arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Varanlegar umbætur

Til þessa hefur mestur tími hinnar nýju ríkisstjórnar farið í tilraunir til að leysa efnahagsvandamál líðandi stundar. En stjórnin hefur einnig gefið sér tíma tíma til að hefja undirbúning langtímaaðgerða á sviði efnahagsmála. Í stefnuræðu sinni hefur Geir Hallgrímsson forsætisráðherra lýst margvíslegum hugmyndum ríkisstjórnarinnar um varanlegar umbætur í efnahagsmálum.

Ríkisstjórnin leggur sérstaka áherzlu á hagsveiflujöfnun, bæði með aðferðum, sem áður hefur verið beitt, og með með nýjum aðferðum. Ríkisstjórnin hyggst áfram beita gjaldeyrisvarasjóði, sveigjanlegri gengisskráningu, verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins og aukinni stóriðju til þess að draga úr sveiflum. Og hún hefur áhuga á að fara að beita sveigjanlegri vöxtum og verðtryggingu fjárskuldbindinga í þessu skyni, svo og að vinna að eflingu varasjóða ríkis, sveitarfélaga, atvinnugreina og fyrirtækja.

Ríkisstjórnin telur, að núverandi kerfi kaupgreiðsluvísitölu sé hættulegt, þótt það hafi nokkra kosti. Hún vill nota næstu mánuði til að endurbæta þetta kerfi í samráði við samtök launþega og vinnuveitenda. Hún vill fyrir sitt leyti stuðla að því, að samtök vinnumarkaðsins komi á bættum vinnuaðferðum við gerð kjarasamninga, bæði að því er varðar aðdraganda samninga, uppsagnarfresti og tímasetningu kröfugerðar, og að því er varðar milligöngu sáttasemjara. Ennfremur vill hún koma fastri skipun á samráðin við aðila vinnumarkaðsins.

Ríkisstjórnin hyggst koma í veg fyrir, að menn þurfi að greiða tekjuskatt af almennum launatekjum og miðar við, að hjón með tvö börn greiði ekki tekjuskatt af 1100 þúsund króna brúttótekjum eða 830 þúsund króna nettótekjum. Jafnframt er hún að vinna að því að sameina þegar í vetur fjölskyldubætur og tekjuskatt og á það að vera fyrsta skrefið í sameiningu tekjuskatts og helztu bóta almannatrygginga svo og ef til vill einnig ýmissa bóta lífeyristrygginga.

Ríkisstjórnin vill vinna að því að minnka misræmið á stöðu lífeyrisþega, sem stafar af því, að sumir sjóðir þeirra eru verðtryggðir en aðrir ekki. Hyggst hún koma upp rammalögum um starfshætti lífeyrissjóða, þar sem einkum sé fjallað um, hvernig haga skuli ávöxtun og verðtryggingu lífeyris og útlána.

Þess hefur áður verið getið, að ríkisstjórnin hefur lagt grundvöll að gjörbreytingu á aðstöðunni til að efla jafnvægi í byggð landsins. Af heildarupphæð fjárlagafrumvarpsins eru 2% lögð í byggðasjóð og mun afl hans þá margfaldast.

Ríkisstjórnin hyggst ennfremur hverfa frá núverandi kerfi verðlagshafta, sem er gamall arfur frá krepputímanum, og taka í þess stað upp frjálslegra kerfi, sem reynzt hefur vel á Norðurlöndunum og í fleiri nágrannalöndum okkar.

Þá vill ríkisstjórnin breyta áætlanagerð sinni fyrir efnahagslífið á þann hátt, að hún sé ekki í formi valdbundinna framkvæmdaáætlana, heldur til viðmiðunar og leiðbeiningar fyrir einstaklinga, samtök þeirra, fyrirtæki og atvinnuvegi.

Loks leggur ríkisstjórnin sérstaka áherzlu á aukinn hraða í virkjun íslenzkra orkugjafa, bæði til iðnvæðingar og til að gera Íslendinga sem minnst háða innfluttri orku. Hyggst hún gera þetta að einu helzta forgangsmáli sínu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Við eygjum ljós

Í stefnuræðu Geirs Hallgrímssonar forsætisráðherra í fyrrakvöld kom fram, að nýjustu þjóðhagsspár benda til þess, að björgunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum muni stuðla að verulega bættu ástandi á næsta ári.

Verðbólgan, sem stefndi langt yfir 50% og sennilega í 60% á þessu ári, hefur verið stöðvuð í 42%, sem að sjálfsögðu er Íslandsmet. Það met verður ekki slegið á næsta ári, því að sérfræðingar spá, að verðbólgan verði komin niður í 15% undir lok næsta árs. Verðum við þá aftur farin að nálgast skaplegri tölur en við höfum búið við á undanförnum árum.

Í fyrra var hallinn á viðskiptunum við útlönd um 2,6 milljarðar króna eða um 3% af þjóðarframleiðslu. Í ár rýkur þessi halli upp í 12,5 milljarða króna eða um 9,5% af þjóðarframleiðslu. Þessi rosatala sýnir ásamt verðbólgunni, hversu hrikalegt ástandið var orðið á þessu hausti. Spáð er, að á næsta ári lækki viðskiptahallinn niður í 9-9,5 milljarða eða í 50% af þjóðarframleiðslu.

Þetta er nokkur bati en ekki nægilegur, enda þarf enginn að undrast, að það taki meira en eitt ár að koma þjóðarskútunni fyllilega á flot. Miklu máli skiptir þó, að horfur eru á, að greiðslujöfnuður náist gagnvart útlöndum þegar á næsta ári.

Gjaldeyrisvarasjóðurinn, sem nú er kominn niður í 2 milljarða króna og nægir ekki nema fyrir hálfs mánaðar innflutningi, ætti því ekki að rýrna meira en orðið er. Til samanburðar má geta þess, að í ár verður hallinn á greiðslujöfnuði gagnvart útlöndum um 6,5 milljarðar króna.

Í ljósi þessara talna má segja, að þjóðin sleppi nokkuð naumlega við gjaldþrot í viðskiptum sínum við umheiminn og sé raunar ekki enn komin úr allri hættu. Enn ríkir óvissa um vinnufrið í landinu og auk þess geta ytri aðstæður breytzt okkur í óhag.

Ríkisstjórnin hefur nú þegar staðið fyrir gengislækkun, hækkun óbeinna skatta, sérstökum ráðstöfunum í sjávarútvegi, frystingu kaupgreiðsluvísitölu og greiðslu launajöfnunarbóta, svo að dæmi séu nefnd. Hún hyggst áfram vinna að því á næsta ári að draga úr hraða verðbólgunnar og tryggja sæmilegan jöfnuð í greiðslum gagnvart útlöndum án þess að grípa til harkalegra samdráttaraðgerða, er geta teflt atvinnuöryggi og lífskjörum almennings í hættu.

Takist þetta, geta lífskjör á næsta ári haldizt óbreytt frá því, sem var í fyrra og hittifyrra. Þá megum við teljast hafa vel sloppið eftir að hafa rambað á barmi þjóðargjaldþrots á síðari hluta þessa árs. 0kkar hlutur verður þá betri en flestra nágrannaþjóða okkar, sem búa við hnignandi lífskjör og vaxandi atvinnuleysi og hafa ekki von um bata á næsta ári.

Þjóðarskútan hefur verið að brenna. Ríkisstjórnin hefur verið önnum kafin við að slökkva það bál og verður svo áfram á næsta ári. Miklu máli skiptir, að þorri þjóðarinnar meti rétt nauðsynina á þessu slökkviliðsstarfi og styðji viðleitni ríkisstjórnarinnar eftir föngum. Þá mun þjóðinni vel vegna, þótt á móti blási.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þröngt en rúmar margt

Framkvæmdir ríkisins munu dragast nokkuð saman á næsta ári, ef Alþingi afgreiðir fjárlagafrumvarpið í þeim anda, sem fjármálaráðherra hefur lagt það fram. Þessi samdráttur, sem er um 10-15%, er ákaflega nauðsynlegur á öðrum eins þenslutímum og nú ríkja hér á landi.

Leiðarljós frumvarpsins er raunar tilraun til að minnka hlut ríkisbúsins af þjóðarbúinu. Sú tilraun virðist hafa tekizt við gerð frumvarpsins. Með 45% hækkun skattvísitölu ætti skattbyrði þjóðarinnar heldur að minnka á næsta ári frá því sem nú er.

Samt hefur tekizt að láta frumvarpið spanna ýmis kostnaðarsöm stefnumál. Athyglisvert er, að ríkisstjórninni hefur tekizt að standa við loforð sitt um, að 2% ríkisútgjalda á fjárlögum renni til byggðasjóðs. Þar með hækkar framlag ríkisins til eflingar jafnvægis í byggð landsins úr 153 milljónum króna í 877 milljónir króna.

Þessi nýja byggðastefna mun vafalaust valda þáttaskilum. Loksins verður handbært nægilega mikið fé til að vinna á virkan hátt að verkefni, sem menn hafa árangurslaust verið að tala um áratugum saman. Með nálægt einum milljarði króna á ári er unnt að vinna margvísleg stórvirki í þágu atvinnuuppbyggingar, bættra samgangna og annarra framfara í þeim landshlutum, sem hafa farið halloka í þéttbýlisþróun undanfarinna áratuga.

Í framhaldi af þessu er í ráði að endurskoða lögin um byggðasjóð og skipuleggja í einstökum atriðum dreifingu fjármagns hans. Mikilvægt er að vel verði vandað til þess verks, svo að sem minnst af peningunum fari súginn og sem mest nýtist þjóðinni til heilla.

Sparsemistefna fjárlagafrumvarpsins hefur ekki heldur hindrað, að unnt væri að hefja fjármögnun þeirra nýjunga, sem grunnskólalögin gera ráð fyrir, að komi smám saman til framkvæmda á einum áratug. Í þessu skyni á að verja á næsta ári 131 milljón króna umfram aðrar framkvæmdir og annan rekstur fræðslukerfisins. Grunnskólastefnan fer því af stað af fullum krafti, þrátt fyrir óvenjuþröng fjárlög.

Einnig hefur reynzt unnt að gera ráð fyrir þeirri samræmingu algengustu bóta almannatrygginga og tekjuskatts, sem rætt er um í stjórnarsáttmálanum. Eru áætlaðar tekjur ríkisins af tekjuskatti einstaklinga lækkaðar um 500 milljónir króna í þessu skyni.

Þá er rúm í fjárlagafrumvarpinu fyrir 500 milljón króna framlag til ráðstafana í kjara-og verðlagsmálum eftir því sem ástæða þykir til. Þessi sjóður tryggir, að unnt verður að halda óbreyttum niðurgreiðslum og fjölskyldubótum út næsta ár eða gera aðrar hliðstæðar ráðstafanir, þegar lýkur gildistíma bráðabirgðalaganna um björgunaraðgerðir í efnahagsmálunum. Það verður 1.júní og eftir þann tíma þarf 350 milljónir til að halda óbreyttum niðurgreiðslum og 150 milljónir til að halda óbreyttum fjölskyldubótum. Hvort sem það verður gert eða eitthvað annað, er mikið öryggi fólgið í þessum varasjóði í fjárlagafrumvarpinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Milljón á mann

Ríkið hefur löngum lagt fram mikla fjármuni til styrktar landbúnaðinum. Þetta hefur verið gert til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og halda uppi fjölbreytni í atvinnulífinu. Menn hafa deilt um réttmæti þessa stuðnings, en styrktarkerfið hefur samt reynzt ósigrandi virki.

Það kann að koma mönnum á óvart, að þessi upphæð er að niðurgreiðslum meðtöldum komin upp í tæpa fimm milljarða króna á ári, samkvæmt fjárlagafrumvarpi því, sem lagt hefur verið fyrir Alþingi. Þetta jafngildir um það bil einni milljón króna á ári á hvern bónda í landinu.

Rétt er að benda á, að niðurgreiðslurnar eru ekki beinlínis í þágu bænda, heldur aðferð til að halda vísitölunni í skefjum. En þær skekkja líka verðlagið og valda því, að neytendur gera sér ekki grein fyrir því, hversu dýrar landbúnaðarafurðir eru í raun og veru.

Hinar miklu niðurgreiðslur nægja ekki til að gera íslenzkar landbúnaðarafurðir jafnódýrar og innfluttar væru. Samkvæmt heimsmetabók Guinness er sjaldgæfur franskur ostur dýrasti ostur í heimi. Þar er þess ekki getið, að venjulegur íslenzkur ostur er dýrari en þessi dýrasti ostur í heimi, enda mundu höfundar bókarinnar ekki trúa því, þótt þeim væri sagt það.

Nú vaknar sú spurning hvort ekki sé rétt að greiða hverjum alvörubónda eina. milljón á ári fyrir að leggja niður búskap. Ríkið hefði engin aukaútgjöld af slíku og neytendur ættu kost á furðulega ódýrum innfluttum landbúnaðarvörum. Þeir gætu lifað í ostaveizlum, svínakjötsveizlum og kjúklingaveizlum upp á hvern einasta dag og bændur gætu hætt að slíta sér út fyrir aldur fram.

Þetta mundi að vísu kosta nokkurn gjaldeyri. En þá hlið má leysa með því að reisa svo sem tvær stórar álverksmiðjur eða hliðstæða stóriðju og láta nokkur hundruð starfsmenn hafa fyrir því að afla gjaldeyrisins, sem vantar, til þess að allir Íslendingar geti lifað í vellystingum praktuglega á innfluttum landbúnaðarafurðum.

Þetta er ekki sagt landbúnaðinum til hnjóðs. Þéttbýlisfólki er kunnugt um sögulegt gildi landbúnaðarins og veit, að fæstir bændur eru öfundsverðir af hlutskipti sínu. Því er líka kunnugt um, að jafnvægi í byggð landsins er ekki hægt að meta til fjár. En það er rétt, að allir geri sér grein fyrir hvað þetta kostar. Allir hafa gott af því að horfast í augu við staðreyndir, þótt óþægilegar séu.

Og staðreyndirnar segja okkur að á næsta ári ætli ríkið að leggja fram 4.989.798.000 krónur í niðurgreiðslur, uppbætur og önnur framlög til landbúnaðarins, eða um það bil eina milljón króna á ári á hvern meðalbónda í landinu. Og eru þá ótaldar 809.966.000 krónur, sem renna til landbúnaðarins á annan hátt en sem bein framlög.

Það er hrollvekjandi, að ástandið í verðlagsmálum landsins skuli vera orðið þannig, að unnt er að setja upp reikningsdæmi um, að þjóðin geti hagnazt á að leggja landbúnaðinn niður á einu bretti og fara að flytja inn landbúnaðarafurðir.

Hér er ekki ætlunin að hvetja til slíks, heldur reyna að hvetja menn til umhugsunar um stórbrotið vandamál.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Fjárlögin gegn verðbólgu

Sneið ríkisbáknsins af þjóðarframleiðslunni hækkaði úr 20% í 29,1% á valdaskeiði vinstristjórnarinnar. Þetta var nærri helmings aukning á aðeins þremur árum og olli stórfelldu misgengi í þjóðfélaginu.

Útþensla ríkisvaldsins á kostnað annarra þátta þjóðarbúsins var ein helzta forsenda hinnar einstæðu verðbólgu, sem ríkti á þessum tíma. Í stað þess að draga saman seglin gekk ríkið á undan með slæmu fordæmi. Það tók vinnuafl frá framleiðslunni, sjálfri undirstöðu þjóðarbúsins. Það sprengdi upp verðlag og þurrkaði upp lánsfé.

Ein gagnlegasta reglan í nútímalegri stjórnun efnahagsmála er, að ríkið hamli gegn sveiflum með því að auka umsvif sín á samdráttartímum og draga saman seglin á þenslutímum. Þessi gullna regla var þverbrotin á valdatíma vinstristjórnarinnar.

Afleiðingin var sú, að efnahagslífið komst í þvílíkar ógöngur, að ríkisstjórnin varð að hrökklast frá. Efnahagslegt hrun var á næsta leiti, þegar nýja ríkisstjórnin tók við fyrir nokkrum vikum. Hún tók þegar til óspilltra málanna við að snúa þróuninni í átt til betri vegar.

Einn meginþátturinn í þeirri viðleitni er, að ríkið dragi sjálft saman seglin til að auka streymi fjármagns og vinnuafls til framleiðslunnar. Fjárlagafrumvarpið, sem lagt var fram á Alþingi fyrir helgina, ber ákveðin einkenni þessarar gerbreyttu stefnu.

Þar sem ríkisstjórnin hefur aðeins setið að völdum í nokkrar vikur, er þess ekki að vænta, að hún hafi að fullu getað sett svipmót sitt á ríkisbáknið. Slíkt tekur lengri tíma. En ríkisstjórnin hefur þó náð þeim áfangasigri að stöðva frekari útþenslu ríkisbáknsins og lækka hlutdeild þess í þjóðarframleiðslunni.

Lækkunin er að vísu ekki mikil í þessari fyrstu atrennu. Sneið ríkisbúsins í þjóðarbúinu er rýrð úr 29,1% í 28,7%, með fjárlagafrumvarpinu nýja. En höfuðatriðið í því efni er, að ríkisstjórninni hefur tekizt á skömmum tíma að stöðva hina sjálfvirku útþenslu báknsins.

Við gerð næsta fjárlagafrumvarps, þegar ríkisstjórninni hefur tekizt að móta stefnuna í heilt ár, má vænta þess, að hlutfall ríkisbáknsins geti lækkað enn frekar. Æskilegast væri, ef unnt væri á nokkrum árum að koma því niður í 20% þjóðarframleiðslunnar eins og var á tímum viðreisnarstjórnar.

En á því eru ýmis vandkvæði. Þjónusta ríkisins hefur aukizt á mörgum sviðum. Grunnskólalögin eru dæmi um nýjan og stóran kostnaðarlið, sem óhjákvæmilega mun vaxa á næstu árum. Slík atriði valda því, að viðleitninni við að rýra ríkisbáknið eru takmörk sett.

Meginatriðið er samt, að stefnt sé að samdrætti hjá ríkinu, meðan almenn þensla ríkir í þjóðfélaginu. Þessi stefna hefur borið áfangasigur úr býtum í nýja fjárlagafrumvarpinu og sá sigur er mikilvægur þáttur í endurreisn efnahagslífsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ríkissneiðin minnkar

Hin mikla hækkun ríkisútgjalda, talin í krónum eða prósentum, er vafalaust eitt hið fyrsta, sem menn taka eftir í fjárlagafrumvarpi ársins 1975. Margir munu því vafalaust spyrja, hvort gleymzt hafi loforðin um, að spornað yrði við útþenslu ríkisbúskaparins.

En hækkun í krónutölu segir ákaflega lítið, þegar verðlag hefur á einu ári hækkað um 50-55%. Verðlagshækkanir koma af fullum krafti niður á rekstri og framkvæmdum ríkisins eins og annarra aðila í þjóðfélaginu. Ef unnt er að koma hækkun ríkisútgjalda niður fyrir meðaltal verðlagshækkana, er unnt að halda því fram, að nokkur sigur hafi unnizt.

Þegar talað er um útþenslu og samdrátt ríkisbáknsins, er réttast að skoða, hve mikill hluti ríkisbúið er af þjóðarbúinu í heild. Á þessu ári er gert ráð fyrir, að ríkisútgjöld verði 29,1% af þjóðarframleiðslunni. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir, að þessi hlutdeild minnki aðeins, ríkisútgjöldin verði 28,7% þjóðarframleiðslunnar.

Þetta er alger stefnubreyting frá undanförnum árum. Meðan vinstri stjórnin var við völd, hækkaði hún smám saman hlutdeild ríkisins í þjóðarbúinu úr 20% í 29,1%. Þessi útþensla hefur nú verið stöðvuð með fjárlagafrumvarpinu nýja og fyrsta skrefið stigið til samdráttar.

Ríkisstjórnin hefur aðeins setið að völdum í fáar vikur. Ekki er hægt að ætlast til, að hún geri betur á svo skömmum tíma en að stöðva útþensluna. Í næstu atrennu, þegar gengið verður frá fjárlagafrumvarpi ársins 1976, má svo reikna með, að ríkisstjórninni takist að lækka hlut ríkisins enn frekar.

Sparnaðarstefna fjárlagafrumvarpsins felur að sjálfsögðu í sér, að fresta verður ýmsum nytsömum framkvæmdum. Fjártesting ríkisins mun samkvæmt frumvarpinu minnka um 10-15% að magni til. Slík stefna er nauðsynleg í því efnahagsástandi, sem nú ríkir í landinu.

Frumvarpið gerir ráð fyrir, að hin hörmulega fjárhagsstaða ríkisins verði styrkt, yfirdráttarskuldin við Seðlabankann minnkuð um 250 milljónir króna og spariskírteini endurgreidd án endurútgáfu um 500 milljónir króna. Í athugasemdum fjármálaráðherra hvetur hann Alþingi til að hækka þessar upphæðir í meðferð frumvarpsins og innan ramma þess.

Annar kostur frumvarpsins er, að það er ekki opið í báða enda, eins og undanfarin frumvörp hafa verið. Í því eru 500 milljónir til ráðstöfunar, sem nota má til að halda óbreyttum niðurgreiðslum og fjölskyldubótum út næsta ár eða til að framkvæma aðrar ráðstafanir, sem kunna að þykja heppilegri, þegar líða tekur á árið.

Samkvæmt frumvarpinu á skattvísitala að hækka um 45% til að létta skattbyrðar fólks. Ennfremur eru áætlaðar tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga lækkaðar um 500 milljónir til að greiða fyrir samræmingu algengustu bóta almannatrygginga og tekjuskattsins.

Í heild er því unnt að segja, að Matthías Á. Mathiesen fjármálaráðherra hafi við gerð frumvarpsins unnið stefnumarkandi sigur við erfiðar kringumstæður.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Óþörf þjónusta

Mikið veður hefur verið gert út af stöðvuninni á fréttasendingum Norðmanna til Íslands. Verður þó ekki betur séð en sú lokun sé í samræmi við þróun mála á undanförnum árum. Norska fréttastofan NTB er hætt að nota loftskeyti í fréttasendingum innanlands. Loftskeytafréttirnar hafa um nokkurt skeið eingöngu verið notaðar af Íslendingum og Færeyingum.

Ekki er hægt að ætlast til, að Norðmenn reki ókeypis þessa þjónustu fyrir útlendinga. Hún er dýr í rekstri og viðskiptavinirnir fáir. Því miður er greiðsluþörf Norðmanna vegna þessara sendinga miklu meiri en greiðsluvilji okkar. Þess vegna virðist ekki vera grundvöllur fyrir frekara samstarfi á þessu sviði.

Íslenzkir fjölmiðlar eru ekki lengur háðir fréttum NTB. Þeir eru komnir í mun nánara samband við umheiminn. Þeir fá fréttir með loftskeytum frá Associated Press og með kapli frá Reuter. Þessar fréttir eru mun ítarlegri og nákvæmari en fréttir norsku fréttastofunnar.

Þær eru líka tiltölulega ódýrar í innkaupi og fjölmiðlar kveinka sér ekki undan greiðslum fyrir þær. Engum íslenzkum fjölmiðli mundi hins vegar detta í hug að greiða það verð, sem norska fréttastofan og norska póst- og símamálastjórnin vilja fá fyrir sína þjónustu.

Ríkið hefur hingað til greitt fyrir norsku fréttaþjónustuna, sjálfsagt til þess að stuðla að góðu sambandi Íslendinga við umheiminn. Þessi forsenda er nú brostin, síðan íslenzkir fjölmiðlar tóku upp beint samband við alþjóðlegu fréttastofurnar.

Fjármunum íslenzka ríkisins hlýtur að vera betur varið á annan hátt en að halda uppi loftskeytastöð í Noregi. Þróunin hefur gert þá þjónustu óþarfa. Ef ríkið vill auka stuðning sinn við fjölmiðlun á Íslandi, er betra að gera það á annan hátt en þennan. Og raunar er sá stuðningur nægur fyrir og ekki þörf á að auka hann með því að kasta peningum í sjóinn.

Af því, sem hér hefur verið sagt, er ljóst, að engin ástæða er fyrir Norðmenn að halda áfram þjónustu sinni við Íslendinga á þessu sviði. Enn fremur er ljóst, að engin ástæða er fyrir Íslendinga að greiða þessa þjónustu. Eina skynsamlega niðurstaðan er sú, að báðir aðilar þakki fyrir samstarfið á liðnum árum og fari síðan hvor sína leið.

Gott samband

Beina línan milli alþjóðlegu fréttastofunnar Reuters og íslenzkra fjölmiðla er með merkustu samgöngubótum á Íslandi á síðustu árum. Þetta samband tryggir stöðugan og truflanalausan straum upplýsinga frá umheiminum til Íslands. Og bili neðansjávarstrengurinn um tíma, geta loftskeyti Associated Press nægt, þótt þau séu stundum nokkuð trufluð. Við erum því í góðu sambandi við upplýsingastraum umheimsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Öfundsverðir af ókostunum

Íslendingar harma oft fámenni þjóðarinnar og telja það vera einn helzta þröskuldinn á framfarabraut hennar. Og auðvelt er að benda á marga og veigamikla erfiðleika, sem stafa beinlínis af fámenni þjóðarinnar og strjálbýli. Því fjölmennari sem þjóð er og því þéttbýlla sem land er, þeim mun styrkari verður þjóðin til sameiginlegra átaka.

Samgöngurnar eru dæmigerðar fyrir vanda Íslendinga á þessu sviði. Við erum að reyna að byggja upp og halda við víðfeðmu samgöngukerfi, en erum svo fáir, að verkefnið virðist stundum vera okkur ofviða. Vegirnir eru langir og skattborgararnir eru fáir. Það hefur kostað mikið átak: að ljúka hringvegi um landið og mun kosta mikið að ljúka hringvegi um Vestfirði.

Það mun ekki kosta okkur minna en einn milljarð á ári næsta aldarfjórðunginn að leggja varanlegt slitlag á hringveginn um landið og helztu þjóðvegi út frá honum, fyrir utan kostnað við hliðstæða vegagerð í þéttbýli. 0g við megum til með að framkvæma þetta, þótt það kosti okkur miklar byrðar.

Margir fleiri þættir þjóðlífsins verða óhjákvæmilega tiltölulega dýrir í fámennu og strjálbýlu landi. Vitundin um þetta dregur stundum kjark úr mönnum. og stuðlar að þeirri hugsun, sem stundum skýtur upp kollinum, að Ísland sé nánast óbyggilegt land. Hins vegar á þessi uppgjafarhugsun ekki mikið fylgi eins og sést bezt á því, að lítið er um, að menn flytjist úr landi og freisti gæfunnar annars staðar.

Við megum ekki heldur gleyma kostum fámennisins, sem skipta miklu máli og munu verða enn mikilvægari í framtíðinni. Íslendingar eru ein af fáum þjóðum heims, er ekki búa við landþrengsli. Víða erlendis eru offjölgun og landþrengsli geigvænleg vandamál, sem virðast jafnvel vera óleysanleg, ef horft er til framtíðarinnar. Hér er landrýmið ótakmarkað og verður svo um langan aldur, þótt þjóðinni fjölgi. Á þessa óvenjulegu aðstöðu Íslendinga má líta sem sérstaka auðlind.

Við þekkjum ekki nema í litlum mæli hinn sálræna þrýsting, sem fylgir þéttbýli og miklum fólksfjölda og er alvarlegt vandamál meðal margra iðnaðarþjóða. Útlendingar, sem koma hingað úr þrengslum stórborganna, hrífast margir af víðáttu og fámenni landsins. Þeim finnst mikil lífsreynsla að geta ferðazt um klukkustundum saman .án þess að sjá einn einasta mann. Þeim finnst þeir vera frjálsari menn við það. Ferðalög um íslenzkar óbyggðir geta læknað ýmsa sálræna menningarsjúkdóma.

Íslendingar kunna líka að meta þetta. Ferðalög um óbyggðir eru orðin almenn. Þau eru holl lífsreynsla, örva frjálsræðistilfinningu og gera menn að náttúruunnendum. Og þessi atriði mynda einmitt hæfilegt mótvægi við velferðardoða og ósjálfstæði manna í tækniþjóðfélagi nútímans.

Af þessu má sjá, að fámennið og víðáttan hér á landi valda okkur ekki erfiðleikum einum, heldur búa einnig yfir ýmsum kostum og ekki er ótrúlegt,að Íslendingar verði í náinni framtíð taldir sérstaklega öfundsverðir af þessum þröskuldum í vegi efnahagslegra framfara.

Jónas Kristjánsson

Vísir