arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Aga þarf sendiráðin.

Erlend sendiráð hafa tilhneigingu til að verða eins konar ríki í ríkinu. Því valda einkum ýmis sérréttindi þeirra, allt frá friðhelgi starfsmanna og tollfrelsi yfir í eigin lögsögu sendiráðanna á lóðum sínum og húsakosti.

Íslenzkum stjórnvöldum ber að sjálfsögðu að sjá um, að sérstaðan sé ekki misnotuð. Þau eiga að beita gagnaðgerðum, ef sendiráðin láta ekki segjast. Þau geta beitt brottvísunum og öðrum takmörkunum til að halda uppi aga.

Hávaði, slagsmál, leynivínsala og næturkúbbsrekstur bandarískra sendiráðsmanna í Þingholtunum er dæmi um vandamál af þessu tagi. Þegar lögreglan kemur til skjalanna, hlaupa berserkirnir inn í hús sitt og þykjast hólpnir.

Tafarlaust ber að vísa úr landi sendiráðsmönnum af þessu tagi. Jafnframt er nauðsynlegt að neita um tíma að samþykkja nýja í staðinn, unz sendiráðið áttar sig á, að það þarf að koma miklum mun strangari aga á sitt fólk.

Oft hefur komið fram, að erlendir sendiráðsmenn hafa reynzt hættulegir í umferðinni, einkum vegna ölvunar. Til dæmis hafa Frakkar þótt fréttnæmir á því sviði. Slíka friðhelgismenn á að senda úr landi eins og slagsmálaliðið.

Áfengisflaumur sendiráðanna er töluvert vandamál. Innan dyra eru sífelld hanastélsboð fyrir ístöðulitla ríkisstarfsmenn, sem hafa lítið að gera í vinnunni. Og utan dyra eru hálfrónarnir, sem vilja hlutdeild í ódýrum leka.

Stundum mætti ætla, að erlendir sendiráðsmenn telji þessar tvær sérhæfðu stéttir vera venjulega Íslendinga. Það væri þá skýringin á herraþjóðarhneigðum, sem lýsa sér í fyrirlitningu á tilraunum til aðhalds af íslenzkri hálfu.

Áfengisvelta sumra sendiráðanna er með slíkum ólíkindum, að staðarmenn komast tæpast yfir hana í eðlilegum gestakomum. Mismunurinn gæti farið í bein og óbein brot á tollalögum og telst tæpast til eðlilegra sendiráðsfríðinda.

Rétt væri að setja áfengishámark á vandræðasendiráðin og tolla síðan umframmagnið. Það er ófært, að fríhöfn af þessu tagi sé í öðru hverju húsi við sumar miðborgargötur. Skömmtun á tollfrelsinu er líklegasta viðnámið.

Allra verst er svo eignasöfnun sendiráða og misnotkun þeirra á fjölda sendiráðsmanna. Þar er í broddi fylkingar sovézka sendiráðið. Umsvif þess í eignum og mannahaldi eru langt umfram það, sem eðlilegt má teljast.

Setja ber skorður við frekari útþenslu sovézka sendiráðsins á fasteignamarkaði og koma á einhverju hámarkshlutfalli í samanburði á fjölda íslenzkra sendiráðsmanna í Moskvu og sovézkra sendiráðsmanna í Reykjavík.

Til dæmis væri hægt að setja þá reglu, að hinir sovézku væru aldrei meira en fimm sinnum fleiri en Íslendingarnir. Altjend er brýn nauðsyn að koma á reglu, sem gerir íslenzkum stjórnvöldum kleift að fækka sovézkum sendiráðsmönnum.

Svipaða hlutfallsreglu þarf að setja um hinn friðhelga sendiráðspóst, sem er ótrúlegur að magni hjá sovézka sendiráðinu. Við megum ekki gleyma, að í sumum löndum hafa sovézku sendiráðin reynzt hernaðarlega viðsjárverð.

Aðhaldsskortur íslenzkra stjórnvalda að forréttindum erlendra sendiráða felur í sér óhóflega kurteisi. Dæmin, sem hér hafa verið rakin, sýna, að nauðsynlegt er að koma aga á sendiráðin, því að þau gera það ekki sjálf.

Jónas Kristjánsson.

DV
Lífsreyndir landsknegtar.

Þegar Tómas Árnason var ráðherra í síðustu ríkisstjórn, hélt hann verndarhendi yfir Sverri Hermannssyni kommissar í Framkvæmdastofnun ríkisins. Nú heldur Sverrir Hermannsson ráðherra verndarhendi yfir Tómasi Árnasyni kommissar.

Framkvæmdastofnunin er makalaust ríki í ríkinu. Ef kommissörum hennar finnst þjóðkjörnir alþingismenn ekki leggja nægilegt skattfé til vega, heimta þeir að fá að lána ríkinu mismuninn, þótt ríkið vilji ekki þiggja.

Sverrir Hermannsson sagði þá: “Þetta eru með öllu ótæk vinnubrögð eins og framkvæmdaþörfin er mikil.” Hann vildi, að kommissarinn úrskurðaði, hverjar væru almannaþarfir, en ekki þjóðkjörið alþingi eða ríkisstjórn.

Svona hugsa menn í stofnun, sem beinlínis er komið á fót til að hafa “félagslegan” banka, geti úthlutað ódýrum lánum til fáránlegra framkvæmda í því skyni að hjálpa vildarvinum í strjálbýlinu. Slíkt mega venjulegir bankar tæpast lengur.

Sverrir Hermannsson hefur í kosningaræðum bent Austfirðingum á að kjósa sig, af því að hann hafi útvegað þeim hitt og þetta í Framkvæmdastofnun. Þeir þurfi að þakka sér þetta og efla sig um leið til áframhaldandi örlætis.

Auðvitað er ódýrt að vera gjafmildur á kostnað annarra. En alvarlegra er þó, að sumir stjórnmálamenn líta á sig sem eins konar landsknegta, er eigi að fá að lifa á landinu og hafa það að herfangi, sem þeir koma höndum yfir.

Framkvæmdastofnunin er hornsteinn hinnar pólitísku spillingar á Íslandi. Þar eru stjórnmál og fjármál hnýtt saman í rembihnút. Þar hafa stjórnmálamenn frjálsar hendur við að hafna venjulegum arðsemissjónarmiðum.

Þetta eru ekki nýjar kenningar. Framkvæmdastofnunin hefur alltaf verið umdeild. Sjálfstæðisflokkurinn hefur jafnan verið andvígur henni í orði, þótt hann hafi notað hana til fulls á borði með því að skipa kommissar og Haukdal.

Þeir, sem Sverrir Hermannsson kallar stuttbuxnadrengi Sjálfstæðisflokksins, komu því til leiðar, að í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar er fjallað um, að þingmenn hætti að vera í forsvari fjármálastofnana. Þar er einkum átt við Framkvæmdastofnunina.

Skömmu eftir myndun ríkisstjórnarinnar reis deila milli nokkurra þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins um, hvort þetta atriði og önnur í verkefnaskránni væru bindandi eða marklaust hjal út í loftið.

Geir Hallgrímsson og Friðrik Sophusson sögðu þetta bindandi, en Steingrímur Hermannsson og Tómas Árnason sögðu það “á engan hátt” bindandi. Sverrir Hermannsson sagði fátt, en hló með sjálfum sér að stuttbuxnadrengjunum.

Steingrímur hefur síðan bætt gráu ofan á svart með því að skipa Tómas Árnason þingmann sem formann nefndar, sem á að rannsaka Tómas Árnason kommissar og Framkvæmdastofnun hans! Landsknegtunum er greinilega ekki klígjugjarnt.

Ráðherrar Sjálfstæðisflokksins svöruðu í fyrstu þessari köldu vatnsgusu með því að fresta skipun manna í hina furðulegu rannsóknarnefnd Tómasar á hinum sama Tómasi. En Sverrir er nú búinn að láta þá beygja sig.

Stjórnmálamenn úr öllum flokkum nema spillingarflokki Framsóknar hafa oft vakið máls á að leggja bæri niður kommissara og Framkvæmdastofnun. En slíkir stuttbuxnadrengir hafa því miður ekki roð við lífsreyndum landsknegtum.

Jónas Kristjánsson.

DV
Auðlindar-martröð.

Sagan segir, að einu sinni hafi Grímsá á Héraði þrotið, þegar nota átti vatn úr henni í steypu við smíði orkuversins við ána. Flytja varð vatn langar leiðir til að reisa orkuver, sem hin þurra Grímsá skyldi knýja.

Þetta er dæmi um, að stjórnmálamenn hafa ekki eingöngu látið virkja ár til að búa til rafmagn, heldur einnig til að búa til atvinnu. Þeir vissu vel, að Grímsá yrði afar óáreiðanlegur orkugjafi, en lokuðu augunum fyrir því.

Nú hyggjast margir komast í feitt, þegar byrjað er að virkja Blöndu. Menn hafa keypt sér flutningabíla og sett upp bílaleigur til að ná í flís af væntanlegu gullflóði framkvæmdanna. Þetta er gamalkunn saga frá fyrri orkuverum.

Virkjun Blöndu hefur tafizt, meðal annars vegna deilna um forgang heimamanna að vinnu við framkvæmdirnar. Verkalýðsfélög svæðisins vilja, að verkreyndir virkjanamenn víki fyrir óreyndum heimamönnum.

Atvinnubótastefnan er aðeins einn af nokkrum þáttum, sem hafa spillt draumi Einars Benediktssonar og allrar þjóðarinnar um gullkistu fossanna, um hina ódýru orku, sem átti að verða hornsteinn framtíðar Íslendinga.

Annar þáttur er, að stóriðjan, sem átti að taka á sig kostnaðinn við að beizla kraftinn, hefur orðið mun lakara búsílag en reiknað hafði verið með. Því valda einkum endurtekin mistök í samningum við stóriðjumenn.

Svo er nú komið, að álverið í Straumsvík er orðið baggi á Landsvirkjun og veldur því, að orkuverð til almennra neytenda er hærra en ella hefði verið. Þessu hefðu fáir trúað fyrr á árum, þegar skáldin ortu.

Þriðji þátturinn er, að náttúrlegar aðstæður hafa reynzt lakari en reiknað var með. Jökulárnar haga sér eins og ótemjur og spilla auk þess hverflum með aurburði. Einnig hverfur vatnsforði gegnum lek jarðlög.

Orkuver Landsvirkjunar á Þjórsársvæðinu eru skýrasta dæmið um þessi vandræði. Búrfellsvirkjun varð hálfu dýrari en áætlað hafði verið. Og enn er varið stórfé á sumri hverju til að reyna að þétta lónið við Sigöldu.

Fjórði þátturinn er hinn mikli kostnaður við flutning raforkunnar um dreifbýlið. Hann kemur fram í svo háu verðjöfnunargjaldi, að rafmagn hjá veitendum er sums staðar orðið dýrara en hjá sumum hinna, sem þiggja.

Fimmti þátturinn og ekki hinn sízti er skortur á pólitísku hugrekki til að láta núverandi kynslóð borga orkuver sín. Erlendar lántökur hafa verið notaðar í óhófi til að draga úr þörfinni á eigin fjármögnun orkuveranna.

Hjá Landsvirkjun er hin uppsafnaða afleiðing sú, að 80% rekstrarkostnaðarins er hreinn fjármagnskostnaður, – afborganir og vextir af lánum. Pólitískt hugleysi fyrri ára er byrjað að hefna sín í háu orkuverði.

Afleiðingin af öllu þessu er, að íslenzkir notendur orkunnar þurfa að greiða hana hærra verði en nágrannarnir á Norðurlöndum. Rafmagnið í Reykjavík er þrefalt dýrara en rafmagnið í Osló, hvort tveggja frá vatnsaflsstöðvum.

Draumurinn um auðlind fosskraftsins er orðinn að martröð, þegar rafmagn í Reykjavík er orðið mun dýrara en frá kolakyntum orkuverum Kaupmannahafnar. Við verðum þó að vona, að framvegis skorti ekki vatn í steypuna, þegar orkuver eru reist.

Jónas Kristjánsson

DV
Of sveigjanlegir.

Ástæða er til að óttast, að íslenzku samningamennirnir verði ekki nógu harðir á fundi Íslands og Alusuisse, sem hefst í London á morgun. Nær hefði verið að senda þangað nokkra laxabændur eða hrossaprangara, sem kunna að semja.

Í samninganefnd okkar eru vinsælir stjórnmálamenn og varfærnir embættismenn. Hvorir tveggja hafa tilhneigingu til að líta of sáttfúst á sjónarmið hins aðilans. En slíkt er eitt hið versta, sem getur komið fyrir samningamenn.

Andspænis Íslendingunum sitja þrautreyndir samningamenn, sem hafa tvisvar áður hlunnfarið okkur. Þeir fara nú á kostum í vörninni, meðan við treystum á vinnuaðferðir, sem við höfðum áður farið flatt á í slíkum samningum.

Okkur gagnar ekki að losna við stífni Hjörleifs, ef við fáum óhóflegan sveigjanleika í staðinn. Okkar menn þurfa að kunna að rata hinn gullna meðalveg, sem felst í að halda kurteislega, en samt grjóthart, á málum.

Við höfum farið illa út úr viðskiptum okkar við Alusuisse. Ef við getum nú ekki samið eins og menn um alþjóðlegt orkuverð, ættum við að strika yfir áldrauminn og stefna að því að losna úr samstarfi við Svisslendingana.

Við fáum nú tæpar 7 verðeiningar, mills, fyrir orkuna, meðan heimsmarkaðsverð nemur 22 einingum, verðið í Bandaríkjunum 22 einingum, í Vestur-Evrópu 21 einingu og meðalverð hjá dótturfyrirtækjum Alusuisse nemur 20 einingum.

Hvergi í heiminum fær Alusuisse jafnlágt orkuverð til dótturfyrirtækis eins og hjá Ísal í Straumsvík. Það er því marklaust bókhaldsatriði fjölþjóðafyrirtækis, þegar sagt er vera tap á rekstri útibúsins á Íslandi.

Einnig er marklaust að segja, að Ísal muni greiða upp orkuverið við Búrfell á svo og svo löngum tíma. Í viðskiptum á að miða við endurnýjunarverð, það er að segja stofnkostnað nýs orkuvers, sem byggt væri á þessu ári.

Þótt allt sé slétt á yfirborðinu í nýjustu viðræðum Svisslendinga og Íslendinga, er óbilgirni hinna fyrrnefndu hin sama og áður. Þeir ætla sér ekki að gefast upp á þjarki, fyrr en þeir hafa kreist úr síðasta dropann.

Þetta eru fagmenn, sem eru beinlínis ráðnir til að halda meðalorkuverði dótturfyrirtækja Alusuisse í 20 verðeiningum, meðan aðrir fjölþjóðahringir á sama sviði borga 22 einingar. Slíkir samningajálkar eru gulls ígildi.

Óstaðfestar fregnir herma, að þeir hafi teygt sig upp í 15 verðeiningar í síðustu viðræðunum í Reykjavík og að íslensku samningamennirnir hafi teygt sig niður í 17 einingar. Þetta er hörmulega slappt, ef rétt er.

Steingrímur Hermannsson forsætisráðherra sagði í vor, að “við höfum ekki efni á að selja raforku mikið undir 17-18 mills”. Oft hefur verið nefnt, að 18 einingar væru í hæfilegri samkeppnisfjarlægð frá 20-22 eininga heimsmarksverði.

Ef hins vegar samningamenn Íslands stefna að samkomulagi mitt á milli 17 eininga og 15, það er að segja í 16, hafa þeir beðið enn einn ósigurinn fyrir refunum frá Sviss. Og verður eindregið að vara við slíkri niðurstöðu.

Nýlega leigðu nokkrir bændur Svisslendingum tvær laxveiðiár fyrir 900 þúsund króna veiðihús og sem svarar 13 þúsund krónum á laxinn. Væri ekki hægt að fá þá snillinga til að skipta um stóla við samningamenn okkar í London?

Jónas Kristjánsson.

DV
Fjórðungsverð á varma.

Við höfum náð meiri árangri í virkjun jarðvarma en vatnsafls, enda þótt við höfum á því sviði síður notið reynslu annarra þjóða. Meira að segja er búizt við, að orkuverið við Kröflu fari að borga sig um síðir.

Nú þegar framleiðir Kröfluverið 15 megawött og gæti farið upp í 30, ef markaður væri fyrir rafmagn. Samt hefur bezta holan ekki enn verið tengd. Þarna má hæglega ná upphaflega ætluðum afköstum, 60 megawöttum.

Krafla er dýrasta dæmið um afar mikilvæga reynslu, sem við höfum aflað okkur við beizlun jarðhita. Enn farsælla dæmi er orkuverið í Svartsengi, þar sem varlegar og fyrst og fremst hægar var farið í sakirnar.

Aftur á móti hafa vatnsorkuver síðustu áratugi valdið nokkrum vonbrigðum. Virkjun Þjórsársvæðisins hefur reynzt erfiðari en við var búizt. Hinn gífurlegi leki úr Sigöldulóni er skýrasta dæmið um slík vandamál.

Við horfumst í augu við, að samkeppnisaðstaða Íslands í rafmagnsverði frá vatnsorkuverum verður í bráð ekki eins góð og áður var vonað, enda þótt verð á olíu hafi margfaldazt. En þetta ætti þó að fara að lagast.

Hins vegar erum við komin svo langt í jarðvarmanum, að kostnaður við hitun húsa er víða kominn niður í 20-25% af olíukostnaði. Hitaveita Reykjavíkur selur sínum viðskiptamönnum varmann á 21% af verði olíukyndingar.

Verð Hitaveitunnar er of lágt. Hún hefur ekki haft bolmagn til að endurnýja gamla hluta kerfisins, sem eru að gefa sig. Og hún hefur í rúm tíu ár ekki haft efni á að bora í tilraunaskyni við Nesjavelli í Grafningi.

Í haust er ráðgert að hefja þar boranir. Reisa þarf 400 megawatta orkuver á næstu tíu árum til að mæta varmaþörfinni, sem verður að þeim tíma liðnum. Um þessar mundir eykst þörfin um 20 megawött á hverju ári.

Samt er gert ráð fyrir að stækka verði olíukyndistöð Hitaveitunnar til að hindra orkuskort á Reykjavíkursvæðinu. Þetta er hláleg afleiðing þess, að stefna vísitölufölsunar hefur lengi haldið niðri verði á heitu vatni.

Eðlilegt væri að hækka útsöluverð Hitaveitunnar upp í 25% af kostnaði við olíukyndingu til að gera henni kleift að sækja fram á við með eðlilegum hraða. Og í raun og veru eru 25% sérdeilis ánægjulega lág tala.

Tafla um hitunarkostnað, sem birtist nýlega hér í blaðinu, sýndi, að margar hitaveitur í landinu selja orkuna á 20-25% af olíukostnaði. Aðrar, sem yngri eru og fjármagnsfrekari, selja orkuna á 45-55% af olíukostnaði.

Þegar kúfur afborgana og vaxta er að baki, ættu nýlegu hitaveiturnar einnig að geta látið viðskiptavini sína njóta fjórðungsverðs eins og grónu hitaveiturnar gera nú þegar. Þá mun þorri þjóðarinnar njóta auðlindarinnar til fulls.

Þessi árangur minnir á, að þjóðhagslega er hagkvæmt, að Íslendingar búi sem flestir í eða við þéttbýli, sem hagnýtir sér eða getur hagnýtt sér ódýra hitaveitu frá orkuverum jarðvarmans. Það sparar stórfé.

Hann minnir líka á, að við þurfum að sinna betur möguleikum okkar í ylrækt, fiskirækt og margvíslegum iðnaði, sem öðlast hagkvæmni af ódýrum varma. Þar eigum við að hafa forskot, sem gerir íslenzka framleiðslu samkeppnishæfa.

Jónas Kristjánsson.

DV
Húsnæðisfé er til.

Áratugum saman hefur ríkt hér á landi pólitískur meirihlutavilji fyrir sjálfseignarstefnu í húsnæðismálum. Stefnt hefur verið að því að gera sem flestum kleift að eignast þak yfir höfuðið og þurfa ekki að sæta leigukjörum.

Stefnan hefur náð þeim árangri, að mikill meirihluti þjóðarinnar býr í eigin húsnæði. Þar eð tæplega þriðjungur þjóðarauðsins er húsnæði, felst jafnframt í þessu dreifing þjóðarauðs, sem er meiri en víðast annars staðar.

Sjálfseignarstefnunni fylgir ekki aðeins, að auðurinn færist í fleiri hendur. Hún býr líka til auð, sem ekki var til. Fólk leggur harðar að sér en ella til að eignast húsnæði og brennir síður fé í misþarfri neyzlu.

Um leið færist ábyrgðin á fleiri herðar. Að meðaltali er mun betur gengið um íbúðir í sjálfsábúð en leiguíbúðir. Ending þessa þriðjungs þjóðarauðsins verður því meiri, sem meira er um sjálfseignaríbúðir.

Þessi ágæta stefna er að bila, af því að stjórnvöldum hefur ekki tekizt að koma húsnæðislánum í rétt horf til að mæta breytingunni, sem verðtrygging fjárskuldbindinga hefur í för með sér. Fólk hefur ekki ráð á að byggja.

Fyrir kosningarnar í vor vantaði ekki loforðin frá stjórnmálaflokkunum um 80% lán til 40 ára í stað 20% lána til 26 ára, sem nú er reyndin. Því miður fólst ekki neinn veruleiki á bak við loforðin.

Samt er hægt að efna þessi loforð með því að nota fé, sem nú fer til að stuðla að of mikilli fjárfestingu á öðrum sviðum. Einnig með því að láta alla aðila sæta sömu verðtryggingu og húsbyggjendur þurfa að gera.

Með lögum stelur Seðlabankinn fyrir hönd stjórnvalda fjórðungi alls fjár, sem kemur í bankana, og kallar frystingu. Í raun eru þessir peningar notaðir í niðurgreidd lán til forréttindaaðila í þjóðfélaginu.

Hið mikla magn þjófnaðarins sést af því, að niðurgreiddu lánin voru í fyrra með neikvæðum vöxtum upp á 24%. Þetta jafngilti 400 milljón króna verðbólgugróða handa skjólstæðingum stjórnvalda og Seðlabanka.

Þjófnaðurinn stuðlar að algerlega óþarfri fjárfestingu í hefðbundnum landbúnaði kúa og kinda og í togarafjárfestingu, sem er orðin miklu meiri en fiskimiðin standa undir og sem dregur hastarlega úr arðsemi útgerðar.

Samhliða er stundaður í sama skyni ýmis annar þjófnaður, sem felst í eyrnamerkingu fjármagns til sjóða og stofnana, er lána í offjárfestingu eða styrkja hana hreinlega, svo sem raunin er á í hinum hefðbundna landbúnaði.

Með Seðlabankafrystingu, neikvæðum vöxtum, eyrnamerkingu fjármagns, útflutningsuppbótum og öðrum beinum styrkjum soga yfirvöldin peninga til starfsemi, þar sem þegar er búið að fjárfesta of mikið, – og gera hina ríku ríkari.

Leysa mætti vanda húsbyggjenda með 80% lánum til 40 ára, – lánum, sem þeir geta staðið undir, þótt verðtryggð séu. Það má gera með því að taka aðeins hluta þess fjár, er stjórnvöld sóa í þá vitleysu, sem hér hefur verið lýst.

Þar með væri á nýjan leik tryggður viðgangur stefnunnar, er framar öðru hefur gert Íslendinga að sjálfstæðum eignamönnum og dreift þjóðarauðnum í fleiri hendur, – það er sjálfseignarstefnunnar í húsnæðismálum.

Jónas Kristjánsson.

DV
Efnið þið heldur loforðin.

Skynsamlegt er að hverfa frá ráðagerðum um nýja húsnæðislánavísitölu, sem á að létta byrðar húsbyggjenda. Í staðinn ber að fara aðrar og stórvirkari leiðir að sama markmiði, jafnvel þótt þær festi mun meira fé.

Í ríkisstjórninni eru þegar á kreiki efasemdir í garð hinnar nýju vísitölu. Ennfremur hafa stjórnir Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja mótmælt henni og hvatt flokkana fremur til að efna kosningaloforð.

Núverandi lánskjaravísitala er að tveimur þriðju vísitala framfærslu og að einum þriðja byggingarkostnaðar. Ráðgerð húsnæðislánavísitala átti að hafa einn þriðja af hverri, vísitölu kaupgjalds, framfærslu og byggingakostnaðar.

Þegar kaup hækkar mun minna en framfærslukostnaður, hækkar síðari vísitalan minna en hin fyrri. Misræmið milli tekna og húsnæðislánavísitölu er þá minna en misræmið milli tekna og lánskjaravísitölu. Afborganir verða léttari.

Þetta snýst hins vegar við, ef lífskjörin í landinu taka að batna á nýjan leik, svo sem endanlega er stefnt að í hinum harkalegu aðgerðum stjórnvalda í efnahagsmálum. Þá verður nýja vísitalan erfiðari en hin gamla.

Gangi efnahagsdæmi ríkisstjórnarinnar upp, er hin ráðgerða húsnæðislánavísitala raunar einkar skammgóður vermir. Áhrif hennar geta verið orðin neikvæð þegar um næstu áramót, húsbyggjendum til hrellingar.

Fleiri vankantar eru á þessari vísitölu. Einn er sá, að hún mundi aðeins nýtast í lánum Húsnæðisstofnunar ríkisins og hugsanlega lífeyrissjóðanna, meðan bankarnir yrðu að nota gömlu vísitöluna til að verja sparifjáreigendur.

Þar ofan á gætir lánskjaravísitalan ekki aðeins hagsmuna sparifjáreigenda, heldur tryggir bönkunum einnig meira sparifé til útlána en ella væri. Fólk sparar meira, þegar fé í bönkum brennur ekki í verðbólgunni.

Þetta hefur mátt sjá á undanförnum árum. Þegar vextir hafa verið mjög neikvæðir, hefur sparifé sogazt úr bönkunum og sumpart verið notað í óþarfa hluti. Við jákvæða raunvexti hefur sparifé hins vegar hlaðizt upp.

Þjóðfélagið í heild og húsbyggjendur sérstaklega þurfa á því að halda, að aflögufært fólk geti með árangri sparað fé sitt í stað þess að verja því til umframneyzlu eða fjárfestingar í hlutum, sem það getur verið án.

Blómlegur sparnaður í þjóðfélaginu er einmitt helzta forsenda þess að leysa megi núverandi vandræði húsbyggjenda á raunhæfan hátt, – með því að auka lánin og lengja þau, svo sem stjórnmálaflokkarnir hafa lofað.

Það kann ekki góðri lukku að stýra, þegar minnihluti forréttinda fær 90% lánað til 42 ára með 0,5% raunvöxtum, en allur þorri manna fær aðeins lánað 20% til 26 ára með 2,25% raunvöxtum. Þetta drepur sjálfsbjargarviðleitnina.

Við núverandi aðstæður getur ungt fólk ekki eignazt þak yfir höfuðið, nema það sé í hinu félagslega forréttindakerfi verkamannabústaða. Þann mun þarf að afnema með almennu kerfi 80% lána til 40 ára með 2,25% raunvöxtum.

Þetta kostar auðvitað gífurlegt fé. En þessu hafa stjórnmálaflokkarnir raunar lofað hver í kapp við annan. Þeir skulda ungu kynslóðinni þetta loforð. Og þeir geta efnt það með því að taka upp viturlega stefnu í fjárskuldbindingum.

Jónas Kristjánsson.

DV