arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ekki á brauði einu saman.

Enn einu sinni hefur listahátíð steypzt yfir þjóðina. Enn einu sinni eiga listunnendur erfitt með að velja og hafna, því að viðburðirnir eru svo margir og tíðir, að menn komast ekki yfir allt, sem þeir vilja kynnast.

Listahátíðin er að þessu sinni með sama myndarbrag og jafnan áður, þrátt fyrlr fremur lítinn undirbúningstíma. Hann ollÍ því, að Askhenazy gat ekki komið, né ýmsir vinir hans, sem hafa sett sterkan svip á fyrri listahátíðir. En þrátt fyrir fjarveru sína á Askhenazy drjúgan þátt í komu sumra hinna erlendu listamanna.

Vonandi táknar þessi listahátíð, að hún sé orðin að föstum þætti þjóðlífsins, sem menn megi eiga von á annað hvert ár. Það ætti aö auðvelda allt skipulag slíkra hátíða í framtíðinni og gera heimsstjórnum listanna kleift að gefa Íslandi rúm á stífri stundaskrá þeirra.

Slík festa í listahátíðum gæti einnig hugsanlega orðið til að laða að erlenda listunnendur sem ferðamenn á sama hátt og Edinborgarhátíóin dregur að sér fólk úr öllum álfum. Þetta getur tekið langan tíma, en erfiðustu skrefin hafa þegar verið stigin.

Listahátíðin er hvatning íslenzkum listamönnum. Þeir brjótast út úr hinum lokaða samanburði heimamarkaðsins og eru bornir saman við heimsþekkta listamenn. stundum er þessi samanburður tiltölulega hagstæður hinum íslenzku listamönnum. Og stundum kemur líka í ljós, að listkröfur eru ekki nógu miklar hér á landi. Hvort tveggja er jafn fróðlegt.

Listahátíð hefur þau aukaáhrif, að erlendir skipuleggjendur í listum hafa betri aðstöðu til að uppgötva íslenzka listamenn. Nú hyggst Austurríkismaðurinn Hundertwasser gefa út bók um hinn sérvitra listamann Dunganon, sem ef til vill hefur ekki notið tilhlýðilegrar viðurkenningar landa sinna.

Þessar júníhátíðir koma beint í kjölfar listavertíðar vetrarins. Að minnsta kosti á Reykjavíkursvæðinu hefur í vetur verið gnótt lelklistar, tónlistar og myndllstar. En samt eru menn ekki listþreyttari en svo að lokinni vertíð, að þeir fylla húsin kvöld eftir kvöld á listahátíð.

Helzt er að hin aldna listgrein bókmenntir eigi erfitt uppdráttar, bæði á vetrarvertíð og listahátíð. Bækur íslenzkra höfunda og þýðingar erlendra meistara seljast ekki og aðsókn að upplestri höfunda er lítil. Spurningin er sú, hvort listahátíð þurfi ekki framvegis að hafa sérstakt fjármagn aflögu til að vekja athygli á innlendum og erlendum bókmenntum.

Hin vel skipulagða og vel sótta listahátíð er góður vitnisburður um íslenzka þjóð. Við eigum í erfiðleikum í efnahagsmálum um þessar mundir og þurfum að hafa mikið fyrir því að afla okkur brauðs. En listahátíðin sýnir, að þrátt fyrir þetta vilja Íslendingar ekki lifa á brauði einu saman.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Villimannasamtökin.

Unesco, ein veigamesta stofnun Sameinuðu þjóðanna, hélt fyrir nokkrum mánuðum ráðstefnu í Suður-Ameríku um vandamál álfunnar. Á fundinum var samþykkt að mæla með því, að stjórnir ríkja álfunnar næðu sterkari tökum á fjölmiðlum landa sinna. Átti þetta að styrkja þjóðlega einingu í löndunum.

Flestum er kunnugt um, að ráðamenn SuðurAmeríku eru flestir hershöfðingjar eða einræðisherrar, ýmist til hægri eða vinstri. Þetta eru gerspilltir menn, sem mergsjúga þjóðir sínar til að belgja út hankareikninga sína í Sviss, um leið og þeir kveða niður gagnrýni meðð misþyrmingum, morðum og fangelsunum. Þeir glöddust mjög og notuðu tækifærið þegar Uneseo sagði þeim að herða tökin á fjölmiðlunum.

Þegar síðast var talið, ríkti aðeins upplýsingafrelsi í 30 af 140 ríkjum heims. Í öllum þorra aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna er brotið rækilega í bága við þann hornstein mannréttindayfirlýsingar samtakanna, sem upplýsingafrelsið er. Samtökin sjálf og stofnanir þeirra stuðla að þessum brotum eins og dæmið hér að ofan sýnir.

Mestur tími Sameinuðu þjóðanna og stofnana þeirra fer í tilraunir til að reka Ísrael á brott og knýja í gegn áróðurstillögur gegn Ísrael. Glæpur Ísraels er fólginn í því, að nágrannaríkin hafa í þrígang ráðizt meó hervaldi gegn því og tapað við það nokkrum landsvæðum.

Hins vegar er Ísrael eitt af fáum ríkjum utan Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku, sem heldur í heiðri flestar greinar mannréttíndayfirlýsingar Sameinuóu þjóðanna. Hið sama er ekki unnt að segja um andstæðinga Ísraels á vettvangi Sameínuóu þjóðanna og stofnana þeirra.

Þessi öfugþróun er afleiðing þess, að ríki hins svonefnda þriðja heims eru komin í meirihluta í Sameinuðu Þjóðunum. Flest þessara ríkja ætti fremur að kalla villimannaríki, vegna þess að þeim er stjórnað af villimönnum, sem eru andvígir grundvallarhugsjónum samtakanna.

Í andstöðunni við Ísrael kemur fram bandalagsþríhyrningur Arabaríkja, villimannaríkja og austurblakkar. Þessir þrír hópar ríkja eiga það sameiginlegt, að ráðamennirnir gera ekki minnstu tilraun til að halda í heiðri undirstöðureglur Sameinuðu þjóðanna.

Ráðamenn þeirra fáu ríkja, sem eru utan þessa vanheilaga bandalags, vita ekki sitt rjúkandi ráð og flýja út í margvíslegan undirlægjuhátt gagnvart ráðamönnum ríkja þríhyrningsins. Einkum reyna vestrænir ráðamenn að sleikja ráðamenn þriðja heimsins, líklega vegna samvizkubits út af fyrri nýlendustefnu.

Nýlendustefna nútímans er hins vegar í gildi hjá Sovétríkjunum, sem á síðustu áratugum hafa þanizt út mest allra ríkja, og hjá olíuríkjum Araba, sem hafa gert þriðja heiminn gjaldþrota með hækkun olÍuverðs.

Um tíma reyndi Ford Bandaríkjaforseti að hamla gegn þessu með því að gera opinskáan prófessor, Moynihan, sendiherra hjá Sameinuðu þjóðunum. Hann sagði villimönnum þeim, sem ráða þriðja heiminum, til syndanna. Það endaði með því, að hann varð að víkja úr starfi vegna þrýstings villimanna. Þannig fer dýrð Sameinuðu þjóðanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sóparar á Vellinum?

Engu máli skiptir, hvort margir eóa fáir Íslendingar gerast sóparar á Keflavíkurflugvelli, þegar rætt er um, að Íslendingar leysi Bandaríkjamenn af á ýmsum sviðum. Hins vegar skiptir máli, hversu margir Íslendingar taka við flóknum tækniverkefnum og stjórnunarstörfum á vegum herstöðvarinnar.

Röng er sú trú, að Íslendingar séu úti að aka í hermálum. Starfsmenn Landhelgisgæzlunnar hafa undanfarna mánuði verið á þriða þrepi sínu í taugastríðsskóla þorskastríðanna. Starfsmenn Flugmálastjórnar hafa um langan aldur gætt flugsins yfir Norður-Atlantshafi með miklum sóma. Starfsmenn og sjálfboðaliðar Almannavarna fá hér á landi meiri tækifæri til raunhæfrar þjálfunar en hermenn margra annarra landa fá á því sviði.

Störf hins svonefnda “varnarliðs” eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Veigamesti þáttur þess er að fylgjast með allri óvenjulegri umferð í lofti, á sjó og neðansjávar á Íslandssvæðinu. Með hæfilegri tæknilegri þjálfun gætu starfsmenn Flugmálastjórnar og Landhelgisgæzlu hæglega annast þetta eftirlit, bæði sjálft flugið og stjórnun þess úr landi.

Þannig gætum við aflað okkur aukinnar tæknilegrar þekkingar, sem síðan hefði óbein áhrif á þróun efnahagsmála, þar sem tækniþekkingin er mikilvægasta auðlind iðnríkja heimsins.

Þannig gætum við aflað okkur herfræðilegrar þekkingar og aukið sjálfstæði okkar um leið. Svisslendingar og Svíar geta kennt okkur, að án slíkrar þekkingar verða þjóðir ævinlega annars flokks þjóðir.

Þannig gætum við líka aukið tekjur þjóðarinnar, þar sem innlendir starfsmenn mundu greiða skatta og gjöld til innlendra yfirvalda. Eins og er hafa opinberir aðilar engar slíkar tekjur af hinum erlendu hátekjumönnum, sem annast herstöðina.

Sérfræðingar Atlantshafsbandalagsins og bandaríska hermálaráðuneytisins munu hér eftir sem hingað til reyna að telja okkur trú um, að ekki sé unnt að láta Íslendinga yfirtaka hin mikilvægu störfin á þessum sviðum. Þeir vilja vitanlega halda Íslendingum niðri og við eigum ekki að taka mark á þeim. Við skulum heldur leita ráða hjá stofnunum, sem ekki hafa hagsmuna að gæta.

Í síðustu viku var hér í leiðara Dagblaðsins haldið fram, að bandaríski flotinn og þarlendir starfsmenn hans á Keflavíkurflugvelli ættu í rauninni að greiða tolla, söluskatt, tekjuskatta og útsvar til íslenzkra stjórnvalda. Ennfremur væri þátttaka flotans Í byggingu flugstöðvar þar syðra óeðlilega lítil. Og loks kæmi til greina, að hið svonofnda “varnarlið” reisti varaflugvöll á Egilsstöðum og tæki þátt í varanlegri vegagerð hér á landi.

Þetta var byggt á þeirri skoðun, að herstöðin væri fyrst og fremst fyrir Bandaríkin, næst fyrir Atlantshafsbandalagið og aðeins í þriðja lagi fyrir varnir Íslands.

Við þurfum að sækja fram á tveimur sviðum í senn. Í fyrsta lagi þurfum við að ná nýjum samningum um breytta fjármögnun hertstöðvarinnar. Og í öðru lagi þurfum við að ná nýjum samningum um, að Ísland yfirtaki smám saman á vegum Atlantshafsbandalagsins þá starfsemi, sem nú er á Keflavíkurflugvelli.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir frusu inni.

Allt fram til síðustu daga hafa menn haft ærnar ástæður til að vantreysta ríkisstjórninni í landhelgismálinu. Lengst af var framganga hennar loðmulluleg og náði lágmarki í sneypulegri sendiferð Geirs Hallgrímssonar forsætisráðherra frá London með hraksmánarlegt tilboð af hálfu Breta.

Sumpart hefur þó ríkisstjórnin verið höfð fyrir rangri sök. Hinn ákafi áróður Morgunblaðsins og Vísis fyrir samningum endurómaði ekki skoðanir stjórnarinnar, heldur aðeins eins eða tveggja ráðherra innan hennar. Hinir ráðherrarnir stungu við fótum, þótt hljótt færi.

Uppkastið, sem nýlega kom frá ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins, studdi Í öllum helztu atriðum grunsemdir manna um framgöngu ríkisstjórnarinnar. Andstæðingar þess áttu auðvelt með að tæta það í sig, enda gerði það hvorki ráð fyrir einhliða réttl Íslendinga að sex mánuðunum liðnum né ráð fyrir varanlegu gildi bókunar sex hjá Efnahagsbandalaginu.

Straumhvörf urðu hins vegar í málinu á fundum Einars Ágústssonar utanríkisráðherra og Matthíasar Bjarnasonar sjávarútvegsráðherra í Osló með Crosland, utanríkisráðherra Breta. Þar náðist helmingurinn af því, sem vantaði í uppkastið. Varanlegt gildi bókunar sex náði að vísu ekki fram að ganga. En viðurkenndur var einhliða réttur Íslendinga til 200 mílna fiskveiðilögsögu eftir l. desember í ár.

Til þessa hafði meirihluti þjóðarinnar verið andvígur samningum við Breta. En þetta snerist gersamlega við þegar síðustu lagfæringarnar komu í ljós. Almannarómur sagði, að býtin við Breta væru orðin tiltölulega sanngjörn.

Enn eru að vísu margir, sem eru svo reiðir Bretum fyrir framkomu þeirra á miðunum, að þeir vilja ekki einu sinni gera hagstæðan samning við slíka dólga. En þessar tilfinningar dofna eftir því sem þorskastríðið gleymist og þá verður Þjóðin fullkomlega sátt við hinn nýja bráðabirgðasamning.

Stjórnarandstaðan hefur misreiknað sig herfilega á þessum straumhvörfum. Enda var hun ekki á móti samningum Við Breta efnis þeirra vegna, heldur vegna þess, að hún var andvíg ríkisstjórninnÍ. Þegar efni samningsins var svo loks orðið þolanlegt, þá fraus stjórnarandstaðan innð án Þess að gæta að sér.

Daginn eftir að hinn endanlegi samningur var birtur voru Þjóðviljinn og AlÞýðublaðið að bölsótast út í efnisatriði uppkastsins. Þaþ var eins og blöðin vildu hvorki né gætu trúað því, að þessi efnisatriði höfðu gerbreytzt.

Stórnarandstöðunni tókst að draga alþýðusamtökin í landinu með sér út á hinn hála ís. Þar fjaraði barátta þeirra út við lítinn oróstír. En pálminn var í höndum þeirra, sem allan tímann höfðu veitt ríkisstjórninni strangt aðhald, en vissu, hvenær það aðhald hafði borið nægilegan árangur.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Viðskipti í stað draumóra.

Bandaríska herliðið á Keflavíkurflugvelli getur ekkl varið Ísland. Það hefur þó dálítið óbeint varnargildi, þar sem það er hlekkur Í varnarkeðju Atlantshafsbandalagsins. Fyrir okkur er nokkurt öryggi fólgið í að vera undir regnhlíf þessa svæðisbandalags. En um leið felast hættur í að hafa hér herlið, sem gæti dregið að sér árás á ófriðartíma.

Hlutverk herliðsins í vörnum Atlantshafsbandalagsins er miklu veigaminna en hlutverk þess í vörnum Bandaríkjanna sjálfra. Herliðið er fyrst og fremst yzta heimavarnalína Bandaríkjanna, eftirlits- og aðvörunarstöð sem Bandaríkin geta varla verið án.

Íslenzkir stjórnmálamenn hafa frá upphafi blekkt sjálfa sig og aðra að því er varðar tilgang bandaríska herliðsins. Menn hafa bitið sig fast í orðalagið “varnarlið Íslands” og þannig gert lítið aukahlutverk að aðalhlutverki. Þetta viðhorf er á engan hátt raunsætt.

Í skjóli þessarar sjálfsblekkingar hafa íslenzk stjórnvöld veitt bandaríska herliðinu ýmis fríðindi, sem eiga engan rétt á sér. Það er fráleitt, að herliðið og starfsmenn þess skuli ekki greiða tolla og söluskatt til jafns við innfædda. Þar á ofan virðist eðlilegt, að starfsmenn þess greiði hér tekjuskatt og einnig útsvar, ef þeir eru búsettir utan flugvallarsvæðisins. Einnig má líta svo á, að herliðið hafi hingað til tekið allt of lítinn þátt í uppbyggingu þeirra samgangna í landinu sem nauðsynlegar eru vegna hlutverks herliðsins á vegum Atlantshafsbandalagsins.

Bandaríska herliðið tekur allt of lítinn þátt í kostnaðinum við að greina á milli borgaralegs og hernaðarlegs flugs frá Keflavíkurflugvelli. Þar sem ætlunin er að eftirláta því gömlu flugstöðina, er ekki nema eðlilegt, að herliðið kosti sama fermetrafjölda í nýju flugstöðinni, sem senn á að reisa. Bandaríska herliðiið ætti að kosta að verulegu leyti gerð alþjóðlegs varaflugvallar á Egilsstöóum. Það ætti ennfremur að kosta að verulegu leyti gerð varanlegra vega frá Keflavíkurflugvelli vestur á Öndverðarnes og austur á Stokksnes og Egilsstaðaflugvöll framtíðarinnar. Að sjálfsögðu verður að veita herliðinu eitthvert svigrúm til að afskrifa slík mannvirki.

Ekki virðist óeðlilegt, að gerður verði tíu ára samningur við Bandaríkin um dvöl herliðsins og þær framkvæmdir, sem raktar eru hér að ofan. Ríkisstjórn Íslands ætti þegar að hefja undirbúning að framkvæmd slíkrar endurskoðunar við fyrsta leyfilega tækifæri. Sumir eru af siðferðisástæðum andvígir viðskiptum af þessu tagi. En hinum hefur að undanförnu farið ört fjölgandi, sem sjá, að undanfarna áratugi höfum við ástæðulaust og getulaust verið að spila stórmenni. Það er orðið tímabært að svipta brott blekkingunni og taka upp raunsæja stefnu í samskiptunum við bandaríska herliðið.

Varnarliðið svonefnda gat okki varið okkur, þegar við þurftum á því að halda, í þorskastríðinu. Við skulum því láta af draumórum og taka upp viðskipti í staðinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þetta samþykkir þjóðin.

Samningamenn Íslands í landhelgisviðræðunum við Breta í Osló hafa staðið sig með prýði. Hinn endanlegi samningur, sem undirritaður var í gær, felur í sér verulega breytingu til batnaðar frá því uppkasti, sem áður var til umræðu.

Meginatriði samningsins er, að eftir sex mánuði eða 1. desember geta íslenzk stjórnvöld ákveðið einhliða með reglugerð, hvernig veiðum Breta verði hagað framvegis. Þá öðlumst við óskerta og viðurkennda 200 mílna landhelgi.

Nokkrir gallar eru á samningnum. Hinn mikilvægasti er sá, aó óljóst er, hvort bókun sex um útflutning Íslendinga til landa Efnahagsbandalagsins getur aftur falllð úr gildi, ef Bretar verða óánægðir með þá reglugerð, sem íslenzka stjórnin setur væntanlega fyrir l. desember.

Það er þó traustvekjandi, að Geir Hallgrímsson forsætisráðherra viðurkenndi þetta vandamál í útvarpsviðtali í gærkvöldi. Það sýnir, að ríkisstjórnin gerir sér grein fyrir hættunum, sem eru á þessu sviði Þess vegna á að vera óhætt að vona, að ekki verði strax í upphafi farið að treysta á útflutningsmöguleika bókunar sex, því að l. desember mega menn ekki láta óttann við lokun tollmúra hafa áhrif á aðgerðir í landhelgismálinu.

Ennfremur er það galli á samningnum, að við brot á honum verða skipherrar varðskips og brezks eftirlitsskips að ná samkomulagi um, hvort um brot sé að ræða. Og náist slíkt samkomulag, verður ekki dæmt eftir íslenzkum lögum, heldur togarinn eingöngu strikaður út af undanþáguskránni. Íslendingar hafa sem sagt ekki lögsögu næstu sex mánuðina. En þetta er tímabundið ástand, sem unnt er að sætta sig við.

Loks er það galli á samningnum að hann gerir ráð fyrir framhaldi á veiðum Breta eftir 1. desember, úr því að hann minnist á væntanlega reglugerð um slíkar veiðar. Sá uggur læðist að mönnum, að Bretum hafi verið gefin einhver loforð um innihald slíkrar reglugerðar. En efnisleg gagnrýni á þessu sviði verður að bíða þess tíma, er reglugerðin lítur dagsins ljós.

Þessir gallar skyggja ekki á hinn stóra kost samningsins, að Íslendingar skuli að sex mánuðum liðnum eignast hina langþráðu 200 mílna landhelgi. Hvort Bretar veiða 30.000 tonn eða 35.000 tonn á þeim sex mánuðum, sem enn verða að líða, skiptir nánast engu máli í heildarmyndinni.

Frá og með deginum í dag ríkir friður á Íslandsmiðum, vonandi um ókomin ár. Mannslíf eru ekki lengur í hættu vegna erlends ofbeldis. Og við getum látið af dýrum stríðsrekstri. Ríkisstjórnin getur nú borið höfuðið hátt. Hún stóð sig vel á lokasprettinum, enda tók hún fullt tillit til ábendinga um galla á fyrra uppkasti. Hún hefur fengið framgengt nægum lagfæringum, enda mun þjóðin samþykkja þennan samning.

Við getum óskað okkur öllum til hamingju. Hinn nýi samningur er góður samningur og í samræmi við góða stöðu okkar á hafréttarráðstefnunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Baráttublöð Breta.

Baráttublöð Breta á lslandi, Morgunblaðið og Vísir, hafa að undanförnu flutt svo sérkennilegar röksemdir til stuðnings stórhættulegum landhelgissamningi við Breta, að ætla mætti, að þau séu endanlega slitin úr tengslum við mannlíf á Íslandi.

Broslegastar eru tilraunir Morgunblaðsins og Vísis til að halda því fram, að Lúðvík Jósepsson styðji samninga við Breta. Verður ekki séð, að málstaðinn skipti nokkru, hvort Lúðvík styður hann eða ekki. Hingað til hefur Lúðvík ekki verið talinn neitt nauðsynlegt átrúnaóargoð í augum annarra en sumra flokksbræðra sinna.

Seint verður úr því skorið, hvort Lúðvík mismælti sig í viðtali við annað baráttublaðið eða hvort rangt var eftir honum haft. Ef hið fyrra er rétt, á hann alténd leiðréttingu orða sinna. Og síðan hefur hann margsinnis sagzt vera andvígur þessum samningum.

Lúðvík ætti að vita bezt sjálfur um eigin skoðanir og ekki að þurfa túlkun Morgunblaðsins og Vísis. En það er til marks um undarlegan hugsunarhátt baráttublaða Breta, að þau skuli dag eftir dag hafa eytt rúmi í að reyna að nudda því inn í fólk, að Lúðvík hafi í umræddu viótali sagt eitthvað, sem túlka mætti sem stuðning við samninga við Breta. Hvað svo?

Alvarlegra dæmi um hinar sérkennilegu hugsanabrautir er Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins á sunnudaginn. Þar eru rakin nokkur atriði, sem blaðið segir uppistöðuna í málflutningi andstæðinga samninga við Breta. Þessi atriði eru aðeins til í hugarheimi höfundar bréfsins.

Ekki er þar vikið einu orði að þeirri gagnrýni, sem þyngst er á metunum. Ekkert er minnzt á áhyggjur manna út af því, aó bókun númer sex um viðskipti Íslands og Efnahagsbandalagsins muni aftur falla úr gildi að sex mánaða samningstíma liðnum. Ekkert er minnzt á áhyggjur manna út af því, aó þá muni Bretar hafa sterka aðstöðu til að heimta óbreytt framhaldsréttindi sér til handa.

Kjarni málsins er þessi: Bráðabirgðasamningur við Breta leiðir til þess að bókunin umrædda tekur gildi og að við förum að flytja fiskafurðir til ríkja bandalagsins. Einkum mun lagmetisiðnaðurinn hugsa sér gott til glóðarinnar og leggja í mikinn kostnað við öflun evrópskra markaða. Að sex mánuðum liðnum yrðu það þung spor fyrir ríkisstjórnina að valda þessum útflutningi vandræðum með því að sýna festu í nýjum samningum við Breta.

Þá munu Bretar koma og segja: Við höfum ekki viðurkennt neinar 200 mílur. Ekki kemur til mála að fækka skipum okkar á Íslandsmiðum, né draga úr aflamagni okkar. Í mesta lagi erum við tilbúnir að fallast á óbreytt ástand næstu árin. Ef þið eruð með eitthvert múður, fellur bókun sex úr gildi og útflutningsatvinnuvegir ykkar verða fyrir miklu tjóni eftir aó hafa eytt milljónum í að komast inn á evrópska markaði.

Hér í Dagblaðinu var ríkisstjórnin strax í upphafi vöruð við þessu bragði Breta. Baráttublöðum Breta er mikið í mun, að ríkisstjórnin hlusti ekki á þessar aðvaranir og ani heldur beint út í ófæruna. Þess vegna þyrla þau upp ryki út af lítilfjörlegum hliðaratriðum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Enn er von.

Enn er von, því að enn hefur ríkisstjórn Íslands ekki fallizt á hina stórhættulegu landhelgistillögu Breta, sem forsætisráðherra og utanríkisráðherra höfðu með í farangrlnum frá ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins í Osló. Ríkisstjórnin hefur hvorki játað né neitað þessu tilboði, en hefur réttilega óskað skýringa á ýmsum þáttum þess.

Ríkisstjórnin hefur eindregið verið vöruöð við því, bæði í Dagblaðinu og á öðrum vettvangi, að ganga til samninga við Breta á grundvelli tilboðsins. Stóra gatið í tilboðinu er spurningin um, hvað taki við að sex mánaða samningstímabili loknu. En það er einmitt þá, sem Bretar ætla að taka okkur Í bakaríið og hefna harma sinna.

Ef nú yrði samið tæki gildi bókun sex í viðskiptasamningi okkar við Efnahagsbandalagið. Útflutningsatvinnuvegir okkar færu að sækja með ærnum kostnaði inn á evrópska markaði. Einkum tæki lagmetisiðjan hressilega við sér. Og það eru einmitt þessi atriði, sem eru ekki eins hagstæð og þau líta út fyrir að vera.

Að sex mánaða bráðabirgðasamningi liðnum mundu Bretar segja: Nú framlengjum við óbreytt í eitt – tvö ár í vióbót, annars fellur bókun sex aftur úr gildi. Þar með værum við komnir í sjálfheldu og yrðum að vera eftirgefanlegir gagnvart Bretum til þess að setja útflutningsatvinnuvegi okkar ekki á höfuðið.

Þetta er hin lúmska beita á króki Bretanna. Hún er miðuð við, að ríkisstjórn okkar sé grunnhyggin og bíti strax á agnið. Til viðbótar er svo tilboðið opið á gamalkunnan hátt í annan endann. Það gerir hvorki ráð fyrir viðurkenningu á 200 mílunum né fyrir sjálfdæmi Íslendinga að sex mánuðunum liðnum.

Það er gömul saga, að íslenzkir ráðamenn hafa haft tilhneigingu til að blekkja sjálfa sig og þjóðina, þegar þeir hafa verið að semja um fiskveiðilögsöguna. Þeir hafa túlkað óljós atriði af óbifandi bjartsýni og yfirleitt alltaf haft á röngu að standa. Má til dæmis minna á þá firru, að samningurinn við Þjóóverja mundi leiða til þess, að bókun sex tæki gildi hjá EfnahagsbandalagiÍnu.

Morgunblaðið og Vísir, málgöng Flokkseigendafélagsins, hafa vikum saman hamrað á því, að nauðsynlegt væri að semja við Breta. Þessi áróður hefur verið hertur síðustu dagana, síðan um fréttist, að tilboð væri á ferðinni. Ríkisstjórnin tvístígur milli þessarar stefnu og stefnu alls þorra þjóðarinnar, sem vill ekki, að flanað sé út í samninga við Breta.

Ekkert verður við því gert, að Morgunblaðið og Vísir reki erindi brezku stjórnarinnar. En ríkisstjórn okkar má vita, að svo tæpt stendur hún sjálf, að gönuhlaup til samninga við Breta mundi ríða henni að fullu. Og það er jafnljóst, að svör Breta við fyrirspurnunum munu ekki staðfesta varanlegt gildi bókunar sex né óskertan yfirráðarétt Íslendinga yfir 200 mílna fiskveiðilögsögu að sex mánuðum Iiðnum.

Við verðum því enn að sætta okkur við ofbeldisaðgerðir á miðunum og óhóflegt aflamagn brezkra togara. Ríkisstjórn okkar er sem betur fer tæpast svo skyni skroppin, að hún ani út í ófæruna og semji af sér Í hvelli.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið