arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Persónulegur sigur

Úrslit prófkjörs sjálfstæðismanna í Reykjavík eru mikill persónulegur sigur fyrir hinn unga borgarstjóra, Birgi Ísleif Gunnarsson. Hann hlaut um 92% atkvæða, sem er betri útkoma en menn hafa áður fengið í slíkum prófkjörum hér á landi.

Í úrslitunum felst einnig yfirlýsing um traust á þeim mönnum, sem starfað hafa í borgarstjórn að undanförnu. Í öðru til fimmta sæti urðu Albert Guðmundsson, Ólafur B. Thors, Markús Örn Antonsson og Elín Pálmadóttir. Þau hlutu öll yfir helming atkvæða og náðu því bindandi úrslitum

Tveir nýir menn eru í sjötta og sjöunda sæti, fulltrúar verzlunarmanna og skólamanna. Þeir eru Magnús L. Sveinsson, framkvæmdastjóri Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, og Ragnar Júlíusson skólastjóri. Í áttunda og níunda sæti urðu tveir valinkunnir læknar, Úlfar Þórðarson og Páll Gíslason.

Birgir Ísleifur hefur nú verið borgarstjóri á annað ár. Vakið hefur athygli á þessum skamma tíma, hve vel í smáatriðum hann er öllum hnútum kunnugur í rekstri borgarinnar Margir töldu hann í fyrstu of ungan og óreyndan, en reynslan hefur sýnt, að hann hefur góð tök á þessu vandasama starfi.

Margvíslegar nýjungar hafa fylgt í kjölfar Birgis. Ungir og athafnasamir menn hafa tekið við ábyrgðarstöðum hjá. borginni. Þetta hefur leitt til þess, að nýir málaflokkar hafa komið fram í sviðsljósið. Þar njóta Birgir og menn hans þess, hve vel hefur gengið að framkvæma áætlanir um varanlega gatnagerð og hitaveitu fyrir alla Reykvíkinga.

Meðal þeirra mála, sem hæst rísa hjá Birgi Ísleifi og mönnum hans, eru umhverfismálin. Þeir hafa að undanförnu skipulagt myndarlegt átak á þeim sviðum. Munu Reykvíkingar njóta þessa starfs í ríkum mæli á næstu árum, ef Birgir Ísleifur heldur meirihlutanum í hinum tvísýnu kosningum í vor.

Birgir Ísleifur stefnir að því að klæða borgarlandið grasi og gróðri á næstu árum og stórbæta aðstöðu gangandi vegfarenda, hjólreiðamanna, hestamanna, siglingamanna, trillukarla og annarra þeirra, sem útilíf stunda, svo að ekki sé minnzt á stórframkvæmdirnar í Laugardal, sem eru talsvert á veg komnar.

Grunntónn stefnunnar er að efla hið mannlega í borginni, stuðla að líkamlegum og andlegum þroska, að svo miklu leyti, sem slíkt er hægt með opinberum aðgerðum. Þetta er unnt að ráðast í núna, þegar tekizt hefur að koma hitaveitu og varanlegum götum til svo að segja allra borgarbúa.

Birgir Ísleifur er réttur maður með rétta stefnu á réttum tíma. Þetta fundu sjálfstæðismennirnir, sem gerðu prófkjörið að persónulegum sigri hans.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vöndum endurnýjunina

Fjórir af átta borgarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík hafa dregið sig í hlé að þessu sinni. Þeir taka ekki þátt í prófkjörinu, sem fer fram nú um helgina. Þetta er kjósendum flokksins hvatning um að taka þátt í prófkjörinu og tryggja á þann hátt sem bezt val á frambjóðendum flokksins í borgarstjórnarkosningunum í vor. Það er mikilvægt, að endurnýjun borgarfulltrúa verði sem vönduðust. Prófkjörið er tækið til að ná þeim árangri.

Prófkjörið er opið öllum stuðningsmönnum flokksins. Þátttakendur verða að vera næstum 7000 til að prófkjörið verði bindandi. En vonir standa til, að þátttakendur verði töluvert fleiri og er mikilvægt, að hver geri sitt til þess, að svo megi verða.

Kosningin er að þessu sinni einfaldari en í síðasta prófkjöri fyrir borgarstjórnarkosningar. Þátttakendur þurfa ekki að raða hinum kosnu upp í töluröð, heldur krossa þeir einfaldlega við átta til tólf nöfn á seðlinum.

Látum fjöldann, en ekki fámennið, ráða.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Persónulegi þátturinn

Allur þorri manna tekur einungis þann þátt í stjórnmálum að velja milli lista í kosningum. Þessi þátttaka er að sjálfsögðu hornsteinn lýðræðisins. En hins vegar væri æskilegt, að hinn þögli almenningur léti að sér kveða á fleiri sviðum stjórnmálanna.

Þegar þessi þorri manna tekur einnig þátt í að velja nöfn frambjóðenda á þá lista, sem síðan er kosið um, er stigið skrefi lengra í átt til lýðræðis. Með opnum og bindandi prófkjörum hjá stjórnmálaflokkunum fær almenningur þetta pólitíska vald í hendur.

Æskilegast væri, að stjórnmálaflokkarnir héldu sameiginlegt prófkjör, eins konar forkosningu. Þeir hefðu þá sameiginlegan kjördag og kjörstaði í prófkjörinu og fólk.veldi þá um, hjá hvaða flokki það vildi taka þátt í prófkjöri.

Því miður er lítill áhugi á prófkjörum hjá flestum stjórnmálaflokkanna. Fyrir fjórum árum var Framsóknarflokkurinn að fara inn á þessa braut. En nú veldur klofningurinn í flokknum því, að leiðtogar hans óttast, að prófkjör mundu ýfa sárin. Í undirbúningi sveitarstjórnakosninga vorsins er það því Sjálfstæðisflokkurinn einn, sem leggur áherzlu á prófkjör.

Kjósendur Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík og víðar eiga því kost á lýðréttindum umfram aðra. Þeir geta tekið þátt í persónulegri kosningu milli manna. Þetta er mikilvægt atriði í því ópersónulega kosningakerfi, sem ríkir hér á landi.

Hin góða reynsla, sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur af prófkjörum, mætti gjarnan leiða til aukins áhuga annarra flokka á þessu tæki lýðræðisins. Með tíð og tíma gætu þá ákvæði um forkosningu komizt inn í stjórnarskrána til eflingar lýðræði á Íslandi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hættið loftfimleikunum

Líkur benda til, að undirskriftir áskorunar Varins lands verði um 55.000, þegar búið er með aðstoð tölvu að vinza úr tvítalningar og fólk undir kosningaaldri. Ekki er vitað um neitt dæmi heima eða erlendis um hlutfallslega jafnmikla þátttöku í áskorun í umdeildu máli.

Raunar ætti ekki að koma neinum á óvart, að andstæðingar ótímabærrar brottfarar varnarliðsins séu í miklum meirihluta með þjóðinni. Skoðanakannanir Vísis á undanförnum árum hafa bent til þess, að tveir af hverjum þremur Íslendingum séu í þessum meirihluta.

Athyglisverðara er hve ákveðinn þessi meirihluti er í skoðun sinni. Hann er ekki lengur þögull meirihluti, sem stjórnvöld komast hjá að taka mark á. 55.000 manns af þessum meirihluta hafa sameinazt um virka afstöðu, áskorun og aðvörun til ríkisstjórnarinnar.

Þessi virka afstaða stafar meðal annars af ótta manna við víxlspor af hálfu ríkisstjórnarinnar. Að undanförnu hafa menn horft í vaxandi gremju á loftfimleika ráðherra Framsóknarflokksins í varnarmálunum og óttast, að þeir endi með slysi.

Hin ótrúlega mikla þátttaka í áskoruninni er ábending til ríkisstjórnarinnar um, að hún hafi ekki siðferðilegt umboð til að knýja hálfgerða eða algera brottför varnarliðsins í gegn á Alþingi. Í síðustu kosningabaráttu var mjög lítið fjallað um varnarmálin. Þá var fyrst og fremst kosið um landhelgismálið.

Um leið felst í undirskriftunum áskorun um, að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð varnarliðsins, svo að menn geti ekki lengur neitað að viðurkenna, hvar meirihluti þjóðarinnar stendur í málinu. og jafnframt felst í þeim ábending til ráðherra Framsóknarflokksins um, að andstæðingar brottfarar varnarliðsins kunni að vera í meirihluta meðal þeirra, sem hingað til hafa kosið flokkinn.

Meirihluti þjóðarinnar telur vera sjálfstæðislega, þjóðernislega og menningarlega nauðsyn á því, að Ísland sé varið land. Hann telur núverandi samstarf um varnir landsins hafa gefizt vel og ekki valda neinum þjóðernislegum, menningarlegum eða siðferðilegum skaða.

Meirihluti þjóðarinnar telur nauðsynlegt að gera greinarmun á óskhyggju og raunveruleika í alþjóðamálum. Menn þrá vissulega friðaröld í Evrópu en sjá jafnframt, að friðarfundir stórveldanna á síðustu misserum hafa ekki enn fært þá friðaröld nær. Menn eru andvígir tilraunastarfsemi í varnarmálunum, meðan svo stendur

Hinir 55.000 áskorendur hafa sagt við ráðherra Framsóknarflokksins: Hættið loftfimleikunum í samstarfinu við Alþýðubandalagið og komið aftur niður á jörðina.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Veljum sjálf

Prófkjörin eru ein merkasta nýjung stjórnmála síðustu ára. Þau hafa stuðlað að heilbrigðri endurnýjun. Þau hafa opnað stjórnmálin og á þann hátt orðið lýðræðinu til styrktar. Með prófkjörunum er hamlað gegn ægivaldi hinnar ópersónulegu fámennisstjórnar í flokkunum og almennum kjósendum opnuð ný leið til pólitískra áhrifa.

Lýðræðislegust eru þau prófkjör, sem eru ekki einungis opin flokksmönnum, heldur einnig öðrum stuðningsmönnum flokksins. Og lýðræðislegust eru þau prófkjör, sem hafa bindandi úrslit, ef þátttakan í þeim er næg. Slík prófkjör hafa á undanförnum árum verið séreinkenni Sjálfstæðisflokksins. Hið sama virðist vera uppi á teningnum að þessu sinni.

Framsóknarflokkurinn fetaði fyrir fjórum árum nokkuð inn á braut prófkjöra og skoðanakannana um skipun framboðslista, en virðist ætla að draga í land að þessu sinni. Hins vegar hefur Alþýðuflokkurinn, sem fyrir fjórum árum var andvígur þessari grein lýðræðis, hætt sér að þessu sinni út í skoðanakannanir meðal flokksmanna.

Opin og bindandi prófkjör ætla enn í ár að verða séreinkenni Sjálfstæðisflokksins. Þau fóru mjög vel af stað á Seltjarnarnesi í síðasta mánuði. Rúmlega helmingur kjósenda á Nesinu tók þátt í prófkjörinu. Það lofar góðu um, að þátttaka verði einnig góð í öðrum sveitarfélögum.

Um næstu helgi verður í Reykjavík viðamesta og mikilvægasta prófkjörið. Fjórir af átta borgarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins verða ekki í kjöri að þessu sinni. Þess vegna er nú óvenjumikil ástæða fyrir almenna kjósendur að taka þátt í þeirri endurnýjun, sem óhjákvæmilega verður á borgarstjórnarflokki sjálfstæðismanna. Ekkert getur betur tryggt góðan framboðslista en einmitt mikil þátttaka í prófkjörinu.

Almenningur á því að venjast, að efstu menn framboðslista séu valdir af fámennum valdaklíkum og síðan staðfestir af fámennum flokksfundum. Hin opnu og bindandi prófkjör eru hressandi gustur í mollulofti baktjaldamakksins. Þau hafa endurvakið trú margra á styrk og gildi lýðræðisins.

Þetta nýja vopn almennings má ekki ryðga í slíðrum. Vísir vill skora á kjósendur að nota sér traustið, sem þeim er sýnt. Þessari áskorun er ekki eingöngu beint til sjálfstæðismanna í Reykjavík,heldur til allra þeirra, sem kost eiga á þátttöku í prófkjöri í sinni heimabyggð.

Framundan eru tvísýnar kosningar í Reykjavík. Sjálfstæðisflokkurinn og vinstri flokkarnir berjast um meirihlutann. Ef allt gengur að óskum í kosningunum í vor, hafa þátttakendur prófkjörsins átt þátt í vali mannanna, sem skipa meirihluta borgarstjórnarinnar. Þátttakendurnir hafa jafnframt tekið þátt í fyrsta bardaganum um að verja Reykjavík fyrir ásókn þeirra flokka, sem fara með völd í landinu um þessar mundir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ódýr vísindi Ólafs

Mikla athygli vakti um árið, er sextíu valinkunnir menn skrifuðu undir áskorun um lokun sjónvarpsins í Keflavík. Þessi áskorun sextíumenninganna hafði töluverð áhrif á þeim tíma og efldi raðir andstæðinga sjónvarpsins.

Sextíumenningarnir voru heppnir, að Ólafur Ragnar Grímsson prófessor var þá ekki byrjaður að þylja vísindi sín. Hann hefði ekki verið lengi að afgreiða þá með því að benda þeim á, að þeir væru ekki nema 60 af um það bil 100.000 kjósendum og því væri ekkert mark á þeim takandi.

En hinir 170 valinkunnu framsóknarmenn, sem skrifuðu undir viljayfirlýsingu um framhald á dvöl varnarliðsins, voru ekki svona heppnir. Í grein í Tímanum í dag, bendir Ólafur á, að þeir séu “einungis 170 af rúmlega 26.600 kjósendum flokksins”.

Síðan heldur Ólafur áfram með reikningsdæmi sitt, er hann fjallar um hinn furðulega mikla árangur af undirskriftasöfnun Varins lands. Hann segir eitthvað á þá leið, að allir kjósendur Sjálfstæðisflokksins og Alþýðuflokksins að undanskildum ungum jafnaðarmönnum séu andvígir brottför varnarliðsins. Þessir flokkar hafi fengið um 50.000 atkvæði í síðustu kosningum og því sé eðlilegt, að undirskriftasöfnun Varins lands nái til 40.000-50.000 manna.

Þar sem ljóst er, að minnst 55.000 manns hafa skrifað undir áskorun Varins lands, væri gaman að vita, hvar Ólafur staðsetur þá 5.000-15.000 menn, sem þarna eru umfram. Líklega mundi hann telja þetta fylgisaukningu flokkanna tveggja, því að ekki eru þetta framsóknarmenn samkvæmt fyrri hluta dæmis hans.

Í rauninni er dæmi Ólafs hreint rugl. Menn mundu aðeins yppta öxlum, ef venjulegir stjórnmálamenn flyttu þjóðinni slíkt dæmi. Málið er fyrst og fremst alvarlegt fyrir þá sök, að Ólafur er prófessor í félagsfræðideild og ætti ekki að varpa rýrð á þau fræði.

Undirskriftasöfnun framsóknarmannanna sýnir alls ekki að lítið brot af flokki þeirra sé andvígt brottför varnarliðsins. Hún sýnir, að 170 manna hópur í flokknum hefur tekið saman höndum um að vara við brottförinni. Engum félagsfræðingi í heiminum nema Ólafi dytti í hug að nota þessa tölu til að skipta Framsóknarflokknum í tvennt. Enda veit Ólafur betur en hann vill vera láta, að skoðanir hinna 170 framsóknarmanna njóta mikils hljómgrunns meðal flokksbræðra þeirra.

Undirskriftasöfnun Varins lands, sem stefnir að sem mestum fjölda þátttakenda, er annars eðlis. En samt duga reikningsaðferðir Ólafs þar ekki. Útilokað er, að söfnunin hafi náð til allra kjósenda Sjálfstæðis-og Alþýðuflokksins. Þar að auki eru áreiðanlega einhverjir kjósendur þessara flokka ekki nógu áhugasamir um varnarmálin til að gerast þátttakendur í áskorun um þau, auk þess sem aðrir kjósendur flokkanna tveggja eru beinlínis fylgjandi brottför varnarliðsins.

Hinir 55.000 þátttakendur í Vörðu landi eru búnir að sýna styrk sinn. Í engu landi eru til dæmi um hlutfallslega jafnmikla þátttöku í áskorun í umdeildu máli. Þennan sannleika eiga heiðarlegir félagsfræðingar að sjá og viðurkenna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Of mikið má af öllu gera

Söluskattur er að mörgu leyti hentugur skattur. Hann skattleggur eyðsluna í þjóðfélaginu en ekki tekjuöflunina. Hann er því ekki sami hemill á framtak og tekjuskatturinn er. Auk þess eru tiltölulega góðar heimtur á söluskatti og hann dreifist af jafnaðarréttlæti á flestar vörur og þjónustu í landinu.

Á tíma viðreisnarstjórnarinnar var stefnt að því að breyta tollum smám saman í söluskatt. Sú stefna hefur haldizt, síðan vinstri stjórnin tók við. En það hefur svo gerzt á allra síðustu árum, að skattheimta ríkisins í heild hefur aukizt gífurlega, langt umfram verðbólgu, og gert tekjuskattsbyrði fólks óbærilega. Þess vegna hefur nokkuð verið rætt um að nota söluskattinn líka til að taka að nokkru eða verulegu leyti við af tekjuskattinum.

En söluskatturinn verður um síðir mjög hár, ef hann á bæði að taka við af tollum og tekjuskatti. Mjög hár söluskattur getur leitt til verri innheimtu og einnig til slæmrar samkeppnisaðstöðu íslenzkra atvinnugreina gagnvart erlendum. Ekki er ljóst, hvenær þessu marki er náð, en full ástæða er til að fara varlega í hækkun söluskatts.

Bezta lausnin er auðvitað sú að draga saman fjárheimtur ríkisins. Þær eru nú um 30% af þjóðarbúskapnum, en voru ekki nema um 20% á viðreisnarárunum. Ef fjárheimturnar væru smám saman færðar aftur í fyrra horf,væri hægt að snarlækka tekjuskattinn án þess að hækka söluskattinn á móti. Það hefði verið viðeigandi umræðuefni ríkisstjórnarinnar og deiluaðila vinnumarkaðsins að ræða slíkar leiðir.

En því miður taldi ríkisstjórnin, að kassinn sinn gæti ekki séð af neinu fé. Hún taldi þvert á móti, að þessi breyting á skattakerfinu mætti gjarna verða ríkissjóði til eflingar. Hún lagði því til, að tekjuskattur yrði lækkaður um tvo og hálfan milljarð og söluskatturinn hækkaður á móti um þrjá og hálfan milljarð. Einn milljarð ætlaði hún að hirða sjálf að launum fyrir afskipti sín af vinnudeilunni, sem nú stendur yfir.

Síðan dró hún nokkuð í land. Hún féllst á að borga til baka helminginn af þessum milljarði til að tryggja það, að lágtekjufólk hefði gagn af skattabreytingunni. Ennfremur benti hún á, að hagnaður sinn mundi ekki koma fram á þessu ári, þar sem tveir mánuðir væru þegar liðnir af því. Sú staðreynd breytir ekki því, að hagnaður ríkissjóðs af dæminu verður verulegur á næsta ári og næstu árin.

Ríkisstjórninni tókst að fá meirihluta samninganefndar Alþýðusambands Íslands til að fallast á þessar tillögur um hagnað ríkissjóðs á kostnað launþega. Má telja það einstæðan sigur ríkisstjórnarinnar og sjónarmiða hennar að geta vafið hinum grandalausu þannig um fingur sér.

Um framgang málsins á Alþingi ríkir hins vegar meiri óvissa, því að stjórnarandstaðan öll hefur lýst sig andvíga þeirri söluskattshækkun, sem er umfram lækkun tekjuskatts.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Varð sér til skammar

Magnús Kjartansson er ekki vandur að meðölunum, þegar hann þarf að vekja á sér athygli. Í þetta sinn dugði honum ekki minna en upphlaup á þingi Norðurlandaráðs til þess að vekja athygli flokksbræðra sinna heima fyrir á því, hvílík hetja hann væri, þrátt fyrir tvístigið í varnarmálunum.

Magnús gagnrýndi Norðurlöndin fyrir lítinn stuðning við Ísland í landhelgismálinu. Um leið gaf hann í skyn með orðalaginu: “Ríkisstjórn Íslands finnst”, að hann talaði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Og svo gagnrýndi Magnús Noregsstjórn fyrir afskipti af varnarmálum Íslands.

Líklega hefur Magnús talið, að Norðurlandaráð væri nægilega daufgerð samkoma til þess, að hann kæmist upp,með skyndiárás sína. Menn mundu aðeins hrista höfuðið í sætum sínum, en ekki svara honum fullum hálsi. Þá hefði hann getað sagt við flokksbræður sína á eftir: “Sjáið þið, hvað ég er kaldur karl að segja þeim til syndanna”.

En í reyndinni tóku þingfulltrúar orð Magnúsar óstinnt upp. Harðorðastur var Daninn K. B. Andersen, en fleiri lögðu hönd á plóginn, þar á meðal Ólafur Jóhannesson forsætisráðherra. Ólafur tók sérstaklega fram, að Magnús hefði ekki talað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, heldur á eigin ábyrgð.

Ólafur og ræðumenn Norðmanna voru sammála um, að orðsending norsku ríkisstjórnarinnar til hinnar íslenzku um varnarmálin væri ekki þess eðlis, að hægt væri að kalla hana afskipti af íslenzkum innanríkismálum.

Ólafur og ýmsir aðrir ræðumenn bentu á, að samkvæmt starfsreglum Norðurlandaráðs ætti ekki að ræða þar um öryggis- og varnarmál. Sú regla stafar meðal annars af því, að Norðurlönd hafa þrenns konar sjónarmið í varnarmálum. Danmörk, Noregur og Ísland eru aðilar að Atlantshafsbandalaginu, Svíþjóð er hlutlaus og Finnar búa við vináttusamning við Sovétríkin.

Í Norðurlandaráði er fjallað um menningarmál, samgöngumál, efnahagsmál og samræmingu norrænna laga. Ráðið er enginn vettvangur fyrir illdeilur um varnarmál. Magnús hefur því gerzt sekur um brot á starfsreglum ráðsins og sýnt einstæðan skort á mannasiðum. Þannig fer fyrir mönnum, sem hafa óviðráðanlega þörf á að láta bera á sér.

Magnúsi fannst upplagt að tala með brauki og bramli í Norðurlandaráði til að vekja athygli á sér heima fyrir. En dæmi hans gekk ekki upp, því að aðrir þingfulltrúar settu strax ákveðið ofan í við hann, þar á meðal hans eigin forsætisráðherra.

Ólafur Jóhannesson hefur síðan sagt á Alþingi, að ekki verði af sinni hálfu frekari viðbrögð við ræðu Magnúsar. Þetta þýðir, að Ólafur hyggst ekki veita Magnúsi lausn frá ráðherraembætti fyrir frumhlaupið. Væri það þó eðlilegasta niðurstaðan, þegar ráðherra hefur orðið sér og þjóð sinni til skammar á erlendum vettvangi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Viðsjálir í viðskiptum

Fulltrúum Sovétstjórnarinnar þykir sjálfsagt að olían og bensínið, sem þeir selja Íslendingum hækki til sæmræmis við hækkanir á heimsmarkaði. Þess vegna hefur bensín og olía hækkað hér á landi í sama mæli og hjá þjóðum, sem kaupa þessar vörur aðallega frá löndum Araba.

Við getum ekki haft á móti því, að þessar vörur frá Sovétríkjunum séu jafnan á sama verði og heimsmarkaðurinn sýnir hverju sinni. En við teljum jafn sjálfsagt, að heimsmarkaðurinn ráði á sama hátt verðinu á afurðum þeim, sem við seljum til Sovétríkjanna.

Síðan við gerðum síðast samning við Sovétríkin um sölu á frystum fiski, hefur hann hækkað stórkostlega í verði á heimsmarkaði, ekki einungis í Bandaríkjunum, heldur einnig í Evrópu. Það er því ekki nema eðlilegt, þótt við teljum, að Sovétríkin eigi nú,.þegar viðræður eru hafnar um nýja samninga, að greiða verðhækkun til jafns við aðra viðskiptavini okkar.

En það undarlega hefur gerzt, að fulltrúar Sovétríkjanna í þessum viðræðum neita algerlega að fallast á þessi sjónarmið. Um leið og þeim finnst sjálfsagt að hækka olíuna til samræmis við heimsmarkaðsverð, telja þeir fráleitt að hækka frysta fiskinn til samræmis við heimsmarkaðsverð.

Þessi afstaða þeirra veldur því, að nú er slitnað upp úr samningaviðræðunum við þá og ekki virðast neinar horfur á, að samningar takist í náinni framtíð. Við höfum því tæpast lengur neitt, sem við getum selt Sovétríkjunum í staðinn fyrir olíu og bensín.

Vandamálin í viðskiptunum við Sovétríkin hrannast upp um þessar mundir. Óþægilegar tafir hafa orðið á afgreiðslu þeirra á olíu til okkar, svo að við höfum orðið að bjarga okkur með því að kaupa hana í Vestur-Evrópu. Þá olíu höfum við fengið á sama verði og hjá Sovétríkjunum.

Ennfremur ganga fulltrúar Sovétríkjanna nú ákaflega hart eftir greiðslum á viðskiptamismun síðasta árs. Að forminu til stundum við vöruskiptaverslun við Sovétríkin og á sú verzlun að jafnast upp. En á síðasta ári keyptu Sovétríkin miklu minna af okkur en gert var ráð fyrir í samningum, svo að upp hlóðst smám saman skuld, er nam meira en einum milljarði króna upp úr síðustu áramótum.

Fulltrúar Sovétríkjanna vilja ekki leysa þetta vandamál með því að kaupa af okkur meiri vörur. Í þess stað heimta þeir nú, að við gerum þegar í stað upp mismuninn í peningum. Tæplega helmingur hefur þegar verið greiddur, en þeir eru ekki ánægðir með það.

Þegar öll þessi vandamál eru saman talin, er vandséð, hvaða hag við höfum lengur af skiptum við slíka einstefnumenn. Við getum áfram búizt við vandamálum af þessu tagi, þegar verst stendur á hjá okkur og við erum sem veikastir fyrir viðskiptalegum þvingunum. Það boðar ekki heldur gott, þegar sendifulltrúi Sovétríkjanna gerir nú kröfu til þess, að ráðherrar taki sérstakt tillit til Sovétríkjanna, þegar þeir ræða opinberlega um mál á borð við Solzhenitsyn-hneykslið.

Við verðum því að hefja algera endurskoðun á viðskiptum okkar við Sovétríkin og stefna að því að verða óháðir þvingunum af þeirra hálfu.

Jónas Kristjánsson

Vísir