arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Tvö góð fiskirök

Mikil ofveiði er stunduð á Íslandsmiðum þessi árin. Til eru óyggjandi niðurstöður rannsókna, sem sýna, að þorskfiskastofnarnir eru á hraðri niðurleið. Þessi ofveiði er svo alvarleg, að við þyrftum helzt að draga úr veiði okkar um tíma jafnvel þótt við sætum einir að allri veiði á Íslandsmiðum.

Við þurfum 200 mílna landhelgi til að ná tökum á veiðimagninu og tryggja viðgang íslenzkra fiskistofna næstu áratugina. En við getum ekki stóraukið sókn okkar, þótt við öflum okkur fyrst 50 og síðan 200 mílna landhelgi. Við verðum þvert á móti að draga úr sókn okkar um tíma.

Eftir sigur okkar í 50 og 200 mílna málunum verður þetta eitt erfiðasta vandamál okkar Freistingarnar verða miklar og margir munu loka eyrunum fyrir ráðum fiskifræðinga. Þess vegna er nauðsynlegt, að vísindamennirnir verði sem valdamestir við framkvæmd friðunar. Þegar við erum orðnir herrar í eigin húsi, megum við til með að gæta hússins vel.

Virk friðun og efling fiskistofna er eina siðferðilega afsökunin, sem við höfum á alþjóða.vettvangi fyrir því að hrekja erlendar þjóðir burt af Íslandsmiðum. Við getum bent á, að alþjóðlegt samstarf eins og í Norðaustur-Atlantshafsnefndinni er allt of seinvirkt til að koma að gagni við friðun. Einhliða aðgerðir okkar séu mun virkari. En þá verðum við líka að standa okkur og ekki éta okkur sjálfa út á gaddinn í hamslausri veiðimennsku.

Við erum sérfræðingar í bátaútgerð. Sjómenn okkar og útgerðarmenn hafa góðar tekjur án þess að njóta ríkisstyrks. Brezkir og vestur-þýskir sjómenn hafa síðri tekjur og útgerðarfyrirtæki þeirra eru rekin með halla þrátt fyrir ríkisstyrki. Hér er bátaútgerðin blómi atvinnulífsins, en þar er togaraútgerðin baggi á atvinnulífinu.

Nú eru tímar alþjóðlegrar verkaskiptingar og síaukinnar heimsverzlunar. Beggja vegna Atlantshafsins draga þjóðir úr óarðbærum atvinnu vegum sínum og flytja heldur inn viðkomandi vörur. Þær eru greiddar með tekjum af arðbærri framleiðslu, sem er útflutningsvara. Það væri í samræmi við þessa stefnu, að Bretar og Vestur-Þjóðverjar viðurkenndu, að fiskveiðar á Íslandsmiðum væru sérgrein Íslendinga, alveg eins og smíði Kortína og Fólksvagna er sérgrein Breta og Þjóðverja.

Þetta er hin efnahagslega röksemd fyrir útfærslu fiskveiðilandhelginnar, sem dugir okkur á alþjóðlegum vettvangi. Hún er einfaldlega sú, að Bretar og Vestur-Þjóðverjar geta fengið fisk til neyzlu á ódýrari hátt með því að kaupa hann af okkur heldur en að veiða hann sjálfir.

Þar við bætist fiskskorturinn í heiminum, sem veldur því, að stórþjóðirnar verða að tryggja sér fisk til neyzlu. Það gera þær ekki með tímabundinni rányrkju á fjarlægum miðum, því að það er skammgóður vermir. Þær gera það betur með því að semja við fiskveiðiþjóðir um árvissan innflutning.

Gagnvart umheiminum höfum við því tvær veigamiklar röksemdir fyrir útfærslu auðlindalögsögunnar út í 50 og 200 mílur. Annars vegar er sú siðferðilega, friðunin, sem raunar er líka efnahagsleg, því að umheimurinn þarf á því að halda, að fiskistofnarnir eflist. Hins vegar er efnahagslega röksemdin um eðlilega verkaskiptingu þjóða eftir getu sinni á hverju sviði. Þessum rökum þurfum við nú að koma á framfæri af alefli.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vilja áfram varnarlið

Meirihluti þjóðarinnar er sem fyrr fylgjandi því, að varnarliðið á Keflavíkurflugvelli verði hér áfram enn um sinn, að minnsta kosti fram yfir lok kjörtímabilsins. Þetta kemur fram í skoðanakönnun, sem sagt er frá hér í blaðinu í dag.

Þessi meirihluti er í þetta sinn að vísu minni en oftast áður. Vísir hefur fimm sinnum á undanförnum sex árum spurt úrtak þjóðarinnar um skoðanir þess á dvöl varnarliðsins. Aðeins einu sinni áður hefur meirihluti stuðningsmanna varnarliðsins verið naumari, árið 1970.

Þessi rýrnun meirihlutans kann að benda til þess, að harkan í landhelgisdeilunni hafi haft áhrif á afstöðu sumra manna til varnarliðsins. Þjóðviljanum hafi að nokkru, en takmörkuðu leyti tekizt að snúa óvinsældum Breta upp á varnarliðið og Atlantshafsbandalagið.

Sé þetta skýringin, ætti varnarliðinu nú aftur að eflast fylgi, þegar friðarsamningur við Breta er á næsta leiti. Skoðanakönnunin var framkvæmd, þegar brezki flotinn var enn á miðunum og óvinsældir Breta voru í hámarki. Þá kvörtuðu margir um, að Atlantshafsbandalagið gerði lítið til að fá Breta til að slaka á hörku sinni. Nú þakka hins vegar margir bandalaginu fyrir milligöngu í málinu.

Rýrnun meirihlutans kann líka að stafa af því, að farið er að ræða af meiri alvöru en áður um annað form á hernaðarlegum rekstri Keflavíkurflugvallar. Völlurinn verði áfram hlekkur öryggiskeðju Atlantshafsbandalagsins, án þess að hér verði beinlínis varnarlið. Jafnframt taki Ís lendingar þennan hernaðarlega rekstur að einhverju leyti í sínar hendur.

Alþýðuflokkurinn hefur haldið fram hugmynd um um þetta efni. Og Einar Ágústsson virðist hafa tekið þær upp í síðustu viðræðum sínum við bandarísk stjórnvöld um framtíð varnarliðsins. Í fljótu bragði virðast þessar hugmyndir vera draumórakenndar, þótt sjálfsagt sé að kanna þær ofan í kjölinn.

Að svo miklu leyti sem þessir draumórar eru skýringin á rýrnun meirihluta varnarliðsins ætti frekari þróun þjóðarálitsins að fara eftir því hvort þessir draumórar reynast vera raunhæfir við nánari athugun. En hinu mega menn ekki gleyma, að þrátt fyrir allt er enn meirihluti fyrir framhaldi á dvöl varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Það er meginniðurstaða skoðanakönnunarinnar.

Í þessari niðurstöðu felst viss aðvörun til utanríkisráðherra. Verkefni hans er ekki að finna leið til að samræma varnarleysi Íslands og öryggiseftirlit á Norður-Atlantshafi. Mikill hluti þjóðarinnar vill, að í þessari samræmingu sé einnig rúm fyrir varnir Íslands. Og margir telja þessar varnir raunar þegar orðnar of litlar.

Auðvitað kann svo að fara, að Bandaríkjamenn telji sér hvorki skylt né kleift að halda úti varnarliði á Íslandi. Við þurfum að búa okkur undir þann möguleika. En niðurstaða skoðanakönnunarinnar bendir til þess, að við eigum ekki að hafa frumkvæði að brottför varnarliðsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þjóðverjar skilja, en…

Komið hefur í ljós, sem Vísir hélt fram fyrr á þessu ári, að raunverulega er meiri skoðanamunur í landhelgisdeilu okkar við Þjóðverja en Breta. Hin herskáa stefna Breta hefur valdið því, að mörgum hefur sézt yfir þessa staðreynd.

Bretar hafa enga áherzlu lagt á smíði verksmiðjuskipa og geta því vel sætt sig við, að slík skip fái ekki að veiða innan 50 mílna landhelginnar. Þjóðverjar eiga hins vegar nokkuð af slíkum skipum og hefur þýzku samningamönnunum til þessa verið ákaflega annt um velgengni þeirra.

En hin harða samningastefna Þjóðverja nýtur ekki nokkurs hljómgrunns þar í landi. Þar er aðeins um að ræða ákaflega þrönga sérhagsmuni útgerðarfyrirtækja við Norðursjó, sem hafa beinan aðgang að embættismönnum á borð við Apel, aðalsamningamann Þjóðverja.

Þýzkir stjórnmálamenn, embættismenn og ritstjórar, sem leiðarahöfundur hefur rætt við að undanförnu, hafa undantekningarlaust vit og skilning á sjónarmiðum Íslendinga í deilunni. Þeir telja stjórnsinni ekki sæma að standa í útistöðum af þessu tagi. En gallinn er bara sá, að mjög fáir slíkra manna hafa nægilegan áhuga á málinu. Þeir hafa því engin afskipti af því, svo að útgerðarhagsmunirnir fá áfram að ráða ferðinni.

Þessir menn skilja vel, að útgerðarhagsmunir eru ekki sama og þýzkir hagsmunir. Þeir vita, að útgerð þeirra er ríkisstyrktur vandræðaatvinnuvegur á sama tíma og hinn öflugi iðnaður landsins er í vandræðum með að fá fólk til starfa.

Þeir skilja röksemdir nútíma hagkvæmni. Þeim finnst athyglisvert, að íslenzk útgerð og sjómenn skuli geta náð góðum árangri á sviði, sem hvorki Bretar né Þjóðverjar ráða við.

Þeim finnst ofur eðlilegt að kaupa fisk af þjóð, sem er sérfræðingur í fiskveiðum, og selja henni iðnaðarvörur í staðinn. Þeir skilja þá röksemdafærslu, að hagsmunir útgerðarinnar við Norðursjó ganga þvert á hagsmuni Þýzkalands sem iðnaðarveldis, er skortir mannafl.

Þeim finnst mjög athyglisvert, þegar þeim er bent á, að hagsmunum Þýzkalands í þessu máli væri bezt borgið með viðskiptasamningi við Ísland, er tryggði Þjóðverjum ákveðið árlegt fiskmagn á heimsmarkaðsverði til þess að tryggja, að þessi ágæta neyzluvara hverfi ekki úr verzlunum þar í landi. Þeir sjá, að hagsmunir þýzkra neytenda felast í því að fá sem mestan og beztan fisk, án tillits til þess, hvort hann er af þýzkum eða íslenzkum skipum.

Eina neikvæða atriðið í afstöðu þessara ágætu manna er vantrúin á einlægni Lúðvíks Jósepssonar. Þeir segja, að það þýði ekki fyrir Apel að fallast á kröfur Íslendinga, því að þá komi Lúðvík bara með eitthvað nýtt til að hindra samkomulag.

Þau þýzk blöð, sem hafa látið sig þetta mál einhverju skipta, hafa yfirleitt skrifað af skynsemi og skilningi um málið, einkum der Spiegel, sem virðist hafa mótað að verulegu leyti skoðanir upplýstra Þjóðverja á málinu.

Von okkar er sú, að þessi skynsamlegu viðhorf síist inn í þýzka ríkiskerfið og vegi smám saman upp á móti útgerðarhagsmununum. Þegar þýzk stjórnvöld hafa áttað sig á, að það er raunverulega í samræmi við þýzka hagsmuni að fallast í verulegum atriðum á sjónarmið Íslendinga, er björninn unninn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Fyllt í eyðurnar

Því er nú spáð, að landhelgissamningur við Breta verði lagður fyrir alþingi til staðfestingar um eða eftir miðja næstu viku. Fulltrúar ríkjanna beggja eiga því annríka daga um þessar mundir við frágang samningsins.

Ýmsar eyður og óljós atriði eru í samningsgrundvellinum, sem forsætisráðherrar Íslands og Bretlands urðu ásáttir um í fyrri viku. Úr þessu er ætlunin að bæta, áður en samningurinn verður lagður fyrir alþingi.

Sum þessara atriða eru auðveld viðfangs, því að þau eru í sjálfu sér ekki ágreiningsefni. Sem dæmi um slíkt má nefna ákvæði um, að samningurinn fullnægi skilyrðum Efnahagsbandalags Evrópu fyrir tollalækkunum á íslenzkum sjávarafurðum.

Bretum tókst á sínum tíma að koma því inn í viðskiptasamning Íslands og bandalagsins, að tollalækkanir á sjávarafurðum tækju ekki gildi, fyrr en fullnægjandi lausn hefði fengizt á landhelgisdeilunni. Sú lausn er nú fengin, að því er varðar veiðar Breta á Íslandsmiðum.

Fleiri atriði mætti vel taka inn í samninginn, svo sem ákvæði um virkt eftirlit af hálfu Íslendinga með veiðarfærum og veiðiaðferðum brezkra togara. Að undanförnu höfum við haft ástæðu til að ætla, að ekki væri allt með felldu á því sviði.

Samkvæmt alþjóðlegu samkomulagi, sem bæði ríkin eru aðilar að, er slíkt eftirlit heimilt. En til bóta væri að geta þess einnig í landhelgissamningnum til að hindra misskilning af hálfu brezkra togaraskipstjóra.

Við töku brezkra togara að ólöglegum veiðum er ekki rétta leiðin sú, að varðskipin kalli til brezkt eftirlitsskip til staðfestingar á mælingum sínum. Margir Íslendingar mundu telja slíkt vera afarkosti, er ómerki samninginn.

Miklu skynsamlegra er, að brezka togaranum sé við slíkar kringumstæður heimilt að kalla til eftirlitsskip, eins og sakborningi er heimilt að kalla til lögfræðing sinn. Slíku réttaröryggi getum við auðvitað ekki neitað.

Önnur atriði verða sennilega erfiðari viðfangs. Bretar eru sagðir standa fast á því, að einungis eitt af sex friðunarsvæðum verði lokað hverju sinni, en ekki tvö af sex eins og Íslendingar hafa viljað.

En við verðum alténd að geta friðað svæði, sem eru í hættu, þótt þeirra sé ekki sérstaklega getið í samningnum. Slík friðun ætti að gilda um íslenzk skip sem önnur skip. Ákvæði um þetta efni mætti vel vera í landhelgissamningnum.

Erfiðasta atriðið er gildistíminn. Í samningsgrundvelli forsætisráðherranna er talað um tvö ár, sem er allt of langur tími. Eins árs bráðabirgðasamningur er hæfilegur.

Við þurfum að færa landhelgina út í 200 mílur að ári liðnu. Í því efni megum við ekki láta samninginn við Breta binda hendur okkar. Útfærslan í 200 mílur er miklu merkilegra mál en samkomulag eða deilur við Breta um 50 mílur.

Vel getur verið, að ríkisstjórn Íslands sé bundin tveggja ára ákvæðinu í samningsgrundvelli forsætisráðherranna og geti ekki hnikað því til lækkunar. En þá mun alþingi varla fallast á að staðfesta samninginn nema til eins árs í senn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Það verður samið

Samkomulag við Breta í landhelgisdeilunni má nú heita alveg öruggt. Lúðvík Jósepsson hefur orðið undir í ríkisstjórninni. Fremur en að slíta stjórnarsamstarfinu hefur hann kosið að beygja sig með semingi, þrátt fyrir herskáar yfirlýsingar í kjölfar samningsgrundvallar brezka og íslenzka forsætisráðherrans.

Stjórnarandstaðan hafði tekið tiltölulega vel í samningsgrundvöllinn. Ólafur forsætisráðherra var því ekki upp á náð Lúðvíks kominn í þessu máli. Ljóst var, að væntanlegur samningur mundi fá mikinn meirihluta á alþingi, þegar til staðfestingar kæmi. Þessa stöðu hefur forsætisráðherra notfært sér vel.

Utanríkisráðherra mun nú einn ganga frá samkomulaginu við Breta, án þess að Lúðvík komi þar nærri. Þessi frágangur ætti ekki að þurfa að taka langan tíma. Á meðan mun friður vafalaust haldast á miðunum. Þorskastríðinu hefur því verið aflétt að sinni.

Mikilvægasta atriði samningsgrundvallarins er, að hann er aðeins til bráðabirgða. Hann bindur á engan hátt hendur Íslendinga til frambúðar. Við getum unnið ótrauðir áfram að 200 mílna auðlindalögsögu og lýst yfir slíkri landhelgi þegar á næsta ári eins og sjálfskæðismenn hafa lagt til.

Alþjóðlega viðurkennd 200 mílna auðlindalögsaga er okkar stóra mál. Öll deilan um 50 mílurnar hverfur í skugga þess. Við teljum okkur munu eiga 200 mílurunnar í kjölfar hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Þess vegna skiptir öllu máli í samningnum við Breta, að við bindum ekki hendur okkar í 200 mílna málinu. Og sem betur fer er engin slík binding í samningsgrundvelli þeim, sem nú liggur fyrir.

Þetta tvennt er kjarni málsins, annars vegar friðurinn á miðunum og hins vegar óskert athafnafrelsi í 200 mílna málinu. Ákvæðin um aflamagn, skipastærð, friðunarsvæði og tímaskiptingu eru allt minni háttar málamiðlunaratriði, léttvæg í samanburði við stóru atriðin.

Hinu er ekki að leyna, að samningsgrundvöllurinn gerir kleifa fleiri en eina túlkun á því, hvernig lögsagan verði framkvæmd á svæðum þeim, sem samningurinn mun ná til. Forsætisráðherra virðist telja eins konar heiðursmannasamkomulag nægilegt á því sviði. Það kann að vera rétt metið hjá honum. Og svo getum við auðvitað lýst samninginn ógildan, ef Bretar rjúfa heiðursmannasamkomulagið. Við þurfum því líklega ekki að hafa verulegar áhyggjur af þessu atriði, þótt í því felist nokkur áhætta.

Við getum því í höfuðatriðum verið ánægð með samningsgrundvöllinn, þótt í honum felist ýmsar eftirgjafir af okkar hálfu. Það er þó Heath, forsætisráðherra Bretlands, sem af síðbúnu raunsæi hefur stigið stærsta skrefið til samkomulags. Og við getum verið jafn ánægð með þá málsmeðferð ríkisstjórnarinnar,að Einar Ágústsson gangi frá málinu án aðstoðar Lúðvíks Jósepssonar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skaðabótaskyldir?

Fiskistofnar hafa verið ofveiddir áratugum saman á Íslandsmiðum. Ef ekki hefðu komið til tvær heimsstyrjaldir á þessum tíma, væri nú lítil fiskveiði við strendur landsins. Hin tímabundna friðun stríðsáranna hefur valdið því, að stofnarnir eru þó nokkuð sterkir enn þann dag í dag, þrátt fyrir langvinna ofveiði á friðartímum.

Heimsstyrjaldirnar ollu því, að erlend veiðiskip, og þá fyrst og fremst brezk, hurfu af miðunum og skildu íslenzku skipin eftir ein um hituna. Þau voru ekki nógu mörg né öflug til að rýra fiskistofnana, sem tóku brátt rösklega við sér. Mestu aflaárin á Íslandamiðum hafa svo jafnan verið fyrstu friðarárin, þegar fiskiskip Breta og annarra þjóða flykktust hingað til að moka upp árangri friðunar stríðsáranna.

Íslendingar hafa einir sér ekki ofveitt þá fiskistofna við landið, sem erlend veiðiskip sækja í. Dæmin um styrjaldirnar sýna, að það er viðbótarálagið af völdum erlendu skipanna, sem veldur ofveiðinni. Við getum því lýst viðkomandi ríki, og þá fyrst og fremst Bretland, ábyrg fyrir því tjóni, sem orðið hefur á íslenzkum auðlindum af þessum orsökum.

Við þurfum ekki að senda Bretum reikning fyrir ofveiðina, sem þeir stunduðu fram að annarri heimsstyrjöldinni, úr því að fiskistofnarnir fengu tækifæri til að jafna sig eftir hana. En við gætum vel sent þeim reikning fyrir þá ofveiði, sem þeir hafa stundað hér við land síðustu þrjá áratugina.

Það skaðaði ekki málstað okkar að láta umheiminn vita af því, hve mikið tjón við teljum hafa hlotizt af ofveiði Breta og annarra, að svo miklu leyti sem tjónið er mælanlegt í peningum. Það skaðaði ekki heldur að upplýsa brezk stjórnvöld um, hve mikið auðlindatjón hefur hlotizt að undanförnu af völdum hins vopnaða ráns, sem þau stunduðu á Íslandsmiðum í sumar og haust, unz herskipin voru látin draga sig í hlé.

Við vitum, að þetta tjón er mikið. Fiskifræðingar hafa haldið því fram, að hvarf erlendra veiðiskipa af miðunum mundi ekki nægja til að hressa stofnana við. Íslendingar mundu jafnframt verða að draga úr sókn sinni fyrstu árin til þess að gefa fiskistofnunum tækifæri til að ná sér á nýjan leik. Þetta gefur skýra mynd af hinu alvarlega ástandi, sem ofveiðin hefur orsakað.

Það ætti ekki að vera sjálfsagt, að stórveldi geti vaðið sér að kostnaðarlausu í auðlindir þeirra ríkja, sem minna mega sín. Í mannlegum samskiptum í réttarríki væri slíkt framferði kallað rán og væri bæði refsivert og skaðabótaskylt. Við gætum því sent brezku stjórninni reikning upp á nokkra milljarða króna fyrir ofveiði þriggja síðustu áratuga, þótt ekki væri nema til að sýna, að margar hliðar geta verið á viðræðum brezkra og íslenzkra stjórnvalda um landhelgismálið.

Slíkan reikning yrði sennilega ekki hægt að innheimta. En hann gæti að vissu leyti liðkað fyrir samningum, því að brezk stjórnvöld virðast álíta, að fórnin og tjónið sé allt þeirra megin. Þennan misskilning þarf að reyna að leiðrétta.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þjóðleg stefna?

Búizt er við, að ríkisstjórnin leggi tillögu um brottför varnarliðsins á kjörtímabilinu fyrir alþingi eftir næstu áramót. Eftir ferð Einars Ágústssonar til Washington nú í vikunni er ljóst, að ríkisstjórnin sem heild stefnir að þessu marki.

Nokkrir þingmenn Framsóknarflokksins hafa lýst sig andvíga brottför varnarliðsins. Fróðlegt verður að vita, hvort ráðherrum flokksins tekst að beygja þessa þingmenn og fá þá til að greiða atkvæði gegn sannfæringu sinni, þegar til kastanna kemur.

Ekki er víst, að þingmenn verði að velja á milli tveggja andstæðna, varnarliðs og varnarleysis. Hugsanlegt er, að samningaviðræðurnar við Bandaríkjastjórn, sem senn fara að hefjast, leiði til einhverrar millileiðar, sem báðir aðilar geti sætt sig við. Slík miðlun mundi vafalaust fá brautargengi á alþingi.

En vel verður að vanda til slíkrar miðlunar. Það væri ófært, ef miðlunin fæli aðeins í sér lausn á þessum þætti öryggismála Bandaríkjanna en enga lausn á okkar eigin öryggismálum. Því miður virðist þróun málsins einmitt stefna í þessa varhugaverðu átt.

Herstöðvaleifarnar í Keflavik eru vörnum Bandaríkjanna mikilvægar vegna eftirlitsins með flugi og siglingum á norðanverðu Atlantshafi og norðurhöfum. Vegna legu Íslands er hentugast að stunda þetta eftirlit frá Keflavík. Bandaríkjastjórn mun því leggja mesta áherzlu á, að þetta eftirlit geti haldizt, þótt í breyttri mynd væri.

Núverandi stjórnvöld á Íslandi hafa ekki nokkurn áhuga á hernaðarlegu öryggi landsins. Slík mál eru utan við sjóndeildarhring þeirra. Og það er jafnvel talið óþjóðlegt að hafa áhyggjur af öryggi landsins. Þessi draumalandsstefna mun vafalaust ráða ferðinni í samningum ríkisstjórnarinnar um varnarliðið.

Þegar sjónarmiðum íslenzkra og bandarískra stjórnvalda lýstur saman, er líklegt, að íslenzkir öryggishagsmunir víki. Íslenzku samningamennirnir hafa eingöngu áhuga á að losna við hernámsduld sína og Bandaríkjamennirnir hafa mestan áhuga á eigin vörnum.

Niðurstaðan hlýtur að felast í því, að hernámsduldin hverfi en eftirlitið haldi áfram að einhverju leyti. Vörnum Íslands verður hins vegar tæpast sinnt, því að þær eiga sér engan málsvara í viðræðunum.

Það væri í þágu íslenzks þjóðernis, ef unnt væri að tryggja landinu einhverjar varnir í framtíðinni, meðan öflugir herir standa gráir fyrir járnum á velflestum landamærum. Friðaröld er ekki enn hafin, þótt menn beri í brjósti vissar vonir um hana.

Það furðulega er, að þeir, sem mestan áhuga hafa á brottför varnarliðsins og minnstan áhuga á öryggismálum landsins, telja sig halda uppi þjóðernislegri stefnu. Erum við þó undir minni bandarískum áhrifum en frændur okkar á Norðurlöndum. Og annars staðar í heiminum er áhugi á öryggismálum talinn einn mikilvægasti þáttur þjóðlegrar stefnu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Samningsaðstaðan er sterk

Ef viðræður hefjast nú á nýjan leik milli íslenzkra og brezkra stjórnvalda um landhelgina, er mikilvægast af öllu, að okkar menn geri ekkert til að semja af okkur 200 mílna auðlindalögsöguna, sem við getum aflað okkur á næsta ári.

Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna mun væntanlega rétta okkur 200 mílna auðlindalögsögu á silfurdiski eftir eitt eða tvö ár. Þegar slík landhelgi er orðin að alþjóðlegri reglu, ber okkur engin skylda til að veita brezkum togurum né öðrum undanþágur frá henni.

Sá samningur, sem kynni í millitíðinni að vera gerður við brezku stjórnina, mætti aðeins vera til bráðabirgða fram að ákvörðun hafréttarráðstefnunnar. Eftir það þurfum við að hafa frjálsar hendur.

Í samanburði við þetta stórmál verður það minna atriði, hvort Bretar veiða hér 160 þúsund tonn í skjóli vopnavalds eða hvort samið verður við þá um 117-130 þúsund tonna ársafla. Þess vegna getum við þraukað, þótt brezk stjórnvöld hefji ofbeldisaðgerðir á nýjan leik. Við getum haldið áfram að reyna að hamla gegn veiðum brezkra togara og beðið róleg niðurstöðu hafréttarráðstefnunnar um 200 mílurnar.

Sigurganga 200 mílna stefnunnar styrkir mjög aðstöðu okkar í viðræðum við brezk stjórnvöld. Framtíð okkar sem fiskveiðiþjóðar er ekki lengur háð samningum við Breta. Við stöndum með pálmann í höndunum, hvernig sem viðræðurnar við þá þróast.

Hinu viljum við ekki heldur gleyma, að æskilegast að búa í friði og sátt við allar nágrannaþjóðir okkar. Við kærum okkur ekki um að vera ósátt við Breta til langframa. Og við viljum fyrir hvern mun hindra, að ofbeldisaðgerðir á miðunum leiði til manntjóns.

Reiði okkar í garð brezkra stjórnvalda er réttlát. Ofbeldi þeirra hefur verið mjög gróft. En við látum þetta ekki á okkur fá, þegar og ef setzt verður að samningaborði á nýjan leik. Við vonum, að annarleg sjónarmið verði látin víkja fyrir heilbrigðri sáttfýsi.

Þess vegna fylgja Ólafi Jóhannessyni forsætisráðherra beztu óskir að heiman, þegar hann fer til fundar við Heath, ef af verður. Við gætum sjálfsagt sætt okkur við samkomulag, sem væri á milli 117 þúsund tonnanna, sem við höfum boðið, og 130 þúsundanna, sem Heath hefur boðið. En það samkomulag má aðeins vera til bráðabirgða og alls ekki binda hendur okkar, þegar 200 mílurnar verða orðnar að viðurkenndri alþjóðareglu.

Ef Heath reynir að semja um sérstök réttindi fyrir brezka togara innan væntanlegu 200 mílna auðlindalögsögunnar, geta okkar menn átt mótleik. Hann er sá að leggja fram nokkra tugmilljarða króna skaðabótareikning fyrir ofveiði á tímabilinu frá lokum annarrar heimsstyrjaldarinnar til þessa dags.

Samningsaðstaða okkar er sterk vegna 200 mílnanna. Vegna þeirra getum við komizt hjá því að láta brezk stjórnvöld kúga okkur í 50 mílna málinu. Og einnig vegna þeirra getum við leyft okkur að sýna hinum tímabundnu brezku hagsmunum vissa tillitssemi, ef það nægði til að bjarga andliti brezkra stjórnvalda, sem hafa lengi verið á villigötum í deilunni við okkur.

Jónas Kristjánsson

Vísir