arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stjórnin magnar spillingu

Bæði í Alþýðuflokknum og Alþýðubandalaginu gera sumir forustumenn sér ljóst, að vextir og verðbólga þurfa að halda jafnvægi sín á milli. Samt er ríkisstjórn með aðild þessara flokka einmitt í þann veginn að auka misræmi vaxta og verðbólgu.

Gæfuleysi ríkisstjórnarinnar á þessu sviði stafar sumpart frá guðföður hennar, Lúðvík Jósepssyni, sem hefur lága vexti á heilanum vegna tengsla sinna við gróðaöfl í útgerð og fiskvinnslu á Neskaupstað.

Fyrir réttri viku birtist í Þjóðviljanum leiðari gegn jafnvægi vaxta og verðbólgu. Aldrei þessu vant var leiðarinn ekki merktur höfundi. Má líta svo á, að þar hafi Lúðvík verið á ferð, annaðhvort beint eða óbeint eða með búktali.Gæfuleysið stafar einnig af því, að skilningur á efnahagsmálum hrekkur af Framsóknarflokknum eins og vatn af gæs. Áratugum saman hefur sá flokkur á óútskýranlegan hátt hneigzt að rangri stefnu í hverjum einasta þætti efnahagsmála.

Í þriðja lagi stafar gæfuleysi ríkisstjórnarinnar af undirlægjuhætti ráðherra Alþýðuflokksins í ríkisstjórninni. Það er eins og þeir séu haldnir trylltri sjálfseyðingarhvöt fyrir bönd flokksins, því að oftast stangast gerðir þeirra á við kosningastefnu flokksins.

Þáttur í kosningasigri Alþýðuflokksins í sumar var hin eindregna áherzla, sem hugmyndafræðingar flokksins lögðu á svonefnda raunvexti, sem eru vextir í samræmi við verðbólgu. Þeir röktu réttilega töluverðan hluta íslenzkrar fjármála- og stjórnmálaspillingar til of lágra vaxta.

Fólk trúði þessu og margir kusu Alþýðuflokkinn. Ráðherrar flokksins eru nú í þann mund að svíkja þetta fólk á sama hátt og þeir hafa svikið kjósendur sína á ýmsum öðrum sviðum. Virðist svo sem þeir stefni markvisst að því að slátra flokki sínum í næstu kosningum.

Magnús Kjartansson var til skamms tíma helzti hugmyndafræðingur Alþýðubandalagsins. Á þriðjudaginn skrifaði hann í Þjóðviljann grein um nauðsyn samræmis milli vaxta og verðbólgu. Þar gerði hann stólpagrín að Lúðvík Jósepssyni og líkti honum við páfann í Róm.

Magnús er sömu skoðunar og kosningagreinahöfundar Alþýðuflokksins. Það er raunar sú skoðun, sem Dagblaðið hefur haldið fram frá upphafi. Hún er sú, að stjórnmálamennirnir, sem stjórna lánastofnunum, séu að stela frá fátækum til að gefa ríkum.

Magnús segir réttilega: “Leiðin til þess að komast yfir fjármuni á Íslandi er að skulda sem mesta fjármuni. Því er eftirsóknin eftir gróða á Íslandi eftirsókn í lánsfé.”

Stjórnmálamennirnir eru yfirleitt að þykjast, þegar þeir kvarta um verðbólgu. Undir niðri fagna þeir henni ákaft og vilja hafa hana sem mesta. Hún gefur þeim nefnilega færi á að gerast skömmtunarstjórar og ákveða, hverjir eigi að vera ríkir og með hvaða skilyrðum.

Ef menn skilja þetta samhengi, skilja þeir líka hina samtvinnuðu spillingu íslenzkra fjármála og stjórnmála. Sú spilling rýrnar ekki, heldur eykst, unz vextir verða samræmdir verðbólgu og stjórnmálamenn víkja úr skömmtunarhlutverkinu.

Slík breyting gerist ekki á valdaskeiði núverandi ríkisstjórnar. Allt bendir til þess, að hún sé staðráðin í að magna spillinguna með auknu misræmi vaxta og verðbólgu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Linur krókur á móti bragði

Ef til vill megum við vænta þess, að tollgæzla og lögregla fari að þjálfa sérstaka gerhunda til að þefa af bréfum, farangri og varningi frá útlöndum. Ef til vill megum við vænta sérstakra gerdeilda hjá tollgæzlu og lögreglu og sérstaks gerefnadómstóls við hlið fíkniefnadómstólsins.

Fjármálaráðuneytið vill stöðva fríverzlun með gersveppi. Það vill afhenda Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins einkarétt á sölunni og takmarka hana við blautger og perluger til brauðgerðar. Yrði þá ekki á boðstólum neitt löglegt ger til bruggunar víns og öls.

Því miður fyrir fjármálaráðuneytið er ger afar þægilegt í flutningi. Menn geta látið senda sér það innan í bréfum. Og menn geta beitt sömu hugvitsamlegu brögðum og flytjendur fíkniefna. Bannið eitt nægir ekki til að draga úr innflutningi gers.

Þar á ofan eru gersveppir auðræktanlegir og langlífir. Þess vegna má búast við umfangsmiklum skiptum og verzlun milli manna innanlands til viðbótar hinum ólöglega innflutningi. Hver yrði þá árangur fjármálaráðuneytisins?

Bann við öl- og víngeri er marklaust, nema settar verði á stofn fjölmennar sveitir lögreglu- og tollgæzlumanna, þefvísra hunda og dómara til að fást við þúsundir þrjózkra og úrræðagóðra bruggara.

Hugmynd fjármálaráðuneytisins er fáránleg. Hún dregur hvorki úr áfengisneyzlu né eykur hún tekjur ríkisins af hinni sömu neyzlu. Hins vegar eykur hún ríkisútgjöld að marki.

Mun vitlegra væri að setja háa tolla á efni til bruggunar og reyna á þann hátt að bæta ríkinu upp hinn mikla tekjumissi, sem stafar af fækkun viðskiptavina Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins.

Háir tollar mundu að vísu leiða til smygls á sama hátt og er nú á tóbaki og áfengi. En smyglið yrði samt ekki nema brot af því, sem fylgja mundi í kjölfar banns. Flestir mundu fremur vilja lögleg viðskipti, þótt gerið væri þeim töluvert dýrara en áður.

Auðvitað er hægt að ofbjóða mönnum á þessu sviði eins og öðrum. Við höfum einmitt nýlegt dæmi um, að ríkisvaldið hefur ofboðið viðskiptavinum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins með tveimur 20% verðhækkunum á einu sumri.

Svo virðist sem mánaðarlega vanti um 300-400 milljónir króna upp á, að ríkið fái þær tekjur af áfengi, sem það hafði vænzt eftir hækkanir sumarsins. Þetta sýnir, að verðlag áfengis er komið yfir þau mörk, sem menn sætta sig við.

Samdrátturinn í viðskiptum við ríkið stafar ekki af minni áfengisneyzlu, heldur af meiri bruggun. Þeim fjölgar ört, sem eru hættir að skipta við ríkið og fá sitt öl og vín á annan hátt. Þannig nær litli maðurinn sér niðri á óhóflega gráðugu kerfi.

Það er raunar fagnaðarefni, að menn skuli hafa aðstöðu til að bjóða birginn hinu gráðuga ríkisvaldi. Við getum líka verið viss um, að fjármálaráðuneytinu tekst ekki að láta koma krók á móti bragði með hugmyndinni um bann við öl- og víngerlum.

Hugmyndafræðingar fjármálaráðuneytisins ættu nú að fara yfir bók Orwells, “1984” og gera eftir henni skrá um það, sem enn er eftir að banna á Íslandi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Rakið til ráðherra

Ákvörðunin um að reyna að hindra eðlilega verðhækkun dagblaða var pólitísk ákvörðun, sem tekin var í viðskiptaráðuneytinu og ekki byggð á neinum framlögðum gögnum um hækkun á rekstrarkostnaði þeirra í einstökum liðum.

Þetta kom fram í yfirheyrslum Verðlagsdóms yfir Björgvin Guðmundssyni, formanni verðlagsnefndar. Björgvin sagðist sitja í nefndinni í umboði viðskiptaráðherra og ekki leggja nein mál þar fyrir án samráðs við hann. Svo hefði einnig verið í þetta sinn.

Þar með er búið að rekja ákvörðunina um 10% hækkun til Svavars Gestssonar viðskiptaráðherra, sem áður var í viðtölum við ýmsa menn búinn að segja 20% vera eðlilega hækkun og jafnvel í tæpasta lagi.

Margt athyglisvert kom fram í ummælum Björgvins fyrir dómi. Mátti þar greina ákveðna verkskiptingu milli hans og verðlagsstjóra í tillögum fyrir verðlagsnefnd. Verðlagsstjóri leggur þar fram tillögur, sem byggðar eru á gögnum og útreikningum. Formaður nefndarinnar leggur hins vegar fram pólitískar tillögur, sem ekki byggjast á slíkum gögnum.

Björgvin vildi láta líta svo út sem verðlagsnefnd hefði haft einhver gögn um afkomu blaðanna til að styðjast við. Samt gat hann ekki nefnt nein slík gögn né neinar tölur upp úr þeim. Hefðu slík gögn þó verið eðlilegt veganesti hans, er hann var kallaður fyrir rétt út af málinu.

Lögmenn dagblaðanna flettu ofan af tvískinnungi, sem felst í tillögu verðlagsnefndar um 20% hækkun dagblaðaauglýsinga og 10% hækkun dagblaðaeintaka. Eintakahækkunin kemur nefnilega fram í vísitölunni, en auglýsingahækkunin ekki.

Ef eitthvert vit hefði hins vegar verið í tillögu nefndarinnar, mundi hún vera byggð á gögnum verðlagsstjóra um, að dagblöð, sem treystu mjög á auglýsingatekjur, þyldu meiri hækkun en hin. Þar með ættu Morgunblaðið og Dagblaðið að þola meiri hækkun en hin, að mati verðlagsstjóra. En þetta eru þó einmitt blöðin, sem standa undir sér.

Björgvin Guðmundsson gat auðvitað engu svarað um þetta atriði fremur en önnur efnisatriði, sem spurt var um. Hann gat ekki einu sinni upplýst, hvers vegna blaðburðarbörn og sölubörn ættu að fá minni hækkun en aðrir starfshópar í þjóðfélaginu.

Allur var framburðurinn lýsandi dæmi um gerræðið, sem þrífst í þjóðfélaginu. Framburðurinn er rakinn því sem næst orðrétt í Dagblaðinu í dag og væri óskandi, að sem flestir hefðu aðstöðu til að kynna sér hann ofan í kjölinn.

Í orði kveðnu er látið líta svo út sem settar séu upp skrifstofa verðlagsstjóra og verðlagsnefnd til að hafa eftirlit með verðlagi í landinu, byggt á hlutlægum upplýsingum. Í rauninni er þetta svo bara vettvangur stjórnvalda til að falsa vísitöluna og að braska með pólitísk áhrif.

Svavar Gestason hefur ákveðið að bæta flokksblöðunum upp tekjutapið með auknum styrkjum af almannafé. Sú viðleitni mun koma í ljós á sínum tíma. Og þá munu menn átta sig á, að auknir styrkir til flokksblaðs samhliða tilraunum til að halda söluverði Dagblaðsins undir kostnaðarverði er bein skerðing á málfrelsi í landinu.

Enda sagði umboðsmaður Svavars fyrir réttinum, að mikil hækkun á verði blaðanna gæti dregið úr sölu þeirra. Auðvitað á hann við flokksblöðin. Allt ber því að brunni árásar á prentfrelsi utan stjórnmálaflokkanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bandaríkin bera ábyrgðina

Einkar athyglisverð er þögn Carters Bandaríkjaforseta um villimannlegt framferði skjólstæðingsins Somoza í Nicaragua. Það voru einmitt bandarískar landgöngusveitir, sem komu Somoza og glæpaflokki hans til valda árið 1933. Æ síðan hefur Bandaríkjastjórn stutt Somoza og borið á honum fulla ábyrgð.

Það er ekki borgarastyrjöld, sem hefur geisað í Nicaragua. Þar barðist öll þjóðin gegn Somoza og 8000 glæpamönnum hans. Sósíalistar og íhaldsmenn, verkalýðssinnar og kirkjunnar menn, atvinnurekendur og menntamenn eru allir harðir andstæðingar glæpaforingjans, sem lætur myrða unglinga í skjóli Bandaríkjanna.

Framferði hinna 8000 glæpamanna minnir ekki í neinu á harðvítuga borgarastyrjöld. Þeir eru eins og útlendir hermenn í hötuðu óvinaríki. Illa vopnaðir borgarar landsins, allt frá börnum til gamalmenna, hafa barizt hetjulegri baráttu gegn villimönnum Somoza, en án árangurs að þessu sinni. Somoza hefur eytt bæ eftir bæ á grimmilegasta hátt og er enn í valdasessi.

Staðreyndin er sú, að Nicaragua er einkaeign Somozas og að þjóðvarðliðið er einkaher hans. Í 42 ár hefur þessi ræningjaflokkur kúgað þjóðina og misþyrmt henni, allan tímann á fullri ábyrgð Bandaríkjanna.

Einn af leiðtogum íhaldsmanna í Nicaragua sagði nýlega, að Somoza væri síðasti bandaríski landgönguliðinn í Nicaragua. Þessi ummæli sýna ljóslega, hversu einangraðir hagsmunir Bandaríkjanna og Somozas eru í landinu.

Vandi Somozas er sá, að hann verður að myrða alla borgara landsins til að tryggja sig í sessi. Það getur hann ekki og því hlýtur hann fyrr eða síðar að velta úr stóli. Nú hafa nær allar fjölskyldur landsins eignazt sína píslarvætti og baráttan mun halda áfram af auknum krafti undir niðri.

Harmleikurinn í Nicaragua minnir á hina ógnarþungu ábyrgð, sem Bandaríkin bera á ekki bara flestum, heldur öllum einræðisherrum Mið- og Suður-Ameríku. Kúba og Perú eru bara afleiðingar af yfirgangi Bandaríkjanna í álfunni.

Nokkuð hefur kólnað milli Bandaríkjastjórnar og glæpaforingjanna, sem ráða Chile, Argentínu og Brasilíu. Þar hafa skjólstæðingar Bandaríkjanna farið yfir mörkin og vilja ekki lengur hlusta á tilmæli um heldur minni kúgun landsmanna.

Þetta rýrða taumhald Bandaríkjastjórnar á ýmsum glæpaforingjum breytir ekki þeirri staðreynd, að hún ber á þeim fulla ábyrgð. Áratugum saman hefur hún leynt og ljóst, hernaðarlega og fjárhagslega, stutt til valda öfgafyllstu hægrimennina úr röðum herforingja.

Umboðsmenn Bandaríkjastjórnar á Íslandi hafa stundum reynt að þvo hendur Bandaríkjanna af þessum málum með ýmsum útúrsnúningum, sem eru ekki annað en gróft vanmat á skilningi íslenzkra viðmælenda. Vonandi þurfa menn ekki að þola slíka “brandara” í framtíðinni.

Framkoma Carters Bandaríkjaforseta gagnvart borgurum Nicaragua í síðustu þrengingum þeirra er því miður dæmi um, að enn virðist Bandaríkjastjórn líta á glæpaforingja Suður- og Mið-Ameríku sem sína vini.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Allir eru þeir eins

Í þessum dálkum hefur stundum verið kvartað um, að stjórnarskipti hafi engin áhrif. Hægri og vinstri stjórnir séu nokkurn veginn eins, þegar til kastanna kemur. Vinstri stjórnir beita svokölluðum “íhaldsúrræðum” og hægri stjórnir auka þátt ríkisins í þjóðarbúskapnum.

Ísland er ekki eina ríkið í heiminum, sem býr við þetta sérkenni. Svíþjóð er annað dæmi um, að sveifla í litrófi stjórnmálanna hefur ekki hin minnstu áhrif á gerðir stjórnvalda. Það sést á þeim tveimur árum, sem hægri stjórn hefur verið þar við völd.

Í síðustu kosningabaráttunni lögðu flokkar þeirrar stjórnar, sem nú hefur sagt af sér, mikla áherzlu á andstöðu sína gegn óhóflegum sköttum og óhóflega stóru og þunglamalegu skriffinnskukerfi ríkisins. Þessi stefna þeirra átti vafalaust töluverðan þátt í kosningasigrinum.

Reynslan er svo sú, að hægri flokkarnir hafa aukið skattbyrðina og eflt skriffinnskukerfið. Er nú svo komið, að opinberir starfsmenn þar í landi eru orðnir 1,4 milljónir á móti 2,4 milljónum í öðrum atvinnugreinum samanlögðum!

Sænskir atvinnuvegir eru að kikna undir hinni þungu yfirbyggingu. Skipasmíðar hafa nánast hrunið og aðrar frægar útflutningsgreinar á borð við járniðnað, timburvinnslu og pappírsgerð hafa glatað verulegum hluta hinna erlendu markaða sinna. Framleiðslukostnaður í Svíþjóð er orðinn of mikill.

Hægri stjórnin stakk höfðinu í sandinn á nákvæmlega sama hátt og vinstri stjórnin gerði áður. Hún hækkaði bara skattana og jók jafnframt hallann á ríkisbúskapnum. Sá halli verður í ár hvorki meiri né minni en 300.000 íslenzkar krónur á hvert mannsbarn í Svíþjóð!

Ekki gengur betur í ýmsum hliðarmálum. Stærsti stjórnarflokkurinn hafði fyrir kosningar efst á stefnuskránni að loka hinum fimm kjarnorkurafstöðvum Svíþjóðar og koma í veg fyrir byggingu fleiri slíkra. Nú eru þessar stöðvar orðnar sex og starfa af fullum krafti.

Viðurkenna verður, að hægri stjórnin í Svíþjóð tók við ákaflega erfiðu búi. Vinstri stjórnin hafði fjármagnað gífurlega birgðasöfnun hjá sænskum útflutningsfyrirtækjum í þeirri von, að alþjóðlega kreppan mundi skjótt líða hjá. En þá var heimurinn ekki lengur reiðubúinn að kaupa of dýrar sænskar vörur.

Hið athyglisverða er, að í vandræðum sínum beitti hægri stjórnin nákvæmlega sömu tilraunum til úrræða og vinstri stjórnin hefði gert. Það er eins og kerfið silist áfram sinn vanalega gang, algerlega án tillits til upphrópana og slagorða í kosningabaráttu.

Dæmi hliðstæð hinu sænska má vafalaust rekja í fleiri ríkjum Vesturlanda. Þetta er nákvæmlega sama sagan og Íslendingar hafa að segja af sveiflum sínum á undanförnum árum, fyrst til vinstri, síðan til hægri og loks til vinstri aftur. Stjórnir koma og fara á fjögurra ára fresti, en Jón Sigurðsson í Þjóðhagsstofnun heldur áfram að ríkja.

Flokkarnir beita einkaslagorðum sínum út í loftið. Undir niðri eru þeir þó allir komnir inn að miðju, allir orðnir að lýðræðissinnuðum jafnaðarmannaflokkum. Þessu þýðir ekki að mótmæla, því að kjósendur hafa séð, að ekki er hinn minnsti munur á vinstri og hægri stjórnum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Inn úr kuldanum

Á þessum áratug hafa orðið gífurlegar framfarir í prenttækni íslenzkra dagblaða. Þau hafa tileinkað sér margt af því hagkvæmasta, sem völ er á í heiminum um þessar mundir.

Fyrir áratug var tækni íslenzkra blaða á eftir tækni annarra dagblaða á Norðurlöndum. Nú hefur þetta snúizt við. Tækni íslenzkra dagblaða er orðin hagkvæmari en tækni annarra. dagblaða á Norðurlöndum, sé miðað við meðaltal í báðum tilvikum.

Tækniþróunin hefur endurspeglazt í verðþróuninni. Fyrir um það bil áratug voru íslenzku dagblöðin hin dýrustu á Norðurlöndum. Nú eru þau orðin hin ódýrustu, kosta 120 krónur í lausasölu, meðan önnur dagblöð á Norðurlöndum kosta 130-200 krónur.

Enn meiri er munurinn í áskriftinni. Hér kostar mánaðar áskrift 2400 krónur, en að meðaltali 3400 krónur annars staðar á Norðurlöndum. Ætti þó landfræðilega að vera dýrara að dreifa dagblöðum í strjálbýlu landi.

Íslenzku dagblöðin hafa þó á þessum tíma hækkað næstum því í samræmi við verðbólguna, en ekki alveg. Tilkynningar þeirra um hækkanir hafa yfirleitt verið í lægri kantinum, enda hafa forráðamenn þeirra jafnan haft miklar áhyggjur af áhrifum hækkana á sölu.

Það er auðvitað þröngt um sex dagblöð á einum markaði. Þessi spenna hefur sumpart verið til góðs, því að hún hefur knúið dagblöðin út í nýja prenttækni og haldið verði dagblaðanna niðri. Engum blaðaútgefenda dettur í hug að verðleggja blað sitt út úr markaðinum.

Verðlagsstjóri virðist enn vera í bófahasar síðan hann komst í kast við stórkaupmenn á dögunum. Hann velur sér óhagstætt tímabil til samanburðar og tekur með verðhækkun bæði við upphaf og endi þess. Með slíkri fölsun fær hann út þá firru, að hækkanir dagblaðanna hafi verið umfram verðbólgu upp á síðkastið.

Málflutningur sem þessi hlýtur að skaða málstað kerfisins í væntanlegum hefndaraðgerðum þess fyrir dómstólum. Ekki bætir úr skák, að verðlagsyfirvöld hafa rofið hefðbundna afstöðu til hækkana á dagblöðum, meðan þau halda áfram hefðbundnu afskiptaleysi af öðru prentuðu máli, innfluttu sem innlendu.

Kjarni málsins er samt tilraun Svavars Gestssonar viðskiptaráðherra til að tengja blöðin ríkinu mun nánar en áður. Í stað eðlilegra verðhækkana eiga flokksblöðin að njóta stóraukinna styrkja af fé skattgreiðenda.

Á Dagblaðinu hafa menn ekki miklar áhyggjur af lægra verði á Þjóðviljanum og Morgunblaðinu út af fyrir sig. Ekki er óeðlilegt, að verð á blöðum fari eftir markaðsaðstæðum hverju sinni. Þess vegna mætti svo sem selja Þjó ðviljann á 50 krónur.

Hitt er aftur á móti alvarlegra, ef blöð, sem ekki seljast á kostnaðarverði, telja eðlilegt að bæta sér það upp með stórauknum ríkisstyrkjum. Og það er einmitt sú óskhyggja, sem liggur að baki tregðu blaðanna við að standa við eigin tilkynningu um verðhækkun. Jafnvel Morgunblaðið styður þessa stefnu í verki með því að fylgja hækkun Þjóðviljans og Tímans.

Á flokksblöðunum finnst mönnum betra að verma sig við elda samtryggingarinnar heldur en að sæta köldum vindum samkeppninnar á frjálsum markaði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bandamenn

Í umræðum dagblaða um misjafna hækkun þeirra um síðustu mánaðamót hafa sézt gagnrýniverðar fullyrðingar. Alvarlegust eru röng ummæli Harðar Einarssonar, stjórnarformanns Vísis, um, að ríkið kaupi “ákveðinn blaðafjölda” af Dagblaðinu eins og af öðrum dagblöðum.

Á fjárlögum hvers árs er sérstakur liður: “Til blaða”, sem notaður er til kaupa á “ákveðnum blaðafjölda” af hinum flokkspólitísku dagblöðum, til dreifingar í sjúkrahús og ýmsar aðrar stofnanir.

Blaðafjöldinn, sem keyptur er með þessum hætti, hefur sveiflazt frá 200 eintökum upp í 450 af hverju flokksblaði. Ekki er ljóst, hve mikill þessi eintakafjöldi verður í ár, því að hann hefur oft verið hækkaður í árslok.

Það eru Alþýðublaðið, Morgunblaðið, Tíminn, Vísir og Þjóðviljinn, sem borguð eru af þessu fé. Aldrei hefur eitt einasta eintak af Dagblaðinu verið keypt með þessum kerfisbundna hætti.

Hitt er svo annað mál, að Dagblaðið er keypt á óskipulegan hátt á ýmsum stöðum í kerfinu, af því að embættismenn þurfa á blaðinu að halda til að fylgjast með. Það eru kaup á hinum frjálsa markaði.

Enda segir Einar Karl Haraldsson, fréttastjóri Þjóðviljans, um hin skipulögðu kaup á flokksblöðum: “Með því að ákveða blaðakaup á fjárlögum er reynt að koma í veg fyrir, að forstöðumenn stofnana mismuni dagblöðunum eins og greinilega hefur orðið vart.”

Ef embættismenn mættu sjálfir ráða, mundu þeir kaupa “sitt” blað og Dagblaðið. Nú fá þeir hins vegar skæðadrífu af dagblöðum, sem þeir kæra sig ekki um. Þannig kaupir ríkið eintök af Alþýðublaðinu, Morgunblaðinu, Tímanum, Vísi og Þjóðviljanum, sem annars mundu ekki seljast á frjálsum markaði.

Þessi ríkisstyrkur fer því algerlega framhjá Dagblaðinu eins og aðrar tegundir ríkisstyrkja til flokkspólitískra dagblaða. Þess vegna lifir Dagblaðið eingöngu á hinum frjálsa markaði og þarf á hverjum tíma að vera verðlagt í samræmi við verðbólguna. Hin blöðin geta að meira eða minna leyti bætt sér upp bann við hækkunum með skattpeningum úr ríkissjóði.

Annað atriði, sem getur reynzt málstað Dagblaðsins hættulegt, er stuðningur Morgunblaðsins í orði. Margir gætu haldið, að þetta sé merki þess, að málstaðurinn sé rangur. En þeir mega ekki gleyma, að í verki styður Morgunblaðið málstað Svavars Gestssonar viðskiptaráðherra.

Kjarni málsins er sá, að viðskiptaráðherra Alþýðubandalagsins vill láta hið opinbera ná betri tökum á dagblöðunum, eins og það hefur nú þegar á útvarpi og sjónvarpi. Það gerir hann með því að banna eðlilegar hækkanir vegna verðbólgu og veifa um leið hugmyndum um margvíslega ríkisstyrki framan í aðstandendur dagblaðanna.

Þegar ráðherrann gerir tvennt í senn; að knýja fram taprekstur á dagblöðum og að undirbúa stórfellda aukningu ríkisstyrkja til dagblaða, er hann auðvitað að berjast gegn prentfrelsi í landinu.

Frjáls pressa á við slíkar aðstæður um tvennt að velja. Annað hvort gengur hún í náðarfaðm samtryggingar stjórnmálaflokkanna. Eða þá að hún brýzt undan verðkyrkingu viðskiptaráðherra í þeirri von, að dómstólar hafi ekki alveg gleymt grundvallaratriðum lýðræðisríkja.

Dagblaðið hefur valið síðari leiðina.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Minnt á menn

Í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í síðustu viku minnti Benedikt Gröndal utanríkisráðherra á 30 ára afmæli mannréttindayfirlýsingarinnar, sem verður fyrir lok þessa þings. Hann sagði m.a.:

“Yfirlýsing þessi, sem gefin var svo skömmu á eftir stofnskránni sjálfri, er einn af stærstu áföngunum í starfsemi Sameinuðu þjóðanna. Á sama hátt og borðorðin tíu í kristinni trú hefur hún verið og er enn leiðarljós margra. Hún hefur verið hræðslu- og áhyggjuefni þeirra, sem hafa gerzt brotlegir við hana, en því miður hafa allt of margir virt hana að vettugi.

Baráttan fyrir mannréttindum hefur harðnað og jafnframt hefur hún minnt okkur á allt það, sem ógert er. á þessu sviði.

Við vitum, að pyntingum er beitt á ýmsa vegu í tugum landa, sem aðilar eru að samtökum okkar. Við megum ekki láta baráttu linna fyrr en þessi blettur á mannkyninu hefur verið afmáður.

Við vitum, að þúsundum manna hefur verið varpað í fangelsi í fjölda landa af pólitískum ástæðum, vegna þátttöku þeirra í verkalýðssamtökum eða vegna trúarbragða, og þeim er haldið í fangelsi eða fangabúðum án þess að koma fyrir dómstól. Þetta er óþolandi ástand.

Við vitum, að kynþáttastefna og kynþáttamisrétti er ekki aðeins víða í framkvæmd heldur opinber stjórnarstefna í sumum löndum. Mikið hefur verið um ályktanir á allsherjarþinginu um kynþáttamisrétti, en fram að þessu hefur lítill árangur náðst.

Við vitum, að önnur mannréttindi, borgaraleg og pólitísk, efnahagsleg, félagsleg og menningarleg, eru víða vanvirt. Í tilefni af afmæli mannréttindayfirlýsingarinnar skulum við enn herða sóknina á þessu sviði.

Án grundvallarmannréttinda er ekki um að ræða raunverulegt einstaklingsfrelsi og án einstaklingsfrelsis verður höfuðmarkmiðum stofnskrár Sameinuðu þjóðanna ekki náð.”

Nokkru síðar vísaði utanríkisráðherra til reynslu Íslands og sagði m.a.:

“Íslenzka þjóðin bjó lengi við nýlendustjórn. Við vitum af eigin reynslu, að frelsi og sjálfstæði valda ekki af sjálfu sér breytingum á aðstæðum og útrýma ekki þegar í stað fátækt. En á hinn bóginn vitum við, að sjálfstæði vekur þjóðerniskennd og gefur þjóðunum nýjan og áður dulinn styrk til framfara.

Ekki má færa völdin frá einni herrastétt til annarrar, né heldur mega nýjar myndir misréttis og óréttlætis koma í stað þess, sem áður var. Það er einungis með sjálfsaga, mannúð og menntun, sem kúguð þjóð getur aðlagast nýjum aðstæðum og nýrri framtíð.”

Hér fjallar Benedikt á athyglisverðan hátt um atriði, sem eru á oddinum í þriðja heiminum. Þar hafa örlög þjóða orðið æði misjöfn að fengnu frelsi. Því miður hefur meirihluti þeirra farið úr öskunni í eldinn, er risið hafa upp innlendir kúgarar, margfalt harðvítugri en hinir útlendu.

Sameinuðu þjóðirnar eru ekki beinlínis samtök þjóða, heldur ríkisstjórna. Sjónarmið hinna kúguðu einstaklinga eiga þar því ekki greiða leið. Þess vegna ber að fagna framtaki íslenzka utanríkisráðherrans, er hann gerir mannréttindi og einstaklingsfrelsi að sérstöku umtalsefni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið