arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Gefur góðan tón

Breta skortir rafmagn og hita, ekki vegna aðgerða Araba, heldur vegna óbilgirni eigin manna. Félög kolanámumanna hafa bannað yfirvinnu að undanförnu og lestarstjórar fara sér hægt við störf. Þannig fer sjálfseyðingarhvötin með Breta í kjaradeilum, einmitt þegar orkuskortur er að hvolfast yfir iðnaðarþjóðir heims.

Ólíkt höfumst við að. Fréttir af samningamálum hér heima eru ólíkt hugnanlegri. Ríkisvaldið og opinberir starfsmenn hafa gert með sér frjálsan samning án úrskurðar kjaradóms. Venjulega hefur kjaradómur orðið að koma til skjalanna, þegar í óefni er komið, svo að óvenju vel og skynsamlega virðist hafa tekizt til í þetta sinn. Gefur það góðan tón og ætti að hafa áhrif á hina almennu kjarasamninga, sem nú standa yfir.

Meginlína samningsins við ríkið virðist vera í samræmi við almennar skoðanir um þessar mundir. Launahækkunin er mest hjá þeim lægst launuðu og minnkar eftir því sem ofar dregur í launastiganum. Hinir lægst launuðu fá 25% hækkun, hinir hæst launuðu 3% hækkun, en að meðaltali er hækkunin um 6%. Menn viðurkenna almennt, að hinir lægst launuðu í þjóðfélaginu hafa ósæmilega lág laun í því verðbólguástandi, sem nú ríkir. Þess vegna var nú brýnna að bæta kjör þeirra en að hækka laun almennt.

Þetta styttir auðvitað launastigann og skapar hættu á, að duglegir og menntaðir menn fari úr þjónustu ríkisins á frjálsa markaðinn eða jafnvel til útlanda, þar sem launamunur er margfalt meiri. Þess vegna má þess ekki vera langt að bíða, að traustari stjórn taki við efnahagsmálum og fjármálum landsins og aðstaða myndist til að bæta einnig kjör mestu hæfileikamannanna. En um sinn verða þeir að bíða, því að kjarabætur láglaunafólks er brýnna verkefni.

Sá ljóður er á þessum annars ánægjulegu samningum, að starfsmatið var fellt úr gildi. Starfsmatið var merkileg tilraun til vísindalegs mats á störfum í þjóðfélaginu. Það gaf vonir um, að umræður um launamun starfshópa kæmust á skynsamlegra stig. Og þessi tilraun gaf góða raun í fyrstu.

Auðvitað má alltaf endurskoða og leiðrétta slíka tilraun. Skoðanir manna geta breytzt á því, hve launamunur eigi að vera mikill. Og skoðanir geta líka breytzt á því, hve þungvægir einstakir liðir matsins eigi að vera. Allt þetta mátti gera án þess að fleygja matinu sjálfu fyrir róða. Ef matið endurspeglaði ekki lengur frjálsa markaðinn, átti að breyta því til samræmis við það.

Þannig hefði smám saman átt að vera hægt að færa matið til samræmis við raunveruleikann og gera það sífellt að gagnlegra hjálpartæki. En barninu var fleygt út með baðvatninu eins og enskurinn segir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Verptir menn

Það fer um marga hrollur, þegar þeir sjá myndir af hinum nýju valdhöfum í Chile. Þeir bera það utan á sér, að þeir eru ekki eins og fólk er flest. Og það, sem hægt er að lesa sér til um skoðanir þeirra, ber allt einkennilega verptan svip. Þetta virðast vera geðtruflaðir hugsjónamenn, sem láta brenna bækur og drepa þúsundir manna.

Athyglisvert er, hve góður jarðvegur er fyrir slíka menn í herjum um allan heim. Atvinnumennska í vopnaburði virðist hafa aðdráttarafl á menn, sem annars þyrftu að leita sálfræðings, og virðist jafnvel rækta með þeim annarlega hugsun.

Chile er ekki eina grófa dæmið um slíkt. Grikkland er annað nýlegt dæmi, sem allir kannast við. Í báðum þessum löndum eru við völd atvinnuhermenn, sem eru ekki með sjálfum sér, fremur en Stalín og Hitler voru á sínum tíma. Menn muna líka eftir Ajub Kahn, forseta Pakistan, og hershöfðingjum hans, sem trylltust gersamlega, þegar þeir reyndu að kúga Bengali til hlýðni.

Voru þessir menn þó uppfræddir í beztu herforingjaskólum Bretlands. Af þessu má draga þann lærdóm, að herskólagengnir menn séu hættulegir, jafnvel þótt það komi ekki eins skýrt fram meðal siðaðra þjóða.

Það er uggvænlegt, hve valdamiklir hershöfðingjar eru í voldugustu ríkjum heims. Í Sovétríkjunum er herinn eitt allra stærsta aflið í þjóðfélaginu, sífellt að heimta og fá meira fjármagn til vígbúnaðar. Áhrifavald hersins er svo mikið, að Sovétríkin eru orðin rangnefni. Betra nafn væri Stór-Rússland, sem minnir á hið forna stórveldi, sem alltaf var útþenslusinnað. Munur gamla og nýja tímans er aðallega sá, að ný hugmyndafræði hefur yngt ríkið upp og gert það að heimsveldi með meiri útþenslukrafti en nokkru sinni fyrr.

Víetnamstríðið hefur sýnt okkur hvílíkir ólukkufuglar bandarískir hershöfðingjar eru í þjóðfélagi sínu. Síðari tíma upplýsingar hafa fært okkur heim sanninn um, hvernig herinn laug kerfisbundið að stjórnmálamönnum landsins og almenningi.

Bæði Kennedy og Johnson voru fangar rangra upplýsinga hers höfðingja sinna. Það var ekki fyrr en lygin var orðin ótrúlega flókin og fjarlæg raunveruleikanum, að spilaborgin hrundi og raunveruleikinn kom í ljós.

Bandaríkjamenn eru heppnir að hafa áttað sig á varasemi hershöfðingja sinna í þetta sinn, eins og þeir áttuðu sig á MacArthur á sínum tíma.

Við Íslendingar megum þá enn frekar prísa okkur sæla að hafa ekki ræktað upp með okkur neina atvinnuhermenn með verpta hugsun. Við höfum sloppið vel í lífsins ólgusjó, og getað sparað okkur hermennsku, þrátt fyrir mikilvæga stöðu lands okkar í ótryggum umheimi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Tívolísaga

Afgreiðsla fjárlaga ríkisins hér á landi er mikið sjónarspil, er minnir helzt á óskalista um jólagjafir, sem börn semja. Menn sitja með sveittan skallann við að semja langa lista yfir opinber verkefni, sem þeir telja nauðsynlegt að ráðast í.

Fyrst eru þessir óskalistar samdir í ráðuneytunum og síðan auknir og endurbættir á alþingi. Það vantar skóla hér, veg þar og höfn alls staðar. Verkefnin eru vitanlega takmarkalaus og gaman að geta glatt kjósendur. Og svo ranka þingmenn við sér, þegar komið er fram undir jól, og búið er að leggja saman listana. Þá kemur í ljós, að kostnaðurinn við jólagjafirnar er langt umfram það, sem reiknað hafði verið með.

Það fyrsta, sem heilbrigðum og heiðarlegum þingmönnum dettur í hug, er, að nú verði að skera eitthvað af þessu niður og koma fjárlögunum aftur niður í skikkanlega upphæð. En þá er spurt: Ætlarðu að taka skólann af þessum, veginn af hinum og hafnirnar af öllum? Þingmenn sjá, að þeir verða úthrópaðir af kjósendum, ef þeir minnast á niðurskurð framkvæmda í þeirra heimabyggð. Keppinautarnir á þingi sjá til þess.

Staðreyndin er sú, að þingmaður fremur pólitískt sjálfsmorð, ef hann leggur til, að ákveðnar nafngreindar framkvæmdir verði skornar niður. Hann kemur því frekar með almennt orðaðar hugmyndir um niðurskurð fjárlaga og getur ekki svarað spurningum um, hvar hann vilji spara. Þess vegna eiga eyðslustefnumenn í hópi þingmanna auðvelt með að stjórna skrípaleiknum.

Niðurstaðan er svo sú, að tekjuhlið fjárlaga er teygð út til að mæta tapinu. Það er gert með því að auka skatta. Þannig hefur á aðeins þremur vinstristjórnarárum tekizt að belgja ríkisbúið verulega út á kostnað annarra þátta þjóðlífsins. Á viðreisnarárunum var ríkisbúið 20% af þjóðarbúinu, en á næsta ári fer það upp í 30%. Með sama áframhaldi verður 1995 ekki eftir króna handa heimilum landsmanna, atvinnulífi og sveitarfélögum.

Þessi vítahringur er ekki séríslenzkt fyrirbrigði. Hið sama hefur t.d. gerzt í Danmörku, unz blaðran sprakk þar í kosningunum í vetur. Þá gáfu kjósendur fjárlagahækkunar- og skattahækkunarflokkunum rækilega á baukinn, svo að þeir fara væntanlega varlegar í sakirnar, þegar þeir semja næstu fjárlög.

Fjárlög á að byggja upp með allt öðrum hætti. Fyrst á að ákveða, hver eigi að vera heildarupphæð fjárlaga. Síðan á að skipta heildarupphæðinni milli málaflokka. Síðast á svo að skipta kökusneiðunum milli einstakra verkefna. Ef þetta er gert, sjá menn strax, hve mikið fé er til ráðstöfunar á hverju sviði og geta einbeitt sér að því að bítast um, hvaða framkvæmdir séu nauðsynlegastar. Þá er ekki þörf á neinum síðari niðurskurði á framkvæmdum, sem þegar eru komnar á blað. Það er miklu auðveldara að tala um, hvaða framkvæmdir komist hverju sinni gegnum nálarauga fyrirfram ákveðinnar upphæðar.

Ef skynsemi leysir ekki skrípaleik af hólmi á þessu sviði, fara seinþreyttir skattgreiðendur senn að grípa til gagnráðstafana.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Marklaus fjárlög

Alþingi er að missa tökin á fjármálum ríkisins. Fjárlögin eru byggð upp á ótal smáatriðum, sem menn telja nauðsynleg eða æskileg. Svo þegar búið er að telja saman alla þessa liði, vakna menn upp við vondan draum og sjá, að útgjöld fjárlaga eru komin langt umfram tekjur. Þá grípa menn til hins gamalkunna ráðs að teygja tekjudálkinn og leggja hærri skatta á þjóðina.

Fulltrúar sjálfstæðismanna í fjárveitingarnefnd lögðu sérstaka áherzlu á þetta vandamál í minnihlutaáliti sínu. Þeir töldu skynsamlegra að byrja á því að ákveða endanlega heildarupphæð ríkisútgjalda og skiptingu hennar milli málaflokka, áður en farið er að deila niður upphæðum á einstök verkefni.

Á þessi rök var ekki hlustað í þetta sinn frekar en undanfarin ár. Fjárlagafrumvarpið er þegar komið upp í rúm 28% áætlaðrar þjóðarframleiðslu á næsta ári og fer upp í 29-30%, þegar búið er að bæta við það þeim hækkunum launa og tryggingabóta, sem þegar eru komnar fram. Er þó ekkert tillit tekið til kjarasamninganna, sem nú standa yfir.

Á undanförnum árum hefur ríkisbáknið ekki magnazt í takt við verðbólguna, heldur langt umfram hana. Hlutur ríkisins af þjóðarframleiðslunni var ekki nema 17,5% árið 1965, en er nú orðinn 27% og verður 30% á næsta ári, ef núverandi fjármálastefna fær að ráða fjárlögum. Þessi krabbameinsvöxtur þrengir ógæfulega að fjölskyldum og fyrirtækjum, er fá sífellt minni hluta kökunnar, sem er til skiptanna.

Síðasta ár viðreisnarstjórnarinnar námu fjárlögin 11 milljörðum króna. Fyrsta ár vinstri stjórnarinnar hoppuðu þau upp í 17 milljarða. Næsta ár þar á eftir, árið í ár, upp í 22 milljarða og árið 1974 upp í 29,5 milljarða, ef að líkum lætur. Þetta er 50% hækkun árið 1972, 30% hækkun áríð 1973 og 35% hækkun árið 1974. Eru þau nú nærri þrefalt hærri en þau voru fyrir aðeins þremur árum.

Ríkisstjórnin hyggst teygja tekjudálk fjárlaganna í þetta sinn með hækkun söluskatts, auk þess sem hún hyggst breyta hluta tekjuskattsins í söluskatt. Þetta hefur vakið harða andstöðu stjórnarandstöðunnar. Til liðs við hana er kominn Bjarni Guðnason alþingismaður, sem segist munu greiða atkvæði gegn stjórninni í skattahækkunartillögum. Munu slík frumvörp þá falla á jöfnum atkvæðum.

Það er því ábyrgðarlaust hjá ríkisstjórninni og þingmönnum hennar að samþykkja stórkostlega hækkun fjárlaga, ef tekjutillögurnar verða felldar. Slík fjárlög væru markleysa ein. Enda segir í fyrrgreindu minnihlutaáliti: “Við teljum það óhæfa starfsaðstöðu fyrir fjárveitingarnefnd að ætla henni að fjalla um útgjaldabeiðnir, sem skipta hundruðum milljóna, þegar ekki bólar á neinum viðunandi tillögum stjórnvalda um tekjuöflunarleiðir.”

Ráðamennirnir eru svo sannarlega að missa tökin á fjármálum ríkisins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Alþjóðleg háskóladeild

Alþingismennirnir Magnús Jónsson og Ellert B. Schram hafa á alþingi lagt til, að ríkisstjórnin hefji sem fyrst viðræður við Sameinuðu þjóðirnar um, að ein eða fleiri deildir hins nýstofnaða háskóla Sameinuðu þjóðanna verði staðsettar á Íslandi eða að íslenzkar rannsóknastofnanir taki upp samvinnu við skólann um einstök verkefni.

Háskóli Sameinuðu þjóðanna á að taka til starfa síðari hluta næsta árs og verða deildir hans dreifðar víða um lönd. Benda flutningsmenn tillögunnar á, að Ísland henti vel til haf-og fiskifræða annars vegar og til jarðvísinda og jarðhitarannsókna hins vegar. Er ekki að efa, að framgangur þessa máls mundi verða íslenzkum rannsóknum mikil lyftistöng og verði efnahagslífinu til framdráttar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Afnám ranglætis

Mörg dæmi eru um, að blásaklaust fólk verður illa fyrir barðinu á ranglátum lögum um fasteignamat og sambýli í fjölbýlishúsum. Ef eigandi einnar íbúðar í fjölbýlishúsi greiðir ekki opinber gjöld af íbúðinni, eru allir hinir samábyrgir og verða að borga fyrir hann, ef þeir vilja komast hjá því, að íbúðir sínar verði auglýstar á uppboði. Þar á ofan komast nöfn sumra þeirra í Lögbirtingablaðið og aðra fjölmiðla undir stimpli vanskilamanna.

Eggert G. Þorsteinsson alþingismaður hefur flutt þarfa tillögu á alþingi um afnám þessa ranglætis. Vill hann láta meta hverja íbúð sem sérstaka einingu og að tryggt sé, að ekki séu aðrar íbúðir auglýstar til uppboðs eða aðfarar vegna vangoldinna gjalda en þær, sem í skuld eru hverju sinni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vernd fyrir fólkið

Mikilvægt skref í átt til aukinna borgararéttinda hefur verið stigið hér á landi. Á alþingi hefur verið lagt fram stjórnarfrumvarp um umboðsmann alþingis að norrænni fyrirmynd. Er frumvarpið samið í framhaldi af samþykkt tillögu um þetta efni frá Pétri Sigurðssyni alþingismanni.

Umboðsmaðurinn á að taka við kvörtunum fólks á hendur opinberum stjórnvöldum og embættismönnum og hafa starfslið til að rannsaka þessar kvartanir. Ef þær hafa við rök að styðjast, geti hann látið höfða mál gegn viðkomandi valdhöfum eða náð fram leiðréttingum með öðrum hætti.

Um leið og umboðsmaðurinn er almenningi til halds og trausts gagnvart ríkisbákninu, stuðlar hann einnig að bættri stjórnsýslu. Eftir því sem stjórnkerfið verður flóknara, eykst þörfin á slíkum umboðsmanni. Einstakir þingmenn hafa ekki lengur innsýn í ríkisbáknið og geta ekki veitt því nægilegt aðhald. Þar við bætist, að frumkvæðið í opinberum málum er stöðugt að færast meira og meira í hendur embættismanna, sem einir hafa þá sérþekkingu, er hið flókna ríkiskerfi krefst

Með því að snúa sér til umboðsmanns alþingis getur almenningur sparað sér dýran og tímafrekan málarekstur fyrir dómstólum. Óhætt er að fullyrða, að þetta sé eitt mesta nauðsynjamál sem alþingi hefur til meðferðar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Milljarðasparnaður

Margir efast um, að raunhæft sé að tala um niðurskurð á ríkisbákninu. Þeir segja reynsluna sýna, að slíkur niðurskurður sé mjög erfiður í framkvæmd. Og þeir fullyrða, að tillögur um mikla tekjuskattslækkun sé aðeins sýndarmennska, hálfgerð glistrupska, enda muni reynast nauðsynlegt að hækka söluskattinn til jafns við lækkun tekjuskattsins.

Í þessu felst það sannleikskorn, að ríkisbáknið er tiltölulega ónæmt fyrir viðleitni til endurbóta í rekstri. Þegar reynt er að spara rekstrarútgjöld, kemur það venjulega fram í minni þjónustu af hálfu hins opinbera, en ekki í aukinni hagræðingu í starfi. Þetta er eitt af grundvallarvandamálum opinbers rekstrar. Kerfið kann einfaldlega ekki að spara.

Menn mega samt ekki gefast upp, þrátt fyrir þessa tregðu. Fjármálaráðuneytið getur hert verulega eftirlitið með rekstrarvenjum opinberra stofnana og lagt blátt bann við ýmsu bruðli, sem viðgengst. Hitt er satt, að árangur þessa starfs er ekki mjög áþreifanlegur, þegar áætluð eru ríkisútgjöld á fjárlögum.

En ríkið eyðir í meira en rekstur. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er áætlað, að á næsta ári nemi fjárfestingar ríkisins og stofnana þess hvorki meira né minna en fimm milljörðum króna. Er þetta 37,5% hækkun milli ára. Enginn annar þáttur fjárlagafrumvarpsins hækkar svona mikið.

Ríkisstjórnin hyggst leggja í þessa miklu fjárfestingu, einmitt þegar alls staðar eru nóg verkefni í atvinnulífinu. Meðan hálfur bátaflotinn liggur bundinn við bryggju á vertíðinni í vetur vegna skorts á sjómönnum, ætlar ríkið að herða kapphlaupið við atvinnulífið um starfskrafta þjóðarinnar.

Ríkisstjórnin gat ekki valið verri stefnu. Auðvitað á ríkið í slíkum kringumstæðum að draga saman seglin og fresta framkvæmdum til þess tíma, þegar minna er um að vera í atvinnulífinu. Með slíkum hætti á ríkisstjórnin að jafna hagsveiflur og vinna gegn verðbólgu í stað þess að ýta undir hana eins og nú er gert.

Íslendingar hafa ekki ráð á því að leyfa ríkisstjórninni að fjárfesta fyrir fimm milljarða króna á næsta ári. Hinar fyrirhuguðu framkvæmdir eru að vísu nytsamlegar og sumar nauðsynlegar, en þjóðin hefur ekki efni á að gera allt í einu. Við núverandi aðstæður ætti að fara helmingi hægar í sakirnar, fjárfesta fyrir hálfan þriðja milljarð í stað fimm.

Við munum vissulega sjá eftir hinum nytsamlegu framkvæmdum, sem frestað yrði. En við verðum að haga okkur eftir efnum og ástæðum. Þjóðin getur ekki og vill ekki standa undir aukningu ríkisbáknsins úr 20% þjóðartekna í 30% á aðeins þremur árum. Nú er nóg komið og nú verður að snúa við.

Með virkri samstöðu á þjóðin að geta knúið ríkisstjórnina til að skera milljarða af ríkisútgjöldunum og lækka tekjuskatta almennings að sama skapi, án hækkunar söluskatts.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Dagprísar á krónunni

Flestir segjast vera andvígir verðbólgu, jafnvel þeir, sem hagnast á henni. Og varla er til sá stjórnmálamaður, sem ekki hefur afnám verðbólgunnar efst á loforðalista sínum. Þessi einkennisbólga Íslands skipar heiðursseti í stjórnmálaályktunum og málefnasamningum.

Samt gengur hvorki né rekur. Verðbólgan situr við sinn keip. Hún er að vísu misjafnlega mikil. Á viðreisnartímanum var hún að meðaltali um10% á ári. Núna á vinstristjórnartíma er hún hins vegar um 20% á ári. Og svo virðist sem við munum áfram lifa við verðbólgu næstu árin og jafnvel áratugina, eins og við höfum gert í rúma þrjá undanfarna áratugi.

Vitanlega er óhugnanlegt að búa við verðbólgu, sem tvöfaldar verðlagið á aðeins einu kjörtímabili, eins og nú virðist ætla að verða reynslan. Það má áreiðanlega minnka núverandi verðbólgu um helming og koma henni niður í 10% á ári. En spurningin er sú, hvort það þýði nokkuð að reyna að koma henni enn neðar. Oft hefur það verið reynt og ekki tekizt.

Hæfileg verðbólga, helzt innan við 10% á ári, hefur sínar ljósu hliðar. Hún er merki um töluverðan hagvöxt og næg verkefni í atvinnulífinu. En skuggahliðarnar eru alvarlegar. Í fyrsta lagi skekkir hún smám saman gengi krónunnar og veldur skyndilegum kollsteypum hennar. 0g í öðru lagi rýrir hún ört ellilífeyri og annan sparnað.

Verðbólgan fylgir okkur, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þar með er ekki sagt, að við eigum að leggja árar í bát. Við þurfum stöðugt að beita gamalkunnum ráðum til að hamla gegn henni. Og við þurfum líka að leita nýrra ráða, sem kunna að henta íslenzkum aðstæðum.

Fljótandi gengi krónunnar og almenn vísitölutrygging fjárskuldbindinga hefur hvort tveggja verið nefnt, en aldrei í nægilegri alvöru. Efnahagssérfræðingar okkar mættu gjarna kanna þessar tvær leiðir ofan í kjölinn.

Laun og verð eru beint og óbeint vísitölutryggð. Hví skyldu víxlar, lán og aðrar fjárskuldbindingar ekki einnig vera vísitölutryggðar? Með því mætti loka hring vísitölukerfisins. Ellilaunaþegar og sparendur mundu tapa minna og steinsteypusafnarar græða minna. Núverandi dagprísar á launum og verði mundu yfirfærast á aðra peningaveltu í landinu.

Með sama hætti mætti setja dagprísa á krónuna í viðskiptum við útlönd eins og margar þjóðir hafa gert með góðum árangri. Hingað til hafa útflutningsatvinnuvegir og iðnaður átt í sífelldum erfiðleikum út af skökku gengi. Og hinar stórfelldu gengislækkanir, sem jafnan hafa reynzt nauðsynlegar, hafa sett þjóðfélagið á annan endann. Hví ekki bara lækka krónuna jafnt og þétt án allra kollsteypa, – taka upp fljótandi gengi að erlendri fyrirmynd.

Svona stórtækar hugmyndir er ekki unnt að framkvæma í einu vetfangi. Menn þurfa aðlögunartíma. Vísitölutryggingu fjárskuldbindinga mætti t.d. koma upp á fjögurra ára tímabili, þannig að fjórðungur vísitölunnar kæmi til framkvæmda á nýjar fjárskuldbindingar fyrsta árs og síðan fjórðungur til viðbótar á hverju ári.

Menn hafa tilhneigingu til að afgreiða svona hugmyndir með því að yppta öxlum. En höfum við lengur efni á að neita að kanna þær ofan í kjölinn?

Jónas Kristjánsson

Vísir
Fimmta herdeildin

Borgarfulltrúar minnihlutaflokkanna í Reykjavík eru eins og fulltrúar meirihlutans kjörnir til að starfa fyrir borgina og borgarbúa. Þeir eru ekki undanþegnir allri ábyrgð, þótt þeir séu í minnihluta. Þetta skiptir sérstöku máli, þegar flokksbræður minnihlutafulltrúanna í Reykjavík fara með völd í ríkisstjórninni. Þá ber minnihlutafulltrúunum skylda til að reyna að fá ríkisstjórnina ofan af ofsóknum á hendur Reykjavík.

Nú eru einmitt slíkar aðstæður. Ríkisstjórnin hefur á skömmum ferli sínum stórhækkað verð á allri þjónustu ríkisins en staðið harðlega gegn því, að Reykjavíkurborg fengi að hækka verð á sinni þjónustu til samræmis við verðbólguna. Þetta hefur hún getað gert, því að verðlagsstjórnin er í hennar höndum.

Fyrri ríkisstjórnir hafa ekki haft slíka stefnu gegn Reykjavíkurborg og þá um leið öðrum sveitarfélögum í landinu. Birgir Ísleifur Gunnarsson borgarstjóri benti á það í umræðum um fjárhagsáætlun næsta árs, að hingað til hefðu ríkisstjórnir jafnan treyst sveitarfélögum til að verðleggja þjónustu sína, ef undan eru skilin stutt verðstöðvunartímabil. Af þessu hefði fengizt góð reynsla. Sveitarstjórnir hefðu ekki misnotað þetta vald, heldur fremur tregðazt í lengstu lög við að hækka verð þjónustu sinnar.

Núverandi ríkisstjórn hefur hins vegar reynt að eyðileggja fjárhag Rafmagnsveitu og Hitaveitu Reykjavíkur með því að neita þeim um hækkanir Er ekki unnt að sjá annað en að hún stefni að því að gera þessi borgarfyrirtæki gjaldþrota.

Hún neyddist þó til að lina á kverkatakinu, þegar olíustríðið hófst á heimsmarkaðinum og allir sáu, hve nauðsynlegt var að efla og stækka hitaveitur á landinu. Enda risu upp sveitarfélögin í nágrenni Reykjavíkur, sem ætluðu að hefja samstarf við borgina um hitaveitu, og gagnrýndu kverkataksstefnuna. Varð ríkisstjórnin að heimila nokkra hækkun á hitaveitutaxta, en hvergi nærri nóga.

Fulltrúar minnihlutans í borgarstjórn eru ekki sérlega athafnasamir í starfi. Tillögur þeirra eru bergmál og stundum yfirboð á tillögum meiri hlutans, sem sumar hverjar eru þegar komnar til framkvæmda. Stundum leggja þeir til, að þessum framkvæmdum verði hraðað. En þeir bjóða ekki upp á neitt nýtt, enga stefnubreytingu, og virðast með því játa, að stjórn borgarinnar sé í góðum höndum.

Þrátt fyrir þessi vandræði minnihlutans má hann ekki gefast upp. Hann getur unnið borginni margvíslegt gagn á öðrum sviðum. Borgarfulltrúar hans geta til dæmis reynt að hafa góð áhrif á flokksbræður sína í ríkisstjórn og fengið þá til að losa kverkatakið á fyrirtækjum borgarinnar. Til þess hafa þeir betri aðstöðu en aðrir borgarfulltrúar.

En þetta hafa þeir ekki gert. Með þegjandi þögninni hafa þeir stutt ofsóknir ríkisstjórnarinnar á hendur Reykjavík og þar með starfað eins og fimmta herdeildin meðal Reykvíkinga.

Jónas Kristjánsson

Vísir