arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Moka ekki flórinn.

Kaldrifjuð fésýsla hefur verið í miklum uppgangi innan stjórnmálaflokkanna á undanförnum árum. Til sögunnar eru komnir menn, sem kunna að braska með aðstöðu stjórnmálaflokkanna og breyta henni í beinharða peninga.

Alþýðuflokkurinn hefur sokkið dýpst í þetta nýja fen. Hann hefur leigt tveimur bílsölum sjálfa rödd jafnaðarstefnunnar, Alþýðublaðið, fyrir rúmlega tuttugu milljónir króna á ári og tekið að sér að vinna ýmis skítverk fyrir bílasalana í staðinn.

Athygli manna hefur þó mest beinzt að rambi Framsknarflokksins í þessu feni. Þar hafa ýmsir kraftaverkamenn í fjármálum siglt í kjölfar Ólafs Jóhannessonar og eru orðnir innstu koppar í búri flokksins.

Ólafur á það sammerkt með flestum öðrum stjórnmálamönnum að hafa fremur lítið vit á peningum. Slíkum mönnum hættir til að verða mjög fegnir, þegar braskarar bjóðast til að bera fyrir þá þann kross, sem felst í óseðjandi fjárhungri stjórnmálaflokkanna.

Ráðamenn Alþýðuflokksins urðu mjög fegnir, þegar bílasalarnir losuðu þá undan persónulegum ábyrgðum á vanskilum Alþýðublaðsins. Á sama hátt varð Ólafur Jóhannesson mjög feginn, þegar Framsóknarflokknum fór að græðast fé og eignir fyrir tilverknað hinna nýju kraftaverkamanna.

Ólafur setti jafnan kíkinn fyrir blinda augað þegar gamaldags framsóknarmenn bentu honum á ólyktina, sem var af hinni nýju fjáröflun flokksins. Smám saman varð hann ónæmur fyrir misbeitingu bankaráðsstóla og annarri hliðstæðri kraftaverkafésýslu.

Þetta hefur haft sitt að segja, þegar Ólafur fékk til meðferðar ósk Klúbbsins um endurnýjun vínveitingaleyfis. Ólafur fann sér lögfræðilega afsökun fyrir því að verða við óskinni. Þar með drógu kraftaverkamennirnir Ólaf með sér niður í svaðið.

Flestum er ljóst, aðó opnun Klúbbsins var þungamiðjan í umfangsmikilli verzlun, þar sem Framsóknarflokkurinn seldi aðstöðu fyrir peninga. Hafi Ólafur þá talið sér trú um annað, getur hann það ekki lengur núna, þegar ýmsar ófrýnilegar staðreyndir eru komnar Í ljós.

Margir bjuggust við og gamaldags framsóknarmenn vonuðu, að Ólafur Jóhannesson mundi vakna upp við vondan draum og fara að moka flórinn í flokknum. Menn töldu hann að eðlisfari of heiðarlegan til að þola ólyktina af kraftaverkamönnunum.

En Ólafur virðisst hafa kosið að halda kíkinum fyrir blinda auganu. Vegur braskaranna í flokknum er nú meiri en nokkru sinni áður. Undir verndarvæng hans hafa þeir nú treyst stöðu sína í Reykjavíkurdeild flokksins. Og Tíminn hælist mjög af þeim sigri.

Margir gamlir framsóknarmenn munu vafalaust fylgja með trega leiðtoga sínum í að leiða hina kaldrifjuðu fésýslumenn til hásætis. Þeir hefðu heldur kosið að leggja honum lið við að moka flórinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sykurver fyrir togaraverð.

Þórarinn Sígurjónsson alþingismaður hefur flutt á þingi athyglisverða tillögu um, að ríkisstjórnin láti kanna, hvort hagkvæmt verði að reisa sykurhreinsunarstöð í Hveragerði.

Í greinargerð tillögunnar er vísað til ítarlegra athugana Hinriks Guð- mundssonar verkfræðings. Þar er miðað við verksmiðju, sem noti rafmagn og hveragufu til að framleiða úr hrásykri allar þær sykurtegundir, sem notaðar eru á Íslandi, strásykur, molasykur, flórsykur, púðursykur og kandís.

Til þessarar framleiðslu þarf um 11.600 tonn af hrásykri á ári, 33.000 tonn af gufu og l.300.000 kílówattstundir af rafmagni. Þetta vinnslumagn er við lægri mörk þess, sem talið er hagkvæmt. Erlendis er meðalstærð slíkra verksmiðja um 30.000 tonn af hrásykri á ári.

Verksmiðjan er svo lítil, að ekki er gert ráð fyrir, að hún geri mikið meira en að standa rekstrarlega í járnum. Hún á að skila af sér 100 milljón krónum á ári í vexti og arð af 1000 milljón króna stofnkostnaði.

Samkvæmt þessum tölum ætti þjóðin að vera orðin um það bil nógu fjölmenn til þess, að rekstur slíkrar verksmiðju geti borið sig. Síðan ætti reksturinn smám saman að geta batnað eftir því sem neytendum fjölgar og verksmiðjan afskrifast.

Hitt er svo annað mál, hvort sykurneyzla sé ekki óhæfilega mikil hér á landi og hvort heilbrigðisyfirvöld fara ekki að átta sig á nauðsyn áróðurs fyrir samdrætti í sykurneyzlu. Slík hliðaratriði þyrfti helzt að taka með í reikninginn.

Einna athyglisverðast við tillöguna og greinargerðina er, að verksmiðjan á ekki að kosta meira en eins og einn skuttogari af Spánarstærð mundi kosta, ef hann væri pantaóur núna. Hið sama gildir um ýmsar aðrar hugmyndir um nýiðnað á Íslandi. Stofnkostnaður þeirra er ekki hár, reiknaður í skuttogurum. Samt er hvorki til framtak né fjármagn til að ráðast í framkvæmdir.

Undanfarin ár hefur ástandið verið þannig, að sérhver, sem hefur látið sér detta í hug að eignast skuttogara, hefur getað það, af því að opinberir sjóðir hafa lánað frá 80% og yfir 90% kaupverðsins. Samt er ekki til fiskur í sjónum fyrir alla þessa skuttogara.

Þetta er gott dæmi um hina undarlegu fjármálastjórn hér á landi. Alþingi og ríkisstjórn eru með puttann í sérhverri krónu Og beina henni til svonefndra forgangsverkefna, tízkuframkvæmda hvers tíma. Að undanfórnu hafa skuttogarar verið í tízku.

Peningar hafa fengizt jafn sjálfkrafa í skuttogara eins og í framkvæmdir í landbúnaði. En til nýiðnaðar fást engir peningar. Gildir það jafnt um stórar eilífðarhugmyndir á borðó við saltvinnslu á Reykjanesi og smærri hugmyndir á borð við stálbræðslu í Reykjavík.

Slíkar hugmyndir liggja og rykfalla á vinnuborðum verkfræðinga og hagfræðinga, án þess að neins staðar sé sjáanlegt framtak né fjármagn til að ráðast í framkvæmdir. Samt vitum við, að lífskjór þjóðarinnar í náinni framtíð hljóta að byggjast á útþenslu iðnaðar, einkum þess nýiðnaðar, sem virðist rekstrarlega hagkvæmastur. Tillaga Þórarins er þörf áminning um þetta.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Í feigðarósnum.

Tæknibylting tuttugustu aldarínnar í útgerð og fiskiðnaði hefur undanfarna þrjá áratugi staðið undir lífskjðrum á Íslandi, sem eru sambærileg við lífskjór stóriðjuþjóðanna. Sjávarútvegurinn hefur verið okkar stóriðja, uppspretta þjóðarauðsins.

Síðan Íslendingar tóku upp miðstýrt hagkerfi á fjórða áratugnum hefur sjávarútvegurinn verið arðrændur skipulega. Með millifærslum hins opinbera hefur útgerð og fiskiðnaði verið haldið í erfiðum núllrekstri og kjörum sjómanna og fiskverkafólks haldið niðri.

Stjórnmálamennirnir hafa notað arðinn til atkvæðaveiða, einkum í dreifbýlinu, þar sem atkvæðin eru verðmætust. Landbúnaðurinn hefur notið þessa í svo ríkum mæli, að þar nema nú fastafjármunir á hvern starfsmann 1804 þúsund krónum, meðan þeir nema 1467 þúsund krónum í sjávarútvegi og ekki nema 703 þúsund krónum í iónaði.

Erlendis eru fjármunir yfirleitt minnstir í landbúnaði, en mestir í iðnaði, sem þarf á að halda flóknum og dýrum vélum og tækjabúnaði. Það er til marks um hina séríslenzku atvinnupólitík, að þetta hlutfall skuli vera þveröfugt hér á landi.

Arðrán sjávarútvegsins hefur í seinni tíð byggzt á rányrkju fiskimiðanna. Er nú svo komið, að fiskurinn fer minnkandi á Íslandsmiðum frá ári til árs. Á þessu ári er fyrirsjáanlegur mikill samdráttur í fiskveiðum okkar. Dráttardýr þjóóarbúsins getur ekki lengur staðið undir fyrsta flokks lífskjörum hér á landi.

Þar sem fjármagn þjóóarinnar hefur ekki fengið að renna með eðlilegum hætti til stóriðju, annars nýiðnaðar og hefðbundins iðnaðar, eru þær greinar þess gersamlega vanbúnar að axla byrðar dráttardýrsins. Tvær síðustu ríkisstjórnir hafa svo magnað þennan vanda með stjórnlausri útþenslu samneyzlunnar, það er aó segja stækkun ríkisbáknsins. Þetta hefur sogað upp peninga, sem að öðrum kosti hefðu bætt fjárfestingarmöguleika atvinnuveganna og eflt einkaneyzlu almennings.

Erlendar lántókur eru ekki nýtt fyrirbæri á Íslandi. Fram á síðasta ár voru þær ekki tiltakanlega meiri en lántókur ýmissa nágrannaþjóða okkar, miðað við höfðatölu. En þær lántökur voru yfirleitt notaðar til framkvæmda, til eflingar þjóðarauðsins. Nú er annað uppi á teningnum.

Í vetur hefur hið opinbera fjórum sinnum tekið hrikaleg lán erlendis, samtals 16,5 milljarða króna. Þetta fé hefur ekki farið til framkvæmda, heldur til að halda rekstri þjóóarbúsins og ríkisbúsins gangandi, til að halda gangandi ávísanahefti fjármálaráðuneytisins.

Á þessum vetri hafa erlendar skuldir á hvert mannsbarn stórlega aukizt, án þess að nein aukning þjóóarauðs standi að baki. Augljóst er, að svona getur það ekki gengið öllu lengur. Við getum ekki siglt fram hjá gjaldþroti í sumar með því að taka 16,5 nýja milljarða að láni í útlöndum. Til þess dugar ekki lánstraustið.

Ríkisstjórnin og efnahagsráðherra hennar, sjálfur forsætisráðherral, virðast ekki hafa miklar áhyggjur af þessari þróun mála. Og það er mikilvægasta atriðið í allri vitleysunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Skipulagður skortur?

Vinnslustöðvar landbúnaðarins framleiða feitt nýmjólkurduft til útflutnings á kostnað ríkissjóðs, einmitt á þeim tíma, er vart verður við skort á nýmjólk og einkum þó á smjöri.

Engin skynsamleg ástæða er fyrir skorti á mjólk og smjöri hér á landi. Neyzlunni á þessum vörum er haldið óeðlilega hárri með gífurlegum niðurgreiðslum úr ríkissjóði. Samt er ekki drukkinn nema helmingurinn af mjólkinni, sem framleidd er. Hitt fer í vinnslu af ýmsu tagi, þar á meðal smjörgerð.

Framleiðsla mjólkur er að vísu nokkuð misjöfn eftir árstíðum. En það virðist lítil fyrirhyggja í að framleiða svo lítið smjör á sumrin, að hafa þurfi smjörvinnslu í fullum gangi yfir háveturinn, þegar mjólkin er minnst. Enn fráleitara virðist að dunda við framleiðslu nýmjólkurdufts að vetrarlagi.

Í þessu sambandi má líka benda á, að hér á landi er nýmjólkin höfð mjög feit, eða um 4%. Erlendis geta menn valið um 2% og 3% feita mjólk, sem inniheldur sama magn af eggjahvítuefnum og 4% mjólkin á Íslandi, en að sjálfsögðu miklu minna af fitu þeirri, sem hjartveikt fólk má vara sig á.

Ef neytendum væri gefinn kostur á fiturýrari mjólk, væri unnt að nota meiri fitu til smjörframleiðslu og hindra þar með, að landið verði smjörlaust á ofanverðum vetri.

Mjög erfitt er að trúa því, að ástand þessara mála stafi af heimsku stjórnenda vinnslustöðva og sölukerfis landbúnaðarins. Smjörskortur í landí, sem flýtur í mjólk, getur ekki stafað af misstökum einum saman. Eitthvað meira býr að baki.

Hafa verður í huga, að stjórnendum vinnslustöðva landbúnaðarins má vera sama, hvað þeir gera úr nýmjólkinni. Ríkissjóður ábyrgist þeim útflutning á 10% landbúnaðarframleiðslunnar, þannig að stöðvarnar fá nokkurn veginn fullt verð fyrir fituna, hvort sem hún er í formi nýmjólkur, smjörs, nýmjólkurdufts eða osta.

Vinnslustöðvarnar þurfa lítið sem ekkert tillit að taka til markaðarins. Þær eru ekki að gera út á markað neytenda, heldur ríkissjóð. Verðmismun afurða er eytt með niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum úr ríkissjóði.

Þar á ofan heyrast þær raddir úr röðum stjórnenda landbúnaðarins, að skorturinn á smjöri sýni, að landbúnaðinum sé ekki nægilega sinnt og að efla þurfi framleiðslu hans. Þar með læðist að sá grunur, að hér sé verið af annarlegum ástæóum að skipuleggja skort.

Hjá þjóð, sem drekkur ekki nema helminginn af nýmjólk sinni, ætti að vera til miklu meira en nóg smjör. Ef framleiðsla landbúnaðarins yrði of lítil, væri unnt að selja mjólkina með eðlilegu fitumagni, svo að meiri fita yrði afgangs til smjörgerðar. Þar á ofan væri unnt að draga úr niðurgreiðslum á þessum vörum til að beina neyzlunni í aðrar áttir.

Þegar stjórnendur vinnslustóðva og sölukerfis landbúnaðarins láta ekki framleiða á sumrin nægilegt smjör til vctrarins og eru að flytja út nýmjólkurduft, er full ástæða til að fá óvilhalla menn til aó kanna, hvað sé á seyði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Meiri menntun – minni þekking.

Fagkennsla í skólum landsins hefur farið ört batnandi á undanförnum árum. Kennsluaðferðum, kennslubókum og kennslugögnum hefur verið breytt í hverri greininni á fætur annarri. Hinir færustu menn á hverju sviði hafa farið yfir námsefnið og fært í nýtt horf. Í kjólfarið hafa svo siglt sérstök námskeið fyrir kennara, þar sem þeir hafa getað tileinkað sér hin nýju viðhorf til þess að notfæra sér við kennsluna.

Athyglisvert er að í greinargerðum hinna vísu manna í hverri grein koma yfirleitt alltaf fram óskir um, að viðkomandi grein skipi meira rúm en áður í námsskrá barna og unglinga. Væri farið eftir öllum þessum tillögum faghópanna, kæmist vinnutími barna og unglinga fljótlega upp í 80 klukkustundir á viku.

Því vaknar sú spurning, hvort fagkennsla sé ekki farin að ganga of langt í skólum landsins. Er ekki verið að rcyna að þrýsta allt of mikilli fagþekkingu í hófuð nemenda? Er ekki gert of mikið af því að láta nemendur vera á stöðugu ráfi milli strangt afmarkaðra fagkennslustofa, um leið og hin eiginlega menntun situr á hakanum?

Þjóðfelagið þarf meira á menntuðu fólki aó halda en fagiðjótum. Markmið skólanna á fyrst og fremst að vera að búa börn og unglinga undir líf og starf í því þjóðfélagi, sem menn búast við, að verði hér á landi næstu áratugi. Skólarnir þurfa að búa nemendur sína undir að mæta margvíslegum aðstæðum í framtíðinni og gera þá hæfa til að leysa verkefni, sem þeir munu mæta á lífsleiðinni.

Einn meginþátturinn í slíkri viðleitni ætti að felast í þjálfun réttra vinnubragða, án tillits til sérgreina. Kenna þarf hagkvæm vinnubrögð við öflun heimilda, lestur heimilda, úrvinnslu heimilda og gagnrýni heimilda. Í þessu felst meðal annars stóraukin þörf á notkun skólabókasafna.

Sá, sem kann rétt vinnubrögð, er yfirleitt mjög fljótur að afla sér þekkingar, þegar hann þarf á henni að halda, er út í lífið er komið. Hann burðast ekki með þekkingarforða, sem hann þarf ekki að nota eða er úreltur. Hann er í stakk búinn til að mæta nýjum aðstæðum og nýjum verkefnum eftir þörfum.

Annar meginþátturinn í undirbúningnum undir líf og starf í þjóðfélagi framtíðarinnar er raunhæf starfsfræðsla, sem skyggnist undir yfirborðið og ekki verður lærð af bókum. Þrátt fyrir alla viðleitni í þessa átt, hafa íslenzkir unglingar allt of litlar og óraunsæjar hugmyndir um störfin í þjóðfélaginu.

Enn einn mikilvægur þáttur eru samgöngur hugsunar manna í milli. Íslendingar eru svo vanmegnugir á þessu sviði, að tiltölulega sjaldgæft er að hitta menn, sem geta tjáð sig á skýran og auðskiljanlegan hátt. Skólarnir kenna nemendum ekki að tjá sig, að standa upp og skýra mál sitt.

Þessir mikilvægu þættir menntunar eru þess eðlis, að þeir eiga ekki fremur heima í þessari námsgrein en hinni. Þess vegna er nauðsynlegt að draga úr fagkennslu og mynda gott rúm á stundaskránni fyrir kennslu í vinnubrögðum, starfsfræðslu og kennslu í tjáningu hugsana sinna.

Á slíkum sviðum bíða stórkostleg verkefni fyrir íslenzka skólamenn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Er stjórnin hætt?

Í fyrirtækjum, sem búa við mikla rekstrarerfiðleika og þurfa aðstoð banka, er oft kvartað um, að vandræðin séu ekki nógu mikil til þess, að úrlausn fáist. Menn verði að vera á hvínandi kúpunni til þess að fá lán og þá sé líka lánað ótæpilega. Hafi banki einu sinni lánað of mikið í vonlausan rekstur, telji hann sig tilneyddan til að moka áfram lánum í hann, í veikri von um að geta um síðir bjargað fjármunum sínum.

Þannig hafa hrikalegustu gjaldþrotin hér á landi oftast orðið til. Óráðsía hefur leitt til sjálfvirkrar fyrirgreiðslu, unz spilaborgin hrynur um síðir. Þetta er ein leiðin til að gera út á kerfið.

Nú er spurningin sú, hvort Ísland sem heild sé farið að gera út á kerfið. Botnlaust skuldafen þjóðarinnar virðist hafa komið henni í þá aðstóðu, að erlendir lánardrottnar séu farnir að óttast tap fjármuna sinna. Í veikri von um betri tíð veita þeir okkur ný lán til þess að halda rekstri ríkisbúsins og þjóðarbúsins gangandi. Alþjóða gjaldeyrissjóðurinn hefur nú veitt okkur eins konar lán eða yfirdráttarréttindi upp á tvo og hálfan milljarð króna.

Við erum farin að heyra slíkar fréttir mánaðarlega. Á aðeins fáum mánuðum hefur um tíu milljörðum króna verið aflað með þessum hætti, ekki til að bygsja upp atvinnulífið, heldur til að halda rekstri ríkisbúsins og þjóðarbúsins gangandi.

Erlendis er það venja banka að fylgja eftir stórlánum til fyrirtækja með kröfum um, að fulltrúi bankans taki setu í stjórn fyrirtækisins til eftirlits með notkun peninganna. Hins vegar þykir ekki kurteislegt að fara fram á slíkt, þegar skuldunauturinn er fullvalda ríki. Samt er slík krafa líklega einmitt það, sem við þurfum á að halda um þessar mundir.

Fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar hefur ekki verið stjórnað á undanförnum mánuðum. Fjármálaráðherra og forsætisráðherra láta eins og ekkert hafi í skorizt. Ekkert bólar á aðgerðum til að lækna fársjúkan rekstur ríkisbús og þjóðarbús.

Ástandið hefur verið svo alvarlegt í vetur, að hinir gamalgrónu andstæðingar, samtök launþega og vinnuveitenda, sameinuðust um ábendingar til ríkisstjórnarinnar um leiðir til lækningar. Þeir voru búnir að sjá, að lífskjör gætu ekki batnað og hagur atvinnuvega gæti ekki batnað, nema ríkið skæri niður útgjöld sín. Ríkisstjórnin nuddaði í mesta lagi stírurnar úr alvarlegum augum sínum og lagðist til svefns á nýjan leik.

Ríkisbúið og þjóðarbúið halda áfram að rotna að innan og lækning verður torsóttari með viku hverri. Önnur eins skuldasöfnun og við stöndum í þekkist ekki annars staðar í heiminum utan styrjaldartíma. Lífskjórin eru orðin mun lakari en í nágrannalöndunum og hagur fyrirtækja jafnframt mun lakari. Ríkið sjálft hefur forustu í skuldasöfnuninni með botnlausri eyðslusemi.

Samt heyrist hvorki hósti né stuna frá ríkisstjórninni. Menn eru varla lengur vissir um, að hún sé lengur við völd! Sumir eru farnir að halda, að hún hafi læðst burtu eins og herforingjastjórnin í Aþenu, þegar hún var búin að keyra allt í strand! Þar komu embættismennirnir einn góðan veðurdag að auðum ráðherraskrifstofum.

Megum við eiga von á slíku hér?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hættuleg góðvild.

Ríkisvaldið er einn hættulegasti óvinur frjálsrar fjölmiðlunar. Úti í heimi kemur þessi andstaða yfirleitt fram í ritskoðun, fangelsunum og útgáfustóðvun, sem jafnan eru meðal fyrstu verka alræðisstjórna, þegar þær komast til valda.

En ríkisvaldið getur líka verið hættulegt á annan veg. Góðvild þess getur keyrt úr hófi fram, þannig að fjölmiðlarnir verði háðir henni og geti ekki án hennar verið. Þegar fjármálaráðherra er orðinn stærsti viðskiptavinur dagblaða, er slík hætta á ferðum.

Sú góðvild ríkisvaldsins, sem kemur fram í kaupum á 450 eða 200 eintókum dagblaðs, byggist ekki á þeirri stefnu, að tjáningarfrelsi sé eflt sem mest. Hún er gerð fyrir stjórnmálaflokkana til þess að draga úr taprekstri þeirra af útgáfu lyga og blekkinga.

Allt, sem ríkisvaldið hefur gert fyrir dagblððin hér á landi, er sama marki brennt. Það er gert að tilhlutan stjórnmálaflokkanna, sem eru að reyna að fá sem mest af rekstri sínum greitt af almannafé. Greiðslurnar til dagblaðanna hafa verið sömu ættar og ýmsar greiðslur til þingflokka stjórnmálaflokkanna.

Fyrir Dagblaðið skiptir litlu, þótt það neiti góðu boði um 200 áskriftir. Þessar áskriftir yrðu ekki nema 2% af áskriftartekjum blaðsins. Dagblaðið þarf því ekki einu sinni sterk bein til að hafna faðmlögum fjármálaráðuneytisins.

Hins vegar hefur það afar slæm áhrif á rekstur AlÞýðublaðsins, þegar ríkið minnkar blaðakaup sín úr 450 í 200 eintök. Þar með missir Alþýðublaðið á einu bretti 15% af áskriftartekjum sínum. Allt í einu er tekið frá því eiturlyf, sem hefur stuðlað að því að halda blaðinu gangandi í nokkur ár.

Slíkt blað er að sjálfsögðu fyrir löngu orðið háð þeim aðilum, sem útvega því slík eiturlyf af þessu tagi. Samdrátturinn setur taugar aðstandenda blaðsins úr jafnvægi. Sárindi Alþýðublaðsins fá síðan útrás í endurteknum fullyrðingum um, að Dagblaðið hafi beðið um ríkisáskriftir og njóti þeirra nú.

Bæði ráðuneytisstjóri fjármála og formaður úthlutunarnefndar blaðafjár hafa skýrt frá því, að Dagblaðið hefur hvorki formlega né óformlega farið fram á slíkar ríkisáskriftir né aðra blaðastyrki. Hins vegar hefur fjármálaráðuneytið að tilhlutan nefndarinnar boðið Dagblaóinu að kaupa þessi 200 blöð. En Dagblaóið hefur að minnsta kosti ekki enn tekið því boði.

Það er misskilningur, að tjáningarfrelsi verði varðveitt með greiðslum af þessu tagi. Væru dagblöðin yfirleitt óháð stjórnmálaflokkunum, hefði stjórnmálamönnum okkar aldrei dottið í hug að troða slíkum greiðslum inn á ríkisfjárlögin.

Staðreyndin er sú, að flokksblöð, sem beinlínis eru gerð út til að troða inn á almenning rétttrúnaði og öðrum blekkingum viðkomandi flokks, hljóta alltaf að verða rekin með tapi. Það tap kemur ekkert tjáningarfrelsi við og á aðeins að vera herkostnaður viðkomandi stjórnmálaflokks.

Tjáningarfrelsi er hins vegar haldið uppi af vel upplýstum almenningi, er kaupir þá fjölmiðla, sem hann vill hafa og tryggir á þann hátt rekstur þeirra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sá sem á slíka vini …

Stjórnendur hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna eru orðnir þreyttir á seinaganginum, sem hefur einkennt störf hennar til þessa og leitt hefur til þess, að loturnar eru orðnar mun fleiri en ráðgert var í upphafi.

Í þeirri lotu, sem nú er hafin í New York, á að reyna að hafa hemil á ræðugleði fulltrúanna. Boðað hefur verið, að lítið verði um formlega fundi, en þeim mun meira starfað í vinnunefndum.

Þetta er æskileg stefna, sem á að geta flýtt því, að hafréttarráðstefnan leiði til niðurstöðu, sem verði að alþjóðalðgum. Hitt er svo annað mál, hvort þróun mála á ráðstefnunni verði okkur hér eftir jafnhagstæð og hún hefur verið hingað til.

Í síðustu lotu var gengið frá vinnuskjali, sem gerir ráð fyrir 200 mílna efnahagslögsögu. Íslenzku fulltrúarnir hafa verið mjög hlynntir vinnuskjalinu vegna þessa ákvæðis þess. Önnur atriði vinnuskjalsins skipta okkur minna máli. Þar er gert ráð fyrir, að eiginleg landhelgi skuli vera tólf mílur, svæðið utan 200 mílna skuli vera undir alþjóðlegri yfirstjórn og að leyfðar skuli friðsamleaar siglingar í landhelgi, um sund og milli eyja.

Staða okkar var raunar sterkari í fyrri lotum ráðstefnunnar, þegar slegizt var um tólf og 200 mílna efnahagslögsögu. Þá voru nýlenduveldi á borð við Bretland og Sovétríkin hreinlega á móti 200 mílum og menn vissu, hvar menn höfðu þau.

Þegar tólf mílna ríkin áttuðu sig á, að 200 mílna stefnan mundi njóta fylgis rúmlega tveggja þriðju hluta ríkja heims og verða að alþjóðalögum, sneru þau við blaðinu.

Þau hættu að berjast gegn 200 mílunum sem slíkum, en fóru að reyna að þynna þær. Þau hafa lagt til, að svokölluð söguleg réttindi verði virt á miðum erlendra ríkja og að alþjóðlegur gerðardómur skeri úr ágreiningsefnum af slíku tagi.

Þessar tillögur eru ekki í vinnuskjalinu, sem hafréttarráðstefnan fjallar nú um. En þær eru ákaflega hættulegar, af því að þær eru sakleysislegar og líklegar til að rjúfa skörð í hópa þeirra ríkja, sem vilja hreinar og undanbragðalausar 200 mílur.

Í raun og veru fela tillögurnar i sér, að gömlu nýlenduveldin geti áfram arðrænt önnur ríki á hafinu, eins og þau gerðu á landi þeirra í gamla daga. söguleg réttindi eru ekkert nema fallegt orðalag um, að gamalgróin sjálftekt hins sterka á auðlindum hins veika verði lógfest

Gerðardómshugmyndin er jafnlúmsk. Við þekkjum af Alþjóðadómstólnum í Haag, að slíkar stofnanir hneigjast til íhaldssemi og túlkunar, sem er gamalgrónum nýlenduveldum í hag.

Fulltrúar okkar á ráðstefnunni í New York munu ásamt fulltrúum margra annarra ríkja vinna að því að benda öðrum fulltrúum á raunveruleikann að baki hinna meinleysislegu tillagna ríkjanna, sem skyndilega hafa snúið við blaðinu og þykjast fylgja 200 mílna efnahagslögsögu.

Við verðum að vona, að unnt reynist að slá skjóld um ómengaðar 200 mílur, en augljóst er, að nokkur hætta er á ferðum, þegar óvinir þykjast orðnir vinir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið