arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Vinstristjórn?

Forseti Íslanda ræddi í gær við formenn allra stjórnmálaflokkanna til þess að kynna sér viðhorf þeirra, áður en hann felur einhverjum að reyna að mynda nýja ríkisstjórn. Er fastlega búizt við, að það gerist á morgun.

Telja má víst, að formaður Sjálfstæðisflokksins verði fyrir valinu. Flokkur hans felldi meirihluta fráfarandi ríkisstjórnar í kosningunum, hefur fjölmennasta þingflokkinn og vann stórsigur í kosningunum. Raunar er fráleitt að ímynda sér annað en forseti Íslands snúi sér til Sjálfstæðisflokksins.

Hins vegar er ekki víst, að myndun nýrrar ríkisstjórnar takist fljótt. Margt bendir til þess, að Framsóknarflokkurinn og Alþýðubandalagið, sem hafa samanlagt 28 af 60 þingmönnum að baki sér, muni reyna að vinna tíma til þess að taka Alþýðuflokkinn á taugum.

Alþýðubandalagið hefur þegar sent Alþýðuflokknum væmið bréf með ósk um samstarf. Alþýðuflokkurinn virðist vera veikur fyrir slíku, því að komið hefur í ljós, að þátttaka í uppvakinni vinstristjórn á nokkurn hljómgrunn í flokksráði Alþýðuflokksins.

Formaður Alþýðuflokksins sagði alþjóð í útvarpinu strax eftir kosningarnar, að flokkur hans hefði ekki áhuga á þátttöku í ríkisstjórn. Nú er hann farinn að éta þetta ofan í sig og segir allt á misskilningi byggt. Þetta bendir til þess, að hann sé að hugleiða kúvendingu í stjórnmálunum.

Þar með mundi rætast það, sem Vísir varaði við fyrir kosningarnar. Hann benti á, að þeir, sem kysu Alþýðuflokkinn í.samúðarskyni, mættu eiga von á, að atkvæði þeirra yrðu notuð til að gera landið varnarlaust og til að framlengja þriggja ára vinstra slys í fjögur ár í viðbót.

Talað er um, að Alþýðuflokkurinn hyggist setja tvö skilyrði fyrir þátttöku í vinstristjórn. Annað er, að Samtökum frjálslyndra og vinstri manna verði haldið utan stjórnar. Hitt er, að Alþýðuflokkurinn fái utanríkisráðherrann í stjórninni.

Fyrra skilyrðinu ætti Framsóknarflokkurinn að geta fullnægt, því að þar eru engir hlýir straumar í átt til Möðruvellinganna í Samtökunum, auk þess sem Alþýðuflokkurinn einn mundi færa Framsóknarflokknum og Alþýðubandalaginu nægan meirihluta á alþingi.

Í staðinn má hugsa sér, að Alþýðuflokkurinn falli frá síðari kröfunni. Og þó svo að Benedikt Gröndal yrði utanríkisráðherra, verða menn að minnast þess, að litlu munar á stefnu hans og margra ráðamanna Alþýðuflokksins og tillögum þeim, sem Einar Ágústsson hefur lagt fram í Washington og stefna að varnarleysi Íslands á tveimur árum.

Allt eru þetta hugleiðingar um óráðna hluti. En þær sýna, að Sjálfstæðisflokknum getur reynzt erfitt að mynda samstarf um ríkisstjórn, meðan allir hinir flokkarnir stefna annað hvort að vinstristjórn eða gætu freistazt til þátttöku í slíkri stjórn. Kjósendur geta hæglega vaknað upp við þann vonda draum, að vinstri stjórnin gangi aftur í lítt breyttri mynd.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Nýtt stjórnarsamstarf

Eftir kosningarnar hefur formaður Alþýðuflokksins lýst því eindregið yfir, að flokkur hans hafi ekki áhuga á þátttöku í ríkisstjórn. Virðist því ljóst, að Alþýðuflokkurinn verði hvorki fjórða hjólið undir endurlífgaðri vinstristjórn, né fari í stjórn á hinum vængnum.

Þetta virðist skynsamlegt mat Alþýðuflokksins. Þótt hann hafi næstum haldið sínu í þessum kosningum, er hann enn í þeirri lægð, sem hann komst í fyrir þremur árum. Hann þarf því tíma til að sleikja sár.sin og endurskipuleggja sig með hliðsjón af framtíðinni. Hann getur varla tekið þátt í hinum óvinsælu ráðstöfunum, sem óhjákvæmilega hljóta að koma, hverjir svo sem mynda næstu ríkisstjórn.

Það er raunar ekkert sældarbrauð að standa að myndun nýrrar ríkisstjórnar. Í Sjálfstæðisflokknum átta menn sig vel á, að flokkurinn mundi hagnast mest á að vera áfram utan ríkisstjórnar í nokkra mánuði, meðan endurlífguð vinstristjórn ræki endahnútinn á álits- og fylgishrun sitt.

En kosningasigur Sjálfstæðisflokksins gerir honum ókleift að hugsa um sinn hag. Sigrinum fylgir mikil ábyrgð. Kjósendur vildu, að Sjálfstæðisflokkurinn tæki að sér stjórnarforustu. Því trausti getur flokkurinn ekki brugðizt, allra sízt eins og ástandið er núna í efnahagsmálum, jafnvel þótt aðeins sé um að ræða samstarf við Alþýðubandalagið eða Framsóknarflokkinn.

Samstarf við Alþýðubandalagið hlýtur að teljast ótrúlegt, þótt ekki sé nema vegna hinna gagnstæðu stefna flokkanna í varnarmálunum. Meiri líkur eru á, að samstarf geti tekizt milli Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins.

Slík stjórn væri sterk á Alþingi með rúma tvo þriðju þingliðsins á bak við sig. Hún gæti sameinazt um framhald landvarna á Íslandi, útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur fyrir áramót og um stórtækar og ábyrgar aðgerðir í efnahagsmálum. En þessi atriði voru einmitt kjarninn í kosningamálum Sjálfstæðisflokksins, auk þess sem þegar hefur tekizt að koma vinstri stjórninni frá.

Ef samstarf næst ekki milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, er mikill vandi á höndum. Þá gætu aukizt líkurnar á enn einum kosningunum á þessu ári og eru þær þó orðnar nægar fyrir.

Hugsanlega gætu þessir tveir flokkar náð samstöðu um nauðsynlegar aðgerðir fram til áramóta og síðan borið ný kosningalög, t.d. einmenningskjördæmi ásamt uppbótarsætum, undir þjóðina í kosningum í haust. Flokkaglundroðinn og sjálfheldan munu auka trú kjósenda á gildi kosningalaga, sem gætu frekar skapað styrkan ríkisstjórnarmeirihluta en núverandi kosningalög geta.

En slíkar hugleiðingar eru ef til vill ótímabærar á þessu stigi. Forseti Íslands mun væntanlega fá leiðtoga stjórnmálaflokkanna hvern á fætur öðrum til skrafs og ráðagerða, líklega strax á morgun. Þá er trúlegt, að hinir nýju þingflokkar komi nú þegar saman til skrafs og ráðagerða um þá möguleika, sem eru til stjórnarmyndunar. Línurnar munu því væntanlega skýrast á næstu dögum.

Aðeins eitt er þegar ljóst, – að Sjálfstæðisflokkurinn verður forustuflokkur hinnar nýju ríkisstjórnar. Hann er eindreginn sigurvegari kosninganna og langstærsti flokkur þjóðarinnar, með 43% fylgi kjósenda að baki sér.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vinstri stjórnin féll og Sjálfstæðisflokkurinn vann

Vinstri stjórnin féll í kosningunum í gær. Jafnframt virðist nú eðlilegt, að sigurvegari kosninganna, Sjálfstæðisflokkurinn, taki forustu um myndun nýrrar ríkisstjórnar, sem þarf að taka til óspilltra málanna hið fyrsta.

Sigur Sjálfstæðisflokksins var samt ekki nógu mikill til að hindra hugsanlega útvíkkun vinstri stjórnarinnar með þátttöku Alþýðuflokksins. Sá flokkur heldur enn þeirri oddaaðstöðu, sem hann hefur löngum haft í stjórnmálunum.

Fylgi Framsóknarflokksins og Alþýðubandalagsins stóð nokkurn veginn í stað í kosningunum og Alþýðuflokkurinn tapaði um hálfu öðru prósentustigi. Fylgi Samtaka frjálslyndra og vinstri manna hrundi hins vegar um nærri helming eða um fjögur prósentustig.

Sjálfstæðisflokkurinn einn sótti verulega á og jók fylgi sitt úr 36,2% í tæp 43% eða um nærri sjö prósentustig. Er slík fylgisaukning næsta fátíð í íslenzkum stjórnmálum. Með þessum sigri er meirihlutafylgi komið í augsýn flokksins í framtíðinni.

Mestur varð sigur flokksins í Reykjaneskjördæmi, þar sem hann fékk 47,1% gildra atkvæða og hækkaði hlutfall sitt um hvorki meira né minna en 10.7 prósentustig. Þetta jafngildir um 30% fylgisaukningu umfram fólksfjölgun í kjördæminu og um 50% fylgisaukningu í beinum atkvæðatölum.

Sigurinn var einnig mikill í Reykjavík, þar sem Sjálfstæðisflokkurinn fékk meirihluta gildra atkvæða og bætti við sig einum þingmanni eins og í Reykjaneskjördæmi. Úti á landi bætti flokkurinn einnig stöðu sína verulega í flestum kjördæmum. Hlutfall hans jókst um 5-6% á Suðurlandi og 4-5% á Vesturlandi og á Norðurlandi eystra.

Í sjónvarpinu í nótt kallaði Þórarinn Þórarinsson, ritstjóri Tímans, þetta “umtalsverðan sigur”, og Magnús Kjartansson ráðherra kallaði hann “óneitanlega geigvænlegan sigur sjálfstæðismanna”. Magnús Torfi ráðherra sagði við sama tækifæri, að í stjórnmálunum lægi “straumurinn greinilega til hægri”.

Einnig var í kosningunum athyglisvert, hve sáralítið fylgi var hjá ýmsum sértrúarflokkum. Sú staðreynd og fylgishrun Samtakanna bendir til þess, að kjósendur kæri sig ekki um flokkaglundroða og sprengiframboð.

Of snemmt er að spá með neinu öryggi um myndun nýrrar stjórnar. Ljóst er þó, að ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar mun segja strax af sér,annað hvort á morgun eða hinn daginn. Einnig er ljóst, að Alþingi verður kallað saman um leið og uppbótarþingmenn hafa verið úrskurðaðir.

Þar með er vinstri stjórnin fallin og þar með horfin sú mara, sem hvílt hefur á þjóðinni í þrjú löng ár. Þetta fall og hinn mikli sigur Sjálfstæðisflokksins eru meginniðurstöður þessara tvísýnu kosninga. Kjósendur hafa hafnað framhaldi vinstri stjórnar og óska nú eftir stjórnarforustu Sjálfstæðisflokksins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Málum blandað saman

Undanfarnar vikur hefur á Íslandi andað kaldar en áður í garð varnarliðsins og Atlantahafsbandalagsins. Þessi breyting hefur orðið, síðan brezku herskipin komu inn í 50 mílna fiskveiðilandhelgina. Vísir mun væntanlega reyna að kanna á næstunni, hve miklu þessi breyting nemur.

EinarÁgústsson sagði í Kaupmannahöfn í gær, að meirihluti Íslendinga vildi losna við varnarliðið. Líklega eru þetta ýkjur hjá Einari. Fjórar skoðanakannanir Vísis frá l968 til 1972 sýna, að mikil meirihluti manna vill hafa varnarliðið hér áfram enn um sinn. Niðurstöðutölurnar sýndu meira að segja vaxandi stuðning við varnarliðið, úr 63% í 68%, meðan andstæðingunum fækkaði úr 37% í 32%. Ótrúlegt er, að þessi hlutföll hafi nú gerbreytzt á skömmum tíma.

Stuðningur Íslendinga við Atlantshafsbandalagið hefur verið enn eindregnari. Vísir hefur kannað hann þrisvar á sama árabili. Í fyrra var niðurstaðan sú, að 60% vildu vera áfram í bandalaginu, en 12% vildu fara úr því. Það hlýtur að teljast mjög ótrúlegt, að þessi hlutföll hafi nú breytzt svo rækilega, að meirihluti Íslendinga vilji segja skilið við bandalagið, ef því tekst ekki að koma brezku herskipunum á brott.

En það er engu að síður athyglisvert, hve fast er kveðið í orði í mörgum ályktunum samtaka að undanförnu, þegar þau hafa tekið landhelgismálið og vestræna samvinnu til meðferðar. Þessar ályktanir sýna, að framkoma Breta hefur magnað upp hér á landi aukna andstöðu við vestrænt samstarf. Menn segja sem svo að varnarliðið og Atlantshafsbandalagið komi okkur ekki að gagni, úr því að þau geti ekki varið okkur fyrir Bretum.

Þessi andstaða ber einkenni múgsefjunar. Menn líta fram hjá þeirri staðreynd, að Atlantshafsbandalagið er einmitt sú stofnun, sem hefur flutt mál okkar gagnvart Bretum með virkustum hætti. Á vettvangi bandalagsins hafa Norðmenn og Danir krafizt þess af Bretum, að þeir dragi herskip sín í hlé, svo að viðræður um landhelgismálið geti hafizt að nýju. Og sjálfur framkvæmdastjóri bandalagsins, Joseph Luns, hefur lagt sig allan fram við að reyna að fá Breta til að láta af ofveldi sínu.

Því miður sjást þess enn ekki merki, að Bretar hafi látið undan þrýstingnum frá Atlantshafsbandalaginu. Við vonum þó, að til þess komi, áður en langt um líður. Og á meðan verðum við að sýna þolinmæði. Vafasamt gagn er að yfirlýsingu Einars Ágústssonar á utanríkisráðherrafundi bandalagsins í gær: “Ef svo skyldi reynast, að NATO geti ekki orðið við kröfu okkar, hljótum við Íslendingar að taka til endurskoðunar, hvaða hag við höfum af því að vera í bandalaginu.” Slíkar hótanir verka betur, ef þær eru látnar ósagðar.

Hitt var betra hjá Einari, er hann lét hjá líða að nota fundinn til að leggja fram bréf um endurskoðun varnarsamningsins. Það þótti bera vitni um, að Íslendingar vildu ekki blanda saman landhelgismálinu og varnarsamningnum, og var okkur til álitsauka. Múgsefjunin hefur sem betur fer ekki heltekið okkur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Aðvörun meirihlutans er gild

Áhugamenn um framhald varna á Íslandi hafa á skömmum ferli ríkisstjórnarinnar fengið ærin tækifæri til að óttast meðferð hennar á varnarmálunum. Þeir hafa fulla ástæðu til að efast um að ráðherrar Framsóknarflokksins standist ráðherrum Alþýðubandalagsinn snúning. Og von manna um staðfestu tveggja varnasinna í þingliði Framsóknarflokksins hlýtur að vera tiltölulega ótrygg.

Þess vegna lá beint við að safna í eins konar bænarskrá til ríkisstjórnarinnar, safna undirskriftum undir áskorun um, að hún stuðlaði ekki að ótímabærri brottför varnarliðsins. Slík undirskriftasöfnun er vitanlega ekki sambærileg við leynilega þjóðaratkvæðagreiðslu,- en áhugamennirnir höfðu því miður ekki ákvörðunarrétt um slíka atkvæðagreiðslu. Þess vegna gripu þeir til sama ráðs og aðrir hópar hafa gripið til, þegar þeir hafa óttazt valdníðslu af hálfu stjórnvalda Þeir báðu beint um undirskriftir kjósenda.

55.522 kjósendur skrifuðu undir áskorunina. Eins og Sigurður Líndal sagði í Vísi fyrir skömmu þá er þessi þátttaka “miklu betri en nokkurn óraði fyrir”. Hún sýnir, að varnarsinnar eru ótrúlega öflug fylking, miklum mun fjölmennari en sveit hernámsandstæðinga. Hún hlýtur að neyða þingmenn og ráðherra Framsóknarflokksins til að taka tillit til sjónarmiða undirskrifenda, á sama hátt og hreppsnefnd Selfoss tók að kröfu sýslunefndar mark á undirskriftum andstæðinga Votmúlakaupa og efndi til allsherjaratkvæðagreiðslu um málið.

Greinar Sigurðar Líndal hér í Vísi eru það bezta, sem skrifað hefur verið gegn undirskriftasöfnuninni. En röksemdafærsla hans fellur í veigamiklu atriði. Hann gefur sér niðurstöðuna í forsendunum.

Sigurður telur, að langvinn návist varnarliðsins hafi smám saman sljóvgað þjóðernisvitund Íslendinga og eflt múgmennsku þeirra. Þetta sé skýringin á hinni miklu þátttöku í undirskriftasöfnuninni. Til þess að unnt sé að halda fram slíkum áhrifum varnarliðsins, er nauðsynlegt að sýna fyrst fram á, að Íslendingar séu ameríkaniseraðri og meiri múgmenni en nágrannaþjóðirnar í Evrópu. En það gerir hann ekki og getur ekki. Ensk tunga er áhrifaminni hér en á Norðurlöndum og líklega er múgmennska einnig minni hér. Hafa þjóðir þeirra landa þó ekki erlendan her.

Það er ódýrt að gefa sér sem forsendu, að varnarliðið hafi gert Íslendinga sinnulausa, nautnasjúka og hermangssinnaða, og þess vegna sé ekki mark á undirskriftum þeirra takandi. Það er einnig ódýrt að hafna undirskriftunum á þeim forsendum, að áhugamennirnir um varið land áttu ekki kost á leynilegri atkvæðagreiðslu.

Eftir stendur, sem Sigurður Líndal segir, að þátttakan í undirskriftasöfuninni var “miklu betri en nokkurn óraði fyrir”. Þessi mikla þátt taka stafar sumpart af því, að ríkisstjórnin er með framkomu sinni í varnarmálunum búin að hræða þjóðina. Hún hefur kallað það yfir sig, að meirihlutinn hefur risið upp og gefið henni aðvörun, sem er þyngri baggi í poka Einars Ágústssonar utanríkisráðherra í vesturreisunni en málamiðlun innan óstarfhæfrar ríkisstjórnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lærdómsrík afgreiðsla

Festa lýðræðis byggist að sumu leyti á góðum venjum, sem mótast smám saman í valdatafli stjórnmálaflokkanna. Stjórnarskrá og lög mæla ekki í smáatriðum fyrir, hvernig valdhafar eiga að haga sér, hve langt þeir megi ganga. Ef hinar óskráðu siðareglur eru brotnar, er kippt steini úr undirstöðu lýðræðisins.

Ríkisstjórnin ætlaði sér að sitja áfram, þótt Alþýðuflokkurinn hefði staðizt mátið og stutt Sjálfstæðisflokkinn og Bjarna Guðnason á leiðarenda í að hindra skattahækkun þá, sem nú hefur verið samþykkt. Ríkisstjórnin hafði lýst því yfir, að hún mundi ekki gera þetta stórmál að fráfararatriði.

En þetta var ásetningur, ekki framkvæmd. Með uppgjöf sinni í málinu forðaði Alþýðuflokkurinn ríkisstjórninni frá því að kippa steini úr undirstöðu lýðræðisins. Þar með hefur ekki skapazt neitt fordæmi, sem hægt er að vitna í, næst þegar stjórnmálamenn freistast til siðleysis.

Önnur jákvæð hlið á setningu laganna um aukna skattheimtu er, að almenningur hefur séð, hve veikur á svellinu Alþýðuflokkurinn er í stjórnarandstöðunni. Komið hefur í ljós, að munurinn á ríkisstjórninni og Alþýðuflokknum er minni en margir ætluðu og að Sjálfstæðisflokkurinn er eina raunhæfa stjórnarandstaðan um þessar mundir.

Þriðja atriðið, sem er til bóta, er breyting beinna skatta í óbeina. Ríkisstjórnin hefur horfið frá skattastefnunni, sem hún markaði, þegar hún tók við völdum, og er komin langleiðina yfir til stefnu viðreisnarstjórnarinnar. Þessi hringsnúningur er þjóðinni í hag, þótt segja megi, að betra hefði verið fyrir stjórnina að fara alla leiðina í samræmi við skattatillögur Sjálfstæðisflokksins.

Ef aðeins væri um þessa kerfisbreytingu að ræða, gætu allir verið sammála hinum nýju lögum. En þau hafa því miður alvarlega skuggahlið, aukna skattheimtu. Eftir síaukna skattheimtu undanfarinna ára úr 20% þjóðarveltunnar í 30% var nú sízt ástæða til að ganga enn lengra.

Þegar skattafrumvarpið var í neðri deild í fyrri umferð, játaði Ólafur Jóhannesson forsætisráðherra, að unnt væri að skera niður ríkisútgjöld um 5% eða einn og hálfan milljarð eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfðu lagt til. Hann greiddi atkvæði með þeirri tillögu, ásamt Birni Pálssyni. Þessi niðurskurður var auðvitað skynsamlegri en skattahækkunin.

Það kynduga gerðist svo í síðari umferð, að forsætisráðherra greiddi atkvæði gegn þessari tillögu, sem hann hafði stutt í fyrri umferð. “Það er víst ærið átak að fylgja rödd skynseminnar einu sinni í sama máli”, sagði Gunnar Thoroddsen um þessa athyglisverðu framkomu forsætisráðherra.

Meðferð og afgreiðsla skattafrumvarpsins er vissulega lærdómsrík fyrir kjósendur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lífræn útivistarsvæði

Almenningsgarðar Reykjavíkur koma ekki að fullu gagni, ef borgarbúar nota þá ekki. Miklatún er dæmi um þetta. Grasið og trén gera slíkan garð að augnayndi, en nægja ekki til að gæða hann lífi.

Þess vegna er það eitt meginatriðanna í umhverfis- og útivistaráætlun Birgis Ísleifs Gunnarssonar borgarstjóra, að í almenningsgörðum og á öðrum útivistarsvæðum borgarinnar verði komið upp margvíslegri aðstöðu til frístundaiðju.

Gert er ráð fyrir því, að komið verði upp aðstöðu til íþróttafólks á öllum aldri utan svæða íþróttafélaganna og að frjáls aðgangur verði að þessari aðstöðu.

Sem dæmi um þetta má nefna sparkvelli, körfubolta- og blakvelli, hjólreiða- og hjólaskautabrautir, hlaupabrautir og stökkgryfjur, sleðabrekkur og skautasvell.

Í Laugarnesi á að verða golfvöllur, opinn almenningi, en einnig er gert ráð fyrir stökum brautum til æfinga á grasflötum víðs vegar um borgina. Minigolf er fyrirhugað á Miklatúni og ef til vill víðar, ef reynslan verður góð. Tennisvöll með búningsklefum er ráðgert að gera við Álfheima og ef til vill víðar síðar, ef aðsókn verður góð.

En fleira er frístundaiðja en íþróttir. Samkvæmt áætluninni á að fjölga starfsvöllum,.þar sem börn og unglingar geta fengizt við smíðar og aðra hliðstæða iðju. Ennfremur er fyrirhugað að koma upp leiktækjum á útivistarsvæðunum og hafa hugmyndasamkeppni um gerð þeirra.

Tjaldstæði verða ætluð börnum til þess að þau geti verið þar daglangt með tjöld í nágrenni heimila sinna. Kaffihús og pylsustaðir eru eitt af því, sem gera á svæðin fýsileg til heimsókna.

Ennfremur er ákveðið að undirbúa tilraun til að koma upp Tívolí, til dæmis við Árbæ, Rekstrargrundvöllur hefur ekki verið kannaður, en ljóst er, að borgarbúum hefur fjölgað mjög, síðan gamla Tívolí var reist og rekið af vanefnum í Vatnsmýrinni.

Gert er ráð fyrir, að listamenn verði fengnir til að laða fólk að útivistarsvæðunum með hljóðfæraleik, dansi, söng, leiksýningum og listsýningum. Ennfremur verði listiðnaðarmönnum boðin aðstaða til starfa í húsum Árbæjarsafns gegn því, að borgarbúar geti heimsótt vinnustofur þeirra.

Ekki má gleyma bátaaðstöðunni, sem er veigamikill þáttur í áætluninni. Bæta á aðstöðu lítilla seglbáta í Nauthólsvík og koma upp hliðstæðri aðstöðu norðan Geldinganess. Stóru seglbátarnir eiga að fá aðstöðu sunnan Geldinganess og sömuleiðis vélknúnir sportbátar. Jafnframt er ráðgert að bæta mjög aðstöðu fyrir fiskitrillur í Reykjavíkurhöfn.

Þetta er ekki tæmandi skrá um allt, sem ráðgert er að gera til að efla útilíf Reykvíkinga. Í ráði er að halda í vor sýningu á hugmyndum þeim, sem koma fram í áætluninni, og reyna í framhaldi af því að koma upp áhugahópum um nýtingu útivistarsvæðanna. Jafnframt er fyrirhugað að efna til hugmyndasamkeppni um hönnum ýmissar þeirrar aðstöðu, sem þarf að vera á þessum svæðum.

Tíu ára áætlunin um útivist og umhverfi borgarbúa stefnir að .fegrun borgarinnar og heilsusamlegu og fjörugu borgarlífi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Endurgræðsla er endurgreiðsla

Fyrirhuguð þjóðhátíð á Þingvöllum og annað tilstand í tilefni 1100 ára afmælis Íslandabyggðar er tiltölulega lítils virði í samanburði við landgræðsluáætlun þá, sem nýlega hefur verið birt. Sú áætlun fjallar einmitt um verðugustu gjöf þjóðarinnar til landsins, sem hefur fóstrað hana í ellefu aldir.

Íslendingar komu fyrir ellefu öldum að vel grónu landi. Talið er, að þá hafi skógar og kjarrlendi náð yfir 20-30 þúsund ferkílómetra og annar gróður yfir 30 þúsund ferkílómetra til viðbótar. Í ellefu aldir hafa Íslendingar verið að sóa þessum auði. Er nú svo komið, að kjarr nær aðeins yfir eitt þúsund ferkílómetra og annar gróður yfir 20-25 þúsund ferkílómetra. Gróðurlendið hefur því minnkað um meira en helming.

Forfeður okkar höfðu fátækt.og vanþekkingu sér til afsökunar. En nú erum við orðin auðug þjóð með talsverða vísindalega þekkingu og höfum enga afsökun lengur. Samt er gróður enn. á undanhaldi í landinu. 1100 ára afmælið er því kjörið tækifæri til að snúa vörn í sókn og byrja að skila landinu aftur því, sem forfeður okkar tóku af því.

Samkvæmt áætluninni .á þetta að kosta einn milljarð króna á næstu fimm árum. Það eru um 200 milljónir króna að meðaltali á ári umfram núverandi fjárveitingar og geta varla talizt háir vextir af skuld okkar. Þetta fé á að nægja til að bjarga þeim jarðvegi og gróðri, sem nú er í hættu, og til að græða mikið af nýju landi. Um þetta segir í áætluninni:

“Nefndin leggur áherzlu á, að takmarkið hlýtur að vera að stöðva uppblástur, sandfok og aðra jarðvegseyðingu, – að koma gróðurnýtingu og beit í það horf, að gróðri fari fram,- að friða þau skóglendi, sem þess eru verð og tryggja, að þau gangi hvergi úr sér,-að leggja grundvöll að nýjum skógum til fegrunar, nytja, skjóls og útivistar, þar sem það hentar, – að stuðla að endurgræðslu örfoka og ógróinna landa, sem æskilegt er, að breytist í gróðurlendi, -og að efla rannsóknir á þessum sviðum, þannig að sem traustastur grundvöllur sé undir öllu, sem gert er til að ná þessum markmiðum”.

Mestur hluti milljarðsins á að renna til landgræðslu, 705 milljónir. Til skógræktar eiga að fara 165 milljónir. Til rannsókna og ýmissa annarra verkefna eiga að fara 130 milljónir króna. Í áætluninni eru þessi verkefni öll sundurliðuð. Virðist þetta byggt á traustum grunni, því að áætluninni fylgir ítarleg lýsing á núverandi ástandi. Er sú lýsing gerð í samstarfi við búnaðarsambönd og gróðurverndarnefndir um land allt.

Enginn vafi er á, að landgræðsluáætlunin mun njóta almenns stuðnings þjóðarinnar. Menn verða sammála um að minnast ellefu alda byggðar í landinu með því að hefja framkvæmdir eftir áætluninni.

Forfeður okkar tóku um margar myrkar aldir gífurleg lán hjá landinu til að tryggja sér og börnum sínum líf. Þess vegna hélt þjóðin áfram að vera til, þrátt fyrir hörmungar og hallæri, og komst að lokum inn í nútímann og í aðstöðu til að endurgreiða skuldina. Það skulum við nú gera með sem mestum myndarbrag.

Jónas Kristjánsson

Vísir