arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þjóðbrautin rofnar.

Þáttaka Íslands í fluginu yfir Atlantshafið var ánægjulegur kafli í lífi þjóðarinnar. Halastjarna Loftleiða færði Íslendinga nær umheiminum. Hún svipti okkur raunar í þjóðbraut velmegunarlanda heims.

Nú er kafla þessum senn lokið. Ferðirnar vestur um haf eiga nú senn að verða þrjár í viku í stað rúmlega tuttugu á velgengnisárunum. Kaupmannahöfn er aftur að verða gluggi okkar að umheiminum.

Verðstríðið á flugleiðum Atlantshafsins hefur bakað Flugleiðum meira tjón en menn gera sér grein fyrir. Það er svo mikið, að endar næðust ekki saman, þótt sagt yrði upp öllu starfsliði þess þáttar, öðrum en flugliðum um borð.

Þegar hefur verið sagt upp fimmta hverjum starfmanni Flugleiða á Íslandi. Það gerðist í tveimur megináföngum, á miðju síðasta ári og í lok þessa. Ekkert bendir samt til þess, að samdrátturinn sé á leiðarenda.

Við hljótum að fagna því, að stjórnendur Flugleiða segjast ekki vilja láta fyrirtækið leggjast upp á ríkið og að þeir ganga hart fram í að reyna að draga saman útgjöld til samræmis við tekjur.

Í atvinnulífi Íslendinga híma ýmsar freistingar landbúnaðarkerfis. Ríkissjóður er nú þegar að sligast undir landbúnaðinum einum, þótt flugið og aðrar atvinnugreinar bætist ekki ofan á þá atvinnubótavinnu, sem fyrir er.

Það er betra að höggva frá sjúka þætti fyrirtækisins en leyfa þeim að eitra reksturinn í heild. Há fargjöld í innanlandsflugi og Evrópuflugi mega ekki til lengdar halda uppi vonlitlu Atlantshafsflugi.

Þann fyrirvara verður þó að hafa, að við getum ekki treyst rekstrarupplýsingum stjórnenda Flugleiða frekar en fyrri daginn. Fjölþjóðafyrirtæki getur hagað viðskiptum systur- og dótturfélaga eflir hentugleikum.

Hugsanlegt er, að Flugleiðir hafi með slíkum hætti farið halloka í viðskiptum sínum við Cargolux, Air Bahama, Hekla Holdings og ýmis önnur fyrirtæki, sem Flugleiðir hafa staðið að í ýmsum heimsálfum.

Þegar Flugleiðum gengur illa á sama tíma og ýmsum systur- og dótturfyrirtækjum í útlöndum gengur vel eða sæmilega, er mjög erfitt að átta sig á, að hve miklu leyti tapið felst í bókhaldsþáttum innri viðskipta samsteypunnar.

Ekki verður heldur hjá því komizt að gagnrýna ýmis ytri viðskipti stjórnenda Flugleiða. Þeir ollu félaginu miklu tjóni með því að beina eldsneytiskaupum til vafasams ævintýrafyrirtækis á Bahamaeyjum.

Verstu mistökin virðast felast í kaupunum á breiðþotu. Þar hlýtur að hafa misreiknazt kostnaður á hvern farþega, samfara ótrúlegu vanmati á varanleika verðstríðsins á flugleiðum Atlantshafsins.

Sömuleiðis verða stjórnendur Flugleiða gagnrýndir fyrir að eyða stundum meiri tíma í innri valdabaráttu og tafl um stuðningsmenn í áhrifastöður innan fyrirtækisins. Þetta hefur lamað vinnugleði starfsmanna.

Ekki má heldur gleyma hneykslanlegum þætti flugmanna. Í fyrra bökuðu þeir félaginu hundraða milljóna króna tjón með ýmsum fjárhagslegum hryðjuverkum og vissu þó vel um vandamálin.

Á sakamannabekknum sitja einnig stjórnvöld landsins, sem á sínum tíma neyddu flugfélögin til sameiningar. Það voru stærstu mistökin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hjálpað eftir föngum.

Tómt mál er að tala um, að Rauði krossinn og kirkjulegar hjálparstofnanir hafi ekki staðið sig nógu vel í hjálparstarfi í lndókína. Þessar stofnanir reyna sitt bezta við einstaklega erfið stjórnmálaskilyrði.

Umfangsmest hefur hjálparstarfið verið í nágrannalöndunum. Það hefur einkum beinzt að svonefndu bátafólki, en það er fólk af kínverskum ættum, sem hefur verið hrakið frá Vietnam í smáum og stórum bátum út á hafið.

Upp á síðkastið hafa Thailendingar gefið hjálparstofnunum aukið tækifæri til að koma til skjalanna á landamærum Thailands og Kampútseu, þar sem hrannast upp fólk á flótta undan borgarastyrjöldinni í Kampútseu.

Alþjóðlegar hjálparstofnanir geta ekki starfað gegn vilja ráðamanna á viðkomandi stöðum . Þess vegna hefur enn sem komið er tiltölulega lítill hluti hjálparstarfsins verið unninn innan landamæra Kampútseu.

Sumpart er þar um að ræða erfiðleika, sem oft fylgja borgarastyrjöldum. Hinir stríðandi herir gera hjálpargögn upptæk til sinna eigin þarfa og reyna að hindra, að hjálp berist íbúum á yfirráðasvæði hins aðilans.

Þar á ofan bætast deilurnar um réttarstöðu Pol Pots ríkisstjórnarinnar, sem er studd af Kínverjum og Heng Samrin ríkisstjórnarinnar, sem er nánast leppstjórn Víetnama. Sú deila hefur borizt inn á vettvang Sameinuðu þjóðanna.

Ísland og ýmis önnur ríki á Vesturlöndum studdu hjá Sameinuðu þjóðunum það sjónarmið, að Pol Pot stjórnin væri hin gilda ríkisstjórn í Kampútseu. Þetta hefur spillt fyrir vestrænu hjálparstarfi á svæðum Heng Samrin stjórnarinnar.

Nú verða menn að hafa í huga, að stjórnmálaleg viðurkenning ríkisstjórna felur ekki í sér neitt samþykki á stefnu hennar eða störfum. Við viðurkenndum stjórnir Sovétríkjanna og Tékkóslóvakíu, þótt við séum ekki sammála þeim.

Í viðurkenningu Íslands á Pol Pot ríkisstjórninni felst ekki hin minnsta viðurkenning á einstæðum grimmdarverkum hennar. Í viðurkenningunni felst aðeins staðfesting á því, að þessi stjórn hafi raunverulega verið við völd.

Í borgarastyrjöldum er stundum matsatriði, hvaða ríkisstjórn skuli teljast vera gild. Oft hefur þá verið miðað við þá stjórn, sem hefur höfuðborgina á sínu valdi. Samkvæmt því gæti verið tímabært að viðurkenna Heng Samrin stjórnina.

Við slíkt mat skiptir ekki máli, hvor ríkisstjórnin er meiri leppstjórn erlendra aðila. Ennfremur er vafasamt að starfsaðstæður hjálparstofnana geti haft umtalsverð áhrif á slíkt mat.

Íslenzka ríkisstjórnin verður ekki sökuð um að spilla fyrir hjálparstarfi í Kampútseu með atkvæði Íslands í þágu Pol Pots stjórnarinnar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Í mesta lagi má saka hana um vanmat á valdastöðu í Kampútseu.

Ofan á öll vandræðin, sem fylgja borgarastyrjöldum bætast þau, sem tengd eru skefjalausri hugmyndafræði deiluaðila í Kampútseu. Hugsjónir fjöldamorðingjanna eru svo víðtækar, að engar mannlegar tilfinningar sitja eftir.

Við þessar aðstæður er aðeins hægt að treysta því, að fagmenn hjálparstarfsins nái þeim árangri, sem mögulegur er hverju sinni, og því beri okkur að styðja þá, svo sem við höfum gert á undan förnum vikum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hugsjón og heimsvaldastefna.

Þau lönd, sem nú heita Víetnam, Laos og Kampútsea, voru einu sinni kölluð franska lndókína. Sá heimshluti hefur sýnt í hnotskurn þrjár samfelldar kynslóðir heimsvaldastefnu, samfara miklu og vaxandi blóðbaði.

Fyrst reyndu Frakkar árangurslaust að hindra hrun hins hefðbundna, evrópska nýlenduveldis. Síðan komu Bandaríkjamenn til skjalanna með nýlendustefnu eftirstríðsáranna, undir merkjum hins alþjóðlega löggæzlumanns.

Þegar hin bandaríska útgáfa heimsvaldastefnunnar hrundi í lndókína, kom í ljós hin þriðja og nýjasta, sú eina, sem skiptir máli í heiminum um þessar mundir. Það er rússneska heimsvaldastefnan að baki stórvíetnamsks leppríkis.

Þessi heimsvaldastefna er mismunandi opinská. Sums staðar í heiminum fólst hún í beinni hernaðaríhlutun, svo sem um þessar mundir í Afganistan. Víðar eru þó hafðir leppar á oddinum, svo sem Kastró og Kúbustjórn.

Rússland kostaði hernað Kúbumanna í Angóla og Eþiópíu, alveg eins og það kostar núna tilraunir Víetnama til að gleypa Laos og Kampútseu og koma á fót stór-víetnömsku ríki á öllu landi hins gamla, franska Indókína.

Valdaskákin í lndókína er hefðbundin. Menn gera bandalag við þá, sem eru hinum megin við nágrannann til að dreifa kröftum hans á fleiri landamæri. Líklega er þetta elzta aðferðin í stappi milli ríkja.

Rússland kom sér upp leppríki í Vietnam til að þrengja að nágranna sínum og andstæðingi, Kína, úr hinni áttinni, úr suðri. Kína svaraði með því að koma sér upp leppríki að baki Víetnams, hinni illræmdu Kampútseu.

Með þessu binda Rússar nokkurn hluta hernaðarmáttar Kína á suðurlandamærunum og Kínverjar binda nokkurn hluta hernaðarmáttar Víetnams á suðvesturlandamærum þess og í Kampútseu. Þetta er hreint skólabókardæmi.

Heimsvaldastefna Rússlands er ekki ný af nálinni. Hún er eðlilegt framhald af stefnu keisaradæmisins. Sovétríkin og leppríki þeirra eru eins konar Stór-Rússland undir hugmyndafræðilegri skikkju stalínismans.

Hin hugmyndafræðilega skikkja er alltaf að verða mikilvægari þáttur heimsvaldastefnu. Eiginhagsmunirnir voru opinskárri í tíð gömlu, evrópsku nýlenduveldanna, þótt óljóst væri talað um nauðsyn siðmenntunar villimanna.

Bandaríska heimsvaldastefnan var nýtízkulegri, klædd í fögur klæði frelsis og mannhelgi. Bandaríkin voru hinn hvítklæddi riddari, sem varði þjóðir heims gegn hinum eldspúandi dreka stalínismans.

Heimsvaldastefna stalínistanna í Kína og Rússlandi hvílir á enn mótaðri hugmyndafræðilegum grunni. Hugsjónin er svo sterk, að heilum stéttum manna hefur verið útrýmt í Kampútseu. Sagt er, að rífa þurfi niður til að byggja upp nýtt.

Vaxandi hugmyndafræði í heimsvaldastefnu hefur gert hana mun grimmari en áður. Fjöldamorð og þjóðarmorð eru framin með köldu blóði í þágu hinnar miklu hugsjónar, þúsund ára ríkis stalínismans.

Engum nema sannfærðum hugsjónamönnum getur dottið í hug að útrýma heilum stéttum manna í landi sínu. Engum nema slíkum getur dottið í hug að leggja óyfirstíganlega steina í götu alþjóðlegs hjálparstarfs.

Íbúar lndókína hafa nú á nokkrum áratugum mátt þola þrjár kynslóðir heimsvaldastefnu, hverja þeirra magnaðri hinum fyrri. Örlög þessa fólks eru hörmulegri en orð fá lýst.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Okkur sjálfum að kenna.

“Ef starfað væri af manndómi, mundi þjóðin hlíta leiðsögn”, sagði Eggert Haukdal alþingismaður í áramótaviðtali við Dagblaðið. Auðvitað er þetta kjarni vandamála Íslendinga við upphaf níunda áratugar aldarinnar.

Við lifum í draumaheimi, þar sem lausafé er líkþrátt, sparendur hafðir að háði og spotti og brjóstvit Lúðvíks Jósepssonar dýrkað. Áramótagrein hans fjallaði um fiskifræðinga og aðra vonda fræðinga, sem ættu sök á böli Íslands.

Þjóðin hefur auðvitað Lúðvík Jósepsson og aðra leiðtoga, sem hún á skilið. Við höfum kosið þessa menn yfir okkur og höfum raunar ekki yfir neinu að kvarta, sem er ekki sjálfum okkur eingöngu að kenna.

Við höfum meira að segja gert Ólaf Jóhannesson að dýrlingi, þann mann, sem skipulegast hefur unnið að því að segja sem fæst af viti, tala í gátum og lélegum bröndurum, en mest þó hreinlega út í hött.

Ekki er okkur og leiðtogum okkar þó alls varnað. Einna eftirminnilegast frá árinu 1979 er “samstarf þingmanna úr ólíkum flokkum og víðsýnna dagblaða (sem) skóp nýjan tillögugrundvöll af hálfu okkar og málstað okkar Íslendinga í Jan Mayen málinu var borgið, a.m.k. í bili”.

Þetta sagði Ólafur Ragnar Grímsson alþingismaður í áramótaviðtali við Dagblaðið. Hann átti þátt í því með Eyjólfi Konráð Jónssyni alþingismanni og fleiri mönnum innan og utan flokka, síðast einnig Ólafi Jóhannessyni, að uppgjafarstefna Benedikts Gröndal náði ekki fram að ganga.

Við heilsuðum hinu nýja ári með því að hlusta á forseta okkar, Kristján Eldjárn, segja almenningi frá því, sem hann sagðist vera búinn að segja ráðamönnum “fyrir nokkrum mánuðum”, að hann mundi ekki gefa kost á sér aftur.

Dagblaðið var raunar búið að segja frá þessari ákvörðun fyrir nokkrum mánuðum. Það er einmitt hlutverk Dagblaðsins á þessum erfiðu tímum að segja almenningi frá því, sem eingöngu er ætlað eyrum fínu mannanna í stjórnmálunum.

Við höfum þrótt, þegar við mætum nýju ári. Við höfum möguleika á að bjarga í horn mjög góðum málstað okkar í Jan Mayen málinu. Við getum náð tökum á varðveizlu fiskistofna okkar, upphafs og endis nútímalífs í landinu.

Kannski er það kostur hinna köldu og myrku veðra hér á landi, að Íslendingar eru manna duglegastir, hamhleypur til allra verka. Áreiðanlega er hvergi í heiminum unnið eins mikið og hér. Á þessum dugnaði lifum við, þótt okkur séu mislagðar hendur í stjórnmálum.

Eitt mega líka leiðtogar okkar eiga. Þeir hafa stuðlað að fullri atvinnu í landinu fram að þessu. Þetta afrek verður seint ofmetið. Hvað yrði líka um okkur, ef lát yrði á endalausri bjartsýni okkar og sjálfsbjargarviðleitni?

Við sitjum nú og horfum á upphafsþátt þess skrípaleiks, sem kallaður er “tilraunir til stjórnarmyndunar” af herramönnum þeim, sem við höfum kosið yfir okkur. Sá leikur virðist ætla að standa fram eftir vetri.

Sá kostur fylgir þó, að við völd er stjórn, sem engu stjórnar og ekkert má gera. Lao Tse sagði einu sinni, að sú stjórn væri bezt, sem léti þegnana í friði. Megi sá friður haldast.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Við lítum í eigin barm.

Við áramót horfum við til beggja átta. Við lítum yfir farinn veg og horfum fram á veg. Við þökkum samferðafólki félagsskapinn og lofum sjálf bót og betrun á nýju ári. Við brennum út gamla árið og tökum vongóð við hinu nýja.

Sjóndeildarhringurinn er misjafnlega stór. Örlagaríkir atburðir í útlöndum, í okkar eigin þjóðlífi, í starfi eða einkalífi gera misjafnlega vart við sig í hugum okkar. Flestir hugsa mest um það, sem stendur þeim næst.

Hörmuleg valdataka hersins í Póllandi í lok ársins er flestum í fersku minni, þótt hún hafi gerzt handan við hafið og handan við járntjaldið. Við vonum, að með nýju ári verði lát á því ofbeldi, sem hefur gert Jaruzelski að þjóðníðingi.

Hér heima fyrir eru efnahagsmálin í brennidepli áramótanna samkvæmt venju. Spennan er þó minni en oft áður, af því að stjórnvöld telja að þessu sinni kleift að fresta ýmsum aðgerðum fram yfir áramótin.

Einn eftirminnilegasti atburður ársins var sameining Dagblaðsins og Vísis í þetta stóra blað, sem lesendur hafa fengið í hendur í rúman mánuð. Og í áramótaleiðara þessa sama blaðs er auðvitað freistandi að fjalla um það sjálft.

Sameinaða blaðið er enn gefið út í 38.000 eintökum, en fer sennilega niður í 34.000-35.000 eintök, þegar búið er að samræma dreifinguna. Þessari gífurlegu útbreiðslu má einnig lýsa á þann hátt, að blaðið nái til tveggja þriðju hluta þjóðarinnar.

Enn merkilegri er kannski sú staðreynd, að áskrifendur blaðsins eru 23.000 eða tveir á móti hverjum einum, sem fær það í lausasölu. Þessi háa tala stafar af, að mjög lítið var áður um, að fólk væri áskrifendur að báðum blöðunum.

Semjendur hins sameinaða dagblaðs þurfa að taka tillit til sjónarmiða tveggja lesendahópa, sem eru töluvert ólíkir. Og það reynum við að gera með því að halda öllum mikilvægum sérkennum hvors blaðs í einu stóru blaði.

Þær vikur, sem liðnar eru, sýna þennan ásetning ekki að fullu. Auglýsingaflóð jólavertíðarinnar setti efnisskipan úr skorðum. Margir efnisþættir voru skornir niður og sumir urðu ekki nema svipur hjá fyrirhugaðri sjón.

Hið jákvæða við flóðið er, að það veitir hinu sameinaða og stækkaða dagblaði fjárhagslegan mátt til að auka efnisvalið og bæta þjónustu við lesendur á nýju ári. Þess munið þið væntanlega sjá merki hér í blaðinu á næstu vikum og mánuðum.

Dagarnir milli jóla og nýárs eru engan veginn hversdagslegir, þótt auglýsingaflóðið hafi sjatnað nokkuð. Þetta síðasta tölublað er til dæmis fullt af annálum auk annars áramótaefnis, sem birtist bara einu sinni á ári.

Við væntum þess, að strax eftir áramót færist hið sameinaða dagblað í þann farveg, sem lesendur muni kannast við. Og við væntum þess, að ykkur finnist ákjósanlegt að hafa með okkur samflot við beggja skauta byr á nýju ári.

Þetta dagblað á að vera fyrir alla, unga og gamla, vinstri og hægri, konur og karla, háa og lága. Það á að vera frjáls og óháður þjóðarfjölmiðill. nytsamur ykkur öllum, lesendum og samferðafólki Dagblaðsins & Vísis.

Við biðjum ykkur að veita okkur aðhald til að efna þessi nýársloforð og segjum: Farsælt nýtt ár.

Jónas Kristjánsson.

DV
Ljós í skammdegi.

Vikum saman höfum við búið við fjúk og frost. Öndverður veturinn hefur verið sá næstkaldasti á öldinni. Í gær varð svo skammdegið svartast, á vetrarsólstöðum. Nú er hins vegar farið að birta aftur og hátíð ljóssins er á morgun.

Við höfum varla haft tíma til að hugsa um myrkrið og kuldann. Ofan á dagleg störf bætast annir og útréttingar jólaundirbúnings. Í dag er athafnasamasti dagur ársins hjá verzlunarfólki og fjölda annarra landsmanna.

Á morgun væntum við svo þess, að á komist friður og ró hjá sem flestum, einnig þeim sem ekki hafa tækifæri til að dveljast með sínum nánustu. Fyrst og fremst eru jólin þó samverustund fjölskyldna og hátíð barnanna.

Flestir Íslendingar hafa ástæðu til að hugleiða lán sitt á þessum jólum. Erlendir talnaleikir benda til, að lífsgæði í heiminum séu næstmest hér á landi, þegar saman eru tekin hin heilsufarslegu, félagslegu og efnislegu gæði.

Á tímum stöðnunar og atvinnuleysis úti í heimi er enginn bilbugur á landanum. Utanferðir hafa verið með mesta móti á þessu ári. Innflutningur á vörum hefur aukizt verulega síðari hluta ársins. Við kaupum bíla og bensín sem ekkert sé.

Hamingjan fylgir að vísu ekki með í kaupbæti, hversu mikil auraráð sem menn hafa. Að baki kaupgleðinnar ríkir þó hið eftirsóknarverða ástand, að allur þorri þjóðarinnar tekur þátt í velmeguninni, ekki bara fáir útvaldir.

Margir lyklar eru að þessari þáttöku. Aðstaða er einn þeirra, ábyrgð annar og menntun hinn þriðji. Enn aðrar fjölskyldur eignast lykil með mikilli yfirvinnu, uppmælingu eða með því að fleiri en einn vinnur utan heimilis fyrir tekjum.

Allir þeir, sem hafa einhvern þessara lykla, mynda eina stétt vel stæðra Íslendinga. Það er grundvöllur þess, að talað er um stéttlaust þjóðfélag á Íslandi. En því miður eru ekki allir í þessum lánsama hópi.

Hér á landi býr undirþjóð opinberra styrkþega og láglaunafólks. Annars vegar eru þar fjölmennastir sumir öryrkjar, sjúklingar og aldraðir. Hins vegar sumar fjölskyldur einstæðra foreldra og auðnuleysingja af ýmsu tagi.

Ellistyrkir og eyðilagðir lífeyrissjóðir koma í veg fyrir, að aldrað fólk komist beinlínis á vonarvöl. En þeir duga ekki til að lyfta öllu fólki, að loknum vinnudegi, upp í hið stéttlausa þjóðfélag íslenzkrar velsældar.

Hið sama gildir um fjölskyldur einstæðra foreldra, sem verða að lifa á einföldum láglaunum einnar fyrirvinnu og hafa vegna heimilisanna ekki tækifæri til að sinna yfirvinnu eða eiga hennar kannski alls ekki kost.

Hlutfallslega eru það fá börn og fá gamalmenni, sem verða útundan í efnahagsundrinu. En þetta fámenni ætti einmitt að verða okkur hvatning til úrbóta. Það er svo lítið, sem vantar til að gera þjóðina alla að einni stétt.

Hin stéttlausa þjóð, sem heldur jól í vellystingum praktuglega, ætti á hátíð ljóssins að gefa sér tíma til að hugleiða, að það er ekki meira afrek en önnur, sem hér hafa þegar verið unnin, að lyfta undirstéttinni úr skammdegi í tilverunni.

Með þessari hvatningu sendir Dagblaðið & Vísir öllum landsmönnum hinar beztu óskir um gleðileg jól.

Jónas Kristjánsson.

DV
Rúm fyrir nýtt blað.

Reynslan sýnir, að unnt er að stofna dagblöð hér á landi og sameina þau, hvort tveggja með ágætum árangri. Þessi staðreynd hefur síazt inn í hugi manna og leitt til athyglisverðra hugmynda um frekara framtak á því sviði.

Einkum eru það vinstri menn, sem harma veika og klofna blaðaútgáfu sína. Á hægra kanti sjá þeir fyrir sér trausts og vel rekið Morgunblaðið á gömlum merg. Hví skyldu vinstri menn ekki reyna að sameinast um eitthvert mótvægi?

Við núverandi aðstæður má reikna með, að hér á landi sé rúm fyrir þrjú vel rekin dagblöð, sem standi undir sér. Fyrir eru tvö, hægri sinnað Morgunblaðið og óháð og frjálst Dagblaðið & Vísir. En þriðja dagblaðið vantar.

Í stað þess er kraðak þriggja lítilla blaða, Alþýðublaðsins, Tímans og Þjóðviljans. Öll eru þau vanmáttug málgögn svonefndra vinstri flokka. Fjárhagslega hafa þau yfirleitt verið sligandi byrði á herðum trúrra flokksmanna.

Rökréttust er hugmynd Árna Stefánssonar, sem birtist í Þjóðviljanum, um sameiningu blaðanna þriggja í eitt öflugt og almennt vinstra dagblað, er byði bæði upp á almennt fréttaefni og sérstakar síður fyrir flokkana.

Sameinaður lesendahópur litlu blaðanna þriggja er sennilega grundvöllur fyrir um eða rúmlega 20 þúsund eintaka alvörublað. Og hingað til hefur slíkt upplag verið talið nægja til bærilegrar afkomu og frekari útbreiðslu.

Með sæmilegum lesendafjölda fylgja líka stórauknar auglýsingar. Þær kalla aftur á móti á fleiri lesendur og búa til fjármagn, sem leiðir til aukins og bætts efnis, er skapar svo grundvöll fyrir enn stærri lesendahóp.

Þetta er eins og spírall, sem flytur menn upp á við. Hann kemur í stað núverandi vítahrings litlu blaðanna, þar sem allt rennur í einn farveg, fjármagnsskortur, lélegt efni, dvínandi lesendahópur og lítill áhugi auglýsenda.

En rökréttasta hugmyndin er ekki endilega sú, sem er næst raunveruleikanum. Vinstra samstarf í viðskiptum hefur gengið hörmulega í Blaðaprenti, þrátt fyrir myndarlega byrjun. Þar hafa rýtingarnir óspart verið fægðir.

Sennilega vantar víðsýni í hóp þeirra manna, sem helzt gætu sameinað vinstri blöðin í eitt almennilegt blað. Þröngsýnir menn geta ekki gripið hið mikla, af því að þeir hafa krampakennt tak á hinu litla og lélega.

Hið raunverulega frumkvæði er nú í höndum Alþýðuflokksmanna, sem undirbúa útkomu Síðdegisblaðsins upp úr áramótum. Ráðgert er, að Alþýðublaðið renni inn í hið nýja blað sem hið flokkspólitíska akkeri þess.

Aðstandendurnir voru nógu hugdjarfir að bjóða Tímanum og Þjóðviljanum aðild. Þar með gafst rakið tækifæri fyrir vinstri menn að þora að sameinast um eitt öflugt blað í stað þriggja aumra. En gæsin hefur ekki verið gripin.

Alþýðublaðið eitt er auðvitað ákaflega ótraustur grunnur nýs dagblaðs, því að lesendahópurinn er næstum ekki neinn. Og Alþýðuflokkurinn má mikið puða til að ná öllum þorra vinstri sinnaðra lesenda undir hatt Síðdegisblaðsins.

Þeim mun meiri ástæða er til að óska aðstandendum hins nýja blaðs velfarnaðar í undirbúningsstarfi þeirra. Markmiðið er fjarlægara en það þyrfti að vera. En það er til. Fyrir þriðja blaðið er rúm á íslenzkum markaði.

Jónas Kristjánsson.

DV