arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Margt hefur tekizt vel.

Flest er það ánægjulegt, sem kemur í ljós, er staða afmælisbarnsins er metin á 37 ára afmæli íslenzka lýðveldisins. Þessi unga stofnun hefur sannað gildi sitt og fetar hægt, en örugglega inn í óvissa framtíð margra möguleika.

Við tökum af krafti þátt í tækni og verkfræði, listum og bókmenntum. Það er með ólíkindum, hversu víða sköpunargáfa og -gleði fá útrás hjá aðeins um 220 þúsund manna þjóð. Þetta réttlætir bezt tilveru lýðveldisins.

Sama orkan og athafnasemin kemur fram í daglegu lífi þjóðarinnar. Menn vinna langan vinnudag við gnægð verkefna, meðan 10% íbúa nágrannalandanna ganga um með hendur í vösum, af því að störf eru ekki til handa öllum.

Um leið hefur lýðveldinu tekizt að koma hér á meiri jöfnuði en annars staðar er raunin á. Bilið milli hins hæsta og lægsta er styttra en spurnir fara af í nágrannalöndunum. Þetta hefur verið og er aðalsmerki Íslendinga.

Þennan árangur þurfum við að varðveita. Við verðum með öllum ráðum að hindra, að atvinnuleysi rækti hér stétt utangarðsmanna og þiggjenda. Um leið verðum við að hafna hagfræðikenningum, sem byggja á atvinnuleysi.

Árangurinn þurfum við líka að auka. Ein stétt hefur týnzt í jafnréttinu. Það er roskið fólk, öryrkjar, einstæðar mæður og aðrir, sem ekki geta tekið þátt í hinni almennu velmegun, af því að enginn stiginn er þeim fær.

Til þess að taka þátt í jafnrétti velmegunarinnar þurfa menn einhvern stiga, aðstöðu til dæmis eða ábyrgð, menntun, aflahlut, ákvæðisvinnu, yfirvinnu eða annað, sem lyftir þeim upp úr láglaunatöxtum vinnumarkaðarins.

Við þurfum að lyfta hinni týndu stétt upp í jafnrétti og velmegun meirihlutans. Til þess eru ýmsar leiðir, til dæmis öfugur tekjuskattur. Þetta er dýrt verkefni, sem krefst traustrar undirstöðu í atvinnulífinu.

Þar hefur okkur ekki gengið eins vel og efni standa til. Bjartasta hliðin felst í þeim tökum, sem náðst hafa á verndun fiskistofna og eiga að tryggja góð aflabrögð um ókomin ár. Á öðrum sviðum hefur okkur gengið miður.

Enn erum við með á herðunum óeðlilega þrútinn landbúnað í hinum hefðbundnu greinum kindakjöts og mjólkurvöru. Þetta kostar okkur meira en herinn í öðrum löndum og hindrar fólk og fé í að streyma til arðbærra athafna.

Enn höldum við iðnaðinum niðri og einbeitum okkur þar um of að láglaunagreinum eins og prjónaskap. Á meðan eyðum við tímanum í óæskileg bræðravíg með og móti orkufrekum iðnaði með þátttöku erlends áhættufjármagns.

Við gætum lagað vandamál atvinnulífsins með auknu viðskiptafrelsi, gjaldeyrisfrelsi og vaxtafrelsi, er komi í stað miðstýringar, sem lýsir sér í margvíslegri forgangsflokkun og risaeðlum á borð við Framkvæmdastofnun ríkisins.

Þingmenn eiga að setja lög og ráðherrar að framkvæma þau. Þessir aðilar eiga ekki að reyna að ráða öllu öðru líka. Þeir eiga að dreifa valdinu. Þeir eiga ekki að stjórna fjölmiðlum, bönkum, sjóðum og opinberum fyrirtækjum.

Verkefnin eru nóg í baráttunni fyrir viðgangi og eflingu íslenzka lýðveldisins. Margt hefur tekizt vel á liðnum árum. Það er því ekki óhæfileg bjartsýni, að okkur muni áfram takast margt vel á komandi árum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stundarléttir.

Sem betur fer hefur Ernest Lefever dregið sig í hlé sem ráðherraefni mannréttindamála í utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna. Uppgjöfin hyggðist á spá um, að skipun hans yrði naumlega felld í öldungadeild Bandaríkjaþings.

Skömmu áður hafði utanríkismálanefnd öldungadeildarinnar samþykkt með yfirgnæfandi 13-4 meirihluta að mæla gegn skipun Lefevers, þrátt fyrir eindreginn og ítrekaðan þrýsting Reagans forseta, sem endilega vildi Lefever.

Ráðherraefnið var hættulegt dæmi úr hópum ofsatrúarmanna, sem Reagan er alltof mikið tengdur. Það var lán, að reyndir repúblikanar á þingi sáu, að skipun Lefevers hefði skaðað samskipti Bandaríkjanna við lýðræðisríki.

Lefever er þekktur fyrir andstöðu gegn því, að Bandaríkin setji markmið í mannréttindum í samskiptum við útlönd. Í raun þýðir þessi afstaða, að Bandaríkin skuli taka upp vinsamlegri samskipti við glæpastjórnir í útlöndum.

Lefever vildi gera greinarmun á alræðisríkjum kommúnismans og vinveittum einræðisríkjum, sem væru með í baráttunni gegn kommúnismanum og væri auk þess hægt með lagi að þoka í átt til aukinna mannréttinda heima fyrir.

Sá sannleikskjarni er í skoðunum Lefevers, að Sovétríkin hafa það umfram önnur glæpastjórnarríki að stefna að heimsyfirráðum. Þess vegna hlýtur verulegur þáttur utanríkismála vestrænna ríkja að felast í andstöðu við þá stefnu.

Hins vegar verður að játa, að stjórnir margra andkommúniskra ríkja eru miklu villimannlegri en stjórn Sovétríkjanna. Fjöldamorð eru nokkurn veginn aflögð heima fyrir þar eystra og pyndingar aðeins stundaðar í smáum stíl, miðað við aðra staði.

Argentína er alræmt dæmi um takmarkalausa villimennsku í stjórnarfari. Grimmdin og ógeðið þar er svo gífurlegt, að því verður ekki lýst á prenti. Þúsundir manna eru hreinlega týndar, af því að leifum þeirra hefur verið kastað í úthafið.

Glæpalýður Rómönsku Ameríku hefur löngum skákað í skjóli Bandaríkjanna. Honum hefur nægt að segjast vera að berjast við kommúnista. Carter var fyrsti forseti Bandaríkjanna, sem lét ekki segja sér slíka vitleysu.

Rómanska Ameríka er hroðalegur staður, þar sem grimm og gráðug auðstétt þrælkar alþýðuna og kúgar sem mest hún má. Borgarastríðið í Nicaragua var sönn uppreisn alþýðunnar og sama er að segja um núverandi átök í Salvador.

Fagnaðarkliður fór um illmennahópa Rómönsku Ameríku, þegar Reagan náði kjöri sem forseti Bandaríkjanna. Síðan þá hefur kúgun hvarvetna aukizt í þessum bakgarði Bandaríkjanna. Kjarkur morðingja og pyndingastjóra hefur aukizt.

Skipun Lefevers hefði orðið punkturinn yfir i-ið. Ef hann hefði orðið ráðherra mannréttinda í Bandaríkjunum, hefðu mannréttindasinnar heimsins hreinlega orðið að hafna forustu Bandaríkjanna fyrir hinum siðmenntaða heimi.

Því miður er málið ekki leyst, þótt einn hættulegur maður verði af embætti. Reagan Bandaríkjaforseti er sem fyrr lokaður fyrir því, hvað er í rauninni hornsteinn Vesturlanda, stolt Vesturlanda, – mannréttindi.

Reagan er orðinn svo samgróinn kúrekahlutverkinu, að hans fyrsta utanríkisverk var að gefa einum fantinum, forseta Mexíkó, riffil að gjöf. En karlmennska kúrekamyndanna er því miður skammt frá “machismo” hinnar Rómönsku Ameríku.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Begin einangrar Ísrael.

Hinn gamli hryðjuverkamaður, Menachem Begin, forsætisráðherra Ísraels, hefur farið hamförum í baráttunni fyrir þingkosningarnar 30. júní. Hann hefur beitt hinum fautalegustu brögðum og því miður náð hylli lýðsins að nýju.

Fyrir þremur mánuðum virtist svo sem hin hægri sinnaða Likud-samsteypustjórn Begins mundi kolfalla í kosningunum. En nú hafa skipazt svo veður í lofti, að talið er líklegt, að forsætisráðherrann muni halda velli.

Fyrst tók Begin upp á því að níða erlenda þjóðarleiðtoga, einkum Helmut Schmidt, kanslara Vestur-Þýzkalands. Ofsafengnar og með öllu tilhæfulausar skammir hans virtust falla í frjóan jarðveg Þjóðverjahaturs í Ísrael.

Síðan lét hann flugher Ísraels skjóta niður herþyrlur Sýrlendinga í Líbanon. Þetta var árás á annað land og gerði að engu tilraunir Bandaríkjanna til að koma á friði í borgarastyrjöldinni í Líbanon. Einnig þá fagnaði Ísrael.

Síðasta og mesta óhappaverk Begins var að láta flugherinn ráðast á kjarnorkuverin, sem Ítalir og Frakkar hafa hjálpað Írökum að reisa. Færustu sérfræðingar úr hlutlausri átt telja þessi ver eingöngu hafa verið nýtanleg á friðsamlegan hátt.

Ísraelsmenn fögnuðu ákaft á götum úti, þegar þeir fréttu af þessu nýjasta óþverrabragði Begins. Þeir virðast orðnir svo helteknir af Massada-hugsun hins umkringda, að þeir telji sig yfir almenn siðalög og þjóðarétt hafna.

Margir góðir menn á borð við Anwar Sadat Egyptalandsforseta og Jimmy Carter Bandaríkjaforseta höfðu lagt mjög hart að sér við að draga úr spennu á landamærum Ísraels. Allt þetta starf hefur Begin sprengt í loft upp.

Með árásinni á Írak einangraði Begin Ísrael í heiminum. Til að bjarga stjórn sinni frá falli eyðilagði hann hið viðkvæma jafnvægi heimshlutans. Hann kann að sigra í kosningunum, en sá sigur felur í sér ósigur Ísraels.

Ótraustleg vinnubrögð.

Fyrirsögnin “Stálbræðsla er æskileg” var á leiðara Dagblaðsins 4. maí, þar sem mælt var með þáttöku manna í stofnun hlutafélags um framleiðslu steypustyrktarjárns. Fyrirsögnin fól í sér heildarniðurstöðu leiðarans.

Stuðningur blaðsins var með þeim sjálfsagða fyrirvara, að verksmiðjan skyldi ekki njóta neinnar opinberrar verndar. Blaðið telur til ills, að hið opinbera styðji starfsemi, ef hún leiðir til hærra vöruverðs eða aukinna skatta.

Eitthvað hefur fyrirvarinn farið fyrir brjóst aðstandenda verksmiðjunnar. Einn þeirra, Elías Gunnarsson verkfræðingur, hefur kvartað á prenti, kryddað óviðkomandi dónaskap, sem segir töluverða sögu um höfundinn.

Í fumi greinarinnar ruglar hann saman áliti Dagblaðsins á salt- og steinullarverksmiðjum, sem birtist 1. júní og áliti þess á stálbræðslunni frá 4. maí. Efasemdir blaðsins voru miklum mun þyngri í garð fyrrnefndu verksmiðjanna.

Hinu er ekki að leyna, að nýjar efasemdir hljóta að vakna í garð stálbræðslumanna, þegar þar koma í ljós strákar, sem verða sér til skammar á opinberum vettvangi út af eigin misskilning. Slíkt fælir bara hluthafa á brott.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ódýra ferðamannalandið.

Ísland er ódýrasti gestgjafi í heimi samkvæmt tölum tímaritsins Business Traveller um kostnað á gistingu og mat kaupsýslumanna. Að borða og sofa hér á landi kostar ekki nema 42% af því, sem það kostar í Bretlandi.

Samkvæmt þessum tölum er hliðstæður kostnaður 72% í Danmörku, 88% í Noregi og 93% í Bandaríkjunum. Í sólarlöndunum er hann heldur nær íslenzkum kostnaði, 50% í Portúgal og 72% á Spáni, allt miðað við Bretlandskostnað.

Ástæða er til að ætla, að Íslandsfarar þeir, sem miðað er við, hafi náð sérstökum kjörum, því að tölur Íslands eru ótrúlega lágar. Eru þær þó reiknaðar á óeðlilega háu skráðu gengi krónunnar. Rétt gengi gæfi enn meiri mun.

Vitað var, að gisting væri tiltölulega ódýr hér á landi. Hitt kemur á óvart, að matarverð skuli ekki vega upp á móti lágu verði á gistingu. Tölur tímaritsins benda til, að matur sé ekki eins dýr hér á landi og menn vilja stundum vera láta.

Niðurgreiðslur landbúnaðarafurða hafa nokkur áhrif. Með þeim eru skattgreiðendur látnir borga hluta af matarkostnaði erlendra ferðamanna eins og annarra neytenda í landinu. Þær eru dæmi um, hvað millifærslur geta verið hættulegar.

Annar þáttur hins tiltölulega lága matarverðs er ódýr sjávarafli hér á landi. Hinn þriðji er sennilega sá, að álagning í veitingarekstri sé lág í samanburði við útlönd, svo sem almennt er í rekstri hér á landi.

Samband veitinga- og gistihúsa hefur með aðstoð Klúbbs matreiðslumeistara búið til sérstaka tveggja rétta sumarmatseðla á 52 og 61 krónu. Þessir seðlar ættu mjög að treysta þá skoðun, að ekki sé of dýrt að ferðast til Íslands.

Flest bendir til, að í sumar muni ferðamenn streyma hingað meira en nokkru sinni áður, eftir nokkra lægð í fyrra. Þetta er okkur ágæt búbót og væri enn betri, ef við þyrftum ekki að greiða niður matinn þeirra.

Ísland verður aldrei neitt dæmigert ferðamannaland. Hin stutta sumarvertíð er of svöl. Aðstaðan mun aldrei standast samjöfnuð við sólarstrendur. En landið er ólíkt öðrum löndum og hefur nokkurt aðdráttarafl á sérvitringa.

Það borgar sig ekki heldur að leggja of mikla áherzlu á móttöku ferðamanna. Hún felur í sér of miklar sveiflur, svo sem þjóðir Miðjarðarhafs hafa fengið að kenna á. Og ferðamannaþjónusta er líka dæmigerð láglaunagrein, því miður.

Í stórum dráttum hefur ferðamannaþjónusta okkar þróazt á skynsamlegan hátt. Fjárfestingu hefur verið haldið í lágmarki með því að nota skóla sem hótel á sumrum. Um leið hefur verið útveguð sumarvinna fyrir fjölda skólafólks.

Hótelhaldarar, sem berjast við rekstur árið um kring, kvarta yfir, að sumarhótelin taki kúfinn af viðskiptunum. En satt að segja er ekki auðvelt að sjá skynsamlegri leið í landi, þar sem vor og haust ná næstum saman.

Að vísu hafa málsaðilar yfirleitt ekki áttað sig á nútímakröfum um einkabað með hverju hótelherbergi. Fyrir bragðið hafa fæst hinna nýju skólahótela aðstöðu til að fá það verð fyrir gistingu, sem æskilegt hefði verið.

Svo getum við auðvitað sjálf fært okkur í nyt þær erlendu upplýsingar, að gisting og matur séu hér í ódýrasta lagi. Innlendir ferðamenn hafa hingað til of lítið notfært sér hina innlendu ferðamannaþjónustu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lélegur samningur norskur.

Lélegur er samningurinn, sem Íslendingar eru að gera við Norðmenn um nýtingu auðlinda milli Íslands og Jan Mayen. Þetta er norskt hugsaður samningur, þótt hann beri ekki íslenzka hagsmuni fyrir borð.

Norðmenn hafa gífurlegan áhuga á olíu og þess vegna fjallar samningurinn um olíu. Norðmenn líta hins vegar á fiskveiðar sem eina grein landbúnaðarvitleysunnar og þess vegna fjallar samningurinn ekki um fisk.

Norðmönnum hefur hingað til verið einkar ósýnt um að vernda fiskistofna. Þeir hafa hvað eftir annað látið langtímasjónarmið víkja fyrir skammvinnum gróða. Þar eru fiskveiðar notaðar til að drepa tíma atvinnuleysingja á kostnað ríkisins.

Við erum svo sem engin ljós heldur á þessu sviði. Mjög fáir gera sér grein fyrir, hversu bráðnauðsynlegt okkur er að ná tökum á skipulagi fiskveiða utan 200 mílna lögsögunnar með samningum við Norðmenn, Færeyinga og Grænlendinga.

Þorskur syndir milli Íslands og Grænlands. Loðna syndir milli Íslands, Grænlands og Jan Mayen. Lax er á ferðinni um allan sjó. Og svo er það kolmunninn, sem úthafsflotar Sovétríkjanna og Efnahagsbandalagsins moka upp utan 200 mílna.

Við eigum að stefna markvisst að verndun þessara fiskistofna. Við eigum að stefna markvisst að lokun Norðaustur-Atlantshafsins fyrir fiskiskipum annarra en strandríkja svæðisins, Grænlands, Íslands, Færeyja og Noregs.

Úr því að við gátum samið frið við Norðmenn um Jan Mayen, getum við líka samið við þá, Færeyinga og Grænlendinga um hinn víðari sjóndeildarhring utan okkar 200 mílna. En á þessu er því miður engin sjáanleg hreyfing.

Í þess stað er tíminn drepinn með langdregnum viðræðum við Norðmenn um skiptingu hugsanlegs olíugróða við Jan Mayen. Samningur um olíuna er svo sem betri en ekki neinn, en þá helzt sem undanfari fleiri samninga.

Athyglisvert er, að málgögn ríkisstjórnarinnar og Morgunhlaðið sameinuðust í áróðursherferð fyrir norska samningnum löngu áður en efnisatriði hans voru gerð kunn. Þá gáfu þessir aðilar í skyn, að samningurinn væri okkur hagstæður.

Þetta var ójafn leikur. Annars vegar var þjóðinni neitað um vitneskju og hins vegar var henni boðuð trú. Fyrir bragðið hafa samningamenn haft frið til að dunda á villigötum væntanlegs olíugróða við Jan Mayen.

Hart er, að þessir menn og íslenzk stjórnvöld skuli ekki sjá, að enn brýnna er að semja við Norðmenn um stjórn fiskveiða á opnum hafsvæðum, sem liggja milli 200 mílna efnahagslögsögu beggja þjóðanna.

Við gætum til dæmis samið um helmingaskipti, auk þess sem við þyrftum einhverja tryggingu gegn hugsanlegri ofveiði Norðmanna þeirra megin, auðvitað með hliðstæðum fyrirvörum af þeirra hálfu. Um þetta ætti að vera létt að semja.

Ekkert hefur heldur heyrzt um, að Ísland hafi lagzt harkalega á sveif með Argentínu, sem hefur á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna krafizt réttar strandríkja yfir fiskistofnum, sem færast inn og út fyrir 200 mílna fiskveiðilögsögu.

Því miður eru réttargæzlumenn okkar orðnir dasaðir eftir hlaupin úr þremur mílum í fjórar, tólf, 50 og síðast 200. Það er eins og þeir haldi, að einhver lokasigur sé unninn í fiskveiðirétti og nú sé friður að gamna sér við olíugróða.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Með lagni og heppni.

Með töluverðri lagni og engu minni heppni hefur ríkisstjórnin tryggt sér værðarfrið í sumar. Hún á aðeins einn þröskuld eftir, ákvörðun fiskverðs. Þar er ágreiningurinn um, hvar hækkunin skuli vera á bilinu 5%-8%. Og hefur það sézt svartara.

Sjómenn telja sig þurfa 8% fiskverðshækkun til að fá sömu verðbætur og landfólk. Útgerðarmenn telja sig þurfa sömu tölu. Frystihúsin eru hins vegar talin geta greitt að minnsta kosti 5% hærra fiskverð eftir atburði síðustu daga.

Boðuð hækkun frystra þorsk- og karfaflaka á Bandaríkjamarkaði kom eins og sending af himnum ofan í síðustu viku. Dótturfyrirtæki Sambandsins og Sölumiðstöðvarinnar þar vestra tilkynntu þessa hækkun sameiginlega.

Hækkunin er talin jafngilda 5% meðaltalshækkun á frystum fiski á Bandaríkjamarkaði. Ástæða er til að vona, að hún standist, því að verð á þessum vörum hefur ekki hækkað síðan í hittifyrra, þrátt fyrir nokkra verðbólgu þar vestra.

Þetta hefur gífurleg áhrif á svokallaða frystideild Verðjöfnunarsjóðs. Þessi deild er tæpast til nema á pappírnum, því að hún á engan eyri, aðeins botnlausar skuldir. Hún hefur að undanförnu verið notuð sem afgangsstærð í bókhaldi.

Fyrir atburði síðustu daga var búið að spá 75 milljón nýkróna tapi deildarinnar á þessu ári. Þetta mikla fé var hvergi til, né heldur nein einasta hugmynd um, hvernig mætti særa það úr galtómum ríkissjóði.

Með hækkuninni vestra var þetta áætlaða tap næstum því þurrkað út, minnkað niður í rúmar 5 milljónir nýkróna. Þar með var dæmið allt í einu orðið viðráðanlegt, með því bara að beita til viðbótar ofurlítilli gengislækkun.

Erlendur gjaldeyrir hækkaði um 4% um helgina. Sú gengislækkun mundi rúmlega duga til að leysa afgang vandamálsins, ef ekki þyrfti nú að semja um nýtt og hærra fiskverð. Gengislækkunin dugar ekki alveg til 8% hækkunar fiskverðs.

Ríkisstjórnin taldi sig ekki geta farið grófar í gengislækkun til að spilla ekki áformum sínum um 8-9% vísitölubólgu á næstu þremur mánuðum. Hún gat ekki farið hærra til að standa við markmið 40% vísitölubólgu yfir árið.

Rétt er að geta þess, að vísitölubólga er ekki alveg það sama og verðbólga. Vísitölubólgan hefur á undanförnum árum reynzt heldur minni vegna vel heppnaðrar viðleitni stjórnvalda til að hnika mæliskalanum til, falsa vísitöluna.

Fiskseljendur og fiskkaupendur glíma nú við bilið milli 5% og 8%. Útkoman verður eins og svo oft áður, að einhver málsaðila bítur í súrara epli en hinir. Það mætti jafnvel sparka í hinn ágætlega ímyndaða verðjöfnunarsjóð rétt einu sinni.

Útkoma þessa máls mun ekki raska ró ríkisstjórnarinnar. Allur rekstur mun ganga sinn vanagang í sumar og fram á haust. Meira að segja langsveltur iðnaðurinn fagnar molum sínum af náðarborði gengislækkunarinnar.

Ríkisstjórnin telur sig nú vera vel undir haustið búna. Hún ætlar sér að benda á í september, að vísitölubólga ársins verði ekki nema tveir þriðju hlutar bólgu síðustu ára, ef enginn fari þá að spilla málinu.

Kjarasamningar vetrarins munu svo verða háðir við þær aðstæður, að menn geta tæpast neitað ríkisstjórninni um að ná síðasta fjórðungi þessa árangurs, sem hún verður þá staðfastlega búin að standa við þrjá fjórðu hluta ársins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Rétt og röng risna.

Risna í ríkiskerfinu er ekki of mikil í heild, en hins vegar ótrúlega og óheppilega misjöfn. Hún er ekki á þeim stöðum í kerfinu, þar sem hún kæmi að beztu gagni, í samskiptum Íslendinga við erlenda aðila.

Nokkrar umræður hafa orðið um risnuskýrsluna, sem fjármálaráðherra gaf alþingi á síðustu dögum þess í vor. Landsbankinn, sem er þar margfaldur og óvæntur risnukóngur, hefur veikum mætti reynt að verja sig, en fáa sannfært.

Ekki var sagt frá risnu embættis forseta Íslands í þessari skýrslu. Með lagi má þó lesa út úr fjárlögum ríkisins, að hún er ekki einu sinni hálfdrættingur á við risnu Landsbankans, Íslandsmeistara hins ljúfa lífs.

Nú mætti ætla, að þjóðin þurfi fremur á að halda mikilli risnu hjá þjóðhöfðingja landsins en hjá þeirri stétt, sem harðast þarf að verjast gjöfum matar, áfengis og laxveiði af hálfu lánaþyrstra viðskiptavina.

Erlendir ráðstefnugestir, sem margir hverjir skipta okkur töluverðu máli, eru yfirleitt alveg uppnumdir af ánægju og hrifningu, ef þeir fá tækifæri til heimsóknar að Bessastöðum. Sú risna mætti vera töluvert meiri.

Á Bessastöðum hafa Íslendingar bezt tækifæri til að sýna vantrúuðum gestum utan úr heimi, að menn kunni hér að halda á hníf og gaffli og aðra mannasiði, kunni dálítið til matargerðar og annarra þátta gestrisni.

Íslenzkir bankastjórar þurfa ekki að taka þátt í alþjóðlegum risnuleik stéttarbræðra, sem hreyfa sig þá aðeins úr stað, að þeir séu bornir á gullstóli. Risnuna á að taka af Landsbankanum og senda hana alla til Bessastaða.

Önnur öskubuska í risnukerfinu er utanríkisráðuneytið, sem hefur aðeins 40% meiri risnu en heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Hefur þó utanríkisráðuneytið margfalt meiri risnuskyldum að gegna, einkum gagnvart umheiminum.

Utanríkisráðuneytið er rétti staðurinn til að liðka fyrir samskiptum og viðskiptum okkar við útlönd. Það á að geta gegnt sama hlutverki fyrir atvinnu- og stjórnmálalífið og forsetaembættið fyrir menningarlífið.

Svavar Gestsson heilbrigðisráðherra hefur ekki reynt að verja ráðuneyti sitt eins og Jónas Haralz bankastjóri hefur árangurslaust reynt að þvo hendur Landsbankans. Gera má ráð fyrir, að risna þess sé að verulegu leyti óþörf.

Ráðuneyti, sem koma einkum fram gagnvart innlendum aðilum, þurfa ekki mikla risnu. Verulegan hluta hennar á að taka af þeim og senda inn í utanríkisráðuneyti, þar sem hugsanlegt er, að hún komi þjóðinni að gagni.

Risna æðstu stjórnar ríkisins og forsætisráðuneytisins getur líka hjálpað okkar unga lýðveldi í erfiðri siglingu þess um úfin höf alþjóðlegrar spennu, allt frá fiskveiðideilum yfir í deilur varnarbandalaga.

Samt er þessi risna rétt rúmlega hálfdrættingur á við risnu furðufugla eins og Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins, sem velta sér upp úr risnu, sem þeir hafa lítið við að gera. Hér má líka færa til risnu í kerfinu.

Risna er okkur nauðsynleg gagnvart útlöndum, þar sem hún er gamalgróin hefð. Hér innanlands er hins vegar óþarfi að búa til slíka hefð. Við getum vel kostað risnu hins opinbera, en viljum, að hún sé notuð á réttum stöðum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið