arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Beinir samningar enn verri

Ástæða er til að vara þjóðina við hugmyndum stjórnmálamanna um beina samninga ríkis og landbúnaðar. Þegar stjórnmálaflokkarnir eru meira eða minna sammála um eitthvað, er áreiðanlega hætta á ferðum.

Framsóknarflokki og Alþýðubandalagi lá svo mikið á beinum samningum við þrýstihópa landbúnaðar, að þeir vildu setja bráðabirgðalög um slíka samninga, svona rétt áður en Alþingi á hvort sem er að koma saman.

Alþýðuflokkurinn rakst illa í þeasu samstarfi, enda með í smíðum eigið frumvarp um landbúnað. Var þá gripið til þess ráðs að skipa nefnd allra flokka, einnig stjórnarandstöðunnar, til að flýta hagsmunum landbúnaðar.

Alþýðuflokki og Sjálfstæðisflokki eru beinir samningar ekki á móti skapi. Hið síðara kemur ekki á óvart, því að vegna Ingólfs Jónssonar ber Sjálfstæðisflokkurinn verulega ábyrgð á offramleiðslu of dýrrar búvöru.

Allir keppast um að segja svonefnda Sexmannanefnd úrelta. En hið eina, sem hefur í rauninni gerzt, er, að sauðargæran hefur fallið af nefndinni. Hin meinta aðild neytenda að nefndinni hefur reynzt marklaus.

Steingrímur Hermannsson landbúnaðarráðherra reyndi þó að verja síðustu hækkun búvöru umfram aðra verðbólgu með því að segja, að hún væri afleiðing svokallaðra frjálsra samninga bænda og neytenda í Sexmannanefnd.

Þótt nú hafi verið flett ofan afþessu svindli og sýnt fram á misnotkun orðsins “neytendur” í þessu samhengi, er ekki þar með sagt, að Sexmannanefnd hafi gengið sér til húðar. Það þarf bara að laga hana.

Í stað bitlingakarla frá samtökum sjómanna og iðnaðarmanna er engan áhuga hafa á að gæta hagsmuna neytenda, þarf að skipa í Sexmannanefnd raunverulega fulltrúa neytenda, til dæmis frá Neytendasamtökunum.

Þar með væri ákvörðun búvöruverðs komin í þær skorður, sem samkvæmt laganna hljóðan var ætlazt til, þegar lög voru sett um Framleiðsluráð landbúnaðarins og Sexmannanefnd. Þá væru frjálsir samningar ekki marklaus bókstafur.

Stjórnmálaflokkarnir vilja hins vegar ekki lækna Sexmannanefnd með slíkum hætti. Þeir vilja koma á beinum samningum ríkis og landbúnaðar án afskipta gervineytenda eða raunverulegra neytenda. Það er líka þægilegra fyrir þá.

Auðvitað mætti búast við, að raunverulegir fulltrúar neytenda mundu vera með uppsteyt. Þess vegna vilja stjórnmálaflokkarnir taka búvöruverðið að öllu leyti inn í kerfið og afgreiða þar hækkanir í friði og spekt.

Ekki er víst, að bændur bafi hag af þessari þróun mála. Síðasta hækkun búvöru mun vafalaust draga úr sölu innanlands og magna birgðir, sem ekki er hægt að gefa úr landi, þar sem útflutningsuppbætur hrökkva ekki til.

Þegar baggi landbúnaðar á ríkissjóði er kominn í 30 milljarða á ári, án þess að högg sjái á vatni, er kominn tími til raunhæfari aðgerða en þeirra að setja bráðabirgðalög um formlega útilokun neytenda frá búvöruverði.

Þess vegna ættu fulltrúar stjórnmálaflokkanna í hinni nýju landbúnaðarnefnd að hverfa frá hugmyndum um beina samninga ríkis og landbúnaðar. Í stað þess ættu þeir að leggja til, að fulltrúar frá Neytendasamtökunum taki við í Sexmannanefnd.

En því miður beinast áhugamál stjórnmálaflokkanna í annan farveg.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Herfang í Grindavík.

Ráðherrar okkar hætta aldrei að valda okkur gæsahúð. Dagfarsprúðir menn verða að hálfgerðum villimönnum, ef þeir komast í valdastóla. Þá er öllum siðum og jafnvel lögum varpað fyrir borð. Hugsunin um herfangið ræður öllu.

Ragnar Arnalds menntamálaráðherra er svo sem ekkert verri í embættaveitingum en aðrir ráðherrar. Eins og Steingrímur Hermannsson ræður hann kannski hæfa manninn í annað hvert sinn og pólitíska kvígildið í hitt.

Nú síðast hefur Ragnar þó sýnt, að hans aðferðir ná grófasta stigi, þegar mikið liggur við. Veiting embættis skólastjóra í Grindavík er með því ógeðslegasta, sem sézt hefur til ráðherra um nokkurra mánaða skeið.

Í þrjú ár hefur þar verið settur virtur og vinsæll skólastjóri, sem hefur full réttindi og þar á ofan 24 ára menntun í starfi. Ragnar hefur nú sparkað honum til að koma að réttindalausum flokksgæðingi.

Varnir Ragnars eru hinar ósvífnustu. Hann vísar til þess, að menntun hins brottrekna sé bara í verklegum greinum, eins og bóklegar greinar séu að einhverju leyti æðri. Gamall menntaskólahroki kemur víða fram.

Ennfremur segir ráðherrann, að hinn brottrekni skólastjóri hafi minni menntun en hinn réttindalausi skjólstæðingur. Það er eins og 24 ára starfsmenntun sé minna virði en von í lægsta háskólaprófi. Ekki er mikil virðingin fyrir starfandi fólki.

Ráðherrann varð að hlaupa yfir margar girðingar til að koma skjólstæðingi sínum að. Brottrekstur skólastjórans var ekki eina hindrunin í vegi Ragnars, þegar hann vildi úthluta herfangi sínu sem ráðherra.

Öll Grindavík stóð gegn valdsmanninum. Skólanefndin mælti með framhaldsráðningu skólastjórans. Sömuleiðis fjórtán af átján kennurum skólans. Einnig þeir 670 kjósendur, sem skrifuðu undir áskorun um framhaldsráðningu.

Þessir kjósendur í Grindavík eru þrír fimmtu hlutar allra atkvæðisbærra manna á staðnum. Hinn þriðjungurinn er að mestu leyti fólk, sem Iætur sig slík mál litlu varða. Einhugurinn í Grindavík er því eins og mestur má verða.

Þannig stóðu allir gegn Ragnari utan tveir flokksþrælar í skólanefnd og fjórir flokksþrælar í kennarastólum. Litlu karlarnir í flokknum eru ekkert betri en stóru karlarnir, hvorki í Grindavík né annars staðar.

En þar með eru hindranirnar ekki upptaldar. Ofan á siðleysið varð Ragnar Arnalds beinlínis að brjóta lög með því að auglýsa starfið 21 degi of seint. Aðeins þannig gat hann troðið kvígildi sínu upp á Grindvíkinga.

Hér gildir því ekki hið fornkveðna, að gerð ráðherra sé lögleg, en siðlaus. Hún er bæði siðlaus og löglaus. Þannig umhverfast menn, þegar hugsunin um völd og herfang hefur heltekið þá.

En Ragnar Arnalds menntamálaráðherra bítur bara á jaxlinn og bíður. Hann veit, að nú er gleymt, hvernig Ragnar Arnalds samgönguráðherra skipaði fyrr á þessu ári hafnarstjóra í Njarðvíkum. Hann veit, að senn fyrnist yfir það, sem orðið er.

Og Ragnar vonar, að Grindvíkingar gleymi fljótt. En auðvitað eru það þeir sjálfir, sem ákveða, hvort kyrrt skuli liggja. Þeir geta mótmælt, ef þeir vilja, á þann hátt, að kvígildið sitji yfir auðum kennslustofum.

Einhvern tíma verða einhverjir til þess að rísa með árangri upp gegn ránsmönnum þessa lands.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Mykjuhaugurinn.

Til þessa lands er flutt gnótt af erlendu kexi og sælgæti. Enginn hörgull er á þessum vörum, ekki einu sinni við enda langs farmannaverkfalls. Allan tímann voru hillur verzlana fullar af erlendu kexi og sælgæti.

Leyfisverzlunin með erlent kex og sælgæti verndar ekki innlendan iðnað. Reynslan sýnir, að höftin ná ekki þeim tilgangi að draga úr framboði á erlendum samkeppnisvörum. Það kom greinilega í ljós í farmannaverkfallinu.

Hins vegar eru það háir tollar á erlendu kexi og sælgæti, sem vernda innlenda samkeppnisframleiðslu. Þeir valda því, að einungis borgar sig að flytja inn sumar tegundir, aðallega þær, sem ekki eru búnar til hér.

Vélakostur og reynsla innlendra fyrirtækja í framleiðslu kex og sælgætis beinist að afmörkuðum vörutegundum. Þau hafa nóg að starfa á þeim sviðum, sem þau hafa sérhæft sig á, enda kemur þar tollverndin að gagni.

Það er rúm fyrir innflutning líka, enda sýnir reynsla leyfisveitinganna, að yfirvöld treysta sér ekki til að vernda innlendu framleiðsluna umfram þá vernd, sem tollarnir veita.

Svo getur farið, að tollar þessir lækki eða hverfi vegna alþjóðlegrar samvinnu. Þá kemur til greina að hætta að niðurgreiða mjólkurduft til útflutnings í innflutt kex og niðurgreiða það heldur til innlendrar framleiðslu.

Leyfisverzlunin á þessum sviðum hefur meðal annars þau hliðaráhrif, að beztu innfluttu vörurnar njóta ekki jafnræðis markaðarins. Of mikið er gefið út af leyfum fyrir kex og sælgæti, sem neytendur hafa ekki áhuga á.

Gjaldeyrisyfirvöld hafa nefnilega ekki sérþekkingu á, hvaða kex og sælgæti rétt sé að leyfa að flytja inn. Þá sérþekkingu hafa neytendur og þurfa því ekki á aðstoð skömmtunarstjóra að halda.

Verra er þó, að risið hefur upp mykjuhaugur í kringum haftakerfið með stétt töskuheildsala, sem lifa á því að flaðra út leyfi hjá skömmtunarstjórum og selja þau síðan áfram grónum innflutningsfyrirtækjum, sem ekki fá leyfi í samræmi við umsetningu.

Leyfakerfið býr til spillingu á þessu sviði eins og slík kerfi hafa alltaf gert og munu alltaf gera. Flaðrandi töskuheildsalar freistast til að bjóða einstaklingum í haftakerfinu hlutdeild í skjótfengnum gróða.

Dagblaðið hefur að undanförnu sýnt fram á ýmis skúmaskot þessa leiks, sem leiðir til hækkaðs vöruverðs til neytenda. Í upplýsingasöfnuninni hefur blaðið rekizt á múrvegg kerfiskarla, sem stjórna haftakerfinu.

Dagblaðið hefur reynt að fá til birtingar lista yfir gjaldeyrisúthlutanir til innflutnings á kexi og sælgæti. Ekki hefur það tekizt enn og bendir það til þess, að viðkvæmir eiginhagsmunir séu í húfi.

Skráin yfir ljúflinga kerfisins á þessu sviði og stéttaskiptingu þeirra flokkast undir bankaleynd að mati gjaldeyrisyfirvalda! Listinn yfir forréttindamenn leifanna af haftakerfinu er bankaleynd!

Hér hefur verið bent á, að leyfakerfið þjónar engum tilgangi. Það verndar ekki innlendan iðnað. Það leiðir til óhagkvæms innflutnings og of hás verðs til neytenda. Allra alvarlegastur er þó mykjuhaugurinn, sem jafnan safnast kringum skömmtunarstjóra.

Stjórnvöld þykjast vera að kanna málið. Kannski má vænta þess, að mykjuhaugurinn verði senn fjarlægður.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Samsæri gegn almenningi.

Bankarnir hafa sameinazt allir sem einn um að draga úr þjónustu við almenning. Þeir loka öllum afgreiðslum sínum klukkan fjögur alla daga nema fimmtudaga, þegar haft er opið milli klukkan fimm og sex.

Þetta er stórfelld breyting. Áður voru mörg útibúin opin til klukkan sex. Raunar er ekki langt síðan unnt var að komast í bankaútibú til klukkan hálfsjö alla virka daga. Í þá daga stóðu bankarnir sig vel.

Verzlunarbankinn var þá svo stoltur af þjónustu sinni, að hann auglýsti grimmt að jafnan væri einhver afgreiðsla bankans opin frá klukkan tíu að morgni til hálfsjö að kvöldi. Þetta stolt hefur bankinn nú étið ofan í sig.

Þjónusta er almenningi mikilvæg á tímabilinu frá klukkan fjögur til sjö. Þá eru flestir á leið úr vinnu og hafa aðstöðu til að sinna erindum sínum. Enda er þetta annasamasti verzlunartími dagsins.

Almenningur hefur ekki góða aðstöðu til að notfæra sér bankaþjónustu fyrir klukkan fjögur. Margir eru bundnir í vinnu sinni og geta ekki brugðið sér frá eftir þörfum. Einnig gerir eðli margra starfa slíkar frátafir erfiðar.

Flestir fá laun sín greidd í ávísunum og þurfa að leggja leið sína í banka. Þeir, sem fá útborgað á föstudögum, hafa tæpast efni á að bíða til næsta fimmtudags til að skipta ávísun í peninga.

Síðan yfirfærist vandinn að hluta til yfir á atvinnureksturinn. Þar mun ráðamönnum reynast erfitt að standa gegn því, að starfsmenn komist í banka á vinnutíma. Auðvitað leiðir þetta til aukins los á vinnubrögðum.

Bankarnir baka almenningi og atvinnulífi þessi vandræði til þess að draga úr launagreiðslum sínum. Það er ekki haldbær afsökun, því að þeir gætu náð sama markmiði með öðrum skipulagsbreytingum.

Til dæmis mætti stytta afgreiðslutíma hvers útibús án þess að stytta þann hluta hans, sem var eftir klukkan fjögur. Slík breyting hefði komið mun síður við almenning en hin samræmda aðgerð.

Það hefði verið sök sér, ef einhverjir bankar, sem lítinn áhuga hafa á viðskiptum við almenning, hefðu lokað dyrum sínum, en aðrir bankar, sem þjónusta vilja fólk, hefðu haldið óbreyttum afgreiðslutíma.

En þetta eru samantekin ráð allra bankanna. Þetta er “samsæri gegn almenningi”, svo að notað sé orðaval bandarískra laga gegn einokun og hringamyndun.

Ef slíkt samsæri gegn almenningi hefði verið framið í Bandaríkjunum, sætu bankastjórar á bak við lás og slá. En við búum á Íslandi, án laga gegn einokun og hringamyndun. Þess vegna fá bankastjórarnir að ganga lausir.

Raunar er athyglisvert, að tiltölulega vægt frumvarp til laga um verzlunarhætti, einokun og hringamyndun hefur verið að velkjast um alþingi allt frá dögum viðreisnarstjórnar án þess að ná fram að ganga.

Þess vegna mega bankarnir ofsækja almenning með þeim hætti, sem hér hefur verið fjallað um. En það, sem er lagalega heimilt, þarf ekki að vera siðferðilega heimilt.

Bankarnir eru brotlegir frá siðferðilegu sjónarmiði. Full ástæða er til að fordæma harðlega hinn snögga samdrátt í þjónustu þeirra. Stytting afgreiðslutímans er fjandsamleg almenningi. Hún er samsæri gegn almenningi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Frestum gildistöku.

Íslenzk stjórnvöld verða að hafa það að leiðarljósi í 200 mílna landhelgissamningum við ríki Efnahagsbandalagsins, að þeir samningar taki ekki gildi, fyrr en Efnahagsbandalagið afléttir refsiaðgerðum gegn. landhelgisstefnu okkar.

Segja má, að við höfum látið leika á okkur í samningunum við Breta og Belga um undanþágurnar frá 50 mílna landhelginni. Þá virtist það koma stjórnvöldum okkar á óvart, að Bretar og Belgar skyldu ekki sjá til þess, að refsiaðgerðum Efnahagsbandalagsins yrði aflétt.

Þessar refsiaðgerðir hafa þegar valdið okkur miklu tjóni og eiga eftir að gera það. Þær fela það í sér, að umsamdar tollaundanþágur á íslenzkum fiskafurðum í löndum Efnahagsbandalagsins taka ekki gildi, fyrr en friður ríkir í landhelgismálum okkar.

Þegar Vestur-Þjóðverjar voru einir eftir í 50 mílna samningunum, notfærðu þeir sér þetta til hins ýtrasta. Þeir vissu það, sem okkar samningamenn virtust ekki átta sig fyllilega á, að refsingum Efnahagsbandalagsins gagnvart okkur yrði ekki aflétt, fyrr en samið yrði við þá um undanþágur

Fyrir bragðið voru þeir hinir hörðust í viðræðunum við okkur. Vafalaust hafa þeir talið, að aflétting refsitollanna yrði nægileg freisting fyrir okkur til að gefast upp í undanþáguviðræðunum við þá. Svo reyndist þó ekki vera og hefur enn ekki verið samið við þá um 50 mílurnar.

Framkoma Vestur-Þjóðverja upp á siðkastið getur bent til þess, að þeir ætli að leika sama leikinn í þetta sinn. Þeir ætli að þvælast fyrir, meðan við erum að semja við Belga og Breta, og veifa síðan refsitollum Efnabagsbandalagsins framan í okkur til að ná hagstæðari samningum fyrir sig.

Við þurfum ekki að kvarta undan Belgum í landhelgissamningum. Síðast gekk greiðlega að semja við þá og allt bendir til þess, að svo verði einnig í þetta sinn. Það gæti því verið freistandi að semja við þá til að sýna, að erlent ríki hafi við urkennt 200 mílna fiskveiðilögsöguna.

En málið er ekki svona einfalt. Svo virðist sem Efnahagsbandalagið líti svo á, að aflétting refsitolla á íslenzkum fiskafurðum sé háð því, að við séum búnir að ná samkomulagi við öll þau ríki bandalagsins, sem hafa hagsmuna að gæta á Íslandsmiðum. Þetta er reglan: Allir fyrir einn og einn fyrir alla.

Þar með þurfum við að beita sömu reglu gagnvart ríkjum Efnahagsbandalagsins. Samningar um 200 mílna fiskveiðilögsöguna mega ekki taka gildi gagnvart neinu ríki þess, fyrr en bandalagið sjálft afléttir refsitollunum.

Belgar verða að skilja, að við álitum þá samábyrga í andstöðu Efnahagsbandalagsins gagnvart okkur og að samningar við þá eina eru næsta gagnslitlir, meðan refsistefna bandalagsins er í fullu gildi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lagmeti í rusli.

Heilbrigðiseftirlit ríkisins hefur staðfest fréttir Dagblaðsins af fölsuðum dagstimplum á niðurlögðum sjólaxi. Fyrri hluta ágúst var dreift til verzlana birgðum af sjólaxdósum, sem merktar voru framleiðsludeginum 30. ágúst.

Svona fölsun er raunar dálítið fyndin, því að hún byggist á, að enginn einasti neytandi, sem vöruna kaupir, hafi fyrir því að gá að dagsetningunni. Framleiðandinn verður að hafa þá bjargföstu sannfæringu, að allir viðskiptavinir hans séu aular.

Fyrirlitningin á neytendum kom einnig í ljós á öðru sviði. Á dósunum stóð, að innihaldið væri 170 grömm. Á lausum miða með þeim stóð svo, að sjólaxinn væri 75 grömm. Í rauninni var innihaldið af sjólaxi aðeins 53,2 grömm eða innan við þriðjung af skráðri nettóþyngd.

Framleiðsla og sala lagmetis hefur verið mjög til umræðu í sumar. Víða er þar pottur brotinn, svo sem dæmin sanna. Dagblaðið skýrði meðal annars frá framboði í verzlun á gaffalbitum úr sendingu, sem Sovétmenn höfðu hafnað.

Að beiðni Neytendasamtakanna kannaði Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins gaffalbita, kavíar og sjólax frá þremur verksmiðjum. Öll sýnishornin reyndust ósöluhæf af ýmsum ástæðum.

Gaffalbitarnir voru súrir, enda of gamlir, auk þess sem merking þeirra var ekki í samræmi við reglur. Kavíarinn hafði óeðlilegan lit, var of gamall og ekki heldur merktur samkvæmt reglum. Í sjólaxinum var vottur af þráa, of mikið af rotvarnarefni og þar var merkingu áfátt.

Í sumar kærði Heilbrigðiseftirlit ríkisins verksmiðjurnar K. Jónsson, Arctic, Eldeyjarrækju og Sigló fyrir alvarleg brot á lögum og reglum um framleiðslu lagmetis. Og íslenzkir skattborgarar verða líklega að borga hundruð milljóna fyrir ósöluhæfa vöru, sem K. Jónsson setti á Rússlandsmarkað.

Núna síðast í ágúst skýrði Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur frá athugun á niðursoðnu og niðurlögðu lagmeti í verzlunum Reykjavíkur. Af niðurlögðu vörunum reyndust 13% ekki vera söluhæf og af niðursoðnu vörunum reyndust 36% ekki vera söluhæf.

Þetta eru rosalega háar hlutfallstölur, sem benda til, að herða þurfi verulega eftirlit með framleiðslu og sölu lagmetis hér á landi. Þetta er afar viðkvæm matvara, sem ekki má framleiða af neinu alvöruleysi.

Rétt er að taka fram, að það voru ekki aðeins innlendir framleiðendur, sem reyndust brotlegir. Innfluttu lagmeti var líka ábótavant á ýmsum sviðum, sérstaklega í of miklum aukaefnum og of lélegri merkingu.

Þá er einnig rétt að taka fram, að sumir innlendir framleiðendur standa sig mjög vel á þessum sviðum. Vandamálið virðist einkum snúast um þær fjórar verksmiðjur, sem nefndar voru hér að framan.

Sumir hafa sagt til varnar, að kröfur Heilbrigðiseftirlitsins séu of harðar. Þeim fullyrðingum verður hér algerlega vísað á bug. Kröfurnar fara eftir lögum og reglum og eru ekkert annað en sjálfsagðar lágmarkskröfur.

Svo er það önnur spurning í landi gnægðar af ferskum fiski og frystihúsum, hvaða erindi fiskafurðir eiga lagðar eða soðnar í dósir. Er þetta ekki sumpart iðnaður búinn til af vanhæfum stjórnmálamönnum, sem ganga með í kollinum grillu svonefndrar “fullvinnslu” sjávarafurða?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vextir eru ekki 40%.

Á vaxtaaukalánum eru vextir ekki lengur 40%, heldur 8,5%. Merkasti þáttur Ólafslaga er þar með kominn til framkvæmda á því sviði, sem snertir almenning mest. Stefna verðtryggingar höfuðstóls hefur í raun leyst hávaxtastefnu af hólmi.

Nokkuð er síðan Seðlabankinn sendi útlánastofnunum landsins hinar nýju lánareglur, ásamt hvatningu um að breyta vaxtaaukalánum gamla kerfisins í bið nýja horf. Bankarnir hafa hins vegar lítt flaggað hinum nýju reglum.

Sumir viðskiptamenn bankanna hafa þó þegar fengið lánum sínum breytt. Þar með hafa þeir losnað við kúfinn af greiðsluþunga fyrstu afborgana og geta dreift byrðinni tiltölulega jafnt á allan lánstímann.

Við skulum taka dæmi af manni, sem fékk í marz tveggja milljón króna vaxtaaukalán til fjögurra ára. Hann átti samkvæmt gamla kerfinu að greiða nú í september af láninu 250 þúsund í afborgun og 350 þúsund í vexti, samtals 600 þúsund.

Samkvæmt nýja kerfinu leggst meirihluti vaxta, svonefndur verðbótaþáttur þeirra, við höfuðstól. Maðurinn greiddi því 290 þúsund í afborgun í stað 250 þúsunda og 85 þúsund í vexti í stað 350 þúsunda. Heildargreiðslan er því aðeins 375 þúsund.

Auðvitað er stórkostlegur munur á 375 þúsund og 600 þúsund króna greiðslu. Á móti því kemur svo, að eftirstöðvar lánsins verða tvær milljónir í stað 1750 þúsund króna. En þær verðbelgdu krónur greiða menn af verðbelgdum tekjum.

Lífeyrissjóðirnir hafa birt spátöflur, sem sýna, hvernig breytast afborganir og vextir annars vegar og greiðslugeta manna hins vegar, þegar lán eru tekin til langs tíma. Þessar töflur staðfesta kosti hins nýja kerfis.

Þinglýsa þarf nýjum greiðsluskilmálum á eldri lánum og kostar það aðeins 1500 krónur. Menn sleppa hins vegar við að greiða aftur hin margfalt þyngri stimpilgjöld, af því að lánið breytist ekki, heldur aðeins greiðsluskilmálarnir.

Enn hefur ekki verið upplýst opinberlega, hvernig meðhöndla skuli verðbótaþátt vaxta á skattskýrslum eftir breytinguna. Hugsanlegt er, að einhverjum kerfiskörlum detti í hug að stríða fólki á því sviði.

Í gildi er sú regla, að vextir með verðbótaþætti séu frádráttarbærir á skattskýrslum. Það virðist því eðlilegt, að svo verði einnig, þótt verðbótaþátturinn leggist við höfuðstól. En við þessu verða strax að fást skýr svör.

Að þeim svörum fengnum er skipting vaxta í raunverulega vexti og verðbótaþátt hætt að vera skrípaleikur. Skiptingin er orðin raunhæf, þegar verðbótaþátturinn leggst við höfuðstól, en með sömu skattakjörum og áður.

Svo er það allt annað mál, hvernig eigi í framtíðinni að fara með vexti í útreikningi skatta. Sumir telja vaxtafrádráttinn vera úr hófi fram. En það er atriði, sem skoða verður óháð breytingum á greiðslukjörum lána.

Hin nýju greiðslukjör koma á elleftu stund, þegar okurvextir á vaxtaaukalánum voru komnir upp í 40%. Það var orðið augljóst, að margir skuldarar mundu springa á því limmi. Hávaxtastefnan hafði ekki reynzt rétta raunvaxtastefnan.

Fyrir bragðið tókst Lúðvík Jósepssyni og öðrum talsmönnum skuldakónga að rægja raunvaxtastefnuna og telja mörgum trú um ókosti hennar. Nú á þessi rógur að geta fallið um sjálfan sig, er raunvaxtastefnan hefur fengið rétta mynd.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Frelsi Steingríms.

Harðnað hefur keppni landsfeðra okkar í kaldrifjuðum ummælum. Í gær voru hér gagnrýnd þau orð Tómasar Árnasonar, að ríkissjóður þyrfti aukna skatta vegna hækkana á olíum og bensíni, sem runnu þó að mestu leyti í ríkissjóð.

Nú hefur Steingrímur Hermannsson reynt að slá flokksbróður sinn út. Hann sagðist fyrir helgina vera varnarlaus gegn hækkun á verði búvöru, þar sem hún væri niðurstaða “frjálsra samninga bænda og neytenda”.

Þetta er óvenju ósvífin fullyrðing. Hvorki samtök neytenda né einstakir hópar þeirra munu kannast við ábyrgð á þessari síðustu hækkun, sem á eftir að valda neytendum og skattgreiðendum miklum búsifjum í vetur.

Í svonefndri sexmannanefnd, sem ákveður búvöruverð, er einn fulltrúi frá samtökum sjómanna og annar frá samtökum iðnaðarmanna. Báðir eru þeir bitlingakarlar, sem aldrei hafa lyft litla fingri í þágu neytenda.

Þessir tveir menn eru flugufótur fullyrðingar Steingríms um, að neytendur hafi sjálfir samið yfir sig búvöruhækkunina. Ábyrgðin hvílir því á samtökum sjómanna og iðnaðarmanna, en ekki á neytendum eða samtökum þeirra.

Sexmannanefnd hefur í nokkur ár unnið skipulega að því að hækka búvörur umfram aðra verðbólgu í landinu. Síðasta hálfa annað árið hefur hún hækkað laun bænda rösklega 13% meira en laun verkamanna hafa hækkað.

Með ýmsu reikningssvindli tókst sexmannanefnd að þessu sinni að koma hækkun búvöru upp í 18-20%. Á sama tíma eru háðar stórstyrjaldir í kaupskipaflotanum, í umbúðagerðum og prentsmiðjum dagblaða um 3% hækkun launa.

Sexmannanefnd setti ekki aðeins nýjar verðbólgutölur inn í reikningsdæmi sitt, heldur breytti hún sjálfu dæminu. Til dæmis gerði hún sérstök hlunnindi járnsmiða í fæðis- og flutningagjaldi að forsendu hækkunar búvöru.

Í allt sumar hefur strangasta aðhaldi verið beitt á vinnumarkaðinum,. svo sem farmenn og grafískir sveinar hafa komizt að raun um. Ríkisstjórnin hefur beitt alþýðusambandinu og vinnuveitendasambandinu fyrir þann plóg.

Þegar ríkisstjórnin leyfir svo sexmannanefnd að sprengja verðbólgurammann, er hætta á, að unnið sé fyrir gýg í aðhaldi á öðrum sviðum. Það er ótrúlegt, að neytendur í alþýðusambandinu láti bjóða sér þetta bótalaust.

Þar á ofan heggur búvöruokrið nærri bændum sjálfum. Menn, velviljaðir landbúnaði, hafa áætlað, að hækkunin muni minnka neyzlu landbúnaðarafurða um nærri 10% og auka þar af leiðandi þörfina á útflutningsuppbótum um fjóra milljarða.

Síðast en ekki sízt nýtur þessi hækkun ekki meirihluta á þingi. Hún var afgreidd með atkvæðagreiðslu í ríkisstjórninni, þar sem ráðherrar Framsóknarflokksins píndu alþýðubandalagsmennina úr 10-12% upp í 18-20%.

Steingrímur Hermannsson landbúnaðarráðherra getur ekki skotið sér á bak við tvo bitlingakarla frá samtökum sjómanna og iðnaðarmanna. Hann barði sjálfur vitleysuna í gegn í ríkisstjórn. Hann jók sjálfur hraða verðbólguhjólsins – með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið