arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Gott er að ná greftri út

Fjölmiðlarnir á Íslandi eru tiltölulega friðsamir og gæflyndir. Þeir eru ekki nógu sterkt aðhald í þjóðfélaginu, enda er oft pólitísk lykt af meðhöndlun þeirra á vandamálum, sem upp koma. Hér skortir að verulegu leyti þá djúpristu fréttamennsku, sem áratugum saman hefur einkennt bandaríska fjölmiðla og gert þá að fyrirmynd fjölmiðla á Vesturlöndum.

Í Bandaríkjunum gegna fjölmiðlarnir hlutverki umboðsmanna þjóðþinganna á Norðurlöndum, en á mun virkari hátt. Aðhald þeirra að þjóðfélagskerfinu er svo sterkt, að þeir eru oft kallaðir fjórða valdið, upplýsingavaldið, sem stendur þá við hlið löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdavalds.

Þessi fjórskipting valdsins í Bandaríkjunum hamlar verulega gegn þeirri útþenslu framkvæmdavaldsins, sem hvarvetna verður vart á Vesturlöndum, og stuðlar því á virkan hátt að verndun hins lýðræðislega stjórnkerfis.

Watergate-málið er gott dæmi um sérstöðu bandarískra fjölmiðla. Þeir gerðu sig ekki ánægða með, hve mörgum spurningum var ósvarað eftir rannsókn innbrotsins..í Watergate. Þeir byrjuðu að grafa eftir upplýsingum. Óhemjuleg vinna var.lögð í þessar rannsóknir, þótt eftirtekjan væri rýr í fyrstu.

Þegar fjölmiðlanir fóru svo að skýra frá fyrstu uppljóstrunum sínum, sökuðu stjórnvöld þá um sorpblaðamennsku og slúður. Fréttamennirnir fengu samt frið hjá fjölmiðlum sínum til að halda rannsóknunum sleitulaust áfram. Og það leiddi að lokum til þess, að kýlið sprakk og alþjóð sá gröftinn vella út. Ljóstrað var upp um ólöglegt valdatafl framkvæmdavaldsins. Og stjórnmálamönnum var færður heim sanninn um, að það borgar sig ekki að misstíga sig á þröngum vegi dyggðarinnar.

Watergate-kýlið er áreiðanlega ekki bandarískt sérkenni. Vafalaust er fullt af slíkum kýlum annars staðar á Vesturlöndum, svo ekki sé minnzt á lönd með ólýðræðislegt stjórnkerfi. Munurinn er bara sá, að þau kýli hafa ekki verið sprengd. Fjölmiðlar utan Bandaríkjanna veita valdastofnunum þjóðfélagsins ekki nægilega mikið aðhald til að geta sprengt kýli á borð við Watergate-málið.

Sovézk fjölmiðlun er andstæða hinnar bandarísku. Þar eru aðeins birtar þær fréttir, sem eru í þágu valdakerfisins, og oftast í ákveðnum pólitískum tilgangi. Þetta gengur svo langt, að stundum er ekki sagt frá hörmulegum, sovézkum flugslysum, heldur látið sem atburðurinn hafi aldrei gerzt.

Okkar fjölmiðlun er einhvers staðar þarna mitt á milli. Hún hefur þó, eins og evrópsk fjölmiðlun, færzt nokkuð i átt til hinnar bandarísku, að minnsta kosti á síðustu árum. Hin pólitíska spenna í fjölmiðluninni og valtur fjárhagur valda því þó, að árangurinn er ekki nægilega mikill.

Ef Watergate-málið er brotið til mergjar, má sjá, að uppljóstrun þess er sigur fyrir lýðræðið þar i landi og sýnir styrk þess. Hér á landi eru líklega ekki til rannsóknarefni á borð við Watergate. En mikið hefði lýðræðið okkar gott af því, ef íslenzk fréttamennska hefði afl og aðstöðu til að stinga á fleiri kýlum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ekki flot, en til bóta

Gengi krónunnar okkar hefur fengið að reyna ýmislegt, síðan það var hækkað um 6% fyrir hálfum öðrum mánuði. Þessi hækkun dugði svo skammt, að ekki leið nema mánuður, unz krónan hafði fallið aftur um 5,6% eða nokkurn veginn sem hækkuninni nam.

Lokkunin stafaði af óbeinu floti krónunnar. Hún fylgir dollarnum á meðan flestar myntir Vestur-Evrópu fljóta upp á við. Þýzka markið flaut upp um10%, hollenzka gyllinið og sænsku og norsku krónurnar um meira en 9%, og aðrir gjaldmiðlar minna. Með floti sínu bættu þessar myntir stöðu sína gagnvart dollarnum, sem stóð í stað, og þá gagnvart íslenzku krónunni í leiðinni.

Seðlabankinn og ríkisstjórnin hafa nú gert tilraun til að rétta þetta af. Það er gert með bráðabirgðalögum, er auka svigrúmið, sem krónan getur flotið i. Með þessum bráðabirgðalögum hækkaði gengi krónunnar aftur um 2,2%, sem nægir að vísu ekki til að bæta upp gengislækkun undanfarinna vikna, en er þó spor í þá áttina.

Hið aukna svigrúm á gengi krónunnar er til bóta, þótt það feli alls ekki í sér, að hún hafi verið sett á flot eins og gert hefur verið við fjölmargar myntir á undanförnum misserum. Krónan má að vísu fljóta upp að vild, en ekki nema um 2,25% niður á við. Það eru lítil líkindi til þess i okkar verðbólguþjóðfélagi, að krónan hafi tilhneigingu til að fljóta upp. Miklu líklegra er, að hún stefni niður á við, og þar er takmarkað svigrúm sem fyrr.

Svo langt sem bráðabirgðalögin ná, eru þau spor i rétta átt. En það vekur umhugsun um, hvort ekki sé rétt fyrir okkur að leyfa krónunni að fljóta og finna rétt verðgildi sitt frá degi til dags. Ýmsar bremsur má hafa á slíku floti til að hindra spekúlasjónir og sveiflur. Margar þjóðir, sem skynsamlegasta hafa fjármálastefnuna, hafa farið slíkar leiðir með góðum árangri.

Það er ekki hægt að festa gengi gjaldmiðils með lagaboði. Við höfum langa reynslu af því hér á landi. Hvað eftir annað hefur í lengstu lög verið forðazt að horfast í augu við veruleikann, unz engin leið var orðin út úr ógöngunum önnur en að skera krónuna niður mjög verulega. Slíkar stökkbreytingar hafa jafnan sett efnahagslífið úr skorðum og magnað deilur um kjaramál. Tíðari og minni breytingar væru farsælli.

Því miður byggist nýjasta hækkun krónunnar um 2,2% ekki á slíkum hugmyndum um eðlilegt flot krónunnar. Þessi örlitla hækkun er málamyndatilraun til að hamla gegn sjálfvirkri lækkunarþróun síðustu vikna og komast aftur í átt til þess gengis, sem ákveðið var fyrir hálfum öðrum mánuði. Þessi tilraun byggist á pólitískum forsendum en ekki efnahagslegum. Krónan heldur áfram að lækka, þrátt fyrir slíkar tilraunir til hækkunar.

Það mikilvægasta við bráðabirgðalögin um hækkunina er samt, að i þeim felst viss viðurkenning Seðlabanka og ríkisstjórnar á, að gengi krónunnar þurfi að vera frjálsara, svo að hún geti hverju sinni mælt sem réttast verð og gegnt hlutverki sínu sem bezt.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Öll járn standa á sir Alec

Ný lota er hafin í friðarviðræðum til lausnar landhelgisdeilu Íslendinga og Breta- Lotan hófst í gærkvöldi í Kaupmannahöfn paeð skyndifundi Einars Ágústssonar utanríkisráðherra og Josef Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins. Í dag og á morgun er haldinn í Höfn utanríkisráðherrafundur bandalagsins og má fastlega reikna með því, að frekari einkaviðræður um málið fari fram í fundarhléum.

Átlantshafsbandalagið hefur tekið landhelgisdeiluna upp á sina arma. Luns hefur reynt að hafa frumkvæði að sáttatilraunum og mun ósleitilega vinna að þeim þessa daga í Kaupmannahöfn. Honum er ljóst eins og öðrum forráðamönnum bandalagsins, að það getur ekki gengið, að herskipum sé beitt í deilu milli tveggja bandalagsþjóða.

Fleiri menn munu taka að sér hlutverk sáttasemjara í Kaupmannahöfn. William Rogers, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, mun eiga einkaviðræður bæði við Einar Ágústsson og sir Alec, utanríkisráðherra Bretlands. Hann mun áreiðanlega hvetja Einar til að taka fullt tillit til mikilvægis eftirlitsstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli fyrir öryggi Vesturlanda. Og hann mun ekki leggja minni áherzlu á að hvetja sirAlec til að láta þorskastríðið ekki koma niður á hagsmunum Atlantshafsbandalagsins.

Sir Alec á erfiða daga í Kaupmannahöfn. Hann verður í varnaraðstöðu í viðræðunum við Luns og Rogers. Það er næsta ósennilegt, að hann hafi á takteinum sannfærandi skýringar á því, hvers vegna Bretar stofna einingu Atlantshafsbandalagsins í hættu með aðgerðum sínum gagnvart Íslendingum.

Allir vita þessir menn, að sir Alec er ekki að gæta hagsmuna brezkra húsmæðra. Hann er aðeins að gæta mjög tímabundinna og mjög þröngra hagsmuna togaraútgerðarinnar við Humber-fljót. Þar á ofan vofir hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna eins og Damoklesarsverð yfir höfði hans.

Sir Alec verður líka að mæta gagnrýni K. B. Andersen, utanríkisráðherra Danmerkur, og Dagfinns Vaarvik, utanrikisráðherra Noregs. Þeir munu báðir leggja áherzlu á fyrri yfirlýsingar um, að Bretar verði að kalla herskip sín úr 50 mílna landhelginni, svo að samningaviðræður geti hafizt að nýju milli Íslendinga og Breta.

Um afstöðu utanríkisráðherra annarra ríkja bandalagsins er litið vitað. Ljóst er þó, að þeir harma, að Bretar skuli með herskipaleik sínum hafa komið bandalaginu í óþægilega klípu. Það standa þvi öll járn á sir Alec þessa dagana.

Allur þessi þrýstingur sýnir, hve mikið gagn Íslendingar hafa af veru sinni í Atlantshafsbandalaginu. Bretar væru áreiðanlega grófari, ef við værum ekki í bandalaginu og þeir þyrftu ekki að svara til saka á vettvangi þess.

Hins vegar er það óhófleg bjartsýni að búast við því, að þrýstingur vinaþjóða okkar í bandalaginu og embættismanna þess leiði til skjótrar úrlausnar. Svona mál þurfa yfirleitt að gerjast um nokkurn tíma. Sir Alec lætur ekki undan í fyrstu atrennu. En málið er í góðum höndum hjá Atlantshafsbandalaginu og dropinn holar steininn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Framandi ferðalag

Breytingin tekur stundum ekki nema nokkra mánuði. Unglingurinn, sem áður var hreinn og snyrtilegur að mati foreldranna, er allt í einu orðinn síðhærður, úfinn og klæddur hálfgerðum lörfum. Þar á ofan fréttist af honum drukknum í Þjórsárdal um hvítasunnuhelgina.

Það er ekki von, að foreldrarnir átti sig á, hvaðan á þá stendur veðrið. Það er raunar athyglisvert, hve margir foreldrar bregðast vel við þessum hamskiptum unglingsins og reyna að gera gott úr öllu saman. Og það er líka erfið þrekraun fyrir marga foreldrana.

Stundum er sagt, að æskan sé alltaf eins, uppreisnargjörn og lagin á að hneyksla hina fullorðnu. Þetta er ekki að öllu leyti rétt. Þau stórtæku hamskipti, sem nú verða á unglingum á skömmum tíma, eru sérstætt fyrirbrigði í veraldarsögunni.

Hamskiptin byggjast á velsæld þjóðfélags nútímans. Tæknin og peningarnir hafa flutt búksorgirnar brott og gefið fyrirheit um nýtt og betra líf. Þrátt fyrir þessar breyttu aðstæður halda hinir fullorðnu áfram sínum fyrri venjum. Þeir eyða að vísu meiru, en öðlast samt ekki aukna gæfu.

Unglingarnir, sem fæddireru í velsæld, hafa betri aðstöðu til að laga sig að henni. Þeir notfæra sér velsældina óspart og gera sér litla grein fyrir þeirri sjálfsafneitun hinna eldri, sem hefur byggt velsældina upp. En þeir sjá hins vegar greinilega ýmsa gervimennsku, helgislepju, tvöfeldni og annað ófagurt mannlíf í heimi hinna fullorðnu.

Ef til vill hafa hinir fullorðnu fórnað of miklu til að byggja velsældina upp með miklum hraða. Ef til vill hafa þeir í leiðinni týnt einhverju mikilvægu úr sjálfum sér. Þetta hafa margir unglingar á tilfinningunni án þess þó að gera sér nánari grein fyrir því.

Unglingarnir hafa gert friðsamlega uppreisn gegn heimi hinna fullorðnu. Þeir vilja fara eigin leiðir til að leita að gæfunni, sem velsældin átti að skapa, en gerði ekki. Þeir vilja vera utangarðsmenn í samfélagi hinna fullorðnu. Unglingarnir hópa sig saman í eigin samfélög, með eigin siðum og venjum. Nýstárlegur klæðaburður er aðeins einn af ytri þáttum þessarar uppreisnar.

Tilfinningar sínar túlka unglingarnir fyrst og fremst í tónlistinni, hinni nýju orkuþrungnu tónlist rafmagnstækjanna, sem er fjarlæg heimi hinna fullorðnu. Í textunum má svo lesa áhuga unglinganna á að lifa í núinu, vera þátttakandi en ekki áhorfandi í lífinu, leitun að reynslu, barnslega gleði og afturhvarf til náttúrunnar.

Í unglingunum er sérkennilega öflugt sambland af félagshyggju og einstaklingshyggju. Þeir eru mjög háðir samveru og samvinnu við jafningja sína, en leggja um leið áherzlu á að þroska einstaklingseinkenni sín og rækta sjálfsmeðvitund sína.

Spurningin mikla er sú, hvers konar mannfélag unglingarnir munu byggja upp, þegar þeir hafa tekið völdin í þjóð félaginu. Við því er ekkert svar hægt að gefa á þessu stigi málsins. Aðeins eitt er víst, að unglingarnir munu ekki hverfa aftur til mannfélags þeirra, sem nú eru fullorðnir. Unglingarnir eru lagðir af stað í ferð um ókunnar slóðir með framandi áningarstöðum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hver botnar í Bretum?

Tveir þingmenn brezka Íhaldsflokksins hafa orðið nafnkunnir hér á landi fyrir afstöðu sína til landhelgismálsins. Annar er Patrick Wall, harðsnúinn andstæðingur okkar,svo sem komið hefur fram í sjónvarpsþáttum. Hinn er Laurence Reed, sem hefur oftar en einu sinni varað brezku stjórnina við afleiðingum gerða sinna.

Þótt þessir tveir menn séu á öndverðum meiði í landhelgismálinu eiga þeir það sameiginlegt að vera skynsamir og framsýnir menn. Þeir sjá báðir, að hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna mun færa Íslendingum pálmann í hendurnar. Þeir draga aðeins misjafnar ályktanir af þeirri skoðun.

Wall bendir á Íslendinga og segir: Þið getið vel beðið með 50 mílurnar og farið að lögum, unz hafréttarráðstefnan samþykkir slíka landhelgi. Reed bendir hins vegar á Breta og segir: Hvað erum við að berjast vonlausri baráttu gegn landhelgi, sem áreiðanlega verður staðfest á hafréttarráðstefnunni?

Svipaðar skoðanir, andstæðar eða meðmæltar okkur hafa komið fram í leiðurum margra brezkra blaða, þar á meðal flestra hinna virtustu. Grunntónn þeirra er, hve tilgangslítið þorska stríðið sé í ljósi væntanlegra ákvarðana hafréttarráðstefnunnar.

En hver skal þá vægja í hinu tilgangslitla þorskastríði? Við því er ekki unnt að gefa einfalt svar, annað en það, að samningar séu jafnan beztir. En nú hafa þeir atburðir gerzt á miðunum, er við teljum svo svívirðilega, að við getum ekki lengur setzt að samningaborði, á meðan brezk herskip sigla í 50 mílna landhelginni.

Við erum ekki einir um þessa skoðun. Hún hefur fengið hljómgrunn erlendis, einkum á vettvangi Átlantahafsbandalagsins. Fulltrúar Noregs og Danmerkur og embættismenn bandalagsins hafa reynt að fá Breta til að kalla herskip sín út fyrir 50 mílna landhelgina.

Flest bendir til þess, að valdbeiting brezka flotans fari almennt í taugar ráðamanna Atlantsbafsbandalagsins. Þeir átta sig ekki á, hvað kemur Bretum til að spilla einingu bandalagsins með því að haga sér svona gagnvart einni bandalagsþjóðinni.

Brezka stjórnin er ekki að vernda brezka neytendur. Það er alkunnugt, að íslenzkur sjávarútvegur er rekinn á hagkvæmari hátt en sjávarútvegur Breta og sennilega allra annarra ríkja heims. Við getum því boðið Bretum upp á betri og ódýrari fisk en þeir geta sjálfir.

Brezka stjórnin er aðeins að verja þrönga sérhagsmuni togaraútgerðarinnar við Humberfljót. Hún er ekki að verja þessa þröngu sérhagsmuni á varanlegan hátt, heldur aðeins fram á næstu hafréttarráðstefnu, sem hefst væntanlega upp úr áramótunum.

Það er von, að brezkir þingmenn og leiðarahöfundar frýi ríkisstjórn sinni vits, er hún leggur svo feiknarlega áherzlu á að vernda þrönga sérhagsmuni um ákaflega skamman tíma, að hún tekur þá áhættu að einangrast í Atlanlahafsbandalaginu og á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.

Ennþá hefur ekki tekizt að skýra fásinnu brezku stjórnarinnar á viðhlítandi hátt. Ef til vill er hér aðeins um að ræða þekkt atriði úr læknisfræðinni, – eftirköst eftir slæman sjúkdóm, það er að segja sálræn eftirköst eftir langvinna heimsveldisstöðu Bretlands.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lítt hæft til búskapar

Áratugum saman hefur ríkisvaldið hér á landi stefnt að sem mestri eflingu innlends landbúnaðar. Þetta er gert með framkvæmdastyrkjum til bænda, uppbótum á útfluttar landbúnaðarafurðir, banni við innflutningi slíkra afurða, niðurgreiðslum á verði innlendra landbúnaðarafurða og með ýmsum öðrum framlögum, sem eru umfram greiðslur í þágu annarra atvinnuvega.

Þessi stefna stuðlar lítt að matvælaöryggi þjóðarinnar. Fiskurinn úr sjónum og innflutt matvæli, svo sem kornmatur, eru veigameiri þáttur í neyzlu Íslendinga en kjötvörur og mjólkurvörur. Og þessi hlutföll mundu breytast landbúnaðinum í óhag, ef niðurgreiðslurnar væru ekki og neytendur vissu þar af leiðandi, hvað innlendar landbúnaðarafurðir kosta í raun og veru.

Meðan ríkisvaldið ver 60 milljónum króna til viðskiptamála, 430 milljónum til iðnaðar, 950 milljónum til orkumála og 1068 milljónum til sjávarútvegs, ver það 6150 milljónum til landbúnaðar og niðurgreiðslna á afurðum hans. Þar á ofan heimta forustumenn bænda 1000 milljón króna niðurgreiðslur á verði áburðar. Af þessum tölum má sjá, að hlutur landbúnaðarins er óhóflegur, svo að ekki ná meira sagt.

Þjóðfélag í örri uppbyggingu þarf að geta notað eitthvað af þessum milljörðum til að auka innlenda orku, bæta samgöngur og efla þá atvinnuvegi, sem geta að meira eða minna leyti staðið undir sér sjálfir.

Alls staðar er nóg að starfa og næg verkefni fyrir takmarkað fjármagn þjóðarinnar. Það er of mikill skattur á fimm manna fjölskyldu að greiða 13.000 krónur á mánuði eða meira til landbúnaðarins fyrir utan búðarverð afurða hans.

Hagkvæmni landbúnaðarins er bezt mæld með samanburði við verð á hliðstæðum erlendum vörum. Íslenzk mjólk kostar óniðurgreidd 60-62 krónur, en dönsk mjólk 41-42 krónur. Íslenzkt dilkakjöt kostar óniðurgreitt í heilum skrokkum 430 krónur, en danskt nautakjöt og svínakjöt kostar um og innan við 300 krónur og hænsnakjöt er enn ódýrara. Enn meiri munur er á ostum og eggjum.

Í erlenda verðinu er innifalin álagning í heildsölu og smásölu, en flutningskostnaðinn til Íslands vantar. Ljóst er, að ekki borgar sig að flytja inn mjólk, þar sem hún er viðkvæm og erfið í flutningi. En flestar aðrar matvörur má flytja inn, sumar að einhverju leyti og aðrar að verulegu leyti.

Til þess að unnt sé að draga úr kostnaði skattgreiðenda við landbúnaðinn og flytja inn ódýrari afurðir þarf að breyta stefnunni í landbúnaðarmálum. Smám saman þarf að hætta að hvetja til stofnunar og stækkunar býla og fara hins vegar að hvetja bændur fjárhagslega til að bregða búi. Slíkar aðgerðir mega ekki koma niður á kjörum bænda og mega ekki gerast snögglega.

Ísland var aðeins landbúnaðarland fyrstu fjórar aldir sögu þjóðarinnar meðan gróðrinum var eytt. Síðan hefur þjóðin lifað á fiski og fiskvinnslu. Hér við heimskautsbaug er ekki unnt að stunda landbúnað við núverandi gróðurskilyrði, ef aðstæður eru bornar saman við suðlægari lönd.

Þessa staðreynd verðum við að viðurkenna og beina kröftum okkar að nýtilegri viðfangsefnum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Varanlegur viðlagasjóður

Mannskaðinn mikli á Norðfirði er enn efst í huga þjóðarinnar, þótt heil vika jólaundirbúnings og jólahalds sé liðin. Harmleikur sem þessi kallar fram samhug þjóðarinnar allrar og varpar skugga á mestu hátíð ársins.

Við hugsum til hins mikla barnafjölda, sem misst hefur annað foreldri sitt. Og við höfum enn einu sinni verið minnt á, að þrátt fyrir tækni nútímans geisa hér á landi hin óblíðu og óheftu náttúruöfl elds og ísa.

En ekki dugir að örvænta. Lífið heldur áfram. Þess vegna skiptir nú mestu að átta sig á, hvað tekur við á Norðfirði, þegar meira en þrír fjórðu hlutar atvinnulífsins hafa verið lagðir í rúst. Það er þörfin fyrir uppbygginguna, sem kallar á allar fúsar hendur. Og sú uppbygging má ekki dragast, því að hver dagurinn er dýrmætur.

Ríkisstjórnin brást fljótt og vel við. Geir Hallgrímsson forsætisráðherra fór strax austur til að skoða vegsummerki og ræða við heimamenn. Tjáði hann þeim, að ríkisstjórn, alþingi og þjóðin öll stæði með Norðfirðingum í uppbyggingarstarfi þeirra. Mundi þeim verða

veitt öll sú aðstoð, sem þörf væri á.

Gizkað hefur verið á, að eignatjónið á Norðfirði nemi einum til tveimur milljörðum króna. Mest er tjónið á loðnubræðslunni, sem er að mestu ónýt, en mikið tjón hefur einnig orðið á bílaverkstæði, steypustöð, nokkrum húsum og á vélasal frystihússins. Alvarlegastur er missir bræðslunnar vegna loðnuvertíðarinnar, sem er að fara í hönd. Norðfjörður hefur á undantörnum árum verið aðallöndunarstaðurinn í upphafi vertíðar, en er úr leik í þetta sinn.

Íslendingar eru vafalítið sammála um, að þjóðin eigi að bregðast við þessu á svipaðan hátt og eldgosinu á Heimaey. Annað hvort þarf að fela Viðlagasjóði fjármögnun uppbyggingarinnar á Norðfirði eða koma á fót nýrri, hliðstæðri stofnun.

Ef til vill er komið tækifæri til að setja á stofn fastan viðlagasjóð, er hafi það verkefni að bæta tjón, sem náttúruöflin valda. Slíkur sjóður yrði eins konar “force majeur”-tryggingafélag þjóðarinnar. Við gerðum tilraun með þetta í sambandi við Vestmannaeyjagosið og nú er komið tækifæri til að koma því í fast form.

Náttúruhamfarasjóðurinn á ekki eingöngu að bæta stórtjón heilla byggðarlaga, heldur.einnig einstök tjón, svo sem þegar stök hús eyðileggjast í snjóflóðum. Allir eiga að vera jafnir fyrir slíkum sjóði, er taki við, þar sem hefðbundnar tryggingar enda. Við höfum lært af reynslunni að við verðum á hverju ári að leggja til hliðar örlítinn hluta af sameiginlegu fé okkar til að byggja upp slíkan viðlagasjóð.

Norðfirðingar bera harm sinn af æðruleysi. Þeirra bíða nú gífurleg verkefni, sem þeir geta ráðizt í af alefli, því að þeir vita, að fjármagn þjóðarinnar er til reiðu. Þeir munu dreifa huganum frá harmi sínum og einbeita sér að skjótri uppbyggingu atvinnutækjanna.

Því miður vitum við öll, að hið mikla eignatjón er minnstur hluti harmleiksins á Norðfirði. Mikill mannskaði í fámennu byggðarlagi verður ekki bættur, þótt lífið haldi áfram sína braut. Við getum aðeins hryggzt með Norðfirðingum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ósk um frið og ró

Við erum svo lánsöm þjóð að geta haldið okkar jól án uggs og ótta, meðan margar nágrannaþjóðirnar búa við ótrygga framtíð vegna olíukreppu og atvinnuleysis. Við búum við frið og öryggi, meðan ýmsar aðrar auðugar þjóðir eru í efnahagslegri, félagslegri og.sálrænni spennitreyju.

Útlitið var ekki svona gott hjá okkur á miðju árinu, þegar verðbólga ársins stefndi í 60-70%, hrunið blasti við atvinnuvegunum og vofa almenns atvinnuleysis var í uppsiglingu. Drákonskar aðgerðir stjórnvalda hafa komið skútunni okkar á flot. Það hefur kostað eyðingu launahækkananna frá 1. marz. En við höfum sloppið vel, að björgunin skuli ekki hafa kostað meira.

Árangurinn er sá, að allt snýst um þessar mundir á fullu í atvinnulífinu. Skorturinn á vinnuafli eykst jafnvel á sama tíma og atvinnuleysi magnast um allan helming í nágrannalöndunum. Og ekki er í bili sjáanleg nein kreppa, meðan friður helzt um núverandi ástand mála.

Þetta mótar auðvitað jólahaldið og jólagleðina að nokkru. Kvíði nagar menn síður og spillir síður hátíðinni. Verðhækkanir valda því að vísu, að menn hafa um þessi jól minna handa milli en þeir höfðu gert sér vonir um fyrr á árinu. En kaupgetan í jólaverzluninni skiptir minna máli en tilfinningin um, að þjóðfélagið muni verða í traustum skorðum og öruggum farvegi enn um sinn.

Við megum líka gæta okkar á að láta ekki verzlunaræði jólanna rugla okkur í ríminu og spilla hátíðinni sjálfri. Við látum jólaundirbúninginn kalla yfir okkur allt of mikla spennu og streitu. Við erum of upptekin af jólahreingerningum, jólabakstri, jólagjafa- og jólamatarkaupum, jólaskreytingum og öðru jólavafstri.

Þessi ytri umbúnaður jólanna er ágætur, meðan hann er í hófi og yfirgnæfir ekki gersamlega innra eðli jólanna. Í þetta sinn hafa flestir óvenju mikla möguleika á að hvíla sig um jólin og öðlast frið í sál sinni. Frídagarnir eru með mesta móti að þessu sinni. Margir hafa ekki nema fimm vinnudaga á 16 daga tímabilinu frá 21. desember til 5. janúar.

Þessar óskir um friðsæl jól eru ef til vill dálítið út í hött á Þorláksmessu, annasamasta degi ársins hjá flestu fólki og ekki sízt verzlunarfólki. Margir verða orðnir sárþreyttir, áður en þessi dagur er á enda. Og undir lokin þurfa sjálfsagt sumir að ljúka meira verki á skömmum tíma en þeir komast yfir.

Ef streita jólaundirbúningsins heldur svo áfram jóladagana, ef menn verða uppteknir af jólamat, jólapökkum, jólaboðum og jafnvel jóla.drykkju, er illa farið. Jólahaldið hlýtur að vísu að endurspegla lífskjörin og þjóðlífshraðann. En svo sannarlega er óskandi, að sem fæstir fari á mis við rósemi hugans og friðinn á jólunum sjálfum.

Í von um, að jólaandi megi sem víðast ríkja næstu daga, óskar dagblaðið Vísir lesendum sínum og landsmönnum öllum gleðilegra jóla.

Jónas Kristjánsson

Vísir