arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ekki maður í manns stað

Brotthvarf Gylfa Þ. Gíslasonar af alþingi verður umtalsvert áfall Alþýðuflokknum. Eftirmenn hans skortir reisn hans og vídd. Þeir bjóða ekki heldur upp á þá eiginleika, sem Gylfa skortir.

Gylfi er fær sérfræðingur í hagfræðikenningum lýðræðisjafnaðarflokka og hefur sem slíkur haft gífurleg áhrif á hagkerfi Íslands. Enginn maður í Alþýðuflokknum kemst í námunda við hann á þessu sviði.

Gylfi er líka listamaður og hefur í stjórnmálunum hagað sér í samræmi við það. Hann hefur getað látið sig fljóta ofan á í flokknum án þess að nenna að safna í kringum sig hirð skjólstæðinga, svo sem aðrir flokksleiðtogar gera yfirleitt.

Þetta kemur honum nú í koll, þegar Benedikt Gröndal gerir að honum síðustu atlöguna. Það kemur honum líka í koll, að hafa verið slíkur stjórnmálarefur um ævina, að almenningur treystir honum ekki nógu vel.

Þess vegna er trúlegt, að Benedikt Gröndal mundi fella Gylfa í prófkjöri um þingmannssæti á lista Alþýðuflokksins í Reykjavík. Þetta hefur Gylfi séð fyrir og því dregið sig í hlé.

Benedikt fyllir engan veginn út í sæti Gylfa. Ekki er hann hagfræðingur né listamaður. Og afstaða hans til varnarmálanna er dæmi um, að refskapur hans er öllu klunnalegri en refskapur Gylfa.

Fyrir mörgum árum studdi Benedikt Atlantshafsbandalagið og skrifaði bók um nauðsyn varna á hafinu umhverfis Ísland. Þá var hann að afla atkvæða óánægðra sjálfstæðismanna.

Síðan kom vinstri stjórn, Sjálfstæðisflokkurinn efldist og los komst á vinstri væng stjórnmálanna. Þá fór Benedikt mjög að gagnrýna varnarliðið og skipan varnarmála til afla atkvæða á vinstri væng.

Nú eru sjálfstæðismenn aftur óánægðir og er þar því ný aflavon. Þess vegna er Benedikt nú farinn aftur að vitna á fundum Natóvina.

Meira máli skiptir þó, að Benedikt Gröndal færir Alþýðuflokknum ekki fremur en Gylfi nein tengsli við alþýðu manna í verkalýðsfélögunum. Slík tengsli hljóta þó að vera lýðræðisjafnaðarflokki einkar mikilvæg. Og það, sem Alþýðuflokkinn vantar í stað Gylfa, er rótgróinn og vinsæll maður úr verkalýðshreyfingunni.

Varaformaður flokksins, Kjartan Jóhannsson, býður ekki upp á slíkt, enda er hann fyrst og fremst maður flokksvélarinnar. Eggert Þorsteinsson er orðinn of lasinn og þreyttur. Helzt dettur mönnum í hug Björn Jónsson, forseti Alþýðusambands Íslands.

Ýmislegt bendir þó til, að hugur Björns standi ekki til forustu í Alþýðuflokknum, enda er það ólíkt því hlutverki, sem Björn gegnir hjá Alþýðusambandinu. Líklegt er, að Björn átti sig á, að hæfileikar hans nýtist betur í verkalýðsmálum en flokksstjórnmálum.

Alþýðuflokkurinn hefur engan hag af flótta Benedikts úr Borgarfirði til Reykjavíkur. Benedikt verður daufara ljós á þingi en Gylfi hefur verið. Flokknum kæmi bezt að hafa Gylfa áfram á oddinum, unz tekizt hefur að rækta nýja leiðtoga úr röðum verkalýðsfélaganna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir óttast prófkjör

Hin opnu prófkjör sækja fremur hægt fram í stjórnmálunum hér á landi, þótt bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn hafi af þeim góða reynslu. Ýmis öfl innan allra stjórnmálaflokka hafa hag af því að þráast gegn prófkjörum.

Sú er skýringin á, að Morgunblaðið, Tíminn og Þjóðviljinn hafa allt á hornum sér, þegar minnzt er á opin prófkjör. Öll eru þessi blöð að gæta hagsmuna gæludrengja á vegum klíkna þeirra, sem í daglegu tali eru kallaðar flokkseigendafélög.

Gæludrengjunum þarf að troða inn á alþingi til að gæta hagsmuna flokkseigendafélaganna, t.d. til að rétta upp höndina með kaupum á Víðishússhræinu. Slíkum gæludrengjum má lauma inn á ópersónulega framboðslista.

Ef opin prófkjör eru hins vegar látin ráða skipan framboðslistanna, versnar hagur gæludrengja flokkseigendafélaganna. Flestir þeirra njóta lítillar hylli alþýðu manna og fara því í prófkjörum halloka fyrir þeim, sem fólk treystir betur.

Það er þetta, sem Morgunblaðið á í rauninni við, þegar það kvartar um, að kosningabarátta prófkjöranna sé svo hörð, að ekki sé unnt að fá ýmsa “ágætismenn” til þátttöku í þeim. Sumir gæludrengirnir þora alls ekki í prófkjörin.

Prófkjörin eru einmitt ágætur vettvangur fyrir ágætismenn utan flokksvélanna. Þau hafa komið til alþingis sjálfstæðum persónum, sem aldrei hefðu komizt þangað gegnum flokksvélarnar. Einmitt þessir menn hafa dregið úr værðarlegum eymdarsvip alþingis.

Ein mynd hagsmunanna, sem eru í húfi, er hinn sjúklegi ótti flokkseigendafélaganna við að missa stjórn á þingmönnum flokksins. Þessi ótti er ekki ástæðulaus, þótt varast beri að líta á opin prófkjör sem allra meina bót.

Ótti flokkseigendafélaganna kemur fram í aðvörunum um, að menn úr öðrum flokkum muni taka þátt í prófkjörunum og trufla þannig eðlilegan gang mála í flokknum. Þjóðviljinn bendir mjög á þetta atriði.

Samt hefur ekki borið á því í prófkjörum Sjálfstæðisflokksins á undanförnum árum, að kosið hafi menn úr öðrum stjórnmálaflokkum. Og ekki virðist heldur hafa borið á slíku í prófkjörum þeim, sem nú hafa farið fram á vegum Alþýðuflokksins.

Skýringin er augljós. Flokksbundinn sjálfstæðismaður mundi aldrei vilja verða uppvís að því undir fullu nafni að hafa tekið þátt í prófkjöri Alþýðubandalagsins. Alþýðubandalagið gæti þess vegna framkvæmt þau mannalæti leiðarahöfundar Þjóðviljans, að þingmannsefni flokksins séu yfirleitt tilbúin að ganga til prófkjörs.

Fram hjá þeirri staðreynd verður ekki komizt, að opin prófkjör eru ágæt lagfæring á slæmu kosningafyrirkomulagi. En þau hreinsa engan veginn gröftinn úr íslenzku stjórnmálalífi. Þau hafa takmörkuð áhrif.

Bezt væri auðvitað að sameina prófkjör og kosningar á þann hátt, að flokkarnir fái ekki að númera frambjóðendur lista sinna, heldur fái kjósendur það vald í kjörklefunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ofbeitt til útflutningsbóta

Sauðfé hefur fjölgað á Íslandi síðustu árin. Vetrarmánuðina 1973 var heildartalan 845.796. Fram til ársins 1976 hækkaði sú tala um 25.052, því að þá var heildartalan komin upp í 870.848.

Þetta jafngildir fjölgun um að minnsta kosti fimmtíu þúsund á fjalli á sumrin. Ekki eru til nákvæmar tölur um sumarfjölda sauðfjár með lömbum, en Búnaðarfélagið reiknar með, að sú. tala sé farin að nálgast tvær milljónir.

Sá maður, sem áratugum saman hefur rannsakað manna langmest beitarþol íslenzkra afrétta, Ingvi Þorsteinsson magister, telur þetta allt að þriðjungi of mikið sauðfé. Hann segir, að ofbeit valdi því, að gróðri fari hnignandi í þrettán sýslum landsins en vaxandi í aðeins tveimur.

Hann telur, að hin svokallaða þjóðargjöf til landgræðslu hafi ekki komið að tilætluðu gagni. Afréttir landsins hafi haldið áfram að versna, þótti miklu fræi og áburði hafi verið dreift úr lofti fyrir peninga þjóðargjafarinnar.

Það sem skort hefur, er skipuleg landnýting, þannig að talið væri fé inn á hverja afrétt fyrir sig eftir raunverulegu beitarþoli hennar. Í stað þess hefur þjóðargjöfin verið notuð til að fjölga sauðfé, sem hefur étið upp þjóðargjöfina og meira til.

Þessi fjölgun sauðfjár á allra síðustu. árum hefur öll farið í framleiðslu á illseljanlegum afurðum. Útflutningsuppbætur hefur orðið að auka mjög hratt. Þær voru áætlaðar 1800 milljónir í fjárlögum þessa árs, en gætu verið komnar upp í 2735 milljónir, þegar árinu lýkur.

Skattgreiðendur greiða þjóðargjöfina beint til landbúnaðarins ofan á útflutningsuppbætur og aðra beina styrki til landbúnaðar, sem nema samtals 3000 til 4000 milljónum króna á þessu ári og ofan á 5000 milljón króna niðurgreiðslur á afurðaverði landbúnaðarins.

Samtals eru þetta nærri 9000 milljónir á ári auk þess sem neytendur verða af 3000 til 5000 milljónum króna í of háu vöruverði vegna banns við innflutningi landbúnaðarafurða. Er þá meira að segja reiknað með, að neytendur greiddu allan kostnað innfluttu vörunnar óniðurgreiddan.

Þjóðargjöfin segir svo sem ekki mikið í þessa geigvænlegu hít. En óneitanlega er súrt í broti, að hugsjón gjafarinnar skuli vera svo herfilega misnotuð sem dæmið sannar.

Hörmulegast er þó, að þessi tiltölulega auðuga þjóð skuli þurfa að horfa á gróður lands síns fara til fjandans vegna hagsmuna, sem hún jafnframt er að sligast undir fjárhagslega.

Hvergi er unnt að sjá hin minnstu merki þess, að ráðherrar og alþingismenn landsins hafi áhyggjur af þessari hörmulegu þróun. Flestir aðrir en þeir gera sér þó grein fyrir, að létta verður landbúnaðinum af herðum þjóðarinnar og klæða landið á nýjan leik.

En hér á landi ræður ekki fjöldinn, heldur hagsmunahóparnir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ungliðar hræða gamlingja

Eitt af mestu feimnismálum haustsins í stjórnmálunum er aðalfundur Sambands ungra sjálfstæðismanna, sem haldinn var í Vestmannaeyjum um síðustu helgi. Ályktanir þingsins skutu ráðamönnum Sjálfstæðisflokksins slíkan skelk í bringu, að þær má ekki nefna í málgögnum flokksins.

Vísir gat þess í eindálki eftir helgina, hver hefði verið kosinn formaður sambandsins. Morgunblaðið var litlu kátara. Það nefndi þó ályktun þingsins um kaupin á Víðishúsinu og skýrði óbeint frá afgreiðslu þess á tillögu um nýja stefnu í landbúnaðarmálum.

Öðru vísi mönnum áður brá, þegar Morgunblaðið fjallaði um aðalfundi Sambands ungra sjálfstæðismanna. Hinir mörgu fermetrar af viðtölum eru horfnir, enda er ritstjórn blaðsins trúlega dösuð eftir nokkra fermetra af viðtölum við áhugamenn um Atlantshafsbandalagið.

Hin óhreinu börn Sjálfstæðisflokksins brutust undan flokksaganum og tóku til umræðu mál, sem bannað hefur verið að ræða á vegum flokksins og í málgögnum hans. Hinir gamalgrónu leiðtogar flokksins hafa ákveðið að loka augunum og láta sem ályktanir hinna ungu hafi aldrei verið gerðar og séu ekki til.

Í tillögunni, sem þingið samþykkti um kaupin á Víðishúsinu, fólst hörð gagnrýni á meðferð ráðherra flokksins á málinu. Skorað var á stjórnvöld að upplýsa nú þegar matsgerð sérfræðinga á húsinu. Sú matsgerð er eins konar ríkisleyndarmál, enda felur hún í sér, að óverjandi sé að kaupa húsið.

Í tillögunni, sem þingið samþykkti um nýja stefnu í landbúnaðarmálum, var tekið undir hugmyndir leiðarahöfunda Dagblaðsins um, að heilbrigð samkeppni ríki í verzlun með landbúnaðarvörur.

Til viðbótar fjallaði þingið á jákvæðan hátt um tillögur Arons Guðbrandssonar um fjármál varnarliðsins og tillögur Kristjáns Friðrikssonar um auðlindaskatt og nýiðnaðarstefnu. Samþykkt var að vísa tillögum um þessi mál til frekari umfjöllunar í stjórn sambandsins svo og tillögu um afnám niðurgreiðslu á landbúnaðarafurðum.

Tillögur Arons og Kristjáns hafa töluvert verið ræddar í kjöllurum og leiðurum Dagblaðsins. Til viðbótar hefur Kristján sjálfur kynnt tillögur sínar í Tímanum. Annars staðar hefur ríkt grafarþögn um þessi merku nýmæli í stjórnmálum Íslands.

Það hljóta að teljast merk tíðindi, þegar samtök ungliða ganga þvert á stefnu þá, sem leiðtogar flokksins vilja hafa. Það hljóta að teljast merk tíðindi, þegar ungliðarnir hafna landbúnaðarstefnu flokksins og vekja athygli á stefnum í varnarmálum, útvegsmálum og iðnaðarmálum, sem brjóta í berhögg við stefnu flokksins.

Ekki eru það síður merk tíðindi, að samtök ungliða taka flokksleiðtoga sína rækilega í karphúsið fyrir eitt grófasta dæmi þeirrar spillingar, sem blómstrar í helmingaskiptastjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins.

Hins vegar er líka skiljanlegt, að Morgunblaðinu og Vísi þyki þetta ómerk tíðindi, er bezt sé að gleyma sem fyrst.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óbeit á iðnaði

Við nálgumst nú þáttaskil í iðnþróuninni. Á næstu fimm árum mun þjóðin standa eða falla með því, sem gert verður í iðnaði. Þetta viðurkenna flestir, en skilja fæstir.

Íslendingum fjölgar stöðugt, án þess að hinar hefðbundnu atvinnugreinar geti aukið við sig fólki. Í landbúnaði starfa raunar helmingi fleiri en þörf er á. Og fjöldi starfsfólks í útgerð og fiskiðnaði takmarkast af þeim afla, sem unnt og skynsamlegt er að ná.

Í rúman áratug hafa það verið viðurkennd, opinber sannindi, að iðnaðurinn yrði að taka við verulegum hluta þess fólks, sem kemur á vinnumarkaðinn á næstu áratugum. En það getur hann einmitt ekki.

Íslenzkur iðnaður er aðeins á fáum sviðum samkeppnishæfur á erlendum markaði. Yfirleitt er framleiðni hans of lítil í samanburði við hliðstæðar greinar í útlöndum.

Um þessar mundir er því ekki fyrirsjáanlegt, að hann geti haldið uppi nútímalegum lífskjörum í landinu eins og sjávarútvegur og fiskiðnaður gátu til skamms tíma, meðan ofveiðin var ekki farin að hefna sín í alvöru.

Samt verður iðnaðinum að takast þetta. Við höfum ekki nema í eitt hús að venda, hús, sem allt of margir hafa þegar komið auga á. Það hús eru hin auðugu hálaunaríki heimsins, allt frá Norðurlöndum til Ástralíu, sem menn flýja til hópum saman.

Iðnkynningarárið íslenzka mátti því ekki seinna vera. Ellefta stundin er upp runnin. En það er kannski ekki nauðsynlegt að kynna iðnað fyrir almenningi. Fólkið í landinu er yfirleitt hlynnt iðnaðinum. Hið sama er hins vegar ekki unnt að segja um ráðamenn landsins á síðustu áratugum.

Iðnkynningin nær tilgangi sínum, ef hún vekur athygli óvinveittra ráðamanna á gildi og nauðsyn iðnaðar. Stjórnmálamennina má kalla óvinveitta, af því að þeir hafa hvað eftir annað, viljandi eða óviljandi, dregið taum annarra atvinnugreina og á þann hátt þrengt kosti iðnaðarins.

Þjóðhagsstofnunin viðurkennir í sérstakri skýrslu, að lánsfé er haldið frá iðnaðinum. Því er með margvíslegum aðgerðum stjórnvalda beint til hinna hefðbundnu forréttindagreina, sem fá það með sérstökum vildarkjörum.

“Þessu skipulagi hefur fylgt ósveigjanleiki í skiptingu lánsfjár milli greina og nokkurt misræmi í lánakjörum. Hvort tveggja hefur áreiðanlega hamlað gegn því, að lánsfé beindist með eðlilegum bætti til þeirra framleiðslugreina, sem til lengdar eru arðbærastar fyrir þjóðarbúið,” segir í skýrslu stofnunarinnar.

Mismununin í lánum og lánakjörum er sú leið, sem áhrifaríkast hefur haldið iðnaðinum niðri. En hugarfarið er hið sama á öðrum sviðum. Iðnaðurinn verður að borga hærri launaskatt og aðstöðugjald en aðrar greinar, svo sem viðurkennt er í framangreindri skýrslu Þjóðhagsstofnunar.

Þessu verður að linna, ekki bara bráðum, . heldur nú þegar. Iðnaðurinn þarf jafnrétti á við aðra. Hann þarf peninga til að byggja sig upp og efla framleiðni sína, svo að þjóðin búi við góð kjör og vilji ekki flýja til annarra landa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ótíndir bófar

“Mér lízt ekki á húsið og vildi ekki kaupa það, hvorki fyrir mig né aðra,” sagði Halldór E. Sigurðsson landbúnaðarráðherra í viðtali við Dagblaðið á laugardaginn um þá ákvörðun nokkurra félaga hans í ríkisstjórninni að gefa trésmiðjunni Víði 260 milljónir króna fyrir brunarústir á horni Laugavegar og Nóatúns.

Innkaupastofnun ríkisins og Hagsýslustofnun fjármálaráðuneytisins hafa fjallað um ástand þessa óásjálegasta húshræs borgarinnar. Eru lýsingar hinna sérfróðu manna í meira lagi ófagrar, enda hafa landsfeðurnir ákveðið að gera þær að ríkisleyndarmáli.

Þak hússins er ónýtt. Einangrun þess er ónýt. Raflögn þess er ónýt. Gler og gluggakarmar er hvort tveggja ónýtt, vatns- og frárennslislögn er ónýt. Stigarnir eru ónýtir. Allir lóðréttir og láréttir fletir hússins eru meira eða minna hornskakkir. Bílastæði eru ekki nema brotabrot af því, sem nauðsynlegt er talið, og aðeins nothæf með því að leigja aðkeyrslu frá annarri lóð.

Niðurstaðan af þessari hrikalegu lýsingu sérfræðinganna á mannvirkinu, sem nokkrum sinnum hefur brunnið að meira eða minna leyti, er sú, að meira kosti að rífa húsið og byggja það upp að nýju en að byggja nýtt hús.

Samt vill Vilhjálmur Hjálmarsson menntamálaráðherra fá húsið fyrir ráðuneyti sitt og ýmsar skyldar stofnanir. Hann telur sig ekki geta fengið 400 milljónir króna til að byggja bús fyrir ráðuneytið. En hann telur sig geta fengið 400 milljónir til að laga og endurnýja hús, sem ríkið sé þegar búið að kaupa á 260 milljónir.

Vilhjálmur sýnir þarna réttan skilning á því, hvernig hugsað er í ríkiskerfinu. En hann er nokkuð tilætlunarsamur að vilja láta skattgreiðendur borga þennan skilning sinn.

Frumkvöðlar þessarar ógæfu eru Geir Hallgrímsson forsætisráðherra og Matthías Mathiesen fjármálaráðherra. Þeir ákváðu að hunza álit sérfræðinganna, kaupa brunarústirnar á uppsprengdu verði og koma þeim á Vilhjálm Hjálmarsson. Aðrir ráðherrar voru ekki spurðir álits, aðeins valdir menn úr fjárveitinganefnd.

Halldór E. Sigurðsson landbúnaðarráðherra sagði um þetta í áðurnefndu viðtali: “Annars hefur málið ekki enn verið tekið fyrir í ríkisstjórninni og ég er ókunnugur þeim kjörum, sem húsið er keypt á.”

Ákvörðunin um kaupin er tæpast tekin af mannúðarástæðum gagnvart einu mesta auðfyrirtæki þjóðarinnar. Trésmiðjan Víðir þarf varla 260 milljón króna gjöf. Sennilegast er, að hluti milljónanna renni til einhverrar starfsemi, sem ráðherrarnir telja göfuga, t.d. kosningabaráttu Sjálfstæðisflokksins.

Ráðherrar og þingmenn kvarta stundum um, að Dagblaðið tali um þá eins og ótínda bófa. Því miður sýna dæmin, að fyrirlitning Dagblaðsins er á gildum rökum reist. Kaupin á brunarústum trésmiðjunnar Víðis eru átakanlegt dæmi um, hversu gerspilltir helztu ráðamenn þjóðarinnar eru, þrátt fyrir allt hugsjónagasprið.

Ummæli Halldórs E. Sigurðssonar sýna þó, að unnt er að ofbjóða sumum ráðamönnum. Kannski tekst þeim að stöðva glæpinn og efla virðingu íslenzkra stjórnmála.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Loksins fullreyndur?

Sennilega er marxisminn sú kredda heimsins, sem er reynslunni ríkust. Rúmlega öld er síðan marxismanum var fyrst flaggað að ráði í byltingartilraunum í mörgum Evrópuríkjum árið 1874. Og sex áratugir eru síðan fyrsta marxismaríkið reis af grunni, Sovétríkin.

Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Meira en helmingur jarðarbúa býr nú í ríkjum, sem kenna stjórnskipulag sitt við einhverja útgáfu marxismans. Ef allt væri með felldu, ættu vestrænir marxistar að vera búnir að átta sig á, hver hinna mörgu útgáfa kæmist næst hinu eftirsótta þúsundáraríki.

Evrópukommúnisminn er lokasönnun þess, að vestrænir marxistar eru búnir að gefast upp á að hafa Sovétríkin og fylgiríki þeirra að fyrirmynd. Þeir sem héldu trúnni eftir stalínismann og innrásirnar í Ungverjaland og Tékkóslóvakíu, glötuðu henni í ofsóknum Sovétstjórnarinnar gegn trúvillingum heima fyrir.

Vestrænir marxistar finna ekki nýja fyrirmynd í Perú né Burma, þar sem ráða afturfótastjórnir herforingja. Ekki heldur í Sómalíu né Eþíópíu, sem heyja stríð sitt í nafni marxismans. Ekki heldur í Tanzaníu né Alsír, þótt stjórnarfar þar í löndum sé heldur skárra. Ekkert slíkra ríkja hefur skapað eldmóð vestrænna marxista.

Kína var lengi helzta fyrirmynd þeirra, sem voru óánægðir með Sovétríkin. Þar var á oddinum maður, sem áttaði sig á stirðnun Sovétríkjanna og vildi hindra hliðstæða þróun í Kína með menningarbyltingu, risastökki og öðrum útgáfum síbyltingar. Þetta var Maó formaður.

Nú er Maó fallinn og stuðningsmenn síbyltingar hraktir frá völdum. Öll völd eru komin í hendur hóps skipuleggjenda, embættismanna og herforingja, sem eru íhaldssamir í eðli sínu eins og ráðamenn Sovétríkjanna. Engar líkur eru á, að byltingareldur tendrist að nýju í Kína.

Valdataka Hua og Deng í Kína er mesta áfall, sem byltingarsinnaðir marxistar hafa beðið. Þeir hafa eiginlega hvergi lengur höfði sínu að halla. Fámennir hópar trúa þó enn á eitt eða fleiri þriggja smáríkja, Kúbu, Kambódsíu og Albaníu.

Trúin á marxisma Kúbu er fráleitust þessara trúarbragða. Ekkert ríkja heimsins er tryggara fylgiríki Sovétríkjanna en einmitt Kúba. Efnahagur og alþjóðastefna þessara tveggja ríkja er svo samtvinnuð, að líta má á Kúbu sem verstöð Sovétríkjanna.

Hinir rauðu Kmerar í Kambódsíu hafa fundið upp villtustu útgáfu marxismans, sem felst í orðunum: drepa, drepa, drepa. Þeir reyna að eyða öllu, sem á sér eldri rætur. Marxismi þeirra er alténd sjálfum sér samkvæmur, þótt hann veki ógeð flestra.

Eftir stendur Albanía, sem nú heldur ein á lofti merki Maós formanns, síðan Kínverjar sviku málstað hans. Einhvern veginn hafa vestrænir marxistar þó verið tregir til að játast undir fyrirmynd Albaníu.

Ýmislegt bendir nú til, að vestrænir marxistar telji marxismann nú loksins fullreyndan, er hann hefur leitt ómælanlegar þjáningar yfir mannkynið, en ekkert þúsundáraríki.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Og einn ósnjall

Ef Ísraelsríki hefði fyrir styrjöldina árið 1967 verið boðið upp á þau býti, sem leiðtogar Arabaríkjanna bjóða nú, hefðu þau verið samþykkt af yfirgnæfandi meirihluta þjóðarinnar.

Arabar eru nú fúsir til að viðurkenna landamærin frá 1948 og að gera friðarsamninga við Ísrael sem viðurkennt, fullvalda ríki. Þetta er einmitt það, sem stjórn Ísraels sóttist eftir, áður en sigrar á vígvellinum stigu henni til höfuðs.

Nú segjast Ísraelsmenn vera andvígir sérstöku ríki Palestínumanna á vestri bakka árinnar Jórdan. Fyrir árið 1967 hefðu Ísraelsmenn kært sig kollótta um það.

Ísraelsmenn gerðu mikil mistök, þegar þeir kusu hryðjuverkamanninn Begin yfir sig sem forsætisráðherra. Leiðtogar verkamannaflokksins ísraelska eru miklu líklegri til að skilja, að hætta ber leik, þá hæst hann stendur og áður en stríðsgæfan snýst hinum í vil.

Bandaríkin geta ekki lengur stutt Ísrael leynt og ljóst. Þau hafa gífurlegra hagsmuna að gæta í Arabaríkjunum. Kærleikar þeirra og ýmissa Arabaríkja hafa aukizt hratt að undanförnu. Útilokað er, að Bandaríkin vilji fórna þeirri fótfestu, sem þar hefur náðst.

Herstjórnarlist og hermennska Arabaríkjanna hefur líka batnað stórlega, síðan Ísrael vann sitt sex daga stríð. Þar á ofan hafa Arabaríkin tök á miklu meira fjármagni en Ísraelsríki getur sjálft dreymt um.

Í stað þess að grípa gæsina og afla sér friðar og viðurkenndra landamæra, kýs Begin forsætisráðherra að hafna tilboðunum, nema meira land og reyna að spilla Genfarráðstefnu. Slíkt er aðeins upphaf endalokanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tveir snjallir

Ekki er unnt að lýsa stjórnmálaþróun Spánar eftir endurreisn konungsveldisins en sem hreinu kraftaverki. Juan Carlos konungur sýndi frábæra dómgreind og dirfsku fyrir rúmu ári, þegar hann gerði Adolfo Suarez að forsætisráðherra sínum.

Síðan hefur Spánn kollsteypzt inn í lýðræðiskerfi Vestur-Evrópu. Hvað eftir annað hafa þeir félagar, Carlos konungur og Suarez forsætisráðherra, rekið hnífinn í bak hinna fyrri valdastétta Frankó-tímans og tímasett aðgerðir sínar svo vel, að gamlingjarnir vissu ekki, hvaðan á sig stóð veðrið.

Hver hefði trúað því fyrir rúmu ári, að Spánn væri nú orðinn að venjulegu lýðræðisríki, búinn að komast í gegnum frjálsar kosningar? Hver hefði trúað því, að inngróin ör borgarastyrjaldarinnar mundu hverfa á einu ári og að strikað yrði yfir Frankó-tímann eins og hverja aðra tímaskekkju?

Vissulega hafa Carlos og Suarez vandamál. En þau eru svipuð vandamálum ýmissa annarra ríkja Vestur-Evrópu, til dæmis Bretlands. Þeir þurfa að fást við verðbólgu, launakröfur og kröfur um sjálfsstjórn héraða. En þessi jarðbundnu vandamál eru barnaleikur í sambandi við óleysanleg kerfisvanda. mál Frankó-tímans.

Engir stjórnmálamenn Vesturlanda eiga glæstari feril á undanförnu ári en einmitt Carlos og Suarez.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið