arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Réttlæti í sköttum

Afnám tekjuskatts á láglaunafólki er eitt af þremur meginatriðum í frumvarpi til skattalaga, sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram á alþingi. Þetta er í stórum dráttum sama stefna og viðreisnarstjórnin fékk lögfesta árið 1960 í upphafi ferils síns. Þá eins og nú voru tekjuskattar almennings orðnir óbærilegir.

Í nýja frumvarpinu eru persónufrádrættirnir við það miðaðir, að skattfrjálsar séu tekjur almenns verkamanns, sem vinnur meira en dagvinnu, eða í 51 stund á viku í fullar 52 vikur á ári. Einnig er gert ráð fyrir því, að skattvísitalan taki töluvert tillit til verðbólgunnar, svo að þessi hagur láglaunafólks glatist ekki með árunum.

Annað meginatriði nýja frumvarpsins er, að tekjuskattar fari samtals ekki yfir 50% af tekjum manna og að það sé aðeins raunverulegt hátekjufólk, sem greiði svo háa skatta. Með þessu er stefnt að því að létta hinni óhóflegu skattbyrði af miðlungstekjufólkinu, beztu mjólkurkú núverandi skattkerfis.

Nú er ástandið þannig, að 72% skattgreiðenda greiða skatt á hæsta skattþrepi. Þeir borga í tekjuskatta um 55% af hverri krónu, sem þeir afla sér til viðbótar, þegar þeir eru komnir á þetta skattþrep. Samkvæmt nýja frumvarpinu á þetta miðlungstekjufólk að lenda á mun lægra skattþrepi, auk þess sem hámark tekjuskatta á að vera tæp 50%.

Þriðja meginatriðið er sérsköttun hjóna, sem er gamalt stefnumál sjálfstæðismanna. Byggist það á þeirri skoðun, að hjón taki hvort um sig þátt í að afla tekna heimilisins, jafnvel þótt konan vinni ekki utan heimilisins. Í slíku tilfelli hafa hjónin aðeins skipt með sér verkum og tekjurnar eru jafnt konunnar sem mannsins.

Í frumvarpinu er einnig tekið sérstakt tilliti til þess, að hjón verða beint eða óbeint fyrir miklum aukakostaði vegna heimilishalds, ef þau vinna bæði úti, og sá kostnaður eykst með auknum barnafjölda. Þessi frádráttur nemur í frumvarpinu 124.000 krónum á hjón og 13.500 á hvert barn þeirra.

Þessi atriði, skattfrelsi láglauna, veruleg minnkun skattbyrði miðlungslauna, lækkaður hámarksskattur og sérsköttun hjóna eru réttlætismál, sem þola ekki bið, eins og ástandið er núna. Vitanlega er nauðsynlegt að gera margar fleiri breytingar á skattkerfinu, og telja flutningsmennirnir frumvarp sitt aðeins vera áfanga á langri leið nauðsynlegra endurbóta.

Höfundar frumvarpsins eru alþingismennirnir Gunnar Thoroddsen, Geir Hallgrímsson, Magnús Jónsson, Þorvaldur G. Kristjánsson, Matthías Bjarnason og Matthías Á. Mathiesen og eru hinir tveir síðastnefndu flutningsmenn þess. Ýmsir sérfræðingar í skattamálum og efnahagsmálum hafa aðstoðað við gerð þess.

Gert er ráð fyrir því, að frumvarpið mundi á næsta ári rýra tekjur ríkisins um fjóra milljarða króna eða um 13-14%, ef það yrði að lögum. Þetta kann að sýnast stór biti, en er þó ekki meiri en svo, að skattheimta ríkisins yrði samt stærri hluti þjóðarteknanna en hún var á viðreisnartímanum.

Benda höfundar frumvarpsins, á, að á móti geti komið niðurskurður fjárlaga, hagræðing í ríkisrekstri, breytt efnahagsstefna og síðan óbeinir skattar að því marki, sem framangreind atriði nægja ekki. Þetta var hægt árið 1960 og ætti eins að vera hægt nú.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Eðlilegt verð á landi

Verð á jörðum hefur löngum verið lágt hér á landi. Það hefur ekki fylgt verðbólgunni eins og verð annarra fasteigna. Bóndi, sem keypti jörð fyrir 20 eða 40 árum, fær nú minna verðmæti fyrir hana, þótt hann fái fleiri krónur en hann gaf fyrir á sínum tíma.

Þetta lága verð hefur vissulega auðveldað bændaefnum jarðakaup. En það hefur um leið rýrt eignir bænda, svo sem sárast kemur í ljós, þegar þeir hyggjast bregða búskap fyrir aldurs sakir eða af öðrum ástæðum. Að öllu samanlögðu hlýtur það að vera hagur bænda, að jarðir þeirra séu sem verðmætastar.

Nú eru töluverð umskipti að verða á þessu sviði, einkum í nágrenni kauptúna og kaupstaða, sem eru í örum vexti. Miklar umræður hafa orðið um nýjustu dæmin á þessu sviði, og hafa sumir hneykslazt ákaflega. Er þó verðið á því landi hlægilega lágt í samanburði við verð á landi í þéttbýli, því að dæmi eru um, að fermetrinn í einbýlishúsalóðum fari upp í 1000 krónur. Nokkrir tugir króna eru lítilfjörlegir í samanburði við það. .

Auk þess má telja mjög vafasamt, að verðhækkunin, sem orðið hefur á landi í nágrenni kauptúna og kaupstaða á t.d. tveimur áratugum, hafi í fullu tré við verðbólguna á sama tíma. Aðrir fasteigendur, svo sem þeir, er eiga sínar eigin íbúðir, hafa þó fengið bætta verðbólguna. Og það er eðlilegt, að landverð hækki eins og aðrar fasteignir í samræmi við verðbólguna.

Menn sjá ofsjónum yfir því, er jarðir seljast á milljónir og jafnvel tugmilljónir króna, það er að segja á verði eins eða fárra einbýlishúsa. Þessi andúð getur verið skiljanleg í þeim tilvikum, er verðhækkunin er langt umfram verðbólgu, en annars ekki.

Stungið hefur verið upp á fasteignasöluhagnaðarskatti að bandarískri fyrirmynd sem lausn á þessu vandamáli. Slíkur skattur yrði ákaflega vandmeðfarinn hér á landi vegna verðbólgunnar. Hann gæti auðveldlega hindrað fjölskyldur í að stækka við sig húsnæði með aukinni fjölskyldustærð, svo að dæmi sé nefnt.

Ef slíkum skatti væri komið upp hér, yrði hann að taka fullt tillit til verðbólgunnar frá kaupdegi fasteignar til söludags, því að á því bili fæst aðeins ímyndaður hagnaður. Og skatturinn ætti þá að renna til sveitarfélagsins á þeim forsendum, að það ætti hlutdeild í þeirri verðmætisaukningu lands, sem útþensla sveitarfélagsins hefur skapað

Hingað til hefur þetta ekki verið vandamál, því að landverð hefur verið lágt. Nú er hins vegar risinn töluverður æsingur út af fullkomlega löglegum og eðlilegum sölum. Þessu hafa fylgt árásir á landeigendur og lögfræðinga, sem hlut eiga að sölunum, svo og forsvarsmenn sveitarfélaga, sem hlut eiga að kaupunum.

Vonandi er þessi æsingur bóla, sem hjaðnar, svo að hægt sé að ræða í skynsemi um, hvernig beri að tryggja með lögum eðlilega meðferð þessara mála í náinni framtíð.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Slyppt og snautt?

Magnús Kjartansson, ráðherra Alþýðubandalagsins, réðst í gær í Þjóðviljanum með fúkyrðum að Tómasi Karlssyni, ritstjóra Tímans. Hreytti Magnús úr sér orðum eins og “hreinn heilaspuni”, “fáfræði”, “blygðunarleysi” og “firrur”. Auk þess sagði hann, að “einkennileg” skrif Tómasar væru “ódulbúin árás á Ólaf Jóhannesson forsætisráðherra og Einar Ágústsson utanríkisráðherra”.

Tilefni hins mikla reiðilestrar er leiðari, sem Tómas skrifaði í Tímann á laugardaginn. Þar skýrði Tómas eitt dularfyllsta fyrirbrigði íslenzkrar stjórnmálasögu, stefnu Framsóknarflokksins í varnarmálum. Sú stefna hefur löngum vakið mikið umtal og hinar margvíslegustu útleggingar.

Tómas sagði, að stefna Framsóknarflokksins væri ekki sú, að varnarliðið ætti skilyrðislaust að fara úr landi á kjörtímabilinu. Hins vegar væri stefnan sú, að herinn færi í áföngum á mun lengra tímabili, auk þess sem áfram verði haldið við eftirlits- og aðvörunarstarfi varnarliðsins.

Magnús reiðist vitanlega þessari túlkun. Flokkur hans hefur þegar sætt sig við að verða að athlægi fyrir kúvendingu í landhelgismálinu, svo að hann geti áfram setið í stjórn til að koma varnarliðinu úr landi á kjörtímabilinu. Og nú segir Tíminn, að hið langþráða markmið Magnúsar sé bara misskilningur.

Magnús segir ráðherra Framsóknarflokksins hafa lofað því, að lögð verði “fyrir alþingi að loknu jólaleyfi tillaga um heimild til uppsagnar herverndarsamningsins”. En Magnús má ekki gleyma því, að Framsóknarflokkurinn getur auðveldlega komið slíkri tillögu fyrir kattarnef, þótt hún komi fram á alþingi.

Magnús segist einnig vera sannfærður um, að allir þingmenn stjórnarflokkanna telji það drengskaparskyldu sína að standa við fyrirheitið og hina sameiginlegu heitstrengingu um brottför varnarliðsins. Þetta er merkileg yfirlýsing í ljósi þess, að frá upphafi hafa þrír þingmenn Framsóknarflokksins lýst sig andvíga brottför varnarliðsins á kjörtímabilinu.

Af hverju fer Magnús með svo augljósa sjálfsblekkingu á prent? Af hverju segir hann framsóknarmenn hafa gefið hátíðleg loforð, þegar þeir hafa einmitt neitað að gefa slík loforð? Er hann að reyna að snúa í sókn þeirri vörn, sem flokkur hans hefur verið í, síðan hann lét kúga sig og kúvenda sér í landhelgismálinu?

Í lok greinarinnar segir Magnús: “Fari svo ólíklega, að einhver þingmaður stjórnarflokkanna skerist úr leik, er hann um leið að rjúfa þessa stjórnarsamvinnu”. Þá vita framsóknarmenn það. Alþýðubandalagið gafst upp í landhelgismálinu til þess að hafa sitt fram í varnarmálunum. Fari það líka halloka þar, getur það ekki haldið áfram stjórnarsamstarfinu.

En nú eru framsóknarmenn komnir á bragðið. Þeir finna, að Alþýðubandalagið er hægt að kúga. Tómas Karlsson sagði í viðtali við Vísi í gær, að leiðari hans hefði fyrirfram verið samþykktur bæði af forsætis-og utanríkisráðherra. Það bendir því margt til þess, að framsóknarmenn hyggist nú láta Alþýðubandalagið fara slyppt og snautt úr þessari ríkisstjórn

Jónas Kristjánsson

Vísir
Nafnaskipti nægja ekki

Óánægjan með skattana er orðin svo almenn, að ráðherrar og þingmenn sjá, að við svo búið má ekki standa. Hin tveggja ára gömlu skattalög vinstri stjórnarinnar hafa elzt illa og verða nú senn að víkja fyrir nýjum lögum. .

Alþýðuflokkurinn hefur lagt fram frumvarp að nýjum skattalögum. Sjálfstæðisflokkurinn mun leggja slíkt frumvarp fram í þessari viku. 0g fjármálaráðherra hefur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar varpað fram ýmsum meginhugmyndum, sem væntanlega munu einkenna skattafrumvarp stjórnarinnar.

Sjaldan hefur svo mikil vinna verið lögð í einn málaflokk. Einkum er óvenjulegt, að stjórnarandstöðuflokkar skuli leggja jafnmikla vinnu í flókna lagabálka eins og raunin hefur orðið á í þetta sinn. Þetta er ánægjulegt merki um virka stjórnarandstöðu.

Allir virðast vera sammála um, að það beri að snarlækka tekjuskattinn. En það er takmörkuð lausn að koma með nýjan skatt í staðinn, breyta honum í söluskatt. Enn verri er sú hugmynd ríkisstjórnarinnar að hækka söluskattinn miklu meira en nemur lækkun tekjuskattsins.

Talið er, að ríkisstjórnin sé með hugmyndir um að lækka tekjuskattinn um 2.500 milljónir og hækka söluskattinn um leið um 3.500 milljónir. Væri þó meiri þörf á því að lækka tekjuskattinn um 3.500 milljónir, fara hóflegar í söluskattinn og hækka hann ekki nema um 2.500 milljónir.

Mismunurinn fæst náttúrlega ekki nema með niðurskurði fjárlaga. og það er sú staðreynd, sem þingmenn verða að horfast í augu við. Ekkert annað en niðurskurður fjárlaga getur fært þjóðinni raunhæfar skattalækkanir.

Sérfræðingar ríkisstjórnarinnar benda á, að til séu ríki, sem taki meiri hluta þjóðarframleiðslunnar til sinna þarfa en íslenzka ríkið gerir. En það eru tvö atriði, sem ógilda þessa ábendingu.

Í fyrsta lagi höfum við ekki her á eigin vegum. Þar með spörum við þann lið, sem venjulega er dýrastur á fjárlögum annarra ríkja. Að herkostnaði frátöldum eru nágrannaríkin mildari í skattheimtu sinni en íslenzka ríkið.

Í öðru lagi höfðum við reynslu af því á sjöunda áratugnum, viðreisnarárunum, að hóflegri skattheimta gat vel farið saman við miklar framfarir í opinberri þjónustu. Þá tók ríkið ekki nema um eða undir 20% af þjóðarframleiðslunni til sinna þarfa, en nú er það hins vegar farið að nálgast 30%.

Við verðum að skilja, að fámenn þjóð getur ekki framkvæmt allt í einu á sviði almennra þarfa. Sá hraði, sem var í eflingu opinberrar þjónustu á viðreisnartímanum, var alveg eðlilegur, enda var hann í samræmi við eflingu þjóðarhags hverju sinni. Nú er útþensla ríkisbáknsins hins vegar langt umfram hagvöxt.

Þessi útþensla er hin raunverulega ástæða fyrir því, hve menn stynja mikið undan skattbyrði sinni og hve sammála stjórnmálamenn eru um, að nú þurfi ný skattalög. En byrðarnar verða ekki minnkaðar með því einu að breyta einum skatti í annan, heldur fyrst og fremst með því að skera niður fjárlögin.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Tvíeggjuð drottnunarstefna

Ríkisstjórnin hefur um tveggja ára skeið reynt að spilla fjárhag Reykjavíkur og ekki skirrzt við að valda öðrum sveitarfélögum búsifjum í leiðinni. Með skattalögum hefur hún belgt út ríkisbáknið og saumað að sveitarfélögum. Einnig hefur hún leyft viðstöðulausar hækkanir á opinberri þjónustu ríkisins, en harðneitað hækkunum á þjónustu sveitarfélaga. Þannig hefur hún getað teflt, þar sem hún hefur vald til að ákveða verðlag á öllum vörum og þjónustu.

Þessi rómverska drottnunarstefna ríkisstjórnarinnar hefur komið hart niður á hitaveitu og rafmagnsveitu Reykvíkinga. Báðar þessar veitur skortir fjármagn til að veita viðskiptavinum sínum meira öryggi yfir vetrartímann. Ef verðlag þessarar þjónustu hefði fylgt öðru verðlagi í landinu, ættu veiturnar nú ekki erfitt með að bæta þjónustuna. En í þess stað hefur stefnt til vandræða og orkuskorts í báðum veitunum, ríkisstjórninni til nokkurrar ánægju.

Magnús Kjartansson orkuráðherra sá í hillingum, að Reykvíkingar yrðu í vetur fyrir óþægindum vegna þessarar þróunar og mundu láta það koma niður á meirihluta borgarstjórnar, þegar gengið yrði til kosninga í vor. Hann taldi líklegt, að gamla ævintýrið mundi gerast einu sinni enn, að bakari yrði hengdur fyrir smið.

Olíuskorturinn í heiminum og tvöföldunin á verði olíu til húsahitunar kom orkuráðherra og ríkisstjórn í opna skjöldu. Menn um allt land sáu og skildu, að nú var ekki rétti tíminn til að draga úr hitaveituframkvæmdum. Þingmenn í Reykjaneskjördæmi urðu fyrstir til að túlka þetta sjónarmið á alþingi.

Hitaveita Reykjavíkur hafði tekið að sér að leggja hitaveitu í Kópavog og Garðahrepp með því skilyrði, að hún fengi að búa við sómasamlega afkomu. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar stefndu þessu samstarfi í voða og þingmenn Reykjaneskjördæmis kröfðust skýringa. Ríkisstjórnin sá, að henni mundi hefnast fyrir að ganga svona langt í aðgerðum sínum og gaf skyndilega eftir 12% hækkun hitaveitugjalds.

Jafnframt lét hún á sér skilja, að frekari hækkun á verði hitaveitu og rafmagnsveitu yrði ekki leyfð, jafnvel þótt fyrirsjáanleg sé gífurleg verðbólga á þessum vetri. Þjóðviljinn hefur byrjað mikla herferð gegn lántökum rafmagnsveitunnar og kallar þær kosningavíxla. Eru þessar lántökur þó neyðarráðstöfun, sem fylgir í kjölfar þess, að ríkisstjórnin hefur ekki leyft eðlilegt verð á rafmagni. Hún hefur jafnvel verið svo ósvífin að hækka verulega verð á rafmagni frá Landsvirkjun til rafmagnsveitunnar án þess að leyfa veitunni neina hækkun á því sama rafmagni.

Ríkisstjórnin er á hálum ís í þessari herferð sinni gegn Reykjavík og öðrum sveitarfélögum. Það er ástandið í orkumálum heimsins, sem hefur gert herferðina tvíeggjaða. Landsmenn sjá nú, hve nauðsynlegt er að hraða nýtingu innlendra orkugjafa, bæði jarðhita og vatnsafls. Menn sjá, að í stað olíu til húsahitunar verður að koma hitaveita í þéttbýli og rafhitun í strjálbýli.

Á slíkum tímum getur ríkisstjórnin ekki staðið í einkastyrjöld gegn framkvæmdum sveitarfélaga í hitaveitu og rafmagnsveitu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Nú þarf að skera

Erlendis eru útgjöld til landvarna yfirleitt einn stærsti þáttur ríkisrekstrarins. Íslendingar hafa hins vegar engin útgjöld af landvörnum. Samt erum við í hópi þeirra þjóða, sem mest ríkisútgjöld hafa í samanburði við þjóðarframleiðslu.

Þessu var á annan veg háttað til skamms tíma. Áratuginn, sem viðreisnarstjórnin var við völd, voru ríkisútgjöldin yfirleitt um einn fimmti hluti þjóðarframleiðslunnar. Þessi 20% nægðu til þess að byggja ört upp margvíslega opinbera þjónustu og kosta stórfelldar byggingar skóla, sjúkrahúsa og vega, svo að dæmi séu nefnd.

Síðan vinstri stjórnin tók við, hefur sneið ríkisins af kökunni vaxið með miklum hraða. Nú eru horfur á því, að á næsta ári komist sneið ríkisins upp í 30% af allri kökunni. Þessi ofvöxtur ríkisbáknsins er eitt alvarlegasta vandamál Íslendinga um þessar mundir.

Þeim mun stærri sneið, sem ríkið tekur, þeim mun minni sneiðar verða afgangs handa heimilunum og atvinnuvegunum. Þessi þróun dregur úr getu þeirra, sem framleiðsluna stunda, til að efla þjóðar hag, stækka kökuna, sem er til skiptanna.

Þar á ofan notar ríkisvaldið einmitt góðærið til að ganga berserksgang í útþenslu sinni, meðan fólk vantar til nauðsynlegustu framleiðslustarfa og umtalsverður hluti veiðiflotans liggur bundinn við bryggju út af mannaleysi. Þessi staðreynd er eitt helzta kynditæki verðbólgunnar, sem nú er örari en hún hefur verið í manna minnum.

Ríkið hefur enga ástæðu til að fara svona gassalega. Uppbygging opinberrar þjónustu gekk alveg nógu hratt á viðreisnartímanum, þótt þá væru 20% kökunnar látin nægja. Þess vegna ber ráðherrum og þingmönnum nú að stefna að því að á æsta ári minnki sneið ríkisins úr 27% í t.d. 25%, í stað þess að auka hana upp í 30%. Síðan þarf að halda áfram ár frá ári og láta ekki staðar numið, fyrr en sneið ríkisins er aftur komin niður í 20%.

Jafnframt þarf að snúa við annarri öfugþróun. Ríkið hefur ekki eingöngu belgt sig út á kostnað heimilanna og atvinnuveganna, heldur einnig á kostnað sveitarfélaganna. Þessu má auðveldlega snúa við, ef vilji er nógur. Heilsugæzlu, skólamál og löggæzlu má að verulegu leyti flytja yfir á herðar sveitarfélaganna og samtaka þeirra, svo að nokkur mikilvæg dæmi séu nefnd.

Með þessum hætti má halda áfram að skera niður sneið ríkisbáknsins og koma henni niður í 15%. Það virðist ekki óeðlilegt, að hinir tveir geirar opinberrar þjónustu, annars vegar ríkið og hins vegar sveitarfélögin, hafi hvor um sig um 15% kökunnar.

Reynsla viðreisnaráranna sýnir, að þrátt fyrir slíkan niðurskurð er unnt að byggja upp opinbera þjónustu nægilega ört. En þá verða ráðherrar og þingmenn líka að láta af gegndarlausum tillögum sínum um aukin útgjöld og snúa sér að því að skera miskunnarlaust niður þær tillögur, sem þegar eru komnar inn í fjárlagafrumvarp næsta árs. Einhverjir mundu sjálfsagt gagnrýna þá fyrir að vera á móti framkvæmd góðra málefna. En hinir mundu áreiðanlega vera miklu fleiri, sem skildu nauðsynina og virtu hreinlyndi niðurskurðarmanna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Reiðibréf Magnúsar

Reykjavík stendur nú í umfangsmiklum hitaveituframkvæmdum til þess að tryggja, að borgarbúar hafi næga hitaveitu í framtíðinni. Þáttur í þessum framkvæmdum er lagning viðbótarleiðslu frá Mosfellssveit til Reykjavíkur.

Borgin hefur samið við Kópavog og Hafnarfjörð um sölu á heitu vatni til að dreifa kostnaðinum af endurnýjun hitaveitunnar. Samningur þessi er mjög hagkvæmur fyrir íbúa Reykjavíkur og beggja kaupstaðanna. Hann tryggir Reykjavíkursvæðinu ódýra og örugga húsahitun langt fram í tímann.

Ríkið tók lán hjá Alþjóðabankanum, sem það endurlánaði Reykjavíkurborg til að kosta þessar framkvæmdir. Lán bankans er bundið því skilyrði, að hitaveitan sé ekki rekin með tapi, heldur skili hún 7% arði á hverju ári á lánstímanum.

Nú vissi Reykjavíkurborg, að ríkið stendur ekki alltaf við sitt. Þess vegna setti hún það skilyrði í samningana við Kópavog og Hafnarfjörð, að hin tilskilda arðsemi næðist. Ríkið ræður arðsemi hitaveitunnar með því að leyfa eða banna hækkanir á gjaldskrá hennar.

Það kom svo á daginn, að ríkið hafði meiri áhuga á að sauma að fjárhag Reykjavíkur en standa við gerða samninga við Alþjóðabankann. Það svaraði ekki einu sinni bréfi Reykjavíkurborgar um 12% hækkun, sem átti fyrir löngu að vera komin til framkvæmda.

Þessi afstaða ríkisins ónýtti samninga Reykjavíkur við Kópavog og Hafnarfjörð. Þingmenn af þessu svæði risu þá upp til andmæla og þvinguðu ríkisstjórnina til undanhalds. 12% hækkunin var leyfð nú í vikunni.

Leyfinu fylgdi ákaflega ruddalegt bréf Magnúsar Kjartanssonar hitaveituráðherra. Eftir að ríkisstjórn hans hafði mánuðum saman reynt að rjúfa samkomulagið við Alþjóðabankann, hótar hann Reykjavík öllu illu, ef hún standi ekki við samningana við Kópavog og Hafnarfjörð.

Engum í þessum sveitarfélögum hefur dottið í hug, að Reykjavikurborg stæði ekki við gerða samninga. Ráðherra hefur enga siðferðilega heimild til að vera með hótanir, því að Reykjavík hefur ekki gefið neitt tilefni til þess. Það var hins vegar ríkisstjórnin, sem reyndi árangurslaust að svíkja samninginn um lánið.

Jafnframt heimtar ráðherra í bréfinu, að hitaveitan láti sér í té alls kyns gögn, sem ráðuneytið geti notað í könnun á, hvernig megi flýta hitaveituframkvæmdum á Reykjavikursvæðinu. Í þessari kröfu felast dulbúnar dylgjur um, að ríkið þurfi að koma til skjalanna í þessu máli.

Ekki er kunnugt um, að misbrestur hafi verið á því, að opinberar stofnanir láti hverja aðra hafa upplýsingar, er komið geti öðrum að gagni. Ráðherra getur fengið allar upplýsingar hjá hitaveitunni án þess að krefjast þeirra í opinberu hótunarbréfi.

Annað hvort hefur ráðherradómurinn stigið Magnúsi Kjartanssyni til höfuðs eða þá að hann er að veita innibyrgðri gremju útrás. Reiðin stafar þá af því, að Reykjavík, Kópavogur og Hafnarfjörður hafa sýnt, að með frjálsu samstarfi geta sveitarfélög unnið meiri stórvirki en miðstjórnarvald ríkisins, sem ráðherrarnir hafa svo mikið dálæti á.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Aðgerðir gegn öngþveiti

Við þykjumst vera orðnir verðbólgunni vanir hér á Íslandi. Við höfum áratugum saman búið við um 10% verðbólgu á ári. Sú óhóflega verðbólga hefur um langan aldur verið einn mesti höfuðverkur stjórnvalda. En lengi getur vont versnað. Síðustu tvö árin hefur ríkt eyðslustefna, sem hefur tvöfaldað hraða verðbólgunnar. Hún hefur numið um 20% á ári þessi tvö ár. Hún er því ekki lengur bara óhófleg, heldur geigvænleg.

Flokksráðsfundur sjálfstæðismanna lýsti því yfir um helgina, að eitt brýnasta verkefnið í efnahagsmálunum sé “að óðaverðbólgan verði stöðvuð og komið á jafnvægi í atvinnu- og efnahagsmálum á nýjan leik”.

Til þess að skrúfa niður verðbólguna þarf samræmdar aðgerðir á mörgum sviðum. En einna mikilvægast er, að ríkisvaldið hætti að vera í fararbroddi í verðbólguþróuninni. Ríkið þarf að ganga á undan með góðu fordæmi og lækka segl þenslustefnunnar. Ef tekið er mið af fjárlögum næsta árs, sem afgreidd verða í næsta mánuði, eru allar horfur á, að ríkið auki á þremur árum, 1971-1974, hlutdeild sína í þjóðarbúinu úr 20% í 30%, sem sagt langt umfram verðbólgu. Þessari þróun þarf greinilega að snúa við.

Um þetta segir í framangreindri yfirlýsingu, “að dregið verði úr ríkisrekstri, – aukins sparnaðar og hagsýni gætt í opinberum rekstri – og opinberum framkvæmdum stillt í hóf eftir megni, meðan þensluástand ríkir, í því skyni, að vinnuafl beinist að framleiðslustörfum”.

Önnur helztu verkefni í efnahagsmálum eru yfirleitt þessu tengd. Bæði atvinnuvegirnir og heimilin munu hafa hag af því, ef ríkið dregur saman seglin. Skattar þurfa þá ekki að vera eins gífurlegir og þeir eru um þessar mundir.

Samkvæmt framangreindri yfirlýsingu á stefnan að vera, “að tekjuskattur verði afnuminn af almennum launatekjum og létt verði á heildarskattbyrðinni” og “að atvinnuvegunum verði tryggður heilbrigður rekstrargrundvöllur, m.a. með hóflegri og réttlátri álagningu skatta og viðunandi afskriftareglum”.

Hin mikla verðbólga ríkisstjórnarinnar hefur einnig gert kjarasamninga marklitla og skapað ringulreið í launamálum. Launþegar sjá ekki aðra leið en vísitölubindingu til að verjast kjaraskerðingu verðbólgunnar. En sú hin sama vísitölubinding magnar svo aftur verðbólguna og gerir úr henni vítahring.

Á þessu sviði þarf að fara nýjar leiðir og hafa þá að leiðarljósi, eins og segir í framangreindri yfirlýsingu sjálfstæðismanna, “að sköpuð verði skilyrði til jafnra og árvissra launa- og kjarabóta, sem fyrst og fremst miði að því að bæta kjör hinna lægst launuðu”.

Í yfirlýsingunni er einnig bent á, að virkustu aðferðirnar til að ná þessu markmiði séu fólgnar í samdrætti ríkiskerfisins,lækkun skatta á heimilum og atvinnuvegum og minnkun á hraða verðbólgunnar. Allt eru þetta samtengd atriði, sem geta í sameiningu haft mikil áhrif til bóta.

Nú ríður á miklu, að ríkisstjórnin vakni af værum blundi og grípi til þessara fjölþættu aðgerða til að hindra efnahagslegt öngþveiti á næsta ári.

Jónas Kristjánsson

Vísir