arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hinn bannfærði reikningur.

Fyrir nokkru var rakið hér í leiðara Dagblaðsíns dæmi um, hversu mjög verðkerfið á Íslandi er úr lagi gengið. Sjómaður, sem siglir með afla sinn, fær í erlendri höfn tvöfalt hærra verð en hann fær í sinni heimahöfn. Ef bóndi hins vegar sigldi með afurðir sínar, fengi hann í erlendri höfn aðeins hálft verð á við það, sem hann fær i kaupfélaginu.

Þetta mikla misræmi er afleiðing flókins millifærslukerfis, sem miðar að því, að arðbærir þættir atvinnulífsins standi undir hinum óarðbæru. Stefnt er að þvi, að tekjur séu sem jafnastar og að afkoma atvinnugreina sé sem jöfnust, án gildis þeirra fyrir þjóðarbúið. Afleiðingin er að sjálfsögðu sú, að starfskröftum og fjármagni er haldið frá arðbæru greinunum og veitt yfir til hinna síður arðbæru.

Hin fjölmenna stétt hagfræðinga í opinberum stofnunum og hálfopinberum hefur lítið sem ekkert reynt að kanna þetta millifærslukerfi ofan í kjölinn. Hvað eftir annað sést i hagskýrslum, að þeir reikna framlag einstakra atvinnugreina til þjóðarbúsins út frá söluverði afurða þeirra hér innanlands. En það söluverð er ekki nothæft, þegar metinn er þjóðarhagur, þar sem það er að verulegu leyti búið til í bókhaldi hins opinbera.

Söluverði afurða innanlands er hagrætt nægilega mikið til þess að tryggja vissa tekjujöfnun milli atvinnugreina. Notkun söluverðs í hagskýrslum er því ákaflega villandi, þegar raunveruleg afköst og framleiðni atvinnuvega eru mæld. Slíkur reikningur dylur fyrir mönnum, hve himinhár munur er á gildi atvinnugreinanna fyrir þjóðarbúskapínn.

Hinar ímynduðu hagtölur, sem byggja á söluverði afurða innanlands, gefa til kynna, að framleiðni landbúnaðar sé að minnsta kosti tvöfalt meiri en hún er í raun og veru. Þær gefa einnig til kynna, að framleiðni sjávarútvegs sé að minnsta kosti helmingi minni en hún er í raun og veru.

Mun réttari mynd fengist, ef verðmæti afurðanna væri reiknað á alþjóðlegu markaðsverði og í erlendum gjaldmiðli. Þetta er í flestum tilvikum unnt að meta með sæmilegri nákvæmni. En líklega er slíkur reikningur of viðkvæmur frá pólitísku sjónarmiði. Stjórnmálamennirnir og hagfræðingarnir vilja ekki vekja athygli á þeim ógöngum, sem millifærslukerfið hefur leitt þjóðarbúið út í.

Samanburður við alþjóðlegt markaðsverð mundi svipta af þjóðarbúinu þeirri hulu, sem röng gengisskráning, rangt fiskverð, innflutningsbann landbúnaðarafurða, niðurgreiðslur og uppbætur, styrkir og millifærslusjóðir, svo og ýmis fríðindi forréttindagreina hafa sveipað um það. Slíkur samanburður mundi koma ýmsum áhrifamiklum þrýstíhópum í opna skjöldu. Þess vegna er hann bannaður.

Hitt er ljóst, að margt mundi breytast til bóta, ef framlag einstakra atvinnugreina væri reiknað á alþjóðlegu markaðsverði. Þá mundu opnast augu alþjóðar fyrir því, að millifærslukerfið þarf að afnema í áföngum, svo að raunveruleg samkeppni milli atvinnuvega geti hafizt um starfskrafta og fjármagn þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Jónas Haralz verði ráðherra.

Ríkisstjórnin hefur jafnt og þétt glatað trausti á undanförnum mánuðum. Margir viðurkenna þó, að hún hafi sumt vel gert og meðal annars stuðlað að góðum vinnufriði í landinu á rúmlega eins árs ferli sínum. En menn telja, að mikilvægustu málin, fjármálin og efnahagsmálin, hafi farið í handaskolum hjá henni. Og það er laukrétt.

Rikisstjórnin hefur gegnt hlutverki forustusauðar verðbólgunnar. Meðferð hennar á fjármálum ríkisins hefur magnað verðbólguna meira en nokkurt annað einstakt atriði. Hún hefur tvisvar lagt fram hrein verðbólgufjárlög og horft sljóum augum á þingflokka sína gera illt verra í meðferð og afgreiðslu þeirra á Alþingi.

Ríkisstjórnin er svo veik, að hún getur ekki framkvæmt þann góða vilja, sem hún hefur. Endurteknar tilraunir til að skera niður ríkisútgjöld hafa mistekizt svo hrapallega, að ríkisstjórnin stendur nú berskjölduð sem mesta greiðsluhallastjórn í sögu lýðveldisins. Greiðsluhalli ríkissjóðs er þegar orð- inn hálfur fjórði milljarður á árinu.

Ríkisstjórnin er of veik til að halda ágengum þrýstihópum i skefjum. Hún er eins og Aðalráður ráðlausi Bretakonungur, sem neyddist hvað eftir annað til að kaupa af sér herskáa víkinga, unz hann átti ekki lengur bót fyrir rassinn á sér.

Ríkisstjórnin er i flestu lík fyrirrennara sínum, vinstri stjórninni. Hún styðst líka við svipaða efnahagsráðunauta, menn sem telja, að hagsstjórn felist í bókhaldstilbrigðum. Auknir skattar, auknar niðurgreiðslur, aukin útgáfa spariskírteina, auknar millifærslur og aukið sjóðakerfi eru dæmi um þessi bókhaldsbrögð.

Þetta bókhaldskerfi er orðið svo hrikalegt, að enginn veit lengur, hvað hver hlutur kostar í raun og veru. Sem dæmi um aflaga verðkerfi má taka, að sjómaður, sem siglir með afla sinn, fær tvöfalt verð fyrir hann erlendis, og að bóndi, sem siglir með búvöru sína, fær hálft verð fyrir hana erlendis. Millifærslurnar að baki dæmisögunnar eru fyrir löngu gengnar úr hófi fram.

Margir greindir leikmenn hafa bent á skynsamlegar leiðir til úrbóta. Hagfræðingar hafa einnig lagt hönd á plóginn og ber þar hæst Jón Baldvin Hannibalsson og Jónas Haralz, sem skáru efnahagsstjórnina niður við trog i frægum sjónvarpsþætti um daginn.

Jónas Haralz hefur sætt mikilli gagnrýni fyrir hreinskilnar skoðanir sínar í þessum þætti. Sú gagnrýni hefur ekki beinzt að kenningum hans, heldur alls konar hliðaratriðum, svo sem of miklum íburði i húsum og rekstri banka þess, sem hann stjórnar. Einnig hefur verið kvartað um, að hann segi þetta til að komast áfram i stjórnmálum.

Í gegnum þessa gagnrýni skín mikil hræðsla ýmissa manna, einkum stjórnmálaleiðtoga, við Jónas Haralz. Þetta er hin venjulega hræðsla minni háttar manna við þá, sem eru þeim hæfari.

Staðreyndin er sú, að það er mikil sóun á hæfileikum að hafa Jónas Haralz í bankanum í stað æðstu stjórnar landsins. Ríkisstjórnin mundi endurvekja traustið meðal þjóðarinnar, ef hún næði Jónasi Haralz i hópinn sem ráðherra efnahagsmála.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Allir skjóta yfir markið.

Menn gæta sín stundum illa i hita stjórnmálabardagans, ekki sízt þegar tilfinningamál á borð við fiskveiðilögsöguna eru i brennidepli. Þessa hefur einmitt gætt í öllum herbúðum hér á landi síðustu dagana. Á Norðfirði gerðu menn tilraun til að grýta brezka sjóliða, en án árangurs, sem betur fer. Og fleíri gera mistök en þessir fáu Norðfirðingar

Ríkisstjórnin hefur dregið á flot Jón Jónsson, forstöðumann Hafrannsóknastofnunarinnar, og búið til úr honum stofnun. Hann hefur bréflega vitnað með undanþágusamningnum við Vestur-Þjóðverja og það í nafni Hafrannsóknastofnunarinnar. Í bréfinu segir hann stofnunina telja samninginn skásta kostinn. Þetta er síðan tekið hrátt upp í fréttum og áróðri dagblaða ríkisstjórnarinnar.

Nú er Jón Jónsson engin hafrannsóknastofnun, enda hefur allur þorri sérfræðinga stofnunarinnar mótmælt bréfi hans sem rökleysu. Bréf sérfræðinganna er hæfileg rassskelling á Jón og ríkisstjórnina fyrir frámunalega ómerkilegt herbragð, sem jafngildir þvi, að forsætisráðherra segði: Ég er ríkið.

Annað dæmi um, hvemig málin fara úr böndum, er hvatning Samstarfsnefndar um landhelgismál, þar sem skorað var á þjóðina að fara í verkfall í dag til að mótmæla samningnum við Vestur-Þjóðverja. Að baki þessarar tilraunar til að brjóta á bak aftur lýðræðislega hefð í landinu eru virðuleg samtök á borð við Alþýðusamband Íslands.

Sem betur fer tók þjóðin lítið mark á þessari áskorun, enda er málið í höndum Alþingis, rétt kjörinnar fulltrúasamkomu þjóðarinnar. Ef samstarfsnefndin hefði hugsað málið af skynsemi, hefði hún látið útifundinn nægja og væntanlega haft af honum sóma. En hún skaut yfir markið og varð sér til skammar.

Þriðja dæmið er tilraun málgagna ríkisstjórnarinnar til að breiða yfir galla samningsins víð Vestur-Þjóðverja og ýkja kostina út yfir allan þjófabálk. Reynt er að láta líta svo út sem samningurinn feli í sér samdrátt í veiðum Vestur-Þjóðverja á Íslandsmiðum með því að birta gamlar tölur frá 1973. En samningurinn felur ekki í sér samdrátt frá aflamagni áranna 1974 og 1O75.

Einnig er reynt að gera lítið úr því, að engin viðurkenning á 200 mílum felst í samningnum, ekkert afnám refsitolla Efnahagsbandalagsins og engin viðurkenning á því, að veiðum Vestur-Þjóðverja eigi að ljúka hér við land að tveggja ára samningstímanum liðnum.

Fjórða dæmið er loddaraleikur Lúðvíks Jósepssonar, sem í fyrra vildi leyfa Vestur-Þjóðverjum að veiða 80.000 tonn á Íslandsmiðum og meðal annars á 54.000 ferkílómetra veiðisvæðum innan gömlu 50 milna markanna. Þá var hann i stjórn. Núna í stjórnarandstöðunni þykist hann vera þrútinn af hneykslun út af 6O.000 tonnum og 25.000 ferkilómetrum. Gömlum lýðskrumurum af þessu tagi á ekki að flagga.

Samningarnir við Vestur-Þjóðverja eru búnir og gerðir og hafa fengið löglega staðfestingu alþingis. Við skulum þvi reyna að fá stjórnmálamennina til að hætta að fljúgast á og ljúgast á um þá. Við skulum heldur einbeita okkur að Bretum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þingflokkar undir aga.

Ríkisstjórnin hefur sýnt umtalsverðan og óvæntan styrk með því að knýja þingflokka sína til hlýðni við landhelgissamninginn við Vestur-Þjóðverja. Það hefur ekki verið létt verk, eins mögnuð og andstaðan við samninginn er í landinu.

Ríkisstjórninni hefur í öllum meginatriðum tekizt að halda aga á þingflokkum sínum, eins og væntanlega kemur i ljós við atkvæðagreiðslu um málið á Alþingi í dag.

Til viðbótar hefur ríkisstjórnin unnið varnarsigur á öðrum vettvangi í sama máli. Fiskiþing felldi um helgina með miklum meirihluta atkvæða tillögu um, að engir samningar skyldu gerðir við aðrar þjóðir um nokkrar veiðiheimildir hér við land. Enn fremur felldi Fiskiþing nær einróma aðild Fiskifélags Íslands að nýmyndaðri Samstarfsnefnd um landhelgismál.

Rikisstjórnin þurfti mjög á þessum sigrum að halda, einkum sigrinum á Alþingi. Að undanförnu hefur flest verið henni andstætt hér innanlands í landhelgismálinu. Breið samstaða hefur verið að mótast milli stjórnarandstöðunnar annars vegar og nokkurra áhrifamikilla samtaka hins vegar, svo sem Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Alþýðusambands Íslands og Félags áhugamanna um sjávarútvegsmál.

Allir þessir aðilar hafa sameinazt undir merki Samstarfsnefndar um landhelgigmlál, sem vill alls enga samninga við útlendlnga um nokkrar undanþágur innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Ætlar nefndin að halda útifund um málið á morgun.

Hvaða skoðun sem menn hafa á undanþágum og samningum verða þeir að viðurkenna, að rikisstjórnin og ekki sízt þingflokkar hennar hafa þurft nokkurn kjark til að ganga gegn straumuum, því að ekki gagna þeim atkvæði Vestur-Þjóðverja í næstu kosningum. Ríkisstjórnin og þingflokkar hennar kusu ekki þá leið, sem líklegust var tíl vinsælda.

Samningurinn víð Vestur-Þjóðverja hefur óneitanlega nokkra kosti, þótt ókostirnir séu mjög áberandi. Samningurinn getur haft góð áhrif á niðurstöðu Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem sönnunargagn gegn tillögum um alþjóðlega gerðardóma um fiskveiðiréttindi.

Hitt er auðvitað hörmulegt, að samningurinn skuli heimila Vestur-Þjóðverjum sama aflamagn og þeir hafa á þessu ári, 5.000 tonn af þorski og 60.000 tonn alls. Ennfremur er hörmulegt, að hann felur hvorki í sér viðurkenningu Vestur-Þjóðverja á 200 mílunum, né fullgildingu 200 mílnanna að tveggja ára samningstíma liðnum. Loks er hörmulegt, að hann skuli engin áhrif hafa á refsitolla Efnahagsbandalagsins gagnvart okkur, en allt tal um, að hann feli annað í sér, er innantómur áróður.

Þrátt fyrir alla þessa galla verður að viðurkennast, að samningurinn við Vestur-Þjóðverja er löglegur og fær fyllilega löglega meðferð á Alþingi. Það er því tilgangslitið að berjast lengur gegn honum. Andstæðingar samninga um undanþágur ættu þvi að beina kröftum sínum að hugsanlegum samningum við Breta.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tvöfalt verð og hálft verð.

Sjómaður, sem siglir með afla sinn, fær í erlendri höfn tvöfalt hærra verð en hann fær i sinni heimahöfn. Ef bóndi hins vegar sigldi með afurðir sínar, fengi hann í erlendri höfn aðeins hálft verð á við það, sem hann fær í kaupfélaginu.

Þessi samanburður sýnir i hnotskurn, hve lítið er að marka verðkerfið hér á landi. Millifærslur hins opinbera eru orðnar svo miklar, að enginn veit lengur, hvað neitt kostar. Verðmyndun í landinu er orðin að bókfærsluatriði hins opinbera.

Frá upphafi verzlunar i heiminum og til þessa dags hefur víðast hvar í heiminum ríkt sjálfvirkt verðmyndunarkerfi markaðsins. Í slíku kerfi er greitt fyrir árangur starfsins en ekki fyrirhöfnina. Slíkt kerfi tryggir, að framfarir og uppfinningar fara um heiminn eins og eldur í sinu.

Þetta kerfi á meginþátt i hraðri útbreiðslu afleiðinga iðnbyltingarinnar. Á einni öld lækkaði hlutur landbúnaðar i atvinnuskiptingunni úr 80% í 3% í nokkrum mestu iðnríkjum heims, og eru þetta samt þau ríki, sem helzt allra eru aflögufær með landbúnaðarafurðir.

Við tengjumst þessu alþjóðlega kerfi í sölu fiskafurða okkar á erlendum markaði, þar sem við keppum við margar aðrar fiskveiðiþjóðir. Verðið, sem við náum, er svo hátt, að það stendur undir nútímalífi og nútímalúxus Íslendinga að verulegu leyti.

Sala fiskafurðanna er eiginlega eina sambandið, sem við höfum við eðlilegt verðmyndunarkerfi. En hinu séríslenzka bókhaldskerfi er kippt inn í myndina um leið og dollurunum fyrir fiskinn er breytt í krónur. Og síðan fylgir á eftir endalaus röð af millifærslum.

Gengi íslenzku krónunnar er skráð nógu hátt til þess, að fiskiðnaðurinn skrimti á núlli í reikningum Þjóðhagsstofnunarog geti einungis greitt mjög lágt fiskverð, sem miðað er við, að útgerðin skrimti á núlli í reikningum Þjóðhagsstofnunar.

Hvorki fiskverð né gengi er í neinu sambandi við alþjóðleg markaðsverð. Hvorki fiskiðnaður og útgerð né starfsfólk þessara greina hefur tekjur i samræmi við afköst sín i alþjóðlegum samanburði. Mismunurinn er tekinn með millifærslum til að halda uppi ýmsum öðrum þáttum þjóðfélagsins.

Ríkið stjórnar fjárfestingunni með spariskírteinum, sem fjármagna opinbera sjóði forréttindagreina. Verðlagsráð af ýmsu tagi reikna vísitölur og ráða verðlagi í landinu. Mikill og vaxandi hluti af tekjum þjóðarinnar er notaður í mismunandi þarfa samneyzlu af ýmsu tagi.

Einna fullkomnast er bókfærslukerfið i verðmyndun landbúnaðarafurða. Þær eru verðlagðar eftir fyrirhöfn, en ekki árangri. Ákveðið er, að tekjur bænda skuli sem næst fylgja tekjum verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna. Síðan er það bókbaldsatriði, hve hátt verð er sett á hverja afurð.

Þessi séríslenzku bókhaldskerfi draga úr eðlilegum straumi fjármagns og starfskrafta til hagkvæmustu greinanna og eru hemill á framleiðni og hagþróun í landinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ýmsir kostir – margir gallar.

Landhelgissamningurinn við Vestur-Þjóðverja mun vafalaust ekki verða vinsæll hérá landi. Til þess eru gallar hans of miklir og of mikil andstaða í landinu gegn hvers konar samningum við útlendinga um veiðar innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar.

Samt hefur samningurinn bæði kosti og galla. Menn verða að líta bæði á meðrökin og mótrökin, áður en þeir gera upp hug sinn til hans. Við skulum fyrst líta á kostina, því að þeir eru færri.

Með því að semja við erlent ríki, sem hagsmuna hefur að gæta, um fyrirkomulag veiða innan 200 mílna, höfum við sýnt fram á, að um slíkan frið er unnt að semja í frjálsum samningum án gerðardóms.

Þetta getur haft góð áhríf á niðurstöðu hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Ísland og önnur 200 mílna ríki vilja, að strandríkin dæmi sjálf um undanþágur innan 200 mílnanna. En andstæðingarnir eru að reyna að koma inn í samþykkt ráðstefnunnar ákvæðum um, að alþjóðlegur gerðardómur skeri úr deilum, sem upp kunna að koma.

Eftir samninginn við Þjóðverja er ekki unnt að benda á Ísland sem einstrengingslegt strandríki. Samningurinn leggur einnig grunn að samningum við Belga, Norðmenn og Færeyinga, án þess að við þurfum að fórna miklu af þorskfiskstofnunum. Þar með hefur taflið snúizt við á þann hátt, að við getum bent á Breta sem hina einu sönnu sérhagsmunamenn.

Annar kostur samningsins er, hve litlar þorskveiðar Þjóðverja mega vera. Af 60.000 tonnum þeirra mega aðeins 5.000 tonn vera þorskur.

Þriðji kosturinn er svo bann við veiðum frystitogara og takmörkun á fjölda leyfðra togara.

Einn augljósasti galli samningsins er, að 60.000 tonn fela ekki í sér neinn umtalsverðan samdrátt á afla Þjóðverja.

Annar galli samningsins er, að hann mun samkvæmt áreiðanlegum heimildum gera ráð fyrir veiðum Þjóðverja innan 50 mílna.

Þriðji galli samningsins er, að hann felur ekki í sér neina formlega viðurkenningu á 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Slík viðurkenning hefði einmitt verið tímabær, þar sem komið hefur í ljós, að mikill meirihluti þjóða heims fylgir 200 mílna efnahagslögsögu. Slík viðurkenning hefði orðið málstað okkar til framdráttar á hafréttarráðstefnunni.

Enn er sá galli á samningnum, að hann leiðir ekki til afnáms refsitolla ríkja Efnahagsbandalagsins á sjávarafurðum okkar. Við höfum því enga knýjandi viðskiptahagsmuní af því að undirrita samninginn. Við fáum sem sagt ekki hið minnsta í staðinn fyrir undanþágur Þjóðverja.

Svo má nefna þann galla, að samningurinn virðist ekki gera ráð fyrir því, sem við á að takaa þegar tveggja ára samningstíma lýkur. Þjóðverjar munu því, þegar þar að kemur, geta haldið því fram, að undanþágurnar eigi að halda áfram, nema um annað sé samið. Við höfum hins vegar alltaf talið okkur vera að semja um umþóttunartíma.

Loks er sá galli, sem ef til vill er mikilvægastur. Hann er sá, að samningurinn mun sundra þjóðinni og grafa undan ríkisstjórninni. Andstaðan gegn samningnum er einfaldlega nógu sterk til þess að rjúfa flokkstryggð manna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Böllin hafa kontínúerazt.

Lítill vafi er á, að núverandi ríkisstjórn hefur á rúmlega eins árs ferli sínum sýnt hliðstæða léttúð í fjármálum og efnahagsmálum og næsta ríkisstjórn á undan sýndi á sínum ferli. Böllin hafa svo sannarlega kontínúerazt eins og í Kaupmannahöfn á einokunartímanum.

Þetta framhald léttúðar kom fyrst fram í fjárlagafrumvarpi ársins 1975. Nýja ríkísstjórnin notaði ekki tækifærið til að skera niður frumvarpið, áður en það var lagt fram. Nýkjörið alþingi notaði ekki heldur tækifærið og stækkaði meira að segja frumvarpið í sniðum við endanlega afgreiðslu þess.

Eftir síðustu áramót sáu menn, að þetta gat ekki gengið. Þá var ákveðinn 3500 milljón króna niðurskurður. Fjárveitinganefnd Alþingis treysti sér ekki, þegar á hólminn var komið, til meiri niðurskurðar en 2000 milljóna.

Síðan gekk boltinn til fjármálaráðuneytisins, sem treysti sér ekki einu sinni til að framkvæma þennan litla niðurskurð, sem alþingi hafði þó fallizt á. Svo leið fram á haustið og þá kom i ljós, að niðurskurðurinn var orðinn öfugur, – hallinn á fjárlögunum mundi nema tæplega 13OO milljónum á árinu.

Nú segir Seðlabankinn, að skuldasöfnun ríkisins við bankann sé þegar orðin 3500 milljónir á árinu. Þannig er 3500 milljón króna ráðgerður niðurskurður orðinn að 3500 milljón króna umframeyðslu.

Svona fer fyrir okkur, þegar enginn þorir að taka vettlingalaust á neinu. Allar heilögu kýrnar í kerfinu fá að keyra á fullu fram i þjóðargjaldþrot. Alls staðar er látið undan þrýstihópum til þess að halda friðinn.

Seðlabankinn hefur núna slegið 7500 milljónir króna i útlöndum til þess að fresta gjaldþrotinu og gefa ríkisstjórn og alþingi svigrúm til að hætta allri léttúð og fara að horfast i augu við kaldan raunveruleikann.

Seðlabankinn lét ekki hjá líða í björgunaraðgerðum sinum að benda ríkisstjórn og Alþingi á, hvað aflaga hafi farið. Höfuðvandamálið væri greiðsluhalli ríkissjóðs og óhófleg fjármögnun hálfopinberra sjóða og opinberra framkvæmda.

Svo litla trú hefur Seðlabankinn á ráðamönnum þjóðarinnar, að hann þurfti sérstaklega að taka fram, að hið nýja 7500 milljón króna lán yrði að endurgreiða!

Ennfremur taldi bankinn sig þurfa að taka fram, að lánið ætti ekki að fara til framkvæmda. Ef til vill hefur bankinn haft i huga Borgarfjarðarbrúna og aðra slíka óskhyggju, sem veður uppi hjá léttúðugri ríkisstjórn, sem telur sig þurfa að keppa við yfirboð léttúðugrar stjórnarandstöðu.

Böllin hafa kontinúerazt. En nú er gleðskapnum lokið. Seðlabankinn hefur fengið útlendinga til að greiða til bráðabirgða veizluhaldavíxilinn. Nú hafa ráðamenn fengið svigrúm til að safna kjarki og grípa til þeirra ráðstafana, sem dugað geta til að koma útgjöldum og tekjum rikis og þjóðar í jafnvægi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Flóðlýstur myrkviður.

Lítið er um þokubakka í nýútkominni skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins um þróun sjávarútvegs. Framsetning efnisins er ljós og markviss, sem er næsta fátítt í skýrsluiðnaði nútímans. Og niðurstaða þessarar aðgengilegu skýrslu er sú, að frekara fyrirhyggjuleysi í sjávarútvegi geti í bezta falli leitt til fjárhagslegra þrenginga og i versta falli til efnahagslegs hruns.

Í skýrslunni eru skýrar tölur um, hvernig sókn og tilkostnaður hafa aukizt í útgerð án þess að afli hafi vaxið að sama skapi. Árið 1974 gaf hver króna, sem bundin er í fiskiskipum, einungis af sér 55% af þvl, sem hún gerði árið 1062. Það hefur verið fjárfest of mikið í útgerðinni og raunar einnig í fiskiðnaði. Afkastagetan er langt umfram raunverulegan afla.

Gert er ráð fyrir, að árlegur afli botnfiskveiðiflotans geti numið 400 þúsund tonnum á ári næstu árin. Afkastageta þessa flota er hins vegar 90% meiri eða um 770 þúsund tonn. Umframkostnaðurinn við að halda úti óhóflega stórum flota í botnfiskveiðum nemur hvorki meira né minna en sjö milljörðum króna á ári.

Á þessu sviði einu saman virðist vandamálíð vera alvarlegra en allur landbúnaðurinn samanlagður. Allt of mörg skip eru að skarka í takmörkuðum fiskistofnum. Með skynsamlegum vinnubrögðum og minni sókn mætti ná sama afla með sjö milljarða króna minni tilkostnaði. Íslendinga hefur munað um minna.

Í skýrslunni er bent á, að stjórn sjávarútvegsmála hafi fremur en hitt stuðlað að þessari óheillaþróun. Látið hafi verið undan skammtíma sjónarmiðum þrýstihópa í stað þess að hlíta sjávarlíffræðinni og arðsemissjónarmiðum. Sjálfvirkar fyrirgreiðslur óhóflegra hárra lána hafa ásamt ýmsum björgunaraðgerðum og öðrum pólitískum ákvörðunum leitt til óhóflega stórs fiskveiðiflota.

Bent er á ýmsar stjórnunaraðgerðir, sem notaðar hafa verið með raunalegum árangri, þegar syrt hefur í álinn. Leyfisveitingar til veiða framkalla hættu á óhóflegri samþjöppun valds, klíkuskap og pólitískum þrýstingi eins og dæmi Húnaflóarækjunnar sýnir bezt. Kvótakerfi leiðir til óhóflega stuttra vertíða og versnandi nýtingar á skipakosti eins og sést af síldarvertíð þessa hausts.

Höfundar skýrslunnar vilja innleiða nýja aðferð til að stjórna fiskveiðunum og byggist hún á almennum markaðslögmálum framboðs og eftirspurnar. Þeir vilja létta þrýstingnum með þvi að skattleggja auðlindir hafsins. Þeir vilja selja veiðileyfi nógu dýrt til þess, að eftirspurnin falli niður í það mark, að aflamagn og arðsemi verði í samræmi við úthald. Þessi leið léttir ekki aðeins þrýstingnum af miðunum, heldur léttir einnig pólitískum þrýstingi af stjórnmálamönnum og embættismönnum.

Í skýrslunni er einnig eindregið tekið undir gagnrýnina á sjóðakerfið. Þar segir, að með millifærslukerfum sé verið að gera rekstur óhagkvæmra hluta flotans arðbæran frá sjónarmiði einstaklingsins og í þvi skyni skattlagðir hinir hagkvæmari hlutar. Þetta rýri heildarframleiðni sjávarútvegsins og geri hann minna arðbæran.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Annað fáránlegt tilboð.

Íslenzka ríkisstjórnin hefur látið hafa sig að fífli í viðræðum um landhelgismál við brezka ráðamenn. Hún er búin að láta Breta teyma sig út í tilboð um 65.000 tonna ársafla og þar af 55.000 tonn af þorski. Ef þessar tölur eru bornar saman við 11O.000 tonna tilboð Breta, koma út sem meðallagstölur 85.000- 90.000 tonn. Er það útkoman, sem íslenzka stjórnin stefnír að?

Hér heima hefur ríkisstjórnin engan stuðning við 65.000 tonna samning og hvað þá við einhverja samkomulagstölu þar fyrir ofan. Enda fær ríkisstjórnin væntanlega að heyra það á næstunni, að Íslendingar kunna illa að meta linkind hennar i viðræðunum við Breta. Þess verður krafizt og það með fullum rétti, að rikisstjórnin falli frá hinu fáránlega 65.000 tonna tilboði.

Ríkisstjórnin getur ekki verið svo sambandslaus við þjóðina, að hún átti sig ekki á, hve ísinn er háll. Hvaða tilgangi þjónar yfirlýsing um áframhaldandi viðræðuvilja? Hún herðir bara Breta. Í rauninni eru viðræðurnar komnar á leiðarenda að sinni, þar sem tilboð íslenzku rikísstjórnarinnar er komið upp fyrir það, sem þjóðin er fús til að þola henni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið