arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Gerilsneydd reglugerð.

Verkefnasnauð þjóðarljós í heilbrigðisráðuneytinu hafa bannað sölu á kjúklingum hér á landi öðruvísi en frystum. Birt hefur verið reglugerð um þessa björgun heilsufars þjóðarinnar, enn eitt skrefið til ríkis stóra bróður.

Um kjúklinga gildir eins og um fisk, að fersk vara er mun betri og næringarmeiri. Flestar menningarþjóðir taka ferska vöru fram yfir frysta, svo sem Íslendingum má vera ljóst, ef þeir bera saman ferskan fisk og freðfisk.

Norðmenn eru undantekning á þeirri reglu, að menningarþjóðum þyki gaman að borða góðan mat. Þeir eru svo grátt leiknir af langvinnu heimatrúboði, að áhugi á mat þykir nánast ósiðlegur. Þaðan er líka fyrirmynd ráðuneytisins.

Íslenzkir landbúnaðarmenn hafa áttað sig á, að hér á landi blundar áhugi á góðum mat. Þeir hafa tekið upp á að selja ófryst lömb á stórhátíðum á borð við páska, hvítasunnu og jól. Margir neytendur hafa tekið þessu fegins hendi.

Frysting er auðvitað mikilvæg aðferð til að brúa bil framboðs og eftirspurnar, einkum þegar framleiðsla er árstíðabundin eða flytja þarf matvælin um óravegu. Hún er næstbezti kosturinn, þegar ekki er hægt að fá ferska vöru.

Hitt er verra, að frystingu er beitt í vaxandi mæli til að spara mönnum rétta og vandaða meðferð viðkvæmrar vöru. Þegar allt er stílað á frystingu, dregur úr tilfinningu manna fyrir meðferð þeirrar vöru, sem ekki er fryst.

Slíkt mun einmitt vera áhyggjuefni ráðuneytisins. En það velur ekki þann kost að fræða menn og upplýsa um meðferð ferskrar vöru, heldur bannar það fersku vöruna yfirleitt. Þar er reitt hátt til höggs af litlu tilefni.

Fræðilega séð er mögulegt, að salmonella berist með ófrystum kjúklingum til manna. Er þá gert ráð fyrir, að menn annaðhvort nagi kjúklingana hráa eða borði með tólum, sem áður voru notuð við meðferð hrárra kjúklinga.

Slys af slíku tagi gerast að sjálfsögðu hjá fólki, sem er orðið svo gegnsýrt af færibandahætti frystingar, að það gerir sér ekki lengur grein fyrir natni og nákvæmni í meðferð matvæla. Þannig er vítahringur ráðuneytisins.

Í framhaldi af þessu er eins víst, að stóri bróðir í ráðuneytinu taki upp á að banna sölu á lunda og svartfugli öðruvísi en frystum. Það er nefnilega ekki hægt að fortaka, að á þeim leynist einn eða tveir koli-gerlar úr fjörunni.

Svo að ekki sé nú minnzt á þau ósköp, að hingað eru fluttir ferskir ávextir úr öllum heimshornum, þar sem grassera hinir verstu gerlar, mun verri en aumingja salmonellan, sem ekki hefur einu sinni mannslíf á samvizkunni.

Þegar við erum orðnir svo afsiðaðir af færibandastefnu frystingar, að við erum hættir að þvo ferska ávexti, má búast við, að þjóðarljós heilbrigðisráðuneytisins gefi út reglugerð um bann við sölu ávaxta, annarra en niðursoðinna.

Sumt mataráhugafólk hefur haft mikið fyrir að ná sér í ferska kjúklinga, alveg eins og það kaupir ferskan fisk í stað freðins. Þá ánægju hefur stóri bróðir nú afnumið af misráðinni umhyggju fyrir velferð þessa fólks.

Óþarfi ætti að vera að éta upp allar reglur Norðmanna sem af færibandi. Einhver önnur leið hlýtur að vera til að bæta úr atvinnuástandi þeirra íslenzkra embættismanna, sem hinum megin verða látnir naga frysta kjúklinga.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lipur skipti.

Myntbreytingin hefur reynzt merkilega lipur og vandræðalaus. Meirihluti hinnar gömlu myntar féll úr umferð strax á fyrsta degi. Og nú er skilatalan komin upp fyrir 80%. Þetta er mun betri árangur en náðst hefur í öðrum löndum.

Tæknilega séð voru skiptin vel skipulögð. Mikil áherzla var lögð á upplýsingastrauminn. Þar kom sér vel, að Ísland er lítið og þéttriðið þjóðfélag með öflugt kerfi samgangna í upplýsingum. Nærri allir voru með á nótunum.

Nú þegar eru margir farnir að hugsa í nýjum krónum eins og þeir hafi aldrei notað neitt annað. Aðrir eru ekki eins snöggir, en eru smám saman að átta sig. Allt er þetta mun fljótvirkara en búast hefði mátt við af erlendri reynslu.

Þetta er athyglisvert dæmi um keðju framleiðslu, dreifingar og sölu. Vandað upplýsingakerfi kemst til skila og nær snöggum árangri. Síðast en ekki sízt bendir það til, að íslenzkt þjóðfélag sé bara furðu virkt, þrátt fyrir allt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
25 aura töggan.

Heyrzt hefur, að einhvers staðar fáist súkkulaðihúðaðar rúsínur fyrir fimm aura stykkið. Væri þá fundin tímabundin forsenda minnstu mynteiningarinnar í nýkrónukerfinu. Að öðru leyti eru 25 ára töggur ódýrasta vara markaðarins.

Þrátt fyrir myntbreytinguna þarf 25 taldar einingar til að mæla verð einnar töggu. Og fimm einingar smæstu myntar þarf til að greiða verð þessarar töggu.

Dæmið sýnir, að neðri endi nýkrónukerfisins nýtist ekki sem skyldi. Hin nýja króna er orðin verðbólgin um leið og hún heldur innreið sína. Hún er eftir sem áður lélegasta króna Norðurlanda, þótt litlu muni á hinni dönsku.

Þetta er náttúrlega ekki nógu góð niðurstaða fyrirhafnar og kostnaðar. Með meiri framsýni hefði mátt ákveða niðurskurð þriggja núlla í stað tveggja. Þá mundi krónan mæla verðlag með svipuðum hætti og myntir gerðu í gamla daga, fyrir stóru kreppur, þegar verðbólgan í heiminum var því sem næst engin.

Niðurskurði núlla fylgir gífurlegur undirbúningur og útgjöld. Þessi fyrirhöfn og kostnaður eru ekki meiri, þótt einu núllinu fleira sé fækkað. Við höfum misst af að nýta gullið tækifæri myntbreytingar til hins ítrasta.

Segja má, að þægilegt sé að færa kommuna fram um tvö sæti. Hinar gömlu upphæðir gilda eftir sem áður, en nú taldar í aurum í stað króna. Ef menn hafa þetta í huga, eiga þeir auðvelt með að átta sig á sambandi nýs og gamals verðs.

Fólki hefði þó verið enn auðveldara að venja sig á að reikna í krónum í stað þúsunda króna og í þúsundum króna í stað milljóna króna. Einingin þúsund er nefnilega mun merkari áningarstaður í reikningskerfinu en einingin hundrað.

Auðvitað er ekki til mikils að setja fram þessa vizku eftir á að hyggja. Þó er jafnan gott að staðnæmast að loknum mikilvægum áfanga og gera sér grein fyrir, hvað betur hefði mátt fara. Til þess eru mistökin að læra af þeim.

Við ættum að geta verið sammála um, að betra hefði verið að skera þrjú núll í stað tveggja og slá einseyrings mynt til viðbótar. Jafnvel þótt slíkt hefði verðbelgt tögguna úr 25 nýaurum upp í þrjá beztuaura.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óskirnar sjö.

Sjö óskir flytur Dagblaðið Íslendingum við upphaf níunda tugar aldarinnar. Allar fjalla þær um, að þjóðin efli með sér gildi, sem hún hefur löngum haft að markmiði, mörg hver frá upphafi þessa sérstæða mannfélags hér norður í höfum.

Jafnréttisstefna er okkur í blóð borin. Bilið milli hins hæsta og hins lægsta er styttra hér á landi en hjá nokkurri annarri nútímaþjóð, sem við höfum spurnir af. Þetta gildir bæði um lífskjör og annan lífsstíl stétta og annarra félagshópa.

Þetta jafnrétti þurfum við að efla. Einkum þurfum við að gæta þess að skilja ekki eftir nokkra hópa, sem miður mega sín, aldrað fólk, öryrkja, einstæðar mæður, yfirvinnulaust lágtaxtafólk og fjölskyldur drykkjusjúkra.

Umburðarlyndi ríkir hér á flestum sviðum. Við kippum okkur ekki upp við sérkennilegt atferli og sérstæða hugsun, jafnvel ekki frávik í trúarbrögðum. Við erum að töluverðu leyti laus við einsýnisofsann, sem leikið hefur aðrar þjóðir grátt.

Þetta umburðarlyndi þurfum við að leiða inn í stjórnmálin. Við þurfum smám saman að venja okkur við staðreyndir hins pólitíska lífs. Þar eru engir svartir og hvítir fletir, aðeins mismunandi gráir. Kostur og löstur er á öllu.

Metnaður hefur jafnan verið okkur kær. Við höfum talið til góðs, að menn leiti sér fjár og frama, forustu eða fullkomnunar. Þennan metnað megum við ekki kæfa í velsældarríkinu, því að hann er hornsteinn velsældar þjóðarinnar.

Athafnasemi hefur einkennt þessa þjóð. Starfsgleði liggur að baki löngum vinnudegi, aukastarfi og frístundaiðju. Ásókn í peninga getur ekki ein útskýrt, hversu mikla áherzlu við leggjum á að nota tímann í stað þess að drepa hann.

Þessa athafnasemi megum við ekki sljóvga með því að koma á fót atvinnuleysi. Miklu fremur þurfum við að eyða hinu dulda atvinnuleysi, sem sums staðar kemur fram og ljósast í landbúnaði. Arðbær störf gera menn upprétta.

Útþrá hefur fylgt okkur frá upphafi Íslandsbyggðar. Sigldir menn eru að jafnaði víðsýnni en kolbítar, þótt sólarlandaferðir séu kannski ekki bezta dæmið til slíks samanburðar. Við þurfum að sía inn lærdóm frá umhverfi okkar.

Þessi útþrá og víðsýni gæti hamizt óþarflega mikið af tímabundnum erfiðleikum okkar við að halda uppi örum og snöggum samgöngum við umheiminn beggja vegna hafsins. Þar þurfum við að vera vel á verði, þótt kosti fórnir í bili.

Raunsæi hefur löngum keppt við hugarflug hér á landi og sennilega oftar haft betur. Í framtíðinni þurfum við enn frekar en áður að finna leiðarljós okkar í reynslu, fremur en í loftköstulum og kenningakerfum, nýjum sem gömlum.

Frelsisást er sögð hafa átt þátt í landnámi Íslands. Og hún veldur því einnig að við erum nú aftur orðin sjálfstæð þjóð, sem meira að segja hefur dálítinn aðgang að skákborði valda á norðanverðu Atlantshafi.

Þessa frelsisást hljótum við að telja upprunna í einstaklingunum og megum því ekki láta hana koðna niður í óhóflegri félagshyggju nútímans. Við megum ekki smíða rammana svo stífa, að ónógt svigrúm verði til frelsis.

Með því að óska ykkur jafnréttisstefnu, umburðarlyndis, metnaðar, athafnasemi, útþrár, raunsæis og frelsisástar er Dagblaðið að óskar ykkur farsæls nýs árs og farsæls nýs áratugar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þróttur og reisn í veganesti.

Við áramótin er ánægjulegast að minnast mikils og vaxandi menningarþróttar Íslendinga. 230 þúsund manna þjóð hefur komið sér upp óperu og nýrri sinfóníu og gefur út fleiri ný skáldrit en á nokkurri annarri jólavertíð.

Þessi þróttur birtist í tónlist, bókmenntum og myndlist. Á öllum þessum sviðum eru Íslendingar athafnasamir framleiðendur og neytendur. Ragnar í Smára blundar í brjósti ótrúlega margra með menningarlegri reisn.

Halldór Laxness þorir meira að segja í blaðaviðtali að telja Skandinava og Þjóðverja vera 800 árum á eftir Íslendingum í bókmenntum. Hann er ekki feiminn við að bera saman París og Reykjavík sem menningarmiðstöðvar.

Á Íslandi er mikill markaður fyrir hvers konar menningu. Fólk kaupir bækur, sækir tónleika, listsýningar og leikhús. Úr breiðum hópi frístundafólks rísa raunverulegir listamenn, sem geta helgað sig snilligáfu sinni.

Hliðstæð er reisnin í íþróttum. Íþróttasalir eru fullir af frístundafólki, sem einnig kaupir sér aðgang að keppnisleikjum. Í handbolta og knattspyrnu etja menn á jafnréttisgrundvelli kappi við stórþjóðir Evrópu.

Dæmin, sem hér hafa verið rakin, sýna og sanna tilverurétt Íslendinga sem sjálfstæðrar og fullvalda þjóðar. Hér er á mörgum sviðum meiri þróttur og reisn en hægt er að finna hjá sumum milljónaþjóðunum hér í kring.

Í vísindum og uppfinningum hafa Íslendingar reynzt liðtækir, þótt árangurinn sé ekki eins augljós og í listum og íþróttum. Hinn ungi rafeindaiðnaður er gott dæmi um hugvit, sem verður í askana látið á næstu árum.

Helzt er það í stjórnmálum, sem við höfum dregizt aftur úr. Ef til vill hafa hæfileikar sogazt svo mjög að listum, íþróttum og vísindum, að ekki sé nóg aflögu í stjórnmálin. Altjend skortir okkur mikilhæfa stjórnmálamenn.

Við höfum sjávarútvegsráðherra, sem vill ekki láta skrá rétt gengi á krónunni og telur fiskiskipaflotann ekki vera of stóran. Við megum jafnvel vera fegin, að hann skuli skorta bein í nef til að fullkeyra vitleysuna.

Ástandið í stjórnmálunum er bagalegra en ella fyrir þá sök, að þar hefur hlaðizt upp vald á öðrum sviðum, svo sem í fjármálum og atvinnulífi. Það eru stjórnmálamenn, sem ráða peningum og efnahag þjóðarinnar.

Eitt mikilvægasta verkefni þjóðarinnar er að laða efnisfólk að stjórnmálum til að efla þjóðarhag og sigla þjóðarskútunni inn í mjög svo ótrygga og hættulega framtíð, þar sem kreppuský hrannast upp við sjóndeildarhring.

Meðal auðþjóðanna beggja vegna Atlantshafs hleðst upp atvinnuleysi. Því fylgir doði og svartsýni, skortur á reisn og þrótti. Draugur haftastefnu er farinn að bæra á sér, þótt menn viti, að allir tapa á viðskiptastríði.

Vonandi bera Vesturlandabúar gæfu til að snúa við, láta bjartsýni taka við af svartsýni, atvinnu taka við af atvinnuleysi, reisn og þrótt taka við af doða, – og framlengja þannig blómaskeið stjórnmála og menningar.

Enn eitt gott ár er senn að baki. Við höfum í stórum dráttum haft ljúfan byr í rúma tvo áratugi. Fyrir óvissuna, sem framundan er, höfum við fengið næði til að safna þrótti og reisn í veganesti, vonandi svo mjög að dugi.

Jónas Kristjánsson

DV
Sláturhús eitt, tvö og þrjú.

Ronald Reagan Bandaríkjaforseti var nýlega á ferð um Rómönsku Ameríku og átti meðal annars vinsamlegar viðræður við Efraín Ríos Montt, forseta Guatemala, einn stórkarlalegasta fjöldamorðingja, sem nú er uppi.

Þeir Afríkumenn Bokassa og Amin voru smámunir í samanburði við hryðjuverkastjórnina í Guatemala, sem stundar skipulega útrýmingarherferð gegn indíánum, hinum upprunalegu íbúum landsins. Herferðin er rekin af miklum krafti.

Hersveitir Guatemala koma vel vopnaðar, oft í þyrlum, umkringja þorp, brytja niður vopnlausa íbúana og leggja síðan eld í húsin. Slíkt þykir hetjuskapur eða “macho” hjá herjum flestra ríkja Rómönsku Ameríku.

Árum saman neitaði Bandaríkjastjórn hryðjuverkastjórninni í Guatemala um hernaðaraðstoð. Þá var réttilega talið, að Bandaríkin mættu ekki óhreinka sig á samstarfi við hálfgeggjaða herforingja á hægri kanti.

Þetta breyttist við valdatöku Reagans. Þá var aftur tekin upp hin gamla stefna að styðja alla, sem segjast vera andkommúnistar, jafnvel þótt þeir væru verri en Amin og Bokassa. Siðleg reisn Bandaríkjanna hrundi á einni nóttu.

Montt er ekki eini vinur Reagans í Rómönsku Ameríku. Í ár hefur Bandaríkjastjórn veitt 311 milljón dollurum í hernaðar- og efnahagsaðstoð við hryðjuverkastjórnina í El Salvador, sem hefur látið slátra 25.000- 30.000 borgurum.

Mannréttindahatarinn frú Kirkpatrick, sendiherra Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum, hefur sótt heim aðmírálinn Pinochet, sem hefur haldið uppi ógnarstjórn í Chile í tæpan áratug og látið myrða um 30.000 manns.

Um þessar mundir fer ástandið í Chile heldur versnandi með fjöldahandtökum, pyndingum, nauðgunum og mannshvörfum. Pinochet er orðinn svo truflaður, að hann er kominn með kaþólsku kirkjuna á heilann, ofan á kommúnismann.

Þar að auki hefur hann lagt efnahag landsins í rúst, svo sem algengast er hjá herforingjum þeim, er komast til valda í Rómönsku Ameríku. Við beitingu hagfræðikenninga Milton Friedman hefur atvinnuleysi rokið upp í 35%.

Hliðstætt ástand í mannréttindum og efnahag er í grannríkinu Argentínu, þar sem ráða herforingjar, er frú Kirkpatrick sýndi einnig þá vinsemd að sækja heim. Þar hafa 7.000-15.000 manns hreinlega horfið, þar á meðal kornabörn.

Argentínski herinn lærði á sínum tíma hryðjuverkastefnuna af nasistum, magnaði hana og flutti til annarra herja Rómönsku Ameríku. Þessir herir eru gagnslausir í stríði, en mjög öflugir í slátrun innlendra borgara.

Ein illskásta stjórnin í þessum heimshluta er í Nicaragua, þótt hún þætti ekki til fyrirmyndar á Vesturlöndum. Gegn henni hefur leyniþjónusta Bandaríkjanna eflt sveitir Somozista, gamalla hryðjuverkamanna úr þjóðvarðliðinu.

Allt frá Monroe-kenningu hefur verið litið á Rómönsku Ameríku sem eins konar bakgarð Bandaríkjanna. Vegna afskipta þeirra í álfunni verður ekki hjá því komist að kenna þeim að hluta um hið hroðalega ástand.

Það var farið að lagast, einkum á valdatíma Carters Bandaríkjaforseta. Nú hefur það snöggversnað svo, að sannkristnum mönnum ber að biðja fyrir því, að kjörtímabil Reagans verði bara þetta eina, sem nú er hálfnað.

Jónas Kristjánsson

DV
Fiskað í gruggugu vatni

Kirkjumenn á Vesturlöndum óttast vaxandi sambandsleysi við unga fólkið. Sumir þeirra leita sambands eftir leiðum, sem verða ekki kristni út af fyrir sig. Einu sinni voru reyndar poppaðar messur. Nú er það poppaður friður.

Hér á landi hefur kirkjan fetað með gát þessa slóð. Í nágrannalöndum austan hafs og vestan hefur meira borið á, að þessar sálnaveiðar hafi verið stundaðar í gruggugu vatni. Slík örvænting væri ekki æskileg hér á landi.

Þegar hollenzkir og aðrir kirkjuhöfðingjar eru farnir að þramma í mótmælagöngum gegn meðaldrægum kjarnorkuflaugum í Vestur-Evrópu, er kominn tími til að staldra við og reyna að meta, hver verði friðaráhrifin af öllu þessu.

Nánast aldrei er mótmælt, þegar Sovétríkin renna sér á nýtt skrið í kjarnorkukapphlaupinu, til dæmis þegar þau hófu framleiðslu á eitt þúsund meðaldrægum SS-20 kjarnorkuoddum. En allt varð vitlaust, þegar svara átti með Pershing 2.

Ráðamenn í Kreml líta á vaxandi mátt friðarstefnu á Vesturlöndum sem skref í átt til einhliða afvopnunar Vestur-Evrópu. Þeir sjálfir geti beðið rólegir og þurfi ekki að undirrita neitt um gagnvæma afvopnun.

Þannig dregur friðarhreyfing Vesturlanda úr friðarhorfum. Hún hefur aðeins tilætluð áhrif á fremur friðsama, vestræna ráðamenn, sem hafa áhyggjur af atkvæðunum. En hún hefur um leið öfug áhrif á viðsemjendurna austan tjalds.

Það er nefnilega ekki nóg að vilja frið og reyna að sýna það í verki. Ekki er sama, hvernig er á friðarstefnunni haldið. Finna verður leiðir til að draga úr kjarnorkuógninni án þess að draga úr jafnvægi í heiminum.

Á síðasta áratug lærðu Bandaríkjamen af stríðinu í Víetnam um takmörk heimsvaldstefnu og drógu saman seglin. Og vígbúðanarstefna Reagans verður jafnskammlíf og embættistíð hans. Til langs tíma litið ógna Bandaríkin ekki friðnum.

Á þessum sama áratug fóru Sovétríkin langt fram úr Bandaríkjunum í kjarnorkukapphlaupinu. Og verra var, að þau lögðu áherzlu á viðkvæma og hittna odda, sem hæfa betur til fyrsta höggs en til andsvars við því.

Bandaríkin hafa hins vegar leitað skjóls í öryggi flöktandi kafbáta með tiltölulega ónákvæma odda, sem hæfa betur til andsvars en fyrsta höggs. Þá stefnu hefur bandaríska þingið óbeint staðfest með því að neita Reagan um MX odda á landi.

Út af fyrir sig geta Bandaríkjamenn tekið rólega kapphlaupi Sovétmanna. Ameríska kjarnorkuvirkið er nógu öflugt til að hræða Kremleverja frá árás. Þess vegna eiga Bandaríkjamenn að geta rætt gagnvkæma frystingu kjarnorkuvígbúnaðar.

Vandi Vestur-Evrópu er annar og meir, síðan Sovétríkin beindu hinum meðaldrægu SS-20 kjarnaoddum í þá átt. Spruningin er, hvort Bandaríkjamenn fórni sér fyrir Vestur-Evrópu, þegar til kastanna getur komið.

Vestur-Evrópa er þegar örlítið byrjuð að Póllandíserast, svo sem í ljós kemur í deilum hennar við Bandaríkin um viðskiptastefnu gagnvart austri. Og tök Sovétríkjanna munu áfram eflast, meðan Vestur-Evrópa er hernaðarlea máttlítil.

Ómeðvitaðar framvarðsveitir Póllandíseringar Vestur-Evrópu eru friðargöngur, þar sem fyrst þramma krikjuhöfðingjar, er reyna að fylla tómar kirkjur með því að poppa friðinn, – með því að fiska í gruggu vatni.Jónas Kristjánsson

DV
Höggvið á hnútinn.

Alþingi á nú margra kosta völ á nýrri kjördæmaskipan. Stjórnarskrárnefnd hefur lagt fram ýmsar hugmyndir og aðrar hafa fæðst í viðræðum flokksformanna og þingflokksformanna. Spilin liggja á borðinu og bíða ákvörðunar.

Fjölmargir kjósendur yrðu ákaflega vonsviknir, ef þingflokkarnir næðu ekki að mynda meirihluta um einhverja leið til að draga úr misvægi atkvæðisréttar. Slík vonbrigði mundu stórefla óbeit kjósenda á stjórnmálaflokkunum.

Beztur er kostur, sem varð ofan á í viðræðum Kjartans Jóhannssonar, Ólafs G. Einarssonar og Ólafs Ragnars Grímssonar. Hann hefur verið kynntur rækilega hér í blaðinu og fengið góðar undirtektir manna á meðal.

Þessi kostur gerir ráð fyrir þriggja þingmanna fjölgun, sem er tiltölulega hóflegt í samanburði við flesta aðra kosti. Af átta þingmanna fjölgun á suðvesturhorninu yrðu þá ekki nema fimm á kostnað fimm fámennustu kjördæmanna.

Í þessu felst eins konar tilraun til meðalvegs milli þeirrar meirihlutaskoðunar þjóðarinnar, að ekki skuli fjölga þingmönnum, og þess álits margra þingmanna, að ekki megi fækka þingmönnum dreifbýlisins.

Persónulegir hagsmunir eru í húfi. Sein dæmi má nefna, að í síðustu kosningum hefði Karvel Pálmason orðið að víkja fyrir tveimur flokksbræðrum sínum, Ólafi Björnssyni og Finni Torfa Stefánssyni, ef þessi aðferð hefði þá gilt.

Þetta veldur því, að ekki er eining í flokkunum þrem, sem líklegastir voru til að styðja kostinn. Andófsmenn í þingflokkunum hafa margvíslegt annað á hornum sér, en raunveruleg orsök er nagandi ótti um atvinnumissi.

Slíkur vandi mun fylgja öllum hugmyndum, sem gera ráð fyrir einhverri tilfærslu núverandi þingsæta til suðvesturhornsins, – sem gera ráð fyrir minni heildarfjölgun þingmanna en sem nemur fjölguninni í Reykjavík og á Reykjanesi.

Stjórnarskrárnefnd hefur bent á ýmsa aðra kosti, sem fela í sér um það bil þriggja þingmanna fjölgun, og eru þannig svipuð málamiðlun og sá kostur, sem hér er mælt með. Þeir munu sæta sams konar andófi þingmanna.

Til viðbótar hafa þeir þann galla, að samkvæmt þeim á að fjölga uppbótarmönnum á kostnað kjördæmiskosinna þingmanna. Í einni útgáfunni er gert ráð fyrir 41 kjördæmakosnum og 22 landskjörnum þingmönnum af samtals 63.

Miklu hreinlegra er að hafa alla þingmenn kjördæmakosna, því að þá vita kjósendur, hverja þeir styðja til þingsetu með atkvæði sínu. Á móti kemur svo ný reikningsaðferð, sem gætir hagsmuna þeirra flokka, er minna mega sín.

Þingmenn Framsóknarflokksins eru flestir andvígir minnkun á misvægi atkvæða, þótt þeir fari varlegar með þá skoðun en í hin fyrri skipti, sem nýjar kosningareglur hafa verið í undirbúningi. Og þeir hugsa vel sitt ráð.

Dæmigert er útspil Ólafs Jóhannessonar utanríkisráðherra, er segir fáránlegt, að Alþýðubandalagið sem samstjórnarflokkur Framsóknar sé að krunka við stjórnarandstöðuflokkana sér á parti um kjördæmamálið.

Með ýmsum slíkum hætti verður reynt að bregða fæti fyrir eina umtalsverða málið, sem gæti orðið þingmönnum þessa kjörtímabils til nokkurs álitsauka. Og senn eða ekki verða breytingasinnar á þingi að höggva á kjördæmahnútinn.

Jónas Kristjánsson

DV