arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Frumvarp í tímahraki

Alþýðuflokkurinn getur engan veginn ætlazt til þess af samstjórnarflokkunum, að þeir samþykki efnahagsfrumvarp flokksins áður en fjárlög verða afgreidd. Efnahagsfrumvarpið er viðameira og flóknara en svo, að menn geti tekið afstöðu til þess í fljótu bragði.

Ef Vilmundur Gylfason og aðrir höfundar frumvarpsins fengju sínu framgengt, yrði alþingi að fjalla um það yfir hátíðarnar og taka svo til við fjárlögin í janúar. Að vísu segir ekkert, að slíkt sé bannað, en það stríðir þó gegn hefðbundnum vinnubrögðum á þingi. Föst venja er að staðfesta fjárlög fyrir jól og taka síðan frí.

Segja má, að ástandið sé svo alvarlegt, að að afbrigða sé þörf. En höfundar frumvarpsins hefðu staðið betur að vígi í kapphlaupinu við tímann, ef þeir hefðu sýnt frumvarpið tveim vikum fyrr. Þar með hefðu þeir gefið samstarfsflokkunum örlítið svigrúm til að hugleiða málið fyrir afgreiðslu fjárlaga.

En frumvarpið var bara ekki til fyrir tveim vikum. Það er samið í skyndingu og ber þess raunar nokkur merki. Í því eru ákvæði um breytingu á fjárlögum, sem ekki væri enn búið að samþykkja, ef farið væri eftir kröfum flutningsmanna! Slíkt ósamræmi vekur ekki traust og hvetur samstjórnarflokkana til að flýta sér hægt í málinu.

Við fyrstu sýn virðist efnahagsfrumvarp Alþýðuflokksins vera einkar athyglisvert. Þar er til dæmis skýrt ákvæði um, að ríkisbúskapnum sé haldið innan við 30% af þjóðarbúskapnum. Markmið af þessu tagi hafa ekki áður verið sett fram með jafn skýrum hætti í frumvarpi á alþingi.

Enginn vafi er á, að á þenslutímum er einkar gagnlegt að halda ríkisbúskapnum í skefjum. Þar að auki þrýstir jafnan svo margt á útþenslu ríkisbáknsins, að nauðsynlegt er á öllum tímum að hafa slíkan hemil. Annars linum við aldrei öngþveitið í efnahagsmálunum.

Ástæða er til að fagna tillögu um 3% samdrátt rekstrarútgjalda ríkisins og 10% samdrátt framkvæmdaútgjalda þess. Hins vegar eiga þessi atriði heima í fjárlagafrumvarpinu, úr því að það er ekki enn orðið að lögum.

Í efnahagsfrumvarpinu eru einnig virðingarverðar hugmyndir um, að niðurgreiðslum verði haldið í skefjum, meðal annars með því að hafa útsöluverð ekki lægra en verð til bænda. Á þessu er þegar orðinn mikill misbrestur og hættulegur.

Sérstök ástæða er til að vekja athygli á ákvæði um, að ríkið beiti sér með ýmsum ráðum fyrir því, að fjárfesting í landinu sé jafnan innan við 24,5% af þjóðarframleiðslu. Fjárfestingin er nefnilega allt of þungbær og alls ekki nógu arðbær.

Frumvarpið stefnir að því, að raunvöxtum verði náð árið 1980, aukning peningamagns í umferð verði takmörkuð og að sjálfvirkar útlánareglur verði látnar víkja fyrir arðsemissjónarmiðum. Allt er þetta til mikilla bóta.

Flutningsmenn vilja kjarasáttmála við samtök launþega um 5% kauphækkun á fyrsta ársfjórðungi 1979 og síðan 4% hækkun ársfjórðungslega, auk kaupauka á lægstu laun.

Efnislega hafa viðtökur samstarfsflokkanna verið fremur góðar. Því miður er ekki líklegt, að hugur fylgi máli. Þegar búið verður að fá Alþýðuflokkinn til að staðfesta fjárlögin, er hætt við, að áhugi samstjórnarflokkanna minnki snögglega.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þar fara fjórir í súginn

Þjóðhagslegt tjón Íslendinga af innlendri smjörframleiðslu nemur um 4000 milljónum króna á ári á núverandi verðlagi. Og fjóra milljarða króna mætti nota til margs annars, ef þeir lægju á lausu.

Efnahagsbandalagið framleiðir of mikið af smjöri. Sá vandi bandalagsins eykst með hverju árinu og engin breyting til batnaðar er fyrirsjáanleg. Talsmenn þýzka landbúnaðarráðuneytisins sögðu höfundi þessa leiðara nýlega, að vandinn virtist óleysanlegur.

Afleiðingin er sú, að bandalagið reynir að losna við hluta af smjörfjalli sínu á gjafverði. Fyrir skömmu tókst því að losna við 30.000 tonn til Sovétríkjanna á sem svarar 108 íslenzkum krónum kílóið.

Að sjálfsögðu er mjög snjallt að notfæra sér vandræði Efnahagsbandalagsins eins og Rússar gera. Ef menn geta tímasett kaup sín skynsamlega, t.d. með því að kaupa allt magnið einu sinni á ári eða einu sinni á tveggja ára fresti, geta þeir náð ótrúlega lágu verði.

Ef við ímyndum okkur eina ögurstund, að Ísland ætti ekkert smjörfjall og hefði enga smjörframleiðslu, gætum við leikið sama leik og Rússar. Við gætum hagnazt á kerfisbundnu landbúnaðaröngþveiti Efnahagsbandalagsins í stað þess að gefa því okkar offramleiðslu.

Við notum 1.400 tonn af smjöri á ári. Þetta magn gætum við fengið á 150 milljónir íslenzkra króna hjá Efnahagsbandalaginu, ef engin smjörframleiðsla væri hér í landinu.

Þetta mundi ekki kosta okkur nokkurn gjaldeyri, heldur þvert á móti spara hann. Við notum nefnilega meiri gjaldeyri en þetta til nauðsynlegra aðfanga smjörframleiðslunnar, svo sem í olíu og bensín, fóðurbæti og áburð, vélar og tæki.

Eitthvað mundi það kosta okkur að flytja inn 1.400 tonn af smjöri, þótt flutningunum væri hagað á skynsamlegan hátt. Við getum gizkað á, að vel mætti komast af með 50 milljónir króna í því skyni.

Þar með væru ársbirgðir okkar af bandalagssmjöri komnar upp í 200 milljónir króna.

Ef við vöknum svo upp af þessum draumi og könnum, hvað 1.400 tonn af innlendu smjöri kosta okkur, kemur í ljós, að við borgum ekki 200 milljónir króna, heldur 4.200 milljónir króna.

Neytandinn borgar 1.150 krónur fyrir hvert kíló af smjöri. Til viðbótar borgar ríkið 1.887 krónur fyrir sama kíló. Samtals kostar smjörkílóið því 3.037 krónur.

Þegar þessi upphæð er margfölduð með 1.400.000 kílóa ársneyslu, kemur í ljós, að smjörið kostar okkur 4.200 milljónir króna. Það er 4.000 milljónum króna of mikið. Hvert kíló er raunar 20 sinnum dýrara en það væri, ef við gætum flutt það inn.

Auðvitað mundi neytendur muna um að fá smjörkílóið á 143 krónur í stað 1.150 króna. Auðvitað mundi ríkið og skattgreiðendur muna um 2.640 milljón króna lækkun niðurgreiðslna. Loks mundi þjóðfélagið muna um lækkun gjaldeyriskostnaðar af aðföngum landbúnaðarins.

Í rauninni er fáránlegt að leggja áherslu á landbúnað hér á landi við veðurfarslegar og landfræðilegar aðstæður, sem engan veginn standast samjöfnuð við Efnahagsbandalagið og Bandaríkin.

Smjörframleiðslan ein veldur okkur um 4.000 milljón króna tjóni á ári. Og smjörið er bara hluti allrar vitleysunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sjálfstæðisflokkurinn í sókn

Hin meginniðurstaða skoðanakönnunarinnar kemur minna á óvart, hin mikla fylgisaukning Sjálfstæðisflokksins. Hann er eini stjórnarandstöðuflokkurinn og nýtur þess einnig, að ríkisstjórnin er á kafi í margvíslegum vandamálum.

Athyglisvert er þó, að flokkurinn skuli á aðeins nokkurra mánaða stjórnarandstöðu hafa náð nærri öllu því fylgi, sem hann tapaði í kosningum sumarsins. Hann hefur nú endurheimt fylgið, er hann náði á öllu valdaskeiði síðustu vinstri stjórnar, sem var mjög óvinsæl.

Samkvæmt könnuninni hefur Sjálfstæðisflokkurinn aukið fylgi sitt úr 33% í 42%. Þessi aukning er að verulegu leyti utan Reykjavíkur og er nú svo komið, að flokkurinn er stærri utan hins gamla höfuðvígis en innan þess.

Könnunin sýndi fylgisaukningu flokksins í Reykjavík úr tæpum 40% í 41%, sem er afar lítið í samanburði við aðra landshluta. Þetta bendir til, að flokknum muni reynast mjög torsótt að ná aftur meirihluta í Reykjavík, þótt honum kunni að öðru leyti að vegna vel í stjórnarandstöðu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Alþýðuflokkurinn heldur sínu

Mest kemur á óvart sú niðurstaða skoðanakönnunar Dagblaðsins á fylgi stjórnmálaflokkanna, að Alþýðuflokkurinn skuli enn halda að mestu leyti fylgisaukningu kosninganna í sumar. Samkvæmt könnuninni hefur hann nú 21% fylgi í stað 22% í sumar.

Því hefur verið haldið fram, meðal annars í leiðurum Dagblaðsins, að fylgið sé að hrynja af Alþýðuflokknum vegna erfiðrar stöðu hans í ríkisstjórninni. Niðurstaða skoðanakönnunarinnar knýr okkur og aðra til að endurskoða þetta álit.

Að vísu mega menn ekki taka niðurstöður skoðanakannana of alvarlega. Við minnumst þess þó eins og fleiri, að skoðanakannanir Dagblaðsins fyrir kosningar þessa árs fóru ótrúlega nærri réttum úrslitum. Við treystum þeim því betur en áður.

Um þetta sagði Eiður Guðnason þingmaður í viðtali við Dagblaðið í gær: ” … ég hef tilhneigingu til að hafa nokkra trú á ykkar skoðanakönnunum í ljósi reynslunnar. Fyrir síðustu kosningar töldu ýmsir, að þetta væri lítið að marka, en annað kom í ljós.”

Um úrslitin almennt sagði Eiður: “Ég held, að ríkisstjórnin sé ennþá svona hóflega vinsæl. Hvað hún verður það lengi, er aftur annað mál. Það fer náttúrlega eftir því, hvað gerist hér á næstu mánuðum, fram til 1. marz.”

Svipuð sjónarmið komu fram hjá ýmsum, sem þátt tóku í könnuninni. Þeir sögðu, að ríkisstjórnin hefði setið svo skamma hríð, að lítil reynsla væri enn komin á störf hennar. Biðlund þessa fólks kann að þrjóta síðar í vetur, ef ríkisstjórnin verður þá ekki talin hafa staðið sig nógu vel.

Annað hvort er, að kjósendur telja Alþýðuflokkinn ekki hafa svikið kosningaloforð með eftirgjöfum í ríkisstjórn eða þá, að þeir telja fyrirvara þingmanna flokksins og yfirlýsingar þeirra um sérstöðu vera fullnægjandi í hinni pólitísku taflstöðu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Offramleiðslan játuð

Hið nýja landbúnaðarfrumvarp ríkisstjórnarinnar er síðbúin viðurkenning á, að of mikið sé framleitt af kjöti og mjólkurafurðum í landinu og að draga þurfi saman seglin í hefðbundnum landbúnaði.

Þetta er ekki aðeins skoðun ríkisstjórnarinnar. Frumvarpið er að mestu samið af nefnd sex bænda og eins ráðuneytisstjóra. Það nýtur stuðnings Stéttarsambands bænda, Búnaðarfélags Íslands og Framleiðsluráðs landbúnaðarins.

Fyrir nokkrum árum var deilt hart um þetta mál. Þá höfnuðu stjórnvöld og talsmenn landbúnaðarins gersamlega hugmyndinni um samdrátt í landbúnaði. Þá voru talsmenn þessarar hugmyndar kallaðir “óvinir bændastéttarinnar”.

Hrakspár hinna svonefndu óvina hafa rætzt. Hin stjórnlausa framleiðsluaukning á kjöti og mjólk á ábyrgð og kostnað ríkisins hefur sprengt ríkissjóð. Útflutningsuppbætur, beinir landbúnaðarstyrkir og niðurgreiðslur búvöru eru komin upp í 14% fjárlaga.

Greinargerð hins nýja frumvarps hljómar eins og gamall leiðari upp úr Dagblaðinu. Það er kerfið sjálft, sem nú segir: “Mikill vandi steðjar að íslenzkum landbúnaði vegna framleiðslu mjólkur og sauðfjárafurða umfram það, sem selst á innanlandsmarkaði.”

Í greinargerðinni kemur fram, að í landinu eru nú rúmlega árs birgðir af osti og eins og hálfs árs birgðir af smjöri. Þar kemur fram, að framleiðsla kindakjöts er 50% meiri en innanlandsmarkaðurinn þolir.

Síðan segir þar: “Miklar athuganir hafa farið fram á sölumöguleikum á framangreindum afurðum erlendis og samkvæmt þeim er ekki von til, að unnt sé að selja mjólkurafurðir eða kindakjöt nema á hluta framleiðslukostnaðarverðs.”

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á fáum árum, er Dagblaðið annars vegar og kerfið og bændasamtökin hins vegur eru orðin sammála um, hvert ástandið sé. Viðurkenning á staðreyndum er fyrsta og mikilvægasta skrefið í átt til endurbóta.

Samkvæmt frumvarpinu á að heimila ráðherra að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda, þannig að sportbændur í þéttbýli og stórbændur fái minna í sinn hlut en bændur á meðalstórum fjölskyldubúum.

Líklega reyna menn að komast undan þessum ákvæðum með því að skipta stórum búum að nafninu til. Þó stendur í greinargerð, að framleiðslukvóti skuli vera bundinn við lögbýli og þá ábúendur, sem þar áttu lögheimili árið 1977. Nýbýli virðast þar með vera úr sögunni.

Samkvæmt frumvarpinu á að heimila ráðherra að greiða bændum verðbætur fyrir að draga úr framleiðslu sinni. Er talað um helmings bætur fyrir allt að 10% samdrátt. Þetta er í ætt við tillögur Dagblaðsins.

Samkvæmt frumvarpinu á að heimila ráðherra að leggja sérstakt gjald á allt innflutt kjarnföður til að reyna á þann hátt að draga úr framleiðslu. Tekjurnar á að nota til að bæta samdrátt hjá bændum og til að borga útflutning umfram uppbætur, svo og til að efla innlenda grænfóðurframleiðslu.

Allt stefnir þetta í rétta átt. Árangurinn fer svo eftir því, hvernig á málum verður haldið, því að tillögurnar eru allar í formi heimildarákvæða. Vandséð er þó, að tillögurnar samsvari hinu hrikalega ástandi, sem greinargerð þeirra lýsir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Uggvænleg framtíðarspá

Lífskjör Íslendinga munu fara versnandi hér eftir, ef hvorki tekst að halda fiskistofnunum í lagi né byggja upp orkufreka stóriðju í landinu.

Þetta er ein af niðurstöðum Ágústs Valfells prófessors í skýrslu, sem hann hefur samið um “Ísland 2000”. Þar kemur fram, að margvíslegar hættur verða á vegi þjóðarinnar á næstu áratugum.

Ástandið verður nokkru skárra en ekki miklu skárra til lengdar, ef okkur tekst að vernda fiskstofnana. Þá má búast við, að lífskjör haldi áfram að batna fram undir árið 1990 og að þau verði þá orðin rúmlega 20% betri en. nú.

Þar með verða líka fullnýttar allar orkulindir Íslendinga aðrar en vatns- og jarðvarmaorka. Með vaxandi fólksfjölda eftir árið 1990 munu lífskjörin síðan fara versnandi, nema ráð séu í tíma tekin.

Um leið þarf að fást við annað vandamál, sem er í uppsiglingu. Búast má við olíuskorti í heiminum árið 1985 eða síðar. Þótt skorturinn komi síðar í ljós, er ljóst, að á næsta áratug mun olía halda áfram að hækka í verði.

Þessi þróun mun rýra lífskjör okkar, nema við förum að búa okkur undir að framleiða sjálfir eldsneyti úr vatnsorku. Nota má vetni, ef vélum. skipa, flugvéla og bíla verður breytt. En einnig er hægt að vinna venjulegt bensín og gasolíu úr vetninu.

Ágúst Valfells telur, að framleiðslukostnaður íslenzks bensíns verði um 56 krónur á lítra á núverandi verðlagi. Það er heldur dýrara en það 40 króna bensín, sem við flytjum nú inn. En samt kemur fyrr eða síðar að því, að innlent bensín yrði ódýrara.

Það mun kosta þjóðina 15000 megavött af ónotaðri vatnsorku að verða sjálfri sér nóg um eldsneyti. Þá verða samt eftir 1500 megawött af ónotaðri vatnsorku og 4500 megavött af ónotuðum jarðvarma, sem Ágúst vill nota til orkufreks efnaiðnaðar.

Hann telur heppilegt, að á næstu 20-30 árum verði reistar hér á landi 15-22 stórar verksmiðjur af því tagi. Íslendingur geti sjálfir átt orkuverin og a.m.k. 20 af verksmiðjunum. Með þessum hætti megi búa 70.000 -100.000 manns til viðbótar góða lífsafkomu í landinu.

Ágúst stingur upp á orkukeðju, þar sem fremst komi stóriðja, en noti 200-250 stiga vatn, síðan hitaveita, er noti 100 stiga vatn, þá ylrækt, er noti 40 stiga vatn og loks fiskirækt er noti 15 stiga vatn. Þannig sé hægt að nota sama vatnið aftur og aftur.

Með þessum hætti á að vera unnt að brauðfæða 300.000 manna þjóð um næstu aldamót og 340.000 manna þjóð árið 2010.

Með þessum hætti eiga lífskjörin árið 2010 að vera orðin helmingi betri en þau eru nú. En þar með verður líka hámarkinu náð. Eftir það munu lífskjörin versna, nema þjóðinni hafi hætt að fjölga um það leyti. Auðlindirnar verða sem sagt fullnýttar.

“Lífsgæði verða mest, þegar tiltölulega fáir einstaklingar nota háþróaða tækni til að framleiða mikið á hvern einstakling, jafnframt því, sem þeir eru lausir við þau vandamál, sem miklu þéttbýli fylgja, svo sem meiri náttúruspjöll og mengun en ella”, sagði Ágúst í spá sinni.

Samkvæmt skýrslu hans þurfum við að halda fólksfjölgun í skefjum, hætta ofveiði, undirbúa eigin eldsneytisvinnslu og efla orkufrekan efnaiðnað í samvinnu við útlendinga, annars muni illa fara.

Ábendingar hans eru einkar umhugsunarverðar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Jarðarförin verður síðar

Þingmenn Sjálfstæðisflokksins sitja hjá meðan þingmenn Alþýðuflokksins greiða atkvæði með frumvörpum, sem þeir sjálfir finna allt til foráttu. Þessi misjafna iðja verður Sjálfstæðisflokknum helzt til málsbóta í samkeppninni við Alþýðuflokkinn í stjórnarandstöðunni.

Að öðru leyti er Alþýðuflokkurinn svo fyrirferðarmikill í stjórnarandstöðu, að þar er tæpast rúm fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Alþjóð veit um skoðanir Vilmundar Gylfasonar og Braga Sigurjónssonar á efnahagslögunum nýju, en enginn man, hvaða álit Geir Hallgrímsson hafði á þeim né hvort hann hafði það.

Alþýðuflokkurinn fer á kostum í stjórnmálunum á öndverðum þessum vetri. Flokkurinn virðist kerfisbundið stunda stjórnarandstöðu í orði og stjórnarstuðning á borði. Þingmenn hans rakka í sig lagafrumvörp ríkisstjórnarinnar og greiða þeim síðan atkvæði.

Ríkisstjórn, sem nýtur stuðning Alþýðuflokksins á þennan sérkennilega hátt, þarf raunar ekki á stjórnarandstöðu að halda. Það er kannski þess vegna, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur gleymzt í hugum fólks.

Þar í flokki er hugsað hægt og gengið þreytulega til vígvallar. Enda er bardaganum yfirleitt lokið, þegar Sjálfstæðisflokkurinn kemur til skjalanna. Alþýðuflokkurinn er búinn að berjast þar í stjórnarandstöðu með hávaða og látum og búinn að lúta í lægra haldi fyrir ríkisstjórninni.

Þar með er bardagamálið úr sögunni. Á næsta morgni rísa hinir vopndauðu og heyja nýjan bardaga út af nýju máli. Alltaf er Alþýðuflokkurinn í sviðsljósinu og alltaf missir Sjálfstæðisflokkurinn af lestinni.

Enginn hefur enn skýrt á frambærilegan hátt hvernig stjórnmálaflokkur getur í senn verið í stjórnaraðstöðu og stjórnarandstöðu að hætti Alþýðuflokksins. Ekki hefur leiksýningin vakið neina aðdáun kjósenda flokksins. Og enn síður vekur hún aðdáun samstarfsflokkanna í ríkisstjórn.

Aldrei hafa samstjórnarflokkar slegizt jafn hatrammlega hér á landi og Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið gera um þessar mundir. Blöð þessara flokka flytja því sem næst daglega óbótaskammir um hinn flokkinn.

Í öllum mikilvægum málum, sem hingað til hefur rekið á fjörur ríkisstjórnarinnar, eru þessir tveir flokkar á öndverðum meiði og ófeimnir við að lýsa sérstöðu sinni. Enda rambar ríkisstjórnin mánaðarlega á barmi falls.

Hlutverk sáttasemjarans hlýtur að vera ákaflega erfitt við þessar aðstæður. Þá kemur sér vel fyrir Framsóknarflokkinn að hafa léttar hugmyndafræðilegar föggur. Eigin skoðanir eru ekki mikið að flækjast fyrir, þegar flokkur forsætisráðherra er að reyna að bræða saman andstæðar hugmyndir órólegu flokkanna.

Ríkisstjórnin er eins og frumdýr, sem breytir lögun sinni eftir aðstæðum hverju sinni. Hugsanlegt er, að hún lifi hver innanbúðarátök á fætur öðrum. Og kannski verður fólk svo vant skrípaleiknum, að því finnist hann eðlilegur.

Hitt er ljóst, að gagnkvæmt traust skortir alveg í ríkisstjórninni. Samstarfið er bara form án innihalds. Bragi Sigurjónsson lýsti þessu þannig, að stjórnin væri dauð, en jarðarförin yrði auglýst síðar.

Löng bið kann að verða eftir jarðarförinni. En stjórnin er samt jafn dauð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Gert út á geðklofa

“Þetta er vond ríkisstjórn og ég styð hana” gætu verið einkunnarorð þingmanna Alþýðuflokksins um þessar mundir. Það, sem gerðist við afgreiðslu efnahagslaganna, getur endurtekið sig við afgreiðslu fjárlaga. Það getur gerzt nánast endalaust.

“Ég styð ríkisstjórnina til allra góðra verka” er brandari þessarar vertíðar í stjórnmálunum. Þetta segja þingmenn Alþýðuflokksins um leið og þeir fárast út af hugmyndum Alþýðubandalagsins í ríkisstjórn. Síðan fallast þeir á þessar hugmyndir með atkvæði sínu.

Í framkvæmdinni hafa þingmenn Alþýðuflokksins einkum stutt ríkisstjórnina til vondra verka. Þeir kveina og kvarta, en láta segjast að lokum. Þannig afgreiddu þeir efnahagslögin og þannig geta þeir jafn auðveldlega afgreitt fjárlögin.

Sálfræðileg hugtök má tæpast nota um stofnanir í stjórnmálum. Ein líking er samt svo freistandi, að hjá henni verður ekki komizt. Hún er sú, að þingflokkur Alþýðuflokksins sé kannski klofinn, en fyrst og fremst þó geðklofinn.

Sáttasemjarinn skoðanalausi, sem hefur forsæti fyrir ríkisstjórninni, hlýtur að hugleiða, hvort afgreiðsla efnahagslaganna hafi ekki fært honum á silfurdiski vinnuaðferð, sem unnt sé að endurtaka aftur og aftur.

Hví skyldi hann ekki freistast til að gera ríkisstjórnina út á geðklofa Alþýðuflokksins? Forsætisráðherrann á raunar ekki margra annarra kosta völ. Samstarfsflokkarnir eru á öndverðum meiði í öllu, sem máli skiptir.

Almennt væri geðklofi stjórnmálaflokks ekki talinn heppilegur hornsteinn stjórnarsamstarfs. En aðstæður stjórnmálanna eru vægast sagt óvenjulegar um þessar mundir. Geðklofi er ekki verra meðal en hvað annað, þegar tilgangurinn er sá einn að sitja að völdum sem lengst.

Upphaflega var forsætisráðherrann og flokkur hans sama sinnis og Alþýðuflokkurinn í vísitölumálinu. Framsóknarflokkurinn má eiga það, að hann hefur flokka minnst sleikt forustumenn launþegasamtaka.

Að lokum voru efnahagslögin svo afgreidd að vilja Alþýðubandalagsins og forustumanna launþegasamtaka. Forsætisráðherrann kaus að skipta um “skoðun”, af því að þannig fékkst útkoma úr dæminu. Honum er alveg sama, hverjar slíkar útkomur eru, bara ef stjórnin situr áfram.

Raunar er ekkert athugavert við slík vinnubrögð. Þau nafa tíðkazt í stjórnmálum frá alda öðli og eru kölluð stjórnvizka. Ólafur Jóhannesson er eins konar Talleyrand Íslands og er þar ekki leiðum að líkjast.

Hitt er út í hött hjá Alþýðuflokknum að halda áfram að kveina og kvarta, þótt útkoman sé ekki að skapi. Annaðhvort átti flokkurinn að fella efnahagslögin og þar með ríkisstjórnina eða telja sér trú um, að þessi vondu lög væru í rauninni góð.

Í næsta skrípaleik verður leikur forsætisráðherra auðveldari. Þar fara saman skoðanir Framsóknarflokksins og Alþýðubandalagsins um aukna skatta og aukin ríkisumsvif. Það liggur því í augum uppi, að við afgreiðslu fjárlaga verði enn reynt að gera út á geðklofa Alþýðuflokksins.

Þá geta þingmenn Alþýðuflokksins sagt: “Þetta eru vond fjárlög og ég styð þau”. Þeir geta líka sagt: “Ég styð ríkisstjórnina til allra góðra verka” og stutt hana til vondra verka. Þetta hefur þjóðin horft upp á í öðru máli. En hún er hætt að hlæja.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið