arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Dæmisögur þingmanna.

“Ef til vill hefði verið skynsamlegra fyrir Vilmund að flytja tillögu um að fresta 1. marz”, sagði Ólafur Jóhannesson forsætisráðherra í sprengidagsræðu á þingi í síðustu viku. Ólafur var að kvarta um nauma fresti í tillögu Vilmundar um, að efnahagsfrumvarp Ólafs yrði borið undir þjóðina.

Tilvitnuð orð Ólafs eru gott dæmi um nýjan ræðustíl, sem haldið hefur innreið sína á alþingi í vetur. Menn eru gamansamari og hvassari en áður og jafnframt strákslegri. Um það má nefna ýmis dæmi frá sprengidagsfundinum.

Þar sagði Sighvatur Björgvinsson, að Sjálfstæðisflokkurinn væri í pólitísku orlofi og að ekki væri rétt að ónáða þann orlofsþega.

Við sama tækifæri talaði Svavar Gestsson um “almanaksveiki” þingmanna Alþýðuflokksins, sem fælist í sífelldum dagsetningum ráðstafana, sem grípa ætti til.

Hann sagði þar einnig: “Ég hef aldrei vitað jafn afdráttarlausa trú á nokkurn pappír og felst í afstöðu Vilmundar Gylfasonar til frumvarps forsætisráðherra”.

Ragnhildur Helgadóttir taldi stjórnarflokkana halda upp á sprengidaginn með viðeigandi hætti, er þeir körpuðu sín á milli um tillögu Vilmundar og frumvarp Ólafs.

Ragnar Arnalds sagði í umræðunni, að tillaga Vilmundar væri sú allra vitlausasta, sem hann hefði séð á þingi, og hefði þó ýmsar verið kynlegar. Sverrir Hermannsson sagði tillöguna fáránlega.

Sighvatur Björgvinsson sagði við þetta tækifæri, að Alþýðubandalagið hefði hvorki verið hrátt né soðið í afstöðu til nauðsynlegra aðgerða.

Gunnar Thoroddsen kvað rangt hjá Sighvati Björgvinssyni, að suðan væri ekki komin upp í stjórnarsamvinnunni. Þar syði allt og kraumaði.

Matthías Bjarnason endurbætti þau ummæli Svavars Gestssonar, að þingmenn Alþýðuflokksins væru í sandkassaleik og sagði: “Ég held, að sandkassarnir séu þrír og ekki færri en þrír að leik í hverjum”.

Nú munu margir segja, að með slíkum ummælum séu þingmenn komnir á málfundaplan gagnfræðaskóla. Og satt er, að ummæli sem þessi fela svo sem ekki í sér neinar röksemdir.

En innan um röksemdir geta gamansemi, dæmisögur og annað krydd fyllt út í myndina og jafnvel dregið saman í hnotskurn það, sem búið er að segja í löngu máli.

Áður fyrr voru gjarna einn stjórnarsinni og einn stjórnarandstæðingur settir til að flytja hvor um sig eina þurra og langa greinargerð í máli hverju og það látið duga.

Óneitanlega hlýtur að vera skemmtilegra að sitja á þessu þingi en verið hefur undanfarna áratugi. Mál þingmanna er myndríkara og hvassara, um leið og það er strákslegra. Mun fleiri en áður taka þátt í umræðum og tala frá eigin brjósti.

Í heild er það mat Dagblaðsins, að þrátt fyrir ýmsa galla hins nýja lífs og fjörs á þingi, þá komist skoðanir þingmanna nú betur til skila hjá almenningi en áður var.

Að lokum má vitna til dæmisögu, sem Albert Guðmundsson sagði á sprengidagsfundinum:

“Læknir nokkur kom í sjúkravitjun. Sat þá eiginkonan á rúmstokki eiginmannsins og reyndi að koma ofan í hann meðali. Þá sagði læknir: “Hann er dáinn, væna mín”. “Það getur verið, að hann sé dáinn”, sagði konan, “en það er líka þrjózka”.

Sagði Albert, að á sama hátt væri Ólafur að reyna af þrjózku að troða meðalasulli ofan í dauða ríkisstjórn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óskhyggja stöðvuð.

Kostnaður við heilsugæzlu hefur ekki aðeins vaxið gífurlega á undanförnum árum. Hann hefur aukizt langt umfram vöxt þjóðartekna á sama tíma. Þá þróun þarf að stöðva, svo að hér eftir eflist heilsugæzla í takt við þjóðarhag.

Gárungar hafa sýnt talnaleiki um, hvenær kostnaður við heilsugæzlu fari upp fyrir þjóðartekjur og hvenær þjóðin skiptist endanlega í tvær stéttir, hina sjúku annars vegar og starfsfólk við heilsugæzlu hins vegar.

Öllu gamni fylgir nokkur alvara. Við sjáum nefnilega ýmis dæmi um, að einstaka ráðamaður í heilsugæzlu kunni sér ekki lengur hóf í hugmyndum um útþenslu hennar. Þeir vilji enn auka hraðann í framúrakstri þessa geira þjóðarútgjaldanna.

Peningaflóðið í heilsugæzlu síðustu tvo áratugina er ekkert dæmi um, hvað þjóðarbúið ráði við á venjulegum tímum og krepputímum. Uppgangstímanum hafa fylgt ótrúlegar framfarir í heilsugæzlu, sem við búum nú að, þegar syrtir í álinn.

Því er eðlilegt, að menn, jafnt innan heilsustétta sem utan, vilji stinga við fótum, þegar þeir sjá hrikalegar hugmyndir um heilsugæzlustöð í Breiðholti og geðdeild við Landspítalann, svo að tvö grófustu dæmin um óhófið séu nefnd.

Heilsugæzlustöðin í Breiðholti á að vera helmingi stærri en hliðstæðar stöðvar fyrir jafnmarga íbúa annars staðar í borginni. Þar á að vera einkaaðstaða, jafnvel tvö herbergi á mann, fyrir mýgrút sérfræðinga og ráðgjafa, sem líta inn klukkutíma á dag.

Þessi stöð hefur ekki verið samþykkt og verður það tæpast, úr því að sparnaðartilhneiginga er í tæka tíð farið að gæta í opinberum rekstri. Hitt óhófsdæmið er hins vegar að verulegum hluta tilbúið til notkunar.

Gert er ráð fyrir, að rými á sjúkling á hinni nýju geðdeild Landspítalans verði 112 fermetrar í stað 32 fermetra á öðrum deildum sjúkrahússins. Fer þar mest fyrir gífurlegu athafnaplássi yfirmanna og sérfræðinga deildarinnar.

Hafa ber þó í huga, að lengi fram eftir góðæri síðustu tveggja áratuga dróst þjónusta við geðsjúka aftur úr öðrum þáttum heilsugæzlu. Það er ás efa á þeim forsendum, að Tómasi Helgasyni yfirmanni hefur tekizt að dáleiða Jónas Haralz, formann bygginganefndar Landspítalalóðar.

Útkoman er sú, að árum saman hefur stöðvazt stækkun Landspítalans á öðrum sviðum, nema sú, sem Happdrætti Háskólans kostar. Ennfremur er fyrirsjáanlegt, að stöðnunin gildi enn um hríð. Geðdeildin sogar allt til sín.

Ekki má gleyma, að á síðustu árum hefur aðstaða geðsjúkra skánað verulega. Miklar aðgerðir í þágu áfengisjúklinga hafa létt verulega á sjúkrarými geðsjúklinga. Með nýju geðdeildinni við Landspítalann fer þjónusta á þessu sviði fram úr þjónustu á mörgum öðrum sviðum heilsugæzlu.

Það er því eðlilegt, að læknar Landspítalans vilji fá að nýta víðáttur geðdeildar að hluta til annarra þarfa, sem eru orðnar svo brýnar, að stappar hreinu öngþveiti. Þeir eru ekki að níðast á geðsjúkum, heldur að biðja um jafnvægi í þróun heilsugæzlu.

Þeir tímar eru framundan, að ekki er unnt að fara eftir villtustu óskhyggju í einstökum þáttum heilsugæzlu. Það kæmi bara niður á öðrum þáttum hennar, því að þjóðin mun tæpast auka útgjöld til heilsugæzlu umfram aðra útgjaldaaukningu á næstu árum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þar blómstrar auðvaldið

Í Júgóslavíu hafa verið gerðar tilraunir til að leyfa einkarekstur í smáum stíl í samkeppni við opinberan rekstur og samvinnurekstur. Afleiðingin er sú, að starfsmenn fá þrefalt kaup og eigendur verða milljónamæringar.

Við Adríahafið hafa á undanfömum ámm risið hallir nýríkra manna. Utan við hallirnar eru dýrustu bátar og bílar. Þetta hefur farið í taugarnar á mörgum ráðamönnum, en stjórnvöld hafa enn ekki lagt til atlögu gegn eigendunum.

Þarna búa ekki forstjórar ríkisverksmiðja né aðrir þeir, sem teljast til “hinnar nýju stéttar” í ríkjum Austur-Evrópu. Þetta eru iðjuhöldar og verzlunarkóngar í vestrænum stíl.

Jure Bilic, forseti þingsins í Króatíu, hefur haldið því fram, að þeir menn skipti þúsundum í landinu, sem hafi náð í eignir, er séu yfir 200 milljónir íslenzkra króna að verðmæti. Samkvæmt biblíum þjóðfélagsins teljast slíkir menn arðræningjar.

Stjórnvöld í Júgóslavíu eru hins vegar ekki eins rétttrúuð og stjórnvöld í öðrum ríkjum Austur-Evrópu. Þau hafa rannsakað fyrirbæri hinna nýríku manna og komizt að raun um, að gróði þeirra byggist sjaldnast á arðráni.

Margir Júgóslavar, sem hafa unnið í Vestur-Þýzkalandi og annars staðar í Vestur-Evrópu, hafa lagt fyrir peninga til kaupa á sniðugnm tækjum og áhöldum til iðnaðar. Þetta dót hafa þeir flutt með sér heim og hafið einkarekstur með því.

Framleiðni fyrirtækja þeirra er margföld á við framleiðni hinna opinberu fyrirtækja og samvinnufyrirtækja, sem þau keppa við.Í rétttrúuðu fyrirtækjunum hafa menn ekki sama áhuga á vestrænum trúaratriðum á borð við nýja tækni, framleiðni og hagræðingu.

Aðrir verðandi auðvaldseggir hafa ekki einu sinni betri tæki en notuð eru í samkeppnisfyrirtækjunum. Þeir kunna bara betur en opinberu starfsmennirnir að hagræða störfum, þannig að hver vinnustund skilar margföldum árangri.

Algengt er, að einkafyrirtæki af þessu tagi borgi starfsmönnum sínum 10.000 krónur á dag, sem er þrefalt hærra en meðallaun verkamanna í Júgóslavíu. Lægstu mámaðarlaun í landinu eru 35.000 krónur, svo að launamenn í einkafyrirtækjum eru aðeins þrjá og hálfan dag að ná þeim.

Þannig græða bæði eigendur og starfsmenn einkafyrirtækja í Júgóslavíu. Þar á ofan hefur þessi pólitíska villutrú skapað betra efnahagsjafnvægi í landinu. Einkafyrirtækin útvega nefnilega fljótt og vel ýmsa hluti, sem kerfið vantar.

Hin opinberu fyrirtæki snúa sér í vaxandi mæli til einkafyrirtækjanna, ef þau vanhagar um varahluti, verkfæri eða bara skrúfur, sem hvergi fást. Þessi opinberu fyrirtæki þurfa því ekki að stöðva reksturinn um tíma eins og algengt er í fyrirtækjum annars staðar í Austur-Evrópu.

Þrátt fyrir þetta er ekki öruggt, að einkarekstur verði framvegis leyfður í svona ríkum mæli í Júgóslavíu. Velgengni auðvaldsins og starfsmanna þess hefur nefnilega ekki eingöngu jákvæðar hliðar að mati þeirra stjórnvalda, sem viðurkenna þó, að um arðrán sé ekki að ræða.

Það er nefnilega að renna upp fyrir þjóðum Júgóslavíu, að hinn pólitískri rétttrúnaður í landinu er byggður á sandi og að meira er varið í hina vestrænu villutrú. Ótrúlegt er, að kerfið þoli lengi, að rætur sósíalismans séu nagaðar á þennan hátt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þar blómstrar auðvaldið.

Í Júgóslavíu hafa verið gerðar tilraunir til að leyfa einkarekstur í smáum stíl í samkeppni við opinberan rekstur og samvinnurekstur. Afleiðingin er sú, að starfsmenn fá þrefalt kaup og eigendur verða milljónamæringar.

Við Adríahafið hafa á undanförnum árum risið hallir nýríkra manna. Utan við hallirnar eru dýrustu bátar og bílar. Þetta hefur farið í taugarnar á mörgum ráðamönnum, en stjórnvöld hafa enn ekki lagt til atlögu gegn eigendunum.

Þarna búa ekki forstjórar ríkisverksmiðja né aðrir þeir, sem teljast til “hinnar nýju stéttar” í ríkjum Austur-Evrópu. Þetta eru iðjuhöldar og verzlunarkóngar í vestrænum stíl.

Jure Bilic, forseti þingsins í Króatíu, hefur haldið því fram, að þeir menn skipti þúsundum í landinu, sem hafi náð í eignir, er séu yfir 200 milljónir íslenzkra króna að verðmæti. Samkvæmt biblíum þjóðfélagsins teljast slíkir menn arðræningjar.

Stjórnvöld í Júgóslavíu eru hins vegar ekki eins rétttrúuð og stjórnvöld í öðrum ríkjum Austur-Evrópu Þau hafa rannsakað fyrirbæri hinna nýríku manna og komizt að raun um, að gróði þeirra byggist sjaldnast á arðráni.

Margir Júgóslavar, sem hafa unnið í Vestur-Þýzkalandi og annars staðar í Vestur-Evrópu, hafa lagt fyrir peninga til kaupa á sniðugum tækjum og áhöldum til iðnaðar. Þetta dót hafa þeir flutt með sér heim og hafið einkarekstur með því.

Framleiðni fyrirtækja þeirra er margföld á við framleiðni hinna opinberu fyrirtækja og samvinnufyrirtækja, sem þau keppa við. Í rétttrúuðu fyrirtækjunum hafa menn ekki sama áhuga á vestrænum trúaratriðum á borð við nýja tækni, framleiðni og hagræðingu.

Aðrir verðandi auðvaldseggir hafa ekki einu sinni betri tæki en notuð eru í samkeppnisfyrirtækjunum. Þeir kunna bara betur en opinberu starfsmennirnir að hagræða störfum, þannig að hver vinnustund skilar margföldum árangri.

Algengt er, að einkafyrirtæki af þessu tagi borgi starfsmönnum sínum 10.000 krónur á dag, sem er þrefalt hærra en meðallaun verkamanna í Júgóslavíu. Lægstu mánaðarlaun í landinu eru 35.000 krónur, svo að launamenn í einkafyrirtækjum eru aðeins þrjá og hálfan dag að ná þeim.

Þannig græða bæði eigendur og starfsmenn einkafyrirtækja í Júgóslavíu. Þar á ofan hefur þessi pólitíska villutrú skapað betra efnahagsjafnvægi í landinu. Einkafyrirtækin útvega nefnilega fljótt og vel ýmsa hluti, sem kerfið vantar.

Hin opinberu fyrirtæki snúa sér í vaxandi mæli til einkafyrirtækjanna, ef þau vanhagar um varahluti, verkfæri eða bara skrúfur, sem hvergi fást. Þessi opinberu fyrirtæki þurfa því ekki að stöðva reksturinn um tíma eins og algengt er í fyrirtækjum annars staðar í Austur-Evrópu.

Þrátt fyrir þetta er ekki öruggt, að einkarekstur verði framvegis leyfður í svona ríkum mæli í Júgóslavíu. Velgengni auðvaldsins og starfsmanna þess hefur nefnilega ekki eingöngu jákvæðar hliðar að mati þeirra stjórnvalda, sem viðurkenna þó, að um arðrán sé ekki að ræða.

Það er nefnilega að renna upp fyrir þjóðum Júgóslavíu, að hinn pólitískri rétttrúnaður í landinu er byggður á sandi og að meira er varið í hina vestrænu villutrú. Ótrúlegt er, að kerfið þoli lengi, að rætur sósíalismans séu nagaðar á þennan hátt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hæfilegur hraði

Þótt verðbólga sé eitur í beinum efnahagslífsins, hefur hún ekki skuggahliðar einar saman. Í verðbólgu eru framkvæmdir yfirleitt miklar og atvinnuástand gott.

Á sama hátt hefur verðhjöðnun ekki eingöngu jákvæðar hliðar. Samdrátturinn felst meðal annars í minnkun framkvæmda. Hastarleg hjöðnun getur hæglega leitt til atvinnuleysis.

við sérstakar aðstæður geta verðbólga og atvinnuleysi farið saman. Um það höfum við séð mörg dæmi á Vesturlöndum á áttunda tug þessarar aldar. Þetta getur gerzt, þegar atvinnulífið er ótraust.

Um hitt höfum við líka dæmi, að verðhjöðnun og full atvinna geti farið saman, þar sem atvinnulífið er mjög traust. En þá er líka aðeins átt við hjöðnun niður að stöðugu verðlagi, en ekki niður fyrir það.

Í stjórnmálum verður að setja markmið í forgangsröð. Menn geta ekki bæði átt kökuna og étið hana. Margir íslenzkir stjórnmálamenn láta samt sem svo sé. Eru leiðtogar Alþýðubandalagsins þar fremstir í flokki.

Þegar full atvinna er fremsta markmiðið, er alltaf hætt við verðbólgu. Og þegar sigur á verðbólgu er fremsta markmiðið, er alltaf hugsanlegt, að atvinna verði ótrygg á ýmsum sviðum.

Í uppkasti Ólafs Jóhannessonar að efnahagsfrumvarpi er baráttan við verðbólguna fremsta markmiðið. Þar eru í fyrsta skipti i mörg ár settar á oddinn raunhæfar aðgerðir gegn höfuðóvininum.

Verðtrygging lána umfram þrjá mánuði er þungamiðja uppkastsins. Í sama farveg falla 25% þak á fjárfestingu og 30% þak á ríkisútgjöldum, frestun á hluta verðbóta og minnkun sjálfvirkni í ýmsum opinberum framlögum.

Uppkastið stefnir að minni framkvæmdum, enda hefur þjóðin ofkeyrt sig á því sviði . Verðtrygging lánsfjár getur leitt til, að menn kjósi ekki síður að eiga peninga en steypu eða ýmis tól, sem ekki eru beinlínis nauðsynleg.

Sennilega hefur verðbólgan belgt byggingariðnaðinn og ýmsan innflutning úr hófi fram. Á slíkum sviðum er jafnan hætt við atvinnuskorti, þegar verð- bólgan stöðvast. Þjóðin hefur heldur ekki efni á eins umfangsmiklum byggingariðnaði og hér hefur verið.

Hægfara þróun er betri en snöggar sveiflur. Það borgar sig ekki að stökkva á einum degi frá verðbólgustefnu yfir í samdráttarstefnu. Hægfara þróun auðveldar alla aðlögun.

50% verðbólga verður ekki afnumin á einu ári. Enda er líklegt, að ríkisstjórnin geti verið ánægð með að koma henni niður í 30% á þessu ári og 10% á hinu næsta.

Dagblaðið er þeirrar skoðunar, að uppkast Ólafs Jóhannessonar stefni að hæfilegum hraða í samdráttarstefnunni. Aðrir telja hraðann of mikinn og hættuna á atvinnuleysi of mikla. Leiðtogar Alþýðubandalagsins virðast þeirrar skoðunar.

Samt er augljóst, að ríkisstjórnin getur dregið úr hraðanum, ef hann reynist svo mikill, að atvinnu manna sé stefnt í verulega tvísýnu. Hún getur líka aukið hraðann, ef uggurinn reynist ástæðulaus.

Bezt væri, ef Ólafur Jóhannesson gæti lagt uppkast sitt i dóm þjóðarinnar. Í þjóðaratkvæðagreiðslu kæmi örugglega í ljós, að öflugur meirihluti er hlynntur uppkastinu. Þjóðin er uppgefin á verðbólgu og telur, að ekkert annað markmið megi skyggja á haráttuna við hana.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þrjár kempur þinga

Hefðbundinn hægagangur er á landsmálunum vikuna, sem þing Norðurlandaráðs er haldið. Alþingi verður jafnan óstarfhæft, þegar ráðherrar og aðrir helztu máttarstólpar Alþingis beina orku sinni að norrænum veizluhöldum.

Að þessu sinni hafa ráðherrar sent varamenn af þingi til að gæm hagsmuna Íslands í norrænum veizlum og ætla sjálfir að sitja heima. Vikufriðinn ætla þeir að nota til að athuga, hvort þeir geti náð samkomulagi um efnahagsfrumvarp.

Fyrir helgina var ríkisstjórnin komin í hreinar ógöngur. Ráðherrar voru orðnir stórorðir í garð hver annars, meira að segja á opinberum vettvangi. Í þessari viku hafa þeir svo næði til að athuga, hvort standa skuli eða þurfi við stóru orðin.

Engin leið er að spá um framtíð ríkisstjórnarinnar. Lúðvík Jósepsson veit einn, hvort hann stefnir að góðum árangri í hrossakaupum um greinar efnahagsfrumvarpsins eða hvort hann stefnir að brottför Alþýðubandalagsins úr ríkisstjórn.

Gild rök má leiða að hvoru tveggja. Ef Lúðvík stefnir að samningum, þarf hann að vekja rækilega athygli á, hversu fjarlægt sjónarmiðum Alþýðubandalagsins frumvarpsuppkast Ólafs Jóhannessonar sé. Á því þurfi að gera sem mestar breytingar.

Hitt getur eins verið, að Lúðvík hafi séð fram á, að landsstjórnin verði örðug á næstu mánuðum og misserum, er verðhækkun á olíu og samdráttur á þorskveiðum leggjast ofan á annað böl, sem fyrir er. Og þá sé heppilegra að vera í stjórnarandstöðu.

Það eitt er víst í þessum efnum, að ráðherrar Alþýðubandalagsins munu hér eftir sem hingað til snúast eins og skopparakringlur kringum Lúðvík. Um framtíð ríkisstjórnarinnar ráða þeir engu, en Lúðvík öllu.

Þjóðviljinn hefur að undanförnu verið stórorður um ýmis atriði frumvarpsins, svo sem kjararáð, afnám sjálfvirkni framlaga til sjóða, frestun verðbóta, flýtingu verðlagslaga og þak á fjárfestingu og ríkisútgjöldum.

Í hrossakaupum um þessi atriði munu ráðherrar Alþýðuflokksins leggja áherzlu á, að Alþýðubandalagið sé í minnihluta í ríkisstjórn og verði að gefa meira eftir en hinir flokkarnir tveir, sem í stórum dráttum eru sammála.

Þar munu mætast stálin stinn, því að Gylfi Þ. Gíslason stjórnar ráðherrum Alþýðuflokksins sem strengbrúðum að tjaldabaki á sama hátt og Lúðvík stjórnar sínum. Gylfi er að því leyti meiri kempa, að hann þarf ekki að sitja á Alþingi.

Í framhjáhlaupi mætti benda Ólafi Jóhannessyni og Geir Hallgrímssyni á að íhuga fordæmi Lúðvíks og Gylfa, sem raunar er ekki óþekkt, því að séra Khomeini beitir því í Íran. Raunveruleg völd eru oft mest í hæfilegri fjarlægð frá formlegum valdastofnunum.

Nú reynir á garpinn Ólaf. Styrkur hans felst í, að hann veit, hverjir völdin hafa. Hann þarf ekki að ræða lengi við strengbrúður í ríkisstjórn. Hann getur snúið sér beint til Lúðvíks og Gylfa og reynt að sætta þá.

Lykillinn að framtíð ríkisstjórnarinnar er í höndum Ólafs, Lúðvíks og Gylfa. Þing Norðurlandaráðs gefur þeim góðan frið til samráða. Um úrslitin er ekki hægt að spá, því að Lúðvík veit einn, í hvaða átt hann stefnir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Rúmenía er í hættu.

Ceausescu Rúmeníuforseti gæti auðveldlega misreiknað sig og gengið einu skrefi of langt, þegar hann stendur þráfaldlega og kerfisbundið uppi í hárinu á leiðtogum Sovétríkjanna.

Að mati þessara leiðtoga er hann friðarspillir hinn mesti. Á fundi Varsjárbandalagsins fyrir áramótin neitaði hann að undirrita samning um nánara hernaðarsamstarf og aukin völd Sovétríkjanna í bandalaginu.

Við það tækifæri sagði Ceausescu, að stríðshætta væri lítil og að tillögur Sovétríkjanna væru út í hött. Rúmenar hefðu ekki ráð á auknum herútgjöldum og mundu ekki taka þau á bakið.

Á sama fundi bandalagsins neitaði hann að undirrita yfirlýsingu um, að ráðamenn Kína væru stríðsæsingamenn. Raunar hefur hann árum saman reynt að vera hlutlaus í deilum ráðamanna Sovétríkjanna og Kína.

Þrisvar sinnum hefur Ceausescu farið í heimsókn til Peking. Í ágúst í fyrra tók hann á móti Hua, flokksformanni í Kína, og bakaði sér með því mikla reiði ráðamanna Sovétríkjanna, sem eru sjúklega hræddir við Kínverja.

Á fundi bandalagsins fyrir áramótin neitaði Ceausescu ennfremur að undirrita gagnrýni á friðartilraunir Bandaríkjanna í Miðausturlöndum. Raunar er Rúmenía eina Varsjárbandalagsríkið, sem hefur vinsamleg samskipti við Ísrael.

Rúmenía tók á sínum tíma ekki þátt í innrás Varsjárbandalagsins í Tékkóslóvakíu og fordæmdi hana raunar harðlega. Um langt skeið hefur Rúmenía neitað að hafa erlent herlið í landinu og neitað Varsjárbandalaginu um heræfingar í Rúmeníu.

Þegar Ceausescu kom heim af síðasta fundi Varsjárbandalagsins gerði hann allt, sem hann gat, til að auglýsa missætti sitt og ráðamanna Sovétríkjanna. Af ráðnum hug fékk hann bandalagsríkin til að kalla heim sendiherra sína frá Rúmeníu og til að hefja áróðursherferð gegn sér í fjölmiðlum.

Ceausescu hefur lengi reynt að sameina harðan stalínisma í innanríkismálum og hart sjálfstæði í utanríkismálum. Rétttrúnaður hans í innanríkismálum hefur vafalaust hingað til hindrað innrás Sovétríkjanna. En hvenær gengur hann of langt?

Sovétríkin réðust inn í Ungverjaland 1956. Þau réðust inn í Tékkóslóvakíu 1968. Hví skyldu þau ekki leika sama leikinn í Rúmeníu 1979? Munu ráðamenn Vesturlanda ekki líta undan og láta Sovétríkin hafa sitt fram, eins og í hin tvö skiptin?

Auðvitað er mikil hætta á innrás Varsjárbandalagsins í Rúmeníu. Það heldur hins vegar aftur af ráðamönnum Sovétríkjanna, að þeir vita, að í slíku stríði mundu hinir 22 milljón Rúmenar standa sem einn maður að baki Ceausescu. Innrásin yrði erfið.

Rúmenía hefur óneitanlega mikla sögulega sérstöðu í Austur-Evrópu. Hún er rómönsk eyja í slavnesku hafi. Hin fornu tengsl, tunga og menning, eru við Rómaborg en ekki Moskvu. Þetta magnar þjóðernistilfinningu Rúmena.

Ceausescu er einmitt að reyna að magna þessa tilfinningu, svo að þegnarnir gleymi því, að einstaklingsfrelsi er minna í Rúmeníu en í nokkru öðru ríki Varsjárbandalagsins og að lífskjör eru með þeim bágustu.

Hann notar deilurnar við Sovétríkin til að treysta völd sín heima fyrir. Það hefur honum tekizt. En hætturnar liggja við hvert fótmál, því að ráðamennirnir í Moskvu eru gamlir og taugaveiklaðir íhaldsmenn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið