arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Krónan er ekki of há

Farðu til Kaupmannahafnar og reyndu að borga fyrir hótel eða veitingahús. Þú kemst að raun um, að gengi krónunnar er ein dönsk á móti tíu eins og það hefur lengst af verið. Farðu til London og þú kemst að raun um, að pundið er 113 krónur og hefur oft verið ódýrara. Gengi krónunnar er ekki of hátt.

Félagslegur rétttrúnaður í þjóðfélaginu segir um þessar mundir, að gengi krónunnar sé of hátt. Þetta er raunar æpt í síbylju. Hagsmunaaðilar á borð við sjávarútveginn væla eins og þeir hafa vælt síðan elztu menn muna. Allir, sem selja afurðir til útlanda, eru að reyna að tala krónugengið niður.

Þið eigið ekki að láta hagsmunaaðila ljúga að ykkur. Ekki Seðlabankann heldur eða greiningardeildir bakanna. Danska krónan kostar samt tíkall og pundið kostar samt miklu meira en hundraðkall, hvað sem allir þessir sérfræðingar segja. Heilbrigð skynsemi segir þér, að þeir hafi rangt fyrir sér.

Þú sérð, að gengi krónunnar er orðið of hátt, ef þér finnst allt vera skyndilega orðið ódýrt, þegar þú ert á ferðinni í einhverri evrópskri borg. Meðan allt er eins og það hefur oftast verið og danska krónan er tíkall, geturðu óhræddur sagt við sjálfan þig, að rétttrúnaðurinn fer með rangt mál.

Allur þorri viðskipta okkar er við Evrópu, þar sem gengi krónunnar er reiknað í evrum, pundum og norrænum krónum. Gengisskráning allra þessara mynta er í kunnuglegum tölum. Ekkert nýtt eða óvænt hefur gerzt, frjálsa markaðshagkerfið sér um að halda krónunni á nokkurn veginn réttu gengi.

Þjóðfélagið er fullt af félagslegum rétttrúnaði, síbylju hagsmunaaðila, sem vilja spara þér ómakið af að hugsa sjálfur. Það er líka verið að segja okkur, að hér eigi að vera fjölmenningarþjóðfélag og ríkisútvarp og að undir yfirskyni persónuverndar skuli ekki birtar mannamyndir.

Hagsmunaaðilar lækkunar á krónugengi eru í rauninni að reyna að telja þér trú um, að launin þín séu orðin of há. Þetta er söngurinn frá síðari hluta tuttugustu aldar: Fólk er komið með svo hátt kaup, að krónan þarf að lækka með handafli, strax í dag. Þessir aðilar hafa þó sjálfir samið um laun.

Sama er, hversu oft félagslegur rétttrúnaður er endurtekinn, hann verður ekki sannari. Og ferðamenn streyma til landsins, þrátt fyrir síbyljuna um, að allt sé hér orðið svo dýrt.

DV
Þykist koma af fjöllum

HALLDÓR Ásgrímsson forsætisráðherra segir sér hafa komið á óvart tölurnar í skýrslu Stefáns Ólafssonar prófessors um örorku og velferð á Íslandi. Þetta er undarleg yfirlýsing, því að ríkisstjórnin hefur skipulega ráðizt gegn fátækum.

ÁRIÐ 1996 voru laun og bætur aftengdar af Halldóri sjálfum og kollegum hans í ríkisstjórn. Þá byrjaði staða öryrkja strax að síga á ógæfuhliðina. Skattleysismörk fylgdu ekki verðlagsþróun árin 1995-2004, samkvæmt ákvörðun Halldórs.

STEFÁN REKUR í skýrslunni hvernig þessar og aðrar aðgerðir stjórnvalda hafa komið íslenzkum öryrkjum og gömlu fólki í vandræði. Öryrkjar geta ekki einu sinni unnið hálfa vinnu án þess að Halldór ræni af þeim tekjuaukanum að mestu leyti.

RANGAR ERU fullyrðingar afturhaldsmanna um, að hér á landi sé allt fullt af fölskum öryrkjum, sem lifi á kerfinu. Skýrsla Stefáns sýnir, að öryrkjar eru hlutfallslega fáir hér á landi og minni byrði á kerfinu en í nálægum ríkjum.

SKÝRSLAN SÝNIR mikla andstæðu milli markvissrar stefnu annarra ríkja um að auka þátttöku öryrkja og aldraðra í atvinnulífinu og þjóðfélaginu almennt og þeirrar markvissu stefnu Halldórs og félaga að kúga og niðurlægja þessa aðila.

INGIBJÖRG Sólrún Gísladóttir hefur tekið þetta mál upp af hörku á Alþingi. Þýðingarlaust er fyrir forsætisráðherra að þykjast koma af fjöllum, nema hann hafi árum saman verið meðvitundarlaus og þar af leiðandi óhæfur til starfa.

HALLDÓR MINNIR á flokksbróður hans, Jón Kristjánsson, sem telur sig ekki geta staðið við loforð um leiðréttingar og verður að sæta því, að með málaferlum sé réttlæti sótt í greipar ríkisstjórnar, sem hefur ranglæti að stefnumiði.

DV
Evrópa er klumsa

CONDOLEEZZA RICE er þessa dagana að segja ráðamönnum Evrópu að éta það, sem úti frýs. Þeir eigi ekki að vera að væla um pyndingar og annað ógeð, heldur styðja Bandaríkin, sem standi ein á vaktinni gegn ógnum hryðjuverka, líka í Evrópu.

MARGIR RÁÐAMENN vita upp á sig samsektina. Víða í Evrópu, ekki bara í Austur-Evrópu, hafa leyniþjónustur starfað með bandarísku leyniþjónustunni, sums staðar án vitundar stjórnvalda og annars staðar með vitund einstakra ráðherra.

EFTIR UMRÆÐUNA um pyndingar í bandarískum fangelsum í Evrópu hefur slíkum fangelsum skyndilega verið lokað, til dæmis í Póllandi og Rúmeníu og fangar fluttir annað. Síðustu fréttir segja, að þeir hafi verið fluttir til ríkis í Sahara.

RICE SEGIR, að Bandaríkjamenn stundi ekki pyndingar. Hún segir það, af því að dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna hefur endurskilgreint pyndingar á þann hátt, að þær feli ekki í sér pyndingar. Kenningar hennar eru byggðar á hundalógík.

RICE GETUR ÞESS ekki í leiðinni, að Bandaríkjastjórn gerir greinarmun á því, sem gert er í Bandaríkjunum sjálfum og því sem gert er í fangelsum þeirra utan landamæranna og laganna, svo sem í Abu Gharib og Guantanamo, Póllandi og Rúmeníu.

NIÐURSTAÐA ferðar Rice er, að evrópsk stjórnvöld verða með japl og jaml og fuður. Þau vita, að almenningur er á móti pyndingastefnu Bandaríkjanna, en vita um leið, að þau eru sjálf meðsek og vilja ekki sífellt vera að rífast við Rice.

ÞÝZKALAND hefur nýjan kanzlara, sem vill viðra sig upp við Bandaríkin. Bretland samþykkir allt, sem Bandaríkin gera. Frakkland hefur forseta í sárum. Pólland er kaþólskara en páfinn. Slíkt lið getur ekki haft hemil á Bandaríkjunum.

DV
Halldór selur ekki flokkinn

Sukkið er eitt helzta einkenni Halldórs Ásgrímssonar sem ráðherra, fyrst utanríkisráðherra og síðan forsætisráðherra. Frægasta dæmið um það eru sendiráð og sendiherrastöður, sem hann hefur stofnað til úti um allar trissur, meðal annars til að stuðla að því gæluverkefni að komast í Öryggisráðið.

Sennilega er ekki auðvelt að ætlast til skilnings á verði peninga hjá ráðherra, sem hagnaðist um tugi milljóna á að láta ríkið gefa sægreifunum kvótann, og um aðra tugi á því að framleiða ofureftirlaun fyrir ráðherra. Slíkur maður getur alls ekki höndlað peninga eins og hagsýn húsmóðir.

Enginn ráðherra hefur aukið útgjöld á sínum vegum eins mikið og Halldór Ásgrímsson. Hann telur, að ríkið hafi peninga eins og skít. Það geti verið með flottræfilshátt á borð við ógrynni sendiráða og sendiherra og á borð við ógnarmikil eftirlaun fyrir ráðherra, innan um eymd fátæklinganna.

Leyndin er annað helzta einkenni Halldórs Ásgrímssonar sem ráðherra. Saman ákváðu þeir Davíð að fara í stríð gegn Afganistan og Írak án þess að leita ráða hjá kóngi eða presti. Á sama tíma tefldu þeir viðræðum um varnarliðið út í mýri, svo að nú er ekki sjáanlegur neinn botn í því máli.

Sukkið og leyndin einkenna ráðherra, sem hafa verið svo lengi við völd, að þeir eru orðnir veruleikafirrtir. Enginn er lengur til, sem getur náð eyra Halldórs, sem getur sagt honum sannleikann um umhverfið. Um langt skeið hafa dansað um hann hirðmenn, sem byrgja honum sýn til almennings.

Hundalógíkin er þriðja einkenni Halldórs Ásgrímssonar. Þegar hann er kominn út í horn grípur hann til fýlulegra kenninga á borð við, að nauðsynlegt sé að sýna Mósambík virðingu með því að hafa þar sendiráð og senda þangað ráðherra. Allt viti borið fólk sér, að hvort tveggja er rándýr firring hans.

Framsóknarflokkurinn hefur lengi verið í vondum málum og mælist ekki með frambærilegt fylgi í skoðanakönnunum. Það er sumpart eðlileg þróun í samræmi við hnignun landbúnaðar, því að flokkur, sem hatar þéttbýlið og ofsækir þéttbýlisfólk, getur varla reiknað með miklu fylgi á höfuðborgarsvæðinu.

Að hluta til er fylgisleysi flokksins hins vegar beint tengt við úreltan formann, sem ekki selur flokkinn, ekki frekar en hann getur troðið Íslandi í Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna.

DV
Ljót kaþólska

Pólland er orðið forusturíki afturhalds í Evrópusambandinu, berst gegn rétti til fóstureyðinga og sérstökum réttindum kvenna. Segja má, að ljótt og úfið andlit kaþólskrar kirkju sé aftur orðið sýnilegt í Evrópusambandinu, sem áður var orðið að veraldlegri stofnun, er ekki vildi nefna guð í stjórnarskránni. Nú er að frumkvæði Pólverja búið að draga fram ágreiningsefni, sem áður voru talin vera afgreidd. Það voru Pólverjar, sem reyndu að hindra fall Rocco Buttiglione ráðherra, sem lét falla ummæli andstæð konum og hommum. Stundum getum við verið fegin fáum kaþólikkum hér á landi.
Frekir Bjöggar

Enn hafa Björgólfar haft afskipti af útgáfustefnu Eddu og í þetta sinn kippt út þeim kafla bókar Guðmundar Magnússonar um Thorsarana, þar sem fjallað var um bandarískan leiðtoga nýnazista, George Lincoln Rockwell, sem fyrir margt löngu var kvæntur núverandi eiginkonu Björgólfs Guðmundssonar. Við höfum nokkur þekkt dæmi um það frá útlöndum, að ekki er hollt, að afskiptasamir auðmenn eigi fjölmiðla, þar á meðal bókaforlög. Rupert Murdoch er skæðasta dæmið um eitruð áhrif slíkra manna og annað er Robert Maxwell, sem raunar framdi sjálfsmorð, þegar fjölmiðlapælingar hans fóru út um þúfur.
Umferð í stokka

Íslenzkir aðalverktakar hafa boðizt til að leggja Miklubraut í stokk gegn því að fá byggingarlóðir á landinu, sem verður til ráðstöfunar ofan á stokkunum. Þetta er frábær hugmynd, sem sýnir, að umferðarstokkar undir yfirborði jarðar eru alls ekki dýrir, heldur spara beinlínis peninga. Auk þess gefa þeir kost á mislægum gatnamótum, sem þurfa að vera á allri Miklubraut austan frá Grensásvegi vestur að nýju Hringbrautinni, sem sveigir fagurlega suður fyrir væntanlega stækkun Landsspítalans. Þótt sú braut sé ágætt mannvirki, hefði verið betra að setja hana í stokk vegna landnýtingar.
Vinur Framsóknar

Ofsagt er, að forustukreppa sé hjá Samfylkingunni, þótt heldur hafi sigið á ógæfuhliðina í skoðanakönnunum. Össur og Mörður standa sig vel í blogginu á opinberum vettvangi. Og Ingibjörg Sólrún hefur ekki gert neitt sérstakt af sér í þetta hálfa ár, sem hún hefur verið flokksformaðurinn.

Mitt á milli þingkosninga er ekki mikið að gerast í pólitík. Það ber ekki heldur mikið á Geir Haarde þessa dagana. Ekki er hægt að vera af skyldurækni uppi á háa séi vetur eftir haust eftir sumar eftir vor. En hitt er rétt, að framtak Samfylkingarinnar þessa daga felst bara í Össuri og Merði.

Svo er óneitanlega dálítið af óprenthæfu fólki í þingsveit Samfylkingarinnar, gamaldags hagsmunapólitíkusum fyrir Siglufjörð og Kárahnjúka, sem rýra í raun álit flokksins. Mikilvægt er, að forustan reyni að haga málum á þann veg, að sem minnst beri á slíku ómagaliði í pólitísku umræðunni.

Í ádeilunni á Samfylkinguna er það helzt rétt, að Ingibjörg Sólrún kom ekki hlaupandi út á völlinn eftir sigurinn í formannsslagnum. Hún hefur af og til tekið til máls um frekar virðuleg mál og haft lítinn hljómgrunn, því að fólk hefur hvorki skilið mál né málflutning eða þá leiðist bara.

Af gömlum vana hefur Steingrímur Joð verið öflugri í póltík en Ingibjörg Sólrún. Hann er sífellt tilbúinn til að rífa kjaft út af öllu, meðan hún hefur valið sér of fín efni til að tala um. Ég held, að kjósendur vilji, að hún verði kjaftforari. Ríkisstjórnin gefur næg tilefni til þess.

Ingibjörg Sólrún þarf að koma oftar fram og einkum að koma fram af öðru tilefni en þessari hefðbundnu póltík, sem er utan við veruleika venjulegra kjósenda. Hún þarf til dæmis að tala skýrt og afdráttarlaust um gamalt fólk, öryrkja og aðra þá, sem ríkisstjórnin hefur lengi verið að níðast á.

Heftin í málflutningi Ingibjargar Sólrúnar stafar sumpart af misheppnaðri kænsku við að halda samgönguleiðum opnum til ríkisstjórnar með Framsóknarflokknum eftir næstu kosningar. Ef eitthvert mál er til þess fallið að rústa Samfylkingunni eru það grunsemdir kjósenda um einmitt það fúla samstarf.

Ingibjörg Sólrún á þátt í lægð flokksins undanfarna mánuði, af því að hún er að reyna að vera allra vinur, jafnvel Framsóknar. Slík kurteisi selur alls ekki Samfylkinguna.

DV
Golfstraumurinn bilar

Fimbulkuldi verður hlutskipti Íslendinga og annarra þjóða við norðanverðar strendur Evrópu næstu áratugina samkvæmt viðvörun brezka hafrannsóknaráðsins, sem birtist í Science í fyrradag. Golfstraumurinn, sem hefur vermt Ísland og þessar strendur, er farinn að gefa sig, hefur þegar minnkað um 30%.

Þetta er meðal annars afleiðing aukinnar mengunar af völdum manna, aukins útblásturs gróðurhúsalofttegunda. Af þeirri sömu ástæðu hefur sjórinn hitnað í og við Mexikóflóa og valdið miklum fjörkipp í hvirfilbyljum, þar sem frægastur varð sá, sem gerði New Orleans óbyggilega um tíma í haust.

Þungi Golfstraumsins hefur verið mældur síðan 1954 og hélzt hann næsta stöðugur til 2003. Ári síðar linaðist hann og enn frekar á þessu ári. Brezka hafrannsóknastofnunin telur þetta geigvænlegt ferli, sem geti leitt til að andrúmsloftið í Bretlandi kólni á einum áratug um fimm gráður á celcius.

Í lífi jarðar verða alltaf sveiflur, þar á meðal í hita og straumum. Auk náttúrulegra sveiflna eru að koma til sögunnar hastarlegri sveiflur af mannavöldum, sem stafa af aukinni umsýslu mannkyns, aukinni orkunotkun og ýmsum aukaefnum, sem losuð eru frá umferð og iðnaði út í andrúmsloftið.

Golfstraumurinn hefur hingað til vermt strendur Íslands og valdið óvenjulega háu hitastigi í samanburði við norðlæga hnattstöðu landsins og góðum fiskveiðum á mörkum heita og kalda sjávarins. Ef straumurinn er farinn að gefa eftir, getur það haft snögg og geigvænleg áhrif á lífið í landinu.

Heimsendaspár eru ekki nýjar af nálinni og hafa jafnan skotið yfir markið. Fræðilegar heimsendaspár hafa í ýmsum tilvikum leitt til mótaðgerða, sem hafa dregið úr eða eytt óheillaáhrifum. Til dæmis notum við nú mun vistvænni kæliskápa en áður og erum að fikra okkur inn í vetnisöld.

Að þessu sinni er það viðurkennd ríkisstofnun í Bretlandi, sem varar með ýmsum fyrirvörum við hnignun Golfstraumsins. Við þurfum að taka mark á því. Við þurfum að búa okkur undir vond tíðindi og vinna á alþjóðavettvangi að strangari aðgerðum og reyna að yfirbuga andstöðu Bandaríkjanna.

Sagnfræðileg dæmi eru um, að heilar þjóðir hafi neitað að viðurkenna breytingar á umhverfinu og haldið áfram að haga sér eins og ekkert hafi í skorizt. Og hreinlega dáið út.

DV
Evrópu miðar fram

Umhverfissáttmáli heimsins frá Kyoto 1997 er nú í skoðun á fjölþjóðaráðstefnu í Montreal. Komið hefur í ljós, að Evrópa stendur sig einna skást heimshlutanna, en er þó langt frá markmiðum sáttmálans. Útblástur gróðurhúsalofttegunda hefur minnkað í Evrópu um 2,5%, en minnkunin á að verða 8% árið 2012. Evrópu miðar í rétta átt, en annað er að segja um Bandaríkin, sem neituðu að vera með í Kyoto og eitra heiminn meira en nokkru sinni fyrr. Bandaríkin taka þátt í Montreal-fundinum og reyna þar auðvitað að safna um sig liði helztu umhverfissóða heimsins, þar sem fremst fara Kína og Indland.
Hátæknispítalinn

Gaman er að sjá hvern lækninn á fætur öðrum skrifa grein um, að forgangsverkefni heilbrigðisgeirans eigi að vera önnur en að verja milljörðum í hátæknispítala. Svo vel vill til, að við eigum slíkan spítala, sem montar sig af, að ekki séu biðlistar nema á tveimur sviðum. Nú hefur innanhússmaður, Guðjón Baldursson, læknir á bráðavaktinni í Fossvogi, kvatt sér hljóðs. Hann vill fremur þjónustu við aldraða og langveika, lágtækni í heilsuþjónustu, en ekki hátækni á spítala. Í grein sinni rekur hann ýmis verkefni, sem eru brýnni og betri en milljarðahús að hætti Davíðs Oddssonar.
Botnvörpurnar

Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur nú hafnað tillögu um alþjóðlegt bann við botnvörpum. Tillagan kom fram, af því að komið hefur í ljós, að botnvörpur skrapa botninn og trufla á þann hátt mikilvægasta svæði sjávarins, til dæmis fyrir tímgun fiska og sjávardýra. Íslenzk stjórnvöld voru auðvitað á móti tillögunni, því að við höfum enn ekki áttað okkur á, að fiskimiðin við Ísland eru hætt að vera sjálfbær. Þau sæta rányrkju á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum, enda munu fiskveiðar við Ísland ekki geta fengið vottun hjá Marine Stewardship og íslenzkar vörur munu detta úr keðjuverzlunum.
Öfgar í veggjakroti

VEGGJAKROT hefur farið út í öfgar að undanförnu. Sprautað hefur verið á umferðarskilti og spillt ýmsum öðrum texta á almannafæri, sem er til að þjóna fólki. Með því er graffiti komið langt frá hugmyndum sumra, að það sé list, veggjalist.

LÖGREGLAN og þjóðfélagið í heild hefur hingað til tekið milt á veggjakroti. Það breytist fljótt, þegar krotið fer út í öfgar. Hugmyndir vakna þá um, að fylgja fast eftir gildandi banni við veggjakroti og draga krotara til peningaábyrgðar.

EKKI ER SANNGJARNT að draga alla krotara undir sama hatt. En þeir verða að gera sér grein fyrir, að iðja þeirra er á viðkvæmu sviði, klárlega bönnuð lögum samkvæmt. Þeir geta þá aðeins þrifizt, að þjóðfélagið geri ekki uppreisn gegn þeim.

LJÓST ER að graffiti veldur miklum kostnaði hjá eigendum mannvirkja, til dæmis hjá Vegagerðinni og Strætó, sem eru að reyna að þjóna almenningi. Árlega fara tugir milljóna í að hreinsa veggjakrot. Sanngjarnt er, að krotarar borgi þetta.

Í NEW YORK var um skeið rekin svokölluð “zero tolerance” stefna, sem fól í sér, að tekið var hart á svokölluðum smáglæpum á þeirri forsendu, að stórglæpir mundu þá síður vera framdir. Þetta reyndist vera rétt, stórglæpir minnkuðu.

FLESTUM ER ljóst, að útkrotuð borg líkist samfelldu Harlem, fátækrahverfi, þar sem fíkniefnasalar og annar lýður undirheimanna fara sínu fram. Með því að hreinsa krotið daglega verjast þeir, sem standa undir reisn þjóðfélagsins.

TÍMI ER KOMINN til að elta krotara uppi og taka hart á þeim. Þeir hafa farið langt út fyrir eðlileg mörk, þegar þeir eru farnir að ráðast á skilti til upplýsingar fyrir almenning. Þeir skilja ekki stöðuna, fyrr en reikningurinn kemur.

DV
Brauzt til dauða

Lætin út af andláti George Best boltamanns minna örlítið á lætin út af andláti Díönu prinsessu. Fólk stóð í hópum utan við sjúkrahúsið, þegar hann var að deyja. Búizt er við, að 100.000 manns verði við útförina á laugardaginn. Enda var ævi hans dramatísk. Hann gekk brott á hátindi ferilsins og eyddi ævinni í sukk og svínarí, sem kostaði heilsuna og virðinguna. Endalaus röð brotinna loforða og drykkjutúra hafa verið fréttaefni í Bretlandi. Hún sýnir vel, hversu eindregið er hægt að klúðra góðum ferli. Um George Best gildir orðaleikurinn: Hann brauzt til fátæktar og dauða.
Dýrar nætur

Auðvitað kom í ljós, að fínustu hótel Parísar hafa samráð um verð eins og olíufélögin á Íslandi. Hrikalegt verðlag þeirra hefur farið upp úr öllu sambærilegu í öðrum heimsborgum. Þegar tveggja manna herbergi er komið upp undir 100.000 krónur á nótt, er eitthvað meira en lítið í ólagi. Þetta eru hótelin Crillon, Georg V, Ritz, Plaza Athénée, Meurice og Bristol. Þótt þetta séu allt góð hótel eru þau ekki svona miklu betri en önnur fín hótel, sem taka 20.000 krónur á nóttina. Auðvitað var það tölvupóstur, sem kom upp um þau, og nú hafa þau verið dæmd í háar fjársektir fyrir vikið.
Dýrt fangaflug

Fangaflug CIA er farið að hafa áhrif. Evrópusambandið skoðar málið gaumgæfilega. Böndin berast að Póllandi og Rúmeníu, sem talin eru hafa gefið CIA pláss fyrir pyndingar. Þetta getur stöðvað aðild Rúmeníu að bandalaginu. Ólíklegra er, að Pólland missi atkvæðisrétt, því að það er þegar orðið hluti af bandalaginu. Saksókn út af málinu er hafin á Spáni og rannsókn er hafin í Svíþjóð. Hér á Íslandi gerist lítið, enda er Bandaríkjastjórn ekki vön að svara vinsamlegum bréfum. Hvernig sem málið þróast úr þessu er ljóst, að menn efast í auknum mæli um siðferðisstig Bandaríkjanna.
Samræmd vitleysa

SKRÍTIÐ ER OFFORS menntaráðuneytisins við að ryðja samræmdum prófum í stærðfræði, ensku og íslenzku í framhaldsskólum fram á veg. Það hefur leitt til, að margir nemendur skila auðu þessa dagana. Það tryggir þeim altjend einkunnina fimm í prófunum og gefur þeim tíma til að lesa undir önnur próf.

ÞESSI PRÓF HAFA það göfuga hlutverk að gefa réttari samanburð milli skóla. Gallinn er, að einkunnir í þessum samræmdu prófum koma ekki fram á stúdentsprófi og að háskólar í landinu taka ekki mark á þeim, fara ýmist eftir stúdentsprófi eða þá að deildir hafa sín eigin inntökupróf.

HVERNIG Á AÐ bera saman fimm og ellefu einingar í stærðfræði? Auðvitað verður samræmt próf að miða við lægsta samnefndarann og spyrja út úr fimm einingum, en ekki ellefu. Slík niðurstaða hentar ekki í verkfræðideild, sem vill vita, hvaða einkunnir menn hafa fengið í ellefu einingum.

UNGT FÓLK STENDUR því andspænis þeim kosti að gera grín að samræmdu prófunum með að skila auðu og fá fimm í einkunn. Það uppfyllir þannig formsatriðið, sem menntaráðuneytið krefst, en hunzar innihaldið, sem ekki er frambærileg leið til að bera saman námsárangur nemenda og skóla.

SAMRÆMD PRÓF eru vel meint og geta gefið góða mynd. Þannig taka íslenzkir nemendur hér heima samræmt tölvupróf í ensku, sem bandarískir háskólar taka gilt til inntöku nemenda. Þannig taka íslenzkir læknanemar samræmt tölvupróf í læknisfræði, sem bandarískar læknadeildir taka gilt.

TIL ÞESS AÐ samræmt próf hafi eitthvert gildi, þarf það að veita einhvern rétt. Það gerir próf menntaráðuneytisins ekki. Það virðist bara vera að ráða framhaldsskólanemendur í ókeypis vinnu við að gera samanburð á þáttum skólakerfisins, en ekki koma hinum sömu nemendum að neinu gagni í staðinn.

DV
Blaðamennska 101

Ef blaðamennska væri í boði við háskóla hér á landi, mundi fyrsti áfangi hennar heita 101. Í þeim áfanga er ekki kennt neitt annað en setningin: “Hver, hvað, hvar, hvenær, hvernig, hvers vegna, hvað svo.” Þetta er raunar svo þróað námsefni, að bara helmingur íslenzkra blaðamanna kann það.

Um allan hinn vestræna heim, þar sem menn hafa mætur á lýðræði og gegnsæi, þýðir fyrsta orðið í setningunni að birta skuli nöfn og myndir fólks. Annars yrðu vestræn blöð eins og Morgunblaðið og förunautar þess hér á landi, íslenzkar útgáfur af kaþólskum dagblöðum sunnan Rómar.

Þá væru allar fréttir í þessum stíl: “Maður á miðjum aldri er í lífshættu eftir að maður á þrítugsaldri ók á hann á Bíldudal.” Ekkert væri sagt nánar um mennina, sízt um nöfn þeirra, og ekki birtar myndir af þeim. Slíkt kæmi bara fram í símaslúðri, þar sem fólk reyndi að geta í fréttaeyður.

Næsti áfangi væri nr. 201 og hljóðaði svo: “Reyndu að birta báðar/allar afstöður til máls, ef til eru fleiri en ein.” Þessi setning er nóg námsefni í áfanganum, enda er sennilega aðeins fjórðungur starfandi íslenzkra blaðamanna, sem kann sjálfa undirstöðuregluna gegn kranablaðamennskunni.

Við höfum nýtt dæmi um þetta. DV sagði frá, að Ágúst Helgason, sem leigir hjá Ástþóri Magnússyni, hafi kært heimsókn átta handrukkara á vegum Ástþórs. Daginn eftir sögðu allir fjölmiðlar, að Ástþór segðist kæra DV fyrir hreina lygi. En alls enginn fjölmiðill talaði við Ágúst.

Nokkrum dögum síðar bætti Fréttablaðið um betur og hafði eftir mér, að blaðið stæði við fréttina, enda hefðu viðtöl út af henni verið tekin upp á band. En í þessari annarri tilraun láðist Fréttablaðinu samt að tala við hornstein fréttarinnar, manninn, sem upphaflega kærði dólga Ástþórs.

Þriðji áfangi náms í blaðamennsku væri væntanlega nr. 301. Hann varar blaðamenn við röngum spurningum félagslegs rétttrúnaðar utan úr bæ, ávísunum á skálkaskjól, svo sem: “Var NAUÐSYNLEGT að birta þetta. Var það í samræmi við ALMANNAHEILL. Var ekki verið að valda persónu SÁRSAUKA.”

Þegar menn hafa náð áföngunum þremur eru þeir komnir á plan í faginu, sem er hærra en hjá níu af hverjum tíu blaða- og fréttamönnum landsins og hærra en hjá siðanefnd blaðamanna.

DV