arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Seint fyllist sálin …

Sveitarfélögin í landinu hafa ekki magnað umsvif sín á kostnað almennings og atvinnuvega á áttunda áratugnum eins og ríkið hefur gert. En þar með er ekki sagt, að sveitarfélögin eigi einmitt núna skilið aukna sneið af þjóðarkökunni.

Umsvif sveitarfélaganna eru ekki eins óvinsæl og ríkisins. Þau útvega fólki rafmagn, vatn og jafnvel hitaveitu. Þau leggja götur, gangstéttir og garða. Þau byggja skóla og íþróttavelli. Öll er þessi þjónusta nálæg almenningi.

Auðvitað er aldrei unnt að gera nóg á þessum sviðum. Menn mega ekki láta óskhyggjuna hlaupa með sig í gönur. Sveitarfélög verða að sætta sig við framkvæmdahraða, sem mótast af tekjum þeirra.

Í atvinnulífinu og í heimilishaldi almennings kemur óskhyggja ekki til greina. Atvinnulífið er í samkeppni og getur ekki verðlagt afurðir sínar án tillits til markaðar. Og almenningur getur ekki úrskurðað sér auknar tekjur, þegar buddan er tóm.

Sömu lögmál eiga að ríkja í opinberum framkvæmdum og rekstri. Ríki og sveitarfélög eiga að láta enda ná saman án þess að heimta aukna hlutdeild í þjóðarkökunni. Þetta er þyngsta þrautin fyrir óskhyggjumenn stjórnmálanna.

Sveitarfélögin hafa staðið sig betur á þessu sviði en ríkið hefur gert. Ný samræming ætti að felast í, að ríkið minnkaði aftur hlut sinn af þjóðarkökunni í þágu atvinnuvega og almennings, meðan sveitarfélögin héldu sínum hlut.

Samband íslenzkra sveitarfélaga hefur komið fram í þessu máli sem hver annar þrýstihópur. Það hefur óskað eftir lögum um 12% hámarksútsvar í stað 11%. Samt láta sum sveitarfélög sér nægja 10 og 10,5% á þessu ári.

Reykjavíkurborg hefur ýmsa óskhyggju á bakinu. Sem dæmi má nefna ráðagerðir um hrikalega heilsugæzlustöð í Breiðholti, langtum viðameiri en aðrar slíkar, þótt miðað sé við fólksfjölda.

Uppsöfnuð óskhyggja af þessu tagi veldur því, að Reykjavík hefur frestað afgreiðslu fjárhagsáætlunar og bíður nú eftir heimild alþingis til 12% útsvars. Félagsmálaráðherra hefur tekið málið að sér, en fjármálaráðherra er tregur til, sem betur fer.

Dagblaðið hefur undanfarið gengið fram fyrir skjöldu til að benda á 12% óskhyggjuna hjá stjórnmálamönnum Reykjavíkurborgar. Þetta hefur vakið gremju þeirra, sem vildu láta málið komast sem lengst í kyrrþey.

Þeir hafa nú hefnt sín á Dagblaðinu með því að valda því milljónatjóni. Það gerðu þeir með því að fresta yfir eina helgi afgreiðslu byggingarleyfis handa Dagblaðinu, svo að það lenti í nýjum skatti, sem lagður hefur verið á smíði atvinnuhúsnæðis.

Vonandi verður sú gerð stjórnmálamönnunum til einhverrar fróunar, ef þeim tekst ekki að knýja fram 12% útsvar. Því miður er hugsanlegt, að þeim takist að ná eyrum óskhyggjumanna alþingis, þrátt fyrir tregðu fjármálaráðherra.

Alþingi er eina stofnunin í landinu, sem ekki er háð lögmáli jafnvægis í tekjum og gjöldum. Alþingi getur ákveðið, að tekjur verði auknar með nýjum eða hærri sköttum, ef það sér útgjaldaþörf, sem það ímyndar sér, að sé bráðnauðsynleg.

Allan þennan áratug hefur alþingi leitað jafnvægis tekna og gjalda í hækkuðum gjöldum og aukinni hlutdeild ríkisins í þjóðarbúinu. Þessi misráðna stefna er mikilvægasta forsenda verðbólgunnar, sem einkennt hefur áratuginn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Aðstoð úr óvæntri átt.

Í sekk og ösku Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík er brúnin farin að lyftast á einstaka manni. Hinum fyrrverandi meirihluta í borgarstjórn hefur hlotizt óvænt liðsinni núverandi meirihluta.

Skoðanakönnun, sem Dagblaðið gerði í desember á fylgi stjórnmálaflokkanna í landinu og í Reykjavík sérstaklega, gaf fyrrverandi meirihluta ekkert tilefni til bjartsýni, þótt sjálfstæðismenn annars staðar á landinu mættu vel við una.

Könnunin benti til, að Sjálfstæðisflokkurinn væri í landinu í heild búinn að endurheimta fylgið, sem hann tapaði í kosningunum í fyrra. Undantekningin var Reykjavík.

Í alþingiskosningunum í fyrra fékk Sjálfstæðisflokkurinn 32,7% fylgis í landinu öllu og 39,5% í Reykjavík. Samkvæmt könnuninni í desember var fylgi flokksins komið í 42,2% í landinu öllu, en ekki nema í 41,2% í Reykjavík.

Að vísu miðaðist könnunin við atkvæði í alþingiskosningum, en ekki borgarstjórnarkosningum. Hún gaf þó vísbendingu um, að vinstri flokkarnir hefðu sýnt fram á, að ekki yrði heimsendir í Reykjavík, þótt þeir færu þar með völd.

Nú um áramótin hins vegar byrjaði hinn nýi meirihluti vinstri flokkanna í Reykjavík að sýna fram á, að vinstri stjórnin mundi verða borgurunum dýrari en hin hægri hafði verið. Hún ætlar sér að hirða 12% útsvar í stað 11% áður.

Áformað hafði verið að hafa síðari umræðu um fjárhagsáætlun Reykjavíkur 18. janúar. Henni hefur nú verið frestað fram í febrúar. Ástæðan er sú, að hinn nýi meirihluti er að bíða eftir, að alþingi komi saman og heimili 12% útsvar.

Meirihlutinn hefur ekkert tillit tekið til hinnar miklu athygli, sem mismunurinn á skattheimtu Reykjavíkur og nágrannabæjanna hefur vakið. Annaðhvort skortir meirihlutann í Reykjavík jarðsamband við skattborgarana eða hann er orðinn of öruggur með sig.

Á Seltjarnarnesi og í Mosfellssveit, Hafnarfirði og Garðabæ hafa bæjaryfirvöld ákveðið að nota ekki til fulls heimildir til álagningar útsvars og fasteignagjalda. Á sama tíma eru yfirvöld í Reykjavik að bíða eftir auknum heimildum.

Horfur eru því á, að Reykvíkingar verði á þessu ári að greiða 12% útsvar meðan sumir nágrannarnir sleppa með 10%. Sumir íbúar Nesvegar greiða þá 20% meira útsvar en aðrir íbúar sömu götu.

Í leiðara Dagblaðsins síðasta fimmtudag var dregið í efa, að í Reykjavík krefðust aðstæður hærra útsvarshlutfalls en í nágrannabæjunum. Að vísu væri meira af lágtekjufólki í Reykjavík og meira af fólki, sem þyrfti á fjárhagsaðstoð að halda.

Þessi munur er þó ekki meiri en svo, að Reykjavík ætti að geta unnið hann upp á stærðinni. Í stóru bæjarfélagi eiga rekstur og framkvæmdir að vera ódýrari á mann en í litlum bæjarfélögum. Reykjavík ætti því alveg að komast af með 10-10,5% útsvar.

Þorstinn í 12% útsvar er til þess fallinn að sýna Reykvíkingum fram á, að vinstri stjórnir séu dýrari í rekstri en hægri stjórnir. Þótt hinar síðari séu ekki góðar, þá séu hinar fyrri enn verri. Þær kunni enn síður með fé að fara.

Ef skattgreiðendur átta sig almennt á þessu, er hætt við, að þeir skipti um meirihluta í næstu borgarstjórnarkosningum. Á nýju ári er meirihlutinn að gefa minnihlutanum nýja von, sem hann hafði ekki í lok síðasta árs.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Smánarsamningar

Ástæðulaust er, að landsmenn sætti sig við að þola atvinnu- og tekjumissi til að veita Færeyingum efnahagsaðstoð. Ssamningarnir, sem að minnsta kosti tveir ráðherranna stóðu að við Færeyinga í fyrrakvöld, geta ekki þýtt annað en þungar byrðar á herðar Íslendinga.

Meginatriði er, að við höfum af engu að taka. Við þurfum sjálf að Þola skerðingu bæði þorsk- og loðnuveiða. Minnkun afla á Íslandsmiðum þyrfti að verða miklu meiri en verið hefur, eigi stoðum að vera rennt undir lífskjör þjóðarinnar í framtíðinni.

Því meira sem við gefum útlendingum, þeim mun minna höfum við í okkar hlut, sumpart með því að draga úr veiðum okkar, atvinnu og tekjum þegar í stað, sumpart með því að nær verður gengið fiskistofnum og aflinn verður minni í framtíðinni.

Því er glapræði hjá íslenzkum ráðamönnum að semja enn við útlendinga um veiðiheimildir hér við land þvert ofan í gefnar yfirlýsingar.

Samkvæmt samningnum á þorskafli Færeyinga hér aðeins að minnka um þúsund tonn á ári, úr sjö í sex þúsund, en heildarafli þeirra af bolfiski á samt að verða óbreyttur, sautján þúsund tonn. Þetta samsvarar ársafla fimm íslenzkra skuttogara, sem gæti verið uppistaða lífskjara í svo sem fimm íslenzkum sjávarplássum.

Meðan við þurfum að skerða loðnuafla á Íslandsmiðum, er Færeyingum enn gefinn kostur á að veiða sautján þúsund og fimm hundruð tonn af loðnu í stað þrjátíu og fimm þúsund tonna áður. Í stað þess sem loðnuafli Færeyinga minnkar, mega þeir nú veiða sautján þúsund og fimm hundruð tonn af kolmunna hér við land. Íslendingar eiga að fá að veiða þrjátíu og fimm þúsund tonn af kolmunna við Færeyjar, heimild sem sennilega verður okkur næsm gagnslítil.

Eins og DB greindi frá í gær telja margir þingmenn, að ráðherrarnir Benedikt Gröndal og Kjartan Jóhannsson hafi gert þessa samninga án nauðsynlegs umboðs frá ríkisstjórn og þingflokkum stjórnarinnar, þar sem um svo mikið mál var að ræða. Eins og mál eru vaxin, er grundvöllur til, að þingmenn úr öllum flokkum hafi vit fyrir ráðherrunum og felli þessa smánarsamninga.

Yfirlýsingar Kjartans Jóhannssonar sjávarútvegsráð- herra á þingi Landssambands íslenzkra útvegsmanna fyrir skömmu voru aðeins túkaðar á þann veg einn, að ráðherrann mundi beita sér gegn endurnýjun á hvers konar samningum um veiðiheimildir til handa útlendingum hér við land. Við þetta hefur ráðherrann ekki staðið.

Íslendingum er vel til frænda sinna í Færeyjum. Margt vildum við fyrir þá gera, ef nauðsyn krefði. En nú er ekki tilefni til að veita þeim efnahagsaðstoð. Ekki verður annað séð en Færeyingar séu um margt efnahagslega betur í stakk búnir en við erum um þessar mundir.

Sárast mun Íslendingum þó þykja, að með veiðiheimildum til handa Færeyingum erum við óbeint að veita Bretum og öðrum þjóðum Efnahagsbandalagsins heimildir til veiða á Íslandsmiðum.

Bretar halda nefnilega áfram veiðum hér gegnum Færeyinga.

Meðan Færeyingar bera sig illa í Reykjavík og þrýsta fram veiðiheimildum, láta þeir þjóðir Efnahagsbandalagsins halda áfram veiðum í færeyskri landhelgi.

Þeir afhenda Bretum og Vestur-Þjóðverjum afla og hirða hluta hans aftur af Íslendingum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Misháu útsvörin

Myndazt hefur töluverður aðstöðumunur skattgreiðenda á Reykjavíkursvæðinu. Íbúar Reykjavíkur og Kópavogs greiða hærri gjöld til bæjarfélagsins en íbúar Seltjarnarness, Mosfellssveitar, Hafnarfjarðar og Garðabæjar gera.

Að undanförnu hefur verið deilt um, hverjar séu forsendur þessa. Meðal annars hefur verið rætt, hvort Reykjavík og Kópavogur veiti íbúum sínum meiri eða minni þjónustu en hin sveitarfélögin.

Slíkan mun er ekki auðvelt að sjá. Helzt er það Kópavogur, sem á við vandamál að stríða, þótt hann nýti álagningarheimildir til fulls. Hann er til dæmis bæjanna skemmst á veg kominn í gerð gatna og skóla.

Sumir svefnbæirnir á svæðinu veita betri þjónustu en Reykjavík á afmörkuðum sviðum. Seltjarnarnes hefur til dæmis náð mun lengra í smíði skóla, svo að einsett er þar í flestum árgöngum.

Einnig er deilt um, hvort nágrannabæirnir lifi á Reykjavík eða ekki. Ljóst er, að margir íbúarnir sækja atvinnu til Reykjavíkur. En á síðustu árum hefur aukizt flótti fyrirtækja frá Reykjavík.

Reykjavík sér um slökkvilið, strætisvagna, kalt og heitt vatn, svo og rafmagn fyrir Kópavog. Sumir telja nágrannasveitarfélögin komast of létt frá slíkum viðskiptum.

Seltjarnarnes greiðir sinn hlut af tapi á rekstri Strætisvagna Reykjavíkur. Öll sveitarfélögin á Reykjavíkursvæðinu greiða til fulls þjónustu frá borginni. Þau borga þar á ofan rafmagn til götulýsingar, sem Reykjavík gerir ekki.

Svefnbæirnir spara sér fjárfestingu með viðskiptum við Reykjavík, en greiða auðvitað fjárfestinguna smám saman í daglegum notkunargjöldum. Reykjavík hefur oft haft tímabundin óþægindi af fjárfestingu, en hefur síðan hagnazt á henni, þegar eignirnar hafa afskrifazt.

Litlum bæjum er mikils virði að geta sparað fjárfestingar á sumum sviðum. Það auðveldar þeim hliðstæðar aðgerðir á öðrum sviðum. En fyrir Reykjavík er líka hagkvæmt að dreifa rekstrarkostnaði ýmissar þjónustu á marga aðila.

Viðskipti svefnbæjanna við Reykjavík eru öllum málsaðilum til hagsbóta. Engin leið er að meta, hvor hagnist meira, Reykjavík eða nágrannabæirnir. Forsendur aðstöðumunarins eru ekki á þessu sviði.

Því hefur réttilega verið haldið fram, að í Garðabæ og á Seltjarnarnesi búi að meðaltali tekjuhærra fólk en í Reykjavík og þar af leiðandi betri skattgreiðendur. Góðir skattgreiðendur auðvelda bæjarfélögum að lækka gjöldin.

Ennfremur er rétt, að Reykjavík þarf í meira mæli en önnur sveitarfélög að sinna fólki, sem hefur orðið undir í lífsbaráttunni, því að það hefur flykkzt í bæinn. Þangað hafa einnig flutzt gamalmenni og öryrkjar, sem lítil gjöld geta greitt.

Ekki er þessi tekjumunur eina skýringin. Þá gæti Kópavogur ekki síður en Hafnarfjörður haft lægri gjöldin. Kópavogur sleppur eins og Hafnarfjörður við hin sérstöku vandamál Reykjavíkur.

Til viðbótar tekjumun íbúanna koma svo stjórnmálin. Sjálfstæðisflokkurinn ræður ferðinni i bæjunum með lágu gjöldin og vinstri flokkarnir ráða ferðinni í Reykjavík og Kópavogi.

Þótt ekki hafi það sézt á ríkisstjórninni, sem fór frá völdum á síðasta ári, þá er almenna reglan sú, að hægri flokkar hneigjast að varðveizlu fjár en vinstri flokkar að eyðslu þess.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lán verði opinberuð.

Í hamaganginum á alþingi fyrir jólin, þegar efnahagslög og fjárlög voru keyrð í gegn, hurfu ýmis góð mál í skuggann. Þau verða væntanlega tekin til meðferðar á þessu ári, þótt ljóst sé, að efnahagsmálin munu taka mestan tíma alþingis.

Frumvarp Kjartans Ólafssonar um upplýsingaskyldu banka og annarra lánastofnana er eitt þessara mála. Markmið frumvarpsins er, að almenningur geti kynnt sér og haft á þann hátt eftirlit með útlánum stofnana.

Í frumvarpinu segir, að árlega skuli birta lista yfir öll veðlán, einnig önnur lán hærri en fjórar milljónir og til lengri tíma en tveggja ára, ásamt upplýsingum um lánskjör og fleira. Ennfremur skuli birtur listi yfir þá, sem skulda meira en sex milljónir í viðkomandi lánastofnun.

Upphaflega var þetta frumvarp flutt á síðasta þingi af Ragnari Arnalds, en varð þá ekki útrætt. Hugsunin að baki frumvarpsins er sú, að hvert einasta lán er gjöf að hluta til. Þetta ástand hefur ríkt áratugum saman hér á landi, en einkum keyrt um þverbak í óðaverðbólgu áttunda áratugarins. Ljúflingar lánakerfisins hafa með þessum hætti eignazt skattfrjálsar stóreignir.

Við slíkar aðstæður er bankaleynd greinilega forkastanleg, þótt hún kunni að vera afsakanleg við þær aðstæður, að lán séu endurgreidd með jafngildum verðmætum. Enda eru lán Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs birt opinberlega, án þess að neinum erfiðleikum hafi valdið.

Í opinberri birtingu felst töluvert viðnám gegn ríkjandi spillingu í lánveitingum á Íslandi. Frumvarpið er því gott og nauðsynlegt.

Afturvirkni verði bönnuð.

Annað jafnþarft mál er frumvarp Matthíasar A. Mathiesen og Geirs Hallgrímssonar um, að hvorki megi setja íþyngjandi reglur um skatta á tekjur eða eignir liðins árs né afturvirkar og íþyngjandi reglur um breytta eða nýja skattstofna.

Frumvarp þetta er flutt að gefnu og alvarlegu tilefni. Ríkisstjórnin hefur brotið af sér á þessu sviði, af því að það er “ekki beinlínis bannað” í stjórnarskránni, svo að notað sé siðklént orðbragð Ólafs Jóhannessonar forsætisráðherra.

Nauðsynlegt er að auka réttaröryggi á þessu sviði. Menn gera á hverjum tíma ráðstafanir um fjármál í trausti þess, að skattlagning á tekjur og eignir verði í samræmi við þágildandi lög. Nýjar og íþyngjandi reglur ætti aðeins að setja fram í tímann, en ekki aftur í tímann.

Núverandi ríkisstjórn er ekki hin eina, sem hefur brotið af sér á þessu sviði. Hún hefur aðeins farið grófar að því. Virðist ljóst, að fórnardýr aðgerða hennar muni hefja prófmál gegn þeim fyrir dómstólum landsins. Hvernig sem því máli kann að lykta, er nauðsynlegt að koma framvegis á réttaröryggi í þessu efni.

Í greinargerð benda flutningsmenn á, að hliðstæð afturvirkni sé vandamál á fleiri sviðum, t.d. í tollum. Menn skuldbinda sig til innflutnings á ákveðinni vöru, sem síðan hækkar í tolli, meðan varan er á leið til kaupanda. Flutningsmenn gera ekki sérstakar tillögur á þessu sviði, þótt þess væri sennilega einnig þörf.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sigur langsum.

Ríkisstjórninni er umtalsverður ávinningur að hinu nýja fiskverði, sem meirihluti yfirnefndar Verðlagsráðs sjávarútvegsins ákvað í fyrrakvöld. Þessi ákvörðun tryggir vinnufrið í sjávarútvegi næstu fimm mánuði.

Ákvörðunin er diplómatískur sigur fyrir oddamann nefndarinnar, Jón Sigurðsson, forstjóra Þjóðhagsstofnunarinnar. Nefndin klofnaði nefnilega ekki þversum eins og venjulega, heldur langsum.

Það voru fulltrúar sjómanna og sambandsfrystihúsanna, sem stóðu með oddamanni ríkisstjórnarinnar að hinu nýja fiskverði. Á móti voru fulltrúar útgerðarmanna og frystihúsa Sölumiðstöðvarinnar.

Einn fulltrúi kaupenda og einn fulltrúi seljenda stóðu þannig með oddamanninum og einn fulltrúi kaupenda og einn fulltrúi seljenda voru á móti. Þess vegna er engin leið að átta sig á, hverjir urðu undir, kaupendur eða seljendur.

Fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna höfðu áður staðið saman um, að lágmarkið væri 14% hækkun fiskverðs og hámarkstíminn til 1. marz. Að lokum stóð þó Ingólfur Ingólfsson, fulltrúi sjómanna, að 11% hækkun og gildistíma til 1. júní.

Að baki sinnaskiptanna liggja loðin loforð um félagslegar umbætur og hugsanleg skattfríðindi sjómanna, sem forsætisráðherra er sagður hafa gefið í kjölfar tveggja funda með Ingólfi.

Áður hafði verið nokkur hætta á óbeinu verkfalli á fiskveiðiflotanum, því að sjómenn höfðu af fulltrúum sínum verið hvattir til að skrá sig ekki, fyrr en nýtt fiskverð væri komið í ljós. Nú á ekki að vera neitt því til fyrirstöðu, að þeir skrái sig.

Þar með er vinnufriðurinn fenginn. Erfitt er að sjá, að útgerðarmenn geti andæft gegn niðurstöðunni, þótt hún leiði sennilega til taprekstrar á bátaflotanum.

Fulltrúi útgerðarmanna, Kristján Ragnarsson, kvartaði um, að venjuleg gögn frá Þjóðhagsstofnun um afkomu fiskveiðanna á liðnu ári og spá um afla og verðbreytingar hafi ekki komið, fyrr en búið var að taka efnislega ákvörðun um nýja fiskverðið.

Það er náttúrlega leiðinlegt fyrir oddamanninn sem hagfræðing og embættismann að knýja nýtt fiskverð í gegn með slíkum hætti, um leið og það er sigur fyrir hann sem stjórnmálamann.

En ástandið er víst þannig í efnahagslífinu, að það ruglar menn bara í ríminu, ef einhver heldur því fram, að tveir plús tveir séu fjórir. Úr slíkum reikningi fást ekki pólitískt framkvæmanlegar niðurstöður.

Eyjólfur Ísfeld Eyjólfsson, sá fulltrúi kaupenda, sem var á móti ákvörðuninni, hitti naglann á höfuðið, þegar hann sagði:“Þessi fiskverðshækkun er sízt meiri en þróun launamála og þó sérstaklega afkoma útgerðar gefur tilefni til. Hækkunin er þó verulega umfram greiðslugetu fiskvinnslunnar miðað við núverandi markaðsverð og gengi.”

Það var semsagt vitlaust gefið í spilinu. Sjálft gengið er rangt. En því má ekki breyta vegna rangrar gjafar í spilamennsku á öðrum sviðum þjóðlífsins. Hvergi mega tveir plús tveir vera fjórir, því að þá hrynur spilamennskan í heild.

Sennilega sætta allir málsaðilar sig við, að tveir plús tveir séu fimm í þessu landi. Við gerum ekki hærri kröfur til stjórnar efnahagsmála en að vinnufriður ríki, svo að enn megi láta reka á reiðanum í fimm mánuði í viðbót.

Þannig skilið er útkoman sigur fyrir ríkisstjórnina og oddamanninn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Menn óttast kreppu.

Nýja árið verður tæplega jafn viðburðaríkt á innlendum vettvangi og liðið ár. Það var líka sérlega fjörugt ár, nánast samfelld röð örlagastunda.

Íslendingar mættu gleði og sorgum í ríkum mæli á gamla árinu. Af harmleikjum ársins er flestum flugslysið mikla í Sri Lanka enn í fersku minni. Og gleðifréttirnar af kjöri Friðriks Ólafssonar sem forseta Alþjóða skáksambandsins rísa líka hátt í endurminningunni.

Meira að segja menningin stóð með blóma. Sem dæmi má nefna, að Listahátíð tókst óvenju vel að þessu sinni. Ennfremur voru ungir og efnilegir höfundar fjölmennir á jólavertíð bókmenntanna.

Flestir hugsa þó til stjórnmálanna, þegar árið 1978 ber á góma. Þetta var mikið og afdrifaríkt kosningaár, sem leiddi til valda vinstri stjórnir, fyrst í Reykjavík og síðan í landinu.

Nýir siðir hafa fylgt nýjum herrum. Nú er ekki lengur stjórnað á lágum nótum í sátt og samlyndi helmingaskiptanna. Nú er allt á háa céi, þegar oddvitarnir bera nær daglega vandamál sín á markaðstorg almenningsálitsins.

Þessi stíll verður sennilega varanlegur. Almenningi líkar hann betur, enda hefur hann flutt valdið í landinu örlitið nær þjóðinni. Almenningur er meiri þáttakandi í stjórnmálunum.

Þegar horft er fram á nýja árið, er tilgangslítið að lesa áramótahugvekjur leiðtoganna. Mun skynsamlegra er að líta á hegðun fólksins í landinu og lesa úr henni spá um nánustu framtíð.

Fólk er svartsýnt um þessar mundir. Það eyðir ekki eins gegndarlaust og áður. Sumir eru jafnvel farnir að safna fé, sem áður þótti fráleitt í verðbólgunni. En þetta stafar af ótta við kreppu og atvinnuleysi.

Verðbólgan er ekki eingöngu neikvæð, því að henni fylgir oftast næg atvinna. Náist nú árangur í baráttunni gegn verðbólgu, er næstum öruggt, að það kemur niður á atvinnu manna. Þetta sjá margir fyrir.

Ekki bætir úr skák, að ríkisstjórnin hefur hafnað því að láta ríkissjóð rifa seglin. Samdrátturinn mun því koma með fullum þunga á atvinnuvegina. Enda er hljóðið þar í mönnum svartara en verið hefur um áratuga skeið.

Sum fyrirtæki eru að neyðast til að rifa soglin vegna skorts á verkefnum, til dæmis í byggingariðnaði. Önnur draga saman viljandi, af ótta við framtíðina. Atvinna manna verður ótrygg fyrir bragðið.

Svo eru það fyrirtækin, sem beinlínis ramba á barmi gjaldþrots. Þau eru óvenju mörg um þessar mundir, til dæmis í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Þar á ofan hefur landbúnaðurinn sprengt greiðslugetu ríkissjóðs.

Ráðherrarnir halda sínu striki og þykjast ekki sjá þennan vanda. Sumir þingmenn stjórnarinnar deila þó svartsýninni með almenningi. Þeir munu vafalaust halda uppi andófi innan stjórnarflokkanna á næstu mánuðum.

Janúar verður þó rólegur, því að þingmenn eru örlátir á frí við sjálfa sig. Hringekjan fer svo af stað, þegar þing kemur saman í lok mánaðarins. Þá má aftur búast við samfelldum hamagangi á þingi, svo sem var á öndverðum þessum vetri.

Á þessum tímamótum er rétt að óska þjóðinni þess, að ríkisstjórnin ranki við sér og taki upp breytt vinnubrögð í varnarstríðinu fyrir framhaldi góðra lífskjara í landinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið