkjunum, til dæmis í samningum, – og þurfi ekki að sæta svonefndri Finnlandiséringu undir knýjandi þrýstingi 750 kjarnaodda.

Eins og jafnan, þegar Atlantshafsbandalagið stendur andspænis ákvörðun af slíku tagi, byrjar stjórn Sovétríkjanna nýja friðarsókn. Nytsamir sakleysingjar á Norðurlöndum, í Hollandi og Vestur-Þýzkalandi eru settir í gang.

Undanfarnar vikur hefur ekki linnt friðargöngum, kirkjulegum ráðstefnum og öðrum aðgerðum gegn Pershing II eldflaugunum, jafnvel þótt þær séu aðeins síðbúið og ekki ýkt svar við nýrri ógnun af hálfu Sovétríkjanna.

Afleiðingin er sú, að Helmut Schmidt, kanzlari Vestur-Þýzkalands hefur átt í erfiðleikum með að fá vinstri arm flokks síns til að samþykkja eldflaugarnar og að óvíst er, að þeim verði komið fyrir í Hollandi og Belgíu.

Önnur friðarsókn stjórnar Sovétríkjanna var að senda hinn aldna Willy Brandt vestur fyrir tjald með óljósar hugmyndir um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum, sem hugsanlega næði eitthvað inn í Sovétríkin.

Þetta var tekið upp í fáti af norskum jafnaðarmönnum, enda flutti Evensen, fyrrum hafréttarráðherra, þeim þá lögskýringu, að Norðurlönd væru ekki kjarnorkuvopnalaust svæði, þótt þau væru kjarnorkuvopnalaus!

Jafnaðarmannastjórnin í Noregi virðist nú hafa áttað sig á eðli málsins. Hún ætlaði sér þetta sem bombu í erfiðri kosningabaráttu, en virðist nú telja, að bomban gæti sprungið í höndum hennar sjálfrar.

Samt er ekki ástæða til að gleyma skilaboðunum, sem Willy Brandt flutti frá Kreml. Æskilegt er að biðja um nánari skýringar. Menn þurfa jafnan að vera tilbúnir að ræða málin og semja, þótt þeir láti ekki svæfa sig á verðinum.

Við þurfum að vita um eitt mesta víghreiður heimsins, Kolaskaga Sovétríkjanna, í næsta nágrenni Norðurlandanna, hvaða hlutverki það gegnir í skilaboðunum. Og við þurfum að fá að sjá hið víðara, evrópska samhengi málsins.

Loks skulum við taka mark á Mitterrand, hinum nýja forseta Frakklands, sem er svo vinsæll, að Alþýðubandalagið eignar sér hann. Mitterrand hefur einmitt hvatt til aukinnar festu Vesturlanda í samskiptum við Sovétríkin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Súrálskir fjandvinir.

Alusuisse og Alþýðubandalagið eru að drepa stóriðju á Íslandi í fæðingunni, Alusuisse óviljandi, en Alþýðubandalagið viljandi. Þessi tvö neikvæðu öfl koma skýrast í ljós í slagsmálastefnunni, sem súrálsmálið hefur tekið.

Alusuisse, sem á fyrstu stóriðjuna á Íslandi, hefur reynzt mjög frekt til fjárins og sennilega ólöglega frekt. Það hefur haldið Ísal á barmi hallarekstrar, þótt það fái raforku langt undir alþjóðaverði og Evrópuverði.

Framferði Alusuisse hefur stuðlað að vantrú Íslendinga á stóriðju í samlögum við fjölþjóðafyrirtæki. Það hefur útbreitt þá trú, að slík fyrirtæki séu ræningjaflokkar, sem affarasælast sé að eiga engin samskipti við.

Þetta fellur saman við sjónarmið Alþýðubandalagsins, sem alltaf hefur verið andvígt samstarfi við útlendinga um stóriðju. Andstaðan er miklu dýpri en hin yfirlýsta krafa um íslenzka meirihlutaeign í slíkum fyrirtækjum.

Í Alþýðubandalaginu og mörgum kjósendum þess er rómantískur strengur. Þar líta margir á stóriðju sem sálarlausa færibandavinnu, er eyði þjóðareðli Íslendinga. Og þeir, sem minnst vita um stóriðju, skrifa skáldsögur um hana.

Upp á síðkastið hafa sumir Alþýðubandalagsmenn séð í gegnum rómantíkina. Sumir kjósendur Hjörleifs Guttormssonar stóriðjuráðherra hafa meira að segja gert uppreisn gegn seinagangi hans í stóriðju fyrir Austfirðinga.

Fyrir súrálsmál var svo komið, að breið samstaða var í þjóðfélaginu um stóriðju, sem í upphafi eða smám saman yrði að meirihluta í eigu Íslendinga og væri starfrækt með virkri þátttöku Íslendinga í stjórn, tækni og sölu.

Það hefði verið í samræmi við slíka stefnu, ef Hjörleifur hefði sparað sér ásakanir og gífuryrði og látið hina ágætu súrálsrannsókn tala sínu máli. Þá hefði hann getað teygt skömmustulega álmenn nokkuð langt við samningaborðið.

Ef samningamaður á borð við Gunnar Thoroddsen hefði séð um ytri hlið súrálsmálsins, er líklegt, að niðurstaðan hefði orðið tvöföldun álversins og hægfara meirihlutaeign Íslendinga, auk rafskautavers og hærra orkuverðs.

Í staðinn setti Hjörleifur allt á hvolf. Hann neyddi Alusuisse til að bera sig mannalega og neita öllum ásökunum til að bjarga andlitinu. Við fáum ekkert meiri skaðabætur út á þetta, en samstarfsmöguleikinn er brostinn.

Þetta stafar af því, að Hjörleifur er sannfærður rómantíkus. Hann telur sig vera að reka út illan anda með því að berja á Ísal og Alusuisse. Hann meinti það, þegar hann sagði heppilegast að leggja álverið niður.

Með hamaganginum hefur Hjörleifur treyst rómantíkina í sessi í Alþýðubandalaginu og sáð henni víðar í þjóðfélaginu. Segja má, að eins konar náttúruverndarstefna Hjörleifs líffræðings hafi unnið orrustu.

Auðvitað var hann ekki einn um þennan árangur. Hinn blindi bandamaður hans er Alusuisse, sem hefur gert sitt bezta til að drepa áhuga Íslendinga á stóriðju. Þannig eru Alusuisse og Alþýðubandalagið eins konar fjandvinir.

Þetta er hörmuleg útkoma, því einn af mikilvægustu þáttum þess, að 300.000 manna þjóð geti lifað hér í framtíðinni, er, að hingað verði fengin stóriðja til að nýta orkulindir landsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vinna taki við af þrasi.

Nú er að verða nóg komið af pexi um súrál, Ísal og Alusuisse. Allir málsaðilar eru búnir að segja mörgum sinnum það, sem þeir vilja segja. Síðustu daga hefur fátt nýtt komið fram. Umræðan er að verða að þrástagi.

Framundan er vinna, fremur en umræða. Annars vegar þarf hið fyrsta að hefja viðræður við Alusuisse um niðurstöður skýrslu brezku endurskoðendanna. Jafnframt þarf að hefja rannsókn á rafskautakaupum og lánakjörum Ísal.

Viðræðurnar við Alusuisse munu síðan leiða í ljós, hvort ástæða er til málshöfðunar eða ekki. Til öryggis er rétt að hefja strax undirbúning slíkrar málshöfðunar, bæði til að flýta fyrir og til að sýna festu.

Rétt er að leggja áherzlu á, að Morgunblaðið er á villigötum í áherzlunni á heildarmynd viðskipta Ísals og Alusuisse. Hún kemur í ljós á sínum tíma, en nú strax er hægt að skoða samningsrof í súrálsviðskiptum.

Hjörleifur Guttormsson iðnaðarráðherra hefur í stórum dráttum slegið sér upp á máli þessu. Enda veitti honum ekki af, eftir þann álitshnekki, sem hann beið í vetur vegna seinagangs og tvístigs í virkjanamálum.

Þá fékk hann orð fyrir að vera lítill framkvæmdamaður, en þeim mun meiri maður pappírsgagna. Síðari hæfileikinn hefur nýtzt honum betur í súrálsmálinu, enda segja menn nú, að hann hefði orðið ágætur endurskoðandi!

Efnislega séð hefur Hjörleifur gengið nokkrum sinnum of langt. Alusuisse var hvorki í vetur né nú satt að sök. Sökin er aðeins líkleg, ekki 100% örugg. Málið hefur ekki enn komið fyrir dóm, hvað sem síðar verður.

Pólitískt hefur Hjörleifur hins vegar náð þeim árangri að einangra þingflokk sjálfstæðismanna og Morgunblaðið í einhverri mestu stjórnmálafýlu síðustu ára. Þetta bragð hefur gert honum kleift að halda þjarkinu áfram.

Morgunblaðið hefur að undanförnu verið nánast ein samfelld varnarræða fyrir Alusuisse og árás á Hjörleif. Í öllu því flatarmáli fer mjög litið fyrir stuðningi við, að haldið verði á málinu af festu, þótt hann sjáist endrum og eins.

Hitt málgagn þingflokks sjálfstæðismanna hefur hins vegar ekki fallið í þessa gryfju. Vísir hefur meira að segja varað við henni. Og Alþýðuflokkurinn hefur líka tekið tiltölulega skynsamlega á málinu og ekki lagzt í sjálfvirka stjórnarandstöðu.

Morgunblaðið hefur átt einkar erfitt með að stöðva sig á fluginu. Það flytur daglegar breiðsíður um mistök Hjörleifs, mikilvægi Ísals og göt á skýrslu hinna brezku endurskoðenda, eins og það sé málgagn Alusuisse.

Þjóðviljinn hendir þetta allt á lofti og notar til að halda þrasinu áfram. Hjörleifur hefur lýst sérstökum fögnuði yfir mikilli útbreiðslu Morgunblaðsins. Og jafnframt er teygður lopinn í ferðasögu Inga R. Helgasonar til Ástralíu.

Moldviðrið fer nú senn að lægja, enda tími til kominn. Komið hefur í ljós, að málsaðilar eru ekki sammála um túlkun atriða. Niðurstaða fæst aldrei á málfundi fjölmiðlanna, heldur verður samkomulag eða dómstóll að skera úr.

Svo vel vill til, að samningur er um viðskiptin og um meðferð deilumála sem þessa. Það hlýtur að vera hægt að finna, hvort eitt eða fleiri ákvæði þessa samnings hafa verið brotin. Það er sú vinna, sem nú skiptir máli.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Of snemmt, því miður.

Of snemmt er að fagna úrslitum tilrauna Friðriks Ólafssonar til að fá fjölskyldu Kortsjnojs leysta úr Sovétríkjunum. Ekki er tímabært að gera það, fyrr en fjölskyldan sleppur, ef hún fær á annað borð að fara.

Ráðamenn Sovétríkjanna hafa komið krók á Friðrik með því að fá hann til að samþykkja að flýta einvígi Kortsjnojs og Karpovs um heimsmeistaratitilinn um einn mánuð, til hins upprunalega einvígistíma í september.

Ítalirnir, sem skipuleggja einvígið í Merano, hafa undanfarna daga verið önnum kafnir við að reyna að verða við þessari breytingu. Ef þeim tekst það, verður áreiðanlega mjög takmarkað svigrúm til síðari breytinga.

Hvað gerir Friðrik, ef Baturinski, varaforseti sovézka skáksambandsins, uppgötvar allt í einu, að nýjasta umsóknin um frelsun fjölskyldu Kortsjnojs hafi verið gerð í fjórriti, en ekki í fimmriti, eins og áskilið sé?

Ítalirnir verða áreiðanlega mjög reiðir, og því miður ekki við Baturinski, heldur við Friðrik, sem er ábyrgur fyrir einvíginu sem forseti alþjóðlega skáksambandsins. Segja þeir ekki bara nei takk, ef Friðrik vill nýja frestun?

Sovézk stjórnvöld hafa komið sér upp taflstöðu, sem þau eru sérfræðingar í. Þau láta klukkuna ganga á andstæðinginn, í þessu tilviki Friðrik. Þau hafa þrengt verulega möguleika hans á að mæta nýjum leikjum í taflinu.

Þeim mun nær sem einvígið færist, þeim mun örðugara verður fyrir Friðrik að bregðast við nýjum viðhorfum, nýjum brögðum, nýju undirferli. Baturinski er nokkurn veginn búinn að hindra frekari tilfærslur einvígisins.

Friðrik er ekki öfundsverður af máli þessu. Það er illt að þurfa að sitja að samningum við glæpamenn um svo sjálfsagðan hlut, að jafnræði skuli vera með keppendum í heimsmeistaraeinvígi. Og það hefur Friðrik orðið að reyna.

Við slíkar aðstæður verður sjálfsagt að gera fleira en gott þykir. En velsæmið setur því þó takmörk, auk þess sem Friðrik er siðferðilega skyldugur til að sjá um, að fantabrögð séu ekki leyfð í skák, einni alþjóðlegra keppnisgreina.

Óneitanlega er hrollvekjandi að lesa í greinargerð Friðriks: “Í viðræðum þessum varð forsetinn þess áskynja, að nánir ættingjar áskorandans höfðu aldrei lagt fram gilda umsókn fyrir fjölskyldu hans um að ná fundum hans …”

Ein út fyrir sig eru þess orð dónaskapur í garð allra þeirra, sem hafa í fimm ár árangurslaust reynt að fá sovézka ráðamenn til að verða við óskum konu og sonar Kortsjnojs um að fá að fara úr landi.

Allir munu þó fyrirgefa Friðrik þetta, ef það er hvimleiður þáttur í gulltryggu samkomulagi um frelsun fjölskyldunnar. Það er að vísu grátlegt að sjá góða drengi beygja sig fyrir lyginni, en árangurinn skiptir töluverðu máli.

Því miður er ástæða til að óttast, að ráðamenn Sovétríkjanna hafi ekki leikið sínum síðustu leikjum í tafli þessu. Þeir eru sérfræðingar í undanbrögðum á síðustu stundu, þegar svigrúm til svara er horfið.

Ef Baturinski reynist hafa setið á svikráðum við Friðrik, á skákmeistari okkar varla nema einn varnarleik eftir í tímahrakinu. Það er að aflýsa einvíginu hreinlega og boða ekki á ný til þess, fyrr en fjölskyldan er sloppin úr Víti.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hringurinn þrengist.

Heilbrigðiseftirlitið hefur vaknað upp við vondan draum og kært Mjólkursamsöluna í Reykjavík. Mjólkurfræðingafélag Íslands hefur vísað sökinni á fúlli og súrri mjólk á hendur mjólkursamlaganna. Loksins er því komin hreyfing á mjólkurmálin.

Heilbrigðiseftirlitið kærði Samsöluna til ríkissaksóknara og óskaði opinberrar rannsóknar á ýmsum atriðum. Jafnframt krafðist það afnáms undanþágna og styttingar dagstimplunar úr þriggja daga fyrirvara í tveggja daga á sumrin.

Heilbrigðiseftirlitið kvartar um, að undanþágur séu leyfðar án samþykkis þess og að gildandi reglur um dagstimplun mjólkur séu brotnar. En það hefur einmitt komið fram í fréttum, að Samsalan hefur oft stimplað mjólk fimm daga fram í tímann.

Heilbrigðiseftirlitið kvartar um, að óheimilli forhitun mjólkur sé beitt í mjólkurbúunum í Borgarnesi og á Selfossi. Forhitun lengir vinnslutímann, en drepur mjólkursýrugerla og gefur rotnunargerlum meira svigrúm.

Heilbrigðiseftirlitið kvartar um, að mannleg mistök hafi orðið við vinnslu mjólkur, svo sem að þriðja flokks mjólk hafi verið sett saman við fyrsta og annan flokk, og geymsluþolið hafi þar með verið minnkað.

Í yfirlýsingu mjólkurfræðinga segir, að geymsluþol mjólkur væri allt annað og meira ef farið hefði verið eftir tillögum þeirra. Neita þeir ábyrgð og segjast ekki vilja liggja undir ámæli fyrir atriði, sem aðrir ráði.

Þeir segja, að við endurskoðun reglugerðar um mjólk árið 1978 hafi nær ekkert tillit verið tekið til sjónarmiða þeirra, heldur nær eingöngu farið eftir óskum forráðamanna mjólkursamlaganna. Því hafi mjólkurfræðingar dregið sig úr nefndinni.

Í framhaldi af þessu lögðu mjólkurfræðingar árið 1979 inn greinargerð, þar sem varað var við ýmsum atriðum hinnar nýju reglugerðar. Ekkert virðist hafa verið farið eftir þessum ábendingum, nema það verði þá gert núna.

Mjólkurfræðingar vöruðu við oftrú á mjólkurtönkum og rafkælingu hjá bændum, sem frestaði að vísu súrnun,en gæti samt leitt til skemmda, svo að mjólkin ætti lítið skylt við almennilega mjólk þegar hún kæmi í mjólkurbú.

Mjólkurfræðingar sögðust alltaf hafa barizt gegn forhitun á neyzlumjólk og bent á,að varasamt sé að gera mjólkina svo gamla, að forhitun ein geti hindrað, að hún stórskemmist í meðförum mjólkursamlaganna.

Mjólkurfræðingar töldu fásinnu, að 25% mjólkur, sem berst mjólkursamlagi, megi vera annars flokks og teljast samt til fyrsta flokks. Ennfremur lögðust þeir gegn, að mjólk með fúkalyfjum væri ekki felld í verði.

Sigurður Pétursson gerlafræðingur lagði nýlega til í Dagblaðinu, að mjólk yrði sótt til bænda á laugardögum og unnin í mjólkurbúum á laugardögum. Ennfremur, að neyzlumjólk sé sótt sem næst Reykjavík, en hitt fari í vinnslu.

Sigurður Pétursson hefur skýrt frá fjögurra ára gamalli rannsókn, sem sýndi hættur forhitunar mjólkur og alvarleg misferli í meðferð hennar. Sömuleiðis truflandi áhrif fúkalyfja á framleiðslu osta og súrmjólkur.

Ekkert mark var tekið á þessu frekar en öðrum ábendingum. Enda segir forstöðumaður heilbrigðiseftirlitsins nú, að vinnsluaðilar og framleiðendur hafi leyst geymsluvanda mjólkur á kostnað neytenda. Því verður að linna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Léleg svör og verri þögn.

Lítið hefur verið um svör Ísal og Alusuisse við breiðsíðum iðnaðarráðuneytisins. Eina marktæka svarið er, að endurskoðunarstofa í London sé enginn dómstóll. Það er rétt, en eigi að síður lítur málið einkar skuggalega út.

Alusuisse segist hafa greitt Ísal 14 milljónir dollara fyrir tilbúið ál umfram eðlilegt markaðsverð. Iðnaðarráðuneytið segir hins vegar, að Ísal hafi fengið rétt markaðsverð fyrir ál í þessum gæðaflokki.

Auk þess ætti að vera í lagi, þótt Ísal fengi rúmlega markaðsverð fyrir tilbúið ál, því að Alusuisse tekur 1,5% af öllu söluverðmæti Ísal fyrir að sjá um, að íslenzka verksmiðjan fái gott verð fyrir álið.

Alusuisse segist hafa gefið Ísal 10 milljónir dollara í styrk árið 1976. Iðnaðarráðuneytið vitnar aftur á móti í orð stjórnarformanns Alusuisse, þar sem fram kemur, að þetta voru eins konar skaðabætur fyrir undirverð til Bretlands.

Emanuel R. Meyer sagði þá um Bretlandsviðskipti Alusuisse: “Við ákváðum að þrauka. Kostnaðurinn var borinn af dótturfyrirtækjum okkar á Íslandi og Noregi, en að lokum af Alusuisse í formi beinna fjárframlaga.”

Þannig virðast mótbárur álmanna ekki mikils virði. Verri er þó þögn þeirra. Komið hefur í ljós, að þeir hafa neitað bæði iðnaðarráðuneytinu og endurskoðendum í London um fylgiskjöl, þar sem þau séu trúnaðarmál.

Endurskoðendurnir í London urðu að taka trúanlegar upplýsingar starfsbræðra frá Sviss, af því að Alusuisse neitaði að sýna fylgiskjöl. Og Ísal neitaði iðnaðarráðuneytinu síðast 2. júlí um fylgiskjöl Alusuisse-viðskipta.

Svona lagað gengur náttúrlega ekki og vekur grunsemdir um, að svindlið sé verra en þegar hefur komið fram. Ásakanirnar eru svo alvarlegar og rökfastar, að álmenn verða að leggja spilin á borðið, ef þeir hafa einhver.

Ennfremur hefur komið fram, að stjórnarmenn Ísal eru þar bara upp á punt. Eini Íslendingurinn, sem eitthvað fær að vita um rekstur Ísal, er sjálfur forstjóri þess. Aðrir stjórnarmenn íslenzkir fá enga pappíra, þótt þeir biðji um þá.

Alusuisse á Ísal og notar það sem eitt af mörgum peðum á alþjóðlegu bókhalds-skákborði sínu. Á þessu borði er tap búið til á einum stað til að koma hagnaðinum þangað, sem hann er ódýrastur, minnst skattlagður.

Þetta þýðir, að íslenzka ríkið verður að kaupa sig inn í Ísal til þess að fá að vita, hvað er þar á seyði. Og sennilega verður óhjákvæmilegt að kaupa meirihlutann, af því að Svisslendingunum er ekki treystandi í viðskiptum.

Í þessari stöðu er varhugavert að segjast taka samkomulag við álmenn fram yfir málaferli gegn þeim. Þeir taka slíkt tal sem merki um veikleika. Þess vegna þarf að undirbúa málshöfðun fyrir réttum dómstólum.

Í þessari stöðu er einnig varhugavert að tala um, hversu þægilegt væri í orkubúskapnum að semja við Ísal eða Alusuisse um tvöföldun álversins í Straumsvík. Álmenn taka slíkt tal líka sem veikleikamerki.

Samkomulag um fortíðina og samstarf um framtíðina er hugsanleg niðurstaða, en bara hugsanleg. Gæzlumenn hagsmuna Íslands verða líka að hafa aðrar niðurstöður í huga, ef þeir ætla sér að tefla af viti við Svisslendinga.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið