arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Blóðmjólkaðir.

Meðan erlend fiskiskip veiða undir herskipavernd á alfriðuðu svæði er komið verkfall á íslenzka fiskveiðiflotanum.. Þetta ástand er dæmi um sjálfseyðingarhvöt þá, sem stundum ber of mikið á hér á landi.

Sjómenn og útgerðarmenn voru búnir að finna lausn á afnámi hins hættulega og illræmda hluta sjóðakerfisins og á tilheyrandi breytingum á fiskverði og skiptaprósentu. Síðan strönduðu samningar þessara aðila á ósamkomulagi um, hvort sjómenn gætu aukið hlut sinn á kostnað útgerðarinnar.

Sjómenn koma vissulega að tómum kofum hjá útgerðarmönnum, sem yfirleitt eru illa stæðir um þessar mundir. Samt er það staðreynd, að sjómenn eru of tekjulágir í samanburði við aðrar stéttir. Þeir eiga skilið að fá meiri tekjur, en útgerðin getur ekki greitt meira,

Sjávarútvegurinn er dráttardýr þjóðfélags okkar. Hann er talinn hinn afkastamesti í heimi svo af ber. Við eðlilegar aðstæður ættu bæði útgerð og sjómenn að safna auði og ekki að þurfa að berast á banaspjótum í deilum um skiptingu á fjármagni, sem ekki er til.

Verðið á fiskinum frá sjávarútveginum til vinnslustöðvanna er helmingi lægra hér á landi en í nágrannalöndunum og í sumum tilvikum er munurinn enn meiri. Þetta stafar af því, að vinnslustöðvarnar fá of fáar krónur fyrir dollarana, sem fiskurinn selst fyrir í útlöndum. Gengi krónunnar er nefnilega of hátt og hefur verið svo áratugum saman.

Þannig blóðmjólkar þjóðfelagið sjávarútveginn og fiskiðnaðinn til þess að halda uppi miklum kostnaði og lúxus á öðrum svióum. Með of háu gengi er fjármagnið flutt frá fiskvinnslustóðvum og fiskvinnslufólki, útgerðarfyrirtækjum og sjómönnum og dreift út í þjóðfélagið.

Með þessum hætti hefur verið hægt að halda uppi dýrri yfirbyggingu á þjóðfélaginu, byggðastefnu og landbúnaði, óhófskjörum í byggingaiðnaði, svo og velferðarstefnu til jafns við hinar auðugu þjóðir Norðurlanda.

Aldrei hefur verið gerð nein vísindaleg úttekt á því, hve miklir fjármunir renna með þessum hætti frá dráttardýrum þjóðfélagsins umfram það, sem eðlilegt er að krefjast af Þeim. Væri þó ekki mjög erfitt að gera samanburð á íslenzkum sjávarútvegi og sjávarútvegi nágrannalandanna.

Afköst þessara greina og rekstrarvörunotkun eru mælanleg. Síðan má finna meðaltal af fiskverði upp úr sió og til útflutning í nokkrum mikilvægum löndum og taka tillit til opinherra styrkja og annarrar fyrirgreiðslu, sem er misjöfn eftir löndum.

Enginn vafi er á, að slík rannsókn mundi leiða í ljós, að árlega renna margir milljarðar frá hinni séríslenzku stóriðju umfram það, sem eðlilegt er að krefjast. Hitt er svo annað mál, hvort þjóðfélagið mundi þola að missa þessa blóðpeninga að einhverju eða öllu leyti.

Ef til vill gætu sjómenn og útgerðarmenn notað eitthvað af þeim peningum, sem þeir deila um, til að kosta slíka rannsókn, svo að þeir geti framvegis beint spjótum sínum að hinum raunverulega arðræningja þeirra, þjóðfélaginu í heild.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ellilaun sem ekki rýrna.

Gagnmerkt frumvarp Guðmundar Garðarssonar alþingismannss um Lífeyrissjóð Íslands hefur vakið allt of litla umræðu á opinberum vettvangi. Að baki þessu frumvarpi liggur mikil tryggingafræðileg vinna á vegum samtaka verzlunarmanna. Það felur í sér skynsamlega lausn á þeim vanda, er verðbólgan étur upp ellilífeyri þeirra, sem þurfa hvíld að loknum löngum starfsdegi.

Meginhugsun frumvarpsins er sú, að ekki verði lengur safnað í sjóði til elliáranna, þar sem þeir sjóðir rýrna hrikalega á hverju ári. Í staðinn verði Lífeyrissjóður Íslands eins konar millistöð, sem dreifi jafnóðum lífeyri frá starfandi fólki til þeirra, sem hættir eru störfum fyrir aldurs sakir eða af öðrum ástæðum. Í stað uppsöfnunar komi gegnumstreymi.

Þetta þýðir, að sjóðurinn getur alltaf greitt ellilífeyri í samræmi við verðlag hvers tíma. Vísitala tekna verður samkvæmt frumvarpinu reiknuð út fjórum sinnum á ári Og ellilífeyririnn hækkaður sjálfkrafa til samræmis við tekjuhækkunina í þjóðfélaginu.

Samkvæmt frumvarpinu eiga allir landsmenn rétt til greiðslna úr Lífeyrissjóði Íslands. Þeir, sem tekjulausir hafa verið alla ævi, fá greiddan lágmarkslífeyri, sem nemur 27.825 krónum á mánuði á núverandi verðlagi. Þeir, sem alla ævi hafa haft þrefaldar meðaltekjur fá á ævikvöldi sínu greiddan lífeyri, sem nemur 166.950 krónum- Aðrir fá upphæðir milli þessara endimarka. Algengur ellilífeyrir launamanns yrði 55.650 krónur, sem er 60% af 92.750 króna mánaðartekjum.

Allar konur eiga að njóta fulls og sama réttar til ellilífeyrisgreiðslna án tillits til stóðu, einnig þær, sem unnið hafa á heimili sínu alla ævi. Hjón munu því fá töluvert hærri lífeyri en fram kemur í krónutölum þeim, sem nefndar eru hér að framan. Algengur ellilífeyrir launamanns og heimavinnandi konu hans yrði 87.370 krónur á mánuði

Í öllum þessum útreikningum er gert ráð fyrir, að menn fái greidd með verðtryggðum hætti 60% af meðaltekjum sínum, að öðru leyti en því, að jafnað er milli hinna lægst launuðu og hæst launuðu.

Lífeyrissjóður Íslands á ennfremur að hafa bolmagn til að greiða örorkubætur og barnalífeyri til samræmis við ellilífeyrinn. Loks á hann að geta greitt öllum konum, einnig þeim, sem heima vinna, þriggja mánaða fæðingarlaun.

Gert er ráð fyrir, að á hverjum tíma sé lagt á vinnandi fólk iðgjald, sem mæti þeim tryggingagreiðslum sem Lífeyrissjóður Íslands á að inna af hendi. Útreikningar þeir, sem frumvarpið byggist á, benda til þess, að þetta iðgjald yrói 12,4% af tekjum manna, sem er svipuð upphæð og greidd er núna í lífeyrissjóði að viðbættum starfsmannagreiðslum til Tryggingastofnunarinnar.

Jafnframt mundi ríkissjóður losna við um 6000 milljón króna tryggingagreiðslur á ári á núverandi verðlagi. Þennan sparnað mætti hugsanlega nota til að lækka tekjuskatt um tvo þriðju og leyfa fólki í staðinn að greiða 1% af launum til sinna gömlu lífeyrissjóða, sem þá mundu sérhæfa sig í lánastarfsemi.

Kjarni málsins er svo sá, að Lífeyrissjóður Íslands gæti greitt mun hærri lífeyri en nú er gert og þar að auki algerlega verðtryggðan lífeyri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hún teflir sig í mát.

Nokkur áhöld eru um, hvort mönnum þykir verra, fyrirsátin fyrir varðskipinu Þór og ásigingarnar á það fyrir rúmum mánuði eða smáfiskadráp brezku togaranna á alfriðuðu svæði um þessar mundir. Báðar aðgerðirnar sýna, hve hörð og ákveðin brezka ríkisstjórnin er í landhelgismálinu. Yfir gerðum hennar svífur andi nýlendumajóra á borð við Hattersley aðstoðarutanríkisráðherra.

Þessi harða stjórn er að tefla við veiklundaða og tvístígandi ríkisstjórn okkar. Hún þorir ekki að gera neitt, sem gæti lyft augabrúnum stórmenna úti í heimi. Hún slær úr og í, svo að enginn treystir henni, hvorki íslenzkir kjósendur né erlendir viðsemjendur.

Þórsmálið og veiðarnar á friðaða svæðinu eru hvort tveggja miklu meira en nægileg ástæða til að slíta stjórnmálasambandi við brezku ríkisstjórnina.Enda neyddist ríkisstjórn okkar eftir mikið japl og jaml og fuður að fallast á kröfu þjóðarinnar um stjórnmálaslit, þegar árásin hafði verið gerð á Þór.

Ríkisstjórnin fann sér hins vegar ótal ástæður til að fresta framkvæmd stjórnmálaslitanna. Og núna æmtir hún hvorki né skræmtir meðan Bretar veiða á alfriðuðu svæði og hafa 35-45 togara til að skarka í smáfiskinum, sjálfri efnahagsframtíð Íslendinga. Stjórnarblöðin eru jafnvel komin með vangaveltur um, að stjórnmálaslit séu til lítils gagns.

Slíkar vangaveltur gátu komið til greina á sínum tíma, þegar stjórnmálaslitin voru upphaflega ákveðin. En núna eru þær aðeins merki um veika lund og lélega taflmennsku. Hið sama gildir um yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um, að hún muni hafa samráð við Alþingi um stjórnmálaslit. Hún er löngu búin að ráðfæra sig við Alþingi og þarf ekki að endurtaka það.

Afleiðingin er sú, að brezka ríkisstjórnin telur sig eiga alls kostar við þá íslenzku. Framferði hennar ber þessa greinileg merki. Hún telur viðsemjendur sína á Íslandi vera sætabrauðsdrengi, sem ekki þori að opna neinar línur til sóknar á taflborði landhelgismálsins.

Við okkur blasir nú sú staðreynd, að ein af bandalagsþjóðum okkar í Atlantshafsbandalaginu beitir herskipum sínum til að eyða þeim smáfiski, sem eftir nokkur ár á að verða undirstaða efnahagslífs okkar. Þessa staðreynd skilur öll þjóðin nema ríkisstjórnin og nokkrir helztu jámenn hennar.

Enn einu sinn i lYerður hér þess krafizt, að ríkisstjórnin manni sig upp og slíti stjórnmálasambandi við Breta. Enn einu sinni verður hér þess krafizt, að ríkisstjórnin manni sig upp og hefjist handa svo um muni á vettvangi Atlantshafsbandalagsins, til dæmis með því að neita að sitja þar fundi með Bretum og með því að snúa sér beint til varnarliðsins með beiðni um aðstoð.

Því miður er slæmur þefur af aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Líklegast er, að hún búi yfir einhverju, sem hún hefur ekki þorað að segja þjóðinni . Það er því nauðsynlegra en nokkru sinni áður, að þjóðin veiti ríkisstjórninni nákvæmt og hart aðhald, ef það gæti orðið til þess að forða henni frá því að verða skák og mát í taflinu við Wilson og Luns.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lífeyrislausnin fundin.

Maður nokkur er um þessar mundir að láta af stðrfum vegna aldurs. Hann hefur haft um 100.000 krónur á mánuði og og fær 60.000 krónur í eftirlaun. Við skulum gera ráð fyrir, að 50% verðhólga haldi áfram næstu árin. Eftir ár er 60.000 króna lífeyririnn orðínn 40.000 króna virði. Eftir tvö ár er hann orðinn 27.000 króna virði. Og eftir aðeins fjögur ár er ellilífeyrir mannsins kominn niður í 12.000 krónur á núverandi verðgildi.

Þannig hefur verðbólga undanfarinna ára eyðilagt lífeyrissjóði landsmanna annarra en opinberra starfsmanna, sem eru verðtryggðir á kostnað skattgreiðenda. Einn helzti hornsteinn velferðarþjóðfélagsins hefur molnað í sundur.

Í samtökum launafólks og einkum í samtökum verzlunarmanna hafa á undanförnum misserum verið að ryðja sér til rúms hugmyndir um breytt form lífeyrissjóða, gegnumstreymi fjármagns í stað uppsöfnunar þess. Aðalfundur Landssambands íslenzkra verzlunarmanna fyrr í vetur mælti eindregið með framkvæmd þessara hugmynda.

Með stuðningi Verzlunarmannafélags Reykjavíkur hafa alþingismennirnir Guðmundur H. Garðarsson og Oddur Ólafsson og tryggingafræðingurinn Pétur H. Blöndal unnið að tillögu að framkvæmd málsins og sett hana fram í formi frumvarps til laga, sem Guðmundur hefur lagt fram á Alþingi.

Gert er ráð fyrir stofnun lífeyrissjóðs fyrir alla landsmenn. Þar safni menn ekki í sjóð til sinna eigin elliára, heldur verði tekjur sjóðsins frá starfandi fólki jafnskjótt notaðar til að greiða ellilaunafólki. Þannig á verðgildi lífeyrisins að haldast.

Í greinargerð frumvarpsins eru tekin nokkur dæmi um greiðslur úr slíkum sjóði á núverandi verðgildi. Dæmin sýna lífeyri cinstaklings upp á 55.000-65.000 krónur, hjóna upp á 87.000 krónur og hjóna, sem bæði vinna úti, upp á 107.000-170.000 krónur.

Sjóðurinn á að vera þess megnugur að greiða þeim lífeyri, sem engar tekjur hafa haft um ævina, þar á meðal konum, sem vinna heimilisstörf. Að öðru leyti er lífeyririnn misjafn eftir misjöfnum tekjum og þar af leiðandi misjöfnu framlagi til sjóðsins. Til viðbótar á þessi sjóður að geta greitt örorkulífeyri, tryggingabætur, barnalífeyri og þriggja mánaða fæðingarlaun, einnig fyrir húsmæður.

Iðgjöld til þessa lífeyrissjóðs yrðu samkvæmt útreikningum höfunda frumvarpsins svipuð og þau eru nú til hinna mörgu smáu lífeyrissjóða. Þar á ofan mundi ríkið spara 6000 milljónir á ári og geta minnkað tekjuskatt um tvo þriðju. Þann sparnað gætu félagar núverandi lífeyrissjóða notað til að halda við sjóðum sínum sem sérhæfðum lánasjóðum, svo sem verið hefur.

Útreikningar hðfunda frumvarpsins eru nákvæmir og traustvekjandi, svo og formúlur þær, sem þeir nota til útreiknings á lífeyri. Verður ekki annað séð en hér sé á ferðinni tímamótamál, eitt merkasta frumvarp, sem litið hefur dagsins ljós á löngu árabili. Höfundar þess eiga skilið þakkir alþjóðar fyrir framtak sitt og alþingismenn eru eindregið hvattir til að leiða málið til lykta þegar á þessu þingi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Alvarleg augu á flótta.

Forsætisráðherra lítur alvarlegum augum á málið og dómsmálaráðherra telur, að það verði skoðað.

Ríkisstjórn okkar minnir í landhelgismálinu á Kildare lækni í sjónvarpinu, sem var á stöðugum flótta undan réttvísinni. Ríkisstjórnin er á flótta undan umbjóðendum sínum, kjósendum í landinu. Stundum þæfist hún fyrir almenningsálitinu með yfirlýsingum á borð við þær, sem hér getur að f.raman, og stundum hleypur hún á eftir almenningsálitinu.

Bretar hafa gengið mjög hart fram í þessu þorskastríði. Atgangur Þeirra náði hámarki, þegar þeir gerðu varðskipinu Þór fyrirsát í mynni Seyðisfjarðar og sigldu hvað eftir annað á það. Þessi atlaga var staðfest á ljósmyndum og kvikmyndum. Þessi atburður réð úrslitum um, að fyrri hugmyndir um slit á stjórnmálasambandi við Breta fengu byr undir báða vængi.

Ríkisstjórnin var í fyrstu treg til að tjá sig um málíð og lýsti því svo yfir, að hún liti alvarlegum augum á það.

Eftir margvísleg undanbrögð og samráð út og suður ákvað ríkis!stjórnin að slíta stjórnmálasambandinu. Síðan fór hún strax að reyna að komast hjá framkvæmdum í málinu. Fyrst var beðið eftir komu Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins, og síðan eftir árangri ferðar forsætisráðherra til London. Loks sagðist stjórnin mundu slíta sambandinu, ef herskipin kæmu aftur inn í fiskveiðilögsöguna.

Herskipin komu aftur og fóru meira að segja að skipuleggja veiðar á alfriðuðu svæði, einu af mikilvægustu hrygningarsvæðum þorsksins. Nú voru allir sannfærðir um, að ríkisstjórnin kæmist ekki hjá því að framkvæma hótun sína og loforð. Brezkir ráðamenn og fjólmiðlar töldu stjórnmálaslit óhjákvæmileg og hið sama gerðu tveir íslenzku ráðherranna.

Hvað gerir svo ríkisstjórnin? Auðvitað lítur hún alvarlcgum augum á málið! Og hún ætlar að hafa samráð við þingnefndir, sem hún var raunar búin að gera fyrir löngu.

Langt er síðan Dagblaðið hélt því fram, að ríkisstjórnin ætlaði sér ekki að framkvæma hótunina um stjórnmálaslit. Þetta taldi Morgunblaðið ósvífinn áburð Dagblaðsins. Hið sanna hefur nú komið rækilega í ljós. Í heilan mánuð hefur ríkisstjórnin hliðrað sér hjá framkvæmdum. Og auðvitað hlæja Bretar að öllu saman.

Íslendingar líta yfirleitt svo á, að Atlantshafsbandalagið geti ekki sætt sig við aðgerðir brezkra herskipa á Íslandsmiðum. Til áréttingar þeirri skoðun er okkur lífsnauðsynlegt að slíta stjórnmálasambandi við Breta. Þar á ofan ber okkur að draga tímabundið úr samstarfinu við Atlantshafsbandalagið, meðal annars með yfirlýsingu um, að fulltrúar okkar muni ekki sitja við hlið fulltrúa árásarþjóðar á fundum ráðsins.

Við eigum að nýta okkur til fullnustu þann afleik Breta að senda herskipin í annað sinn á vettvang og í þetta sinn til að skipuleggja veiðar á alfriðuðu svæði.

Ríkisstjórnin þarf nú að fara að hætta að nudda hin alvarlegu augu og hætta að ræða um, að málið verði skoðað.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vísismafían.

Hin svonefnda Vísismafía kom fyrst fram í dagsljósíð í árslok 1973. Að undirlagi Harðar Einarssonar lögfræðings tóku þá saman höndum þeir Ingimundur Sigfússon í Heklu, Þórir Jónsson í Sveini Egilssyni og Guðmundur Guðmundsson í Víði, samanlagt rétt rúmlega helmingur hluthafa Vísis.

Þótti þeim stefna blaðsins óhóflega frjálslynd og leiðarar þess ekki í samræmi við svonefnt flokkseigendafélag í Sjálfstæðisflokknum. Ennfremur fannst þeim of mikið af “kommúnistum” á blaðinu. Í augum Ingimundar eru allir vinstri mcnn kommúnistar Og í augum Ouðmundar eru allir þeir menn kommúnistar, sem ekki eru í hægra armi Sjálfstæðisflokksins. Við allt þetta bættist svo óánægja Ingimundar út af birtingum mynda í blaðinu af Fólksvögnum í árekstrum.

Vísismafían byrjaði á því að reyna að koma Herði Einarssyni að sem meðritstjóra Vísis. Öðrum hluthöfum þótti það ekki girnilegt og tók mafían þá upp aðra stefnu Í árslok 1974. Ingimundur fékk þá umboð meirihluta stjórnarinnar til að hafa eftirlit með ráðningu blaðamanna á ritstjórn Vísis. Hafnaói hann óllum, sem hann taldi kommúnista samkvæmt sérstæðri skilgreiningu sinni og Guðmundar.

Þetta leiddi til þess, að upp úr sauð á miðju ári 1975. Þremenningarnir beittu þá þeim nauma meirihluta, sem þeir höfðu á aðalfundi Vísis og hreinsuðu til í fyrirtækinu. Skyldi nú Vísir framvegis túlka hreina stefnu flokkseigendafélagsins.

En þá kom babb í bátinn. Hinir hreinsuðu hófu útgáfu nýs dagblaðs, sem hlaut nafnið Dagblaðið. Stigu þeir stórt skref í átt að því markmiði, sem þeir hðfðu stefnt að á Vísi, að gefa út frjálst og óháð dagblað. Þessu hafði Vísismafían ekki reiknað með og enn síður, að hið nýja dagblað færi langt fram úr Vísi í sölu.

Nú voru góð ráð dýr. Mafían ákvað að reyna að bjarga fjárhag sínum með því að fórna skoðunum sínum að sinni og gera tilraun til að láta Vísi elta Dagblaðið. Jafnframt unnu þeir að því að kippa fótunum undan Dagblaðinu í þeirri von að fá um síðir að gefa út í friði réttar skoðanir í Vísi.

Þetta var g ert með málaferlum og kaupum á rekstri Alþýðublaðsins fyrir um 20 milljónir króna á ári. Skilyrðin fyrir kaupunum voru þau, að Dagblaðinu yrði úthýst úr Blaðaprenti. Þcssar aðgerðir gegn Dagblaðinu tókust ekki, þar sem því tókst að útvega sér vinnslu og prentun með öðrum hætti.

Mafían situr því enn í súpunni. Hún neyðist til að leyfa Vísi að halda áfram að elta Dagblaðið. Vísir neyðist að vísu til að hafa stcfnu flokkseigendafélagsins í landhelgismálinu. En hann fær að sprikla með Vilmund Gylfason, þótt mafían hefði á sínum tíma þrútnað af bræði, þegar stungið var upp á honum sem blaðamanni.

Til að kóróna böl mafíunnar hefur Vilmundur svo án samráðs við hana framkvæmt hótanir þær gagnvart Kristni Finnbogasyni, framkvæmdastjóra Tímans, sem mafían var búin að nota til að tryggja stuðning hans við brottrekstur Dagblaðsins úr Blaðaprenti.

Hingað til hefur Vísismafían ekki haft nema kostnað og magasár af iðju sinni, hvað sem síðar verður.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Leiðtogar í nýju ljósi.

Stjórnmálamenn reyna gjarna að rækta í hugum kjósenda sinna þá ímynd af sér, að þar séu hvítir riddarar og krossfarar á ferð. Þeir séu alvitrir landsfeður, barmafullir föðurlandsástar og haldnir heilagri reiði út af öllu því, sem miður fer í þjóðfélaginu.

Þegar gægzt er undir þessa skarlatsskikkju, kemur oft önnur mynd í ljós. Þar sjáum við stjórnmálin sem baráttu um völd og aðstóðu, sem baráttu um fjármuni og bitlinga hins opinhera. Við sjáum skammsýna lýðskrumara og kaldrifjaða mafíumenn.

Hin frjálsu bandarísku dagblöð hafa leyft þjóð sinni að gægjast undir skarlatsskikkjuna og skoða stjórnmálaklíkurnar í hlutverki ræningjaflokka. Í öllum öðrum löndum heims er ástandið á svipaða lund, en fjðlmiðlarnir hafa ekki staðið sig eins vel og í Bandaríkjunum.

Á síðustu árum hafa magnazt jarðhræringar í íslenzkum fjölmiðlum, einkum eftir tilkomu Dagblaðsins í fyrrahaust. Í vaxandi mæli eru grafin upp mistök valdamanna, ósannindi þeirra og valdníðsla. Þjóðin þarf á þessum upplýsingum að halda til þess að verða raunsærri í mati sínu á stjórnmálum, stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum.

ÓlafurJóhannesson sagði nýlega, að fjðlmiðlar væru að grafa undan lýðræðinu og koma óorði á stjórnmálin. Það er gömul saga, að sögumönnum er kennt um óþægilegar staðreyndir. Það eru stjórnmálamennirnir sjálfir, scm hafa grafið undan lýðræðinu og komið óorði á stjórnmálin.

Ólafur er sjálfur með traustari og virtari stjórnmálamönnum hér á landi. Hann er að vísu ekki neinn alhvítur riddari. Hann er til dæmis sérfræðingur í að skipa framsóknarmenn sem sýslumenn og bæjarfógeta. Og hann flækti sig nýlega í rangfærslum um framgöngu Landhelgisgæzlunnar eftir ákvörðunina um viðræðurnar í London.

Þetta eru samt smámunir í samanburði við marga aðra stjórnmálamenn fyrr og síðar. Ólafur hefur hins vcgar verið óheppinn að tvennu leyti. Í fyrsta lagi hefur hann ruglað saman Vilmundi Gylfasyni og Vísismafíunni og það með heldur óhefluðu orðbragði.

Í öðru lagi hefur Ólafur stuðzt of mikið við menn á borð við Kristin Finnbogason. Forustumenn Framsóknarflokksins hafa vcrið of fegnir því að þurfa ekki að hafa áhyggjur af fjármálum flokks og blaðs og hafa lokað augunum fyrir aðferðum þeim, sem beitt hefur verið í því skyni. Nú eru að koma upp á borðið bögglar þeir, sem fylgja skammrifinu.

Ólafur kemur væntanlega til með að rétta við eftir áfall undanfarinna daga, enda er hann enginn persónugervingur þess, sem miður fer í garði stjórnmálamanna. Hins vegar er nauðsynlegt, að bæði hann og aðrir stjórnmálamenn átti sig á því, sem er heilbrigt í þróun fjölmiðla á undanförnum mánuðum og árum.

Ef þessi þróun heldur áfram, fara kjósendur smám saman að líta raunsærri augum á stjórnmálamenn, stjórnmálaklíkur og stjórnmálaflokka. Skarlatsskikkjan fellur og stjórnmálamcnnirnir koma í ljós, jafnbreyzkir og aðrir menn. Flestir stiórnmálamenn munu smám saman læra að meta ástandið réttilega og fara að leggja áherzlu á að bæta siðfræði sína.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Eyðum stigum Wilsons.

Síðustu lotuna í þorskastríðinu hefur Wilson unnió á stigum. Hann hefur breytt sér úr sjóræningja í þolinmóðan vitring í auugm umheimsins. Hann hefur látið herskipin fara út fyrir 200 mílurnar og hann hefur boðið upp á tðluverðan samdrátt í veiðum Breta á Íslandsmiðum.

Þessar sjónhverfingar hafa ekki kostað Wilson neitt, en þær hafa gert íslenzku ríkisstjórninni mjög erfitt fyrir. Hún lék strax af sér með því að lofa Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins, að brezku togararnir yrðu lítið áreittir, ef brezku herskipin færu og viðræður hæfust á nýjan leik.

Ríkisstjórnin reyndi að breiða yfir þetta með digurbarkalegum yfirlýsingum um óbreytta landhelgisgæzlu. Síðan varð hún margsaga, þegar staðreyndir komu ekki heim við yfirlýsingar. Þessi vandræðaskapur gróf undan trausti ríkisstjórnarinnar heima fyrir.

Nú eru hcrskipin ekki lengur á miðunum til þess að magna samúð umheimsins með málstað Íslendinga. Samt er ekki unnt að halda uppi virkri gæzlu á miðunum og klippingar eru orðnar sjaldgæfur viðburður. Ný samningalota er framundan og Íslendingar mega víst ekki vera óþæ,gir á meðan.

Ríkisstjórnin mælir nú með skammtímasamningi við Breta, þar sem hann mundi fela í sér viðurkenningu á 200 mílna fiskveiðilögsögunni og lækkun á tollum ríkja Efnahagsbandalagsins á fiskafurðunl okkar. Þetta kann að vera rétt og skynsamlegt, en ekki hafa enn sézt sannfærandi rök fyrir því, að slíkur ávinningur mundi haldast að samningstímabili liðnu.

Trúlega er áhugi forsætisráðherra á skammtímasamningi eitthvað blandaður óskhyggju. Ef slíkur samningur næst ekki á skömmum tíma, neyðist hann til að framkvæma loforðið um stjórnmálaslit við brezku ríkisstjórnina, loforðið, sem aldrei átti að efna.

Slík þróun mundi hefjast með auknum klippingum varðskipanna. Þá mundu herskipin aftur koma inn fyrir. Síðan mundum við slíta stjórnmálasambandi við Breta. Ofan á það yrði svo að bæta yfirlýsingu um, að okkar menn gcti ekki setið fundi með Bretum í ráðum og nefndum Atlantshafsbandalagsins, meðan herskip þeirra vaði um með yfirgangi á Íslandsmiðum.

Okkur fer fyrst að ganga vel í landhelgismálinu, þegar hrezku herskipin eru komin inn fyrir aftur. Við erum eiginlcga allt of vopnlitlir í áróðrinum meðan við höfum ekki herskipin til að gera hróp að. Við mundum ná betri samningum við Breta síðar, ef við hleyptum málinu nú út í nýjar kappsiglingar varðskipa og herskipa á miðunum. Við verðum aðeins að hafa taugar til að þola meiri spennu en í síðustu lotu.

Bezta taflmennskan felst í því að láta skammtíma- og langtímasamninga bíða í bili og hleypa heldur málinu í hart á nýjan leik. Þá mundum við á skömmum tíma eyða þeim stigum, sem Wilson hefur safnað sér með því að kalla herskipin út fyrir og spila út nýju tilboði.

Forsætisráðherra og ríkisstjórn hans leiðist kannski að vera í taugastríði. En svo mikið er efnahagslega í húfi, að við verðum að tefla þessa skák frammi á yztu nöf, ef viðunandi árangur á að nást.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið