arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þrjú gild sjónarmið

Fullkomið innra samræmi er í því sjónarmiði margra Íslendinga, að hér eigi ekki að vera bandarískt herlið, hvorki með né án sérstakra gjalda á borð við þau, sem rædd hafa verið í fjölmiðlum að undanförnu. Og menn geta verið þessarar skoðunar af ýmsum ástæðum, sem hver um sig er fullgild og nægjanleg.

Ein ástæðan er, að Atlantshafsbandalagið sé ekki réttur félagsskapur fyrir Íslendinga. Önnur er, að við eigum að halda fast við fyrri hlutleysisstefnu og forðast þátttöku í flokkadráttum ríkja. Þriðja er, að dvöl varnarliðs bjóði heim árásarhættu. Fjórða er, að þessi dvöl valdi fjármálaspillingu. Fimmta er, að hún deyfi þjóðernisvitund Íslendinga. Og fleiri ástæður mætti tína til.

Einnig er fullkomið innra samræmi í því sjónarmiði margra Íslendinga, að hér eigi um sinn að vera bandarískt herlið, án þess að við höfum af því fjárhagslegan ávinning. Forsendur þessarar skoðunar eru hver um sig fullgild og nægjanleg.

Ein ástæðan er, að við þurfum sjálfir nauðsynlega þessar varnir vegna ótryggs ástands í alþjóðamálum. Önnur er, að við þurfum að fórna þessum anga af sjálfstæði okkar til að styðja við bakið á nágrannaþjóðum okkar, einkum Norðmönnum.

Loks er fullkomið innra samræmi í þeim kenningum, sem Aron Guðbrandsson hefur sett fram og raktar hafa verið rækilega hér í blaðinu að undanförnu, enda sennilega studdar af meirihluta þjóðarinnar. Forsendur “aronskunnar” eru hver um sig fullgild og nægjanleg.

Ein ástæðan er, að Íslendingar fórni miklu fyrir herstöð, sem fyrst og fremst sé í þágu annarra ríkja. Önnur er, að almannavarnir séu hluti af vörnum lands og þjóðar. Hin þriðja er, að ófært sé að hafa hér eins konar fríríki herraþjóðar í landinu. Hin fjórða er, að fordæmi sé hjá Norðmönnum og fleiri þjóðum. Og fleiri ástæður mætti tína til.

Hvert þessara sjónarmiða býr yfir innra samræmi. Þau eru öll gildur þáttur í þjóðmálaumræðu á Íslandi. Hið sama er hins vegar ekki unnt að segja um þá stefnu yfirvalda, sem ríkt hefur frá upphafi. Hún er mitt á milli NATO-hyggjunnar og aronskunnar, full af innri mótsögnum.

Á yfirborðinu er því haldið fram, að bandaríska herliðið sé hér okkur til varnar, þótt löngu sé ljóst, að máttur þess til varnar landi og þjóð er mjög lítill og mun minni en hann gæti verið.

Undir niðri hefur dvöl bandaríska hersins svo verið notuð til að setja verðmiða á landið með ýmsum hætti. Sérstaklega valdir flokksgæðingar hafa verið látnir hagnast á verkefnum í þágu hersins. Sömuleiðis ýmsir gjaldeyrisbraskarar og smyglarar.

Ekki má heldur gleyma verðmiða Marshallaðstoðar og framhaldi hennar í uppbyggingu alþjóðlegs flugvallar, veganotkunargjaldi, loftferðasamningum, hagstæðum lánum, svo og margvíslegri sölu á vöru og þjónustu.

Verjendur núverandi ástands eru hinir einu, sem ekkert hafa til síns máls í deilunum um dvöl bandaríska hersins og um fjármálin, sem tengjast þeirra dvöl.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Rétti endinn er til

Óskhyggja ótal embættismanna ræður niðurstöðum fjárlaga hér á landi eins og raunar í sumum öðrum löndum. Embættismönnum er í upphafi falið að setja fram tillögur um fjárþörf embættanna.

Af ótta við niðurskurð fjármálaráðuneytisins áætla þeir fjárþörfina ríflega. Síðan sker ráðuneytið þessar áætlanir niður í það, sem embættismennirnir töldu sig raunverulega þurfa.

Fjármálaráðherra leggur síðan fram fjárlagafrumvarp, sem fylgir verðbólgunni, þegar bezt tekst til. Ef fjármálaráðherrann er Matthías Mathiesen, hækkar frumvarpið meira en verðbólgan.

Síðan taka við strengbrúður þrýstihópanna, alþingismennirnir. Þeir bæta við brú hér, skóla þar, útflutningsuppbótum hér, niðurgreiðslum þar, þingflokkastyrkjum hér og flokksblaðastyrkjum þar.

Niðurstaðan verður oft sú, að hækka verður skatta eða finna upp nýja til að hindra hallarekstur ríkissjóðs. Útgöngudyr skattahækkana eru hinar einu, sem íslenzkir stjórnmálamenn koma auga á.

Í sumum löndum hafa stjórnmálamenn hins vegar lært af stjórnendum einkafyrirtækja, sem verða að haga útgjöldum eftir tekjum, svo að fyrirtækin verði ekki gjaldþrota.

Stjórnendur einkafyrirtækja geta ekki skattlagt viðskiptavini sína, þótt tekjur fyrirtækjanna nægi ekki fyrir kostnaði af öllum þeim framkvæmdum og rekstri, sem þeir gætu óskað sér að hafa með höndum.

Við slíkar aðstæður hefst gerð fjárlaga með því, að áætlaðar eru tekjur ríkisins á næsta ári að óbreyttri skattheimtu. Síðan er gert ráð fyrir minnkun skattheimtu, t.d. um 5%.

Niðurstöðutalan sýnir, hve há útgjöld ríkisins á næsta ári megi vera. Henni er síðan skipt niður á einstaka málaflokka og í framhaldi af því á einstök embætti.

Hver embættismaður stendur þá andspænis þeirri staðreynd, að hann hefur ákveðna fjárupphæð til ráðstöfunar, nokkru lægri en honum líkar. En á móti fær hann svigrúm til að ákveða sjálfur, hvernig þessi upphæð nýtist sem bezt.

Auðvitað kemur svo í ljós, að peningarnir endast. Embættismaðurinn þarf aðeins að sýna meiri útsjónarsemi en ella. Hann fær svo þar á ofan á tilfinninguna, að hann sé með verðmæti milli handa en ekki skít.

Gerum svo í raunsæi okkar ráð fyrir, að þrýstihóparnir heimti meira af strengbrúðum sínum á alþingi. Þá er unnt að grípa til 5%, sem lögð voru til hliðar í upphafi og nota þau í gæluverkefni og gælustyrki.

Fyrir þetta geta þingmenn reist sínar Borgarfjarðarbrýr og keypt sín Víðishús, án þess að nýjar byrðar séu lagðar á skattgreiðendur. Aðeins þarf að gæta þess, að heimskan og siðleysið fari ekki fram úr 5%.

Kjarni þessa máls er, að fjárlög á að byggja á gildandi tekjustofnun ríkisins, en ekki á óskhyggju embættismanna.

Á þetta eru þingmenn minntir núna, þegar þeir eru að samþykkja allt of há fjárlög með margvíslegum útgjöldum, sem kjósendur kæra sig ekki um.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Karlaklúbbur góðra stráka

“Þjónn! Viljið þér færa aðmírálinn úr stólnum. Hann hefur verið látinn í þrjá daga. Auk þess situr hann á mínu eintaki af Morgunblaðinu.”

Þessa gamansögu úr brezkum karlaklúbbi mætti einnig segja um frægasta karlaklúbbinn á Íslandi, alþingi. Sá klúbbur virðist líkur öðrum slíkum. Íhaldssemin svífur yfir vötnum. Ferskar hugmyndir skjóta ekki rótum og nýjar lausnir fá ekki hljómgrunn.

Sumir nýir þingmenn hafa skoðanir og atorku. Þeir eru frystir, unz þeir sjá að sér og samlagast hinum eldri og reyndari klúbbfélögum, sem hafa fyrir löngu tamið sér þingsiði íhaldssemi og aðgerðaleysis.

Þingmenn kveinka sér stundum undan gagnrýni á störf alþingis. Þeir segja gagnrýnina í verulegum atriðum ósanngjarna og þar á ofan þjóðhættulega, þar sem hún dragi úr virðingu almennings fyrir mikilvægasta hornsteini lýðræðisins.

En hvar er svo virðing þingmanna fyrir starfa sínum? Þeir hrista höfuðið, þegar spilltir ráðherrar hyggjast kaupa húshræ af pólitískum gæðingi á tvöföldu matsverði . Úti í bæ játa þeir ,að kaupin á Víðishúsinu séu forkastanleg. En á þingi gera þeir ekkert í málinu. Þeir hafa enn ekki lagt til. að þessi heimild til 124 milljón króna þjófnaðar af almannafé verði felld úr fjárlagafrumvarpinu.

Enn síður reyna þeir að skera burtu meinsemdirnar, sem Víðishúsið er dæmi um. Þeir neita að sjá spillinguna. sem hvarvetna þrífst umhverfis stjórnmálaflokkana. Þeir neita að taka alvarlega siðferðileg afglöp í fjármálum. Í brezkum karlaklúbbi eru nefnilega aðeins góðir strákar að mati klúbbfélaganna.

Sljóleiki þingmanna kemur árlega fram í hækkun fjárlagafrumvarpa í meðförum þeirra. Þeir eiga ekki til rök gegn ýtarlegum tillögum utan úr bæ um verulegan sparnað ríkisútgjalda, en þeir hlusta bara ekki á þær. Eina lausnin, sem þeir kunna, er að hækka skatta og búa til nýja. Í þetta sinn ætla þeir að hækka skatta um 3700 milljónir umfram venjulegar verðbólguhækkanir.

Þessi hugmyndaskortur þingmanna fer saman við hagsmuni ýmissa þrýstihópa. sem virðast stjórna þeim sem strengbrúðum. Á fjárlögum sker mest í augu ránsfengur þrýstihópanna, sem eykst með hverju árinu og fæst aldrei skorinn niður. Landbúnaðarliðir fjárlaga eru verst ræmda dæmið um þetta.

Aðmírálar alþingis sofa vært, þótt kröfur um aðgerðir komi úr öllum áttum. Dæmi um það eru kröfurnar um jafnari atkvæðisrétt og persónubundnari kosningar. Ungliðasamtök þriggja stjórnmálaflokka hafa náð samkomulagi um tillögur í þessu efni. Samt eru takmarkaðar horfur á, að alþingi taki við sér.

Að vísu eru ekki allir þingmenn jafnsljóir. Í öllum flokkum eru til þingmenn, sem sjá vandamálin og reyna að glíma við þau. En þeir eru í miklum minnihluta og ráða ekki ferðinni. Klúbbmennirnir ráða.

Við skulum samt vona, að enginn þingmaður hvíli látinn í þrjá daga í sæti sínu án þess að neinn taki eftir því.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ógeðfelldir fávitar

Undanfarna daga hefur mátt sjá ýmis dæmi um, hversu illa Morgunblaðið er úti að aka í þjóðmálum á Íslandi. Líkja má forustugreinum og Reykjavíkurbréfum blaðsins við leikhús fáránleikans, slitið úr tengslum við þjóðfélagið.

Framlág útkoma Geirs Hallgrímssonar forsætisráðherra í prófkosningu Sjálfstæðisflokksins og hrun ýmissa sjónarmiða flokkseigendafélags Sjálfstæðisflokksins í skoðanakönnun hafa komið Morgunblaðinu svo úr jafnvægi, að það lætur sem heimurinn hafi staðið Í stað.

Morgunblaðið hrósar forsætisráðherra ákaft fyrir að lýsa frati á niðurstöður skoðanakönnunar Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. Fjölyrðir blaðið mjög um hugrekki hans. Það segir vera í verkahring stjórnmálamanna að móta almenningsálitið en ekki að fylgja því.

Sjaldan eða aldrei hefur málgagn stjórnmálaflokks sagt fylgismönnum hans jafn skýrt, að þeir séu fávitar, sem ekkert mark sé takandi á. Má helzt ráða af Morgunblaðinu, að skoðanir séu því réttari, sem þær hafi minna fylgi og því rangari, sem þær hafi meira fylgi.

Fyrirlitning blaðsins á lýðræði fær útrás í fleiri myndum. Það talar um “öngþveiti” og “ógeðfelldar brautir” í prófkosningu Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík – til þess að grafa undan þessari merku tilraun til að efla lýðræði innan stjórnmálaflokka.

Í rauninni hefur komið í ljós í prófkosningum stjórnmálaflokka, að fjármagnsaðgangur hefur ekki orðið mönnum til framdráttar. Margir þeir féllu, sem auglýstu sig með miklum tilkostnaði. Og mest varð fall þess, sem mest var auglýstur.

Nokkrir frambjóðendur, sem náðu góðum árangri í prófkosningum að undaförnu, hafa birt reikninga yfir kosningabaráttu sína. Kemur þar í ljós, að um mjög lágar upphæðir er að ræða. Og sá, sem mestan fékk sigurinn, varði ekki einum eyri í kosningabaráttu.

Ýmsir forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafa áttað sig á, að viðhorf almennra kjósenda flokksins til manna og málefna er nokkuð annað en Morgunblaðið hefur hingað til getað talið mönnum trú um. Geir Hallgrímsson og nokkrir fleiri félagar og áhangendur flokkseigendafélagsins neita hins vegar að viðurkenna staðreyndir.

Ritstjórar Morgunblaðsins eru vanir að ráða ferðinni. Áratugum saman hefur blaðið haft aðstöðu til að stjórna Sjálfstæðisflokknum og segja kjósendum hans, hvaða skoðanir og stefnu þessir sömu kjósendur hafi.

Nú er skyndilega komið í ljós, að pólitísk áhrif Morgunblaðsins eru svipuð og fjölskyldublaðsins Vikunnar, eins og einn kjallaragreinarhöfundur hefur komizt svo vel að orði. Heilsíðu stórskotaárás leiðara Morgunblaðsins á hina svokallaða “aronsku” á fyrsta prófkjörsdegi hafði ekki hin minnstu áhrif.

Morgunblaðinu finnst þessi vandamál of hræðileg til að geta verið sönn. Lausn blaðsins felst annars vegar í því að grafa höfuðið í sandinn og láta eins og ekkert hafi í skorizt, og hins vegar í því að segja kjósendum flokksins, að þeir séu fávitar með ógeðfellda hegðun.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þig telja þeir þunnan

Hvað eftir annað fæst ástæða til að undrast þá fyrirlitningu, sem stjórnmálamenn og stjórnmálaskrifarar sýna sanntrúuðum stuðningsmönnum sínum. Nýjustu dæmin um þetta eru skrif Þjóðviljans um Friðrik Sófusson sem þingmannsefni álversins og yfirlýsingar óbeins meðeiganda og fyrrum stjórnanda Íslenzkra aðalverktaka um, að Ísland sé ekki til “leigu”.

Þeir, sem andvígir eru dvöl svokallaðs varnarliðs á Íslandi, geta sakað stuðningsmenn aronskunnar um óþjóðlegar skoðanir. Ein mikilvægasta þjóðmálaumræða þessara daga fjallar einmitt um, hvort svo sé eða ekki.

Þeir, sem ákaft trúa á Atlantshafsbandalagið og ekki stunda jafnframt hermang, geta sakað stuðningsmenn aronskunnar um tillitsleysi gagnvart bandalagsþjóðum Íslands. Í umræðum um þetta felst önnur mikilvæg þjóðmálaumræða.

En þeir,sem lifað hafa á hermangi og hagnast enn á því, geta ekki leyft sér að stíga á stokk og tala með þjóðernistitrandi rödd um, að Ísland sé ekki til leigu. Slíkt lýsir takmarkalítilli vantrú á getu almennings til að leggja saman tvo og tvo.

Núverandi forsætisráðherra stjórnaði eitt sinn Íslenzkum aðalverktökum og er enn sem fyrr einn af helztu óbeinum eigendum þeirra. Sem slíkur hagnast hann af rekstri þeirra.

Alþjóð er kunnugt um, að Íslenzkir aðalverktakar hafa um langan aldur haft einkarétt á að byggja á uppsprengdu verði fyrir varnarliðið svonefnda. Þeir hafa hagnazt á því um hundruð ef ekki þúsund milljóna króna, svo sem menn geta séð, ef þeir líta stórhýsi á vinstri hönd, þegar þeir aka austur Vesturlandsveg í Ártúnshöfða.

Valdamiklir menn í Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum eru orðnir stóreignamenn á hermangi. Þeir eru hagsmunaaðilar og ættu ekki að blanda sér inn í umræður um, hvert sé siðferði aronskunnar. Ef þeir gera það samt, eru þeir ósvífnir.

Hitt dæmið um ósvífni í pólitík er um gamalkunna aðferð við að sverta pólitíska andstæðinga. Friðrik Sófusson er framkvæmdastjóri Stjórnunarfélags Íslands, sem hefur það verkefni að halda námskeið í verkstjórn og ýmsum greinum stjórnunar. Íslenzka álfélagið er eitt af mörgum aðildarfyrirtækjum félagsins. Á þeim forsendum segir Þjóðviljinn, að Friðrik sé þingmannsefni álfélagsins, og endurtekur það nærri daglega.

Með sömu rökhyggju mætti segja, að hann sé þingmannsefni hvers einasta fyrirtækis í félaginu, t.d. Orkustofnunar, sem lengst af hefur verið mun virkari aðili en álfélagið. Allir skyni bornir menn sjá, að röksemdafærsla Þjóðviljans er rugl.

Hins vegar hafa menn eitthvað fyrir sér, þegar þeir beita þessum vinnubrögðum og endurtaka þau í sífellu. Dæmin benda til, að þeir þykist hafa komizt að raun um, að hinir sanntrúuðu stuðningsmenn trúi vitleysunni.

Vonandi hafa þeir rangt fyrir sér. Lýðræðið fær ekki staðizt, nema mikill meirihluti manna sjái mun á eðlilegum ágreiningi og hreinni göbbelsku.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ógnarlegur gjaldeyrisgróði

Þær upplýsingar, að talsverður fjöldi Íslendinga, sennilega nokkur hundruð, eigi hundruð milljóna inni á reikningum í dönskum bönkum, koma ekki á óvart. Slíkir reikningar eru vafalaust í bönkum víða um lönd. Hitt kemur frekar á óvart, hvernig reglur kerfisins um þagnarskyldu valda því, að einn opinber rannsóknaraðili veit um málið en annar fær ekkert um það að vita.

Skattayfirvöld hér munu hafa vitað um ýmsa þessara dönsku reikninga í hálft ár. Þau láta það lítið á sig fá að sögn ríkisskattstjóra, þótt grunur um skattsvik nokkurra tuga Íslendinga komi upp á borðið hjá þeim. Þau hafa sent viðkomandi mönnum fyrirspurnir um, hvernig tekjur þær, sem liggja að baki innstæðunum, séu til komnar. Ætlunin er að láta þá borga skattsektir, sem finnast sekir um að hafa svikið einhverjar tekjur undan skatti. En þetta er aðeins brot af málinu.

Gjaldeyriseftirlitið fær ekkert að vita um málið. Eftirlitið hefur í meira en ár verið að rannsaka gjaldeyrissvik í tengslum við skipakaup erlendis, einkum Noregi. Grunur leikur á, að geysimiklu fé hafi verið komið undan við skipakaup. Þar sé um stórfelld gjaldeyrissvik að ræða. Nú er í gildi samningur milli Norðurlanda um samvinnu í skattamálum, sem mikill fengur er í. En skattayfirvöld hér líta svo á, að þau hafi ekki heimild til að afhenda öðrum yfirvöldum gögnin. Á þetta mun frekar reyna næstu daga. En ekki er viðunandi, að slíkar reglur gildi, sem hindra rannsókn í mikilvægum sakamálum.

Viðskiptaráðuneytið segist ekkert vita um dönsku reikningana, nema það sem starfsmenn þess lesa í blöðunum. Þannig hefur kerfið innbyggða flöskuhálsa, sem virðast til þess eins fallnir að vernda þá fáu útvöldu, sem hafa átt kost á að komast yfir gjaldeyri.

Dönsku reikningarnir undirstrika misréttið, sem felst í haftabúskapnum í gjaldeyrismálum. Þar er landsmönnum skipt í fámenna yfirstétt og fjölmenna undirstétt. Alþýðufólki, sem kannski vill ferðast til útlanda eða láta vin kaupa fyrir sig flík erlendis, er boðið upp á að kaupa gjaldeyri á svörtum markaði fyrir okurverð og þá í litlum mæli. Hinir útvöldu geta komizt yfir gjaldeyri á skráðu gengi, svo sem í viðskiptum við erlenda aðila. Sá gjaldeyrir er í rauninni miklu verðmætari en gengið gefur til kynna, þannig að verið er að afhenda þessum útvöldu aðilum stórauknar tekjur.

Sterkir fjármálamenn geta gjarnan komið þessum gjaldeyri í örugga ávöxtun, svo sem í bönkum í Sviss, Bandaríkjunum eða Bretlandi. Kerfið hefur með haftastefnu sinni tryggt þessum mönnum slík forréttindi, sem eru hlekkur í þeirri keðju, sem gerir þá “fínni” en aðra. Lausnin er í rauninni aðeins sú að gera gjaldeyrismarkaðinn frjálsan.

Það er réttindamál allra almennra borgara. Enn verður að vísu unnt að falsa reikninga og fá til dæmis hærri lán til skipakaupa fyrir vikið. En undirrót svikanna, hinn ógnarlegi gjaldeyrisgróði, yrði úr sögunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Málamiðlunin

Gunnar Thoroddsen ráðherra hefur sett fram hugmynd um málamiðlun í deilunum með og móti “aronskunni”, sem hefur farið sigurför um þjóðfélagið gegn vilja ráðamanna þjóðarinnar.

Mikilvægast í þessum hugmyndum er, að Gunnar telur koma til greina, að afnumin verði ýmis fríðindi varnarliðsins og að það taki þátt í kostnaði við ýmsar almannavarnir.

Gunnar bendir á fleiri atriði, sem athuga þurfi. Í fyrsta lagi þurfum við að eignast menn með sérmenntun í landvörnum, svo að við þurfum ekki að sjá allt með annarra augum, þegar metin er varnaþörfin.

Í öðru lagi telur Gunnar, að varnarliðið geti keypt meira af íslenzkum iðnaðarvörum en nú er, svo og af búvörum á borð við kjöt, osta og smjör.

Í þriðja lagi verði athugað, hvort fleiri íslenzkir verktakar en nú er gætu átt þess kost að taka þátt í framkvæmdum á vegum varnarliðsins. Þessi hugmynd um afnám hermangsaðstöðu Íslenzkra aðalverktaka er ágæt, svo framarlega sem þessar framkvæmdir yrðu boðnar út á heilbrigðum, opnum markaði.

Flestir þættir hugmyndar Gunnars fjalla um ýmis fríðindi, sem varnarliðið nýtur og eðlilegt væri að afnema. Bendir hann á, að varnarliðið eigi að greiða tolla, söluskatt og bensíngjald og að greiða starfsliði sínu laun í íslenzkum krónum.

Nú er varnarliðið eins og herraþjóð í landinu og safnar í kringum sig hjörð hermangara, sem reynir að hagnast á verðmismun þeim, sem leiðir af forréttindum varnarliðsins. Afnám þeirra mundi höggva að rótum spillingarinnar við Keflavíkurflugvöll.

Um almannavarnirnar segir Gunnar: “Í öllum öðrum löndum Norður-Atlantshafsbandalagsins er ekki aðeins séð fyrir landvörnum, heldur einnig hugað að vörnum fyrir fólkið sjálft, almannavörnum …

Þessu mikilvæga verkefni höfum við Íslendingar ekki sinnt sem skyldi, fyrst og fremst vegna kostnaðar. Margs konar varnarviðbúnað fyrir fólkið vantar. Ástand vega og brúa er víða þannig, að torvelt yrði að flytja fjölda manna skyndilega burt frá hættusvæði. Ef til ófriðarátaka kemur, eru borgararnir ofurseldir hættu og hörmungum, séu þessum mál. um ekki gerð skil …

Allar slíkar varnaraðgerðir vegna fólksins sjálfs kosta mikið fé. Þótt þær yrðu að sjálfsögðu undir stjórn Íslendinga sjálfra, þá eru þær hluti af vörnum Íslands og því eðlilegt, að undir þeim útgjöldum verði staðið í samræmi við það.

Það er ekki nægilegt að verja landið, það þarf að vernda fólkið sjálft.”

Í þessu felst, að Gunnar telur ýmsar aðgerðir í samgöngumálum vera verkefni í almannavörnum. Hingað til hafa ráðamenn þjóðarinnar, hermangarar ekki síður en aðrir, afneitað “aronskunni” einum rómi. Hugmynd Gunnars um málamiðlun er mjög athyglisverð tilraun til að brúa bilið milli umtalsverðs meirihluta þjóðarinnar annars vegar og ráðamanna hennar hins vegar.

Fylgismönnum “aronskunnar” ber að taka slíkri málamiðlun vel.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fjármagnið tapaði

Niðurstöður prófkosninga Alþýðuflokksins og Sjálfstæðisflokksins hafa sýnt, að fjármagn nægir ekki til að ná kjöri. Þeir féllu, sem mestum peningum eyddu. En aðrir, sem engum peningum eyddu, náðu hins vegar kjöri.

Albert Guðmundsson og Vilmundur Gylfason voru sigurvegarar prófkosninganna. Um hvorugan voru gefnir út auglýsingamiðar né birtar auglýsingar í dagblöðum. Og ekki urðu kjósendur varir við skipulegar símhringingar í þágu þeirra.

Þriðji sigurvegari prófkosninganna var Friðrik Sófusson. Meira var haft fyrir hans kjöri, en án þess að það kostaði meira fé en nokkrir kunningjar gætu léttilega skipt á milli sín. Þar kom fyrst og fremst til mikil sjálfboðavinna kunningja og félaga í samtökum ungra sjálfstæðismanna.

Allir þessir þrír sigurvegarar nutu fjölmenns hóps ákafra stuðningsmanna. Ef öll sjálfboðavinna þessara stuðningsmanna væri metin til fjár, gæti verið um háar fjárhæðir að ræða. En kjarni málsins er, að þetta var sjálfboðavinna. Slík vinna er fyllilega í anda lýðræðis.

Svo voru aðrir frambjóðendur, sem fengu birtar um sig fokdýrar blaðaauglýsingar, í einu tilviki fyrir hátt í eina milljón króna. Samt féllu þessir frambjóðendur. Og mest varð fall þess, sem dýrast var auglýstur í dagblöðum.

Af þessu má ráða, að niðurstöður prófkosninga Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks voru ekki sigur fjármagnsins. Þeir sigruðu einfaldlega, sem vinsælastir voru, í sumum tilvikum með óeigingjarnri aðstoð sjálfboðaliða.

Þessar staðreyndir verða menn að hafa í huga, þegar þeir lesa gremjuþrungin skrif. Morgunblaðsins um “öngþveiti” og “ógeðfelldar brautir” prófkosninganna. Það eina, sem er réttmætt í þeim skrifum, er krafan um skilmerkilega grein frambjóðenda fyrir kostnaðinum af baráttu þeirra.

Flokkarnir verða að setja reglur um fjármögnun kosningabaráttu frambjóðenda og um birtingu upplýsinga í því efni. En þessi nauðsyn stafar ekki af gefnu tilefni, heldur er hún til öryggis í framtíðinni.

Í rauninni stafar gremja Morgunblaðsins af því, að prófkosningar hindra blaðið og flokkseigendafélagið í að ráða framboðum Sjálfstæðisflokksins. Það er þess vegna, sem blaðið reynir nú að rægja prófkosninguna sem mest það má.

Sama ástæða liggur að baki fagnaði Þjóðviljans út af skrifum Morgunblaðsins. Þjóðviljinn tekur undir skoðanir Morgunblaðsins, af því að blaðið gætir hliðstæðra klíkuhagsmuna í öðrum flokki.

Klíkur allra flokka eru dauðhræddar við prófkosningar, einmitt vegna þess að reynsla undanfarinna vikna sýnir, að slíkar kosningar efla lýðræðið með því að auka áhrif almennings. Morgunblaðið og Þjóðviljinn eru að þyrla upp moldviðri í vonlausri tilraun til að dylja þessa staðreynd.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið