arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Tilboð um þögn

Eitt helzta deilumálið á opinberum vettvangi þessa dagana er, hvort meiri fjármálaspilling ríki meðal framsóknarmanna en félaga í öðrum stjórnmálaflokkum eða ekki. Nefna sumir olíumálið, grænubaunamálið, klúbbmálið og enn yngri mál sem dæmi um lítið siðferðisþrek ýmissa framsóknarmanna. En Tíminn verst og segir allt þetta tal bera vitni um skipulagðar ofsóknir gegn flokknum.

Fyrir rúmri viku benti Tíminn á það í leiðara, að afbrot séu ekkert einkamál Framsóknarflokksins, og rekur blaðið nokkur dæmi úr Íslandssögunni um misferli manna tengdum öðrum stjórnmálaflokkum. Kemur þetta í kjölfar hótana Tímans um að segja frá ýmsum myrkraverkum sjálfstæðismanna, ef ekkert lát verði á frásögnum af myrkraverkum framsóknarmanna.

Tilboð Tímans um gagnkvæma þögn er dæmi um, að í Framsóknarflokknum er útbreiddur hugsunarháttur, sem brýtur í bága við almennt siðferði. Forusta flokksins virðist ekki hafa gert neina tilraun til að losa flokkinn við hið illa blóð. Hún hefur meira að segja leyft Tímanum að halda uppi langvinnum árásum á þá embættismenn, sem komu upp um olíumálið og Klúbbmálið.

Svo virðist sem frá gamalli tíð hafi mótazt í forustu Framsóknarflokksins einhver hóphyggja, sem veldur því, að hver ver annan og afgreiðir ábendingar um afglöp sem stjórnmálaofsóknir. Forustan er jafnan sjót að vísa til Kollumáls og Kleppsmáls til staðfestingar á því, að um ofsóknir sé að ræða.

Hin sjálfvirka afneitun allra afglapa og afbrota vekur sjálfsagt eftirtekt ýmissa glæframanna. Þeir telja sig sjá, að Framsóknarflokkurinn geti verið þeim góður griðastaður. Þar verði ábendingar annarra um misferli þeirra taldar vera pólitískar ofsóknir.

Aðeins nokkur ár eru síðan grænar baunir og ýmis önnur undarleg atriði í opinberum bílrekstri núverandi ritara Framsóknarflokksins komust upp við endurskoðun reikninga stofnunar hans. Þessar upplýsingar höfðu engin áhrif á stöðu ritarans í flokknum. Vegur hans þar hefur aukizt síðan, ef eitthvað er.

Það er við hæfi, að þessi sami flokksritari skuli nú koma fram í Tímanum með kröfur um, að Sjálfstæðisflokkurinn sjái um ritskoðun á skrifum ýmissa dagblaða um spillinguna í þjóðfélaginu, einkum þá spillingu, sem tengist framsíknarmönnum beint eða óbeint.

Auðvitað sækja flugurnar í forina. Það er freistandi fyrir glæframenn að halla sér að Framsóknarflokknum, ef þeir telja, að þar ríki meira frjálslyndi í viðhorfum til vafasamrar hegðunar í fjármálum. Tónninn í skrifum Tímans og ritara Framsóknarflokksins bendir til, að þetta frjálslyndi ráði þar raunverulega ríkjum.

Glæfrar þróast örugglega víðar en í Framsóknarflokknum. En þeir atburirr hafa gerzt, er hljóta að neyða forystu flokksins til að hefja rækilega jólahreingerningu og losa flokkinn við flugurnar. Ennfremur þarf forusta flokksins að láta af hugarfari, sem leiðir til krafna um pólitíska ritskoðun á skrifum um spillingu, tilboða um gagnkvæma þögn, árása á samvizkusama embættismenn og til sjálfvirkra kvartana um pólitískar ofsóknir gegn Framsóknarflokknum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Blaðahjálp og flokkahjálp.

Einkennilegt er að Noröurlöndin, sem annars fylgjast svo vel að í mörgum stefnumálum, skuli hafa fetað ólíkar brautir í opinberum styrkjum til útgáfu dagblaða.

Aðeins Danmörk hefur borið gæfu til að forðast beina og óbeina styrki aðra en undanþágu frá virðisaukaskatti, afslátt frá fullum póstgjöldum og annað slíkt, sem víðast hvar tíðkast.

Ísland og Finnland eiga samleið í því að nota orðið “blaóastyrkir” sem dulargervi á stuðningi við stjórnmálaflokka. Gengur Ísland þó mun lengra á þessu sviði, enda er hér samtrygging stjórnmálaflokkanna sterkari en víðast annars staðar.

Í Finnlandi er veitt 700 milljónum króna á ári til svonefndrar “dreifingarhjálpar”. Pólitísk nefnd úthlutar þessu fé, verulegum fjárhæðum til flokksblaða, en litlu til annarra. Þar hafa óháð blöð 55% dreifingarinnar en aðeins 0,2% aðstoðarinnar.

Á Íslandi hefur ríkið lánað prentsmiðjum flokksblaðanna tolla og söluskatt og gengið í ábyrgð fyrir erlendum prentsmiðjuskuldum. Ekki er kunnugt um, að þessi lán hafi verið endurgreidd, né vextir af þeim.

Á lslandi veitir ríkið 29 milljón krónum af fjárlögum, aðallega til kaupa á 200 eintökum af öðrum dagblöðum en Dagblaðinu, en einnig til stuðnings útgáfu flokksblaða á landsbyggóinni og til frjálsrar ráðstöfunar þingflokka. Pólitísk nefnd úthlutar þessu fé eins og í Finnlandi.

Í þriðja flokki þessara landa eru svo Svíþjóð og Noregur, þar sem menn hafa forðazt hinar flokkspólitísku brautir.

Meginstuðningur ríkisins við dagblöó Í þessum löndum felst Í niðurgreiðslum á pappírsnotkun allra dagblaða annarra en þeirra, sem hafa mesta útbreiðslu á hverju markaðssvæði, svo framarlega sem upplag fyrrnefndu blaðanna nær ekki ákveónu hlutfalli. Engin flokkapólitík kemst að í þessari aðstoð.

Í Noregi er til viðbótar sú regla, að opinberum auglýsingum er dreift jafnt milli allra dagblaða, og Í Svíþjóð er til viðbótar sú regla, að dagblöðin greiða 6% auglýsingaskatt til að jafna auglýsingatekjum milli dagblaða.

Þessi norska og sænska aðstoð leiðir til 3% meðaltalsaukningar á tekjum norskra blaða og 5% meðaltalsaukningar á tekjum sænskra blaða.

Í þessum löndum byggist stuðningurinn á ýtarlegum rannsóknum sérstakra nefnda, sem hafa átt að finna ráð til að stemma stigu við blaðadauða og til að viðhalda víðtæku upplýsingafrelsi.

Þar hefur stuðningurinn lánazt nógu vel til þess, að hann vekur litlar deilur.

Ef íslenzkir stjórnmálaflokkar vilja láta ríkíð styrkja rekstur sinn, eiga þeir ekki að gera það á fölskum forsendum. Ef menn vilja styrkja dagblöðin, á að gera það eftir norskri eða sænskri fyrirmynd.

En bezt er danska, styrkjalausa leiðin, enda er ekki fyrirsjáanlegur neinn dagblaðadauði á Íslandi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Spurningar um Sakadóm.

Af bréfi yfirsakadómara til lögfræðings tveggja starfsmanna ritstjórnar Dagblaðsins, sem handteknir voru um daginn, er ljóst, að embættið kærir sig ekkl um að gefa neinar skýringar á undarlegri framkomu manna sinna.

Þeir höfðu handtekið ljósmyndara Dagblaðsins fyrir ao taka mynd. af þýzka rannsóknarlögreglumanninum Schütz. Ennfremur höfðu þeir með valdi tekið af honum myndavél og filmur. Loks höfðu þeir handtekið blaðamann Dagblaðsins, sem ekkert kom nálægt þessu máli og haldlð honum föngnum um tíma.

Hvorugur starfsmaðurlnn fékk að hafa samband við umheiminn, ekki einu sinni lögfræðing. Engin kæra var birt þeim, né heldur teknar af þeim skýrslur. Engin handtökuheimild var til né heldur gæzluvarðhaldsúrskurður.

Ýmsar áleitnar spurningar vakna eftir fyrstu viðbrögð yfirsakadómara:

Af hverju mátti ekki mynda Schütz? Ekki hafði hann bannað slíkar myndatökur. Auk þess tók hann það fram á blaðamannafundi síðar, að honum væri sama um slíkar myndatökur. Er fulltrúi í sakadómi ráðinn til að hugsa fyrir Schütz?

Hvaða slæm áhrif hefur birting mynda af Schütz haft? Dagblaðið birti strax símsenda mynd af Schütz frá Spiegel í Vestur-Þýzkalandi og nokkru síðar eigin mynd. Áttu blöðin að láta sér nægja skrípamyndir eins og Morgunblaðið? Schütz hefur þó ekki kært Dagblaðið fyrir myndirnar.

Hvernig getur yfirsakadómari eignað embætti sínu mötuneyti, sem starfrækt er af Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins fyrir stóran hóp ríkisfyrirtækja? Hann getur alveg eins eignað Sakadómi landið allt.

Er yfirsakadómari að reyna að skapa nýja hefð með því að láta hafa eftir sér, að ekki megi mynda fólk á opinberum vettvangi án leyfis? Slíkar myndatökur hafa hingað til verið heimilaðar hér á landi eins og í öðrum löndum, þar sem Íslendingar þekkja til.

Mega lykilstarfsmenn Sakadóms missa stjórn á sér og skipa óbreyttum lögreglumönnum til óhæfuverka, án þess að yfirsakadómari geri minnstu tilraun til að koma aga á lið sitt? Telur hann fulltrúa sína vera ofar lögum?

Af hverju gleðjast starfsmenn Sakadóms yfir því á prenti, að starfsmenn Dagblaðsins hafi verið órólegir og taugaspenntir undir ólöglegri handtöku og yfirheyrslu? Er verið að stofna til austantjaldsanda í Sakadómi?

Loks vaknar sú spurning, hvort lykilstarfsmenn sakadóms hafi eins og nú er ástatt í þjóðfélaginu ekki öðrum og meiri hnöppum að hneppa en standa í einkastyrjöld við fjölmiðil, sem hefur ónáðað þá með óskum um upplýsingar.

Ástandið í þjóðfélaginu gerir einnig kröfu til þess, að starfsmenn Dagblaðsins fylgi þessu máli vel eftir fyrir dómstólunum, svo að einnig á þessu sviði megi koma í ljós, hvar Ísland er á vegi statt í réttarfari.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óstjórnleg bankahræðsla.

Góður vinur Dagblaðsins ræddi við nokkra starfsmenn þess, þegar það hóf göngu sína fyrir rúmu ári. Hann sagði eitthvað á þessa leið: “Það er allt í lagi fyrir ykkur að vera sókndjarfir, ef þið bara passið ykkur á því að styggja hvorki lögregluna né bankana”.

Nokkrum sinnum á þessu ári hafa athafnamenn skýrt Dagblaðsmönnum frá slæmri reynslu sinni af viðskiptum við bankana, þar á meðal frá ólöglegu framferði bankanna. Að sjálfsögðu voru þeir spurðir, hvort þeír treystu sér ekki til að standa við orð sín. Svarið var alltaf eins: “Ertu vitlaus, maóur, ég gæti misst þennan litla yfirdrátt, sem ég hef þó”.

Þessi þrælsótti gagnvart bönkunum er svo útbreiddur, að jafnvel Dagblaðið var næstum fallið fyrir honum, þegar Vilmundur Gylfason samdi grein, studda fullum sönnunargögnum, um viðskipti Landsbankans við Einar Ágústsson utanríkisráðherra.

Dagblaðið var næstum búið að neita að birta grein um, að Landsbankinn hefði lánað utanríkisráðherra 57 milljónir króna með 18% vöxtum til átta ára. Hvorki upphæð, vextir né lánstími voru í neinu samræmi við almennar lánavenjur.

Dagblaðið var næstum búið að neita að birta staðreyndir, sem í öllum nágrannalöndum okkar hefðu leitt til afsagnar ráðherrans, sem lállið þæði, og rannsóknar á starfsemi bankans, sem lánið veitti. Sem betur fer, gerðist þetta ekki. Almenningur veit því, hvernlg viðskiptum ráðherrans og bankans er háttað.

Þessi dæmi sýna, hversu einangraðir bankastjórar hljóta að vera. Viðskiptamenn þeirra þora ekki að kvarta við þá og fjölmiðlar þora ekki að tala um þá. Bankastjórar lifa í fílabeinsturni og ímynda sér vafalaust, að hjá þeim sé allt með felldu.

Þegar vald bankanna er svona mikið, hlýtur margvísleg spilling að blómstra í skjóli þess. Slíkt gerist alltaf,nþegar of mikið vald safnast á of fáar hendur. Og það er einmitt þetta vald, sem stjórnmálaflokkarnir hafa virkjað til þess að láta spillinguna vinna fyrir sig.

Stjórnmálamenn velja sjálfa sig sem bankaráðsmenn og endurskoðendur banka. Sem bankaráðsmenn velja þeir bankastjóra í samræmi við flokkspólitískt kvótakerfi. Dagblaðinu er kunnugt um, að jafnvel varamaður í bankaráði hefur gortað af meintri vitneskju sinni um fyrirgreiðslur til einstakra fyrirtækja. Svo mikil eru yfirráð flokkanna í bönkunum.

Gróðamennn innan stjórnmálaflokkanna hafa búið til einfalt gróðakerfi, sem lýst var í leiðurum Dagblaðsins í gær og í fyrradag. Verðbólgan er mögnuð, til dæmis með útþenslu ríkisbáknsins, svo að vextir verða öfugir og bankar verða skömmtunarskrifstofur. Stjórnmálaflokkarnir ráða síðan, hverjir njóta gjafa þeirra, sem kallaðar eru útlán. Og loks hindrar bankaleyndin, að almenningur fái nokkuð að vita um svívirðuna.

Ef almenningur og athafnamenn leggja niður þrælsóttann gagnvart bönkunum, er unnt að brjóta niður þetta samtryggingarkerfi með því að afnema bankaleyndina og koma á fót verðtrygginuu fjárskuldbindinga.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sópað undir teppið.

Í leiðara Dagblaðsins í gær var lýst óánægju með framsetningu Jónasar Haralz bankastjóra á vanda bankakerfisins í nýlegu blaðóaviðtali. Margir hefðu búizt við betri frammistöðu bankastjórans en þeirri að sópa undir teppið bankaleyndinni og flokkapólitíkinni með einföldum og órökstuddum yfirlýsingum.

Viðtalið ber þess merki, að bankastjórinn krefst þess einfaldlega, að sér sé trúað í blindni. Margir munu vissulega treysta Jónasi Haralz betur en mörgum öðrum. En það er ekki nóg. Efinn gagnvart bankakerfinu er svo rótgróinn, að kerfisbundnar yfirlýsingar eyða honum ekki.

Hvað sem bankastjórinn segir um lækningamátt vaxtaaukalána, þá er það gömul staðreynd, sem er staðreynd enn þann dag í dag, að vextir bankakerfsins eru öfugir. Og þeir eru svo öfugir, að mesta gróðafyrirtæki í efnahagslífi þessarar þjóðar felst í því að komast yfir lán.

Engin útgerð í sjávarútvegi, iðnaðí, verzlun né þjónustu er svo gróðavænleg, að hún slái við útgerðinni á bankakerfið og sjóðakerfið. Allir peningagráðugustu menn landsins eru önnum kafnir við þessa einu og sönnu gróðaútgerð.

Allir þessir sniðugu menn, svo og raunar aðrir menn í landinu, eru sannfærðir um, að lelðin til bankanna liggi um stjórnmálaflokkana. Og þeir haga sér í samræmi við þá skoðun. Telja verður vafasamt, að þessum sérfræðingum sé ókunnugt um gangverkið í kerfinu. Ef sniðugu mennirnir trúa ekki á flokkspólitískan hreinleika bankanna, þá gerum við hin það ekki, hvað sem Jónas Haralz segir.

Endurbótasinnar hafa bent á þann möguleika, að afnám bankaleyndar geti lagfært ástandið. Ef bankar og sjóðir yrðu daglega að birta skrár um fyrirgreiðslur sínar, mundu bankarnir ekki þora að vera eins pólitískir og hinir efagjörnu telja þá nú vera. Þá yrði almenningur að þeim endurskoðanda, sem þingkjörnir endurskoðendur og launaðir endurskoðendur geta aldrei orðið.

Endurbótasinnar hafa einnig bent á þann möguleika, að allar fjárskuldbindingar verði verðtryggoar, til dæmis með vikulegri eða mánaðarlegri útgáfu sérstakrar fjármálavísitölu, á svipaðan hátt og vísitölur eru notaðar á öðrum sviðum þjóðlífsins. Þá mundu allar skuldir greiðast á upphaflegu verðgildi á nýju gengi, þannig að menn hafa ekki annan gróða af lántökum en þann, sem lánsféð kann að framleiða í efnahagslífinu.

Jónas Haralz bendir að vísu réttilega á, að slík verðtrygging hafi lítið verið reynd erlendis og þá um skamman tíma. En þar er bara ekki hin sama veróbólga og hér hefur ríkt áratugum saman. Og erfitt er ekki sama og óframkvæmanlegt.

Það er rökstudd skoðun margra manna, að þeir, sem gera út á verðbólgu, stjórnmálaflokka og lánastofnanir, séu svo öflugir og valdamiklir, að þeir geti séð til þess, að verðbólgan muni áfram hoppa af hjartans lyst í þjóðfélaginu og mala þeim gull.

Ef þetta er rétt, þá duga ekki aðrar lausnir en þær, sem Jónas Haralz hafnaði í viðtalinu. Og svo miklu trausti hafa yfirvöld glatað, að menn trúa engu því, sem jafnvel hann segir í lagi vera.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Spilling þagnarskyldunnar.

Nokkur ólykt er strax í upphafi viðtals, sem Morgunblaðið birti á sunnudaginn við Jónas Haralz bankastjóra um vanda bankakerfisins. Þar segir hann: “Vandamálin eru ekki þau, sem mest er um talað. Þau eru af allt öðrum toga spunnin, en á þessu er því miður lítill skilningur, nema innan bankanna sjálfra.”

Engum þarf að koma á óvart, þótt sumir bankamenn telji bankamenn eina geta fjallað um bankamál. Hershöfðingjum hættir til að líta þannig á sig og hermálin. Hið sama er að segja um hagfræðinga og efnahagsmál. Og svo framvegis í það óendanlega. Ef menn tækju mark á sjálfsáliti sérfræðinga af ýmsu tagi, væri lítið rúm orðið eftir fyrir lýðræðið í landinu.

Og bankastjórinn er ekki fyrr búinn að gefa sér og starfsfélögum sínum þá einkunn að geta einir rætt bankamál af viti en hann lýsir þeirri skoðun sinni, að bankarnir á Íslandi starfi ekki undir óeðlilegum pólitískum áhrifum. Síðar í viðtalinu segir hann, að bankaleyndin sé nauðsynleg og loks, að verðtrygging fjárskuldbindinga sé nánast óframkvæmanleg.

Bankastjórinn telur vandann hins vegar í aðalatriðum vera þann, að bankarnir séu of margir. Færir hann að því ýmis rök, sem geta verið góð og gild, en sannfæra menn þó ekki um, að flokkspólitíkin, bankaleyndin og öfugu vextirnir séu ekki enn alvarlegra vandamál.

Jónas Haralz gerir miklar kröfur til trausts af hálfu lesenda, þegar hann segir: “Það er skoðun mín, að slík þagnarskylda (bankanna) sé einn af hornsteinum eðlilegs og heilbrigðs viðskiptalífs og frjáls samfélags yfirleitt. Hún er ekki síður mikilvæg en þagnarskylda lækna.”

Enginn frekari rökstuðningur fylgir þessari kerfislegu yfirlýsingu. Engin tilraun er gerð tll að leiða lesendur inn í þá röksemdafærslu, sem kann að liggja að baki þagnarskyldu bankanna. Engin tilraun er gerð til aó ræða málið í ljósi þeirrar ádeilu, sem undanfarið hefur gætt á þessu sviði.

Hið sama er að segja um þessa yfirlýsingu bankastjórans: “Samkvæmt minni reynslu er ekki um það að ræða, að bankarnir starfi undir óeðlilegum pólitískum áhrifum eða að stjórnmálamenn reyni að misnota bankana.”

Enga tilraun gerir hann til að rökstyðja þetta nánar, né til þess að ræða sérstaklega þá ádeilu, sem bankarnir hafa sætt á þessu sviði að undanförnu. Menn verða bara einfaldlega að trúa bankastjóranum í blindni eða trúa ekki.

Bankastjórinn bendir á, að bankarnir séu undir eftirliti. En ekki er listi hans traustvekjandi. Bankaráð og endurskoðendur banka eru kosnir pólitískri kosningu. Endurskoðunardeildirnar eru reknar af bönkunum sjálfum. Og engum dettur í hug, að bankaeftirlit Seðlabankans fari að skipta sér af pólitískum lánveitingum.

Almenningur veit, aó bankarnir eru skömmtunarskrifstofur og hann hefur rökstuddan grun um, að undir skikkju bankaleyndar ríki víðtæk pólitísk spilling. Í viðtalinu hefur Jónas Haralz ekki gert neina alvarlega tilraun til að rökræða við hina vantrúuðu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vegasamband við Evrópu.

Svo virðist sem Íslendingar hafi verið og séu enn fremur seinir að átta sig á gildi bílaferja. Hefur þú Akraborgin nýja reynzt svo framar vonum, að nú þegar er talað um, að annað skip þurfi til viðbótar til að brúa Hvalfjarðarleiðina.

Af Akraborginni má ráða, að fólk, sem kærir ekki um að láta lyfta bílum sínum um borð í skip, vill gjarna aka þeim um borð og frá borðí. Vex því slík aðferð mun minna í augum en hin fyrri. Og auk þess hlýtur kostnaður við uppskipun og útskipun að vera mun minni.

Merkilegt er, að stóru skipafélögin okkar skuli aldrei hafa efnt til fastra áætlana bílaferja milli Íslands og Evrópu. Það voru Færeyingar, sem tóku áhættuna og hagnast nú réttilega á miklum vinsældum Smyrlls á þessari mikilvægu samgönguleið.

Jónas Guðmundsson stýrimaður vakti nýlega í grein í Tímanum athygli manna á vannýttum möguleikum bílaferja. Benti hann á, aó slík skip geti vel hentað til flutninga á gámum og nýjum bílum utan ferðamannavertíða, ekki sízt ef þau væru í upphafi hönnuð með t illiti til slíkra möguleika.

Stýrimaðurinn benti á, að bílaferjur gera almenningi kleift að fara í annars konar ódýrar sumarleyfisferðir en sólarlandaferðir. Menn geta hlaðið bíla sína viðlegubúnaði og mat og ferðazt út um lönd án verulega mikillar gjaldeyrisnotkunar umfram bensínkostnað.

Ennfremur benti hann á, að unnt er að ferja hópferðabíla og vöruflutningabíla á sama hátt. Aka mætti ferskum fiski, síld, loðnu eða spærlingi beint frá löndunarstöð inn á markaðstorg evrópskra borga.

Með hraðskreiðri ferju, sem ekki hefur viðdvöl Í Færerjum, er unnt að komast á einum sólarhring frá Austfjörðum Íslands til Björgvinjar Í Noregi eða til nyrztu hafna Skotlands.

Margar viðkvæmar vörur, sem mönnum þykir of dýrt að flytja flugleiðis, væri á þann hátt unnt að flytja til Íslands og frá því í kælivögnum og frystivögnum, sem ekið væri um borð og frá borði.

Gámatækni er unnt að beita þannig, að tengivagnar séu ekki annað en gámar á hjólum, venjulegir gámar, kæligámar eða frystigámar. Þar að auki má spara flutninginn á sjálfum dráttarbílunum. Með ýmsum slíkum hættl væri sennilega unnt að gerbreyta viðhorfum til flutninga á sjó.

Ef til vill hafa íslenzku skipafélögin ekki kjark til að verðleggja slíka flutninga skynsamlega lágt fremur en aðra flutninga. En það væri þó alténd hægt að benda Færeyingum á að færa út kvíarnar á þessu forvitnilega sviði, till hagsbóta fyrir þá og okkur.

Kjarni málsins er sá, að fjarlægðir á sjó hafa minnkað eins og fjarlægöir í lofti. Evrópubúum þykir sjálfsagt að ferja bíla yfir Eystrasalt og Ermasund. Á því og ferjun bíla milli Íslands og Evrópu er aðeins stigsmunur, en enginn eðlismunur.

Við erum með Smyrli komnir í vegasamband við Evrópu og getum aukið það vegasamband verulega, ef við kærum okkur um.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Getum lært af Maó.

Maó formaður var ekki aðeins mesti stjórnmálamaður jarðar á þessari öld, heldur einnig mikill hershöfðingi, skáld og heimspekingur. Á öllum þessum sviðum var hann í fremstu röð. Það er því ekki ofsagt, að hann hafi verið ein af merkispersónum veraldarsögunnar.

Ferill Maós ber vott um einstaka stefnufestu. Í heilan aldarfjórðung barðist hann fyrir völdum kommúnísta í Kína og í annan aldarfjórðung stjórnaði hann þessu mikla ríki með styrkri og harðri hendi. Hann hafnaði kommúnisma Sovétríkjanna og byggði upp sinn eigin.

Maó tók við 600-700 milljón manna þjóð, sem Sjang Kai Sjek hafði skilið við í megnustu eymd og volæði. Þá einkenndu hungur og örbirgð, spilling og stéttaskipting þennan leikvang heimsveldanna.

Kínverjar eru enn fátækir, en þeir hafa vel í sig og á og búa við góða heilsugæzlu. Þetta hefur kostað mikinn aga og hefur ekki gefið mikla möguleika á þróun einstaklingseinkenna.

Reisn Kínverja af afrekum þeirra við að bæta lífskjör alþýðunnar er enn meiri fyrir þá sök, að þetta hafa þeir að mestu gert af eigin rammleik. Í fyrstu nutu þeir stuðnings Sovétríkjanna, en síðasta hálfan annan áratuginn hafa þeir staðið alveg einir.

Maó og menn hans hafa iðnvætt Kínverja og gert þá sjálfum sér nóga með flesta hluti. Enn er Kína að vísu ekki orðið iðnaðóarveldi, en verður það vafalaust um síðir. Máttur Kína á alþjóðlegum vettvangi byggist hins vegar bæði á mannfjölda og á hugmyndafræði.

Maó var jafnan djarfur hugmyndafræðingur. Hann var maður síbyltingar. Hann varð jafnan órólegur, Þegar lífið í ríkinu færðist í rólegt horf. Þá óttaðist hann spillingu og þróun borgaralegrar hugsunar.

Þess vegna var Maó alltaf að setja þjóðfélag sitt á annan endann, eins og bezt kom fram í menningarbyltingunni. Þá rak hann alþýðuna og unga fólkíð út í andóf gegn kerfinu Og var jafnan sjálfur í fararbroddi.

Maó var löngu fyrir lát sitt búinn að taka hugmyndafræðilega forustu í heimi kommúnismans. Jafnframt hafði honum tekizt aó grafa svo undan virðingu Sovétríkjanna á þessu sviði, að þau bíða þess aldrei bætur. Menn líta nú á þau sem eðlilegt en óvenju heimsvaldasinnað framhald keisaraveldisins gamla.

Heimsspeki Maós er fjarlæg Íslendingum enda eru aðstæður verulega ólíkar. Íslendingar eru auðugir og búa við tiltölulega trausta hefð þingræðis og einstaklingshyggju. Ýmislegt í kenningum Maós er þó athyglisvert fyrir okkur og mætti vel nota hér á landi.

Lýðræði og jafnrétti myndu eflast hér á landi, ef áhrifamönnum væri skylt að stunda störf alþýðunnar í einn mánuð í senn til dæmis annað hvort ár. Þá mundu eflast tengsli þeirra við almenning í landinu. Hið sama er að segja um langskólagengió fólk og flesta þá, sem fara með mikil mannaforráð.

Ýmislegt slíkt getum við lært af Maó í því skyni að gera okkar eigið þjóðskipulag virkara en áður.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið