arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Mikill árangur DeLay

Tom DeLay náði þeim árangri, að stærsta þrýstifyrirtækið við K-stræti er eingöngu skipað repúblikönum, að 33 af 36 stærstu fyrirtækjunum á því sviði er eingöngu stjórnað af repúblikönum. Hann náði þeim árangri, að margir eigendur fjölmiðla þorðu varla að segja frá, þegar hann var hrakinn úr formennsku vegna spillingar. Hann náði þeim árangri, að 80% af kosningafé olíufyrirtækja rennur til repúblikana. Tveir aðstoðarmanna hans og vina, Michael Scanlon og Jack Abramoff, eru líka komnir í klær réttvísinnar. Nú er þessi mikli snillingur glæpanna kominn á leiðarenda í pólitík.
Sumt er enn á huldu

Við vitum ekki, hvernig Baugsmálið fer. Við vitum þó, að það er ekki borðleggjandi, úr því að héraðsdómur kastaði því öllu fyrir borð eftir að hafa vakið athygli á þunnu roði í málsefni ríkissaksóknara. Við vitum hins vegar heilmikið um, hvernig málið hófst, um hagsmunina og baktjaldamakkið.

Við vitum úr upptækum tölvupósti, að Styrmir Gunnarsson, Kjartan Gunnarsson og Jón Steinar Gunnlaugsson hittust til að skipuleggja málið. Þar gætti Styrmir einkum hagsmuna vinkonu sinnar, Jónínu Benediktsdóttur, og hinir einkum hagsmuna bláu handarinnar, Davíðs Oddssonar flokksformanns.

Við vitum, að málið snerist upphaflega um, að Baugsfeðgar hefðu farið illa með Gerald Sullenberger, sem var í samstarfi við þá og býr nú í einu fínasta hverfi Flórida, þótt Morgunblaðið skrifi um hann eins og hann búi í bæjarblokk. Við vitum, að málið snýst nú um aðra hluti.

Efnahagsbrotadeild réðst á skrifstofur Baugs og hafði ekki upprunaleg málsefni upp úr krafsinu. Til að lágmarka skaðann dró hún saman ný málsefni, allt niður í kaup á pylsu og hamborgara, sem brezka dagblaðið Guardian grínaðist með. Nú er Berlingske Tidende líka farið að gera grín að málinu.

Við vitum, að deilt er um, hvort birta hafi átt upplýsingar úr tölvupósti milli samsærisaðila og hvort segja hafi átt frá sambandi Styrmis og Jónínu, þótt það varpi ljósi á upphaf málsins. Morgunblaðið og fleiri áberandi aðilar eru ákaflega hneykslaðir á uppljóstrunum af því dónalega tagi.

Þessir aðilar eru hneykslaðir á fréttum, sem enginn efast um, að séu réttar. Þeir hneykslast hins vegar ekki á, að Styrmir velur, hvort hann segi fréttir, þegi fréttir eða búi til fréttir. Þeim finnst meintur dónaskapur í fréttum skipta meira máli en hvort Styrmir lætur þegja mikilvægar fréttir.

Við vitum, að ríkislögreglustjóri og efnahagsbrotadeild hans hafa engum árangri náð fyrir dómstólum í neinum málum og að þessir aðilar eru hallir undir formann flokksins. Við vitum ekki, hvernig sú sambúð fer fram, en þekkjum annað dæmi af grimmum hótunum formannsins í garð umboðsmanns Alþingis.

Við vitum þó, að Baugsmálið hófst í baktjaldamakki á skrifstofu Moggans og lá síðan um duldar slóðir inn á borð efnahagsbrotadeildar hins hlýðna ríkislögreglustjóra.

DV
Búnir að heyra nóg um Moggann

UMRÆÐAN UM ÞÁTT MOGGANS í Baugsmálinu er kominn í þann farveg, að flestir eru búnir að loka sig inni í sinni skel og vilja ekki hlusta á meira. Sá helmingur þjóðarinnar, sem vill trúa því, að allt sé gott og fagurt í þjóðfélaginu, í ríkisstjórninni og í Mogganum, hefur fengið nóg af soranum.

HINIR ERU ENN AÐ MELTA þá miklu uppljóstrun, sem kom fram í frásögn af starfsmannafundi ritstjórans, að Morgunblaðið stendur oft gagnvart vali milli þess að segja fréttir, að þegja fréttir og búa til fréttir. Ef til dæmis er um að ræða Baug eða samráð olíufélaganna, færast fréttaskrifin af gólfi fréttastofunnar inn á kontór ritstjórans.

EKKI VELTA MENN MINNA vöngum yfir því, að Morgunblaðið skuli vera hlynnt uppljóstrunum úr tölvupósti og öðrum pósti, þegar það hefur sjálft verið að verki, svo sem um Gunnlaug Sigmundsson eða um Össur Skarphéðinsson, en er andvígt slíkum uppljóstrunum, ef þær birtast í öðrum blöðum og fjalla um Moggann og þá um ritstjórann sérstaklega.

LOKS ÞYKIR SUMUM SÉRSTAKT, að ritstjórinn skuli skrifa um, að honum hafi um langt árabil borizt mikið af leyndarskjölum af ýmsu tagi um menn og málefni, sem hann hefur ekki séð ástæðu til að birta, en gæti hugsanlega skipt um skoðun, væntanlega ef ekki linni hvassviðrinu um ritstjórn Moggans. Á að túlka þetta sem loforð, hótun eða neyðaróp?

ÞESSI HELMINGUR ÞJÓÐARINNAR er líka búinn að heyra nóg. Hann hefur séð raunveruleikann á bak við þá biskupsstofu, sem stýrir skrifum Morgunblaðsins. Á bak við sífellt jag um eigin heilagleika, hafa menn séð alls konar rugl, stórt og smátt, sem ekki á neitt skylt við fréttaflutning eða aðra heiðarlega blaðamennsku.

ÞETTA ER SKÝRINGIN á því, að þeir, sem eru yfir fimmtugt, halda tryggð við Moggann sinn, en þeir, sem eru undir fimmtugu, skilja hann alls ekki. Mogginn er nefnilega kansellí með siðferði kammerherra.

DV
Þú getur óvart orðið gjaldþrota

Þú kaupir íbúð með 100% láni, bíl með 100% láni og græjur og húsbúnað á raðgreiðslum. Þú og bankinn reikna út, að laun þín standi undir vöxtum og afborgunum þessara skulda. Ertu þá búinn að koma málunum í endanlegan farveg inn í sólskinið?

Laun þín lækka skyndilega vegna breytinga í fyrirtækinu eða þá að þú missir vinnuna. Þú getur ekki lengur staðið undir vöxtum og afborgunum. KB-banki hefur séð ráð við því. Hann býður þér launatryggingu, sem bætir þér upp mismuninn. Ertu þá búinn að koma málunum í endanlegan farveg inn í sólskinið?

Hagblaðran springur skyndilega og verðbólga bærir á sér á nýjan leik. Davíð gerir gloríu í Seðlabankanum og vextir hækka um 2%. Þú getur ekki lengur staðið undir vöxtum og afborgunum. Hver sér ráð við því og býður þér tryggingu til að greiða mun á vöxtum við upphaf lántöku og vöxtum hvers tíma?

Við vitum, að óverðtryggð lán eru yfir 7% meðan verðtryggð húsnæðislán eru 4,4% og ná ekki til 25 eða 40 ára eins og verðtryggðu lánin. Hvernig kemur þú í veg fyrir persónulegt gjaldþrot, sem stafar af þeim utanaðkomandi aðstæðum, að verðbólgustig þjóðfélagsins verður allt annað og lakara?

Hundrað prósent lán og raðgreiðslur leysa ekki allan vanda. Þú getur misst vinnuna eða lent í lægra kaupi og þú getur sætt aukinni verðbólgu. Þú átt að geta tryggt þig fyrir öllu þessu, eins og söngkonan tryggir á sér barkann og danskonan tryggir á sér fæturna.

Hvers vegna hefur bara KB-banka dottið í hug að tryggja þig fyrir tekjulækkun og hvers vegna hefur engum dottið í hug að tryggja þig fyrir verðbólgu?

Slíkar tryggingar eiga í fyrsta lagi að standa til boða. Í öðru lagi á kostnaður við þær að liggja fyrir og reiknast inn í myndina, þegar greiðsluþol þitt er reiknað út. Annars ertu með allt þitt í vindinum.

DV
Sagt á allra vitorði

Margt er það, sem ég veit ekki. Þegar ég kom til landsins í fyrrakvöld, las ég, að háskólakennarinn Þorfinnur Ómarsson segi alla hafa fyrir löngu vitað um náið samband Styrmis Gunnarssonar, ritstjóra Morgunblaðsins, og Jónínu Benediktsdóttur, baráttukonu gegn Baugi. Sjálfur kom ég af fjöllum, unz tölvupóstur milli þeirra varð að fréttaefni hér í blaðinu. Svona get ég verið utan gátta, þótt það sé atvinna mín að fylgjast með fréttum. Úti í bæ er hins vegar fullt af fólki, sem kann enga blaðamennsku, en veit samt um lykilatriði í framvindu mikilvægra mála í þjóðfélaginu.
Þetta varðar málið

Auðvitað varðar það Baugsmálið, að ritstjóri Morgunblaðsins og baráttukonan gegn Baugi hafi verið í nánu sambandi. Það getur skýrt, hvers vegna Styrmir Gunnarsson hefur beitt sér persónulega af afli í málinu. Frásögn Morgunblaðsins í fyrradag af fundi hans með blaðamönnum segir svart á hvítu, að í sumum málum tekur hann að sér fréttastjórn og heldur öllum þráðum blaðsins í eigin hendi. Þar á meðal í þessu margrædda Baugsmáli. Svo er það auðvitað mál blaðamanna og aðstandenda Morgunblaðsins, hvort þeir sætta sig við þetta. En þeir geta ekki sagt, að Styrmir standi utan við málið.
Handstýrðar fréttir

Morgunblaðið er ekki hefðbundinn miðill, heldur stofnun á borð við þjóðkirkjuna. Þar er biskup, sem ákveður, að ekki sé sagt frá mikilvægum fréttum á borð við hótanir Davíðs í garð umboðsmanns Alþingis. Þar er biskup, sem ákveður í smæstu atriðum, hvernig fjallað er um lykilfréttir á borð við Baugsmál og samráð olíufélaga. Það kom fram á fundi hans með starfsfólki ritstjórnar. Svo kom í ljós í frétt í DV, að hann hefur náinna persónuhagsmuna að gæta, sem Þorfinnar í þjóðfélaginu hafa vitað um, en haldið leyndu, af því að það er ekki til siðs að fjalla um einkamál. Því þarf þjóðin DV.
Ritskoðuð fjölmiðlun eykst

Kínverski blaðamaðurinn Sji Tao var nýlega dæmdur í tíu ára fangelsi fyrir að birta nýjar ritskoðunarreglur stjórnvalda á vefnum. Það var netrisinn Yahoo, sem veitti kínverskum yfirvöldum upplýsingar, svo að hægt væri að handtaka manninn. Yahoo er í vasanum á harðstjórninni í Kína.

Google er annar netrisi, sem hefur samið við glæpalýðinn, sem stjórnar Kína um að sía út óþægilegar upplýsingar. Enn einn netrisinn er Microsoft, sem hefur látið sía út vond orð á borð við “lýðræði”, “frelsi” og “mannréttindi”. Stjórnvöld í Kína vilja ekki, að kínverskir notendur sjái blótsyrði.

Yahoo, Google og Microsoft verða sífellt fyrirferðarmeiri fjölmiðlar í heiminum. Yahoo er meira að segja byrjað að ráða blaðamenn. Með þessum netfyrirtækjum hefur spilling í fjölmiðlum vaxið, því að þau líta svo á, að vinsamleg sambúð við harðstjóra og auglýsendur sé mikilvægari en siðferði.

Sameiginlega hefur Yahoo, Google og Microsoft tekizt að loka hlutum veraldarvefsins fyrir Kínverjum. Hið eftirsótta frelsi, sem átti að fylgja netinu og blogginu, hefur ekki rætzt í Kína, þótt það hafi haft jákvæð lýðræðisáhrif í Úkraínu, Georgíu, Kirgistan, Líbanon, Argentínu og Bólivíu.

Forveri risanna þriggja var Rupert Murdoch, sem samdi árið 1993 við Kína um aðgang að sjónvarpsmarkaði gegn því að passa upp á pólitíkina. Ári síðar tók hann BBC út af rásinni til að móðga ekki stjórnvöld. Árið 1997 lét hann hætta við að gefa út sjálfsævisögu Chris Patten, landstjóra Hong Kong.

Fleiri aðilar en Kína reyna að beita fjölmiðla þrýstingi. Til dæmis hafa Morgan Stanley og BP, tóbaksrisar, flugfélög og bílaframleiðendur tilkynnt, að taka verði út auglýsingar þeirra í tölublöðum, sem hafa efni, er þessum aðilum fellur ekki í geð. Þetta er bein ritskoðun eins og hjá Murdoch.

Óbein afleiðing þessara breytinga er, að fleiri blaðamenn snúast eins og skopparakringlur umhverfis valdamikla aðila í auglýsingum og pólitík. Þeir reyna að breiða yfir eymd sína með því að gagnrýna aðra blaðamenn fyrir grófa blaðamennsku, nafn- og myndbirtingar og fyrir brot á úreltum siðareglum.

Ekki verður þess vart innan lands eða utan, að samtök blaðamanna mótmæli meðferð Yahoo á Sji Tao eða lýsi áhyggjum yfir því, að blaðamenn séu að breytast í blaðurfulltrúa.

DV
101-menn ræða úthverfinga

Einn þekktasti rithöfundur skrifaði nýlega í bók, að hverfi 101 sé sá hluti borgarinnar, sem máli skipti. Úthverfin séu bara Ameríka. Hann dásamar 101 í greininni og má það allt satt og gott vera. Að minnsta kosti hafa arkitektar landsins ekki fengið að leika þar lausum hala á skipulegan hátt.

Lýsing rithöfundarins á örlögum úthverfinga er harmþrungin. Þar sé engin list og engin sál. Blokkirnar hafi alltaf verið sálarlausar og séu það enn. Þjakaðir af sálarleysi fari úthverfingar niður í bæ að drekka bjór og syngja og láti síðan skutla sér upp í heiðargötur með ömurlegum nöfnum.

Það er útbreidd skoðun bíllausra íbúa í 101, að öllum hljóti að líða illa, sem hafi annan lífsstíl en þeirra, sérstaklega ef þeir fari allra sinna ferða á einkabíl. Þeir hljóti að vera sálarlausir, líkir Bandaríkjamönnum, án alls þess, sem evrópskar kúltúrborgir hafi að bjóða, þar með hverfi 101.

Lýsingin passar ekki nema að hluta við raunveruleikann. Margir úthverfingar fara að vísu aldrei í strætó og ætla ekki að gera það. Margir eru önnum kafnir við að keyra sig í vinnu og börnin milli uppeldisstofnana. Þeir eru raunar líka margir, sem ekki koma einu sinni í 101 til að fá sér bjór.

Engin sálgreining eða félagsgreining hefur sýnt fram á, að úthverfingar séu verr staddir í sálarlífinu eða félagslífinu en menningarvitarnir í 101. Þetta eru bara fullyrðingar, sem málsvarar 101 nota í tíma og ótíma, án þess að þær verði neitt réttari fyrir bragðið. Úthverfingum líður samt vel.

Fólk kemst bærilega af í úthverfunum án prozaks fyrir sig og rítalíns fyrir börnin. Fólk kemst bærilega af, þótt það fari ekki í strætó. Það kemst bærilega af, þótt það búi við götu með hjákátlegu nafni. Það kemst bærilega af, þótt það komi aldrei í kaffihús eða bjórstofu eða yfirleitt í hverfi 101.

Evrópskar borgarmiðjur hafa sína kosti umfram bandarískar borgarmiðjur, en bandarísk úthverfi hafa líka sína kosti umfram evrópsk úthverfi. Ein tegund búsetu hentar öðrum og önnur tegund hentar hinum. Það er ekki hægt að alhæfa um úthverfinga út frá eindreginni ást í garð hverfis 101.

Menningarvitar mega lofa evrópska borgarmiðju Reykjavíkur í hástert, en eru á hálari ís, þegar þeir telja mikinn harm steðja að öllum þeim, sem hafa og vilja annars konar búsetu.

DV
Hvorki víkingar né riddarar

Í fornöld ferðuðust Íslendingar mikið um landið og köstuðu miklu af grjóti í bardögum. Þannig er Sturlungasaga og Íslendingasögur í hnotskurn, skrifaðar á þrettándu öld. Með öðrum orðum má orða þetta þannig, að forfeðurnir hafi verið góðir hestaferðamenn, en lélegir riddarar og víkingar.

Þá höfðu lengi verið miðaldir í Evrópu, víkingar voru úr sögunni, en riddarar fóru milli mikilfenglegra kastala og háðu krossferðir, þar sem blóð rann í straumum um Jerúsalem. Þess á milli æfðu þeir sig í burtreiðum. Ekkert bendir til, að yfirstétt Íslands hafi tekið þátt í riddaramennskunni.

Í orrustum þess tíma í Evrópu var mikið barizt á hestbaki. Menn áttu stóra hesta, sem gátu borið þungvopnaða riddara, er munduðu lensur. Minni háttar bardagamenn voru bogmenn, sem gátu gert riddurum skráveifu. Hvorugu virðist vera til að dreifa í bardögum, sem lýst er í samtímasögu Sturlungu.

Sturlungar voru lélegir herfræðingar og kunnu ekki að skipa liði. Andstæðingarnir voru litlu betri. Eftir lýsingum að dæma voru bardagar þess tíma aðallega einstaklingsframtak fótgangandi manna. Forfeður okkar gátu ekki barizt á baki og áttu í erfiðleikum, ef þeir komust ekki af baki í fyrirsát.

Merkilegt er, að bardagahefðir og stríðsrekstur í Evrópu skuli ekki hafa flutzt hingað. Þótt höfðingjar hafi verið hér fátækari en annars staðar, hefðu þeir samt átt að hafa ráð á að koma sér upp fámennu liði riddara og bogmanna og senda syni sína til að læra herstjórnarlist Evrópumanna.

Hins vegar voru höfðingjar Sturlungaaldar feiknarlega duglegir við að ferðast. Þeir eltu hver annan yfir heiðar að vetrarlagi og riðu ár á tæpu vaði holdvotir í frosti. Þeir hafa verið afar þolnir ferðamenn og ónæmir fyrir vosbúð, hafa sennilega treyst mest á hnausþykkan lopa í ferðaföt.

Eini stórbardaginn á sjó átti ekkert skylt við víkinga, heldur hlóðu menn skip sín grjóti og köstuðu. Frægari er þindarlaus þolreið Þórðar kakala og Kolbeins unga í frosti að vetrarlagi. Þar voru hvorki víkingar eða riddarar á ferð, heldur þolgóðir bændur, sem þjösnuðust um heiðar og sanda.

Sögur af þessu fólki virðast skrifaðar í öðrum heimi en sögur af ófriði í Evrópu. Bændasynir skrifuðu um bændasyni, en hvorki um víkinga né riddara, þeir voru ekki hér á landi.

DV
Reykholt er reginhneyksli

Snorralaug er merkasta mannvirki okkar. Við eigum fornleifar á borð við Valþjófsstaðahurð og Þórshamar, en Snorralaug er eina heila mannvirkið, sem er að minnsta kosti átta hundruð ára gamalt. Þótt hún hafi stundum verið endurhlaðin, bendir allt til að stíllinn sé óbreyttur og steinninn sá sami.

Mannvirki, sem ætti að vera í skjaldarmerki okkar, húkir bak við afturgafl gamla skólans í Reykholti, þar sem hávaðasamur útblástur loftræstikerfis rýfur kyrrðina. Skólinn var reistur þarna, af því að þar var fjósgrunnur og hvorki arkitekt né ráðherra þess tíma höfðu skilning á fornminjum.

Skóli Guðjóns Samúelssonar kann að vera gott mannvirki út af fyrir sig, en á þessum stað er hann fyrsta og versta ögrunin við Snorralaug. Hann gefur forskrift að síðari mannvirkjum, sem kunna einnig að vera góð út af fyrir sig, en eru ekki í neinu samræmi við það, sem alltaf hefur verið á staðnum.

Nú er gamla kirkjan í miðpunkti Reykholts, rétt slapp við að vera rifin í æði nútímans. Kringum hana eru mannvirkin og snúa öll rassi í laugina, skóli, ný kirkja og hótel. Þessi mannvirki horfa hvert í sína áttina, hvert í sínum stíl, hvert um sig í algeru tillitsleysi við Snorra Sturluson.

Við skulum ekki tala um innihald húsanna. Ekki um furðulegt safnið í kjallara kirkjunnar og enn síður um hótelsafnið, sem er eins konar blanda af Tolkien, Freyjukynórum og ást Hitlers á meintri fortíð Germaníu. Það er pottur af rugli, sem kemur hvorki við Konungasögum Snorra né Eddu hans.

Til þess að finna minjar um Snorra og fortíð sagnamennsku Íslendinga, þarf að ganga bak við nýju Star Wars kirkjuna, ganga fram með anddyri skólans, fara niður tröppur og ganga meðfram langhliðinni unz komið er að afturgaflinum, þar sem hávaðasöm loftræsting fretar af fullum krafti í laugina.

Hjá siðuðu fólki væri Snorralaug miðja svæðisins og önnur mannvirki mundu lúta þeirri miðju. Hér hefur hins vegar orðið svipað slys og á landspítalalóðinni, að hver arkitekt á fætur öðrum kom til skjalanna og reisti minnisvarða um sjálfan sig án nokkurs tillits til sögulegra aðstæðna.

Réttast væri að rífa alla þessa móðgun; skóla, nýja kirkju og hótel, og hanna svæðið að nýju með Snorralaug í miðju, eina mannvirkið á staðnum, sem skiptir þjóðina nokkru máli.

DV
Snætt í Kaupmannahöfn

Enga trausta leiðsögn er að fá um matarhús í Kaupmannahöfn, aðra en gamla og gráa Michelin, sem sættir sig seint við breytingar. Dagblaðið Politiken birtir að vísu vikulega veitingahúsarýni, sem er svo nákvæm, að gott er að átta sig á aðstæðum. En erfitt er að henda reiður á gömlum blaðagreinum, aðeins þær yngstu eru á vef blaðsins. Um Kaupmannahöfn og raunar um aðrar höfuðborgir Norðurlanda vantar harðskeytta veitingarýni, til dæmis að hætti frönsku GaultMillau bókanna eða bandarísku Zagat-bókanna. Vegna þessa verð ég að nota Michelin, þegar ég fer til Hafnar.
Stjörnuhúsin eru níu

Stjörnuhús Michelin eru níu í Höfn. Tvær stjörnur koma í hlut Ensemble, sem er að baki Konunglega leikhússins við Tordenskjoldgade 11. Eina stjörnu fá Kommandanten að baki hótels Angleterre við Ny Adelgade 7, Kong Hans Kælder við kanalinn í Vingårdstræde, Pierre André við Ny Østergade 21 og Godt við Gothersgade 21, bæði að baki Angleterre, Oubaek við Store Kongensgade 52 og Dronningens Tværgade, Era Ora við Overgaden neden Vandet 33B í Kristjánshöfn, Formel B við Vesterbrogade 182 og loks það hús, sem ég er ekki sammála, Noma við Strandgade 93, við hlið sendiráðs Íslands.
Flest eru nýfrönsk

Stjörnuhús Michelin í Kaupmannahöfn hafa flest franska matreiðslu, sum nýklassíska, en flest þó nýfranska. Noma er með svokallaða nýnorræna matreiðslu, sem dregur dám af nýklassískri og notar hráefni frá Grænlandi, Færeyjum og Íslandi. Era Ora er ítalskur staður. Kong Hans og Oubaek eru nýklassískir og hinir fimm eru nýfranskir, André, Godt, Kommandanten, Ensemble og Formel B. Að þessu leyti eru hlutföllin í Kaupmannahöfn betri en í Reykjavík, þar sem nánast allir toppstaðirnir eru nýklassískir. Enginn staður íslenzkur notar hreina og tæra nýfrönsku í matargerðarlist.
Þriðja heims veldið

Bandaríkin eru ofsaríkt þriðja heims ríki. Munurinn á þeim og Sádi-Arabíu er sá, að Bandaríkin eru heimsveldi, sem ryðst um allan heim með vopnavaldi. Heima fyrir hrundi borgaralegt samfélag, þegar fellibylur lagði New Orleans í eyði. Kerfið varð um síðir að senda herinn á vettvang.

Í Bandaríkjunum hafa frosið samgönguleiðir milli stétta. Auðfólkið girðir sig og börn sín af í víggirtum hverfum og keyrir um á skotheldum drekum. Stefna stjórnvalda er að spilla umhverfinu, spilla samstarfi á alþjóðavettvangi og gera hina ríku ríkari. Á kostnað fátækra um heim allan.

Í Bandaríkjunum hefur traust milli manna hrunið. Samningar milli fyrirtækja, sem eru handsalaðir í Evrópu, nema 800 blaðsíðum í Bandaríkjunum, af því að allir eru að reyna að svíkja alla. Fyrir löngu hættu Bandaríkin að leggja fyrir og byggja ofneyzlu sína á lánsfé frá erkióvinum sínum í Kína.

Bandaríkin hafa gefið eftir forustu vestrænna ríkja. Þau hafa sent trylltan andstæðing fjölþjóðasamstarfs sem sendiherra til Sameinuðu þjóðanna. Forsetinn er úti að aka og situr öllum stundum í samræðum við guð almáttugan. Ef vinsældir hans minnka í könnunum, fer hann í nýtt stríð.

Bandarísk heimspólitík felst í að ljúga sökum upp á saklaus ríki í þriðja heiminum, ráðast á þau með vopnavaldi og þykjast vera að frelsa íbúana með því að drepa þá. Framganga Bandaríkjanna í Írak hefur gengið fram af siðuðu fólki, enda eru Bandaríkin ekki búin að drekka Íraksbikarinn í botn.

Þetta er ekki bara vandamál ríkisvaldsins eða einnar ríkisstjórnar í Bandaríkjunum. Þetta er vandi þjóðarinnar allrar, sem hefur endurkosið ríkisstjórnina. Þetta er vandi þjóðarinnar, sem hefur þrjár læsingar á íbúðinni og geymir vopnasafn í náttborðinu. Það er endastöð ofbeldishneigðar.

Enginn getur tekið upp merki Bandaríkjanna í heiminum. Evrópa er í sárum, síðan stjórnarskrá hennar var hafnað af síngjörnum ástæðum í Frakklandi og Hollandi. Evrópa hefur ekki mátt til að hleypa Úkraínu inn og hvað þá Tyrklandi. Evrópa hefur ekki burði til að taka þátt í heimspólitík.

Meðan enginn getur haft hemil á villta vestrinu verðum við að þreyja þorrann og gæta þess í utanríkismálum að gera ekkert til að efla feigðarflan Bandaríkjanna um heiminn.

DV
Tveggja stjörnu skipti

Veitingahúsabransinn í Kaupmannahöfn er í föstum skorðum eins og hér á landi. Efst tróna nokkur hús í nýklassískum stíl frönskum, þar af níu með stjörnu í Michelin. Skipti hafa orðið á tveggja stjörnu húsum. Kommandanten í Ny Adelgade að baki Angleterre hótels er dottinn niður í eina stjörnu og Ensemble að baki Konunglega leikhússins hefur í staðinn risið upp í tvær stjörnur. Michelin er að vísu tæpast marktækur mælikvarði, því að hann sér breytingar seint og illa. Eitthvað marktækt hlýtur þó vera að baki breytingum, siginu á Kommandanten og risinu á Ensemble.
Kommandanten var fínn

Ég kom á Kommandanten í vor og líkaði vel. Matsalurinn er á nokkrum gólfum í húsi frá átjándu öld í Ny Adelgade 7, hlöðnum blómum, dýrmætu postulíni og nútímalegum húsbúnaði, meðal annars úr smíðajárni. Barinn á neðri hæðinni er úr skipinu Dannebrog og listaverkin þar eru eftir Andy Warhol. Þjónusta var fyrsta flokks og matreiðslan blanda af danskri og franskri hefð. Ekkert veitingahús á Íslandi stenzt samanburð við Kommandanten, enda fengi íslenzkt hús tæpast stjörnu. Fimm rétta matseðill með lúðu og hagagrís að aðalréttum kostar um þessar mundir 690 danskar krónur.
Ensemble á toppnum

Um daginn kom ég í Ensemble, sem nú hefur tekið við sem forustusauður Kaupmannahafnar í Michelin. Meistarinn er Mikkel Maarbjerg, sem áður var á Kommandanten. Matsalurinn er í nýtízku naumhyggjustíl og allt að því kuldalegur með opnu eldhúsi við Tordenskjoldgade 11. Þjónusta var auðvitað fyrsta flokks, en ekki ýkt. Enginn hefðbundinn matseðill með vali er á Ensemble, heldur er þar fastur seðill, sem allir fá og breytist á tveggja vikna fresti. Hann kostar nú 550 danskar krónur á mann. Saltfisk- og humarkæfa er oft einn forréttanna og dádýr er einn aðalréttanna. Meistaraklassi.
Danir reykja pípu

Danir reykja ofboðslega eins og Hollendingar. Hvarvetna eru þar karlar með pípu, sem eru hættir að sjást í Reykjavík. Það eru mikil viðbrigði að fara frá Kaupmannahöfn til Málmeyjar. Svíar reykja ekki, þeir borða hollan mat og þeir hjóla. Enda eru sænskar konur fallegri en danskar konur, halda sér vel fram eftir öllum aldi, meðan danskar konur eru gráar eins og Margrét drottning, sem lengi hefur verið slæmt fordæmi. Mér er næst að halda, að drottningin sjálf beri hluta af ábyrgðinni á, að Danir eru sjúskaðri en nágrannar þeirra í Svíþjóð. Við erum sem betur fer líkari Svíum.
Norræn dagblöð

Danir hafa BT og Extrabladet, Norðmenn hafa Verdens Gang og Dagbladet, Svíar hafa Expressen og Aftonbladet. Allt eru þetta gömul blöð. Þar hafa menn lengi vanizt persónulegri og beinskeyttri blaðamennsku eins og komin er til sögunnar á DV. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er ekkert rifizt út af þessu. Nýja blaðamennskan er þar komin til að vera. Hér á Íslandi eru hins vegar hræsnarar enn að rífast út í DV, af því að þeir eru vanir dagblöðum, sem tala undir rós um nafnlaust og myndlaust fólk. Hálf íslenzka þjóðin er enn ósátt við, að dagblöð fjalli á opinskáan hátt um persónur.