arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þetta er allt í áttina.

Loksins hefur færzt líf í rikisstjórnina í landhelgismálinu. Fyrir helgina hótaði hún að slíta stjórnmálasambandi við Breta, ef þeir hættu ekki að sigla á varðskipin. um leið boðaði hún umfangsmikla sókn í málinu einkum á vettvangi Atlantshafsbandalagsins og einnig á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.

Pétur Thorsteinsson ráðuneytisstjóri er lagður af stað sem sérstakur fulltrúí ríkisstjórnarinnar í ferð til höfuðborga ríkja Atlantshafsbandalagsins til þess að gera stjórnum ríkjanna grein fyrir sjónarmiðum Íslendinga. Átti hann að vera i Osló i gær og í Kaupmannahöfn í dag.

Þá hefur ríkisstjórnin krafizt fundar í fastaráði Atlantshafsbandalagsins út af framgöngu Breta á Íslandsmiðum. Jafnframt hefur hún beðið Joseph Luns, framkvæmdastjóra bandalagsins, um að koma hingað til að ræða við ríkisstjórnina. Að lokinni kynningu málsins gagnvart ríkjum bandalagsins, ætlar ríkisstjórnin svo að krefjast nýs fundar í fastaráðinu.

Loks verða sendiherrar Íslands vestan hafs kallaðir heim til að undirbúa frekari kynningu málstaðar Íslands gagnvart öryggisráði Sameinuðu þjóð- anna og ríkisstjórnum Bandaríkjanna og Kanada.

Þetta er of lítíð of seint kunna margir að segja. Meðal annars hefur hér í blaðinu verið fyrir löngu hvatt til nokkru harðari aðgerða en þessara. En ríkisstjórnin hefur verið hægfara og vill vera hægfara og hefur að sjálfsögðu sínar ástæður til þess.

Við eigum að geta unað þessum aðgerðum að sinni. Þær munu hafa mikil áhrif á þeim vettvangi, sem mestu máli skiptir, valdatafli alþjóðastjórnmálanna. Afskipti Atlantshafsbandalagsins eru mun mikilvægari en almenningsálitið erlendis, sem seint verður nógu vel upplýst til að koma okkur að gagni.

Vitanlega gerum við ráð fyrir, að harðari aðgerðir geti fylgt á eftir, ef þessar duga skammt. Ef til vill duga þær til þess að fá Breta til að hætta ásiglingum sínum. Ef þeir gera það ekki, er ríkisstjórnin nokkurn veginn búin að skuldbinda sig til að slíta stjórnmálasambandi við Breta.

Ástandið á miðunum er orðið einkar alvarvlegt eins og sést af þvi, að Bretareru farnir að elta uppi varðskipin hvar sem er, þótt þau séu að sinna öðrum störfum en landhelgisgæzlu, svo sem ýmissi öryggísþjónustu. Þeir eru einnig farnir að áreita rannsóknaskip og jafnvel kaupskip.

Wilson, forsætisráðherra Bretlands, hlýtur að eiga óvenjulega bágt heima fyrir um þessar mundir, úr þvi að hann stendur fyrir þessum óvenjulega miklu mannalátum út á við. En hann hefur líka þurrkað út alla möguleika islenzkra stjórnvalda á að semja við Breta um svo mikið sem fimm fiska veiði.

Þjóðin styður rikisstjórnina i hinum nýjustu aðgerðum hennar og væntir þess, að þær séu merki um nýja stefnu og nýja tíma i landhelgismálinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hatur og hagsmunir.

Aðförin að Dagblaðinu er umfangsmesta tilraun til heftingar á tjáningarfrelsi, sem Íslendingar hafa kynnzt á síðustu áratugum. Um hana er breið pólitísk samstaða, enda hefur Dagblaðið frá upphafi verið stjórnmálamönnum úr öllum flokkum mikill þyrnir i augum

Frumkvæðið kemur frá aðstandendum Vísis, sem taka á sig miklar skuldbindingar til þess að koma lagi á keppinaut, sem hefur fyrir löngu hlaupið Vísi af sér. Þeir greiddu á einum degi fjórar og hálfa milljón upp í óreiðuskuldir Alþýðublaðsins og taka nú á sig að greiða eina og hálfa milljón á mánuði, rekstrarhalla blaðsins.

Skilyrðið fyrir þessari gjafmildi gagnvart Alþýðuflokknum var, að hann sæi um, að meirihluti stjórnar Blaðaprents segði Dagblaðinu upp prentun með svo litlum fyrirvara, að útilokað væri fyrir blaðið að afla sér í tæka tíð hliðstæðrar prentunar með öðrum hætti.

Alþýðuflokksmenn sáu siðleysið í þessu og fóru i fyrstu undan i flæmingi. Alþýðublaðið hætti að koma út vegna fjárskorts. En um síðir varð freistingin of sterk og aðstandendur blaðsins tóku að sér að sjá um, að Blaðaprent lokaði á Dagblaðið um næstu mánaðamót.

Tilmæli Alþýðuflokksmanna fengu góðan hljómgrunn hjá öðrum stjórnmálaöflum, sem eiga aðild að Blaðaprenti. Að sögn Kristins Finnbogasonar, framkvæmdastjóra Tímans, fól stjórn blaðsins, með Ólaf Jóhannesson ráðherra i broddi fylkíngar, honum að taka þátt í aftökusveitinni.

Í svona málum skiptir minnstu, hvar í flokki stjórnmálamennirnir standa. Undir flestum þeirra er hvort sem er sami rassinn. Hinir sameiginlegu hagsmunir þeirra eru sterkari en ágreiningsefni þeirra. Og þeir eru sammála um, að óþægilegt sé og ómögulegt sé að hafa yfir höfði sér Dagblaðið.

Hatur Vísismanna og hagsmunir pólitíkusa sameinuðust i þessari aðför. Sumir fulltrúarnir í stjórn Blaðaprents tóku þó með tregðu þátt i henni, enda höfðu allir stjórnarmennirnir marglýst yfir því, að Dagblaðið skyldi fá nægan aðlögunartíma til að byggja upp eigin prentsmiðju. Þeim þótti miður, að flokksforingjarnir skyldu knýja þá til að ganga á bak orða sinna.

Sumir þeirra vissu líka undir niðri, að Dagblaðið hefur verið bezti viðskiptavinur Blaðaprents. Blaðið hefur jafnan greitt prentunina á gjalddögum og greiddi í desember einum l,6 milljón króna álag umfram önnur dagblöð. Á aðeins tveimur mánuðum, í október og nóvember, bætti Dagblaðið rekstrarstöðu Blaðaprents um 2 milljónir.

Annað mál er svo, hvort mennirnir á gullkistum Vísis og stjórnmálamennirnir hafa árangur sem erfiði. Þeir hafa vissulega sett Dagblaðið í mikinn vanda, sem erfitt verður að leysa. Starfsmenn blaðsins hafa þegar gert margvíslegar ráðstafanir, sem stefna að því að hindra, að útgáfa blaðsins stöðvist út af aðförinni að blaðinu.

Það mun svo koma í ljós á næstu vikum, hvernig okkur gengur þessi viðleitni. Í baráttunni er okkur mikill styrkur að því að vita af þúsundum meðeigenda og tugþúsundum lesenda, sem standa þétt að baki okkar og styðja okkur með ráðum og dáð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Rangur þáttur í spánni.

Í nýjustu þjóðhagsspá ríkisins, sem birt var 28. nóvember síðastliðinn, er annars vegar gert ráð fyrir óbreyttu aflamagni á þessu ári og hins vegar 4% aukningu frá því í fyrra. Þetta er óneitanlega sérkennileg spá og til þess fallin að magna vantrú manna á, að efnahagsdæmi þjóðarinnar gangi upp á árinu.

Mikilvægasti þáttur aflans er þorskurinn. Af honum hafa veiðzt um 330 þúsund tonn á ári. Þar af hafa útlendingar veitt um 100 þúsund tonn og við um 230 þúsund tonn. Þessar tölur fela i sér mikla ofveiði. Hafrannsóknastofnunin telur, að framhald á svona miklum afla muni á þremur árum leiða til hruns þorskstofnsins.

Búið er að semja við Vestur-Þjóðverja um, að þeir fái að veiða 5 þúsund tonn af þorski á árí. Ef samið yrði við Breta um 65 þúsund tonn handa þeim og við aðrar þjóðir um samtals 10 þúsund tonn, verður samanlagður þorskafli útlendinga um 80 þúsund tonn á árinu.

Ekki er sennilegt, að framhald þorskastríðsins hafi nein umtalsverð áhrif á þessar tölur á árinu. Hörð stefna gagnvart Bretum gæti um síðir, til dæmis eftir niðurstöðu hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, leitt til þess, að þeir leggi að verulegu eða öllu leyti niður veiðar ú Íslandsmiðum. En slík þróun kemur okkur ekki að gagni í aflamagni á árinu 1976.

Þannig virðist ljóst, að útlendingar geti á þessu ári náð um 80 þúsund tonna þorskafla, hvort sem samið verður við þú eða ekki. Þessa tölu þarf því að hafa í huga, þegar rætt er um okkar eigið aflamagn.

Hafrannsóknastofnunin mælir með því, að á þessu ári verði aðeins veidd 230 þúsund tonn af þorski. Með þeim samdrætti mætti bjarga þorskstofninum og síðan stækka hann smám saman, unz það mark næðist, að veiða mætti 500 þúsund tonn úr honum á ári hverju.

230 þúsund tonna heildarafli jafngildir 15O þúsund tonna afla fyrir Íslendinga, sem er 35% samdráttur frá því í fyrra. Því er ljóst, að spá Þjóðhagsstofnunar er marklaus, ef farið verður eftir tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, sem virðast mjög skynsamlegar.

Í sjávarútvegsráðuneytinu eru menn nú að gæla við þá hugmynd að fara vægar i friðunarsakirnar til þess að minnka áfall sjávarútvegsins á þessu ári. Eru hugmyndir uppi um að leyfa veiði á 300 þúsund tonnum á árinu. Við það mundi stofninn enn rýrna og síðari efling hans taka enn lengri tima, ef hún þá tækist. Þessi hugmynd felur i sér 4% minnkun þorskaflans.

Fiskifræðingar hafa tekið þessari hugmynd illa. En verið er að reikna út, hvaða áhrif hún hafi á þorskstofninn á löngum tima. Sennilegt er, að hún feli i sér meiri afla en stofninn fær þolað, enda felst mismunurinn á 230 þúsund tonnum og 300 þúsund tonnum einkum i smáfiskadrápi.

Auðvitað verður að muna eftir því, að fleiri fiskar eru i sjó en þorskur, þar á meðal loðna, sem ætti að geta veiðzt i miklum mæli á árinu. Samt er útlitið þannig, þegar á heildina er litið, að skynsamlegt er að gera ráð fyrir nokkrum og jafnvel töluverðum samdrætti i aflamagni okkar á árinu. Þjóðhagsspáin fyrir 1976 er því röng að þessu mikilvæga leyti.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Um “dýrkun yfirborðsmennsku”.

Áramótin hafa orðið stjórnmálamönnum og fjölmiðlum tilefni til að meta stöðu ríkisstjórnarinnar. Sýnist þar sitt hverjum eins og við er að búast. Flestir eru sammála um, að fylgi hennar hafi minnkað. En menn eru ekki sammála um, hvort þetta sé sanngjörn þróun eða ekki.

Morgunblaðið telur í Reykjavíkurbréfi siðasta sunnudags, að gagnrýnin á ríkisstjórnina beinist ekki að gerðum hennar, heldur framkomu hennar út á við. “Fólki þykir ráðherrarnir ekki gefa nógu skeleggar yfirlýsingar í fjölmiðlum”, segir blaðið. Þetta er ákaflega yfirborðsleg kenning, sem stangast á við staðreyndir.

Öllu nær kjarna málsins kemst Ólafur Jóhannesson í áramótagrein sinni, þar sem hann segir m.a.: “Menn segja gjarnan, að stjórnin sé ekki nógu ákveðin og einbeitt og of svifasein og deig við að beita valdi”. Ólafur gerir þó of mikið úr því, að almenningur heimti valdbeitingu af hálfu rikisstjórnarinnar. Menn vilja, að stjórnin sé ákveðin og einbeitt og hvorki svifasein né deig. Í þessu þarf ekki að felast nein valdbeitingarstefna.

Ólafur bendir réttilega á það ríkisstjórninni til varnar, að lagni geti verið jafnmikils virði og festa. Og rikisstjórnin hefur óneitanlega á stundum sýnt lagni við meðhöndlun ýmissa þrýstihópa, þótt líka megi túlka þá lagni sem uppgjöf gagnvart fjárkúgun.

Rikisstjórnin hefur efnislega og ýtarlega verið gagnrýnd fyrir að vera svifasein í landhelgismálinu, einkum eftir ásiglinguna á Þór. Hún hefur efnislega og ýtarlega verið gagnrýnd fyrir samninginn við Vestur-Þjóðverja. Þegar menn eru að biðja um einbeitni og ákveðni á þessu sviði, eru menn ekki að biðja um “skeleggar yfirlýsingar í fjölmiðlum”. Menn eru að biðja um kunnáttu i taflmennsku alþjóðastjórnmála.

Rikísstjórnin hefur efnislega og ýtarlega verið gagnrýnd fyrir að vera svifasein i efnahagsmálum. Hún er gagnrýnd fyrir að hafa látið reka á reiðanum frá einni bráðabirgðaaðgerð til annarrar og að hafa ekki haft kjark til neinna umtalsverðra umbóta af varanlegu tagi. Þegar menn eru að biðja um einbeitni og ákveðni á þessu sviði, eru menn ekki að biðja um “skeleggar yfirlýsingar i fjölmiðlum”. Menn eru að biðja um kunnáttu í meðferð efnahagsmála.

“Lagni” rikisstjórnarinnar felst mest í notkun rikissjóðs til að kaupa ófriðlega þrýstihópa af höndum hennar. Efnahagsstjórn hennar hefur þar á ofan þjónað undir ríkisbáknið á kostnað lífskjara almennings og afkomu atvinnuveganna. Það þarf einstaka grautarhugsan Morgunblaðsins til að halda því fram, að gagnrýni af þessu tagi sýni “dýrkun yfirborðsmennsku” af hálfu almennings og fjölmiðla.

Verst væri þó, ef ríkisstjórnin tryði Morgunblaðinu og rambaði áfram forustulaust í trausti þess, að það væru almenningur og fjölmiðlar, sem hefðu rangt fyrir sér.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Leikum úr þráskákinni.

Landhelgisdeilan við Breta stendur í þráskák um þessar mundir. Hvorugur hefur betur á miðunum. Varðskipunum tekst endrum og eins að klippa togvíra brezkra togara. Brezku herskipunum og dráttarskipunum tekst líka endrum og eins að laska varðskipin.

Þessi þráskák er okkur óhagstæð, þar sem við höfum teflt til vinnings. Jafnvægi á miðunum er að því leyti Bretum i hag, að þeir geta haldið áfram að veiða svipað aflamagn og áður. Þetta kostar þá að vísu mikið fé, en kostar okkur enn meira vegna örrar minnkunar mikilvægustu fiskistofnanna.

Eftir ásiglingarnar á Þór glötuðum við dýrmætu tækifæri til sóknar á öðrum væng taflborðsins. Okkur láðist að kalla sendiherra okkar heim frá London og að hætta um tíma samstarfinu i Atlantshafsbandalaginu á þeim forsendum, að við gætum ekki starfað þar með Bretum.

Síðan þetta tækifæri rann út í sandinn eigum við ekki margra nýrra kosta völ. Við megum samt ekki staðna í taflmennskunni og láta sitja við þráskákina á miðunum. Við þurfum að finna nýjar leiðir til að magna óvissu og taugaveiklun Breta og veikja aðstöðu þeirra til samninga. Þegar í september í haust var hér í leiðara Dagblaðsins stungið upp á nýjum sóknarleik af þessu tagi.

Þessi leikur felst i því að senda Bretum reikning fyrir bæði lögleg og ólögleg afnot af auðlindum Íslandsmiða síðustu hundrað árin. Fyrir hin löglegu afnot mundum við krefjast auðlindaskatts og skaðabóta fyrir hin ólöglegu afnot.

Með þessu mundum við koma aftan að kenningum Breta um sögulegan rétt þeirra. Sögulegum rétti hlýtur að fylgja söguleg ábyrgð. Aflatölur og tölur um stofnstærð fyrir síðustu áratugi sýna ljóslega, að Bretar eiga verulegan þátt í hnignun mikilvægustu fiskistofnanna á Íslandsmiðum.

Við ættum án sérstakrar lögfræðilegrar athugunar að geta slegið fram kröfu um samanlagðan auðlindaskatt og skaðabætur upp á 1000 milljarða íslenzkra króna. Jafnframt væri unnt að gera lauslega hagfræðilega og fiskifræðilega athugun á því, hvort þessi upphæð stæðist og hver væri hin rétta krónutala. Um leið væri unnt að hefja lögfræðilega athugun á því, hvernig bezt væri að fylgja málinu eftir.

Að sjálfsögðu munu Bretar segja slíka kröfu algerlega ómerka. Þeir verða samt ekki vissir í sinni sök. Óhjákvæmilegt er, að uggur læðist að þeim. Þeir munu þurfa að meta gildi kröfunnar. Og þeir munu þurfa að horfast í augu við harðar tölur um mat okkar á skaða þeim, sem þeir hafa valdið okkur.

Ekki er það heldur ónýtt gagnvart umheiminum að geta lagt fram tölur um skaðann. Ýmsar þjóðir, sem heimsvaldastefna Breta á liðnum öldum hefur skaðað, mundu taka eftir þeim og draga af þeim lærdóm. Það gæti linað afstöðu Breta gagnvart okkur, ef þeir sæju fram á sömu hættu úr mörgum öðrum áttum.

Við getum á þessu stigi ekki vitað, hvort þessi leikur verður aðeins millispil i þráskákinni eða vinningsleikur. En hann kostar okkur ekkert og er örugglega ekki afleikur.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
10% framleiða 3%.

Í hagskýrslum kemur fram, að um 10% starfandi fólks hér á landi lifi á landbúnaði og leggi í búið um 7% þjóðarframleiðslunnar. Þessar tölur eru stundum notaðar til að sýna fram á, að landbúnaðurinn standi langleiðina fyrir sínu í samanburði við hina atvinnuvegina.

Þetta er skýrt dæmi um, hversu fáránlegar hagtölur gem verið, ef þær eru rangt fram settar og rangt notaðar. Ofangreind 7% segja í rauninni aðeins, að bændur séu nokkru tekjulægri en aðrar stéttir, en segja ekkert raunhæft um verðmæti framleiðslu þeirra.

Hér ríkir innflutningsbann á öllum landbúnaðarafurðum, sem framleiddar eru innanlands að einhverju ráði. Verðið á landbúnaðarafurðunum, sem stendur að baki ofangreindum 7%, er því algerlega tilbúið verð á einokunarmarkaðí, algerlega slitið úr tengslum við heimsmarkaðsverð.

Til samanburðar eru nærtækar tölur úr skýrslum danska landbúnaðarráðsins, þar sem rakin eru útflutningsverð á dönskum landbúnaðarafurðum með inniföldum niðurgreiðslum frá Efnahagsbandalaginu. Bandaríkjamenn framleiða ódýrari landbúnaðarvörur en Danir, en verðtölur frá þeim eru ekki jafn handbærar hér á landi.

Samanburðurinn er okkur hagstæðastur í nautakjóti, sem kostar til útflutnings frá Danmörku 417 íslenzkar krónur kílóið meðan heildsöluverð á íslenzku nautakjöti er 424 krónur kílóið með niðurgreiðslum inniföldum eins og í dönsku tölunum.

Næst kemur ostur, sem kostar frá Danmörku 363 krónur kílóið og 607 krónur kílóið frá íslenzkum landbúnaði. Síðan kemur svínakjötið, sem kostar danskt 285 krónur kilóið og íslenzkt 552 krónur.

Í öðrum vörum sígur enn frekar á ógæfuhliðina. Danskt smjör kostar 433 krónur kílóið og íslenzkt kostar 1052 krónur. Dönsk egg kosta 155 krónur kílóið og íslenzk kosta 380 krónur. Danskar kartöflur kosta 22 krónur kílóið og íslenzkar kosta 56 krónur.

Óhagstæðastur er samanburðurinn á alifuglakjdti. Á því er danska útflutningsverðið 188 krónur kilóið, meðan íslenzka heildsöluverðið er hvorki meira né minna en 572 krónur kílóið.

Danir framleiða ekki kindakjöt til útflutnings. Bn við höfum samt verðsamanburð, vegna þess að við flytjum út offramleiðsluna og seljum erlendis með verulegum útflutningsuppbótum.

Í flestum þeim tilvikum, sem rakin eru hér að ofan, eru íslenzku verðin tvisvar til þrisvar sinnum hærri en dönsku verðin. Framleiðsluverðmæti íslenzka landbúnaðarins er því ekki fimm milljarðar á ári, eins og sagt er i hagskýrslum, heldur fremur um tveir milljarðar á ári, ef tölur ársins 1978 eru notaðar.

Innflutningsbannið og landbúnaðarstefnan eru okkur ljóslega þung i skauti. Rétt er að taka fram, að dönsku tölurnar segja ekki alla söguna. Ef við keyptum afurðir þeirra, þyrftum við ekki að borga skráða verðið til fulls, því að Efnahagsbandalagið greiðir þær niður.

Það er lúxus að halda 10% þjóðarinnar við störf, sem gefa aðeins af sér 3% þjóðarframleiðslunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ár skins og skúra.

Af atburðum ársins er líklega flestum Íslendingum um þessar mundir minnisstæðast eldgosið við Leirhnúk og jarðskjálftarnir, sem því hafa fylgt. Sem betur fer hafa ekki hlotizt veruleg vandræði af þessum umbrotum. En þau minna okkur á, hversu þunn er skorpan, sem við göngum á og köllum að hafa fast land undir fótum. Slíkar aðvaranir hafa raunar verið tíðar á undanförnum árum.

Eldgosið og jarðskjálftarnir eru alls ekki einu ótíðindi ársins. Þetta er orðið eitthvert mesta slysaár, bæði i umferðinni og á öðrum sviðum. Þegar hafa um 80 menn látizt af slysförum. Þetta er fámennri þjóð svo mikil blóðtaka, að helzt er til að jafna styrjöldum meðal stórþjóða úti í heimi.

200 mílna fiskveiðilögsagan slær þó bjarma á árið 1975. Þegar frá líður, verður útfærslan vafalaust talin hafa verið merkasti atburður ársins. Þetta er lokaskrefið í stækkun fiskveiðilögsögunnar. Að vísu er þetta skref langt frá því að vera fullkomnað. Við stöndum í erfiðu þorskastríði við Breta og höfum gert við Vestur-Þjóðverja samning, sem margir eru óánægðir með. En við væntum þess, að hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna muni um síðir færa okkur endanlega sigurinn í höfn.

Vinnufriður hefur verið góður á árinu, þrátt fyrir ákaflega erfiðar aðstæður, samdrátt þjóðartekna og almenna rýrnun lífskjara. Samtök launþega hafa sýnt virðingaverða þjóðhollustu á árinu og ríkisstjórnin hefur eftir getu stuðlað að vinnufriði.

Ekki er unnt að segja, að árið hafi verið ríkisstjórninni hagstætt. Vinsældir hennar hafa farið þverrandi á árinu og er þar því miður að verulegu leyti sjálfskaparvíti um að kenna. Líklega er meirihluti þjóðarinnar andvígur í verulegum atriðum meðferð hennar á landhelgissamningum og þorskastríði.

Enn alvarlegri er mótbyr stjórnarinnar í fjármálum og efnahagsmálum. Í árslok er það réttilega útbreidd skoðun, að ríkisstjórnin hafi á þessum sviðum verið ráðlítil og forustulítil. Hún hefur farið illa með fjármál ríkis og þjóðar. Hún hefur magnað ríkisbáknið og á meginþátt í 4 milljarða halla þjóðarbúsins gagnvart útlöndum, enda hefur hún aukið skuld sína við Seðlabankann um 3,5 mílljarða. Á útmánuðum var ástandið orðið svo hrikalegt, að Seðlabankinn varð að taka 7,5 milljarða bráðabirgðalán erlendis.

Árið 1975 hefur að ýmsu leyti verið árangursríkt í íþróttum. Hæst ber sigur knattspyrnumanna á Austur-Þjóðverjum og næsthæst jafntefli handboltamanna við Júgóslava. Svo er nú komið, að islenzkir iþróttamenn á þessum sviðum setja svip sinn á kunn atvinnumannalið úti í heimi. Ekki má heldur gleyma því, að tveir beztu skákmenn okkar voru aðeins hársbreidd frá því að komast í baráttuna um heimsmeistaratitilinn.

Þannig hefur árið verið ár skins og skúra. Við skulum vona, að meðlætið veiki okkur ekki og að mótlætið herði okkur, svo að við höfum nægan manndóm til að mæta nýjum erfiðleikum og ævintýrum á hinu nýja ári.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þegar kornið fór að spíra

Hugur og hönd héldust Í hendur í afrekum Íslendinga á erlendri grund á árinu, sem nú er senn liðið. Jón L. Árnason varð heimsmeistari sveina í skák og Hreinn Halldórsson varð Evrópumeistari í kúluvarpi.

Slík afrek gleðja fámenna þjóð og stuðla um leið að nauðsynlegu sjálfstrausti hennar í frumskógi alþjóðlegra samskipta. Þau verða öðrum hvatning til að standa sig, hver á sínum vettvangi. Hið sama má segja um frábæran árangur íslenzka landsliðsins í handbolta í fyrri hluta heimsmeistarakeppninnar. Þegar liðsmenn eru nú að leggja í síðari áfanga keppninnar, fylgja þeim góðar óskir og miklar vonir Íslendinga almennt.

Hjá fámennri þjóð, sem býr við túndrujaðar nyrzt í Atlantshafi, skiptir líka máli önnur tegund afreka. Hún er sú að ljúka enn einu ári í velmegun, við fulla atvinnu og sæmilega menningarreisn.

Það skyggir að vísu á gleðina út af velgengni ársins, að hún stafar tæpast af eigin tilverknaði. Ytri aðstæður hafa verið hagstæðari á þessu ári en nokkru sinni fyrr. Aldrei höfum við fengið jafnmikinn gjaldeyri fyrir hvert kíló af fiskafurðum.

Undir niðri hlýtur að ríkja nokkur uggur um framtíðina. Við vitum, að fiskurinn getur ekki hækkað endalaust í verði og að verðhrun fiskafurða fylgir oft í kjölfar óhóflegra hækkana á erlendum markaði.

Ekki er síður ástæða til að óttast um fiskinn í sjóðum. Okkur tókst ekki að hindra ofveiði á árinu, þrátt fyrir minni veiði útlendinga og ýmsar aðgerðir til friðunar. Voru það þó merk tímamót að losna við Vestur-Þjóðverja úr fiskveiðilögsögunni.

Einna alvarlegust er fyrirlitning ráðamanna á vísindum hafsins. Pólitískir og hagfræðilegir “fiskifræðingar” hafa vaxandi tilhneigingu til að taka ráðin af hinum raunverulegu fiskifræðingum, ef hinir síðastnefndu þykja ekki nógu bjartsýnir.

Seint verður oflofuð sú stefna núverandi sem margra fyrrverandi stjórnvalda að reyna að halda við fullri atvinnu. Þar hafa Íslendingar reynzt öðrum þjóðum farsælli. Annars staðar hafa stjórnvöld beitt atvinnuleysi til að hamla gegn verðbólgu. Stefna fullrar atvinnu gæti þyngt róðurinn gegn verðbólgu, ef sá róður væri einhver hér á landi. Á það hefur ekki reynt hér á þessu ári. Stjórnvöld hafa alveg látið hjá líða að berjast við landsins mesta fjanda.

Eitt höfuðeinkenni ársins er hin mikla umræða um þjóðmál, sem hefur blómstrað í kjallaragreinum dagblaða. Sú umræða hlýtur fyrr eða síðar að skila árangri í breyttu vali á stjórnmálamönnum og breyttum stjórnarháttum. Prófkjör stjórnmálaflokka í vetur hafa sýnt merki hinna miklu hræringa, sem óhjákvæmilega munu fylgja í kjölfar öflugri stjórnmálavitundar borgara landsins.

Svo kann að fara, að ársins 1977 verði aðallega minnzt sem ársins, þegar frækorn stjórnmálaskrifa almennra borgara byrjaði að spíra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið