arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eitrun af Ísalsböli.

Þegar kaupmaður reiknar álagningarþörf sína, þykir honum miður að þurfa að reikna birgðakostnað á tólf ára gömlu verði. Hann vill fá að meta endurnýjunarkostnað birgðanna á núgildandi verði, því verði, sem hann þarf nú að greiða.

Út frá þessu sjónarmiði er marklítið að tala um, að Ísal borgi niður gamalt orkuver við Búrfell og línur frá því á einhverju árabili. Miklu nær væri að miða slíkar greiðslur við kostnað orkuvers, sem reist væri á þessu ári.

Sama niðurstaða fæst með því að bera saman orkuverð til Ísals og til almennra notenda. Þegar Ísal tók til starfa, var verðmunurinn 81%, en er nú orðinn 413%. Þannig hefur orkan til Ísals smám saman orðið óhæfilega ódýr.

Í rauninni ætti orkuverðið til Ísals að fimmfaldast úr 6,5 mills í rúmlega 30 mills. Það er því í rauninni hófleg krafa Hjörleifs Guttormssonar orkuráðherra, að verðið þrefaldist í nýjum samningum við Ísal.

Ef verðið hækkaði í 20 mills, væri það orðið sambærilegt við meðalverð slíkrar orku í Bandaríkjunum. Við eðlilegar aðstæður á sæmilega afskrifað, en þó nýtízkulegt álver að geta greitt slíkt verð og komizt vel af.

Því miður eru litlar líkur á, að Svisslendingarnir, sem eiga Ísal, fáist til að ræða þetta af skynsemi. Þeir eru svo gírugir til fjár, að þeir taka upp dónaskap, ef amazt er við verðmyndun í viðskiptum þeirra við Ísal.

Með óbilgirninni hafa Svisslendingar spillt mjög fyrir stóriðjuþróun á Íslandi. Þeir hafa sáð til magnaðrar andstöðu, sem meðal annars lýsir sér í stóriðjuhatri í hverri skáldsögunni á fætur annarri.

Þetta hefur líka farið illa með þá, sem telja sér skylt að verja auðmagnið á sjálfvirkan hátt gegn meintum árásum kommúnista. Þannig hafa Morgunblaðið og þingflokkur sjálfstæðismanna orðið fyrir barðinu á Svisslendingunum.

Þar á ofan hefur Verzlunarráð Íslands bætt Ísalsbölinu á herðar verzlunarinnar sem þarf þó síst á slíku að halda á torsóttri leið að jafnrétti atvinnugreina. Verzlunarráðið virðist haldið eins konar sjálfseyðingarhvöt.

Þannig hafa Svisslendingarnir á ýmsan hátt eitrað út frá sér. Þeir hafa óbeint komið óorði á ýmsa hluti, sem við þörfnumst, á stóriðju, auðmagn, fjölþjóðlegt viðskiptasamstarf og meira að segja á frjálsa verzlun í landinu.

Hins vegar hafa vinnubrögð Hjörleifs Guttormssonar ekki leitt til þeirrar hræðslu útlendinga við íslenzk stjórnvöld, sem stuðningsmenn Svisslendinganna hafa gefið í skyn. Af íslenzkri hálfu hefur málið ekki verið ofkeyrt.

Álmenn í Noregi, Vestur-Þýzkalandi, Ítalíu, Japan og Bandaríkjunum hafa upp á síðkastið lýst áhuga á samstarfi við Íslendinga annars vegar um nýtt álver og hins vegar um yfirtöku og tvöföldun álversins í Straumsvík.

Ef þessi áhugi helzt, væri æskilegast að semja við Svisslendingana um kaup Íslendinga og nýrra erlendra aðila á Ísal, um leið og orkuverð yrði stórhækkað. Skiptir þá íslenzk meirihlutaeign mun minna máli en heiðarlegt samstarf.

Svissneski kaflinn í stóriðjusögu okkar hefur sumpart verið dapurlegur. Við þurfum að geta strikað yfir hann og snúið okkur ótrauð að hraðri uppbyggingu stóriðju, svo að börn okkar og barnabörn megi áfram vilja búa í landi þessu.

Jónas Kristjánsson

DV
Skrítin tík, pólitík.

Nú má rifja upp þau orð kerlingar, að pólitíkin sé skrítin tík. Darraðardansinn um Blöndu og Helguvík hefur verið með þeim hætti, að tilviljun hefur fremur en rökrétt samhengi ráðið afstöðu og gerðum stjórnmálamanna.

Segja má, að Hjörleifur Guttormsson orkuráðherra hafi hefnt sín fyrir Helguvíkina á Framsóknarflokknum og Ólafi Jóhannessyni utanríkisráðherra með því að semja á bak við ríkisstjórnina við Norðanmenn um virkjun Blöndu.

Á ríkisstjórnarfundi á mánudagsmorgni báðu ráðherrar Framsóknarflokksins um frestun undirritunar samninga um Blöndu, þar til formleg afstaða þingflokks þeirra væri fengin. Vissu þeir ekki betur en að svo mundi verða.

Síðdegis hinn sama dag gekk Hjörleifur hins vegar frá samkomulagi við fimm af sex hreppum, sem hagsmuna hafa að gæta á virkjunarsvæðinu. Kom þingmönnum Framsóknarflokksins í opna skjöldu, að allt skyldi búið og gert án þeirra afskipta.

Reiðastur var Páll Pétursson, formaður þingflokks framsóknarmanna. Hann er einn svarnasti andstæðingur þeirrar virkjunartilhögunar, sem nú hefur verið staðfest með undirskriftum. Hann vandaði Hjörleifi ekki kveðjurnar:

“Það kom okkur að sjálfsögðu á óvart, að maðurinn gripi til þessa ráðs. Við framsóknarmenn erum að vísu að verða vanir því á þessum síðustu og verstu dögum, að Hjörleifi Guttormssyni detti óskynsamlegir hlutir í hug.”

Þar var Páll um leið að vísa til afskipta Hjörleifs af Helguvíkurmálinu, er hann, í tilraun til að tefja málið, bannaði Orkustofnun að sinni að standa við undirritaðan samning um boranir til jarðvegskönnunar.

Páll sagði þingflokk framsóknarmanna standa einhuga að baki Ólafs Jóhannessonar utanríkisráðherra í Helguvíkurmálinu, þar sem Ólafur hefur gengið berserksgang, vaðið yfir sveitarstjórnir og skipað sérstaka skipulagsnefnd fyrir sig.

Þetta er athyglisverður stuðningur, því að Páll hefur hingað til verið hinn mesti hernámsandstæðingur. Hann hefur að því leyti fremur átt samleið með Hjörleifi og Alþýðubandalaginu en utanríkisráðherra síns eigin flokks.

Þannig hefur spennan út af Blöndu milli Hjörleifs og Páls stuðlað að stuðningi hins síðarnefnda við framkvæmdir, sem hann hefði raunar átt að vera andvígur, ef mark væri tekið á fyrri ummælum hans um varnarmál.

Þetta er ekki eina skrítna tilviljunin í darraðardansinum. Merkilegast af öllu er, að Hjörleifur er ekki að hefna sín á Framsóknarflokknum með því að ota fram virkjun sinni og sinna heimamanna, Fljótsdalsvirkjun.

Nei, þvert á móti beitir Hjörleifur brögðum til að berja í gegn virkjun Pálma Jónssonar landbúnaðarráðherra og hans heimamanna við Blöndu, einmitt þá virkjun, sem var í samkeppni við heimavirkjun orkuráðherrans.

Hinn raunverulegi sigurvegari leiftursóknar Hjörleifs í Blöndumálinu er Pálmi Jónsson, sem er oddamaður virkjunarsinna í héraði, gegn virkjunarandstæðingum Páls. Enda sagði Páll um Hjörleif af þessu tilefni:

“Hann er látinn gera þetta. Pálmi Jónsson er eiginlega orðinn allt annað en landbúnaðarráðherra. Ég hygg, að Hjörleifur sé tæplega tekinn við embætti iðnaðarráðherra af Pálma síðan á Norðurlandaþinginu.”

Já, það er skrítin tík, þessi pólitík.

Jónas Kristjánsson

DV
Do do í sandkassanum.

Ráðherrar eru nú farnir að haga sér eins og börnin í sandkassanum, líkt og gerðist, þegar Alþýðubandalagið og Alþýðuflokkurinn sátu saman í síðustu vinstri stjórn. En nú eru það Alþýðubandalagið og Framsóknarflokkurinn.

Á sínum tíma mátti deila um það, hvort ósættið væri meira Alþýðubandalaginu eða Alþýðuflokknum að kenna. En í báðum tilvikum er Alþýðubandalagið annar málsaðilinn, svo að böndin hljóta að berast að því sem óhæfum stjórnaraðila.

Sérstaklega er það Hjörleifur Guttormsson orkuráðherra, sem nú hefur misst ráð og rænu við að sjá Ólaf Jóhannesson utanríkisráðherra komast upp með að halda áfram undirbúningi að smíði olíugeyma hersins í Helguvík.

Almenna verkfræðistofan hafði tekið að sér þætti hönnunarinnar, þar á meðal töku jarðvegssýnishorna. Á miðvikudaginn var samdi stofan við Orkustofnun um afnot af jarðbor í hálfan annan mánuð í þessu skyni.

Á föstudaginn lét orkuráðherra svo stöðva málið í bili eða að minnsta kosti fram yfir næsta fund í ríkisstjórninni. Þar hyggst hann þrasa með Svavari Gestssyni félagsmálaráðherra um, að þetta sé skipulagsskylt mál.

Á meðan mun hinn bandaríski aðalverktaki fá bor að utan til að framkvæma þennan þátt verksins. Og Almenna verkfræðistofan kannar, hvort höfða beri mál gegn Orkustofnun fyrir samningsrof, ef orkuráðherra situr áfram í sandkassanum.

Það sem eftir mun sitja af framtaki Hjörleifs er, að innlendur rannsóknaraðili víkur fyrir erlendum. Ekki fær hann Ólaf Jóhannesson til að gefa eftir í málinu, svo mjög sem Ólafur hefur mátt þola skítkast Alþýðubandalagsmanna.

Allt er þetta í “fresta og stöðva”-stíl orkuráðherra, sem hefur haft meira dálæti á skriffinnsku en framkvæmdum, allar götur síðan hann sendi Landsvirkjun bréfið með fyrirspurninni um, hvort ekki mætti fresta virkjun Hrauneyjarfoss.

Hingað til hefur Alþýðubandalagið virzt átta sig á, að það hefur innan við 20% fylgi þjóðarinnar og getur því ekki ráðið ferðinni í málum hersins, þar sem hinir flokkarnir og kjósendur þeirra eru saman á öðru máli.

En það er eins og Hjörleifur og Svavar Gestsson séu ekki nógu lífsreyndir til að átta sig á þessum einfalda hlutfallareikningi. Þeir brjótast um hart, alveg eins og samstarfið í ríkisstjórn skipti þá engu máli.

Ólafur Jóhannesson hefur bæði í Helguvíkurmálinu og flugskýlamálinu gætt þess að auka ekki umsvif varnarliðsins og þar með haldið sér við þann ramma, sem samkomulag er um, að gildi, meðan Alþýðubandalagið er í ríkisstjórn.

Samt hafa ráðherrar Alþýðubandalagsins samspil um, að Svavar Gestsson segi Helguvíkina skipulagsskylda og Hjörleifur Guttormsson segi Orkustofnun ekki mega flækja sig inn í mál, þar sem brotin kunni að vera skipulagsskylda.

Allt eru þetta tilraunir til að koma í veg fyrir eða tefja að minnsta kosti þessar framkvæmdir á vegum varnarliðsins. Ólafur Jóhannesson telur réttilega, að þeir félagar hafi seilzt of langt, og heldur því ótrauður áfram.

Gunnar Thoroddsen forsætisráðherra segir mál þetta ekki munu valda stjórnarslitum. Eigi að síður hljóta fíflalætin í sandkassanum að valda nokkurri eitrun í stjórnarsamstarfi, sem að öðru leyti hefur haldizt nokkuð gott.

Jónas Kristjánsson.

DV
Keflavíkurundrin.

Ef stjórnarslit verða út af Keflavíkurundrum síðustu daga, er brotin hin pólitíska hefð, að Alþýðubandalagið hlaupi úr ríkisstjórnum á öllum öðrum forsendum en ágreiningi um herinn og Atlantshafsbandalagið.

Ekki er líklegt, að frá hefðinni verði vikið að þessu sinni, þrátt fyrir töluverðan hávaða í félagsmálaráðherra flokksins og nokkurn í formanni þingflokksins. Þeir bölva að vísu upphátt, en geta raunar aðeins bitið á jaxlinn.

Utanríkisráðherra hefur þrætt yztu nöf stjórnarsamstarfsins í Keflavíkurundrunum. Hann segist hafa tekið tillit til sjónarmiða Alþýðubandalagsins og segist jafnframt bara vera að gera það, sem honum hafi verið falið.

Ólafur Jóhannesson hefur löngum verið talinn klókur maður. Þess vegna mætti ætla, að einhver torskilin klókindi fælust í að haga þannig meðferð mála, að ekki aðeins Alþýðubandalagið fari á hvolf, heldur einnig sveitarstjórnir syðra.

Hingað til hefur verið efnt til varnarliðsframkvæmda í góðum sáttum við sveitarstjórnir nágrennisins, enda hafa þær haft tilhneigingu til að meta atvinnuástand sem mikilvægasta þáttinn í svokölluðu varnarsamstarfi.

Að þessu sinni er urgur í bæjarstjórnum Keflavíkur og Njarðvíkur út af staðsetningu flugskýla og í sveitarstjórnum Garðs og Sandgerðis út af staðsetningu olíugeyma. Hvort tveggja var óþarfi, ef betur hefði verið á málum haldið.

Flugskýlin hefði mátt reisa annars staðar, þar sem minni líkur eru á flugtaki yfir þéttbýli. Fullyrðingar um annað eru bara tilraun til að breiða yfir alvarleg mistök í skipulagsmálum á athafnasvæði hersins.

Að því er varðar olíugeymana er staðsetningin ekki vandamálið, heldur skorturinn á samráðum við Garðinn og Sandgerði. Með heldur meiri lipurð hefði utanríkisráðherra sparað sér mótmæli annarra en Alþýðubandalagsins.

Kannski er Ólafi Jóhannessyni bara alveg sama. Ef til vill þykir honum ágætt að fá sem mestan hávaða út af málum þessum, svo að síðara undanhald Alþýðubandalagsins verði þeim mun meira áberandi. Hann kann að vera að hefna sín.

Þegar litið er yfir feril þessarar ríkisstjórnar, má sjá, að innri friður hefur verið með bezta móti, að öðru leyti en því, að Alþýðubandalagið hefur stundum verið að agnúast út í meðferð Ólafs á varnarmálum.

Hvað sem hann hugsar undir niðri, þá hefur hann gætt þess að halda sig innan hins óskrifaða ramma, að herinn megi efla, þegar Alþýðubandalagið er utan stjórnar, en máttur hans eigi að standa í stað, meðan það er í ríkisstjórn.

Ef Alþýðubandalagið ætlaði nú úr stjórn vegna rangrar staðsetningar á flugskýlum eða tilfærslu olíugeyma án stækkunar þeirra, væri það sjálft að fara úr hinum óskrifaða ramma, sem hefur gert það að samstarfshæfum flokki í ríkisstjórnum.

Flokkur, sem hefur um og innann við 20% af fylgi og er ekki meirihlutaflokkur í ríkisstjórn, getur ekki vænzt þess að ráða ferðinni í málum, þar sem allir hinir flokkarnir og kjósendur þeirra eru í stórum dráttum samferða.

Keflavíkurundur Ólafs munu því sennilega ekki leiða til, að Alþýðubandalagið taki ákvörðun, er stimpla mundi það sem ósamstarfshæfan flokk um ríkisstjórn og er þrengja mundi mynztur stjórnarmyndana í náinni framtíð.

Jónas Kristjánsson

DV
Þetta er Grænlandsár.

Brottförin úr Efnahagsbandalaginu var samþykkt með svo naumum meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslunni í Grænlandi, að ekki er víst, hvort af henni verður. Það fer eftir úrslitum þingkosninganna á næsta ári.

Stjórnarflokkur vinstri manna í Grænlandi hefur stutt úrsögnina, en stjórnarandstaða hægri manna verið á móti. Ef skipti verða á meirihluta í kosningunum, má búast við, að fráhvarfið verði afturkallað.

Auðvelt er að skilja, að mörgum Grænlendingum sé illa við Efnahagsbandalagið. Það hefur ráðskazt með fiskimið þeirra og jafnvel verzlað með þau. Grænlendingar verða að fara til Bruxelles til að semja um að fá að veiða á eigin miðum.

Þá hafa Danir samið um aukin fríðindi fyrir sínar landbúnaðarafurðir í Efnahagsbandalaginu í skiptum fyrir veiðikvóta á grænlenzkum fiskimiðum. Eins og hvert annað nýlenduveldi hafa þeir þannig misnotað grænlenzkar auðlindir.

Á ýmsan hátt hafa Danir komið fram sem herraþjóð í Grænlandi. Aðeins fá ár eru síðan heimamenn fengu sömu laun fyrir sömu vinnu. Og flestum beztu störfunum gegna Danir, enda hefur lítil áherzla verið lögð á menntun Grænlendinga.

Svo er nú komið þar í landi, að Íslendingar á ferð voru ávarpaðir á lélegri ensku af heimamönnum, af því að þeir voru taldir danskir. Þá fyrst er hið sanna þjóðerni kom í ljós, fengust Grænlendingar til að mæla á sinni góðu dönsku.

Allt segir þetta sína sögu um nýlendu, sem er að reyna að brjótast undan herrum sínum í Kaupmannahöfn og Bruxelles. Grænlendingar eru að magna þjóðernisvitund sína og vilja verða húsbændur í eigin landi.

Ekki má skilja þetta svo, að áhrif Dana á Grænlandi hafi eingöngu verið neikvæð. Danska ríkið veitir gífurlegu fé til uppbyggingar á Grænlandi og Efnahagsbandalagið leggur einnig töluvert af mörkum.

Ef litið er á tölurnar, má halda fram, að Grænland geti ekki komizt af án Danmerkur og Efnahagsbandalagsins. Á þetta var rækilega bent í baráttunni fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna, sennilega með töluverðum árangri.

En einnig má líta á þennan stuðning sem gjald fyrir misnotkun fiskimiða Grænlendinga. Hugsanlegt er, að Grænland gæti haft sömu tekjur af því að leigja aðgang að þeim afla, sem Efnahagsbandalagið tekur nú endurgjaldslaust.

Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar var ekki svo eindregin, að ljóst sé, hvort gjáin breikki milli Grænlands og meginlands Evrópu. En ástandið er alténd þannig, að Íslendingum ber skylda til að koma til skjalanna.

Við þurfum að margfalda nýstofnaðan Grænlandssjóð til að efla samskipti þjóðanna á sem fjölbreyttastan hátt og ekki sízt til að styðja Grænlendinga til náms á Íslandi. Menntun er einmitt það, sem þeim kemur bezt í nútímanum.

Íslendingar eru ekki grunaðir um gæsku á Grænlandi. Þess vegna er ekki hætta á, að misskilin verði velviljuð aðstoð af okkar hálfu. Og við getum orðið að miklu gagni, ekki sízt vegna reynslu okkar í fiskveiðum.

Í sumar ætla Grænlendingar að minnast landnáms Eiríks rauða. Þeir ætla meira að segja að safna með almennum samskotum í minnismerki um hann í Brattahlíð. Við eigum að nota þetta afmælisár til að snúa okkur í alvöru að Grænlandi.

Jónas Kristjánsson

DV
Við getum hrósað happi.

Í þjarki okkar um erfiðleika hversdagslífsins gleymum við oft velgengninni, sem við raunar njótum. Þótt margt fari miður, eru ýmsir mikilvægir þættir þjóðlífsins í mun betra lagi hjá okkur en hjá mestu velferðarþjóðum heims. Hæst ber þar fulla atvinnu, sem greinir Ísland frá öðrum löndum. Auglýsingar eftir fólki til starfa eru fleiri en umsóknir um þau. Í kringum okkur verða þjóðir hins vegar að þola um og yfir 10% atvinnuleysi. Á Norðurlöndum er atvinnuleysið gífurlegur baggi á sameiginlegum sjóðum. Það hefur stuðlað að ofvexti ríkisþungans á herðum atvinnulífsins. Ennfremur gerir það stjórnvöldum nánast ókleift að reka framleiðnistefnu. Þar sem atvinnuleysi ríkir, er ekki auðvelt að tala um að draga úr arðlausum og úreltum atvinnugreinum í þágu nýrra og framleiðinna. Viðkvæðið þar er jafnan, að hallæris- og taprekstur sé betri en alls enginn rekstur. Hér getum við hins vegar, ef við viljum, horft til framtíðarinnar. Hér er t.d. hægt að leggja til, að hinn hefðbundni landbúnaður víki smám saman fyrir nýjum atvinnugreinum, sem ekki eru þegar ofsettar úti í heimi. Á Norðurlöndunum sem annars staðar hefur atvinnuleysið fleiri og alvarlegri afleiðingar en kostnaðinn einan. Það tætir líka í sundur þjóðfélagsvefinn og býr til stéttir fólks, sem tekur tæpast þátt í samfélaginu. Atvinnuleysi verður þar ættgengt. Félagsleg vandamál fara hamförum, einkum hjá unga fólkinu, sem ekki fær verkefni til að glíma við. Í hvert sinn, sem við opnum dagblað frá Norðurlöndum, blasa þessi vandamál við. Hér eru að vísu einnig félagsleg vandamál. Og unglingarnir hafa of lítið fyrir stafni. En í samanburði við nágrannalöndin erum við í himnaríki. Þjóðfélagsvefurinn hefur ekki rofnað. Allur þorri manna tekur einhvern þátt. Við höfum keypt þetta með verðbólgu, sem er þrisvar til fjórum sinnum meiri en annarra þjóða, svo sem raunar hefur verið í fjóra áratugi. Verðbólgan hefur leikið okkur grátt, en smám saman hefur okkur lærzt að draga úr henni tennurnar. Lengi höfum við vísitölutengt laun og skyldar greiðslur. Undanfarin misseri höfum við hikandi einnig leiðzt út í að vísitölutengja fjárskuldbindingar. Með þeim nýstárlegu afleiðingum, að bankarnir fóru að fyllast af sparifé. Stjórnvöld hafa ekki enn öðlazt kjark til að stíga þessa verðtryggingu til fulls. Og enn er lítið talað um að vísitölutengja gengið, svo að útflutningsatvinnuvegirnir megi líka njóta þess að láta verðbólguna rúlla á hliðarspori. Með fullri atvinnu og verðbólgu á hliðarspori höfum við góða aðstöðu til að fást við hin ytri skilyrði, – kreppuna, sem riðið hefur húsum um allan heim í nokkur ár. Við getum, ef við viljum, leyft okkur að hugsa til langs tíma. Að sinni er allt með kyrrum kjörum. Þjóðarframleiðslan og þjóðartekjur standa í stað. Viðskiptahallinn er að vísu að aukast úr 2,5% í 5%. En gjaldeyrisstaðan er öflugri en oft áður, dugir til þriggja mánaða í stað tveggja. Unga fólkið vex upp og þarf að fá þátt í atvinnulífinu. Til þess þurfum við aukið framtak, annars vegar meiri orkuvinnslu og stóriðju, hins vegar ýmiss konar nýiðju, t.d. rafeindaiðnað og fiskirækt, sem hentar litlum einingum. Með því gerum við gott ástand enn betra.

Jónas Kristjánsson

DV
Þrátt fyrir allt…

Að loknu enn einu þingi Norðurlandaráðs má vekja máls á spurningunni, hvort Ísland eigi heima í félagsskap Norðurlanda, hvort við höfum utan veizluhalda eitthvað þaðan að sækja og jafnvel annað þangað að leggja.

Halldór Laxness talar tæpast nema í hálfri alvöru, þegar hann sagði nýlega í blaðaviðtali, að í bókmenntum hefði Ísland ekkert til Norðurlanda að sækja. Það væri mörg hundruð árum á undan þeim og bæri sig saman við stórveldin.

Þetta fer saman við þá útbreiddu skoðun íslenzkra sjónvarpsnotenda, að norrænt menningarefni sé fremur hvimleitt, enda framleitt í þjóðfélagi, þar sem listamenn séu launaðir embættismenn fremur en kaupmenn á markaði.

Nýlega heyrði leiðarahöfundur íslenzkan blaðamann, sem búsettur var ytra, segja norrænum starfsbræðrum, að sjónvarp þeirra væri jafnvel ennþá leiðinlegra en hið íslenzka. En þeir virtust ekki skilja vandann.

Annað útbreitt sjónarmið hér á landi er, að Norðurlönd hafi farið offari í félagsmálum. Danir séu þegar búnir að sliga sig á sósíalismanum og Svíar komi í humátt á eftir. Atvinnulífið standi ekki undir yfirbyggingunni.

Síðast en ekki sízt er því haldið fram hér á landi, að mismunur íslenzkra og norskra blóðflokka, svo og samræmi íslenzkra og írskra sanni vísindalega, að Íslendingar séu ekki einu sinni líkamlega grein af norrænum meiði.

Í öllu þessu og ýmsum öðrum efasemdum er hluti af sannleika, en ekki hann allur. Rekja má önnur dæmi, sem benda til, að Ísland sé lifandi þáttur Norðurlanda, hafi áður og muni enn hafa gagn af tengslum við þau.

Varla er til það félag á landsvísu, sem ekki er í tengslum við systurfélög á Norðurlöndum. Af þessum félagsskap um einstök áhugamál hefur myndazt fjörlegur samgangur, sem í mörgum tilvikum hefur leitt til vináttu.

Enginn vafi er á, að vináttutengsl Íslendinga við útlendinga eru meiri til Norðurlanda en til afgangsins af heiminum. Fremur en allt annað er þetta mælikvarði á, hvort Ísland sé eða sé ekki eitt Norðurlandanna.

Ekki er heldur vafi á, að lagasetning okkar og stjórnkerfi dregur mjög dám af Norðurlöndunum. Sum lög okkar eru nánast þýðingar úr málum þeirra. Og þjóðskipulag okkar í heild er byggt á sameiginlegum grunni Norðurlanda.

Við höfum haft og munum enn hafa gagn og gleði af þessu samstarfi. Þar með er ekki nauðsynlegt, að við gleypum hrátt allt, sem frá Norðurlöndunum kemur. Við getum líka lært að vara okkur á neikvæðri reynslu þeirra.

Sérstaklega er varasöm sú hugsun, að einstaklingurinn sé fruma í líkama, að hann sé ekki sinnar gæfu smiður, heldur eigi hann kröfu til viðurværis af hálfu hins opinbera, hvort sem hann er listamaður eða eitthvað annað.

Við megum ekki láta félagsmálin sliga atvinnulífið, ofgera verðmætasköpuninni í þjóðfélaginu. Og við megum ekki heldur telja, að Norðurlöndin séu einhver þungamiðja heimsins í listum og bókmenntum.

Að þessum fyrirvörum töldum, getum við snúið okkur heils hugar að norrænni samvinnu. Við höfum margt til Norðurlanda að sækja og getum ef til vill lagt eitthvað á móti. Þegar til kastanna kemur, eru þetta okkar vinaþjóðir.

Jónas Kristjánsson.

DV