arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þeir túlka sundur og saman

Bráðskemmtilegt er að fylgjast með viðbrögðum flokkspólitísku blaðanna við síðustu skoðanakönnunum Dagblaðsins. Nokkrir lengdarmetrar i leiðurum endurspegla þau gamanmál, sem hér á landi eru kölluð stjórnmál.

Leiðarahöfundar hafa sýnt undraverða leikni við að túlka niðurstöðurnar þeirra flokki í hag. Þar sannast enn einu sinni, að ekki er til sú tala, sem ekki megi túlka á minnst tvo gagnstæða vegu, ef óskhyggjan er takmarkalaus.

Barnalegast er Morgunblaðið eins og venjulega. Á fimmtudaginn kvartar blaðið um, að Þjóðviljinn sleppi hinum óákveðnu úr dæminu, þegar hann segi 61,4% þjóðarinnar styðja ríkisstjórnina. Rétt tala sé raunar 41,2%.

Daginn eftir hafði dæmið heldur betur snúizt við hjá Morgunblaðinu. Þá kippti blaðið hinum óákveðnu út aftur til að sýna fram á, að fylgi Sjálfstæðisflokksins með þjóðinni væri ekki 27% heldur 46%. Gaman, gaman!

Það sem Morgunblaðið kallaði “furðulega bíræfni” á fimmtudegi var orðið að sjálfsagðri reikningsaðferð í blaðinu á föstudegi. Þetta heljarstökk sýnir í hnotskurn markleysi flokkspólitískra leiðaraskrifa.

Formúla Morgunblaðsins er þessi: Við teljum hina óákveðnu með, þegar tölurnar fjalla um illu öflin í þjóðfélaginu, það er ríkisstjórnina, hina stjórnmálaflokkana og Gunnar Thoroddsen. Þá verða þær ekki eins óþægilega háar.

Þegar töltlrnar fjalla svo um allt hið góða í tilverunni, það er Sjálfstæðisflokkinn og Geir Hallgrímsson, þá eru hinir óákveðnu hins vegar allt í einu ekki nothæfir lengur. Og þá verða tölurnar skemmtilega háar.

Að óskhyggju slepptri er augljóst, að hvorug reikninglsaðferðin dugir ein út af fyrir sig. Enda voru báðar aðferðirnar notaðar í niðurstöðum Dagblaðsins til að sýna sæmilega heillega mynd af viðhorfum þjóðarinnar.

En fleiri fjölmiðlar hafa stundað heljarstökk út af skoðanakönnunum Dagblaðsins. Þjóðviljinn reiknaði út fvrirfram, hversu mikill hluti Sjálfstæðisflokksins styddi Gunnar Thoroddsen og ríkisstjórnina.

Þetta gerði blaðið með handahlaupum á forsendum, sem ekki standast. Nær hefði verið fyrir Þjóðviljann að bíða með óskhyggjuna eftir réttum tölum Dagblaðsins, sem birtust sumpart í gær og birtast sumpart á morgun.

Þjóðviljinn gerði ranglega ráð fyrir, að allir fylgjendur Alþýðubandalagsins og Framsóknarflokksins styddu ríkisstjórnina og að allir fylgjendur Alþýðuflokksins væru henni andvígir. Ef lífið væri svo einfalt!

Tíminn hefur forðazt heljarstökk systurblaðanna og er raunar dálítið úti að aka eins og stundum áður. Í öðrum leiðara blaðsins um kannanir Dagblaðsins er nöldrað um, að þær fjalli ekki um klofning Sjálfstæðisflokksins.

Nú eru það einmitt tvenn af markmiðum kannana Dagblaðsins að finna, hvernig Sjálfstæðisflokkurinn skiptist í afstöðunni til Gunnars Thoroddsen og ríkisstjórnarinnar. Á þessu hefur Tíminn verið lengi að átta sig.

Viðbrögð systurblaðanna í heild sýna ekki áhuga á að koma staðreyndum á framfæri, heldur að túlka þær sundur og saman, unz þær verða óþekkjanlegar, til matreiðslu ofan í fólk, sem leiðarahöfundar virðast telja fávita.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Trúir við tæpasta vaðið

Hafrannsóknastofnunin á fremur bágt um þessar mundir, sjávarútvegsráðherrum þjóðarinnar til óblandinnar ánægju. Þeir telja sig nú geta losnað úr skammarkrók óhóflegra togarakaupa og annarra stundarhagsmuna í sjávarútvegi.

Hafrannsóknastofnunin hefur neyðzt til að viðurkenna galla í fyrri mælingum sínum á stærð hrygningarstofns þorsksins. Nýjar mælingar hafa leitt í ljós, að stofninn er ekki í eins bráðri hættu og áður var talið.

Til skamms tíma var haldið, að hrygningarstofninn væri að komast niður að 100 þúsund tonnum. Þar af leiðandi var talin hætta á, að þorkstofninn mundi hrynja á sama hátt og norsk-íslenzki síldarstofninn.

Nú er hins vegar haldið, að hrygningarstofninn sé rúm 200 þúsund tonn og að heildarstofninn sé 1600 þúsund tonn. Þar með er orðin úrelt sú kenning stofnunarinnar, að bara megi veiða 300 þúsund tonn í ár

Stofnunin segir nú, að 350 þúsund tonna ársafli muni á aðeins fimm árum leiða til stækkunar heildarstofnsins upp i 2200 þúsund tonn og til hámarksafraksturs við 450 þúsund tonna þorskafla á ári eftir að því marki er náð.

Jafnframt telur stofnunin, að 400 þúsund tonna ársafli muni leiða til mjög hægrar aukningar stofnsins, þannig að hámarksafrakstur náist ekki fyrr en á miðjum tíunda áratug aldarinnar eða ef til vill aldrei.

Í þetta sinn hefur stofnunin orðið við tilmælum stjórnvalda um að gefa ekki bara upp eina tölu sem æskilegan ársafla á þorski, heldur setja fram kosti með mismunandi afleiðingum, þegar horft er fram á veginn.

Með þessu hefur stofnunin tekið tillit til réttmætrar gagnrýni Jóns Sigurðssonar, fyrrum ráðuneytisstjóra fjármála. Í fyrravetur hélt hann því fram, að fiskifræðingar hefðu tekið að sér hlutverk pólitískra krossfara.

Jón benti á, að framtíð þorskstofnsins ætti að hvíla í höndum Alþingis og sjávarútvegsráðherra, sem bæru ábyrgð gagnvart þjóðinni. Fiskifræðingar bæru ekki slíka ábyrgð og ættu að halda sig við rannsóknir.

Í rauninni hafði stofnunin sveiflazt milli öfga. Þegar ráðamenn hennar áttuðu sig á, að þeir höfðu um of gengið erinda stjórnvalda og vanmetið hætturnar, gerðust þeir allt í einu baráttumenn í fiskveiðipólitík.

Því miður ætlar núverandi sjávarútvegsráðherra að notfæra sér þetta með stuðningi fyrrverandi sjávarútvegsráðherra hinna flokkanna. Þeir segja, að hér eftir sem hingað til sé óhætt að veiða 70 þúsund tonn umfram meðmæli.

Á þessu ári verður ársaflinn ekki aðeins 400 þúsund tonn, heldur 420 þúsund og sennilega meiri. Þar með er komið í veg fyrir, að þorskstofninn þróist í eðlilega stærð og geti orðið traustur hornsteinn framtíðarinnar.

Sjávarútvegsráðherrarnir vita allir upp á sig skömmina af gífurlega óhóflegum fiskiskipakaupum allan áttunda áratuginn. Þeir breiða yfir þá sök með því að hleypa þesssum flota allt of grimmilega á þorskinn.

Skyldi nokkrum þeirra hafa dottið í hug að velta því fyrir sér, hvað hefði gerzt, ef Hafrannsóknastofnunin hefði reiknað 50 þúsund tonn vitlaust í hina áttina? Þeir hafa teflt og tefla enn á tæpara vað en ábyrgð þeirra leyfir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Harðstjóraklúbburinn UNESCO.

Stuðningsmenn lndiru Gandhi forsætisráðherra stöðvuðu í síðustu viku dreifingu fjögurra dagblaða í Bangalore. Sögðu þeir, að blöðin hefðu móðgað Gundo Rao ráðherra. Lögregla frú Gandhi horfði á og aðhafðist ekki neitt.

Blöðin fjögur höfðu skýrt frá þeirri staðreynd, að þorpsbúar í nágrennninu höfðu grýtt sandölum sínum í ráðherrann til að mótmæla verðhækkunum og vatnsskorti. Stuðningsmennirnir sögðust vilja vara blöðin við slíkum fréttum.

Þetta er smávægilegur atburður og einmitt þess vegna dæmigerður. Hann fréttist ekki til Íslands eins og sú ákvörðun nýrrar stjórnar Suður-Kóreu að loka nærri 200 blöðum og tímaritum og reka meirihluta blaðamanna landsins.

Alls staðar er sökin hin sama. Blöðin birta of mikið af svokölluðum vondum fréttum um vandamál og um getuleysi og spillingu valdhafa. Með þessu eru þau sögð trufla einingu þjóðarinnar við uppbyggingu undir forustu stjórnarinnar.

Niðurstaðan í þriðja heiminum er yfirleitt hin sama og hún varð í Austur-Evrópu. Öll blöð eru lögð niður önnur en þau, sem bergmála nákvæmlega sjónarmið valdhafa og birta aðeins fréttir, sem þeim eru þóknanlegar.

lndira Gandhi hefur nú í annað sinn fengið tækifæri til að koma í framkvæmd áhugamálum sínum á þessu sviði. Hún er þó komin mun skemmra á veg en Chun Doo Hwan, forseti Suður-Kóreu. Hann er harðstjóri, en hún vill verða það.

Vestræn fréttamennska fer ákaflega í taugar slíkra valdhafa. Þeir eru búnir að hafa mikið fyrir að skrúfa fyrir óháða fjölmiðlun heima fyrir, en þá birtast bara í vestrænum blöðum fréttir af svipuðum toga.

Þess vegna er það núna eitt helzta áhugamál mikils fjölda valdhafa í þriðja heiminum að takmarka og helzt útiloka starf vestrænna fréttastofa og vestrænna fréttamanna. Sök þeirra er sama og hinna innfæddu starfsbræðra.

Margir valdhafar þriðja heimsins eru gráðugir og gerspilltir. Þeir mergsjúga þjóðir sínar og ljúga út vestræna styrki, hvort tveggja til að efla innistæður sínar í svissneskum bönkum. Þar á ofan eru þeir ólýsanlega grimmir.

Fyrir mörgum árum myndaðist hagsmunabandalag allra valdhafa, sem eru andvígir frjálsum straumi upplýsinga og skoðana innan lands og frá landi. Í þessu bandalagi er Austur-Evrópa, arabaríkin og þriðji heimurinn.

Þetta bandalag hefur mjög beitt sér í Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Og því hefur tekizt að fá embættismenn stofnunarinnar á sitt band að nokkru leyti. Það kemur fram í nýjum tillögum framkvæmdastjórans.

Á þingi UNESCO, sem nú er hafið í Belgrað, á að fjalla um tveggja milljarða króna fjárveitingu til aðgerða í fjölmiðlun, sem sumpart munu rýra möguleika okkar á að frétta, hvað raunverulega gerist utan Vesturlanda.

Meðal annars er stefnt að skráningu blaðamanna, svo að auðveldara verði að meina þeim landvist. Einnig á að auka eftirlit með því, að alþjóðlegar fréttastofur séu ekki of mikið í vondum fréttum frá þriðja heiminum.

Yfir vötnum UNESCO svífur hugsjónin um, að upplýsingar og skoðanir þjóni þróunarhagsmunum viðkomandi þjóða. Og það eru grimmu og gráðugu harðstjórarnir, sem á hverjum stað ákveða, hvað sé í samræmi við “hagsmuni þjóðarinnar”.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hveitibrauðsdögum lokið

Hveitibrauðsdögum ríkisstjórnarinnar er lokið. Kjósendur horfa ekki lengur á hana með gleraugum stjórnarkreppu síðustu áramóta. Þeir eru farnir að líta berum augum á störf hennar í rúmlega hálft ár og dæma hana eftir þeim.

Samkvæmt skoðanakönnun Dagblaðsins skömmu eftir myndun stjórnarinnar í febrúar naut hún þá stuðnings 71% þjóðarinnar. Aðeins 8% voru henni andvíg. Þessi ofsastyrkur endurspeglaði þreytu þjóðarinnar á stjórnarkreppunni.

Í gær voru tölurnar orðnar gerbreyttar. Þá sýndi skoðanakönnun Dagblaðsins 41% stuðning við ríkisstjórnina og 26% andstöðu. Stuðningurinn hefur fallið úr 71% í 41% og andstaðan hefur risið úr 8% í 26%.

Jafnframt hefur fjöldi hinna óvissu aukizt úr 21% í 33% eða í réttan þriðjung kjósenda. Þar í hópi eru auðvitað fjölmennir þeir sjálfstæðismenn, sem hvorki vilja stíga í fót Geirs né Gunnars, heldur bíða átekta.

Í stórum dráttum má segja, að ríkisstjórnin njóti stuðnings kjósenda Framsóknarflokksins og Alþýðubandalagsins og sæti andstöðu kjósenda Alþýðuflokksins. Kjósendur Sjálfstæðisflokksins dreifast hins vegar á ýmsa vegu.

Lítill minnihluti sjálfstæðismanna styður ríkisstjórnina. Nokkru stærri minnihluti er andvígur henni. Þriðji hlutinn og hinn fjölmennasti er svo varfærinn í klofningsmálinu, að hann getur ekki tekið afstöðu.

Ríkisstjórnin má vel við þessar tölur una. Hún gat aldrei búizt við endalausum hveitibrauðsdögum. Hún býr enn við mun meiri stuðning en andstöðu, mun meiri en sem svarar naumum meirihluta hennar á Alþingi.

Tölurnar sýna, að Sjálfstæðisflokkurinn er lamaður í stjórnarandstöðu. Hin harða afstaða mikils meirihluta þingflokksins endurspeglar ekki almenna flokksmenn, sem hreinlega hafa enn ekki tekið afstöðu til ríkisstjórnarinnar.

Ríkisstjórnin er sæmilega traust í sessi við upphaf nýrrar alþingisvertíðar. Af ýmsum svörum í skoðanakönnuninni má þó ráða, að fylgi stjórnarinnar muni rýrna ört, ef hún reynist ekki röggsöm eða ræður lítt við verðbólguna.

Um þessar mundir eru kjósendur ánægðir með, að ráðherrar ólíkra flokka skuli geta unnið saman í friði og ekki stinga rýtingi í bak hver annars, svo sem var í fyrra. Þeir fagna því líka, að vinnufriður hefur haldizt í landinu.

Kjósendur hafa enn ekki tekið afstöðu til gagnstæðra fullyrðinga um verðbólgustigið. Líklega vilja þeir sjá, hvernig verðbólga alls ársins verður í samanburði við árið í fyrra. Sú útkoma mun vafalaust hafa mikil áhrif á fylgið.

Einn þáttur hins tiltölulega mikla fylgis ríkisstjórnarinnar er spurningin um, hvað kæmi í stað hennar. Sú óvissa var áleitin í svörum margra kjósenda. Þeir bentu líka á stjórnarkreppuna, sem ríkti um miðjan fyrravetur.

Skoðanakönnun Dagblaðsins sýnir stöðu ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu eins og hún er um þessar mundir. Þessi hlutföll eiga eftir að breytast í vetur. Skoðanakönnunin kristallaði aðeins eitt andartak í stjórnmálastraumnum.

Hún sýnir öruggan meirihluta ríkisstjórnarinnar hjá þeim, sem ákveðna skoðun hafa. En hún sýnir líka, að sumpart ristir þessir stuðningur grunnt. Loks sýnir hún, að hinn óákveðni þriðjungur mun ráða miklu, þegar hann ókveður sig.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Minnkandi mannréttindi

Ólafur Jóhannesson lagði sérstaka áherzlu á Afganistan í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna á mánudaginn var. Bæði þetta og önnur atriði hinnar óvenju umbúðalitlu ræðu voru Íslandi til sóma.

Ólafur minnti á, að í engu hefði verið sinnt kröfu samtakanna um tafarlausa brottför erlends hers frá Afganistan. Hann kallaði þetta stærsta þátt kólnandi sambúðar, dekksta skuggann í alþjóðamálum um þessar mundir.

Ólafur fór réttilega bil beggja í Palestínumálinu. Hann sagði hvort tveggja nauðsynlegt, viðurkenningu á rétti Ísraels til öruggra og viðurkenndra landamæra, svo og á þjóðarrétti Palestinumanna og þátttökurétti þeirra í samningum um málið.

Ólafur gagnrýndi árásina á bandaríska sendiráðið í Teheran og töku gíslanna þar. Hann sagði þessa árás sýnu alvarlegasta dæmið um aukningu ofbeldisverka og virðingarleysi fyrir lífi og frelsi manna.

Ólafur fór aðeins almennum orðum um önnur vandamál. Hann sagði, án þess að nefna nöfn, að lýðréttindi og virðing fyrir manninum eigi mjög í vök að verjast í heiminum og að þessa óheillaþróun þyrfti að stöðva.

Einhvern tíma kemur þó að því, að íslenzkur utanrikisráðherra verður að þora að rekja umbúðalaust, hvernig mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna er þverbrotin af hálfu ríkisstjórna mikils og vaxandi meirihluta þátttökuþjóðanna, svo sem skjalfest er af Amnesty og fleiri samtökum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Frakkinn fái frið

Dómsmálaráðuneytið lét í sumar kyrrt liggja, þótt rússneskur flóttamaður tæki sér ólöglega landvist og gæfi sig ekki fram við rétt yfirvöld. Naut í embættismannastétt fengu ekki að ráða ferðinni í það skiptið.

Dómsmálaráðherra veitti Rússanum landvist, þótt sparðatínslumenn í ráðuneytinu hefðu varað hann við slíkri mannúð. Sú niðurstaða féll alveg saman við hugmyndir þjóðarinnar um gestrisni við erlenda kerfisflóttamenn.

Í kjölfar þessa kom því óþægilega á óvart, að dómsmálaráðuneytið skuli nú vilja vísa franska flóttamanninum Gervasoni úr landi. Bréf ráðuneytisins um það efni er lítið annað en sparðatíningur embættisnauta.

Venjulegu fólki virðist hérvist Frakkans ekki vera mikið ólöglegri en Rússans á sínum tíma. Og þjóð, sem sjálf hefur ekki herþjónustu, á erfitt með að skilja áhuga ráðuneytis á viðhaldi aga í franskri herþjónustu.

Steininn tekur þó úr, þegar ráðuneytið leggur manninum til lasts franska refsidóma fyrir neitun herþjónustu og þátttöku í mótmælum. Dómsmálaráðherra ber þó skylda til að hafa hemil á embættisnautum sínum.

Frestað hefur verið framkvæmd málsins. Gervasoni var enn í landi, þegar þetta var ritað. Nú er nauðsynlegt að skoða þetta betur og komast að réttari niðurstöðu en fyrr, – Gervasoni fái að vera hér um kyrrt.

Við viljum ekki eiga í útistöðum við frönsk stjórnvöld, fremur en sovézk. En við viljum ekki taka þátt í ofsóknum gegn mönnum, sem ekki hafa framið neitt það, sem flokkast undir afbrot samkvæmt íslenzkum lögum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Frakkinn fái frið.

Dómsmálaráðuneytið lét í sumar kyrrt liggja, þótt rússneskur flóttamaður tæki sér ólöglega landvist og gæfi sig ekki fram við rétt yfirvöld. Naut í embættismannastétt fengu ekki að ráða ferðinni í það skiptið.

Dómsmálaráðherra veitti Rússanum landvist, þótt sparðatínslumenn í ráðuneytinu hefðu varað hann við slíkri mannúð. Sú niðurstaða féll alveg saman við hugmyndir þjóðarinnar um gestrisni við erlenda kerfisflóttamenn.

Í kjölfar þessa kom því óþægilega á óvart, að dómsmálaráðuneytið skuli nú vilja vísa franska flóttamanninum Gervasoni úr landi. Bréf ráðuneytisins um það efni er lítið annað en sparðatíningur embættisnauta.

Venjulegu fólki virðist hérvist Frakkans ekki vera mikið ólöglegri en Rússans á sínum tíma. Og þjóð, sem sjálf hefur ekki herþjónustu, á erfitt með að skilja áhuga ráðuneytis á viðhaldi aga í franskri herþjónustu.

Steininn tekur þó úr, þegar ráðuneytið leggur manninum til lasts franska refsidóma fyrir neitun herþjónustu og þátttöku í mótmælum. Dómsmálaráðherra ber þó skylda til að hafa hemil á embættisnautum sínum.

Frestað hefur verið framkvæmd málsins. Gervasoni var enn í landi, þegar þetta var ritað. Nú er nauðsynlegt að skoða þetta betur og komast að réttari niðurstöðu en fyrr, – Gervasoni fái að vera hér um kyrrt.

Við viljum ekki eiga í útistöðum við frönsk stjórnvöld, fremur en sovézk. En við viljum ekki taka þátt í ofsóknum gegn mönnum, sem ekki hafa framið neitt það, sem flokkast undir afbrot samkvæmt íslenzkum lögum.

Minnkandi mannréttindi.

Ólafur Jóhannesson lagði sérstaka áherzlu á Afganistan í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna á mánudaginn var. Bæði þetta og önnur atriði hinnar óvenju umbúðalitlu ræðu voru Íslandi til sóma.

Ólafur minnti á, að í engu hefði verið sinnt kröfu samtakanna um tafarlausa brottför erlends hers frá Afganistan. Hann kallaði þetta stærsta þátt kólnandi sambúðar, dekksta skuggann í alþjóðamálum um þessar mundir.

Ólafur fór réttilega bil beggja í Palestínumálinu. Hann sagði hvort tveggja nauðsynlegt, viðurkenningu á rétti Ísraels til öruggra og viðurkenndra landamæra, svo og á þjóðarrétti Palestínumanna og þátttökurétti þeirra í samningum um málið.

Ólafur gagnrýndi árásina á bandaríska sendiráðið í Teheran og töku gíslanna þar. Hann sagði þessa árás sýnu alvarlegasta dæmið um aukningu ofbeldisverka og virðingarleysi fyrir lífi og frelsi manna.

Ólafur fór aðeins almennum orðum um önnur vandamál. Hann sagði, án þess að nefna nöfn, að lýðréttindi og virðing fyrir manninum eigi mjög í vök að verjast í heiminum og að þessa óheillaþróun þyrfti að stöðva.

Einhvern tíma kemur þó að því, að íslenzkur utanríkisráðherra verður að þora að rekja umbúðalaust, hvernig mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna er þverbrotin af hálfu ríkisstjórna mikils og vaxandi meirihluta þátttökuþjóðanna, svo sem skjalfest er af Amnesty og fleiri samtökum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kláði í gikkfingri.

Engin félagsleg eða önnur vandamál hafa komið í kjölfar tveggja byltinga áttunda áratugsins í prenttækni hér á landi. Þrátt fyrir vinnusparandi tækni hefur full atvinna haldizt hjá bókagerðarmönnum og raunar rúmlega það.

Fyrir áratug héldu tölvuritvélar innreið sína og ruddu setjaravélum úr vegi. Nú eru tölvutengdar skermaritvélar komnar til viðbótar. Í bæði skiptin sömdu málsaðilar um skipan mála, sem staðizt hefur dóm reynslunnar.

Þannig hefur verið búið um hnútana, að framleiðniáhrif hinnar nýju tækni hafa nýtzt nokkurn veginn til fulls. Jafnframt hefur verið tryggt, að enginn missti atvinnu sina. Bæði atvinnurekendur og launamenn fengu sitt fram.

Um þetta gildir þekkt lögmál tæknibyltinga. Þær fækka að vísu handtökum við hvert verkefni, en fjölga svo aftur á móti verkefnum. Útkoman er sú, að heildaratvinna í greininni eykst fremur en hitt – vegna útþenslu greinarinnar.

Hin nýja tækni hefur eflt prentun og útgáfu hér á landi. Vinnusparnaðurinn hefur drukknað í aukinni prentun og útgáfu. Og satt að segja er ekki fyrirsjáanlegt, að frekari tækniþróun muni leiða til atvinnuskorts.

Um leið hefur tæknin gert innlenda prentun mun samkeppnishæfari en áður. Í mörgum þáttum er framleiðnin sambærileg við nágrannalöndin og jafnvel betri. Á þeim sviðum gætu Íslendingar farið út í fjölprent fyrir alþjóðamarkað.

Í ljósi þessa tvöfalda árangurs sýnist ekki rétt að efna til verkfalla til að reyna að breyta þegar gerðum tækniþróunarsamningum, sem hafa reynzt til þess fallnir að gæta hagsmuna beggja málsaðila. Tilefni breytinga er ekkert.

Þessi reynsla er líka svipuð og í nágrannalöndunum, þar sem samkomulag um tækniþróun hefur náðst á svipuðum nótum. Núverandi skipan mála hér á landi er hin sama og á Norðurlöndum. Ekki er þar að finna fordæmi fyrir breytingum.

Dæmin um Berlingske Tidende og London Times eru undantekningar, þar sem víðtækar uppsagnir áttu að fylgja tæknibyltingu. Hér á landi kæmu slíkar uppsagnir ekki til greina, einmitt vegna gildandi samnings um tækniþróun.

Hið ótímahæra verkfall í prentiðnaðinum gengur líka þvert á hægan og markvissan gang almennra kjarasamninga í landinu. Þar líður varla svo dagur, að ekki náist árangur í einum eða fleiri þáttum samninganna.

Það er verið að semja samtímis á nærri öllum sviðum hins almenna vinnumarkaðar. Það er verið að samræma launaflokka innan samtaka og milli samtaka. Þetta er gífurlega mikið verk, sem hlýtur að taka nokkurn tíma.

Stundum hafa forustumenn einstakra samtaka eða félaga orðið óþolinmóðir. Þeir hafa minnzt á, að verkföll þyrfti til að flýta málum. Ekki hefur þó komið til aðgerða, því að þeir hafa séð, að gangurinn er raunar furðu góður.

Einstaka uppákomur hafa tafið gang mála, svo sem skyndileg afturköllum atvinnuleyfa erlends farandverkafólks. Menn hafa þó fljótt jafnað sig aftur og afsakað slíkar uppákomur sem kláða í gikkfingri.

Fyrsti alvarlegi hnekkir kjarasamninganna eru verkföllin, sem boðuð hafa verið í prentiðnaði. Þau munu ekki leiða til árangurs, aðeins til tjóns, enda ekki í stíl hinna almennu viðræðna. Þau eru hættulegur kláði í gikkfingri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
“Okkar tíkarsynir”.

Suður-Kórea er enn eitt ríkið, sem hverfur af braut mannréttinda. Chun Doo Hwan forseti er búinn að koma þar á fót einræðisríki. Líflátsdómurinn yfir Kim Dae Jung, hinum vinsæla stjórnarandstæðingi, er bara eitt skrefið.

Stjórnin hefur látið loka nærri 200 blöðum og tímaritum og reka meirihluta blaðamannastéttar landsins. Allar fréttir af sýndarréttarhöldum yfir Kim og fleirum eru vandlega ritskoðaðar, svo að einungis stjórnarhliðin sjáist.

Stjórnir Japans og Bandaríkjanna hafa harðlega mótmælt afnámi mannréttinda í Suður-Kóreu. Chun forseti lætur slíkt sem vind um eyru þjóta. Hann þykist vita, að Bandaríkin þoli ekki að missa herstöðvar sínar í landinu.

Þetta er enn eitt dæmið um vandamálið, sem Bandaríkjamenn kalla “okkar tíkarsynir”. Það eru þeir í hópi ógeðslegra valdhafa þriðja heimsins, sem halla sér fremur að Bandaríkjunum heldur en Sovétríkjunum.

Með brottför Kissingers utanríkisráðherra og innreið Carters forseta dró verulega úr siðblindunni, sem löngum hefur mótað utanríkisstefnu Bandaríkjanna. “Okkar tíkarsynir” þykja ekki lengur sjálfsagðir bandamenn.

Greinilegast hefur þetta komið fram í Suður- og Mið-Ameríku, leikvelli villimanna á borð við Somoza, Duvalier, Pinochet, Videla og Strösser. Slíkir foringjar hafa ekki lengur getað reitt sig á bandaríska hagsmuni.

Siðvæðing Carters hefur samt ekki náð til þeirra “tíkarsona”, sem taldir eru standa næst öryggi ríkisins. Og í Suður-Kóreu bíða 40.000 bandarískir hermenn eftir nýrri innrás kommúnista frá Norður-Kóreu.

Chun forseti telur greinilega, að hann geti staðið af sér óánægju Bandaríkjastjórnar. Hún muni neyðast til að vinna með sér að sameiginlegum öryggishagsmunum. Hann hefur líka skipað bandarískt menntaða menn sem ráðherra.

Áleitin er samt spurningin um illu kostina tvo: Hvenær verður einræði “tíkarsona” svo skelfilegt, að það jafnist á við einræði kommúnismans, sem stjórnir Bandaríkjanna hafa löngum reynt að bjarga öðrum þjóðum frá?

Því miður virðist spurningin nú eingöngu snúast um líf Kim Dae Jung. Stjórn Bandaríkjanna mun bregðast við af meiri hörku, ef Chun Doo Hwan lætur drepa hann. Ef aðeins minni spámenn verða drepnir, mun það látið kyrrt liggja.

Þannig er Suður-Kórea blettur á Bandaríkjunum sem forusturíki þess hluta mannkyns, er trúir á víðtæk mannréttindi, þar sem talið skoðanafrelsi og upplýsingafrelsi . “Okkar tíkarsynir” eru enn til, þótt þeim hafi fækkað.

Enn óþægilegar er til þess að hugsa, að senn geti Reagan orðið forseti Bandaríkjanna. Augljóst er, að villimenn í hópi hægri sinnaðra valdhafa í þriðja heiminum bíða með ofvæni stjórnarskipta í Bandaríkjunum og nýrrar Kissinger-aldar.

Ummæli Reagans benda líka til, að hugur hans sé alveg lokaður fyrir hinum fíngerðari þáttum baráttunnar milli hugmyndafræði Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Sem forseti mundi hann rýra siðferðilega stöðu Bandaríkjanna.

Þeir, sem dæma Carter óvægilega, gleyma því oft, að með honum fluttist loks í Hvíta húsið utanríkisstefna, sem leit meira á innihald en ytra borð. Suður-Kórea er þó dæmi um takmörk þau, sem siðvæðingu Carters eru sett.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið