Mýkt og fimi er ræktunarmarkmið

Ágúst Sigurðsson:

Í almennum ræktunarmarkmiðum fyrir íslenska hrossastofninn kemur fram að stefnt er að því að rækta hina léttbyggðari gerð íslenska hestsins með mikilli áherslu á styrk, skrokkmýkt og vöðvastælta líkamsbyggingu.

Sköpulagið á að stuðla að mikilli ganghæfni og eðlisgóðum höfuðburði. Hvað reiðhestkostina varðar er stefnt að því að rækta fjölhæfan, taktfastan og öruggan, viljugan og geðprúðan hest sem fer glæsilega í reið – hinn íslenska gæðing.

Þetta hljómar nú þannig að slíkum hesti væri gaman að þeysa á hvort sem er um sléttar grundir eða fjöll og firnindi. Hitt er annað að fullkomnir hestar sem þessi eru ekki á hverju strái þó svo að stefnt sé að því að rækta slíka hesta.

Það atriði sem flestallir ferðamenn á hestum leggja mikið upp úr er hreyfingamýkt og fimi. Þetta atriði er svo sannarlega innifalið í ræktunartakmarki okkar, meira segja þegar kemur að brokkinu þá er lagt upp úr því að brokkið sé hreyfingamikið en á sama tíma fjaðurmagnað og gott ásetu.

Hvað hreyfingamýktina varðar er það nú samt sem áður svo að margir eru tilbúnir að fórna henni fyrir nógu krolandi fótaburð, markaðurinn kallar einfaldlega á þetta eins og sakir standa. Sú mikla tískubylgja breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að mýkt og fjaðurmagn er áhersluatriði í opinberu ræktunartakmarki fyrir íslenska hrossastofninn.

Talandi um markaðinn þá er ég sannfærður um að ferðalög á hestum um landið munu frekar færast í vöxt en hitt og þá hljóta einhverjir að sjá sér hag í því að sinna mismunandi óskum ferðafólks um reiðskjóta. Ef grannt er skoðað þá kemur nefnilega í ljós að það er misjafnt upp úr hverju menn leggja þegar kemur að ferðalögum á hestum, sumir vilja bara komast skjótt og vel frá a til b en aðrir telja það mestu um vert að upplifa gæðinginn hvert svo sem förinni er heitið.

Ræktunin gefur ferðahross

Þorkell Bjarnason, fyrrverandi. hrossaræktarráðunautur:

Ekki finnst mér nema eðlilegt að hestaferðamenn velti fyrir sér þróun kynbótahrossa, eins og vel kemur fram í viðtölum við Eiðfaxa. Þeir tala af reynslu sinni, sem ferðamenn og skoðanir þeirra eru prýðilegar, rökfastar. Það er deginum ljósara að hæst dæmdu B-flokks- hestarnir eru oftast ekki þægilegir ferðahestar.

Hinsvegar held ég að ræktunin gefi nóg að ferðahrossum, meira af þeim en “apahrossum”, sem hoppa mikið upp í loftið og fá háar einkunnir, mest fyrir það. Apahrossin eru fremur undantekningar, en sem komið er, en góð ferðahross er hægt að finna á hverju strái, jafnvel gæðinga til ferðalaga.

Svo verður enn um sinn en gæti syrt í álinn, ef þeim fækkaði og apahrossin ynnu mikið á. T.d. er sá frægi Orri svo óhugnanlega kynsterkur að sjá má miklar framfótahreyfingar í 3ja lið, hvað sem öðru líður. Það eitt af hreyfingum hestsins heillar mig síst, þó gott sé með öðru góðu, sem þarna vantar svo hrapalega. Því er það mitt álit að þetta sé hættuleg þróun, þörf á að spyrna við fótum eins og viðmælendur Eiðfaxa meina.

Mýktin er ekki

nógu vel metin

Kári Arnórsson:

Einu sinni skrifaði ég grein sem bar nafnið Afgangsræktun er röng. Ástæðan fyrir þessari nafngift var sú að það ræktunarmarkmið sem keppt væri að tæki ekki tillit til ræktunar ferðahesta eða hesta til almenningsnota. Þeir hestar sem ekki næðu þessu markmiði væru afgangshestar sem gætu nýst fyrir ferðaþjónustu og sem almennir útreiðarhestar.

Það sem ég var þarna að benda á var að þeir stóðhestar sem ekki skiluðu mikilli fótlyftu væru lágt metnir þó svo að þeir skiluðu mjög notadrjúgum hrossum til almenningsþarfa, mjúkum tölturum með ásetugóðu brokki. Leggja þyrfti alúð við ræktun slíkra hesta þó þeir yrðu ekki sýningarhross en ekki láta hendingu ráða.

Ákveðin tilhneiging hefur verið í þá átt að lyfta hestum sem hafa grófan gang ef því fylgir mikil fótlyfta. Þessi hestgerð er í fæstum tilfellum æskileg ferðahross og sennilegt að þau endist illa sem slík.

Það vita flestir sem fylgjast með hrossarækt í dag að stóðhestar sem ekki gefa nema miðlungs fótlyftu og þar fyrir neðan eru settir til hliðar. Sama er þó þeir gefi hreingeng hross, mjúkt úrvalstölt eins og ég vil kalla það. Mýktinni er ekki gert nógu hátt undir höfði.

Ég minnist ummæla Sigurðar heitins í Kirkjubæ sem alltaf lagði mikla áherslu á mýktina og vildi alls ekki fórna henni á altari fótaburðarins.

Svaðastaðahross voru löngum þekkt fyrir mikla mýkt í gangi. Þetta erfðist líka vel frá Sörla frá Sauðárkróki. En þegar fram liðu stundir fóru afkvæmi hans að gjalda þess að þau svöruðu ekki fótaburðardýrkuninni. Einnig var því oft við brugðið að töltið lægi of nálægt skeiðinu.

Töltið í Sörla og afkomendum hans átti að hluta ættir að rekja til Eiríksstaða en þaðan komu úrvals töltarar miðað við þær almennu kröfur sem þá voru gerðar. Margir stóðhestar sem gáfu þessi farsælu hross til almenningsnota, falleg auðveld og ganggóð hafa horfið úr landi vegna þess að þeir fengu ekki notkun. Þó eru hestar sem gefa þessa kosti eru mjög mikils virði.

Auðvitað er ekki ástæða til að alhæfa í þessum efnum því þeir hestar eru vissulega til sem gefa mikla mýkt þó hágengir séu. Það ber þó að gjalda varhug við því að nota um of grófgerða klárhesta í ræktuninni.

Menn gera miklar kröfur til töltsins í dag og helst eiga hestar að geta tölt allan liðlangan daginn. Slíkar kröfur eiga ekki rétt á sér því að töltinu þarf að fylgja ásetugott brokk. Kannski náum við því marki í ræktuninni að framleiða góða klárhesta sem búa yfir skeiði ef svo má að orði komast þar sem klárgangurinn er ríkjandi en skeiðið undirliggjandi.

En ég endurtek að það þarf að leggja alúð við að rækta góð hross til almennra nota.

Þetta eru sömu hestarnir

Helgi Leifur Sigmarsson:

Allir vilja eiga gæðinga. Það fer svo eftir þjálfun og notkun, hvort þeir eru þróaðir sem sýningarhestar, ferðahestar eða eitthvað annað. Sami hesturinn getur orðið hvort tveggja, eftir áherzlum þess, sem þjálfar hann. Hestar eru auðvitað misjafnlega vel gerðir og geta verið meiri efni á sumum sviðum en öðrum og sumir hestar er ónýtir á öllum sviðum. Sé hesturinn á annað borð gæðingur, getur hann hvað sem er. Það er bara spurning um þjálfun.

Málið snýst um mýkt

Pétur Behrens:

Getur verið að menn leiti að hentugum og góðum ferðahestum – og finni ekki? Líklegast snýst málið fyrst og fremst um mýkt. Á mjúkum hesti – þótt hágengur sé – er hægt að ferðast án vandkvæða. Eða þá að þeysa yfir klungur og öræfi, á stirðum hesti ekki. Athugið, að samkvæmt reglum á að dæma einnig mýkt á kynbótasýningum.

Háættaðir

ferðahestar

Eysteinn Leifsson:

Markmið ræktandans er að rækta gæðing. Þeir, sem reyna að lifa af hrossarækt, komast fljótt að raun um, að hágeng og flott keppnishross gefa gott verð, en góðir ferðahestar hafa ekki hækkað í verði árum saman, meðal annars vegna mikils framboðs á slíkum hestum. Slíkir hestar standa síður undir tilkostnaði eins og keppnishestarnir gera. Ræktunin miðast við markaðinn, því allt snýst þetta um peninga.

Ég skil áhyggjur hestaferðamanna, en fullyrði þó, að ferðahestar finnast alltaf nógir. Oft eru þetta háættaðir hestar undan ágætis hryssum og topp stóðhestum, en eru samt ekki upplagðir sem keppnishestar. Þegar það kemur í ljós, þarf að haga tamningu og þjálfun í samræmi við væntanlegt hlutverk hestsins.

Markaðurinn vill

ekki skeiðlagna

Eyþór Einarsson:

Ég held að langflestir séu á þeirri skoðun að við viljum rækta glæsilega, skrefmikla, hágenga hesta með hreinar og rúmar gangtegundir, líkt og hið opinbera ræktunarmarkmið stefnir að. Vissulega eru lágengir hestar með fjórtakta brokk og jafnvel aðeins skeiðlagnir á tölti og stökki þægilegir til langferða, en þetta eru ekki þær týpur af hestum sem markaðurinn er tilbúinn að borga mikið fyrir, líklega vegna þess að það er nóg framboð af þessum hestum en lítil eftirspurn.

Ferðamenn vilja ekki hasta sýningahlunka

Andreas Bergmann:

Þegar menn eru að rækta hesta, þurfa þeir að geta selt á góðu verði, sem ekki fæst nema með góðum árangri á sýningum. Háar einkunnir fást aðeins með háum fótaburði og svifmiklu brokki, sem er flott að sjá á velli. Þetta eru hálfgerðir sirkushestar, sem duga ekki til ferðalaga. Það borgar sig ekki fyrir ræktendur að hugsa um ferðahesta, svo að hrossakynið færist smám saman í átt til sirkushestanna.

Árni Ísleifsson:

Mér hafa reynzt bezt klárgengir hestar, sem eiga létt með að tölta. Ég ríð mest á tölti, nema ég þurfi að fara úr götu, þá tekur mjúkt brokkið við. Svifabrokk gengur ekki á ferðalögum, menn gefast bara upp, þótt þeir hangi á baki. Svo raða ég hestunum á daginn eftir því, hvernig ég tel, að gatan verði hverju sinni. Beztu töltararnir fá beztu göturnar. Ég vil hafa hestana langstíga á tölti og ekki meira en í meðallagi hágenga, því að yfirleitt er verra að ríða mjög hágengum hestum í löngum ferðum. Þeir eru hastir og úthaldslitlir. Bestu sýningarhestarnir eru ekki beztu ferðahestarnir. Skeið nota ég ekki, gutlið fer ekki vel með mann.

Baltasar Samper:

Á ferðalögum sækjumst við ekki eftir hágengu sýningatölti né grófu sýningabrokki, heldur góðgengum og hreyfingarmiklum hestum. Ég er með hest, sem getur verið hágengur, ef honum er beitt á þann hátt, sem ég geri ekki á ferðalögum. Þá hefur hesturinn meira framgrip og meiri yfirferð. Ferðahestar eiga að hafa miklar hreyfingar og teygja sig langt fram, en ekki eyða orkunni í að hossast lóðrétt.

Bjarni E. Sigurðsson:

Ferðahesturinn minn er klárhestur með tölti, sem breytir ganglagi eftir aðstæðum í landinu, tekur brokkið efst í brekkum og þegar ríða þarf fyrir hest. Lullarinn fer hins vegar illa með mann. Þá þurfa menn að muna, að ferðareið er allt önnur reið en brautarreið á sýningum. Sumir hestar geta tekið hvoru tveggja og teljast því vera ferðagæðingar. Slíkir hestar breyta um ganglag innan hverrar gangtegundar eftir aðstæðum hverju sinni, taumhaldi og ásetu. Oftar en ekki eru hestar þó annað hvort ferðahestar eða brautarhestar, sem eru ótækir í ferðalög.

Einar Bollason:

Draumahesturinn í allar ferðir er fyrst og fremst alhliða hestur. Hann er miklu mýkri en klárhesturinn. Alhliða hesturinn hefur einni gangtegund fleira en aðrir hestar og er þannig séð heill hestur. Menn eiga ekki að vera svona óskaplega viðkvæmir fyrir skeiði. Fólk heldur, að skeið eyðileggi hestinn og vill ekki leyfa honum að velja sér þann gang, þegar það hentar hestinum. Forfeður okkar riðu mikið á skeiði, enda fljóta hestar bezt á skeiði yfir mýrar og bleytur. Ég hafna hins vegar algerlega hestum, sem eru með gróft sýningarbrokk. Þeir eru gersamlega óhæfir til langferða. Maður, sem ætlar að njóta ánægju af langferðum á hestum, verður að velja sér hesta, sem hafa mýkt í skrokknum og mýkt á brokki. Þótt alltaf fjölgi góðum töltgötum, hef ég á tilfinningunni, að í langferðum séu menn að meðaltali 80% á öðrum gangi en tölti.

Hannes Einarsson:

Því miður eru ekki ræktuð önnur en hnarreist fótlyftuhross fyrir sýningar, svona hross, sem verða dálítið niðurlút, þegar fer að líða á ferðina. Ég kýs mér þýða og sterka hesta, sem þurfa að vera vel þjálfaðir fyrir ferðina. Ég spái líka í sýningar, en vel hesta eingöngu með tilliti til ferðalaga. Þar með er ekki sagt, að ég vilji ekki hafa hrossin mín hugguleg.

Haraldur Sveinsson:

Mest hef ég valið mér klárhesta með tölti. Þeir þurfa að vera þýðir á brokki, því að ég nota það töluvert. Mér finnst töltarar ekki endast nógu vel í ferðum og svo finnst mér hreinlega skemmtilegra að ríða mjúkt brokk. Stórkarlabrokk er hins vegar ekki fyrir mig. Töltið vil ég að sé frekar langstígt og greitt en hátt. Mér finnst sumir þessir hágengu töltarar vera of hastir. Ég hef ekki mikinn áhuga á sýningarhrossum eins og þau eru nú á dögum og geri lítið af því að fara á mót. Ég mundi ekki kaupa svoleiðis hross handa mér.

Hjalti Gunnarsson:

Ég vil hafa trausta og öfluga ganghesta. Mest ríð ég á tölti, þegar gatan leyfir. Sumir eðlisgengir hesta tölta á nánast hvaða vegi sem er. Raunverulega er ég mest fyrir hreina töltara og vil frekar hafa þá langstíga en hágenga. Ég legg ekki mikið upp úr brokki, en nota þó slíka hesta, ef brokkið er mjúkt. Ég vil ekki sjá hast keppnisbrokk. Ég rækta ekki mína hesta sjálfur, heldur kaupi hesta, sem ég tel fullnægja óskum mínum og sjónarmiðum.

Marinó Pétur Sigurpálsson:

Ferðahestur þarf fyrst og fremst að vera mjúkur. Það er hræðilegt að berjast um á einhverjum grjóthnullungum, sem hrista mann sundur. Sýningarbrokk gengur ekki á ferðalögum. Ferðahesturinn er alhliða hestur, sem er hreinn á öllum gangi.

Fjórgangshestar hafa oftar en ekki grófara tölt en alhliða hestar. Ekki er nauðsynlegt, að ferðahestar lyfti einhver ósköp. Aðalatriðið er að þeir fari snyrtilega og lyfti svona í meðallagi. Ferðahestar þurfa líka að vera viljugir, en mega þó ekki sýna ofríki. Viljugum hestum miðar til dæmis afskaplega vel á feti, en letingjum miðar lítið.

Ólafur B. Schram:

Ég vel mér tvenns konar hesta. Annars vegar er ég með mjúka og þýða Skagfirðinga, mest fangreista fjórgangshesta af Sörlakyni, sem ég ríð mest á langstígu tölti og sem mér finnst gott að nota síðari hluta dags og á góðum götum þar fyrir utan. Svo er ég með klárgenga Hornfirðinga, eins konar gangnahesta, fyrri hluta dagsins og á erfiðum leiðum og ríð þeim mest á öflugu brokki. Það má vera gróft brokk, ef það er fótvisst.

Valdimar K. Jónsson:

Ég hef reynt að miða hrossakaup og ræktun heimahrossa við spök og mjúk, vel viljug og öflug hross, sem ekki þurfa að lyfta nein ósköp á tölti eða hafa mikið svif á brokki. Latir hestar hafa ekki verið lengi í okkar eigu. Ég legg upp úr úthaldi á yfirferð á tölti og þægilegu brokki, þegar það á við. Einnig finnst mér gott, að hestar séu vakrir líka. Ég vil frekar, að hrossin fari vel með mig en að þau séu mikið fyrir augað á sýningum. Ég óttast, að ræktunarstefnan leiði til minnkaðs framboðs á hrossum, sem mér finnst henta til ferðalaga. Við hjónin erum ánægð með ferðahrossin, sem við fáum úr eigin ræktun og höfum einkum notað þau hross í seinni tíð.

Viðar Halldórsson:

Beztu ferðahestarnir eru alhliða ganghreinir hestar, af því að þeir eru að jafnaði mýkri en klárhestar, sem sumir hverjir eru þó vissulega góðir ferðahestar. Grófir brokkarar eru ómögulegir ferðahestar. Ég miða bæði við sýningar og ferðalög, þegar ég vel mér hesta. Góður keppnishestur er líka góður ferðahestur, svo framarlega sem hann er sterkur og fer vel með þig. Sumir þeirra eru grófir á brokki, en á móti kemur, ef þeir tölta yfir nánast hvað sem er. Auðvitað velur maður beztu áfangana fyrir beztu hestana.

Þormar Ingimarsson:

Ég vil hafa gæðinga á ferðalögum, eðlisgenga hesta, sem eiga auðvelt með allan gang og hafa gott rými og úthald á tölti. Ég gef ekkert fyrir fótlyftu. Brokkið þarf að vera mjúkt og alls ekki vera svífandi stórstígt. Skeið er skemmtilegt séu þess tök að leggja á góðu landi t.d. Löngufjörum.

Jónas Kristjánsson skráði

Eiðfaxi 4.tbl. 2004