Rjúfum einokunina.

Loksins hefur verið gerð tilraun til að rjúfa skörð í einokun stærstu sjálfhreyfivélar íslenzka ríkisbáknsins, Pósts og síma. Albert Guðmundsson hefur flutt á alþingi tillögur um, að símnotendur ráði símlögnum og tækjum innan húsveggjar, og að símvirkjun verði gerð að iðnskólanámi.

Rafmagnsveitunni hefur aldrei dottið í hug að ná einkarétti á eldavélum og ísskápum á þeim forsendum, að rafmagnið endaði í þessum tólum á heimilum manna. Eldavélar og ísskápar leigja menn ekki hjá einokunarfyrirtæki, heldur kaupa sjálfir á frjálsum markaði, þar sem samkeppnin er hörð.

Einu sinni datt ríkinu í hug að hafa einokun á útvarpstækjum. Þá var til viðtækjaverzlun ríkisins. Sá tími er, sem betur fer, löngu liðinn. Nú geta neytendur keypt hvaða útvarpstæki, sem þeim þóknast.

Samt heldur síminn enn öllu sínu. Hann telur sig þurfa að eiga öll símtæki í landinu, jafnvel þótt sú fjárbinding valdi stofnuninni miklum greiðsluerfiðleikum. Ráðamenn hennar eru sífellt að væla um, að milljarða vanti í reksturinn.

Menn fá ekki að ráða, hvort þeir kaupa Ericson eða önnur merki. Menn fá ekki að ráða, hvort þeir kaupa venjulegan síma, takkasíma eða minnissíma. Menn hafa takmarkaða möguleika á að velja liti á síma. Allt er þetta fáránlegt á ofanverðum áttunda tug tuttugustu aldar.

Hin tillaga Alberts er ekki síður mikilvæg, úr því að símvirkjun er orðin mikilvægur þáttur í rafeindafræði. Nú er aðeins unnt að læra símvirkjun hjá Pósti og síma og aðeins með því að fá vinnu hjá einokunarstofnuninni. Þetta er jafn fáránlegt og hið fyrra. Símvirkjun á að vera unnt að læra í opnum skólum.

Það er óskaplega fyndið að heyra Jón Skúlason einokunarstjóra og aðra hagsmunaaðila Pósts og síma tala um, hversu óskaplega dýrar breytingar á þessu mundu verða. Sala, dreifing og viðhald ótal gerða af símtækjum mundi verða dýrari en nú!

Neytendum er vel kunnugt um hina hrikalegu sóun í rekstri Pósts og síma. Blaðamenn Dagblaðsins höfðu mjög gaman af að horfa á fumið við uppsetningu símstöðvar í fyrirtækinu. Grafa varð hvern kapalinn á fætur öðrum vegna greindarskorts í kerfi Símans. Og fyrir rest urðu símtöl innan fyrirtækisins að fara fram hringinn í kringum borgina, upp í Hlíðar, niður í Kvos og upp í Grensás!

Einokunaraðstaða Símans hefur hindrað innreið tækninýjunga í fjarskipti hér á landi. Einfaldasta dæmið um það er telexþjónusta, sem er miklu minna notuð hér á landi en annars staðar, einkum vegna óheyrilegs stofnkostnaðar. Erlendis tala fyrirtæki mikið saman á telexi innanlands, en hér þykir slíkt sæta tíðindum.

Þjóðfélagið hagnast ekki, heldur tapar á einokun Símans, þótt einokunarstjórinn ímyndi sér, að hann nái hagkvæmum innkaupum í útlöndum. Ruglið og óráðsíðan í rekstri einokunarstofnunarinnar er svo hrikalegt, að hún rambar á barmi gjaldþrots, þrátt fyrir okur á flestum sviðum.

Dagblaðið hefur oftar en einu sinni birt tölur um mismun á afnotagjöldum síma og telex hér á landi og í nágrannalöndunum. Komið hefur í ljós, að fyrir sambærilega þjónustu borgum við þrisvar til fjórum sinnum meira en aðrar þjóðir.

Þetta er árangurinn af “hagkvæmum innkaupum” og öðru tilstandi Pósts og síma. Einokun sjálfhreyfivélarinnar þarf að rjúfa. Tvær tillögur Alberts Guðmundssonar fjalla aðeins um tvö af mikilvægustu atriðunum. Í rauninni þyrfti að rjúfa mun stærri skörð í einokunina.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið