arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Kaffærðir í mat

Efnahagsbandalagið er í klóm landbúnaðarins á svipaðan hátt og Ísland er í klóm síns landbúnaðar. Ríkisstjórnir bandalagsins tryggja ákveðin lágmarksverð og greiða gífurlegar fjárfúlgur.

Eini umtalsverði munurinn á stefnu Efnahagsbandalagsins og Íslands í markaðsmálum landbúnaðar er sá, að þar hvílir sóunin á kröftugum herðum stóriðju, en hér vantar hins vegar breiðu bökin.

Afleiðingin á báðum stöðum er sú, að framleiðslan verður meiri en markaðurinn þolir. Afganginn verður að selja á spottprísum á alþjóðlegum markaði. Hið opinbera borgar brúsann.

Í viðræðum höfundar þessa pistils við embættismenn vestur-þýzka landbúnaðarráðuneytisins fyrir nokkrum dögum kom fram, að engar horfur eru á, að ástand þetta breytist í ríkjum bandalagsins í fyrirsjáanlegri framtíð.

Miklu fremur má búast við, að ástandið versni. Landbúnaðarþjóðirnar Grikkir, Spánverjar og Portúgalar standa á þröskuldi bandalagsins. Offramleiðsla ríkis- og bandalagstryggðra landbúnaðarafurða á því enn eftir að magnast í Vestur-Evrópu.

Á sama tíma gera Bandaríkjamenn harðar kröfur um að koma landbúnaðarafurðum sínum inn á vesturevrópskan markað. Þar vestra er líka offramleiðsla á slíkum afurðum, auk þess sem stórauka mætti framleiðsluna á fáum mánuðum, ef á þyrfti að halda.

Bandarískur landbúnaður er orðinn svo tækni- og vísindaþróaður, að einn starfsmaður í landbúnaði brauðfæðir að meðaltali 60 manns, meðan vestur-evrópskur starfsbróðir hans brauðfæðir 20 manns og sovézkur 10.

Erfitt er að meta stöðu íslenzks landbúnaðar í þessum samanburði. Af sumum vörum framleiðir hann meira en nóg fyrir þjóðina, en ekkert af öðrum vörum. Áætla má þó, að íslenzkur starfsmaður í landbúnaði brauðfæði 6- 8 manns.

Það er raunar vel af sér vikið miðað við aðstæður. Fjallaland á mörkum freðmýrabeltisins er ekki hægt að bera saman við sléttur tempraða og heittempraða beltisins. Að minnsta kosti er samanburðurinn við Sovétríkin tiltölulega hagstæður.

Hinar ytri aðstæður valda því, að framleiðni íslenzks landbúnaðar verður aldrei nema brot af framleiðni landbúnaðarins í iðnríkjunum beggja vegna Atlantshafsins. Þess vegna er landbúnaðurinn hér meiri baggi á skattgreiðendum en í öðrum löndum, yfir 10% af ríkisútgjöldum.

Öryggis okkar vegna getum við komizt af með mun minni landbúnað. Geymslur fiskvinnslustöðvanna eru fullar af matvælum, sem mundu endast þjóðinni árum saman, ef samgöngubrestur verður.

Við eigum að beina kröftum okkar, viti og peningum að verkefnum, þar sem við erum samkeppnisfærir eða höfum von um að vera samkeppnishæfir. Slík verkefni spara gjaldeyri eða afla hans.

Ekki þarf mikils á þessu sviði, því að landbúnaður okkar étur upp mikinn gjaldeyri, einkum í vélum, olíum, fóðri og áburði. Minnkun landbúnaðarframleiðslu mundi minnka slík aðföng.

Við eigum að notfæra okkur offramleiðslu landbúnaðarvara í iðnríkjunum umhverfis okkur. Þar verður um ófyrirsjáanlega framtíð allt yfirfullt af óseljanlegum landbúnaðarafurðum, sem fá má fyrir gjafvirði.

Við eigum að fella smám saman niður ríkisútgjöld á þessu sviði og beina kaupum okkar á landbúnaðarafurðum ýmist austur eða vestur yfir hafið, eftir því sem kaupin gerast bezt á eyrinni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vaxandi atgervisflótti

Aðeins þarf venjulegt gestsauga til að sjá, að lífskjör Norðurlandabúa og meginlandsbúa allt suður í Alpafjöll eru mun betri en Íslendinga. Við getum ekki lengur ferðazt um þessi lönd, nema eiga vini og kunningja, sem bjóða húsnæði og fæði. Svo hátt er verðlagið fyrir okkur orðið í lífsgæðaríkjum Evrópu.

Flestar þjóðir þessa heimshluta eru að rétta við eftir erfiðleika undanfarinna ára. Við sitjum einir eftir með sömu lífskjör og fyrir fjórum árum. Þar á ofan horfum við fram á vaxandi vandræði á næstu árum.

Tvær fráleitar ríkisstjórnir hafa leikið okkur grátt á átta árum. Hin nýjasta er sízt skárri. Hún magnar landbúnaðinn, hafnar bráðnauðsynlegri fiskverndun, þenur út ríkisbáknið á kostnað alþýðu og atvinnuvega og viðheldur fyrirgreiðslukerfinu, þar sem lán jafngilda gjöfum.

Eitt máttu þó eiga hinar afleitu ríkisstjórnir síðustu átta ára. Þær héldu fullri atvinnu í landinu. Það getur hin nýja ríkisstjórn hins vegar ekki til lengdar. Efnahagslífið er orðið of máttlítið eftir átta ára óstjórn.

Um þessar mundir ríkir hér atgervisflótti. Langskólamenn og tæknimenn streyma til nágrannalandanna og aðrir hverfa ekki heim að námi loknu. Þeirra freista tvöfaldar og þrefaldar tekjur og margvísleg önnur lífsþægindi.

Rýrni atvinna hér heima, verður þessi flótti að stríðum straumi. Reynslan sýnir, að almennt eiga Íslendingar auðvelt með að fá störf erlendis vegna verklagni sinnar og verkhraða.

Margir eiga líka ættingja eða vini erlendis, sem veita mikla hjálp við að útvega atvinnu og húsnæði, svo og félagslegt skjól í köldu mannfélagi stórborganna. Íslendingar standa saman í útlöndum, þótt þeir geri það ekki hér heima.

Auðvitað má segja, að allt sé þetta eftirsókn eftir vindi. Lífskjör séu hér eins góð nú og þau voru fyrir fjórum árum, þegar þau voru betri en nokkru sinni fyrr. Ekki er ljóst, af hverju menn þurfi alltaf meira og meira. Velsældin virðist ekki færa mönnum neina hamingju.

Þessar röksemdir duga samt ekki þjóðfélagi, sem tapar atgervi til útlanda. Vítahringurinn er fljótur að magnast við vaxandi lífsgæðamun. Flestir vita um þennan mun og margir þeirra eiga erfitt með að standast freistingarnar.

Ekkert ríkisbákn getur lifað á jafnaðarmönnum, ríkisstarfsmönnum og andstæðingum lífsgæðakapphlaups eingöngu. Þeim mun örar sem dráttardýrin hverfa, þeim mun erfiðari verður rekstur báknsins. Í því felst einn hættulegasti þáttur vítahringsins.

Við verðum að bera okkur saman við nágrannaþjóðirnar, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Við verðum að halda í humátt á eftir þeim í lífsgæðum, þótt það færi okkur ekki aukna hamingju. Það er einfaldlega lýðveldið sjálft, sem stendur og fellur með þessu kapphlaupi.

Við getum þetta, ef við hættum að styrkja landbúnað, setjum upp fiskveiðikerfi, sem gefur mestan afla með minnstri sókn, og notum sparnaðinn af þessu til að byggja upp nútíma iðnað í landinu. Ennfremur með því að koma á raunvöxtum og færa lánakerfið úr höndum stjórnmálamannanna.

Við verðum líka að gera þetta, því að við erum skuldbundnir ófæddum börnum okkar, sem við höfum þegar lagt á herðar að greiða skuldir þær, er við höfum stofnað til í útlöndum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ekkert vex án jarðvegs

Dagblaðið hefur nú í þremur leiðurum fjallað um ýmsar hliðar samskipta hinna ríku þjóða heimsins annars vegar og þriðja heimsins hins vegar.

Í einum leiðaranum voru leidd rök að því, að auður Vesturlanda væri ekki fenginn með arðráni, hvorki heima fyrir né gagnvart þriðja heiminum. Þessi auður er búinn til með síbyltingu í vísindum, tækni, skipulagi, stjórnun og sölu.

Í öðrum leiðaranum voru leidd rök að því, að ríku þjóðirnar hefðu ekki fé af þriðja heiminum í formi rangrar verðmyndunar, því að það væru einkum ríku þjóðirnar, sem framleiddu og seldu mat og hráefni. Einnig voru færð rök að því, að nýlendur hefðu yfirleitt verið móðurlöndunum fjötur um fót.

Í þriðja leiðaranum voru leidd rök að því, að iðnbyltingin, sem ríku þjóðirnar hafa flutt út til þriðja heimsins, sé fátækum almenningi þar til góðs. Sá almenningur átti sáralítinn þátt í hástéttarmenningu þeirri og hástéttarhefðum, sem iðnbyltingin er að brjóta niður.

Þessar kaldranalegu staðreyndir eru nauðsynlegur grundvöllur þess, að ríku þjóðirnar og þriðji heimurinn geti sameinazt í því átaki, sem dugi til að láta iðnbyltinguna takast í þriðja heiminum, svo að hungrað fólk megi verða að vel stæðri alþýðu.

Eftir síðari heimsstyrjöldina var Vestur-Evrópa í rústum. Bandaríkin hjálpuðu við að koma nýrri iðnbyltingu af stað í stríðshrjáðum löndum. Sáðkornið féll ekki í grýtta jörð. Evrópumenn kunnu til verka og urðu skjótt ríkir á nýjan leik.

Vandamálið í þriðja heiminum er, að þar kann fólk ekki til verka. Auðvitað tekur það þriðja heiminn langan tíma að læra að hagnýta sér vísindi, tækni, skipulag, stjórnun og sölu. Veitt aðstoð er því sáðkorn, sem fellur að meira eða minna leyti í grýtta jörð.

Ríku þjóðirnar geta hjálpað til með því að lækka tolla sína. Þær geta hjálpað til með því að leggja hluta af árlegri auðsöfnun sinni, t.d. 0,7% þjóðarframleiðslunnar, til efnahagslegrar aðstoðar við þriðja heiminn, svo sem Svíar eru nú farnir að gera. Þær geta eflt banka þá, sem fjármagna framkvæmdir í þriðja heiminum.

Svo verður að taka því, þótt þessi aðstoð fari að meira eða minna leyti í súginn. Margir leiðtogar þriðja heimsins sitja með hendur í skauti og kenna ríku þjóðunum um, hve seint miðar götuna fram eftir vegi. Þannig getur aðstoðin skaðað meira en gagnað.

Mestu máli skiptir að rækta smám saman skilning almennings og leiðtoga þriðja heimsins á eðli iðnbyltingar. Það gerist bezt með fræðslu, sem framkvæmd er með óbeinum hætti með samstarfi í vísindum, tækni, skipulagi, stjórnun og sölu.

Það er jarðvegur hugarfarsins, sem verður að rækta. Ef jarðvegurinn er góður, geta þjóðir orðið auðugar af eigin rammleik á skömmum tíma. Eins og Japanir geta þær um tíma notað lág laun sín til að komast inn á opna markaði Vesturlanda og náð síðan sömu lífskjörum og þjóðir Vesturlanda.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ískaldur sannleikur

Einn þrálátasti misskilningur alþjóðastjórnmála er, að ríku þjóðirnar haldi niðri verði á mat og hráefni til þess að arðræna þjóðir þriðja heimsins.

Staðreyndin er sú, að ríku þjóðirnar sjálfar framleiða 70% af mat og hráefnum heimsins. Og það eru einkum þessar ríku þjóðir, sem eru aflögufærar í mat og hráefnum til milliríkjaviðskipta.

Það eru ekki Indland og Kína, sem eru matarforðabúr heimsviðskiptanna. Það eru Bandaríkin og Efnahagsbandalagið, sem framleiða svo mikinn mat, að hvorki er unnt að selja né geyma öll þau ósköp.

Langmestur hluti hráefna heimsins er grafinn úr jörðu í Ástralíu, Norður-Ameríku, Vestur-Evrópu, Austur-Evrópu og Sovétríkjunum. Námugröftur í þriðja heiminum er mun minni,jafnvel þótt miðað sé við íbúafjölda.

Af þessu má ljóst vera, að það bætir ekki stöðu ríku þjóðanna gagnvart þriðja heiminum að halda lágu verði á mat og hráefnum í hlutfalli við iðnaðarvörur.

Á þessari almennu reglu er ein mikilvæg undantekning og það er olían. Þar tókst olíuframleiðsluríkjunum líka að brjótast undan verðsvelti ríku þjóðanna. Arabaríkjunum tókst raunar að koma sér í hóp ríku þjóðanna.

En þriðji heimurinn er jafn fátækur og fyrr, því að hann verður að flytja inn sína olíu eins og ríku þjóðirnar.

Fyrir utan olíuna eru ríku þjóðirnar meira en sjálfum sér nógar á flestum sviðum. Þau geta meira að segja hagnýtt tækni sína til framleiðslu á gerviefnum, ef verð innfluttra hráefna hækkar yfir visst mark.

Ríku þjóðirnar hafa ekki grætt og græða ekki á viðskiptum sínum við þriðja heiminn. Auður Vesturlanda er ekki frá neinum tekinn. Hann er búinn til með nýrri þekkingu í vísindum, tækni, skipulagi, stjórnun og sölu, sem ríku þjóðirnar hafa þróað með sér.

Nýlenduveldin hafa meira að segja tapað á viðskiptum sínum við þriðja heiminn. Bretland hefur ekki náð sér enn. Hins vegar hafa Svíar og Svisslendingar orðið ríkastir allra, enda aldrei átt neinar nýlendur. Þjóðverjar og Japanir urðu ekki ríkir fyrr en þeir losnuðu við nýlendur sínar.

Ríku þjóðirnar eiga ekki sök á eymd þriðja heimsins. Sú eymd er raunar mun minni en hún var, áður en þriðji heimurinn kynntist Vesturlöndum. En ríku þjóðirnar hafa kynnt töframátt iðnbyltingarinnar fyrir þriðja heiminum.

Þess vegna ber ríku þjóðunum skylda til að fylgja iðnbyltingunni eftir með margvíslegri aðstoð til að auka líkurnar á, að þriðji heimurinn ráði við iðnbyltinguna og megni að snúa henni sér í hag.

Sú hugmynd, að ríku þjóðirnar hafi tekið eitthvað frá þriðja heiminum, sem nú beri að skila, kemur ekki að neinu gagni. Hún leiðir aðeins til þess, að leiðtogar þriðja heimsins koma sér hjá að horfast í augu við þá staðreynd, að þriðji heimurinn verður að hafa fyrir sinni iðnbyltingu að mestu leyti sjálfur, þótt aðstoð komi utan frá.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Brotið niður og byggt upp

Hinn félagslegi markaðsbúskapur, sem nú ríkir á Vesturlöndum, er hjónaband kapítalismans og sósíalismans, barna iðnbyltingarinnar, sem sameiginlega hafa frelsað alþýðu manna frá hinni almennu þrælkun, sem einkenndi mannkynssöguna fram að iðnbyltingu.

Bæði kapítalisminn og sósíalisminn hafa valdið ólýsanlegum þjáningum, einkum á fyrstu áratugum valdaskeiða sinna í viðkomandi löndum. Þessi börn iðnbyltingarinnar lögðu gamla menningu og hefðir í rúst. En í staðinn hafa þau búið allri alþýðu manna nýtt og betra líf.

Sumt ungt fólk dreymir óraunsæja drauma um fagurt mannlíf fyrir iðnbyltingu. Það sér fyrir sér hægláta handverksmenn, ósnortna af taugaveiklun og lífsgæðakapphlaupi. En þannig var lífið ekki í gamla daga.

Aðeins lítið brot, innan við 10% manna, voru handverksmenn. Þeir lifðu raunar við svo þröngan kost, að vekja mundi skelfingu ungs fólks nú á dögum. Um eða yfir 80% manna lifðu svo eins og þrælar eða dýr undir svipuhöggum umboðsmanna sárafámennrar yfirstéttar.

Þegar við tölum um gömul menningarskeið, erum við að tala um þessa yfirstétt, sem yfirleitt nam um eða innan við 5% fólksins. Er þá Grikkland gullaldarinnar ef til vill undanskilið. Þessi yfirstétt kúgaði almenning, fór í stríð, stofnaði hákirkjur og dýrðarveldi, skóp listir og bókmenntir og skrifaði mannkynssöguna fyrir sig.

Þegar menn hrífast af hátindum menningar hennar, gleyma menn herðunum, sem hún hvíldi á. Almenningur menningarsögunnar bjó í eymd og volæði. Flestir dóu á fyrsta aldursári eða í bernsku. Fáir komust á fullorðinsár og ævin var endalaus vinnuþrælkun. Og þetta var hlutskipti að minnsta kosti níu manna af hverjum tíu.

Hið sama er að segja um stórveldi þau og smáríki, sem nú hafa sogazt inn á áhrifasvæði iðnbyltingarinnar. Forn menning og fornar hefðir hafa verið lagðar í rústir. Yfirleitt hefur þetta verið menning og hefðir fámennrar yfirstéttar, sem þrælkaði almenning. Undantekningar eru eskimóar og margir aðrir þjóðflokkar, sem bjuggu við svo þröngan kost, að ekki var einu sinni efnahagslegt pláss fyrir yfirstétt.

Sú bylting vísinda, tækni, skipulags, stjórnunar og sölu, sem við köllum iðnbyltingu og geisað hefur með vaxandi hraða á Vesturlöndum í 200 ár, er nú rétt að byrja að geisa í löndum þriðja heimsins. Hún hefur hvarvetna brotið niður menningu og hefðir, sem almenningur átti lítinn hlut í.

Á Vesturlöndum hefur hún í formi félagslegs markaðsbúskapar frelsað alla alþýðu manna frá vonlausu striti. Þetta hefur henni enn ekki tekizt að gera í löndum þriðja heimsins. Iðnbyltingin er og verður þriðja heiminum enn sársaukafyllri en hún var Vesturlöndum, því að í þriðja heiminum kemur hún utan frá, en ekki innan.

En samt er iðnbyltingin eini vonarneistinn í aldalangri eymdarsögu almennings í ríkjum þriðja heimsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ævintýri auðmagnsins

Fyrir um það bil 200 árum uppgötvuðu Vesturlandabúar, hvernig þeir gátu orðið ríkir. Þeir gerðu iðnbyltingu og hófu markaðsbúskap. Með nýjum hugmyndum um félagslegt réttlæti lærðu þeir svo að dreifa auðnum sín á milli og gera alla ríka í meira eða minna mæli.

Áður ríkti enn verra ástand í Vestur-Evrópu en nú ríkir í fátækustu löndum heims. Meðalaldur í Frakklandi árið 1788 var 30 ár, en er nú um 45 ár í þriðja heiminum og 70 ár í ríka heiminum.

Á núverandi mælikvarða var nær ekkert til skiptanna allar aldir veraldarsögunnar fram undir nítjándu öld. Þeir, sem betur máttu sín, arðrændu hina eftir megni.

Sama var uppi á teningnum í upphafi iðnbyltingarinnar, því að eigendur fjármagns tóku fyrr við sér en eigendur vinnuafls. Þá ríkti ástandið, sem Karl Marx hefur lýst. En það arðrán er löngu úr sögunni.

Að vísu er enn ákveðin spenna milli eigenda vinnuafls og stjórnenda fyrirtækja, en ekki vegna arðráns. Þessir aðilar semja með reglubundnu millibili um, hvernig skipta skuli þeim gróða, sem aukin vísindi, aukin tækni, aukin stjórnun og aukin sölumennska hafa fært þeim, síðan þeir sömdu síðast um kaup og kjör.

Þeir eru í rauninni að skipta nýju herfangi. Milli slíkra aðila er alltaf einhver spenna, en hún kemur arðráni ekkert við. Þeir, sem selja vinnu sína, vinna alltaf skemur og skemur, en fá samt alltaf meiri og meiri tekjur.

Auður nútímans á Vesturlöndum er nefnilega ekki frá neinum tekinn. Hann er einfaldlega búinn til með tækniþekkingu og skipulagsþekkingu. Hann var ekki til áður.

Sumir halda, að þessi auður sé tekinn frá þriðja heiminum, sem selji ríku þjóðunum mat og hráefni á of lágu verði. Þetta er rangt. Það eru einkum ríku þjóðirnar, sem framleiða og selja mat og hráefni. Ríku þjóðirnar framleiða hvorki meira né minna en 70% af mat og hráefnum heimsins og hafa því ekki hag af lágu verði á þessum vörum.

Eina þjóðin, sem kann að hafa grætt á nýlendum sínum, eru Bretar, og þeir eru ekki á sérlega góðum vegi staddir um þessar mundir í samanburði við aðrar ríkar þjóðir. Svíar og Svisslendingar eru ofsaríkir en áttu samt aldrei nýlendur. Þjóðverjar og Japanir urðu ekki ofsaríkir fyrr en þeir höfðu misst nýlendur sínar.

Athyglisvert er, að margar fyrrverandi nýlendur hafa grætt á Vesturlöndum, svo sem Singapúr, Alsír og Brasilía, en sjálfstæð ríki þriðja heimsins, svo sem Thailand, Eþíopía og Libería, lifa mörg í eymd, sem minnir á ástandið í heiminum fyrir iðnbyltinguna.

Þriðji heimurinn hefur grætt á ríku þjóðunum en ekki öfugt. Ríku þjóðunum hefur ekki aðeins tekizt að dreifa auði sínum milli eigin íbúa. Þeim hefur líka tekizt að láta brot, að vísu of lítið brot, af honum renna til þriðja heimsins, einkum til fyrrverandi nýlendna sinna.

Og enginn maður hefur verið arðrændur í þessu mikla ævintýri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Osturinn minnkar enn

Fjárlagafrumvarpið nýja er eins og önnur slík frumvörp á þessum áratug gott dæmi um, hvernig apinn í sögunni skipti ostinum milli músanna tveggja, sem ekki gátu komið sér saman um skiptinguna.

Þær báðu apann vera dómara og skipta ostinum jafnt milli þeirra. Hann beit ostinn í tvo hluta og sá, að annar var stærri. Til að leita jafnvægis beit hann af stærri hlutanum og át.

Þá kom í ljós, að hlutinn, sem áður var stærri, var nú orðinn minni. Apinn beit því og át af hinum hlutanum. Síðan gekk þetta koll af kolli. Alltaf minnkuðu hlutarnir, en aldrei náðist jafnvægi.

Að lokum voru hlutarnir orðnir svo litlir, að ekki tók því að skipta þeim frekar. Apinn tók þá upp í dómaralaun, strauk magann og hvarf, en mýsnar sátu eftir með sárt ennið.

Ríkisvaldið situr jafnan í dómarasæti yfir atvinnuvegum og launafólki, sem deila um skiptingu þjóðarkökunnar. Ríkisvaldið þykist jafnan vera að leita jafnvægis, sem tryggi heilbrigðan rekstur atvinnuveganna og batnandi lífskjör launafólks.

Í hvert sinn sem nýtt fjárlagafrumvarp lítur dagsins ljós, sést, að dómarinn er fyrst og fremst að fita sjálfan sig á skiptingunni. Á hverju ári dregur hann til sín stærri hluta af þjóðarkökunni.

Afleiðingin er sú, að of lítið verður afgangs til skiptanna milli atvinnuvega og launafólks. Því eykst spennan milli þeirra og ríkið fær aukna ástæðu til að setjast í dómarasæti.

Þannig gekk í tíð vinstri stjórnarinnar, sem ríkti frá 1970-1974. Þannig gekk líka í tíð helmingaskiptastjórnarinnar, sem ríkti frá 1974-1978. Og fyrsta fjárlagafrumvarp hinnar nýju vinstri stjórnar bendir til, að á þann hátt verði áfram skipt.

Fjárlagafrumvarpið, sem lagt verður fyrir alþingi þessa dagana, er vont frumvarp. Niðurstöðutölur þess eru of háar. Það gerir ráð fyrir, að ríkisvaldið þenjist enn út á kostnað skjólstæðinga sinna.

Frumvarpið gerir ráð fyrir, að ríkið auki skattheimtu sína umfram verðbólgu. Það þýðir, að skattgreiðendur gera meiri launakröfur til atvinnuveganna, sem gera meiri kröfur til hækkaðs verðlags og lækkaðs gengis.

Þannig hefur vítahringurinn snúizt í átta ár með vaxandi hraða. Þannig hefur ríkisvaldið staðið fyrir hinni hrikalegu verðbólgu þessa tímabils. Og þannig hefur ríkið grafið undan hornsteinum efnahagslífsins.

Upphaflega er nýja fjárlagafrumvarpið samið á vegum Matthíasar Á. Mathiesen, fyrrum fjármálaráðherra. Eins og venjulega mótast það af takmarkalítilli óskhyggju embættismanna þeirra, sem leggja fram fjárlagatillögur á sínum sviðum.

Tómas Árnason hefur ekki treyst sér til að krafsa neitt utan af þessari óskhyggju. Hann hefur ekki heldur nennt að hafa samráð við leiðtoga samstjórnarflokkanna um málið, enda kannski lítið á slíku að græða.

Sjónarspil er að fylgjast með endurteknum mótmælagöngum þingmanna á fund ráðherra, fyrst þegar frumvarpið fór í prentun og síðan þegar það kom úr prentun. Þvarg þetta hefur ekki haft hin minnstu áhrif á Tómas og kerfið. Frumvarpið heldur sinni Matthíasarmynd.

Sjónarspilið og samgönguerfiðleikarnir milli ríkisstjórnarflokkanna mega þó ekki skyggja á þá staðreynd, að fjárlagafrumvarpið er vont. Með því er ríkisstjórnin enn að éta ostinn almennings.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Einkafrumvarpið fullprentað

Tómas Árnason tekur ekkert mark á samstarfsflokkum Framsóknarflokksins í ríkisstjórn. Hann hyggst nú leggja fram einkafjárlög, þrátt fyrir endurteknar viðvaranir samstarfsflokkanna og skipun sérstakrar fjárlaganefndar honum til höfuðs.

Tómas var tilbúinn með frumvarp sitt til prentunar heilli viku fyrir setningu alþingis 10. október. Þegar Dagblaðið skýrði frá stöðunni, varð mikill hvellur meðal þingmanna stjórnarinnar. Marséruðu þeir undir forustu Lúðvíks Jósepssonar á fund þriggja ráðherra og mótmæltu harðlega.

Nú hefur Tómas bætt um betur. Hann er búinn að láta prenta frumvarpið, nákvæmlega eins og það var fyrir rúmlega þremur vikum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Allir eru þeir eins

Jafnan er athyglisvert að sjá nýjar sannanir hins gamla spakmælis, að því meira sem hlutirnir breytast, þeim mun meira eru þeir eins. Við höfum nýlegt dæmi um, að ráðherrar eru alltaf eins, þótt þeir séu að koma og fara.

Eitt fyrsta verk hins nýja orkuráðherra var að reyna að tefja virkjun Hrauneyjarfoss og koma inn á milli virkjun Bessastaðaár á Austurlandi. Stendur hann nú í töluverðu þjarki við Landsvirkjun um að fá þessu hugsjónamáli framgengt.

Allir ráðherrar eiga sínar Borgarfjarðarbrýr, mismunandi vafasamar. Orkuver við Bessastaðaá getur meira að segja verið tiltölulega hagkvæmt. En kjarni málsins er samt sá, að orkuráðherrann heitir Hjörleifur Guttormsson og er þingmaður Austurlands.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bar rangt fyrir dómi

Verðlagsstjóri hefur staðfest með greinargerð, að Björgvin Guðmundsson, formaður verðlagsnefndar, fór með rangt mál fyrir dómi, þegar hann hélt því fram, að verðlagsstjóri hefði lagt fram samandregnar niðurstöður um afkomu dagblaðanna fyrir verðlagsnefnd.

“Ég lagði þessa beiðni fyrir nefndina án þess að gera grein fyrir afkomu blaðanna eða gera tillögu um afgreiðslu beiðninnar”, segir í greinargerð verðlagsstjóra. Þar með virðist orðinn marklaus málarekstur verðlagsnefndar á hendur dagblöðunum, sem ekki fylgdu niðurskurði hennar.

Það er ekki aðeins ljóst, að verðlagsnefnd fór ekki að lögum um starfshætti nefndarinnar, þegar hún tók ákvörðun sína. Björgvin Guðmundsson hefur einnig viðurkennt fyrir dómi, að hann starfi í nefndinni sem umboðsmaður viðskiptaráðherra, bæði í þessu máli sem öðrum.

Niðurskurðurinn á verði dagblaðanna var því óvefengjanlega geðþóttaákvörðun þess ráðherra, sem mest hefur hampað ást sinni á dagblöðunum. Hræsni hans endurspeglast í ummælum umboðsmannsins, sem sagðist fyrir dómi hafa óttazt, að of hátt verð dagblaða kæmi niður á sölu þeirra!

Dagblaðið hefur haldið því fram, að stjórnarskrárbrot ráðherrans stafi af þeirri austantjaldsstefnu hans, að dagblöð skuli ekki greidd af viðskiptavinum þeirra heldur af ríkinu. Hann ráðgerir nefnilega að stórauka ríkisstyrki til flokksblaða. Þannig hyggst hann bæta þeim upp tekjumissinn.

Þegar ráðherra sker með annarri hendi niður verð á dagblaði utan flokka og styrkir með hinni dagblöð stjórnmálaflokkanna, er hann að berjast gegn skoðanafrelsi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið