arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Í stríð við steintröllið

Grímseyingar töldu sig vita betur en Vitamálaskrifstofan í Reykjavík, hvar og hvernig ætti að byggja hafnargarð í Grímsey. Embættismannavaldið syðra tók ekkert mark á Grímseyingum, faldi sig á bak við verkfræðinga sína og lét byggja þann fræga garð, sem nú sést hvorki tangur né tetur af.

Patreksfirðingar fengu viðurkennda sérfræðinga til að reikna út hagkvæmni virkjunar Suður-Fossár. Þessir sérfræðingar voru ekki embættismenn, svo að valdsmennirnir suður í Reykjavík tóku ekki minnsta mark á þeim og létu í staðinn virkja í Mjólká. Sú virkjun verður mun dýrari og vatnsminni en embættismannavaldið hafði áætlað.

Sunnlendingar tóku frumkvæðið í þróunarmálum landshluta sins og létu taka saman Suðurlandsáætlun um þróun atvinnulífs og opinberrar þjónustu á svæðinu. Alræðisherrunum í Framkvæmdastofnun ríkisins þótti Sunnlendingar lítið erindi eiga upp á dekk og komu i veg fyrir, að gerð áætlunarinnar yrði fjármögnuð með venjulegum og eðlilegum hætti.

Dæmin af þessu tagi hrannast upp. Hvarvetna lenda sveitarstjórnamenn í átökum við embættismannavald ríkisins í Reykjavík og ná engum árangri fremur en þeir væru að berjast við steintröll. Verkaskipting ríkis og sveitarfélaga er orðin marklítil, því að ríkið hefur sölsað undir sig öll völd, sem skipta máli. Peningarnir, valdið og verkfræðingarnir hafa safnazt fyrir á opinberum skrifstofum í Réykjavík. Alvarlegasta skrefið í þessa átt steig ríkisstjórnin fyrir tæpum tveimur árum, þegar hún belgdi út tekjustofna sína á kostnað tekjustofna sveitarfélaga.

Aðeins Reykjavíkurborg hefur haft bein í nefinu til að hamla gegn ægivaldi ríkisins. Borgin hefur haft fjárhagslegan og þekkingarlegan styrk til að fara sinar eigin götur, t.d. í fræðslumálunum. En að undanförnu hefur ríkið reynt að kúga Reykjavíkurborg með því að hækka annars vegar stórlega gjaldskrár opinberrar þjónustu á vegum ríkisins og neita hins vegar um hækkun á gjaldskrám þjónustu á vegum borgarinnar. Þannig er reynt að þjarma að síðasta útverði sveitarstjórnavaldsins á Íslandi.

Hingað til hafa sveitarstjórnarmenn bara kvartað. En þeir hafa haldið áfram að ganga stafkarls stíg milli ríkisskrifstofa í Reykjavík til að sníkja mola af borði afræðisvaldsins. Nú er hins vegar kominn tími til að taka upp hanzkann og hefja baráttu við ríkisvaldið.

Sveitarstjórnirnar á landinu eru í margfalt nánara sambandi við fólkið en ríkisvaldið og embættismennirnir eru. Ef hinar dreifðu sveitarstjórnir taka saman höndum um að styðja í næstu alþingiskosningum eingöngu þá menn, sem treystandi er til að vinna ötullega að dreifingu valdsins frá ríkinu til sveitarfélaganna, er björninn að mestu leyti unninn.

Það er þjóðhagsleg og lýðræðisleg nauðsyn, að sveitarfélögin og landshlutasamtök þeirra taki við sköttum og skyldum af ríkisvaldinu. Með sameiginlegu átaki geta sveitarfélögin kúgað ríkisalræðið og reist sína Grímseyjargarða, þar sem þeir eiga að vera.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hvað skyldi henta Grikkjum?

Einna lífseigasti hleypidómurinn um framandi þjóðir er efinn um, að þær séu færar um að sjá um sig sjálfar. Greinilegast kemur þetta fram í tali um aðra kynþætti en hvíta menn. Svartir menn eru taldir vera náttúrubörn, skemmtilegir einfeldningar, sem megi vera því fegnir, að hvíti maðurinn vilji skipuleggja og stjórna dálítið fyrir þá.

Það er löngu hætt að þykja viðeigandi að gera öðrum þjóðum og kynþáttum upp illmennsku og aðra lesti. Þjóðverjar gerðu mikið af þessu fyrir aðra heimsstyrjöldina og í henni. Þegar þeir réðust inn í Pólland og hófu heimsstyrjöldina, voru þeir uppfullir af sögum um grimmd og skepnuskap Pólverja. Og Gyðingaofsóknirnar byggðust náttúrlega á því, að almenningi hafði verið talin trú um, að Gyðingar væru hræðilegir menn.

Hleypidómar af þessu tagi biðu mikið afhroð með falli þriðja ríkisins. Félagsfræðingar og sálfræðingar á Vesturlöndum gerðu ýtarlegar rannsóknir á tilurð alls konar hleypidóma, einkum gagnvart Gyðingum og svertingjum. Þeir uppgötvuðu, hvernig slíkir hleypidómar sáðu sér í og ræktuðust upp í sálarlífi fólks, sem átti við vandamál að stríða, efnahagsleg, stjórnmálaleg, félagsleg eða sálræn.

Afleiðingin varð sú, að hinir grófu hleypidómar þóttu ekki lengur húsum hæfir á Vesturlöndum. En miklu lífseigari voru hinir mildari hleypidómar, sem ekki voru um illmennsku framandi manna, heldur barnaskap þeirra og greindarskort. Þetta þekkjum við bezt í viðhorfum hvítra manna gagnvart svertingjum. Þeir eru taldir latir og værukærir, gefnir fyrir munað og tónlist, óáreiðanlegir og óreglusamir, eins konar unglingar i heimi hinna fullorðnu, hvítu manna.

Svipuð viðhorf koma oft fram gagnvart hinum rómönsku þjóðum Miðjarðarhafsins. Menn tala um Grikki og Spánverja eins og börn, sem vilji helzt syngja og leika sér og séu ófær um að taka skynsamlega afstöðu i stjórnmálum. Menn skeggræða um tilfinningasemi þeirra og orðaflaum og telja sér trú um, að ungæðisfólk af þessu tagi þurfi styrkan foreldraaga, jafnvel einræðisstjórn.

Raunar er það ákaflega hrokafullt hjá fólki úr Norður-Evrópu að hafa slíkar skoðanir á þjóðum, sem eru miklu eldri menningarþjóðir, ekki sízt gagnvart Grikkjum, sem þekktu lýðræði, viturlega heimspeki, ýmis vísindi og hinar fegurstu listir, meðan forfeður okkar lifðu í steinaldarmyrkri.

Það er fráleitt að skrifa eins og íslenzkur blaðamaður gerði nýlega í Morgunblaðinu: ,,En það eru ekki allar þjóðir, sem þola að búa við lýðræði. Grikkir eru þar í bópi. Hæfilegt einræði er það, sem hentar þeim langsamlega bezt. Hafi ég verið sannfærð um það fyrr, þykist ég enn vissari en áður eftir dvölina í landinu.”

Við því er lítið hægt að segja, þótt menn gangi með svona hortuga hleypidóma gagnvart elztu lýðræðisþjóð jarðarinnar og einni mestu menningarþjóð allra tíma. Menn munu alltaf rækta með sér hleypidóma, hvað sem vísindin segja. En blaðamenn í heimi lýðræðis og frjálshyggju hafa sérstaka ábyrgð gagnvart almenningi. Þeir hafa aðstöðu til að sá hleypidómum í huga fólks og ættu því að forðast slíka sáðmennsku eins og heitan eldinn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Gleðidagur í Eyjum

,,Heimferðin er hafin” var fyrirsögn leiðara Vísis á laugardaginn. Þar var rætt um, að Vestmannaeyingar væru farnir að undirbúa heimferð sína út í Eyjar og að nokkrar fjölskyldur væru þegar fluttar. Í þeirri viku, sem síðan er liðin, hefur greinilega komið í ljós, að Vísir var ekki óhóflega bjartsýnn. Heimferð Eyjamanna er ekki aðeins hafin, heldur hafin af fullum krafti.

Margir tugir fjölskyldna eru þesar fluttir aftur til Eyja, og mikill fjöldi annarra fjölskyldna vinnur nú að því að koma lausum eignum sínum heim. Bæjaryfirvöld í Eyjum sjá fram á, að nú þarf með miklum hraða að koma þar aftur upp verzlun og annarri nauðsynlegri þjónustu.

Jarðfræðingar hafa farið ofan í gíginn og úrskurðað, að gosinu væri lokið. Enn stafar þó hættu af eiturgasi, svo að fólki hefur verið ráðlagt að fara varlega. Þá er enn nokkur hætta á sandfoki, því að hreinsun bæjarins er enn í fullum gangi og verður næstu mánuði.

Bygging íbúðarhúsa er þegar hafin, og iðnaðarmenn reikna með mikilli byggingavinnu í Eyjum á næstu mánuðum. Skipulagt hefur verið nýtt hverfi og lagðar götur um það. Bæjarstjórnin vill, að eitthvað af innfluttu Viðlagasjóðshúsunum verði reist úti í Eyjum til að létta á húsnæðisvandræðunum, sem fyrirsjáanleg eru, þegar Vestmannaeyingar byrja að flykkjast heim.

Rafmagnsskorturinn er mesti þröskuldurinn á heimleið Eyjamanna. Stóru fyrirtækin, sem veita mestu atvinnuna, geta ekki hafið starfrækslu fyrr en séð hefur verið fyrir auknu rafmagni. Mikil bót fæst í lok þessa mánaðar, þegar bráðabirgðatengingu rafstrengsins frá landi og uppsetningu olíustöðvar lýkur. Tvær olíustöðvar bætast svo við kerfið fyrrihluta vetrar, um þær mundir, er hreinsun bæjarins á að vera lokið.

Þrátt fyrir allar hörmungarnar hefur gosið einnig haft sínar jákvæðu hliðar. Landrýmið hefur aukizt verulega og efni til vega og bygginga hefur einnig aukizt. Einna mikilvægast er, að nýja hraunið skýlir vel innsiglingunni í höfnina og skapar möguleika á mikilli stækkun hafnarinnar. Möguleikar Vestmannaeyja sem útgerðarbæjar hafa því vaxið að marki.

Eyjamanna bíða nú stórkostleg verkefni heima fyrir næstu daga, vikur og mánuði. Þeir þurfa að byggja aftur upp opinbera þjónustu, opna verzlanirog þjónustufyrirtæki, um leið og undirstöðuatvinnuvegirnir, útgerð og fiskvinnsla, taka aftur til starfa. Þetta verður hinum heimkomnu ánægjulegt verk.

Þrátt fyrir svart útlit á stundum hefur vörnin aldrei bilað. Hið frábæra varnarstríð gegn náttúruöflunum undanfarna mánuði hefur borið þann árangur, að nú getur lífið haldið aftur innreið sína í Vestmannaeyjar með eðlilegum hætti. Vörninni hefur verið snúið upp í sókn. Eyjar munu haldast í byggð og meirihluti íbúanna mun flytjast þangað aftur. Þjóðfélaginu í heild hefur verið forðað frá miklu tjóni.

Það eru því gleðidagar í Eyjum um þessar mundir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vinur meðal vina

Hún er einn af síðustu útvörðum stéttar, sem margir líta á sem tímaskekkju í nútímanum, stéttar erfðakonunga. Samt er hún einmitt drottning ríkis, sem einna lengst hefur gengið í átt til nýrra lífshátta. Og konungdæmi hennar er fast í sessi, því að allur þorri dönsku þjóðarinnar vill fremur halda Margréti drottningu en að ríkið verði að lýðveldi.

Vinsældir Margrétar í heimalandi sínu eru feikilegar, jafnvel enn meiri en hins alþýðlega föður hennar. Hún er drottning í nýjum stíl, laus við tildur, létt í framkomu, skorinorð og skjót í tilsvörum. Þess verður greinilega vart, að danska þjóðin kann vel að meta drottningu sína og hennar alþýðlega, danska fas.

Heimsókn Margrétar til Íslands er á bezta tíma. Samskipti Danmerkur og Íslands hafa aldrei verið ánægjulegri en einmitt nú. Gömul vandamál fyrri tíma eru horfin eins og dögg fyrir sólu. Og Íslendingar átta sig nú betur á því en nokkru sinni áður, hve góðir grannar Danir eru.

Við minnumst þess, að skilnaður Danmerkur og Íslands í tvö ríki var gerður með góðu samkomulagi beggja aðila. Við minnumst hins fræga heillaóskaskeytis Danakonungs á þeim degi, er Ísland varð lýðveldi. Við minnumst hins sérstæða höfðingskapar, sem Danir hafa sýnt okkur í handritamálinu.

Þetta eru þrjú dæmi um óvenjuleg milliríkjaviðskipti, dæmi um einstæða skynsemi og góðvild í heimi andstæðna og átaka. Við höfum líka nýleg dæmi um, að Danir telja ekki eftir sér að vera vinir vinum sínum. Þeir gættu hagsmuna okkar í Efnahagsbandalaginu, þegar við gerðum viðskiptasamning við það. Þeir hafa ásamt öðrum tekið upp hanzkann fyrir okkur í Atlantshafsbandalaginu í sambandi við landhelgisdeilu okkar við Breta. Og þeir hafa safnað stórfé í frjálsum samskotum til Vestmannaeyja vegna eldgossins.

Ísland og Danmörk eru nú að ýmsu leyti tengd traustari böndum en á sambandstímanum. Íslendingar og Danir hafa ferðazt mikið í landi hvor annars. Óteljandi vináttubönd einstaklinga tengja þessar þjóðir saman. Opinbert samstarf verður líka traustara með hverju árinu, sem líður. Við sækjum engu síður en áður fyrirmynd til Danmerkur, þegar við erum að endurnýja stjórnkerfi okkar, lög og reglugerðir.

Betri nágranna en Dani er vart hægt að hugsa sér. Flestir Íslendingar, sem koma til Danmerkur, kunna sérlega vel við sig og hlakka til að koma þangað aftur. Við vonum, að Margrét Danadrottning kunni nú ekki síður vel við sig hér á landi. Hún mun gera víðreist um landið á þeim skamma tíma, sem hún hefur til umráða. Við vonum, að þær ferðir verði henni til ánægju og yndisauka.

Margrét drottning er verðugur fulltrúi þjóðar, sem er í miklum metum hjá okkur. Við bjóðum hana hjartanlega velkomna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vinsamlegt árangursleysi

Landhelgisviðræðurnar við Vestur-Þjóðverja komast á nýtt og betra stig, þegar Willy Brandt kanslari kemur hingað til lands í ágúst. Hann er kunnur fyrir samningalipurð og sanngirni. 0g hann hefur embættis síns vegna meira svigrúm til samninga en þeir menn, sem hingað til hafa verið fulltrúar Vestur-Þýskalands í landhelgisviðræðunum.

Enginn áþreifanlegur eða umtalsverður árangur náðist í viðræðum Íslendinga og Vestur-Þjóðverja á föstudaginn. Þjóðverjarnir boðuðu komu Brandts og áttu þannig verulegan hlut að því að gera viðræðurnar vinsamlegar. Þeir létu líka hjá líða að gera sér áróðursmat úr kúluskoti Alberts fyrir framan stefni vesturþýzka togarans ðnfisch nóttina fyrir samningafundinn. Þráteflið á fundinum fór því fram í mesta bróðerni, en var þrátefli eigi að síður.

Að fundinum loknum virðist ekki bera minna milli deiluaðila en bar milli Íslendinga og Breta eftir síðasta fundinn í Reykjavík. Alveg eins og þá eru menn nú ósammála um leyfilegt aflamagn. Og munurinn á tilboðum beggja aðila virðist hlutfallslega ekki vera minni í viðræðunum við Vestur-Þjóðverja en í viðræðunum við Breta. Við buðum Bretum 117 þúsund lestir, en þeir buðu l45 þúsund á móti og gáfu í skyn, að þeir gætu hugsað sér að fara niður í 135 þúsund lestir. Við buðum Vestur-Þjóðverjum,65 þúsund lestir, en þeir buðu 160 þúsund á móti og eru sagðir vera til viðtals um 80 þúsund lestir.

Íslendingar vilja eðlilega binda veiðarnar enn frekar. Rýrnun fiskistofnanna er svo ör, að tölur um aflamagn geta fljótt orðið úreltar. Svo kann að fara að fáum árum liðnum, að umsamið aflamagn náist ekki einu sinni, hve mikið sem skarkað er á miðunum. Vestur-Þjóðverjar virðast geta sætt sig við hugmyndir um takmörkun á skipafjölda og víxllokun veiðisvæða, auk þess sem þeir geta sætt sig við, að íslenzk varðskip hafi eftirlit með því, að reglum sé fylgt.

Áð öðru leyti gengu þeir lítið til móts við sjónarmið Íslendinga. Þeir eru harðir á því, að verksmiðjuskip megi vera í hópi þeirra togara, sem fá að veiða innan 50 mílna. Ennfremur vilja þeir láta draga vesturþýzku togaraskipstjórana fyrir dómstól heima í Þýzkalandi, en ekki hér á landi. Þeir eru þó ekki eins harðir á þessu síðara atriði og hinu fyrra.

Bretar hafa ekki verksmiðjutogara á Íslandsmiðum, svo að erfiðasta atriðið í viðræðum Íslendinga og Vestur-Þjóðverja snertir þá ekki. Í heildina er því alls ekki hægt að segja, að minna muni í viðræðunum við Vestur-Þjóðverja en í viðræðunum við Breta. Fremur er ástæða til að ætla, að bilið gagnvart Vestur-Þjóðverjum sé breiðara hlutfallslega, ef allt er saman talið.

En það skiptir náttúrlega miklu máli, í hvaða andrúmslofti er verið að ræðast við. Í viðræðunum við Breta hefur ríkt kuldi og hnútur hafa flogið um borð. Á síðasta fundinum með Vestur-Þjóðverjum ríkti hins vegar sól og blíða. Í slíku felst vissulega enginn áþreifanlegur árangur, aðeins von um, að blíðan muni endast, þangað til Willy Brandt kemur til landsins í ágúst.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Baráttan við okkur sjálf

Ísland tekur á erlendum vettvangi virkan þátt í margs konar samstarfi um verndun lífsins í sjónum og skynsamlega hagnýtingu þess, mannkyninu til lífsviðurværis. Í nefndum þessum og stofnunum þykir Ísland standa framarlega i sveit þeirra ríkja, sem vilja beita áhrifamiklum aðgerðum til að stöðva ofveiði og hrun fiskistofna. Enda eru hinar efnahagslegu afleiðingar slíkrar öfugþróunar okkur ljósari en flestum öðrum þjóðum, af skiljanlegum ástæðum.

Útfærsla íslenzku fiskveiðilögsögunnar er víða séð í ljósi þessarar afstöðu. Menn hafa sorglega reynslu af því, að hið alþjóðlega samstarf í nefndum og ráðum nær ekki tilgangi sínum. Ýmsir sérhagsmunir valda því, að friðunaraðgerðir eru oft allt of seinar á ferðinni og ná yfirleitt allt of skammt. Menn viðurkenna því einhliða aðgerðir Íslendinga til að varðveita fiskistofnana innan 50 mílna landhelginnar.

Verndunarsjónarmiðið er langsamlega sterkasta vopn Íslendinga í landhelgisdeilunni. Með 50 mílna landhelgi skapar þjóðin sér aðstöðu til að framkvæma þá stefnu, sem fulltrúar hennar hafa lengi barizt fyrir á alþjóðlegum vettvangi. Hún getur sýnt, að hin víðtæku yfirráð leiði til þess, að fiskistofnar svæðisins komist aftur í náttúrulegt jafnvægi og geti áfram orðið lífsviðurværi fyrir mannkyn um ókomna framtíð.

En hvernig höfum við staðið okkur í skynseminni til þessa? Áttum við ekki okkar þátt í að eyða síldarstofnum Norðaustur-Atlantshafs, þótt Norðmenn ættu þar stærsta hlutinn? Höfum við ekki ofveitt þorsk og aðra þerskfiska, svo sem ýsu, innan okkar gömlu 12 mílna landhelgi? Og hvernig hefur okkur tekizt að viðhalda stofnum flatfisks,.rækju, humars og skelfisks, svo að dæmi séu nefnd?

Staðreyndin er sú, að við ofveiðum á öllum sviðum, jafnvel þær tegundir, sem eru fyrst og fremst innan gömlu tólf mílna landhelginnar og eru því alveg á okkar valdi, en ekki annarra. Við ofveiðum ýsu, rækju, humar og krækling. Við setjum að vísu stundum strangari reglur um þessar veiðar, friðum svæði um tíma, bönnum veiðar um tíma og aukum lágmarksstærðir möskva. En ýmis skammsýn sjónarmið valda því, að óskir fiskifræðinga ná ekki fyllilega fram að ganga og aðgerðirnar reynast því ónógar. Stofnarnir halda áfram að minnka.

Þessu valda oft skammsýn sjónarmið þeirra, sem hafa þeirra hagsmuna að gæta að veiða sem mest á líðandi stund. Þeir eiga erfitt með að gera sér grein fyrir hagsmunum sínum langt fram í tímann, þegar rányrkjan er búin að hefna sin á þeim margfalt. Enn minni grein gera þeir sér fyrir þeirri nauðsyn, að hver kynslóð skili náttúrunni, þar á meðal fiskistofnunum, í að minnsta kosti jafngóðu ástandi og þegar hún tók við. Stjórnmálamönnum hættir til að taka of mikið tillit til þessara skammsýnu kjósenda sinna.

Við getum verið fínir friðunarmenn á erlendum vettvangi. En okkur vantar enn þá hugarfarsbreytingu, sem er alger forsenda virkra aðgerða til verndunar fiskistofna og tryggingar efnahagslegs gildis þeirra í framtíðinni. Þessi hugarfarsbreyting er enn mikilvægari en sjálft landhelgismálið.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Heimferðin er hafin

Vestmannaeyingar ætla að halda sína þjóðhatíð úti í Eyjum á þessu sumri eins og endranær. Þeir láta hvorki eldgos né eignamissi aftra sér frá að halda siðvenjunni eins og ekkert hafi í skorizt.

Vestmannaeyingar hafa lagfært golfvöll sinn úti í Eyjum til bráðabirgða. Þeir vilja ekki fara á mis við þá íþrótt, sem löngum hefur verið stunduð af meira kappi í Eyjum en annars staðar á landinu. Þegar menn leggja þvílíka áherzlu á að rækta félagslíf sitt og sameiginlegt frístundagaman, er hvorki vonleysi né uppgjöf á ferðinni, heldur bjartsýni og baráttuvilji.

Gesið í Heimaey hefur rénað jafnt og þétt. Jarðfræðingar telja litla hættu vera á, að það taki sig upp aftur með miklum krafti. Þetta hafa Vestmannaeyingar ekki látið segja sér tvisvar. Þeir eru þegar komnir á heimleið.

Nokkrar fjölskyldur búa nú þegar úti í Eyjum. Sú búseta er að vísu formlega séð aðeins til bráðabirgða. Kerfið segir, að næsta vetur verði aðeins verstöð í Eyjum, og eðlilegt fjölskyldulíf hefjist ekki fyrr en næsta vor. En mannfólkið hefur undarlegt lag á að láta kerfið ekki segja sér fyrir verkum.

Svo kann að fara, að kerfið standi andspænis því í haust, að úti í Eyjum vanti skóla fyrir börn og unglinga og ýmsa aðra þjónustu, sem þarf að fylgja venjulegri búsetu. Kerfið getur að vísu reynt að banna heimflutning fjölskyldna. En slík bönn eru venjulega vita tilgangslaus.

Allt er þetta vissulega háð þvi, að gosið taki sig ekki upp aftur í sumar og haust, heldur haldi áfram að fjara út. En á því eru nú betri horfur en nokkru sinni fyrr.

Þeir bræddu loðnu í Eyjum, meðan hraunið rann. Í atvinnulífinu er alltaf reynt að klóra í bakkann, þótt útlitið sé svart. Og nú eru fyrirtækin farin að vakna til lífsins, hvert af öðru. Fiskiðnaðurinn er smám saman að taka til óspilltra málanna. Og á eftir fylgja þjónustufyrirtækin.

Þessi sjálfvirka þróun kallar á skjóta endurreisn opinberrar þjónustu. Póst- og símamálastjórnin verður að vakna til meðvitundar um, að hjólin eru farin að snúast í Eyjum. Og rafmagnskerfinu þarf að koma í samt lag hið bráðasta.

Eftir því sem líflegra verður í Eyjum, verður erfiðara fyrir kerfið að halda þeirri stefnu, að þar eigi næsta árið aðeins að vera verstöð fyrir einstaklinga. Fjölskyldurnar halda innreið sína, án þess að við verði ráðið. Þannig rísa Vestmannaeyjar úr ösku fyrr en varir.

Sumir munu ekki snúa heim aftur. Hinir verða þó vafalaust fleiri, sem endurreisa búskap sinn í Eyjum, kannski 70% eins og bæjarstjórinn þeirra heldur fram. Kjarninn í þjóðfélagi Vestmannaeyinga hefur ekki rofnað í dreifingunni á meginlandinu. Þegar náttúruöflin hafa lokið kraftasýningu sinni, kemur maðurinn til baka og byrjar að sópa stéttina sína, eins og ekkert hafi í skorizt.

Þegar menn eru farnir að hugsa um golfvöllinn sinn og að skipuleggja þjóðhátíð sína, er heimferð þeirra hafin.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Kærum Breta og kveljum

Ljóst er, að brezku skipin á Íslandsmiðum hafa mörg hver þverbrotið alþjóðlegar siglingareglur. Það gildir jafnt um freigáturog dráttarbáta sem togara. Þau hafa siglt í veg fyrir íslenzku varðskipin og jafnvel á þau, auk þess sem þau að öðru leyti sýna ólöglegan glannaskap í nágrenni við íslenzku skipin.

Svo virðist sem engum hafi dottið í hug að kæra þetta athæfi fyrir alþjóðlegu siglingamálastofnuninni í London. Slíkt virðist samt geta verið ágætur áróðursleikur í viðureigninni við Breta. Siglingamálastofnunin getur að visu ekki gert mikið í málinu. En kæran ein gæti, ef hún er studd góðum rökum og sönnunargögnum, komið brezkum stjórnvöldum í klípu og vakið aukna athygli á málstað Íslendinga í landhelgiseilunni.

Sumir segja, að lítið gagn sé að því að kæra Breta fyrir alþjóðastofnununum og öðrum milliríkjastofnunum eins og Öryggisráðinu, Atlantshafsbandalaginu og alþjóðlegu siglingamálastofnuninni, þar sem þessar stofnanir geti lítið gert fyrir okkur, ýmist vegna máttleysis síns eða neitunarvalds Breta. En þetta er ekki rétt. Slíkar kærur vekja mikið umtal á erlendum vettvangi og halda Bretum í varnarstöðu í þorskastríðinu. Við þurfum nú að leggja aukna áherzlu á að sinna slíkum áróðursatriðum af fullum krafti.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Gott hjá Þór

Að undanförnu hefur heldur sigið á ógæfuhliðina í stappi okkar við Breta í landhelginni. Það er ekki aðeins, að herskipaverndin geri togvíraklippingar örðugri en áður. Verst er, að brezku eftirlitsskipin hafa greinilega náð nokkrum árangri í skipulegri viðleitni sinni við að koma íslenzku varðskipunum úr leik. Londhelgisgæzlan er lömuð vegna þess, að sum varðskipin liggja til viðgerða í höfnum eftir árekstra við brezku skipin. Við höfum ekki efni á að missa mörg skip úr leik á þennan hátt. Skip gæzlunnar eru svo fá.

Það var því ánægjulegt, að varðskipinu Þór skyldi takast í fyrradag að klippa vörpuna aftan úr brezkum togara. Freigátan breska á staðnum fékk ekki við neitt ráðið. Þór reyndist henni snúningaliprari. Þetta sýnir brezku togaraskipstjórunum, að við látum ekki deigan síga, þótt sum beztu skip landhelgisgæzlunnar séu í lamasessi. Þeir geta því ekki verið óhræddir um sig, meðan nokkur fleyta gætir landhelginnar.

Það er mikils virði, ef unnt er að halda merki okkar á lofti með þessum hætti. Það er minni hætta á, að brezku togaramennirnir telji þorskastríðið vera komið í viðunandi horf, þar sem þeir þurfi hvorki að óttast veiðarfæramissi né aflaskort. Þar með er minni hætta á, að þeir leggi að ríkisstjórn sinni, sem þeir virðast hafa i vasanum, að flýta sér ekki tilsamninga við Íslendinga, heldur viðhalda núverandi ástandi á miðunum. Kannski sjá þeir nú, að þrátt fyrir allt sé skynsamlegra að reyna að semja við Íslendlnga.

Velheppnuð togvíraklipping Þórs var ágætur sólargeisli í annars þungbúnu veðri landhelgisdeilunnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Gott að semja við Norðmenn

Fundur norsku og íslenzku embættismannanna um undanþágur fyrir norsk skip í hinni nýju landhelgi Íslands stóð aðeins í einn dag. Nefndirnar komust að samkomulagi um nálægt 3000 tonna undanþágu fyrir skip á handfærum og línu. Þetta samkomulag verður nú lagt fyrir ríkisstjórnir landanna til staðfestingar.

Það var ánægjulegt, hve vel gekk saman með Norðmönnum og Íslendingum í þessu máli. Norðmenn eiga allt gott skilið, enda hafa þeir veitt okkur drengilegan stuðning í landhelgismálinu, ekki sízt á vettvangi Atlantshafsbandalagsins

Okkur er einnig hagur í því, að sem flest ríki undirriti samninga við okkur um 50 mílna landhelgina. Áður hafði verið samið við Belga og Færeyinga, svo að Norðmenn eru

Jónas Kristjánsson

Vísir