arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Veiðileyfin ekki umflúin.

Hugmyndin um úthlutun og sölu veiðileyfa eða veiðikvóta nýtur vaxandi fylgis um þessar mundir. Í dagblöðunum birtast greinar þjóðkunnra manna, sem reyna að gera sér og öðrum grein fyrir, hvernig framkvæma megi hugmyndina.

Markmið hugmyndarinnar er að koma á jafnvægi í sókn og afla, svo að sjávarútvegurinn verði rekinn með sem minnstum tilkostnaði. Nú er sóknin of mikil, skipin of mörg, en aflinn úr flestum fiskistofnum í hámarki og rúmlega það.

Sumir tala um kvóta, en aðrir um veiðileyfi. Þetta eru í rauninni tvö orð um sama hlutinn, skiptingu takmarkaðs aflamagns. Fyrst er ákveðinn leyfilegur hámarksafli úr fiskistofni og honum síðan skipt niður með ýmsum hætti.

Þeir, sem vilja miðstýringu að ofan, tala um opinbera úthlutun veiðileyfa eða kvóta, til dæmis fyrst til landshluta eða veiðarfæra og síðan til einstakra skipa. Útgáfur af þessu hafa verið reyndar með sæmilegum árangri á loðnu og síld.

Hinir, sem vilja láta markaðslögmálin ráða, tala um sölu veiðileyfa eða kvóta og jafnvel um uppboð þeirra. Þessi aðferð hefur ekki verið reynd, enda er hún nýstárlegri en hin, en ætti að hafa innbyggða hvata umfram hina.

Í seinni tíð er þó mest talað um blöndu beggja aðferðanna, um úthlutun að parti og sölu að parti. Áherzlan fer þó yfirleitt eftir því, hvort menn eru hlynntari miðstýringu eða markaði. En hugmyndin um aukna hagkvæmni sjávarútvegs er hin sama.

Þröstur Ólafsson hagfræðingur, aðstoðarmaður fjármálaráðherra, kynnti nýlega í blaðagrein nýtt afbrigði hugmyndarinnar, það er að segja úthlutun vinnsluleyfa til fiskvinnslunnar í stað veiðileyfa til útgerðarinnar.

Hann vill skipta leyfilegu aflamagni niður á hafnir eftir vinnslugetu frystihúsa á staðnum, en þessi leyfi séu svo ef til vill framseljanleg innan landshluta eða kjördæma. Skipin megi svo landa, hvar svo sem vinnsluleyfi séu laus.

Að baki þessarar hugmyndar liggur byggðastefna. Hún á að tryggja ákveðið atvinnumagn í öllum sjávarplássum landsins eða að minnsta kosti í öllum kjördæmum. En um leið heldur þetta aftur af nauðsynlegri byggðaröskun.

Ef hugmyndin hefði verið frumkvæmd fyrr á þessari öld, væri nú mikil útgerð úr Skálum á Langanesi og Viðey í Kollafirði. Og binding frá fyrri öldum þýddi útgerð frá Dritvík, Djúpalónssandi og Malarrifi.

Björn Dagbjartsson, forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, kafaði nýlega í grein í DV ofan í blandað kerfi úthlutunar og sölu á veiðileyfum eða veiðikvótum. Meginhugmyndinni lýsir hann þannig:

“Leyfilegum hámarksafla af hverri tegund er skipt niður í aflaeiningar, eins konar verðbréf, sem seld eru á opnum markaði. Til að byrja með er útgerðum fiskiskipa selt eða úthlutað aflaeiningum eftir ákveðnum reglum og síðan geta handhafar skipzt á aflaeiningum, selt þær, lánað eða leigt, en verða að tilkynna það stjórnvöldum eða skrifstofu, sem fylgdist með eignarhaldi á veiðileyfum.”

Björn telur þó, að hugmyndin eigi erfitt uppúráttar, því að reynslan sýni, að bæði sjómenn og útgerðarmenn séu logandi hræddir við hana “hversu skynsamleg, sem hún kunni að virðast”. En menn verði þó að horfast í augu við, að veiðileyfi verði ekki lengur umflúin.

Jónas Kristjánsson.

DV
Davíðskan.

Með borgarstjórann í broddi fylkingar var nýr meirihluti í Reykjavík ekki nema fjórar vikur að brjóta niður mikilvægustu þætti stefnubreytingarinnar, sem tekið hafði fráfarandi meirihluta fjögur ár að byggja upp.

Verk síðustu fjögurra ára munu fljótt gleymast með lkarus-strætisvögnum og Rauðavatns-íbúðabyggð. Senn verður fjögurra ára valdaskeið vinstri manna í Reykjavík svo gersamlega þurrkað út, að eftir stendur gat í borgarsögunni.

Ekki fer framhjá neinum, sem fylgist með, að ný vinnubrögð hafa tekið við hjá borgaryfirvöldum. Nýr stíll leiftursóknar hefur tekið við af hægfara skotgrafahernaði nefnda og starfshópa, – bæði til góðs og ills fyrir borgarbúa.

Í fjögur ár var borginni stjórnað í stíl Alþýðubandalagsins, sem einnig mætti kalla Hjörleifskan stíl, af því að hann sést í ýktri mynd hjá núverandi orkuráðherra. Í hlutlausum orðum sagt er þetta eins konar ráðuneytisstíll.

Stíllinn einkennist af fjölda nefnda og starfshópa, sem framleiða mikið pappírsflóð. Ákvarðanir eru teknar mjög hægt og í fljótu bragði séð á grundvelli vandaðra upplýsinga, hverrar sérfræðiskoðunarinnar ofan á annarri.

Þessi hæga meðferð kom þó ekki í veg fyrir, að keyptir voru ófullnægjandi strætisvagnar og að tekin var röng ákvörðun um þróun byggðar austur til heiða í stað norðurs með ströndum, sem áður hafði verið á dagskrá.

Hinn nýi Davíðski stíll er hins vegar eins konar fyrirtækjastíll. Skorin er niður aðild og umfjöllun nefnda og starfshópa, pappírsframleiðsla er takmörkuð og ákvarðanir teknar nánast á hlaupum milli hæða eða bara í síma.

Stefnubreytingin frá Rauðavatni til Korpúlfsstaða var tekin án samráðs við Borgarskipulagið, þar sem búast mátti við fyrirstöðu embættismanna frá vinstra valdaskeiðinu. Davíð tilkynnti bara nýjan kúrs. Búið mál.

Davíðskan hefur það fram yfir Hjörleifskuna, fyrirtækjastíllinn fram yfir ráðuneytisstílinn, að áratuga reynsla hér og erlendis sýnir, að fyrirtæki í samkeppni er ekki hægt að reka á annan hátt, ef þau eiga að vera arð- bær.

Í efnahagslífinu verður oft að taka skjótar ákvarðanir til að fljóta ofan á í lífsins ólgusjó. Opinberar stofnanir eru hins vegar yfirleitt ekki reknar á neinum arðsemiskröfum. Þar gefa menn sér langan tíma, stundum endalausan.

Kennslubækur í stjórnun segja, að ákvarðanir sé ekki hægt að taka með pappír og nefndum. Einhver einn, sem til þess er ráðinn eða kjörinn, verði að taka af skarið og bera ábyrgð, þótt hann geti þegið ráð nefnda og starfshópa.

Í stórum dráttum er hinn hraði og harði fyrirtækjastíll betri en hinn hægi og daufi ráðuneytisstíll, jafnvel í opinberum rekstri. Að vísu getur hann gengið út í öfgar, – hjá Reykjavíkurborg eins og annars staðar.

Þegar ákveðið er að gera deiliskipulag að nýju íbúðahverfi, er rétt að gefa sér tíma til að efna til víðtækrar verðlaunasamkeppni til að geta valið úr nokkrum fjölda hugmynda, en vera ekki alveg háður tveggja mánaða vinnu tveggja arkitekta.

Misheppnað hverfi verður seint strokað út með loftpressum. Davíð borgarstjóri hefur tekið mikla og óþarfa áhættu, því að sérfræðileg umfjöllun og ekki sízt samkeppni hugmynda hljóta að leika lykilhlutverk í hraða stílnum, ef hann á að takast.

Jónas Kristjánsson

DV
Íslenzka sérstaðan

Tímabært er orðið að kanna, hver mundu verða áhrifin á Íslandi af kjarnorkuárás á kafbáta í Norður-Atlantshafi. Við þurfum að vita, hvernig við eigum að bregðast við slíkri árás og hvernig við eigum að búa okkur undir hana.

Þetta er jafn tímabært og útekt Almannavarna var fyrir tæplega áratugum á hættunni af kjarnorkuárás á Keflavíkurflugvöll. Þá var skýrlsunni að vísu stungið undir stól. Og nú er viðkvæmnin meiri en svó, að úttekt sé gerð.

Við þurfum að vita, hvort búast megi við miklum flóðbylgjum af völdum kjarnorkuspreinginga í hafinu og hvort spillt yrit til lanframa dýralífi á stórum eða litlum hafsvæðum. Íbúar eylands í miðju hafi verða að afla sér þekkingar á þessu.

Ef til vill eru kjarnorkuspreningar í hafinu svo staðbundnar, að jafnvel margar saman mundu þær ekki hafa nein umtalsverð áhrif hér. Alténd ætti hættan ekki að vera nema brot af hættunni af kjarnorkuspreingum á landi og yfir því.

Hafið er í vaxandi mæli að verða geylsustaður kjarnorkuvopna. Þar er hægt að hafa þau á stöðugri hreyfingu til að spilla mögulium andstæðinganna á að miða þau út. Þau eru þar öruggari en á föstum skotpöllum á landi.

Kjarnorkuvopn eru í flugvélum yfir hafni, í skipum og í kafbátum neðansjávar. Hættulegastir og öflugastir eru kafbátarnir, sem Bandaríkin hafa nú á svimi í höfunum, eru frærir um að eyða Sovétríkjunum, þótt Bandaríkin sjálf og eitthvað af kafbátum þeirra hafi roðið kjarnorkuárás að bráð. Og vopnabúnaður kafbátaflotans mun aukast hratt.

Ef svo fer sem horfir, að Sovétríkin leggja mesta áherzlu á magn kjarnorkuviðbúnaðarins, en Bandaríkin á gæði, má búsat við, að kjarnorkuvopn í hafinu verði sífellt mikilvægari hindrun í vegi hugsanlegrar ævintýtamennsku í austri.

Einnig kann svo að fara, að óbeit friðarsinna á að hafa kjarnorkuvopn nálægt sér uppi á landi muni hraða flutingi viðbúnaðarins yfir hafið. Við þurfum að vita, hvort það eykur eða minnkar hættu eyþjóðar í norðanverðu Atlantshafinu.

Mikil áherzla er lögð á viðræður austurs og vesturs um gagnvkæma frystingu og síðan samdrátt í meðaldrægum kjarnorkuflaugum í Evrópu. Og sífellt er verið að minna á gamlar hugmydnir um kjranorkuvopnalaus svæði.

Af hálfu nokkurra íslenzkra friðarsinna hefur verið talað um svokallaða “íslenzka sérstöðu”, er krefst kjarnorkuvopnalauss hafs. Sú krafa felur í sér lítið annað en góðan vilja og virðist hafa einn árangursríkan farveg að falla í.

Að lýsa yrif kjarnorkuvopnalausu hafsvæði er ósköp svipað og að lýsa yfir, að viðkomandi ætli ekki að verða fyrri til að beita kjarnorkuvopnum. Hvort tveggja má svíkja á augnabragði, þegar talið verður nauðsynlegt, hernaðarins vegna.

Fræðilega séð ætti að vera hægt að hreinsa landsvæði af kjarnorkuvopnum eins og hægt er að semja um frystingu, samdrátt og eftirlit. En haf verður ekki hreinsað meðp sama hætti, því að þar er allt á hreyfingu.

En við eigum að viðurkenna staðreyndir og hætta að stinga höfðinu í sandinn.Við eigum að leggja aukna vinnu í að meta hættur, sem staðja að okkur, ekki bara af jarðskjálftum og eldgosum, heldur einnig af kjarnofkuvopnum, þar á meðal í hafi.Jónas Kristjánsson

DV
Framúrstefnumenn.

“Það er mín skoðun, að það sé affarasælast, að við, sem upphaflega vorum kosnir í nefndina, sitjum í henni áfram. Ég álít, að þeir, sem síðar voru kosnir, muni reyna að tefja framgang mála og þæfa þau.”

Þessi þunga og markvissa rökhyggja kom nýlega fram í blaðaviðtali við fyrrverandi Blöndusamráðs-nefndarmann í Svínavatnshreppi. Hann neitar þess vegna að víkja fyrir nýjum mönnum, sem kosnir hafa verið af nýrri hreppsnefnd.

Kosturinn við þessa framkvæmd mála, að mati nefndarmannsins fyrrverandi, er, að “við munum þess í stað vinna þannig að málum, að þau leysist farsællega, bæði fyrir okkur sveitungana, okkar nágrannasveitir og þjóðina alla”.

Það er víðar en í Svínavatnshreppi, að heimur versnandi fer. Hvarvetna taka verri nefndir við af skárri, verri sveitarstjórnir og verri landsstjórnir. Nefndarmaðurinn fyrrverandi hefur fundið einfalt og algilt ráð til varnar þessu.

Þannig hefði Sigurjón Pétursson, fyrrverandi forseti borgarstjórnar í Reykjavík, getað hætt að hafa áhyggjur af stefnubreytingu nýs meirihluta með tilheyrandi útstrikun Rauðavatnsbyggðar og Íkarusvagna. Hann gæti hafa sagt:

“Það er mín skoðun, að það sé affarasælast, að við, sem upphaflega vorum kosnir í borgarstjórn, sitjum í henni áfram. Ég álít, að þeir, sem síðar voru kosnir, muni reyna að tefja framgang mála og þæfa þau.”

Að vísu er orðið of seint fyrir Sigurjón að neita að standa upp fyrir Albert. En Gunnar Thoroddsen getur, ef á þarf að halda, brugðið á ráð fyrrverandi nefndarmannsins úr Svínavatnshreppi og neitað að standa upp, – með þessum orðum:

“Það er mín skoðun, að það sé affarasælast, að við, sem upphaflega vorum valdir í ríkisstjórn, sitjum í henni áfram. Ég álít, að þeir, sem síðar voru valdir, muni reyna að tefja framgang mála og þæfa þau.”

Kosturinn við þetta væri náttúrlega hinn sami og norður í Svínavatnshreppi: “Við munum þess í stað vinna þannig að málum, að þau leysist farsællega, bæði fyrir okkur stjórnarsinnaða sjálfstæðismenn, okkar þjóð og heim allan.”

Slík vinnubrögð mundu auðvitað spara þjóðinni mikinn kostnað, mikla hugaræsingu og miklar kollsteypur í kosningum. Allir þeir, sem fyrir eru, mundu sitja áfram og koma á þann hátt í veg fyrir, að heimur versnandi fari.

Svo myndast um leið möguleikar á, að alls konar áhugamenn, sem betur vita en hinir, geti gripið fram fyrir hendur ráðamanna, er ekki standa sig nógu vel. Á þessu hafa áttað sig framkvæmdastjórar og stjórnarmenn Framkvæmdastofnunar og Byggðasjóðs.

Þeir hafa eins og aðrir þungar áhyggjur af tilraunum ríkisstjórnar og alþingis til “að tefja framgang mála og þæfa þau” á sviði vegagerðar. En þeir Rauðarárstígsmenn eru hugmyndaríkari en svo, að þeir láti slíka smámuni standa í vegi.

Þeir komu saman og ákváðu að verja sjö milljónum króna af fé Byggðasjóðs til vegaframkvæmda, umfram þær þrjátíu milljónir, sem sjóðurinn á að borga samkvæmt vegaáætlun alþingis. Þeir vissu, að þetta var “affarasælast”.

Ef ríkisstjórnin heldur áfram að þrjózkast við “að tefja framgang mála og þæfa þau”, er líklega “affarasælast”, að Byggðasjóðsmenn fari norður og sæki nefndarmanninn fyrrverandi til að leysa þessi mál “farsællega”, bæði fyrir …”.

Jónas Kristjánsson.

DV
Réttlætið sigraði.

Réttlætið hafði sigur á Falklandi rétt í þann mund, er síðasta og helzta blóðbaðið var að hefjast. Argentínska herliðið sýndi skynsemi, þegar kreppti að. Það gafst upp, þegar ósigur var vís fyrir brezku lokasókninni.

Mannfallið í þessu stríði nemur mörgum hundruðum, en hefði getað skipt þúsundum, ef umtalsverð átök hefðu orðið á landi. Vel undirbúin sókn Breta og síðbúið raunsæi Argentínumanna gerðu mannfallið minna en búast mátti við.

Margir spyrja vafalaust, hvort Bretum sé 250 fallinna sona virði að hafa aftur náð tangarhaldi á þessum 1.800 manna eyjum. Slíkar spurningar eru áleitnar í heimi friðarhreyfinga og endurvakningar kristilegra lögmála.

Flestir eru þó enn nógu raunsæir að viðurkenna, að ofbeldi í samskiptum þjóða og ríkja geti þvingað þann, sem fyrir því verður, til að grípa til vopna, rétti sínum og lífsháttum til varnar, jafnvel þótt mannslíf fari fyrir lítið.

Heimurinn væri ólíkur því, sem hann er nú, ef bandamenn hefðu ekki um síðir mannað sig upp í að standa gegn yfirgangi og útþenslu nasista. Þá voru færðar gífurlegar mannfórnir til að verja lífshætti vestrænnar mannréttindastefnu.

Ljóst er, að íbúar Falklands eru og vilja vera brezkir. Þeir kæra sig ekki um að verða þegnar í harðstjórnarríki argentínskra hershöfðingja, sem eru slík illmenni, að Kremlverjar eru eins og kórdrengir í samanburði.

Frelsun Falklands og upphitun brezka flotaveldisins eru eins og krepptur hnefi framan í alla harðstjóra heimsins, hvort sem þeir heita Galtieri, Brezhnev eða Obote. Hún er yfirlýsing um, að enn sé blóð í vestrænu kúnni.

Ef villimennirnir, sem stjórna Argentínu, hefðu haft sitt fram á Falklandi, mundu þeir bæði hafa treyst sig í sessi og fundið hvatningu til að halda áfram á sömu braut ofbeldis inn á við og út á við. Eftir því voru þeir að sækjast.

Tugir harðstjóra um allan heim biðu eftir, að Galtieri hershöfðingja tækist að sýna fram á, að bezt væri að taka með valdi það, sem mann langar í. Lexían hefur hins vegar orðið önnur í reynd, svo er þrjózku Breta fyrir að þakka.

Mikilvægast er þó, að Kremlverjum hefur óbeint verið bent á, að Vesturlönd eru ekki ein allsherjar friðarsæng nytsamra sakleysingja í Hyde Park, hæfilega þroskuð til að gleypa. Falklandsstríðið linar útþensluþrá Kremlverja.

Falkland er svo engan veginn úr sögunni, þótt Bretar hafi unnið orrustu. Þeir verða nú að halda þar úti setuliði fyrir 300 milljónir punda á ári. Og satt að segja er það of dýrt á erfiðum tímum að verja svo fjarlægar eyjar.

Svo lengi sem argentínskir hershöfðingjar þurfa að dreifa athygli kúgaðs lýðsins frá óstjórn og hryðjuverkum stjórnvalda, er alltaf hætta á, að ný atlaga verði gerð að Falklandi. Sigur Breta er engan veginn endanlegur.

Bezt væri því að nota friðinn til að koma á viðræðum um varanlega skipan mála, sem tekur tillit til, að Falkland kemst næst því landfræðilega að teljast suðuramerískur eyjaklasi og varðar því hagsmuni þar í álfu.

Ef Bretar vilja hins vegar fórna peningum um ófyrirsjáanlegan tíma til að tryggja Falklendingum það ríkisfang, sem þeir vilja, og þau mannréttindi, sem þeir vilja, þá eigum við ekki að lasta Breta, heldur hrósa þeim.

Jónas Kristjánsson

DV
Friðrik tókst það.

Fyrst og fremst er að þakka Friðriki Ólafssyni, forseta Alþjóða skáksambandsins, að Bella og Igor Kortsjnoj hafa fengið fararleyfi úr Gúlaginu mikla eftir fimm ára tilraunir til að komast vestur fyrir tjald til Viktors Kortsjnoj.

Íslenzkir utanríkisráðherrar sem aðrir töluðu fyrir daufum eyrum steinrunninna fangabúðastjóra sovézka kerfisins, er hefur það að hornsteini, að einstaklingurinn skuli aldeilis fá að finna fyrir skorti á aðlögun að kerfinu.

Í málum sem þessum skiptir engu, þótt Sovétríkin séu aðilar að mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og hafi þar á ofan undirritað sérstakt Helsinki-samkomulag, sem meðal annars telur ferðafrelsi til mannréttinda.

Úrslitum réði, að í fyrra frestaði Friðrik heimsmeistaraeinvígi Karpovs og Kortsjnojs á þeim forsendum, að fjölskyldumál Kortsjnojs stæðu í vegi þess, að fyllsta jafnræði ríkti í öllum atriðum milli keppanda.

Eftir hatrammt málastapp var Friðrik lofað persónulega, að fjölskyldumál Kortsjnojs skyldu verða leyst að vori. Og nú er að renna upp eitt dæmi þess, að kerfið getur staðið við loforð og er ekki alls varnað.

Á móti varð Friðrík að fórna meginreglunni, að keppni fari ekki fram við þær aðstæður, að fjölskyldu annars aðilans sé haldið í gíslingu af hálfu útgerðarmanna hins aðilans. Hann varð að láta halda marklaust einvígi í Merano.

Auk þess varð Friðrik að gefa fúlar yfirlýsingar, sem menn keppast nú við að gleyma, þegar menn telja fegnir dagana til endurfæðingar Bellu og Igors út úr Gúlaginu mikla. Þær áttu bara að gleðja illmennin á lokastigi samninganna.

Hitt stendur eftir, að frá siðferðislegu sjónarmiði er enginn heimsmeistari í skák um þessar mundir. Karpov hefur aldrei varið titil sinn á jafnréttisgrundvelli, heldur hefur hann orðið að láta halda fólki í gíslingu.

Slíkt framferði þekkist ekki í öðrum keppnisgreinum á alþjóðlegum vettvangi og er ljótur blettur á Alþjóða skáksambandinu. Sú niðurlæging blífur, þótt fjölskyldumál Kortsjnojs verði nú leyst eftir fimm ára baráttu.

Sjálfur hefur Karpov ekki hugmynd um eðli drengskapar í leik. Ofan á illa fengna tign hefur hann heima fyrir haft forustu í að kúga skákmenn undir kerfið. Hann er skákinni til skammar eins og heimsmeistarinn Aljekin á sínum tíma.

Ekki er auðvelt fyrir Friðrik að hafa valdamikla sovétmenn innanborðs í Alþjóða skáksambandinu. Ekki er hægt að ætlast til, að hann hreinsi andrúmsloftið á einu kjörtímabili. Sambandið var of djúpt sokkið, þegar hann tók við.

Töluverðar horfur eru á, að Friðrík fái annað kjörtímabil til að draga úr siðferðislegri eymd Alþjóða skáksambandsins. Frelsun Bellu og Igors verður ef til vill sú rós í hnappagatinu, er dugi honum til endurkjörs.

Kortsjnoj væri sennilega heimsmeistari, ef leikreglur hefðu verið virtar. Hans tími er liðinn, en nýir taka við. Ef næsti áskorandi má keppa á jafnréttisgrundvelli, fær skákin aftur raunverulegan heimsmeistara.

Slíkt væri jafnframt lokasigur Friðriks Ólafssonar í torsóttri viðleitni hans við að efla reisn Alþjóða skáksambandsins. Íslendingar vilja gjarna bera nokkurn kostnað af forsæti Friðriks og styðja hann með ráðum og dáð.

Jónas Kristjánsson.

DV
UNESCO eflir kúgun.

Bláeygir seminaristar úr kennsluráðuneytum ýmissa vestrænna ríkja virðast eiga erfitt með að skilja raunveruleika þriðja heimsins að baki vel menntaðra og demantsleginna harðstjórnarfulltrúa á alþjóðlegum samkundum.

Í flestum löndum þriðja heimsins þjáist almenningur mun meira en á nýlendutímanum. Í stað vestrænna og veiklundaðra nýlenduherra eru komnir sérlega grimmir og gráðugir heimamenn, sem kúga og kvelja þjóðir sínar.

Harðstjórum þriðja heimsins er mikið í mun að skrúfa fyrir alla fjölmiðlun, sem ekki er á vegum þeirra sjálfra, innan lands, inn í það og út úr því. Með þeim hætti gengur þeim betur að rupla og ræna þjóðir sínar í friði.

Þeir halda því fram, að Vesturlönd beiti þjóðir þeirra upplýsingakúgun í krafti yfirburðastöðu í fjölmiðlun. Vestrænar athafnir á þessu sviði spilli þjóðareiningu og þjóðarsál á grýttri framfarabraut ríkja þriðja heimsins.

Harðstjórarnir hafa árum saman einkum beitt sléttgreiddum fulltrúum sínum á vettvangi Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Þar hefur þeim tekizt að slá ryki í augu manna, sem ekki sjá muninn á þjóðum og harðstjórum þriðja heimsins.

Mikilvægasta árangrinum náðu harðstjórarnir fyrir hálfu öðru ári, þegar UNESCO ákvað að vinna að nýskipun fjölmiðlunar í heiminum. Í kjölfarið hefur fylgt aukin ríkisumsjá í þriðja heiminum, bönn og ritskoðanir og fangelsanir.

Nú hefur UNESCO komið á fót svokallaðri þróunaráætlun fjölmiðlunar. Allir styrkir, sem hingað til hafa verið veittir samkvæmt áætluninni, hafa runnið til eflingar áróðursráðuneyta einstakra ríkja og svæðissambanda.

Þessi áróðursráðuneyti sigla sumpart undir fölsku flaggi fréttastofa. Markmið þeirra er samt allt annað en þeirra stofnana, sem kallast slíkum nöfnum á Vesturlöndum. Þær vinna ekki að því að upplýsa, heldur að hindra upplýsingar.

Með fjárhagsaðstoð Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna stefna margir harðstjórar þriðja heimsins markvisst að útilokun vestrænna fréttastofa, annarra fjölmiðla og innlendra umboðsmanna þeirra frá ríkjum þeirra.

Þannig þykjast harðstjórarnir geta rofið haldreipið eða tvinnaþráðinn, er liggur milli kúgaðs og ruplaðs almennings í þriðja heiminum og þess hluta veraldar, þar sem mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna er helzt í heiðri höfð.

Í stað vestrænna frásagna af raunveruleika rána, pyndinga og morða í þriðja heiminum eiga að koma glansmyndir áróðursráðuneyta af brosandi harðstjórum að klappa litlum börnum á kollinn. Í þessa þágu hefur UNESCO verið virkjað.

Íslendingar fara í stórum dráttum eftir mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal ákvæðum hennar um tjáninga- og upplýsingafrelsi. Við þolum að vísu enn ríkiseinokun á fjölmiðlum ljósvakans, en ræðum um hana sem vandamál.

Fulltrúar okkar á alþjóðlegum samkundum eiga að benda fulltrúum harðstjóranna á, að mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna eigi ekki aðeins við um fámennan hóp vestrænna ríkja, heldur eigi að gilda fyrir mannkynið í heild.

Fulltrúar okkar eiga að átta sig á, að hinir vel menntuðu þriðja heims menn eru hirðmenn harðstjóra og ekki umboðsmenn almennings í þriðja heiminum. Þeir eru blóðsugur á þriðja heiminum og þá á að umgangast sem slíkar.

Jónas Kristjánsson

DV