arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Rangt var gefið

Rækilega er komið í ljós, að óhætt var að taka mark á aðvörunum Dagblaðsins vegna frumvarpanna tveggja um skattamál, sem ríkisstjórnin kastaði framan í þjónustulipra alþingismenn aðeins tveimur vikum fyrir þingslit.

Því miður létu þingmenn stjórnast og lögfestu annað frumvarpið án þess að hafa aðstöðu til að vega og meta málið á hinum stutta tíma. Þurftu þeir þó á sömu tveimur vikum að fjalla um aragrúa annarra mála, sem þeir vissu líka lítið um.

Þar á ofan áttu þingmenn að vita, að venjulega er óhreint mjöl í poka ríkisstjórna, sem leggja fram efnismikil frumvörp á síðustu stundu og heimta afgreiðslu þeirra í miklum flýti.

Reynsla fyrri ára sýnir, að annarleg sjónarmið geta legið að baki slíkra vinnubragða, ekki sízt í skattafrumvörpum. Menn eiga að muna eftir hinum fölsuðu útreikningum, sem fylgdu með síðasta skattafrumvarpi, er blessunarlega náði ekki fram að ganga.

Í þetta sinn kom strax í ljós, að sumir útreikningarnir, sem fylgdu hinu samþykkta frumvarpi, voru rangir og sýndu skattgreiðendum hagstæðari útkomu en raun er á. Meiri tími hefði vafalaust leitt fleiri rangfærslur í ljós.

Sem betur fer, var afgreiðslu hins frumvarpsins frestað til hausts. Þar var mikil hætta á ferðum, því að flestir eru sammála um, að staðgreiðsla skatta sé æskileg. Vinsældir málsins lokuðu nefnilega augum manna fyrir skattahækkunum, sem fólust í frumvarpinu.

Þegar talað er um, að tekjuskattur komist nú hæst í 40% af launum, verða menn að muna eftir, að hann er greiddur ári eftir að teknanna er aflað. Á þessu ári rýrnar verðgildi skattgreiðslunnar úr 40% í 30% vegna verðbólgunnar.

Þegar núverandi skattstigi með ársfrestun er borinn saman við staðgreiðslu-skattstiga, verður að taka tillit til þessarar verðbólgu. Ef það væri gert til fulls í frumvarpinu um staðgreiðslu, ættu skattþrepin að vera 15%, 23% og 30% í stað 18%, 26% og 34%.

Herbragð ríkisstjórnarinnar í frumvarpinu var fólgið í ímyndaðri lækkun núverandi skattstiga úr 20%, 30% og 40% í 18%, 26% og 34%. Þetta var óneitanlega nokkuð sniðugt, en ekki nógu sniðugt, því að viðskiptafræðingur í Seðlabankanum áttaði sig strax á, að rangt var gefið í þessu spili.

Staðreyndin er sú, að við þá verðbólgu, sem ríkt hefur í áratug, jafngilda þrepin 20%, 30% og 40% í ársfrestunar-skattstiga þrepunum 15%, 23% og 34% í staðgreiðslu-skattstiga. Skattþrep frumvarpsins fólu því í sér verulega aukningu skattbyrði manna í öllum tekjuflokkum.

Góðgjörnustu menn munu ef til vill telja, að höfundar frumvarpsins hafi óvart vanmetið verðbólguna. Hinir verða þó fleiri, sem telja skattþrep frumvarpsins vera vísvitandi tilraun til að mæta aukinni “fjárþörf” hins opinbera.

Ríkiskerfið er nefnilega með þeim ósköpum hér á landi, að hvers konar óskhyggja ráðherra og þingmanna leiðir til svokallaðrar “fjárþarfar”, sem jafnan eykst mun hraðar en þjóðarbúið sjálft.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Staðgreiðslan hækkar skatta.

Skýr rök hafa verið leidd að hættu, sem er samfara frumvarpi ríkisstjórnarinnar um staðgreiðslu skatta. Sveinn Jónsson, viðskiptafræðingur í Seðlabankanum, hefur sannað, að það muni leiða til þyngri skattbyrðar á öllum þrepum skattstigans.

“Tökum sem dæmi efsta skattþrepið. Samkvæmt núgildandi lögum greiðir sá, sem í því þrepi lendir, 40 krónur í tekjuskatt af 100 króna viðbótartekjum, en greiðsla fer að meðaltali fram einu ári eftir að teknanna er aflað.

Samkvæmt frumvarpinu á að greiða 34 krónur á sama ári og tekjurnar falla til. Þessar upphæðir má bera saman með því að taka með í reikninginn ársvexti, sem nú eru greiddir af svokölluðum vaxtaaukareikningi hjá innlánsstofnunum, en þeir eru 33%.

Þá kemur í ljós, að 40 krónur að ári liðnu samsvara 30 krónum í dag. Efsta þrep hins nýja skattstiga ætti því að vera 30% en ekki 34%. Sama er uppi á teningnum með lægri þrep skattstigans. Þar ætti 23% að koma í stað 26% og 15% í stað 18%. Með sams konar útreikningi ætti skattprósenta félaga að verða 40% í stað 48% eins og frumvarpið gerir ráð fyrir.

Benda verður jafnframt á, að lækka verður útsvarsprósentuna og sjúkratryggingagjaldið til að komast hjá skattþyngingu við upptöku staðgreiðslukerfisins. Ekki hefur heyrzt um lagabreytingar í þá átt ennþá.”

Sveinn Jónsson lætur ekki sitja við þessar aðvaranir einar í nýlegri blaðagrein um málið. Hann bætir við:

“Allar líkur eru á því, að þegar hæsta tekjuskattaprósentan er komin í 34% muni sú skoðun fara að heyrast hjá þeim forustumönnum okkar, sem skattglaðastir eru, að þetta sé ósköp lág prósenta og lægri en menn hafi áður átt að venjast. Enginn geti því kippt sér upp við það, þótt prósentan sé hækkuð lítillega vegna aukinnar tekjuþarfar ríkissjóðs.

Verði farið að leika slíkan leik, má búast við því, að hæsta tekjuskattsprósenta verði fyrr en varir á ný komin í 40% með þeirri gífurlegu aukningu skattbyrðar, sem af því mundi leiða.”

Sveinn bendir á, að forustumenn okkar hafi jafnan á reiðum höndum einfalda lausn á svokölluðum “fjárhagsvandamálum” opinberra aðila. Þeir auka skatta til að mæta aukinni “fjárþörf”. Sveinn telur hættu á, að staðgreiðslukerfið verði notað sem tæki í þessum leik.

Einnig bendir Sveinn á, að núverandi skattstigi samsvari því, að tekjuskattur einstaklinga sé jafngildi 90% söluskatts á vinnu og birtir hann töflu með útreikningum því til sönnunar. Síðan segir hann:

,,Fráleitt er að hækka núverandi 90% söluskatt á vinnulaun. Þvert á móti þarf án tafar að stíga fyrsta skrefið til lækkunar beinna skatta og stefna síðan að frekari lækkun þeirra í áföngum. Markmiðið þarf að vera, að hæsta skattþrepið, og þá er átt við samtölu allra beinna skatta, verði ekki hærra en 25% af brúttótekjum.”

Sérstök ástæða er til að vekja athygli á, að skattprósenta, sem greidd er að ári liðnu eftir 32% verðbólgu, er allt önnur en sú, sem staðgreidd er. Til þessa hefur ekki verið tekið nægilegt tillit í frumvarpinu um staðgreiðslu skatta, enda er það siður þjóðarleiðtoga að nota slíkar breytingar til að mæta aukinni “fjárþörf” hins opinbera.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Innreið nútímans

Rafmagnsveitur ríkisins hafa riðið á vaðið með eina merkustu nýjung síðustu ára í stjórnun opinberra þjónustustofnana. Þær hafa falið óháðum ráðgjafarfyrirtækjum að meta hinn félagslega þátt framkvæmda sinna.

Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóri skýrði frá því á fundi Sambands íslenzkra rafveitna fyrr í þessari viku, að tillögum stofnunarinnar vegna næsta fjárlagafrumvarps ríkisins mundi verða skipt í tvennt, í arðbærar framkvæmdir annars vegar og félagslegar framkvæmdir hins vegar.

Ætlunin er að athuga á einangraðan hátt útstreymi og innstreymi peninga vegna hverrar fjárfestingar fyrir sig. Komi í ljós, að útstreymi peninga sé meira en innstreymi, er að því marki um félagslega framkvæmd að ræða. Félagslega þáttinn má þá raunar mæla í hlutfallstölum.

Rafmagnsveitustjóri nefndi í erindi sínu nokkur dæmi um útreikninga af þessu tagi. Nýja línan milli Grímsár og Reyðarfjarðar, sem tekin var í notkun í fyrrahaust, hefur minnkað flutningstap um heilt megavatt. Hún stendur því sem framkvæmd vel undir sér fjárhagslega.

Háspennulínan milli Þórshafnar og Bakkafjarðar, sem er á framlögum þessa árs og á að kosta 51 milljón krónur, er hins vegar 85% félagsleg framkvæmd. Það þýðir, að Rafmagnsveitur ríkisins geta fengið arð af 7,5 milljón króna eigin framlagi, ef ríkið gefur þeim á móti 43,5 milljón krónur í arðlausu fé. Þessi lína er langt frá því að standa undir sér.

Kristján Jónsson nefndi líka 290 milljón króna nýjan sæstreng til Vestmannaeyja, sem sennilega verður fljótlega lagður, þótt hann muni ekki skila Rafmagnsveitunum neinum tekjum fyrr en árið 1982. Sá tímamismunur felur í sér félagslega framkvæmd, sem veiturnar geta ekki kostað af eigin fé.

Nýjung rafmagnsveitustjóra felur í sér ósk um, að stofnunin verði því aðeins látin leggja í óarðbærar framkvæmdir, að þingmenn og ráðherrar geri sér grein fyrir því, að þær eru óarðbærar og leggi sérstaklega fram fé til þeirra úr hinum sameiginlega sjóði landsmanna.

Skiptingin í arðbærar og félagslegar framkvæmdir er merkust fyrir þá sök, að hún þvingar ráðamenn þjóðarinnar til að gera sér betur grein en áður fyrir verðmæti fjármunanna, sem þeir eru að ráðstafa. Hún varpar kastljósi á hverja ráðagerð fyrir sig, svo sterku, að í augun sker, ef ráðamenn gamna sér við rándýr kjördæmismál.

Vinnubrögðin, sem hinn tiltölulega nýi rafmagnsveitustjóri er að reyna að koma af stað, eiga jafnmikinn rétt á sér í ýmsum öðrum opinberum stofnunum, sem sinna jöfnum höndum arðbærri þjónustu og ýmissi óskhyggju ráðamanna.

Símamálastjórnin getur áætlað tekjur og gjöld af nýjum símalínum og símstöðvum og skipt fjárlagatillögum sínum í tvennt á sama hátt og Rafmagnsveiturnar. Sama er einnig unnt að segja um ýmis opinber fyrirtæki, sem ekki selja þjónustu sína, svo sem um Vegamálastofnunina. Í þeim tilvikum yrði þá að áætla notkunarverðmæti framkvæmdanna.

Nýjungin felst í að beita tvískiptingunni ekki aðeins í ákveðnum verkefnum, heldur kerfisbundið í áætlunum heilla stofnana. Þau vinnubrögð eru þau, sem koma skulu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Eigi skal semja.

Íslendingar sem heild votta fjölskyldu Aldo Moro og ítölsku þjóðinni hina dýpstu samúð vegna morðsins á hinum fyrrverandi forsætisráðherra. Um leið vottum við okkur sjálfum og öðrum þjóðum Vesturlanda hina sömu samúð, því að missirinn er okkar allra.

Við nefnum Aldo Moro sérstaklega án þess að hafa gleymt fylgdarmönnum hans, sem drepnir voru, þegar honum var rænt. Við höfum ekki heldur gleymt öðrum Ítölum og Vesturlandabúum, sem borgarskæruliðar hafa svipt lífi.

Við nefnum Aldo Moro sérstaklega, af því að lífsstarf hans var fólgið í að sætta hin stríðandi öfl til hægri og vinstri á Ítalíu. Hann var sú táknmynd innanlandsfriðar,sem borgarskæruliðar vildu eyða.

Við nefnum Aldo Moro sérstaklega, af því að morð hans hlýtur að valda tímamótum í viðbrögðum Vesturlandabúa við illmennsku borgarskæruliða. Morð hans sýnir okkur öllum, að vettlingatökin.duga ekki lengur.

Um leið megum við ekki gleyma, að Vesturlönd byggja lýðræðisþjóðir, sem ekki geta svarað fúlmennum í sömu mynt. Lýðræðisþjóðir verða. að fylgja hefðum lýðræðis. Annars glata þær lýðræðinu og ganga fasismanum á hönd.

Sú er einmitt von borgaraskæruliða, að mögnun lögregluríkis og fækkun borgaralegra réttinda muni efla fylgi stjórnleysistefna og færa borgarskæruliðum tugþúsundir ungra liðsmanna.

Með þessu er ekki sagt, að rangt sé að herða viðurlög við morðum þeim, sem borgarskæruliðar fremja undir ódýru og fölsku flaggi hugsjóna og stórasannleiks. Viðurlögin ber að herða.

Sumir segja, að í vestrænum ríkjum, sem hafnað hafa dauðarefsingu, eigi að beita henni á ný í slíkum tilvikum. Annars muni fangelsin fyllast af illþýði og mannrán aukast í kjölfarið sem tilraun til að verzla með líf gíslanna fyrir frelsi illþýðisins.

Dauðarefsing hefði hins vegar annan vanda í för með sér. Borgarskæruliðar mundu þá fremur hefna sín með því að velja sér skotmörk í stað þess að taka gísla. Þannig gætu Vesturlandabúar staðið í verri vanda en áður.

Ýmislegt hafa menn lært af blóðbaði borgarskæruliða. Mikilvægust er reglan: Eigi skal semja. Lengi voru Ísraelsmenn hinir einu, sem beittu þessari reglu skilyrðislaust. Þeir náðu líka góðum árangri. Hinir, sem samið hafa, eru fórnardýr aukinna hryðjuverka.

Stjórn kristilegra og stjórnarandstaða kommúnista á Ítalíu gerðu rétt, þegar þau voru einhuga um að semja ekki um Aldo Moro við borgarskæruliða. Það var einmitt sú ákvörðun, sem markar tímamót í viðbrögðum Vesturlandabúa gagn borgarskæruliðum.

Oddvar Nordli, forsætisráðherra Norðmanna, sagði eftir morð Aldo Moro, að við glæpamenn ætti ekki að semja. Og London Times sagði: “Aðeins ríki, sem eru nógu öflug til að standast svona þrýsting, hafa minnstu möguleika á að sigra hryðjuverkamenn.”

Dagblaðið tekur undir þessi ummæli. Samúðarkveðjunum til Ítala fylgja því einnig heillaóskir vegna festu þeirra á erfiðum vordögum. Reglan er: Eigi skal semja.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Spennan mest í Reykjavík

“Alþingiskosningarnar skipta litlu. Það eru borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík, sem skipta mestu máli”, er ,nýlega haft eftir alþingismanni úti á landi. Ummæli hans eru gott dæmi um spennuna, sem jafnan fylgir borgarstjórnarkosningum í Reykjavík.

Höfuðborgin er langstærsta sveitarfélagið í landinu. Af þeirri ástæðu einni er eðlilegt, að Reykjavík skipi háan sess í baráttu stjórnmálaflokkanna þessa dagana, er sveitarstjórnarkosningar eru skammt undan.

Til viðbótar er svo spennan, sem fylgir því, að hálfrar aldar meirihluti Sjálfstæðisflokksins hefur oftast hangið á bláþræði. Nú sem fyrr hafa minnihlutaflokkarnir með sér samstarf í baráttunni um að hnekkja veldi meirihlutans. En það er líka unnt að segja, að sumir geri of mikið úr spennunni að þessu sinni.

Ummæli leiðarans í gær um sérkenni sveitarstjórnarkosninga gilda að verulegu leyti um Reykjavík eins og önnur sveitarfélög:

Í Reykjavík eins og annars staðar eru kosningarnar ekki eins flokkspólitískar og alþingiskosningar. Stjórnmálaflokkarnir eru fyrst og fremst landsmálaflokkar, en verkefni sveitarstjórna eru staðbundin.

Í Reykjavík eins og annars staðar í sveitarstjórnarkosningum eiga menn ekki að gera upp reikninga sína við ríkisstjórn og stjórnarandstöðu, né heldur við samtök launafólks og atvinnurekenda. Rétti vettvangur uppgjörsins er í fyrra tilvikinu í alþingiskosningunum og í síðara tilvikinu í hlutaðeigandi félögum.

Í Reykjavík eins og annars staðar eru það ekki loforðin, sem kjósendur eiga að fara eftir. Í þess stað eiga þeir að fara eftir eigin mati á, hvaða röð hver hugsanlegur meirihluti muni hafa á ýmsum verkefnum.

Einn flokkurinn kann að hafa strætisvagna ofarlega á baugi, annar leikskóla, hinn þriðji varanlega gatnagerð, sá fjórði ræktun opinna svæða og hinn fimmti sköpun atvinnutækifæra. Kjósendur hafa af eðlilegum ástæðum misjafnan áhuga á einstökum verkefnum og hafa ærna ástæðu til að kjósa í samræmi við það.

Til viðbótar þessu þarf svo að koma mat kjósandans á því, hvort núverandi meirihluti sé líklegri en minnihlutinn til að halda fjárhagslega og skipulagslega vel á málum eða hvort þessu sé í rauninni þveröfugt farið.

Að þessu leyti er Reykjavík í hópi fárra sveitarfélaga, þar sem línur meirihluta og minnihluta eru nokkuð skýrar, vegna þess að einn flokkur er við völd og hinir flokkarnir starfa meira eða minna saman.

Reykvískir kjósendur hafa rökrétta forsendu, ef þeir hafna Sjálfstæðisflokknum af þeirri ástæðu einni, að hann hafi stjórnað borginni nógu lengi, svo ekki sé talað um þá forsendu, að sú stjórn hafi kannski illa tekizt. Þeir hafa líka rökrétta forsendu, ef þeir hafna minnihlutaflokkunum af þeirri ástæðu einni, að betra sé að hafa áfram einn flokk við völd fremur en þrjá misjafna flokka.

Dagblaðið mun ekki mæla með neinum sérstökum stjórnmálaflokki í Reykjavík eða öðrum sveitarfélögum. Leiðararnir tveir, sem nú hafa birzt í röð, eru aðeins tilraun til að vekja athygli kjósenda á ýmsum mikilvægum atriðum, sem nytsamlegt er að hafa í huga, þegar gengið er að kjörborði í sveitarstjórnarkosningum, hvort sem er á Stokkseyri eða í Súðavik, á Reyðarfirði eða í Reykjavík.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kosið um lítt pólitísk mál

Flokkarnir hafa fylkt liði sínu til sveitarstjórnarkosninga og ákveðnir kjósendur eru farnir að gera upp hug sinn. Tæpar fjórar vikur eru til kosninganna og hin eiginlega kosningabarátta er komin í fullan gang.

Sveitarstjórnarkosningar eru allt öðru vísi kosningar en alþingiskosningarnar, sem fylgja í kjölfarið fjórum vikum síðar. Málin eru önnur, mennirnir eru aðrir og barizt er í fleiri og smærri skærum.

Eitt mikilvægasta atriðið, sem kjósendur verða að átta sig á, er, að sveitarstjórnarkosningar eru ekki alþingiskosningar. Þar er ekki verið að dæma um frammistöðu stjórnar og stjórnarandstöðu í landsmálunum.

Sveitarstjórnarkosningar eru ekki réttur vettvangur til að refsa ríkisstjórn eða þakka henni. Uppgjörið í landsmálunum hlýtur og verður að fara fram í alþingiskosningunum.

Engar hreinar línur eru í kosningamálum bæja og kauptúna. Sveitarfélögin eru misjafnlega sett, hafa staðið misjafnlega að málum og hafa við misjöfn vandamál að stríða.

Á einum stað er framkvæmdaval næsta kjörtímabils milli leikskóla og gatnagerðar. Á öðrum stað er annað hvort kostur á félagsheimili eða sundlaug. Og á hinum þriðja deila menn um, hvort nærtækari sé varanleg gatnagerð eða útgerðaraðild.

Í þeim efnum verða kjósendur að vara sig mest á þeim listum og frambjóðendum, sem þykjast ætla að framkvæma öll þau verkefni, sem kjósendur hafa áhuga á. Þar eru á ferðinni lýðskrumarar. sem eru að reyna að blekkja kjósendur.

Vitur kjósandi veit nokkurn veginn, hve mikið sveitarfélag hans getur leyft sér að framkvæma á ári hverju. Hann gerir þær kröfur til frambjóðenda, að þeir lofi ekki of miklu, heldur segi honum, í hvaða röð þeir vilji framkvæma verkefnin.

Hitt er svo líka staðreynd, að sveitarstjórnarmenn nýta peningana misjafnlega vel. Það þurfa kjósendur að hafa í huga um leið og þeir gera sér grein fyrir, hverjir séu líklegastir til að reisa leikskóla, leggja í varanlega gatnagerð eða hvaða það verkefni, sem kjósandinn telur brýnast.

Kjósendur þurfa einnig að reyna að gera sér grein fyrir, hverjir séu möguleikarnir á meirihlutasamstarfi í sveitarstjórnum eftir kosningar. Þetta mat getur orðið erfitt, því að fyrsta regla stjórnmálamanna er að gefa sem minnst upp um slíkt.

Matið er auðveldast á þeim stöðum, þar sem hreinar línur eru milli stjórnar og stjórnarandstöðu, einkum þar sem einn flokkur hefur verið í meirihluta. Þar geta menn fremur en annars staðar metið, hvort meirihlutinn hafi staðið sig vel eða illa og hvort núverandi minnihluti sé líklegur til meiri eða minni verka.

Valið milli þjóðmálastefna er tiltölulega lítið í sveitarstjórnarmálum. Þar eru verkefnin að verulegu leyti ópólitísk. Stjórnmálaflokkarnir eru byggðir upp sem landsmálaflokkar. Í sveitarstjórnarmálum eru línurnar milli þeirra mun óskýrari. Þar eru staðbundin sjónarmið kjósendum efst í huga.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Einum leik lengra

Skáktafl samtaka verkafólks annars vegar og ríkisstjórnarinnar og samtaka atvinnurekenda hins vegar er í flóknasta lagi um þessar mundir. Enda virðast málsaðilar hafa takmarkaða yfirsýn, nema þá helzt ríkisstjórnin, sem aldrei þessu vant virðist hafa hugsað einum leik lengra en aðrir.

Fyrsta mikilvæga atriði skákarinnar er, að forustumenn samtaka verkafólks hafa rétt fyrir sér í efnisatriðum málsins. Ríkisstjórnin átti ekki að láta alþingi skera niður verðbætur launa. Það gerir málstað hennar verstan, að hún lét að þessu leyti ógilda samninga, sem hún hafði sjálf staðið að og undirritað skömmu áður.

Annað mikilvæga atriðið er, að samtök verkafólks munu efnislega fá kröfum sínum framgengt. Með því að hugsa einn leik fram í tímann er auðvelt að komast að þeirri niðurstöðu. Hér er ekki rúm fyrir öll rökin, sem að því hníga, en minnast má á hið helzta.

Virkir félagar í samtökum verkafólks eru í hjarta sér sannfærðir um, að mótherjinn hafi beitt svívirðilegum rangindum. Þeir munu fylkja sér fast um flestar þær aðgerðir, sem forustumönnum samtakanna getur dottið í hug að beita. Þeir eru komnir í baráttuskap.

Að vísu hefur hingað til ekki náðst full samstaða um aðgerðir. Útflutningsbannið var afleikur, af því að markmiðið fór fyrir ofan garð og neðan í hugum margra virkra félagsmanna. Þeim fannst það vera fremur skemmdarverk en verkfall.

Þótt forustumennirnir þykist borubrattir, hafa þeir þegar dregið nokkuð í land. Þeir munu halda áfram að draga í land eftir þörfum, því að þeir eru reynslunni ríkari. Og þeir hafa líka áttað sig á, að í aðgerðum næstu vikna og mánaða verða þeir fyrirfram að vera búnir að móta sterkari samstöðu.

Við slíkar aðstæður er nánast útilokað fyrir stjórnvöld og atvinnurekendur að verjast réttlátri reiði verkafólks. Vörnin mun hrynja í síðasta lagi í haust og verkafólk mun vinna svonefndan faglegan sigur, þrátt fyrir lélega taflmennsku í upphafi.

Þriðja mikilvæga atriðið er svo, að ríkisstjórnin hefur í rauninni ekki ýkja mikinn áhuga á þessum þætti skákarinnar. Það er ekki vegna heilags stríðs við verðbólguna sem hún verst, þótt hún segi það. Hún veit eins og aðrir, að verðbólgan stafar ekki af verkafólki, sem hefur hálf laun hliðstæðra Norðmanna og Dana.

Ríkisstjórnin hyggst aftur á móti hagnýta sér í alþingiskosningunum aðgerðir samtaka verkafólks. Hún hyggst beita hinu gamalkunna lögmáli, að upplausn og órói feykja óákveðnum kjósendum, einkum millistéttafólki, í faðm stjórnvalda.

Hún ætlar að gera hneykslun þessara kjósenda á útflutningsbanni, olíubanni og öðru slíku yfirsterkari hneykslun þeirra á afleitum fjögurra ára ferli ríkisstjórnarinnar. Þannig ætlar hún að smala heim verulegum hluta af fylginu, sem hana hefur flúið á kjörtímabilinu.

Ef henni tekst með þessu að takmarka tapið í kosningunum við 2-4% af heildaratkvæðafjölda, mun hún með rétti líta á það sem pólitískan sigur í endatafli kjörtímabilsins. Þetta virðist henni ætla að takast. Sá pólitíski sigur verður henni sætari en hinn faglegi sigur verður samtökum verkafólks.

Þannig sér ríkisstjórnin einum leik lengra en aðrir í skákinni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Mjög nærri lagi

Skoðanakönnun Dagblaðsins reyndist fara mjög nærri úrslitum borgarstjórnarkosninganna í Reykjavík. Frávikið frá réttum tölum varð að meðaltali aðeins rúmlega þrjú prósentustig. Það er með því bezta, sem ýtarlegar, erlendar skoðanakannanir ná.

Af fimmtán borgarstjórnarsætum gat skoðanakönnunin aðeins rangt til um eitt. Það var að vísu mikilvægasta sætið, er fimmti maður Alþýðubandalagsins fór átta til níu atkvæðum upp fyrir áttunda mann Sjálfstæðisflokksins. Enda eru skoðanakannanir ekki nógu fínlegur mælikvarði á átta til níu atkvæða mun.

Vísir fór hins vegar alveg flatt í sinni könnun. Þar var skekkjan í tölu borgarfulltrúa hvorki meiri né minni en fjórum sinnum meiri. Skoðanakönnunin gat rangt til um fjögur sæti. Sjálfstæðisflokkurinn fékk fjórum sætum minna, Alþýðubandalagið þremur meira og Framsóknarflokkurinn einu meira en tölur skoðanakönnunar Vísis fólu í sér.

Dagblaðið reyndist þrefalt nákvæmara í prósentustigum sínum en Vísir, sem reyndist hafa að meðaltali rúmlega níu prósentustiga skekkju í tölum sínum. Þetta bendir til, að vinnuaðferð Dagblaðsins hafi verið heppilegri, þótt úrtakið væri minna.

Dagblaðið náði lélegustum árangri í spánni um fylgisaukningu Alþýðubandalagsins, 6,7 prósentustiga skekkju. Í stað hinna spáðu 23% gildra atkvæða fékk bandalagið 29,7%.

Þetta var þó mun skárri útkoma en hjá Vísi, sem gaf bandalaginu 15% gildra atkvæða, aðeins helming hinnar raunverulegu niðurstöðu í kosningunum. Þar var skekkjan hvorki meiri né minni en 14,7 prósentustig.

Skekkja Dagblaðsins í spánni um gild atkvæði Sjálfstæðisflokksins nam 4,5 prósentustigum. Í stað 52% í skoðanakönnuninni fékk flokkurinn 47,5% í raunveruleikanum.

Einnig á þessu sviði var útkoman mun skárri en hjá Vísi, sem gaf Sjálfstæðisflokknum 66% gildra atkvæða. Þar var skekkjan 18,5 prósentustig.

Ef ekki er miðað við gild atkvæði, heldur alla könnun Vísis, líka þá, sem ekki vildu svara, verður skekkjan þar minni í tölum Sjálfstæðisflokksins, en hins vegar gífurlega miklu meiri í tölum hinna flokkanna, svo að skekkjan í heild verður svipuð með þeirri reikningsað- ferð.

Dagblaðið náði verulega góðum árangri í spánni um fylgi Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins. Skekkjan í útkomu Alþýðuflokksins reyndist ekki vera nema 1,6 prósentustig. Í stað hinna spáðu 15% gildra atkvæða fékk flokkurinn 13,4%.

Og í spá Dagblaðsins um fylgi Framsóknarflokksins reyndist skekkjan ekki vera nema 0,6 prósentustig. Í stað hinna spáðu 10% gildra atkvæða fékk flokkurinn 9,4%.

Skýringanna á hinni miklu skekkju Vísis kann sumpart að vera að leita í hinu nána sambandi blaðsins við Sjálfstæðisflokkinn. Þau tengsli hefur almenningur í huga, þegar hann svarar spurningum blaðsins. Að öðru leyti ætti skekkjan að mestu leyti að felast í óhentugum vinnubrögðum blaðsins.

Dagblaðsmenn eru að sjálfsögðu ánægðir með að hafa svipaða skekkju og reynist vera í fínum 2.500 manna könnunum erlendis. Sú niðurstaða er blaðinu hvati þess að halda áfram á sömu braut.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið