arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Stórhættulegur ráðherra

Hafrannsóknastofnunin hefur lagt fram nýjar tillögur um 275 þúsund tonna hámarksafla af þorski á ári næstu tvö árin. Þetta er nokkru meira en 230 þúsund tonn Svörtu skýrslunnar og tekur tillit til þeirra efnahagslegu sjónarmiða, að erfitt sé að draga snögglega mjög mikið úr veiðum. Aftur á móti veldur nýja hámarkið hægari aukningu aflamagns en hið fyrra gerði.

Nýja hámarkið er nokkurn veginn jafnt þorskafla Íslendinga sjálfra á þessu ári. Heildaraflinn af þorski á Íslandsmiðum á árinu fer hins vegar upp í 340 þúsund tonn vegna undanþáguveiða útlendinga, einkum Breta. Tillögurnar um 275 þúsund tonna hámark sýna því ljóslega, að ríkisstjórnin hefur ekki um neitt einasta tonn að semja við Efnahagsbandalagið.

Tillögurnar bárust sjávarútvegsráðherra rétt fyrir hinn mikilvæga fund hans með Gundelach, framkvæmdastjóra hjá Efnahagsbandalaginu. Ætla hefði mátt, að hann gripi þetta vopn fegins hendi og benti Gundelach á, að vísindamenn væru búnir að reikna út, að ekkert væri aflögu fyrir útlendinga, ef stöðva ætti ofveiði á Íslandsmiðum. Og Gundelach hefði ekki átt neitt svar við slíku vopni.

En hvað gerir ráðherrann? Hann rakkar niður skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar með óvönduðu og órökstuddu orðbragði: “Tillögurnar fundust mér lítið rökstuddar og hafa þær lítið vísindalegt yfirbragð”,sagði hann. Gundelach hefur semsagt orð íslenzks ráðherra fyrir því, að tal íslenzkra fiskifræðinga um friðunarþörf sé helber þvæla. Hann hefur orð íslenzks ráðherra fyrir því, að töluvert aflamagn eigi að vera aflögu á Íslandsmiðum handa veiðiskipum frá ríkjum Efnahagsbandalagsins.

Matthías Bjarnason bandar frá sér vopni, sem Hafrannsóknastofnunin réttir honum, og snýr því í staðinn upp í vopn handa Efnahagsbandalaginu og Bretum.

Áður hefur verið bent á, hversu alvarlegt sé, er ráðherra slær fram gersamlega órökstuddum fullyrðingum um gildisleysi skýrslna Hafrannsóknastofnunarinnar og lítilsvirðir um leið vísindamenn, sem njóta alþjóðlegrar viðurkenningar einmitt á því sviði, sem tillögur þeirra fjalla um. Hvar annars staðar ætlar ráðherrann að fá upplýsingar um ástand þorskstofnsins? Kannski frá formanni félags brezkra togaraeigenda?

Frumhlaup Matthíasar Bjarnasonar er mesta ráðherrafrumhlaup síðustu ára. Menn eru vissulega agndofa yfir ummælum hans. Í einni málsgrein fer hann hamförum, hafnar hinni beztu vísindalegu ráðgjöf sem völ er á, færir Efnahagsbandalaginu hættulegt vopn í hendur og gerir sig persónulega ábyrgan fyrir hugsanlegri ofveiði á þorski á Íslandsmiðum á næstu árum. Fyrr má nú vera ofurmennið.

Spurningin er nú sú, hvort Geir Hallgrímsson forsætisráðherra og ríkisstjórn hans samþykkja hið óskiljanlega frumhlaup. Aum er sú ríkisstjórn, sem getur notað slíkan ráðherra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tvö góð ráð ódýr

Með auðlindaskatti í sjávarútvegi og afnámi forréttinda landbúnaðarins er unnt að breyta Íslandi úr láglaunasvæði Í hálaunasvæði á ekki mjög löngum tíma. Með þessum tveimur aðgerðum samræmdum er unnt að gera margt í senn, útvega fé til uppbyggingar nýs iðnaðar úti um allt land, létta sköttum af almenningi og gera atvinnuvegunum kleift að greiða mun hærri laun.

Leggja ber niður 1.800.000.000 króna uppbætur landbúnaðarafurða og 5.100.000.000 króna niðurgreiðslur landbúnaðarafurða, því að slíkar greiðslur eru í hæsta máta óeðlilegar í markaðsþjóðfélagi. Leggja ber niður 950.000.000 króna styrki til landbúnaðar og 390.000.000 króna styrk til Stofnlánasjóðs landbúnaðar, því að ástæðulaust er að hvetja til enn frekari útþenslu atvinnugreinarinnar. Og leggja ber niður 130.000.000 króna styrk til Búnaðarfélags Íslands, því að stéttir eiga sjálfar að kosta stofnanir sínar.

Það, sem talið er upp hér að ofan, jafngildir 8.370.000.000 króna sparnaði ríkisins á ári á núverandi verðlagi. Sá sparnaður gerir kleifa lækkun söluskatts úr 20% í 15%, sem er neytendum mjög til hagsbóta, af því að það gerir mun meira en að vega upp á móti afnámi niðurgreiðslanna.

Jafnframt þarf að taka upp þá stefnu að hleypa ekki fleiri né stærri veiðiskipum á einstök veiðisvæði við landið en svo, að þau geti öll haft mokafla og afbragós afkomu. Þessar veiðar má bjóða út hæstbjóðandi á innanlandsmarkaði. Auðlindaskatturinn felst í tekjum ríkisins af þessari veiðileigu.

Aflinn yrði hinn sami og áður en á mun færri skip, á minni olíu og öðrum tilkostnaði og á mun færri sjómenn. Þetta mundi leiða til stórbættra tekna sjómanna og svo mikils hagnaðar útgerðarinnar, að hún gæti samanlagt borgað auðlindaskatt upp á 5.000.000.000 krónur til að byrja með og meira síðar, þegar skömmtun skipa inn í veiðisvæðin hefur hleypt nýjum þrótti í fiskistofnana.

Þessar 5.000.000.000 krónur á ári, sem fljótlega yrðu 10.000.000.000 krónur á ári, er svo rétt að nota til að byggja upp atvinnutækifæri í nýjum iðnaði fyrir þá, sem missa atvinnu í landbúnaði og sjávarútvegi og fyrir þá, sem koma úr skólunum inn á vinnumarkaðinn. Þessi iðnaður á bæði að rísa í strjálbýlinu og á þeim stöðum, þar sem fjölmennustu hóparnir koma inn á vinnumarkaðinn.

Milljarða auðlindaskattsins má nýta til þessara þarfa með því að lána þá til iðnaðar hér á landi eins og gert er í öðrum löndum eða eins og gert er hér á landi í sjávarútvegi og landbúnaði. Við eigum ónotuð ótal tækifæri í smáum iðnaði og miðlungsiðnaði, sem geta reynzt jafnarðbær og hliðstæður iðnaður í nágrannalöndunum, ef fjármögnunin er í lagi. Jafnframt er með slíkri fjármögnun unnt að efla kaupmátt starfsfólks Í iðnaði.

Þessar tvær aðgerðir valda ekki aðeins lægri sköttum og hærri tekjum almennings. Þær gera líka atvinnulífið í heild straumlínulagaðra og hæfara til að standa undir hátekjuþjóðfélagi hér á landi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Verður svigrúmið notað?

Heldur bjartara er yfir þjóðarhag þessa dagana en verið hefur nokkur undanfarin misseri. Ekki stafar það af bættri hagstjórn, heldur af bættum ytri skilyrðum. Verð hefur hækkað erlendis á íslenzkum afurðum. Í kjölfar þess hefur vöruskiptajöfnuðurinn til þessa á árinu aðeins reynzt vera óhagstæður um 4,5 milljarða í stað 20,6 milljarða á sama tíma í fyrra.

Ríkisvaldið hefur á þessu ári haldið áfram að hafa forustu í verðbólgunni. Hlutdeild ríkisins í þjóðarbúskapnum hefur aukizt. Okkur gengur mjög illa að ná niður verðbólgunni, löngu eftir að flestum nágrannaþjóðum okkar hefur tekizt það. Er það fyrst og fremst ríkisstjórninni að kenna, því að það eru einkum aðgerðir hennar og aðgerðarleysi, sem verðbólgan hefur þrifizt á.

Svo virðist sem þessi lexía sé um það bil að komast inn í stjórnarhausinn. Forsætisráðherrann boðaði um helgina 18-19% samdrátt opinberra framkvæmda á næsta ári. Aðallega stafar sá samdráttur af því, að framkvæmdum við Sigöldu er að ljúka og Krafla er langt komin. En þessi samdráttur er nauðsynlegur í búskap þjóðar, sem hefur keyrt samneyzluna of hratt á undanförnum árum.

Ríkisstjórninni virðist ekki ætla að takast að hafa sama hemil á samneyzlunni og hún hyggst hafa á framkvæmdum á næsta ári. Fjárlagafrumvarpið, sem hún afhenti Alþingi, gerir ráð fyrir óbreyttum hluta ríkisins af þjóðarbúinu, þótt samdráttur þess hluta væri eðlilegur eftir óhóflega útþenslu hans á undanförnum árum. Og þetta frumvarp á vafalaust eins og venjulega eftir að hækka í meðförum Alþingis.

Í samneyzlunni felast fjölmargir nytsamlegir hlutir. En samt verður hún að byggjast á getu þjóðarinnar á hverjum tíma. Um þessar mundir er Ísland orðið láglaunasvæði í samanburði við nágrannalöndin. Tekjur almennings eru svo lágar, að þjóðin hefur ekki efni á að halda uppi samneyzlu til jafns við þjóðir Norðurlanda. Við þurfum því að spara í samneyzlunni, meðan við erum að reyna að brúa lífskjarabilið milli okkar og nágrannaþjóðanna.

Hin góðu viðskiptakjör undanfarinna mánaða ættu að geta veitt ríkisstjórninni og öðrum stjórnvöldum nokkurt svigrúm til að meta hina alvarlegu stöðu í heild. Við munum ekki leysa vandamál okkar með hinu hefðbundna káki stjórnvalda. Í þetta sinn er þörf á aðgerðum, sem rista dýpra, enda vill svo vel til, að skilningur á slíkum aðgerðum er almennari en oftast áður.

Eins og fyrr segir þarf að draga samneyzluna nokkuð saman og létta álögum af þjóðinni. Jafnframt þarf að spara nokkra milljarða með því að taka upp nýja stefnu í landbúnaði, sem felur í sér afnám allra forréttinda. Loks þarf að byggja upp innlendan iðnað með auðlindaskatti í sjávarútvegi og hindra um leið óhóflega sókn í fiskistofnana og óhóflega óhagkvæmni í útgerðinni.

Því miður eru þau teikn ekki á lofti, að stjórnvöld geti né vilji horfast í augu við staðreyndir af þessu tagi. Hættast er við, að ríkisstjórnin noti skárri vöruskiptajöfnuð til að leggjast aftur til svefns í helmingaskiptafélaginu, enda hefur hún bæði lítið og lélegt aðhald af hálfu stjórnarandstöðunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Skynsemi úr óvæntri átt.

Það, sem fyrir aðeins tveimur árum þótti jafngilda guðlasti, er nú orðið húsum hæft. Kenningar ritstjóra Dagblaðsins um landbúnaðarmál hafa nú verið teknar upp sem ein leið af þremur í skýrslu, er starfsmenn og stjórnarmenn Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda .hafa ásamt nokkrum öðrum mönnum samið fyrir Rannsóknaráð ríkisins.

Samkvæmt þessari þróunarleið yrði framleiðslumagn landbúnaðarins takmarkað við innanlandsþarfir og stefnt að lágmarksmannafla við landbúnað. Útflutningi kjöts og mjólkurvara yrði hætt og í staðinn fluttar inn landbúnaðarafurðir í slöku árferði. Þessari niðurstöðu mætti ná með nokkrum skipulögðum aðgerðum.

Hætta yrði stuðningi við útflutning landbúnaðarafurða. Gera yrði strangar framleiðsluáætlanir fyrir einstakar greinar, landshluta, héruð og jarðir. Fjárfesting, sem stefndi að aukinni hagræðingu, yrði studd á þeim svæðum og þeim búum, sem bezt skilyrði teldust hafa með tilliti til markaðar og framleiðsluaðstöðu.

Bændur á jörðum, sem ekki teldust fullnægja skilyrðum um möguleika til hagkvæms reksturs, yrðu styrktir til að hætta búrekstri. Jafnframt yrði dregið úr umsvifum vinnslustöðva landbúnaðarins, ef ekki fyndust fyrir þær ný verkefni.

Höfundar skýrslunnar telja þetta mundu leiða til aukinnar tækni í landbúnaði og stækkunar búa. Aðeins þyrfti 2000 bú til að anna framleiðslunni og er þá miðað við 1000 fjárbú með 490 fjár og 1000 kúabú með 30 mjólkurkúm að meðaltali. Þetta jafngildir helmings fækkun býla á aðlögunartíma, sem höfundarnir meta á tíu ár.

Þeir telja, að þetta mundi í fyrstu leiða til rekstrarörðugleika í landbúnaði, en um síðir til lægri framleiðslukostnaðar og hlutfallslega hærri tekna bænda, auk þess sem aðstaða þeirra til að ná hagstæðum verðlagssamningum mundi batna.

Þessi stefna mundi að mati höfunda leiða til 30-40% fækkunar sauðfjár og tilsvarandi minnkunar álags á afrétti. Heildarfækkun þeirra, sem við landbúnað og vinnslu landbúnaðarafurða starfa, mundi nema 4000 mannárum. Fækkunin yrði 6-7% á ári og kæmi hart niður á svæðum, sem nú þegar standa höllum fæti. En framleiðslan færðist til samfelldari héraða með góð búskaparskilyrði.

Það kemur ekki fram í skýrslunni, að auðvelt ætti að vera að útvega ný atvinnutækifæri fyrir 4000 manns í átthögum þeirra, ef framkvæmdar yrðu hugmyndir Kristjáns Friðrikssonar iðnrekanda um auðlindaskatt Í sjávarútvegi og um nýiðnað í strjálbýlinu.

Höfundarnir benda á, að ofangreindum samdrætti megi einnig ná með sveltistefnu, takmörkun lánsfjár, afnámi styrkja og útflutningsbóta. Slíkur sparnaður mundi að sjálfsögðu veita aukið svigrúm til að kosta ýmsar aðgerðir, sem fylgja þessari stefnu, svo sem greiðslur til bænda fyrir að hætta búskap.

Það má því segja, að ritstjóri Dagblaðsins hafi fengið stuðningsmenn úr óvæntri átt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hvers vegna lág laun?

Vaxandi ólga er nú meðal láglaunafólks í landinu. Forustumenn þess benda á, að Ísland hefur dregizt mjög verulega aftur úr nágrannalöndunum í kaupmætti láglauna. Þetta er alveg rétt og er í rauninni eitt allra alvarlegasta vandamál þjóðarinnar.

Mikilvægt er að kryfja til mergjar orsakir þeirrar óheillaþróunar, sem hefur gert Ísland að láglaunalandi. Hvað kostar það til dæmis þjóðina, að fjármagn hennar skuli ekki fá að leita uppi þá starfsemi, sem gefur beztan arð og hæst laun, vegna þess að stjórnmálamennirnir hafa vald til að beina því í pólitíska farvegi? Og hvað kostar það til dæmis þjóðina að verja milljörðum til að halda úti landbúnaði?

Það verður nefnilega að ráðast að rótum meinsins, ef bæta á kaupmátt láglauna á varanlegan hátt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vor eftir 15 ára vetur

Um þessar mundir er verið að moka ofan í 15 ára gamlan grunn sundlaugar endurhæfingardeildar Landspítalans. Allan þennan tíma hefur ekki verið fé aflögu til að ljúka þessum mikilvæga þætti deildarinnar. Og nú hefur verið hætt við hann.

Svo virðist sem alþingismenn hafi í 15 ár ekki þurft sjálfir að notfæra sér aðstöðu endurhæfingardeildar Landspítalans. Hins vegar hafa fjórir þeirra nýlega legið á endurhæfingardeild Borgarsjúkrahússins. Sér nú greinileg merki þeirrar vistar í tillöguflutningi hinna fjögurra þingmanna.

Þeir hafa lagt til, að ríkið greiði hið snarasta peninga til byggingar sundlaugar Borgarsjúkrahússins. Hafa þeir farið fjálgum orðum um hina miklu þjóðfélagslegu nauðsyn á slíkri sundlaug. Ekki er vitað til, að neinn þeirra hafi áður haft svo göfugt áhugamál, né lyft litla fingri í 15 ár til þess að gera Landspítalanum kleift að ljúka sinni sundlaug.

Mál þetta hefur réttilega vakið athygli. Það endurspeglar, hvernig fjárveitingar verða til á Alþingi. Þar ræður ekki raunsætt mat á því, hversu mismunandi brýn ýmis verkefni eru. Alls kyns tilviljanir ráða því, hvort fé er lagt í þetta verkefni eða hitt.

Því miður ræktar stjórnkerfi okkar ekki alþingismenn, sem hafa víðan sjóndeildarhring og sjá langt út fyrir þröngt svið persónulegrar lífsreynslu. Þeir virðast sjálfir þurfa að kynnast vandamálunum til þess að vilja leysa þau. 15 ára gamall grunnur sundlaugar á lóð Landspítalans er greinilega utan hins þrönga sjóndeildarhrings persónulegrar lífsreynslu þingmanna.

Þessar ábendingar beinast að vinnubrögðum þingmanna og þröngsýni þeirra, en eiga ekki að draga úr því, að sjúklingar í endurhæfingu geti senn haft not af sundlaug. Slík laug kemur að sama gagni við Grensásveg og við Barónsstíg.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Nöturyrði um landbúnað

Svo er nú komið, að jafnvel talsmenn landbúnaðarins treysta sér ekki til annars en að taka undir ýmislegt af þeirri gagnrýni, sem hin opinbera stefna í landbúnaði hefur sætt á síðustu tveim árum. Kemur þetta fram í tveimur skýrslum Rannsóknaráðs ríkisins, annarri um landbúnað almennt og hinni um sauðfjárrækt sérstaklega.

Höfundar þessara skýrsla eru að meirihluta til starfsmenn og stjórnarmenn Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda, þeirra stofnana, sem harðast hafa staðið gegn efasemdum í garð landbúnaðar. Til viðbótar eru svo í hópnum fjórir verkfræðingar, flestir á sviði efnafræði, hvernig svo sem á því stendur.

Enginn kunnur gagnrýnandi landbúnaðar er meðal höfundanna, né neinn hagfræðingur, viðskiptafræðingur né rekstrarfræðingur, sem ekki er tengdur stofnunum landbúnaðarins. Samt er ein af þremur leiðum, sem þeir telja koma til álita í frekari þróun landbúnaðar, einmitt sú leið, sem gagnrýnendur hafa bent á.

Sú leið stefnir að nokkrum samdrætti í landbúnaði, svo að hann miðist eingöngu við innanlandsþarfir. Útflutningi á verðbættum afurðum verði hætt, en innflutningi beitt til uppfyllingar innlendri framleiðslu. Jafnframt yrðu ábúendur óhentugra jarða styrktir til að hætta búskap.

Athyglisverðust eru ummæli höfundanna um gjaldþrot núverandi stefnu Í sauðfjárrækt. Þar eru m.a. ákaflega kaldranalegar málsgreinar, sem hljóða svo, með athugasemdum Dagblaðsins innan sviga:

“Miðað við, að allir (athugið: allir) umbótamöguleikar í sauðfjárrækt séu nýttir, er hugsanlegt (athugið: hugsanlegt) að lækka breytilegan markakostnað framleiðslunnar úr 197,20 kr / hg í 78,90 kr / hg (þeir ættu að prófa svona kostnaðarlækkun í Reykhólaverksmiðjunni) . Með heildarátaki, sem innifæli slíka lækkun markakostnaðar, svo og (sem sagt til viðbótar við kraftaverkið) 30% lækkun sláturkostnaðar (aumingja kaupfélögin) og 30% hækkun markaðsverðs (segið Efnahagsbandalaginu þetta) miðað við 1974 væri hugsanlegt (takið eftir: hugsanlegt) að flytja út dilkakjöt á kostnaðarverði (árangur kraftaverksins er sem sagt kostnaðarverð).”

Þar með er ljóst, að háðfuglar eru til víðar en á Dagblaðinu. Nöturlegri lýsing á íslenskri sauðfjárrækt hefur enn ekki sézt á prenti.

Í skýrslunni segir einnig skýrum stöfum: “Framleiðni á Nýja-Sjálandi virðist mun hærri en hér, eins og ef til vill sést bezt á því, að framleiðslukostnaður nýsjálenzks bónda á 16,8 tonnum af kjöti og 6,6 tonnum af ull eftir 1650 kindur sýnist vera um það bil jafnhár og framleiðslukostnaður íslenzks bónda á 6,9 tonnum af kjöti og 0,62 tonnum af ull eftir 355 kindur.”

Fleiri dæmi úr skýrslunni sýna, að íslenzkur landbúnaður er óralangt frá því að vera samkeppnishæfur og að hann stuðlar með himinháu verði sínu að mjög lélegri kaupgetu Íslendinga Í samanburði við nágrannaþjóðirnar. Samt heldur ríkið áfram að hossa landbúnaði margfalt umfram aðrar atvinnugreinar á Íslandi, svo sem sést á fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Efnahagsrisi og lýðræðisdvergur

Komið er í ljós, að Efnahagsbandalag Evrópu ætlar ekki að beita okkur efnahagslegum þvingunum til að hindra, að samningur okkar við Breta um veiðiheimildir í fiskveiðilögsögunni renni út án nokkurs framhalds 1. desember.

Þar með er ekki sagt, að bandalagið muni ekki beita slíkum þvingunum við síðara tækifæri, ef embættismenn þess telja slíkt henta. Ef til vill er bandalagið að venja okkur betur við tollfríðindin, sem við höfum notið þar síðan í sumar, og gera okkur háðari þeim, áður en til skarar verður látið skríða.

Efnahagsbandalagið er ákaflega einkennilegur ávöxtur voldugrar hugsjónar um sameinaða Evrópu. Að baki þess liggur hugmyndin um, að menn hætti smám saman að vera Bretar, Frakkar og Ítalir og verði Evrópumenn. Efnahagsbandalagið er öflugasta tilraunin til að búa smám saman til sambandsríki úr sundurleitum ríkjum Evrópu.

Hins vegar hefur bandalagið ekki náð að þroskast með lýðræðislegum hætti. Þing bandalagsins er ákaflega veikburða og áhrifalítið. Ekki verður heldur séð, að dómsmálakerfi þess hafi þróazt að neinu marki. Næstum öll völd í bandalaginu eru Í höndum embættismanna, sem sitja í stöðugum kappskákum við stjórnmálamenn einstakra ríkja.

Segja má, að Efnahagsbandalagið sé hið nýja Prússland Evrópu. Það býr við háþróað kerfi mjög færra embættismanna og tæknimanna, en hefur ekki hirt um að efla hina lýðræðislegu undirstöðu sína. Efnahagsbandalagið er köld og stálgrá stofnun, upplagður leikvöllur fyrir járnkanslara. Þetta skýrir hin mörgu dæmi um, hversu gjarnt bandalaginu er að neyta efnahagslegs aflsmunar, þegar hagsmunir þess eru í veði.

Þess vegna er líka vissara fyrir okkur að taka mark á Financial Times, þegar blaðið segir, að bandalagið muni beita okkur efnahagslegum þvingunum í vonlausri viðleitni þess við að ná nýjum undanþágusamningum um veiðar í landhelgi Íslands.

Þegar litið er til baka, er gott til þess að vita, að Ísland skuli aldrei hafa ánetjazt Efnahagsbandalagi Evrópu, þrátt fyrir marga kosti þess. Hin kalda rökhyggja járnkanslaranna hefði gert Ísland að útkjálkahéraði í bandalaginu.

Við getum rétt ímyndað okkur, hversu léttvægir fiskveiðihagsmunir íslenzka héraðsins væru innan slíkrar samsteypu. Evrópu munar ekki um, hvort hinir sönnu Evrópumenn eru 200.000 fleiri eða færri. En Íslendinga munar um að vera sín eigin þungamiðja, þótt það kosti ýmsar fórnir, sem fjölmennið þarf ekki að færa.

Við getum reynt og höfum reynt að njóta góðs af návistinni við hinn mikla efnahagsrisa, en við megum ekki hlaupa Í fang honum. Á þessu stigi skulum við gæta okkar mest á að hraða okkur ekki um of í þægindum nýfenginna gleðitíðinda af sjávarafurðum okkar. Þar kynni að leynast fiskur undir steini.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bretar út hinn fyrsta

Heimsókn Gundelachs, framkvæmdastjóra hjá Efnahagsbandalaginu, til Íslands fyrir helgina sýndi okkur fram á, að við getum hreinsað erlend veiðiskip úr fiskveiðilögsögu okkar, ef við höfnum óskhyggju um aflamagn og gróða af veiðum á miðum annarra þjóða.

Gundelach gætti sín á að flækja sig ekki inn í hið sér-brezka böl þorskastríðanna. Hann margítrekaði, að hann væri ekki fulltrúi neins ríkis innan Efnahagsbandalagsins, heldur heils ríkjahóps með mismunandi fiskveiðihagsmuni.

Mönnum létti líka mjög, þegar Gundelach sagðist ekki vera kominn til að semja um framhald veiðiheimilda Breta eftir 1. desember. Hans verksvið væri allt annað, að hefja viðræður um framtíðarskipan fiskveiði á hafsvæðum Vestur-Evrópu.

Það virðist því ljóst, að 200 mílurnar verði að raunveruleika 1. desember gagnvart Bretum. Í því felst mikill sigur og ánægjulegur. Bretar virðast ekkert geta gert gegn afnámi veiðiheimildanna, því að þeir hafa framselt Efnahagsbandalaginu hagsmuni sína.

Þrátt fyrir þetta megum við ekki halda, að samskiptin við Efnahagsbandalagið verði dans á rósum. Bandalagið er einmitt frægt fyrir efnahagslegar þvinganir og kalda valdastefnu. Það er ekki auðvelt að trúa orðum Gundelachs um, að bandalagið hafni efnahagslegum þvingunum gegn Íslandi. Við skulum að minnsta kosti vera slíku viðbúin.

Ef við sjáum síðar glitta í efnahagslegar þvinganir, megum við ekki láta þær á okkur fá. Hugsanlegt er, að Efnahagsbandalagið vilji venja okkur betur við tollfríðindin, sem við höfum notið síðan í sumar, og gera okkur háðari þeim, áður en það lætur til skarar skríða.

En um sinn er ljóst, að viðræður um gagnkvæm fiskveiðiréttindi hljóta að beinast í farveginn: Króna fyrir krónu. Efnahagsbandalagið mun bjóða fiskveiðiréttindi fyrir Íslendinga við Grænland og í Norðursjó gegn fiskveiðiréttindum fyrir sín ríki á Íslandsmiðum.

Í þeim viðræðum skiptir okkur mestu að ofmeta ekki hagsmuni okkar af veiðimöguleikum á miðum annarra þjóða. Þeir skipta okkur sáralitlu, næstum engu, í samanburði við hagsmuni okkar af að losna við útlendinga af okkar eigin miðum.

Það er raunar lítt skiljanlegt, hversu mikla áherzlu Morgunblaðið og sjávarútvegsráðherra leggja á þessa fjarlægu og langsóttu hagsmuni. Vandi okkar felst aftur á móti í ofveiði erlendra skipa á Íslandsmiðum.

Við megum ekki framselja sigurinn í fiskveiðideilunni, því að ofveiðin á Íslandsmiðum er alvarlegasta málið.

Bezt er, að hver búi að sínu. Bezt er, að við látum aðrar þjóðir í friði á þeirra miðum og að við gerum um leið sömu kröfur til þeirra. Eftir hálfan mánuð eigum við að vera lausir við Breta af Íslandsmiðum. Og þá er næsta málið að losna við Vestur-Þjóðverja. Við skulum ekki víkja af þeirri leið, sem við erum nú á.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið