arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ráðherrar berir að svindli.

“Við förum bara eftir reglunum,” væla ráðherrar, þegar þeir eru réttilega sakaðir um að misnota aðstöðu sína í lánakjörum til kaupa á bílum. Þessi svör eru dæmigerð um siðblinduna, sem einkennir ráðamenn þjóðfélagsins.

Það eru nefnilega ráðherrarnir sjálfir, sem hafa sett leikreglurnar. Þeir krunka saman níu um, að sanngjarnt sé, að hver ráðherra fái þriggja milljón króna lán á 19% vöxtum til 10 ára. Enginn óháður aðili fjallar um málið.

Vextir ráðherranna eru nú komnir upp í 22%. Samt eru þeir ekki nema tveir þriðju hlutar þeirra vaxta, sem venjulegir borgarar verða að greiða, geti þeir kríað sér út lán. Og venjulegir borgarar fá í mesta lagi lán til fjögurra ára.

Reglur þær, sem ráðherrarnir hafa sett sjálfum sér, eru hreint svindl. Þær fjalla um fjárhagsleg fríðindi, sem almennir borgarar njóta ekki. Ráðherrarnir hafa því enga vörn í að segjast fara “eftir reglunum”.

Þegar Ólafur Ragnar Grímsson gagnrýndi þetta á þingi á mánudaginn, varð Tómas Árnason fjármálaráðherra svo uppiskroppa með undanbrögð, að hann fór að benda á aðra. Hann sagði, að allt ríkiskerfið væri löðrandi í fríðindum.

Auðvitað er það rétt lýsing á forkastanlegu ástandi. En Tómasi er ekki vörn í svindli á ýmsum stigum ríkisbáknsins. Eftir höfðinu dansa limirnir. Siðvæðingin verður að byrja að ofan. Og hennar hefur enn ekki orðið vart í ríkisstjórninni.

Ekki er síður alvarlegt samsæri embættismanna um að neita þjóðkjörnum fulltrúum um upplýsingar í svindlmáli þessu. Fer þar fremstur í flokki ráðuneytisstjóri fjármála, sem virðist líta á ríkiskassann sem sitt einkamál.

Blaðamenn eru ekki óvanir slíkum viðhorfum embættismanna, sem telja blaðamenn umboðslausa. En skörin er farin að færast upp í bekkinn, þegar alþingi er neitað um upplýsingarnar. En þannig er embættismannaveldið orðið hér á landi.

Ólafur Ragnar Grímsson rauf þagnarbandalagið með því að ráðast á alþingi beint að ráðherrunum og neyða þá til útskýringa. Þeir gáfu að vísu loðin svör og sumpart villandi. En alténd sýndu þeir nekt sína á sviði siðgæðis.

Ef ráðherrar og embættismenn mega framvegis búast við slíkum gusum, er sennilegt, að þeir þori minna að svindla.

Tveir hermangsflokkar.

Hermangsflokkarnir tveir, sem standa að Íslenzkum aðalverktökum, tóku á mánudaginn saman höndum á alþingi um að svæfa tillögu um rannsókn alþingis á starfsemi verktaka á Keflavíkurflugvelli. Sú samstaða segir meira en margar varnarræður.

Allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í neðri deild stóðu sem einn maður að því að vísa frá tillögu um rannsókn af hálfu alþingis, sem þingnefnd hafði samþykkt fyrir sitt leyti.

Einokun Íslenzkra aðalverktaka á framkvæmdum á Keflavíkurflugvelli hefur sætt svo langvinnri gagnrýni, án þess að stjórnvöld hafi gert neitt í málinu, að full ástæða var til sérstakrar rannsóknar alþingis.

En samt er mikils virði fyrir þjóðina að átta sig á, hversu sterkum tökum hermangið hefur náð á Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Þegar peningar gæðinganna eru annars vegar, þá rýkur öll siðvæðing út í veður og vind.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vogun vinnur, vogun tapar.

Bíleigendur leggja ekki hart að sér, þótt þeir fari út í bíla sína klukkan hálf átta í kvöld til að þeyta flautur þeirra í tvær mínútur. Það er einföld og auðveld aðgerð, enda verður þátttakan vafalaust mikil.

Félag íslenzkra bifreiðaeigenda tekur litla áhættu í þessum flautuleik. En hann einn sýnir heldur ekki stjórnvöldum, að bíleigendur séu harðir í horn að taka. Landsfeður munu bara yppta öxlum og halda áfram að hækka bensínið.

Þess vegna hefur Félag íslenzkra bifreiðaeigenda hætt sér út á hálari ís. Það hefur skorað á bíleigendur að leggja hart að sér á morgun með því að skilja bilana eftir heima allan daginn. Þar er til mikils mælzt.

Félagið tekur mikla áhættu með þessari ósk. Ekkert er enn vitað um samstöðu bíleigenda. Þeir kunna að mikla fyrir sér gönguferð í vinnu eða troðfulla strætisvagna á eftir áætlun. Ef til vill finnst þeim nóg að flauta.

En menn ná heldur ekki árangri nema taka áhættu. Og einhvern tíma varð að koma að því, að Félag íslenzkra bifreiðaeigenda tæki á sig rögg og gerði alvöru liðskönnun á þrýstihóp sínum til að prófa styrk sinn.

Léleg þátttaka bíleigenda í aðgerð morgundagsins sýnir landsfeðrum, að bíleigendur séu pappírstígrisdýr. Þeir kvarti og kveini, en beri ekki hönd fyrir höfuð sér. Þeir séu einfaldlega ekki marktækur þrýstihópur.

Hingað til hafa stjórnvöld vafalítið hugleitt fyrir hækkanir, hvort þær muni ofbjóða bíleigendum. Eftir lélega þátttöku á morgun munu landsfeður sannfærast um, að bíleigendum verði ekki ofboðið. Bensínhækkanir verða meiri og örari en áður.

Góð þátttaka bíleigenda í aðgerð morgundagsins sýnir yfirvöldum, að bíleigendur séu afl, sem taka verði tillit til. Þeir séu marktækur þrýstihópur, sem geti valdið landsfeðrum vandræðum, þegar bensínokur gengur út í öfgar.

Einstakir þingmenn, sem eru næmari fyrir almenningsáliti en hinir, munu verða hræddir. Þeir munu reyna að halda aftur af okurgleði ráðherra sinna. Þeir vilja ekki, að bensínhækkanir leiði til missis ástkærra þingsæta.

Landsfeður munu í fyrsta sinn líta á bíleigendur sem þrýstihóp, er sé til alls vís. Þeir munu hugsa málið betur en nokkru sinni fyrr, næst þegar hvarflar að þeim, að ríkið þurfi fleiri krónur af hverjum bensínlítra.

Hitt skiptir þó enn meira máli, að bíleigendur verða búnir að finna mátt sinn og megin í samstöðunni. Þeir munu verða óragir til frekari og harðari aðgerða. Þeir munu ekki hætta fyrr en þeir eru búnir að taka landsfeður á taugum.

Enginn sigur vinnst án fyrirhafnar. Bíleigendur verða að vera þess albúnir að leggja hart að sér til að sýna stjórnvöldum, að þeim sé full alvara, þeir séu ekki bara marklausir vælukjóar. Á morgun sýna þeir, hvað þeir eru.

Spennandi verður að sjá, hvað bíleigendur gera í fyrramálið. Verða þeir værukærir og láta kúga sig hér eftir sem hingað til? Eða hrista þeir af sér hlekkina og gera landsfeður hrædda um mjúka valdastóla?

Dagblaðið skorar á alþjóð að nota þetta þungbæra tækifæri og sýna ráðamönnum þjóðarinnar, að þeir hafa farið yfir mörk velsæmis í bensínokri. Dagblaðið skorar á alþjóð að gera morgundaginn að fyrstu kennslustund í fjölbreyttri röð, sem ekki ljúki fyrr en landsfeður hafa lært lexíuna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Skástu tillögurnar.

Nýjustu tillögur ráðherra Framsóknarflokksins í ríkisstjórninni um bráðar aðgerðir gegn verðbólgunni eru sennilega hið skásta, sem völ er á í stöðunni. Áherzla þessarar umsagnar er auðvitað á síðustu tveimur orðunum.

Gera verður greinarmun á djúptækum, varanlegum uppskurði atvinnulífs og þjóðarhags, svo sem Dagblaðið hefur oftsinnis lagt til, og á bráðabirgðafumi landsfeðra, sem ná aldrei heildarsýn yfir verkefni sitt.

Ríkisstjórnin vill ekki höggva á landbúnaðarhnútinn. Hún vill ekki hafa forgöngu um, að takmarkaðar auðlindir sjávarins verði nýttar á sem ódýrastan hátt. Hún vill ekki gera neitt raunhæft í að búa til jarðveg fyrir iðnað.

Henni er samt ekki alls varnað í hinum varanlegu málum. Hún hefur samþykkt verðtryggingu sparifjár. Í framhaldi af því er hún nú að fjalla um tillögur Seðlabankans um framkvæmd verðtryggingarinnar. Og hún er beittasta vopnið gegn verðbólgu.

Ríkisstjórnin er í þeim vanda, að hinn sjúklegi stjórnarandstöðuflokkur, Alþýðubandalagið, er í raun andvígur verðtryggingunni. Kemur sá flokkur þar fram sem sérstakur verndari fjárglæframanna.

Lúðvík Jósepsson stjórnar tregðu Alþýðubandalagsins á þessu sviði og talar gegnum Svavar Gestsson bankamálaráðherra, sem nú er að reyna að drepa málinu á dreif. Í rauninni verður að telja, að afdrif málsins séu alveg óvís.

Vegna þessa er sérstök ástæða til að lofa það framtak Framsóknarflokksins að fella inn í verðbólgutillögurnar sérstakan lið um, að framkvæmd verðtryggingarinnar verði flýtt. Þar með hefur Framsókn hafið gagnsókn í málinu.

Á yfirborðinu deila Framsóknarflokkurinn og Alþýðubandalagið meira um, hvort banna skuli með lögum verkföll til áramóta. Alþýðubandalagið segist alveg andvígt þessari tillögu Framsóknarflokksins. Bilbugur hefur samt komið í ljós.

Á fundi í Alþýðubandalaginu um daginn kom fram hliðstæð tillaga. Hún var felld, en sýnir þó, að raunsæjar hugmyndir eru til meðal ráðamanna bandalagsins. Og Alþýðubandalagið stendur að hvatningu ríkisstjórnarinnar til farmanna um frestun verkfalls.

Önnur atriði en þessi tvö, verðtryggingin og verkfallsbannið, ættu ekki að valda umtalsverðum ágreiningi í ríkisstjórninni. Báðir flokkar telja eðlilegt, að 3% grunnkaupshækkun verði almenn. Alþýðubandalagið vill þó þak á hana.

Framsóknarflokkurinn lagði til, að þak yrði sett á vísitölubætur, er laun fara yfir 400.000 krónur á mánuði. Alþýðubandalagið er sama sinnis, en vill þó hafa þakið örlítið lægra. Ekki ætti þetta að verða varanlegur ágreiningur.

Framsóknarflokkurinn er enn með hókus-pókus síðustu ára: Aukinn skyldusparnað hátekjumanna. Sú tillaga er auðvitað skárri en hugmyndir innan Alþýðuflokks og Alþýðubandalags um ný og hærri skattþrep.

Alþýðuflokkurinn hefur ekkert lagt til málanna nema kröfu um, að alþingi sitji áfram, unz ríkisstjórnin er komin að niðurstöðu um bráðabirgðaaðgerðirnar gegn verðbólgunni. Sú krafa kann að þrýsta deiluaðilum nær samkomulagi.

Ríkisstjórnin hefur nokkrum sinnum áður átt í alvarlegri ágreiningi, en samt haldið saman. Rétt er að veðja á, að hún geri það einnig nú, þótt einhverjar jarðhræringar verði því samfara.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Mjólkurlaus börn veita vinnu.

Frumkvæði mjólkurfræðinga mun án efa vekja mikla athygli í öðrum launasamtökum. Þeir hafa fundið nýja leið í kjarabaráttu hér á landi. Þeir eru farnir í verkfall, en vinna samt áfram á fullu kaupi.

Mjólkurfræðingum er þó ekki alveg sama, við hvað þeir vinna í verkfallinu. Frágangur mjólkur til sölu er ekki talinn við hæfi. Enda er mjólk verðskásta afurð mjólkurvinnslunnar.

Í verkfallinu vilja mjólkurfræðingar aðeins starfa á fullu kaupi við að hækka fjöll smjörfjalls og mjólkurdufts. Enda eru það næstum verðlausar afurðir, sem ríkið verður að kaupa dýrum dómum og gefa til útlanda.

Loks beinist verkfall mjólkurfræðinga ekki að vinnuveitendum þeirra, bændum og sölusamtökum bænda. Þeir geta áfram selt alla sína mjólk, þrátt fyrir verkfallið. Og þeir fá áfram fullt verð fyrir hana.

Verkfall mjólkurfræðinganna beinist hins vegar að börnum í þéttbýli, sem fá enga mjólk. Þessi börn eru raunar hin einu, sem geta haft áhyggjur af verkfallinu. Að minnsta kosti má vinnuveitendum mjólkurfræðinga vera sama.

Mjólkurfræðingar eru semsagt í verkfalli, en samt á fullu kaupi. Þeir neita að afgreiða tiltölulega verðmæta mjólk, en framleiða verðlítil afurðafjöll. Þeir beina geiri sínum ekki að vinnuveitendum, heldur börnum í þéttbýli.

Dálítil rökhyggja kann að vera á bak við þetta, ef vel er leitað. Ríkið borgar auðvitað smjörfjallið og mjólkurduftsfjallið, sem mjólkurfræðingarnir búa til. En það borgar þetta ekki með peningum núverandi skattgreiðenda.

Auðvitað tekur ríkið bara lán til að bjarga málinu. Þegar það lán verður endurgreitt síðar, lendir það á skattgreiðendum þess tíma. Og þeir verðandi skattgreiðendur eru einmitt börnin, sem ekki fá mjólkina núna.

Annars lýkur þessu sérkennilega verkfalli sennilega snemma. Mjólkurfræðingar og umboðsmenn bænda geta áreiðanlega komið sér saman um, hver skuli vera laun mjólkurfræðinga. Vinnuveitendur mjólkurfræðinga borga nefnilega ekki brúsann.

Kostnaður mjólkurbúanna er bara reikningsdæmi, sem lýkur við hækkun landbúnaðarafurða við næsta tækifæri. Við venjulegar aðstæður fá neytendur þá að borga kostnaðinn af samningum mjólkurfræðinga og umboðsmanna bænda.

Telji ríkisstjórnin ekki henta sér að skapa urg hjá neytendum, segir hún bara hókus-pókus og greiðir niður hækkunina. Sú niðurgreiðsla lendir annaðhvort á núverandi eða væntanlegum skattgreiðendum.

Í rauninni snertir verkfallið hvorki mjólkurfræðinga né vinnuveitendur þeirra. Bæði mjólkurfræðingar og bændur hafa óskertar tekjur í verkfallinu. Þar af leiðandi er hér um að ræða einhverja allra sniðugustu vinnudeilu, sem fundin hefur verið upp.

Það er von, að þessir aðilar skuli geta beitt gamansömum vinnudeilum. Þeir eru í samstarfi um framleiðslu og vinnslu afurða á kostnað ríkis, skattgreiðenda og neytenda. Báðir aðilar gera út á kerfið.

Við slíkar aðstæður geta menn búið til verkfall og unnið samt á fullu kaupi. Við slíkar aðstæður geta menn einbeitt sér að framleiðslu verðminnstu afurðanna. Við slíkar aðstæður geta menn beint geiri sínum að hinum raunverulegu vinnuveitendum, mjólkurlausum þéttbýlisbörnum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Pétur lagði kappana.

Ríkisstjórnin og ráðamenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja biðu mikinn hnekki í atkvæðagreiðslunni um nýja kjarasamninginn. Félagsmenn höfnuðu með yfirgnæfandi meirihluta að kaupa aukinn samningsrétt á 3% hækkun grunnlauna.

Úrslitin eru skemmtilegt dæmi um aukið lýðræði í þjóðfélaginu. Menn risu gegn ráðamönnum stéttarsamtaka sinna og neituðu að taka gilda föðurlega umhyggju þeirra. Samt eiga allir stjórnmálaflokkarnir nokkurn hlut að stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja.

Segja má, að þetta séu úrslit Péturs Péturssonar útvarpsþular. Hann stofnaði til andófsins gegn samningunum og keyrði það áfram sem hvirfilvindur, unz hann og hans menn sátu eftir sem fullkomnir sigurvegarar.

Það er merkilegt, að slíkt einstaklingsframtak skuli vera mögulegt. Það er merkilegt, að óbreyttur liðsmaður skuli geta risið upp gegn sameinaðri forustu og hrifið aðra með sér, ekki bara einfaldan meirihluta, heldur yfirgnæfandi meirihluta.

Auðvitað hafa ráðamenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja verið úti að aka. Þeir kenna um ýmsum breytingum í þjóðfélaginu á tíma samningaviðræðnanna. En auðvitað er það léleg frammistaða þeirra að átta sig ekki á slíkum breytingum, ef einhverjar eru.

Nokkuð er til í því, að órói hafi magnazt á vinnumarkaðinum í kjölfar samninga flugmanna. Þeir hleyptu illu blóði í marga og gera samninga farmanna örugglega erfiðari en ella hefði verið. Opinberir starfsmenn hafa án efa óttazt að sitja eftir.

Einnig er nokkuð til í því, að miklar kröfur opinberra fyrirtækja um hækkun á verði þjónustu sinnar hafi dregið úr áhuga starfsmanna þessara fyrirtækja á að fórna 3% grunnkaupshækkun. Auðvitað vilja menn fá örlitinn hluta af herfangi hins gráðuga ríkisvalds.

Allt þetta gátu ráðamenn bandalagsins og ráðherrar ríkisstjórnarinnar séð, áður en gengið var til samninga. Enda felst ósigur þeirra fyrst og fremst í að skilja ekki umhverfi sitt eða breytingar á því.

Eftir útreið atkvæðagreiðslunnar mun það kosta ríkissjóð 1,7-1,8 milljarða króna að greiða ríkisstarfsmönnum 3% hækkun grunnkaups frá 1. apríl til næstu áramóta. Fjárlögin gera ekki ráð fyrir þessari blóðtöku.

Ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar, að úrslitin þýði í raun, að 3% hækkunin fari á alla línuna. Slík þróun jafngildir því, að verðbólgan hækki um 2% umfram það, sem ella hefði verið. En þar með erum við ekki búnir að bíta úr nálinni.

Eftir flugmannasamninga og atkvæðagreiðslu opinberra starfsmanna kann ríkisstjórnin að verða fyrir þriðja áfallinu í farmannadeilunni. Við hvert áfall eykst ókyrrðin á vinnumarkaðinum. Við hvert áfall rýrna tök ríkisstjórnarinnar á verðbólgunni.

Í blaðaviðtali í gær sagði Árni Gunnarsson alþingismaður: “Ég er hræddur um, að við séum að missa tök á launamálastefnunni. Ef stefnir í 60% verðbólgu, sé ég ekki, að það sé verjandi að halda áfram stjórnarsamstarfinu.”

Hið eina, sem stjórnin getur huggað sig við, er að óviljandi hefur henni ekki tekizt að troða auknum samningsrétti upp á opinbera starfsmenn. En líklega er það skammgóður vermir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Steingrímur til bóta.

Skjótur stjórnmálaframi Steingríms Hermannssonar er dæmi um, hvernig stjórnmál geti gengið í ættir. Steingrímur hefur vafalaust andað að sér stjórnmálum í föðurgarði og síðan notið Hermannsnafnsins fyrstu skrefin í Framsóknarflokknum. Hann er meira að segja þingmaður kjördæmis Hermanns Jónassonar.

Fyrst og fremst hefur Steingrímur hafizt í Framsóknarflokknum af eigin verðleikum, erfðum og áunnum. Hann hefur unnið sig upp af óvenjulegum dugnaði og ótrúlegum hraða. Hann fór seint af stað, varð fyrst þingmaður fyrir hálfu áttunda ári. Og núna er hann orðinn flokksformaður, aðeins fimmtugur að aldri.

Á ferli sínum í flokknum hefur Steingrímur smám saman safnað að sér hirð manna, sem bera mikið traust til hans. Jafnframt hefur honum tekizt að umgangast hina eldri menn flokksins með nægilegri lagni til að verða sjálfkjörinn eftirmaður Ólafs Jóhannessonar. Slíkt er ekki auðvelt í gömlum og þreytulegum flokki.

Formannaskiptin eru trúlega til bóta, bæði fyrir Framsóknarflokkinn og þjóðina. Steingrímur er maður tæknialdar, þéttbýlis og iðnaðar, ekki dreifbýlis og landbúnaðar. Hann mun reyna að breyta flokknum úr flokki einnar stéttar og eins fyrirtækis.

Sem ráðherra í rúmlega hálft ár hefur Steingrímur haft töluvert góð áhrif á Framsóknarflokkinn. Það var frá honum og hans mönnum, sem hinar athyglisverðu efnahagstillögur Framsóknarflokksins komu í byrjun þessa árs. Í einu vetfangi var efnahagsstefnu flokksins breytt úr forneskju í nýtízku.

Sem landbúnaðarráðherra í rúmlega hálft ár hefur Steingrímur innleitt örlítinn vott af skynsemi, þann, að offramleiðsla skuli afnumin. Þetta er svo sem ekki stórt skref, en þó stórt af manni úr flokki landbúnaðar og Sambands íslenzkra samvinnufélaga.

Engin siðbylting í flokknum mun fylgja í kjölfar Steingríms Hermannssonar. Slíkrar byltingar er ekki að vænta af fimmtugum manni. En í hirð hans eru yngri menn, sem sumir hverjir taka alvarlega baráttuna gegn spillingu í íslenzkum stjórnmálum. Of snemmt er að spá um áhrif þessara manna, en ekki veitir Framsóknarflokknum af siðvæðingu.

Ein örlagarík mistök hanga Steingrími um háls og munu hanga þar áfram. Það er þörungaverksmiðjan á Reykhólum, sem Steingrímur lét byggja handa kjósendum sínum. Þetta var pólitísk verksmiðja, byggð upp á rangan hátt, þrátt fyrir aðvaranir þess vísindamanns, sem lengst og mest hafði rannsakað möguleika á þörungavinnslu á Reykhólum.

Þegar Krafla var reist, var anað áfram í skorti á vísindalegri þekkingu og þótti hneyksli. Þörungavinnslan var að því leyti verri, að þar var anað áfram þvert ofan í vísindalega þekkingu. Þannig séð er Þörungavinnslan meira hneyksli en Krafla, þótt minni fjármunir færu þar í súginn.

Þess má vænta, að Steingrímur hafi lært nokkuð af Reykhólaævintýrinu og að betri siðir verði framvegis í heiðri hafðir. Hann hefur tekið við ábyrgðarmiklu hlutverki og er ekki líklegur til að sofna á verðinum. Hann er fjörefnasprautan, sem Framsóknarflokkurinn þarf á að halda.

Steingrímur hefur tekið við litlum og lítt klofnum flokki á rólegri siglingu hægra megin við miðju. Steingrímur mun tæpast breyta þeirri átt, heldur vinda upp segl og koma skútunni á skrið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kjósendur hafa snúizt

Um og eftir áramótín hefur fylgið verið að hrynja af Alþýðuflokknum yfir á Sjálfstæðisflokkinn. Framsóknarflokkurinn hefur haldið áfram að tapa jafnt og þétt til Sjálfstæðisflokksins, en Alþýðubandalagið hefur haldið sínu.

Þetta eru í stórum dráttum niðurstöður skoðanakönnunar Dagblaðsins, sem birtist í gær og í dag. Það er í annað skipti á kjörtímabilinu, að Dagblaðið birtir slíka könnun.

Eins og hin fyrri er hún gerð á sama hátt og kannanir Dagblaðsins, sem reyndust svo vel fyrir kosningarnar í sumar. Hún á að sýna hræringarnar nokkuð vel, þótt nokkur skekkja geti verið í einstökum prósentutölum.

Sjálfstæðisflokkurinn fékk 33%. fylgi í kosnin.num í sumar og 20 þingmenn. Í desember var fylgi hans komið upp í 42%, sem hefði þýtt 25 þingmenn. Og nú er fylgið komið upp í 49%, sem mundi þýða 30 þingmenn af 60.

Samkvæmt þessu mundi Sjálfstæðisflokkinn aðeins vanta tvo þingmenn til að hafa starfhæfan meirihluta í báðum deildum alþingis, ef kosningar færu fram nú. Slíkri velgengni hefur flokkurinn ekki mætt síðan löngu fyrir stríð.

Það skyggir örlítið á þessar glæsilegu tölur, að sumir þátttakendur skoðanakönnunarinnar sögðust styðja Sjálfstæðisflokkinn með hangandi hendi: “Ég mundi kjósa Sjálfstæðisflokkinn, en ég veit, að það er heldur engin lausn.”

Nefna má fleiri slík dæmi: “Að minnsta kosti (kýs ég) ekki stjórnarflokkana, en spurning, hvort hinir séu eitthvað skárri.” Og: “Ætli það verði ekki íhaldið. Ég kaus vinstri flokka síðast.”

Alþýðuflokkurinn fékk 22% fylgi í kosningunum í sumar og 14 þingmenn. Í desember hélt hann enn sínu, samkvæmt könnun Dagblaðsins. Þá var fylgi hans 21%, sem hefði þýtt 13 þingmenn. Þá báru hinir nýju kjósendur flokksins enn traust til hans.

Síðan kom hrunið um og eftir áramótin. Nýjasta könnunin sýnir 15%o fylgi Alþýðuflokksins, sem mundi aðeins þýða 9 þingmenn. Er þá flokkurinn kominn niður í svipað fylgi og hann hafði fyrr á árum.

“Alþýðuflokkurinn hefur með öllu brugðizt þeim vonum, sem ég batt við hann í vor,” er dæmigerð athugasemd úr síðustu könnuninni. Slíkar marz-skoðanir voru enn ekki komnar í ljós í desember.

Alþýðuflokkurinn er samt ekki orðinn minnsti flokkurinn í viðhorfum kjósenda. Framsóknarflokkurinn er áfram minnsti flokkurinn, enda heldur hann jafnt og þétt áfram að tapa fylgi í hverri skoðanakönnun á fætur annarri.

Framsóknarflokkurinn fékk 17% fylgi í kosningunum í sumar og 12 þingmenn. Í desember var fylgi hans komið niður i 16%, sem hefði þýtt aðeins 9 þingmenn vegna jafnari atkvæðafjölda að baki hvers þingmanns flokkanna. Í marz er fylgið svo komið niður í 14%, sem mundi þýða 8 þingmenn.

Alþýðubandalagið fékk 23% fylgi í kosningunum í sumar og 14 þingmenn. Í desember hafði fylgi þess lækkað í 21%, sem hefði þýtt 13 þingmenn. Í marz er fylgi þess aftur komið upp í 22%, sem mundi þýða 13 þingmenn.

Þannig virðist Alþýðubandalaginu enn haldast vel á kosningasigri sumarsins, meðan Alþýðuflokkurinn hefur skyndilega misst tökin. Framsóknarflokkurinn virðist vera í óstöðvanlegum vítahring. Og stjórnarandstaðan situr með pálmann í höndunum.

Enda sagði einn hinna spurðu: “Sirkusinn við Austurvöu er nú endanlega undirlagður af trúðum.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið