arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Dólgasiðferði

Alþjóða blaðasambandið hugðist í vor halda ársþing sitt í Lagos í Nígeríu. Á dagskránni áttu að vera umræður hvítra blaðamanna frá Suður.Afríku og svartra blaðamanna frá öðrum Afríkuríkjum um aðskilnaðarstefnu Suður-Afríkustjórnar.

Þegar leið að ársþinginu, kom í ljós, að Nígeríustjórn neitaði að hleypa hvítum blaðamönnum frá Suður-Afríku inn í landið. Eftir nokkurt þref ákvað stjórn Alþjóða blaðasambandsins að láta ekki kúga sig og flutti þingið í skyndingu til Zürich í Sviss.

Þetta kostaði mikið fé og töluvert af úrsögnum blaða þriðja heimsins úr sambandinu. En blöð á Vesturlöndum mátu þennan siðferðisstyrk stjórnar sambandsins svo mikils, að þau fjölmenntu til Zürich og gerðu ársþingið að því stærsta, sem haldið hefur verið.

Þetta er eitt nýjasta dæmið um, að Vesturlandamenn eru að vakna til vitundar um, að dólgasiðferði þriðja heimsins hefur gengið úr hófi fram í alþjóðlegu samstarfi og að tími er til kominn að spyrna við fótum.

Mest ber á siðleysi þróunarlandanna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Ofsóknir þeirra á hendur Ísrael og brottrekstur þess úr Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna, eru eitt af mörgum slíkum dæmum. Kvennaráðstefnan í Mexíkó er nýjasta dæmið um slæm áhrif þriðja heimsins á alþjóðlegum vettvangi.

Vesturlönd hafa lítið aðhafzt til þessa. En teikn eru á lofti um, að þau fari senn að hætta að láta bjóða sér meira af þessu tagi. .Sleikjuskapur þeirra gagnvart þróunarlöndunum hefur minnkað og sömuleiðis áhugi þeirra á virkri þátttöku í samtökum, þar sem þriðji heimurinn ræður ríkjum.

Bandaríkjastjórn hefur tekið forustu í þessum efnum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og vonandi fylgja fleiri á eftir. Það hefur tekið aldir að byggja hinn vestræna heim frjálslyndis, frelsis og umburðarlyndis og ástæðulaust er að láta þróunarlöndin rífa niður á fáum árum þær siðvenjur í alþjóðlegum samskiptum.

Þriðji heimurinn hefur allt á hornum sér og kennir Vesturlöndum um eymd sína. Því er haldið fram, að hráefnaverði sé haldið niðri og iðnaðarvöru verði uppi til að græða á þróunarlöndunum. Hve fráleitt þetta er, má sjá af því, að Vesturlönd með Bandaríkin í fararbroddi eru mestu útflutningslönd landbúnaðarafurða í heiminum, á meðan mörg þróunarlönd verða að flytja inn matvæli.

Þriðji heimurinn samanstendur að mestu af ríkjum einræðis og harðstjórnar, þar sem spillingin er svo mikil að enginn hreyfir sig fyrir minna en 10%. Ríki þessi lifa á pólitískum hórdómi, enda studdu þau áður fyrr Bandaríkin, síðan Sovétríkin og nú síðast Arabaríkin, allt eftir því hver er hæstbjóðandi hverju sinni.

Stjórnarfarið í þessum ríkjum er svo ömurlegt, að eymd almennings fer víða vaxandi, þrátt fyrir mútuféð. Valdhafarnir hafa mestan áhuga á ríkisrekstri atvinnuveganna, af því að þeir hagnast sjálfir á honum, og gera þannig illt verra, því að framtak þjóðanna lamast.

Til að hylma yfir þetta er haldið uppi gífurlegum þjóðernisrembingi innanlands og utan og botnlausri kröfugerð á hendur Vesturlöndum.

Dæmið um Alþjóða blaðasambandið gefur vonir um, að Vesturlönd láti ekki kúga sig og láti ekki siðfræði þriðja heimsins breiðast út.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Indland = Indira?

Indland hefur verið sér á parti meðal þróunarlanda heims þann aldarfjórðung, sem landið hefur verið sjálfstætt ríki. Þar hefur farið saman á næsta illskiljanlegan hátt efnahagsleg vanþróun og stjórnmálaleg háþróun.

Indverjar ern bláfátæk þjóð, sem hvað eftir annað rambar á barmi víðtæks hungurdauða. Atvinnuvegirnir eru yfirleitt ákaflega frumstæðir og tekjur manna með því lægsta, sem þekkist í heiminum.

Samkvæmt lögmálum þriðja heimsins ætti því að hafa ríkt í Indlandi einræði, sósíalismi og þjóðernisrembingur. Í stað þess hafa Indverjar haldið fast við lýðræðislegar hefðir, sem þeir lærðu af Bretum á sínum tíma.

Kosningar hafa verið frjálsar í Indlandi og fjöldi ólíkra stjórnmálaflokka hefur getað tekið þátt í þeim. Prentfrelsi og aðrir þættir skoðanafrelsis hafa verið í heiðri hafðir. Dómsvaldið í landinu hefur verið sjálfstætt að meira eða minna leyti.

Dómurinn yfir Indiru Gandhi forsætisráðherra var dæmigerður um þessar lýðræðislegu hefðir. Í fáum öðrum ríkjum þriðja heimsins hefðu dómarar þorað að reita til reiði sjálfan þjóðarleiðtogann með herinn og lögregluna að baki sér.

Að sjálfsögðu var slíkt ástand of gott til að endast. Það hefur nú komið í ljós, að lýðræðishefðir Indverja eru byggðar á sama sandinum og í öðrum ríkjum þriðja heimsins.

Í kjölfar dómsins hefur Indira Gandhi reitt hátt til höggs og greitt lýðræðinu í Indlandi rothögg. Hún hefur látið setja herlög í landinu og fangelsað flesta stjórnmálaandstæðinga sína, mörg þúsund manns.

Vera kann, að þessir menn verði aftur leystir úr haldi. En lýðræðið í Indlandi verður aldrei aftur samt, þótt svo verði. Fordæmi hefur verið gefið. Valdhafar, sem óttuðust um stöðu sína, hafa beitt herlögum og fangelsunum til að verja völd sín. Þegar búið er að gera sumt einu sinni, verður það gert aftur og aftur.

Gandhi hefur síðan fylgt nákvæmlega forskriftum annarra einræðisherra þriðja heimsins. Hún ver gerðir sínar sem gagnaðgerðir gegn fyrirhugaðri morðtilraun við sig og gegn fyrirhugaðri stjórnarbyltingu. Slíkur uppspuni er eitt algengasta bragð einræðisherra undir slíkum kringumstæðum.

Gandhi reynir nú að dreifa huga alþýðunnar með brauði og leikjum. Hvort tveggja er gamalkunnugt og hefur reynzt öðrum einræðisherrum vel. Annars vegar er lofað lækkun skatta og vöruverðs og öðrum vinsælum aðgerðum. Hins vegar eru barðar bumbur og talað um, að þjóðin verði að standa saman gegn ásælni Pakistana.

Flest virðist benda til þess, að Indland geti hæglega runnið inn í vítahring þriðja heimsins. Sá vítahringur er einhvern veginn á þessa leið: Einræði – skoðanakúgun – fangelsanir – sósíalismi – þjóðernishroki – stríð – meira einræði – meiri skoðanakúgun – fleiri fangelsanir – meiri sósíalismi – meiri þjóðernishroki – meira stríð – enn meira einræði og svo framvegis.

Undarlegast er ef til vill, að Indverjar skyldu geta haldið merki lýðræðis á lofti í aldarfjórðung, unz Indira Gandhi hóf gönguna inn í vítahringinn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ný rök gegn niðurgreiðslum

Suðurnesjatíðindi tóku nýlega undir gagnrýni Vísis á niðurgreiðslukerfið og studdu röksemdirnar um, að kerfið ruglaði verðsamræmi í landinu og spillti verðskyni almennings. En Suðurnesjatíðindi bentu líka á atriði, sem ekki hefur verið gaumur gefinn, að íslenzkir skattgreiðendur greiða líka niður neyzlu varnarliðsmanna.

Blaðið segir frá skýrslu um sölu Osta- og smjörsölunnar, Mjólkursamsölunnar og Sláturfélags Suðurlands til varnarliðsins. Í þeirri skýrslu kemur fram, að íslenzkir skattborgarar greiða 27 milljónir króna á ári í niðurgreiðslur á neyzlu varnarliðsmanna á íslenzkum landbúnaðarafurðum.

Þessi ábending blaðsins minnir um leið á, að íslenzkir skattgreiðendur borga líka landbúnaðarafurðir fyrir hina mörgu erlendu ferðamenn, sem hingað koma. Ekki er auðvelt að reikna, hve mikil þau fjárútlát eru, en þau eru alténd snöggtum meiri en útlátin vegna varnarliðsins og skipta vafalaust mörgum tugum milljóna króna á ári hverju.

Samtals nemur aukakostnaður þjóðarinnar gagnvart útlendingum vegna hins hrikalega niðurgreiðslukerfis áreiðanlega meira en 100 milljónum króna á ári og ef til vill nokkrum hundruðum milljóna.

Þessi dæmi varnarliðs og erlendra ferðamanna eru enn ein röksemdin fyrir því, að niðurgreiðslur verði lagðar niður og fjölskyldubætur teknar upp í staðinn. Með slíkri aðgerð mætti spara í einu vetfangi þær niðurgreiðslur, sem nú renna til varnarliðsins og erlendra ferðamanna.

Áður hefur verið bent á, hve nauðsynlegt er að koma á verðsamræmi og efla verðskyn neytenda. Mjólkin er orðin ódýrari yfir búðarborðið en undanrennan. Með sama áframhaldi verður smjörið senn ódýrara en smjörlíkið og lambakjötið ódýrara en fiskurinn.

Þetta kerfi kostar skattgreiðendur um fjóra og hálfan til fimm milljarða á ári og stuðlar þar á ofan að neyzlu á dýrum vörum ístað ódýrra. Tjón þjóðarbúsins af þeirri tilfærslu á neyzlu er einnig unnt að meta til fjár.

Áður hefur einnig verið bent á, að fjölskyldubætur í stað niðurgreiðslna mundu gera neytendum kleift að velja sér neyzlu eftir aðstæðum og beina kaupum sínum að þeim vörum, sem hafa mest næringargildi í hlutfalli við verð. Fyrir fjölskyldubótafé geta sumar fjölskyldur haldið áfram að kaupa mjólk, smjör og lambakjöt, en aðrar fjölskyldur fært neyzluna yfir í ávexti, smjörlíki og fisk og sparað sér töluvert fé um leið.

Ennfremur hefur áður verið bent á, að niðurgreiðslurnar þrengja framleiðslumöguleika bænda. Þær draga úr, að framleiddar séu alifuglaafurðir og kjöt af öðrum skepnum en kindum. Við höfum nýlega séð, að niðurgreiðslur dilkakjöts hafa gert nautakjöt svo óseljanlegt, að orðið hefur að selja það úr landi á 20-40 krónur kílóið, þótt það kosti 330-380 krónur í framleiðslu. Mismuninn greiðir ríkið, til gífurlegs tjóns fyrir skattgreiðendur.

Allir neita því, að niðurgreiðslurnar séu í sína þágu, ekki sízt talsmenn landbúnaðarins. Þeir ættu því að geta verið sammála Vísi um, að þetta bitbein verði látið hverfa úr sögunni, – niðurgreiðslunum verði breytt í fjölskyldubætur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hinir ánauðugu landsetar

Bændur búa margir hverjir við þröngan kost og vonlausa skuldabagga. Þeir búa við léleg lífsskilyrði á erfiðum jörðum. Þeir stæðu slyppir og snauðir á mölinni, ef þeir hættu að búa, og yrðu að sæta verst launuðu störfunum. Þeir hokra því áfram, hvort sem þeim líkar það eða ekki.

Þannig hafa bændur verið bundnir átthagafjötrum. Þeir eru eins konar ánauðugir landsetar ríkis og samvinnufélaga. Landbúnaðarstefna undanfarinna áratuga hefur nefnilega ekki verið rekin í þágu bænda, heldur til að tryggja stöðuga veltuaukningu vinnslustöðva landbúnaðarins.

Hin öflugu kaupfélög, verzlunarfélög, mjólkurfélög og sláturfélög þurfa á síaukinni landbúnaðarframleiðslu að halda til að auka eignir sínar og veltu. Þess vegna eru bændur hvattir undir drep til að halda áfram búskap og auka hann.

Milljarðadæmi fjárfestingarstyrkja, lánakjara, útflutningsuppbóta og niðurgreiðslna er ekki búið til fyrir bændur, heldur vinnslustöðvar landbúnaðarins. Niðurgreiðslurnar og uppbæturnar lenda þar í veltunni. Og styrkirnir og lánakjörin halda bændum við þrældóminn, svo að auður vinnslustöðvanna geti aukizt.

Bændur væru betur settir, ef þeim hefði fækkað með eðlilegum hætti á undanförnum áratugum. Vonlausu jarðirnar væru fleiri komnar úr ábúð. Þeir bændur, sem eftir sætu, hefðu betri markaðsaðstöðu og betra svigrúm. Stuðningurinn við þá væri ekki eins umdeildur og hann er nú, því að byrðin væri léttari á hvern skattgreiðanda.

Merki landbúnaðar á Íslandi er ekki haldið á lofti með því að þvinga bændur til búskapar á örreytisjörðum og með því að magna í sífellu skuldabagga þeirra. Merkinu væri hins vegar haldið á lofti, ef aðeins væru hér á landi gildir bændur á góðum jörðum.

Forustumenn landbúnaðarins í Stéttarsambandi bænda, Búnaðarfélagi Íslands og öðrum slíkum stofnunum hafa verið gífurlega voldugir á undanförnum áratugum. Þeir hafa ekki notað þetta vald til að vinna með skynsamlegum hætti í þágu bænda, heldur hugsað fyrst og fremst um hagsmuni vinnslustöðvanna.

Annars hefðu þeir barizt fyrir því, að illa stæðir bændur gætu hætt búskap með nokkru öryggi um sæmilega lífsafkomu í framtíðinni. Þeir hefðu látið ríkið byggja upp öfluga sjóði til að kaupa jarðir þeirra og taka úr ábúð og til að endurmennta fyrrverandi bændur og tryggja þeim húsnæði.

Ef bændur væru nú helmingi færri en þeir eru í rauninni, væri meiri myndarbragur á íslenzkum landbúnaði. Þá væri ekki unnt að gagnrýna hann með sama hætti og gert hefur verið í Vísi á undanförnum mánuðum. Þá væri landbúnaðurinn ekki sami milljarðabaggi á þjóðinni og hann er nú. Og þá væru bændur betur stæðir en nú.

En forustumenn landbúnaðarins eru vitandi eða óvitandi að hugsa um hagsmuni vinnslustöðvanna. Þess vegna verða bændur enn að þræla áfram sem ánauðugir landsetar ríkis og samvinnufélaga. Og þar á ofan er þeim svo kennt um spillinguna og rotnunina í landbúnaðarstefnunni.

Það eru bændurnir sjálfir, sem eru mestu fórnardýr landbúnaðarstefnunnar. Allt er gert til að dylja þetta fyrir þeim, enda eru forustumenn landbúnaðarins að gæta allt annarra hagsmuna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Atvinnulífið er ríkisrekið

Fyrir stuttu var í leiðara Vísis fjallað um, hvernig sósíalisminn í fjármálakerfi Íslands hefur magnazt á undanförnum áratugum. Í framhaldi af þessu benti Þjóðviljinn á, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði lengst allra flokka átt sæti í ríkisstjórnum á þessum tíma.

Athugasemd Þjóðviljans er réttmæt. Allir flokkar eru samsekir í þessari þróun, enda búa þeir allir að meira eða minna leyti yfir sósíalistískum þáttum. Þessir þættir geta verið góðir eða vondir eftir atvikum. Í stjórn Sjálfstæðisflokksins á málefnum Reykjavikur hafa þessir þættir oft komið fram á jákvæðan hátt. En í stjórn fjármála þjóðarinnar á sósíalismi sízt heima.

Einna skýrasta dæmið um þetta er ríkisrekstur útgerðar stóru togaranna. Ríkið fjármagnar beint og óbeint 95% af stofnkostnaði sumra þessara skipa og lætur síðan bæjarútgerðirnar reka þau á kostnað útsvarsgreiðenda.

Togaraverkfallið var raunverulega ekki leyst með samningum sjómanna og bæjarútgerða, heldur með samningum bæjarútgerða og ríkis um nýja dreifingu á taprekstri skipanna, þannig að þau greiði sig niður á lengri tíma en áður var samið um.

Broslegt millispil í þessum samningum var krafan um þjóðnýtingu stóru togaranna. Það er raunar formsatriði, hvort núverandi rekstur þeirra er talinn þjóðnýttur eða bæjarnýttur. Frumkvæðið að hönnun skipanna, smíðasamningum og smíðakaupum, svo og að fjármögnun þeirra var í höndum ríkisins með þeim árangri, sem allir sjá.

Raunar er sjávarútvegur þjóðarinnar að meira eða minna leyti þjóðnýttur. Útgerðarstjórarnir minna í vaxandi mæli á deildarstjóra hjá hinu opinbera. Ríkið sér um, að reksturinn komi nokkurn veginn út á núlli og að ekkert eigið fjármagn að gagni myndist í útgerðinni.

Þetta gerir ríkið annars vegar með of hárri skráningu gengis krónunnar, sem heldur útgerðinni í seilingarfjarlægð frá gjaldþroti og hins vegar með flóknum og fjármálalegum björgunaraðgerðum, sem gera ríkið að ráðandi afli íslenzkrar útgerðar.

Landbúnaðurinn er ríkisrekinn í enn meira mæli en sjávarútvegurinn. Fjármálaumsvif ríkisins á því sviði skipta mörgum milljörðum króna á ári hverju. Búið er að gera bændur að ánauðugum landsetum, sem verða að gera svo vel að hokra á vegum ríkisins, hvort sem þeir vilja eða ekki.

Almenn stefna ríkisins í fjármálum atvinnulífsins hefur verið sú að sölsa undir sig sem allra mest af lausu fjármagni þjóðarinnar. Ein leiðin er að frysta bankafé í Seðlabankanum. Önnur leiðin er að yfirbjóða bankana í útgáfu spariskírteina. 0g þriðja leiðin er að ofskatta þjóðina.

Þetta herfang eyrnamerkir ríkið síðan sérstökum sjóðum, sem standa undir fjárfestingu og rekstri margra veigamestu greina atvinnulífsins. Þar sem fjármögnunin er líklega mikilvægasti þáttur atvinnulífsins, eru þessar greinar að meira eða minna leyti ríkisreknar, þótt talað sé um einkarekstur á pappírnum.

Slíkur sósíalismi fjármálanna þekkist hvergi í nálægu landi, hvort sem þar ráða ríkjum borgaraflokkar eða jafnaðarflokkar. Enda er hann ein auðveldasta leiðin til að lama viljaþrek þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ný byggðastefna

Íslenzk byggðastefna tekur skakkan pól í hæðina. Hún hlúir ekki að þjóðhagslega mikilvægum vaxtarbroddum úti á landi. Þvert á móti brennir hún peninga í tilgangslausu varnarstríði gegn eðlilegri stórborgarmyndun og gegn eðlilegri breytingu á atvinnuháttum þjóðarinnar.

Byggðastefnunni ætti fyrst og fremst að beina að útgerðarstöðunum umhverfis landið og með töluvert öðrum hætti en nú er gert. Byggja ber á þeirri staðreynd, að á þessum stöðum er stundaður háþróaður atvinnuvegur, sem væri bæði framleiðinn og arðbær, ef ríkið rændi ekki afrakstrinum með rangri skráningu gengis krónunnar og með ýmsum öðrum afskiptum.

Annars vegar ætti byggðastefnan að miða að bættum samgöngum þessara staða á sjó og í lofti við Reykjavíkursvæðið. Þetta felur í sér aukna áherzlu á gerð flugvalla og hafna. Hið síðarnefnda er einkum mikilvægt, því að það er jafnframt forsenda öflugs sjávarútvegs í bæjum og kauptúnum landsins.

Hins vegar ætli byggðastefnan að felast í réttri skráningu gengis krónunnar, þ.e. lækkun þess, samfara hærra fiskverði, bættum aflahlut útgerðar og afnámi hins sjúklega millifærslukerfis fiskvinnslu og útgerðar, sem magnazt hefur á undanförnum árum.

Sjávarútvegurinn er sennilega afkastamesti atvinnuvegur þjóðarinnar. Fengi hann að njóta framleiðni sinnar, mundu sjómenn hafa mun betri tekjur en þeir hafa nú og útgerð og fiskiðnaður gætu endurnýjað sig að töluverðu leyti af eigin fé.

Með þessum hætti mundi fjármagnið streyma til útgerðarstaðanna. Þeir yrðu færir um að sjá borgurum sínum fyrir nægilegri þjónustu og þeir yrðu færir um að tryggja sér öra fjölgun íbúa. Þeir yrðu sjálfir færir um að sjá um eigin byggðastefnu.

Samfara þessari nýju byggðastefnu gagnvart útgerðarstöðum landsins þarf að leggja niður margvíslegt fjáraustur, sem nú gengur undir nafninu byggðastefna.

Leggja ber niður forgang landsbyggðarinnar að rekstrar- og fjárfestingarfé ríkisins. Leggja ber niður forgang landbúnaðar að styrkjum, uppbótum, niðurgreiðslum, lánsfé og lánakjörum. Leggja ber niður Byggðasjóð og stöðva mismunun landahluta hjá öðrum slíkum sjóðum.

Ef sjávarplássin fá að njóta fulls arðs af útgerð sinni, þurfa þau ekki neinar forréttindafyrirgreiðslur umfram aðra. Fjármagnið mundi streyma til þeirra án slíkra afskipta. Hins vegar mundi sparast hin mikla fjárfesting í landbúnaði og atvinnubótaiðnaði úti um landsbyggðina.

Hér er í stuttu máli því haldið fram, að jákvæð byggðastefna eigi að taka við af neikvæðri. Hætta ber vonlausum stuðningi við gamla atvinnuvegi, sem fá ekki staðizt í nútímaþjóðfélagi vegna norðurlegu landsins, og við spánnýja atvinnuvegi, sem fá ekki staðizt vegna fámennis þjóðarinnar.

Úti á landi er frjómagnið fyrst og fremst í útgerð og fiskiðnaði. Þann gróðurreit ber að rækta til eflingar jafnvægis í byggð landsins, en sá ekki fjármagni þjóðarinnar í grýtta jörð undir fölsku flaggi byggðastefnu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hin kúgaða stétt

Í baráttu þrýstihópanna um aðstöðu í þjóðfélaginu er einn fjölmennur hópur, sem oftast verður útundan og nær sjaldnast rétti sínum. Þetta eru neytendur, kúgaðasta stétt á Íslandi.

Hingað til hafa neytendur fremur lítinn stuðning haft af Neytendasamtökunum, sem hafa einbeitt sér að kvartanaþjónustu og ekki náð neinum teljandi árangri í grundvallaratriðum neytendastefnu.

Neytendur verða enn að þola lélegar og ófullnægjandi upplýsingar á umbúðum vöru um innihald hennar, meðferð og endingartíma. Undantekning er, að upplýsingar sjáist um fjölda hitaeininga, magn kolvetna, tegundir og magn rotvarnarefna, svo að dæmi séu nefnd.

Neytendur verða enn að þola, að opinberar stofnanir líti á þá sem þegna en ekki borgara. Yfirvöld telja sér enn heimilt að umgangast viðskiptamenn sína með takmarkaðri virðingu. Með vaxandi stuðningi þingmanna gera þau meiri kröfur til greiðsluhraða af hálfu viðskiptavina en tíðkast í einkarekstri.

Neytendur verða enn að þola einokunaraðstöðu framleiðenda í smásölu mjólkur og ýmissa mjólkurafurða. Á Reykjavíkursvæðinu verða þeir víðast hvar að verja sérstökum tíma til að fara í sérverzlanir til að afla þessara afurða.

Neytendur verða enn að sæta því, að fulltrúar launþegasamtaka sitji í sexmannanefnd sem fulltrúar neytenda og láti það hvað eftir annað viðgangast, að búvöruverð hækkar úr hófi fram.

Neytendur verða enn að sæta úreltu fyrirkomulagi verðlagseftirlits, sem er til þess fallið að svæfa tilfinningu neytenda fyrir verði og gæðum. Höftin á þessu sviði valda því einnig, að til landsins er keypt óhæfilega dýr vara, aðeins til þess að verzlunin geti fengið nógu margar krónur úr oft lágri prósentuálagningu.

Neytendur verða enn að sæta því, að lög um varnir gegn einokun og hringamyndun hafa ekki verið sett, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir í þá átt. Neytendur verða enn að sæta því, að lög um rannsóknir á sviði neytendaverndar hafa ekki verið sett, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Neytendur hafa því ekki aðgang að haldgóðum og hlutlausum upplýsingum um verð og gæði vöru þeirrar, sem á boðstólum er.

Þá sjaldan sem húsmæður rísa upp gegn einhverjum þætti þessarar kúgunar, eru þær ataðar auri í Tímanum og Þjóðviljanum. Tíminn er á móti hagsmunum neytenda, af því að þeir rekast stundum á hagsmuni bænda. og Þjóðviljinn er á móti hagsmunum neytenda, af því að neytendastefna mótast oftast af sjálfstæðri, borgaralegri hugsun, andstæðri kúgun af hálfu hins opinbera, sem hefur tilhneigingu til að líta á borgarana sem þegna.

Hagsmunir neytenda eru almenns eðlis og sjaldnast mjög áþreifanlegir, þegar valdamenn þurfa að taka ákvarðanir. Stjórnmálamenn hlaupa gjarnan á eftir háværum sérhagsmunahópum og láta allt eftir þeim. Landbúnaðurinn er gott dæmi um velgengni slíkra sérhagsmunahópa, sem eru vel skipulagðir, óprúttnir og harðir í horn að taka.

0g reynslan sýnir, að áhugi stjórnmálamanna á hagsmunum neytenda er að miklu leyti sýndarmennska. Neytendur verða að vakna til vitundar um mátt sinn og gerast harðir í horn að taka, ef þeir vilja fá stjórnmálamennina til að vinna fyrir sig.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vopnin slíðruð

Þjóðin hefur staðið saman í erfiðleikunum, sem hún hefur mætt að undanförnu. Síminnkandi þjóðartekjur hafa ekki leitt til verkfalla né annarrar almennrar sundrungar í þjóðfélaginu umfram það, sem tíðkast hér við venjulegar aðstæður. Meira að segja er unnt að halda því fram, að óvenju friðsælt hafi verið í stjórnmálunum að undanförnu.

Í vetur og vor stóð þjóðin andspænis vinnudeilum, sem mörgum virtust óleysanlegar. Svo fór þó, að þessar deilur leystust farsællega og án verkfalla í tveimur áföngum, sem tryggja þjóðinni vinnufrið út þetta árið. Samningamenn og sáttamenn sýndu mikinn dugnað og mikla ábyrgðartilfinningu við að hamra saman sættir.

Vandræðaskipin miklu, stóru togararnir, eru eina umtalsverða undantekningin frá þessu. Og við erum raunar ekki enn búin að bíta úr nálinni með útgerð þessara skipa, sem allir vissu fyrirfram, að engin leið væri að reka af neinu viti.

Vandamál stóru togaranna var orðið svo hrikalegt í vor, að útgerðarfélögin, sem flest eru bæjarútgerðir, töldu jafnvel ódýrara að láta skipin liggja bundin í verkfalli en að halda úti miklum taprekstri af veiðum.

Einnig þessi deila er nú leyst um síðir. Stóru togararnir eru nú að fara út. Þar með hverfur það litla atvinnuleysi, sem hefur verið í fiskvinnslustöðvunum, er tekið hafa við afla þessara skipa. Þar með hefur aftur náðst full atvinna í þjóðfélaginu.

Þótt verðbólguvandi og tekjurýrnunarvandi okkar sé meiri en flestra nágrannaþjóða okkar, erum við atvinnulega séð betur settir en flestir. Atvinnuleysi er orðið landlægt í nágrannalöndunum. 5% atvinnuleysi þykir ekki lengur teljast til tíðinda og sumar þjóðir horfa með hryllingi upp á þróun í átt til 10% atvinnuleysis.

Íslendingar fylgjast nú spenntir með þróun næstu mánaða. Verðlag útflutnings og innflutnings er ótryggt og þar með staða íslenzku.krónunnar. Það er ekki góður fyrirboði, að hún skuli nú vera seld á svörtum markaði á fjórðungi lægra verði en skráð gengi.

Ytri markaðsskilyrði munu ráða mestu um gengi þjóðarinnar á næstu mánuðum. Hinir nýgerðu kjarasamningar kunna að reynast við hæfi. Þeir kunna líka að hafa mjög slæm áhrif á atvinnulífið, ef hin ytri skilyrði halda áfram að versna. Og þeir kunna líka að reynast nægilega hóflegir til þess, að um næstu áramót myndist aðstæður til að bæta lífskjörin enn í nýjum samningum.

Um þetta er engu hægt að spá núna í byrjun sumars. Við vitum þó, að við höfum komizt yfir vinnudeilurnar án þess að búa okkur til nein augsýnileg sjálfskaparvíti. Við höfum sloppið við verkföll og atvinnuleysi.

Þjóðin þarf nú að nota þetta friðarástand sem bezt til að sameinast um farsæla útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur. Landhelgin verður væntanlega færð út í haust eða fyrri hluta vetrar og þá ríður á, að þjóðin standi saman í þeim brotsjóum, sem munu ríða á henni í kjölfar útfærslunnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir