arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Úr vöndu að ráða.

Ríkisstjórn okkar virðist ekki hafa mikið svigrúm til samninga um undanþágur fyrir erlenda togara í íslenzkri landhelgi. Þjóðin sem heild hefur mjög harða afstöðu í landhelgisdeilunum og virðist fremur vilja þorskastríð en eftirgjafir.

Annað mál er, hvort rétt er að þrengja jafnmikið að ríkisstjórninni og gert hefur verið víða í ræðu og riti að undanförnu. Ríkisstjórnin þarf að sjálfsögðu að geta komið fram af sómasamlegri sáttfýsi út á við. Og hún þarf til dæmis að hafa í huga hagsmuni okkar af tollalækkunum á íslenzkum útflutningsafurðum í ýmsum Evrópulöndum.

Við verðum að treysta ríkisstjórninni til að vega og meta rækilega alla þætti, sem snerta afstöðuna í landhelgisdeilunum og til að halda á þessum málum í senn af einurð og skynsemi. Sérstaklega ber að vara fólk við gagnrýnendum, sem eru að reyna að afla sér pólitísks uppsláttar á kokhreysti í landhelgismálinu.

Það hefur vafalaust ekki farið fram hjá rikisstjórninni, að undanþágur innan fimmtíu mílna verða mjög illa séðar hér heima fyrir, þegar tvö hundruð mílna landhelgin er komin til framkvæmda. Andstaðan gegn slíkum undanþágum er rótgróin í huga mikils fjölda fólks.

Ennfremur er það útbreidd skoðun, að þýðingarlaust sé að semja um nokkrar undanþágur við Belga og Breta. Sú skoðun byggist á trú manna á, að Vestur-Þjóðverjar hyggist ekki semja, heldur sitja eftir með vopn refsitolla Efnahagsbandalagsins á lofti.

Refsitollar bandalagsins á íslenzkum sjávarafurðum fara hækkandi með hverju árinu. Þar með gætum við í vaxandi mæli freistazt til að vera eftirgefanlegir í samningum við Vestur-Þjóðverja, þegar þeir eru orðnir eina hindrunin í vegi afnáms refsitollanna. Dagblaðið tekur undir þá skoðun, að ekki megi koma Vestur-Þjóðverjum í slíka aðstöðu.

Ríkisstjórnin verður að taka fullt tillit til þeirra sjónarmiða, að sérsamningar við Belga eða Breta eða báðar þessar þjóðir komi ekki til greina, heldur verði slíkir samningar að vera hluti af heildarsamningi, er tryggi afnám refsitolla Efnahagsbandalagsins. Sumir vilja láta fylgja afnám löndunarbannsins í Vestur-Þýzkalandi, en það er of litilvægt mál til að hafa áhyggjur af.

Um leið og ríkisstjórnin er vöruð við undanþágum innan fimmtíu mílnanna og við sérsamningum víð Belga og Breta, er ótilhlýðilegt að binda hendur hennar svo rækilega, að hún hafi enga möguleika á að ná samningum um viðurkenningu Evrópuríkja á tvö hundruð mílna fiskveiðilögsögunni.

Málstað okkar hefur þegar verið spillt nokkuð með því að hunza kvótaskiptinguna á síldveiðum í Norðursjó. Menn hafa litla trú á friðunarást okkar, þegar við hyggjumst veiða í Norðursjó eins og okkur þóknast. Eins mundi það spilla málstað okkar að vera svo einstrengingslegir í landhelgisdeilunni, að við tækjum einungis gilda skilyrðislausa uppgjöf viðsemjenda okkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ríkið leiðréttir sig.

Í opnu og frjálsu þjóðfélagi á að ríkja góður samgangur milli almennings og yfirvalda. Valdamenn verða að hlusta á vandamál almennings og skilja þau, en ekki loka sig inni í fílabeinsturni með örfáa ráðgjafa í kringum sig, sem smjaðra upp á við og sýna hroka niður á við.

Frjáls dagblöð geta verið hentugur milliliður á þessari leið milli almennings og stjórnvalda. Í slíkum blöðum á almenningur að geta fengið inni með vandamál sin, stór og smá, og óskir sinar, hvort sem þær eru sanngjarnar eða ekki.

Nýlega upplýsti Dagblaðið, að mistök hefðu sennilega verið gerð í útreikningi verðbóta á skyldusparnað. Hafði mikill fjöldi fólks á aldrinum 10-25 ára orðið fyrir miklu tjóni vegna útreiknings, sem hvorki var í samræmi við tilgang löggjafans né í samræmi við hefðbundnar aðferðir við útreikning vísitölubóta.

Skýrði Dagblaðið frá greinargerð, sem dr. Pétur B. Blöndal tryggingafræðingur hafði samið út af máli þessu. Benti Pétur þar á, að löggjafinn hefði ætlazt til, að höfuðstóll skyldusparnaðar og vextir af honum væru verðtryggðir með kaupvísitölu. Taldi Pétur, að ungmenni, sem hefði lagt 10.000 krónur í skyldusparnað 7. marz l969, ætti að fá út rúmar 55.000 krónur 5. september í ár, en ekki rúmar 27.000 krónur, eins og Veðdeildin hafði reiknað.

Veðdeildin reiknaði vísitöluuppbótina aðeins einu sinni á ári. Hún lagði uppbótina inn á sérstakan reikning án vaxta og vísitölu og miðaði þar að auki við lægstu upphæð á hverju tólf mánaða tímabili.

Frá þessu var skýrt í Dagblaðinu 17. september í ár. Félagsmálaráðuneytið var fljótt að taka við sér. Hinn 28. september skýrði Hallgrímur Dalberg ráðuneytisstjóri frá því í viðtali við Dagblaðið, að sérfróðir menn í ráðuneytinu og Selabankanum væru að kanna, hvort Veðdeildin hefði farið rangt að í þessum efnum.

Meðal þeirra, sem Gunnar Thoroddsen félagsmálaráðherra leitaði álits hjá í þessu máli, var Gaukur Jörundsson prófessor og taldi hann aðferðir Veðdeildar ekki réttar. Hinn 24. september skýrði Dagblaðið svo frá því, að Gunnar Thoroddsen hefði ákveðið, að bæta þyrfti hag eigenda sparimerkja.

Þá hafði verið ákveðið, að verðtrygging skyldusparnaðar yrði að minnsta kosti svo mikil, að reiknuð yrði verðbót fjórum sinnum á ári í stað eins. Aðeins er eftir að ganga endanlega frá málinu. Mega ungmenni þau, sem skylduð hafa verið til að spara fyrir Veðdeildina, því reikna með, að sparnaðurinn haldi verðgildi sinu.

Af þessu má sjá, að yfirvöld hafa brugðizt vel og drengilega við þessu vandamáli. Það er ekki svo lítið afrek að viðurkenna, að mistök geti hafa átt sér stað í hinu opinbera kerfi, og að leysa vandamálið án þess að dómstólar þurfi að neyða ríkið til þess. Af þessu má einnig sjá, að stjórnvöld geta verið snör í snúningum, þegar vakin er athygli þeirra á misskilningi í kerfinu. Í þessu máli hlustuðu valdamenn á vandamál almennings og skildu þau.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vetrarveður nálgast.

Vetur fer senn að ganga í garð með nýjum og gömlum vandamálum. Þjóðarskútan hefur verið á fremur hægum sjó í sumar, síðan samið var um frið á vinnumarkaðnum. En nú er farið að syrta í álinn á nýjan leik, um leið og veður fara öll versnandi.

Nýjustu fréttir eru þær, að gjaldeyrisstaða þjóðarinnar hafi í þessum mánuði versnað um meira en einn milljarð króna, og er mánuðurinn þó ekki úti enn. Þetta mikla gjaldeyrisfall er stórfellt áfall eftir gjaldeyrissig sumarsins.

Gjaldeyrisstaðan er nú orðin öfug um þrjá milljarða króna. Engin von um bata er í augsýn, heldur sígur enn allt á ógæfuhliðina og það hraðar en oftast áður. Engin svartsýni felst í að halda því fram, að þetta hljóti að enda með skelfingu, ef ekki er gripið snarlega í taumana.

Dýrtíðin í sumar hefur gleypt nokkurn veginn launahækkanir vorsins. Launþegar standa nú í svipuðum sporum og þeir stóðu fyrir kjarasamningana í vor. Þar á ofan svífur yfir höfðum þeirra gengislækkun eða einhverjar aðrar ráðstafanir, sem skammsýnir menn kunna að halda, að geti komið í staðinn, en eru því miður bara verri.

Því verður varla feitan gölt að flá hjá almenningi á næstunni. Enda er nokkur ókyrrð uppi í samtökum launþega og hafa hin einstöku félög verið hvött til að hafa samninga sina lausa um áramótin. Er þá nýtt kjarastríð í vændum og þá skammt til þess ástands, að slíkar styrjaldir spanni meirihluta ársins.

Ekki virðist feitari gölt að flá hjá atvinnuvegunum, sem yfirleitt hafa slæma greiðslustöðu um þessar mundir. Einkum er ástandið alvarlegt í útflutningsgreinunum, sem hafa sætt og sæta enn lækkandi verði og sölutregðu á afurðum erlendis.

Ríkisstjórnin á við þessi geigvænlegu vandamál að stríða. Hún þarf á næstunni að taka erfiðar og vafalaust óvinsælar ákvarðanir. Almenningur hefur það á tilfinningunni, að hún hafi rambað tiltölulega stjórnlítið í sumar. Einstakir ráðherrar hafa reynt að sinna rækilega sínum málaflokkum, en sem heild verkar ríkisstjórnin fremur dauflega á fólk, þegar um efnahagsmálin er að ræða.

Ríkisstjórnin mundi bæta stöðu sina verulega, ef hún hefði nú kjark til að skrúfa niður ríkiseyðsluna, þegar hún leggur fram fjárlagafrumvarpið. Djörf skref í þá áttina mundu auðvelda ríkisstjórninni að gera kröfur til annarra aðila í þjóðfélaginu.

Þjóðin er óttaslegin á þessu hausti. Hún sér óveðursskýin hrannast upp. Menn taka eftir vaxandi tregðu á afgreiðslu gjaldeyrisleyfa. Menn sjá kaupmátt sinn rýrna með viku hverri og búast við gengislækkun þar á ofan. Menn spyrja hvar þessi ósköp ætli að enda.

Eitthvað verður að fara að heyrast frá ríkisstjórninni í þessum málum. Fólk bíður eftir því, að stjórnin komi sér saman um þær skurðaðgerðir í efnahagslífinu, sem nauðsynlegar eru, til þess að hin nagandi óvissa almennings hlverfi og bjartsýni taki við af svartsýni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tvær stórar vikur.

Dagblaðið heldur nú upp á 2ja vikna afmæli sitt með þann góða árangur að baki að hafa á hverjum degi verið næstmest selda dagblað á Íslandi. Þetta er næstum tvöfalt betri árangur en starfsmenn og aðrir aðstandendur Dagblaðsins bjuggust við.

Ýmsar skýringar eru til á hinum mikla áhuga blaðalesenda á Dagblaðinu. Nærtækast er að telja lesendur vera orðna þreytta á flokkspólitík og yfirgangi hagsmunasamtaka í fjölmiðlum.

Margir spáðu því, að Dagblaðið mundi hvorki reynast frjálst né óháð, þegar á hólminn væri komið. Eftir tveggja vikna reynslu eru þær raddir orðnar hjáróma, því að almenningur sér, að Daghlaðið reynir eftir fremsta megni að standa undir kjörorðum sinum.

Nýjabrumið er farið af Dagblaðinu. Eftir reynslu fyrsta dagsins hafa menn haldið áfram að kaupa það, sumpart vegna þess að þeir treysta því, að blaðið haldi áfram þeirri stefnu, sem það markaði sér í upphafi. Við munum gera okkar bezta til að bregðast ekki því trausti.

Bezta dæmið um viðtökur almennings eru smáauglýsingar Dagblaðsins. Þetta nýja blað varð í einu vetfangi fremsti smáauglýsingamiðill þjóðarinnar. Bersýnilega kom þetta í ljós fyrir réttri viku, þegar Dagblaðið tvöfaldaði fyrra Íslandsmet í birtingu nýrra, áður óbirtra smáauglýsinga.

Annað dæmið um viðtökur almennings er, að Dagblaðið hefur frá fæðingu og æ síðan verið langmesta lausasölublað Reykjavíkursvæðisins. Blaðið hefur ekki misst forustuna á þessu sviði einn einasta dag, síðan það kom út.

Þetta er þeim mun athyglisverðara fyrir þá sök, að Dagblaðinu var skammtaður óhentugur útkomutími í prentsmiðjunni á hinum fræga næturfundi, þegar aðstandendur Vísis biðu úti á gangstétt með fógeta og lögbannsbeiðnir meðferðis.

Þriðja dæmið um viðtökur almennings er, að Dagblaðið hefur ekki reynzt neitt Reykjavíkurblað í útbreiðslu. Beiðnir um áskriftir utan af landi hafa hrannazt hraðar upp en blaðinu hefur tekizt að anna. Er nú svo komið eftir tvær vikur, að sums staðar fjarri Reykjavík er Dagblaðið orðið annað eða þriðja útbreiddasta blaðið.

Fjórða dæmið um viðtökur almennings er, að frá útkomu Dagblaðsins hefur ekki liðið einn einasti dagur án þess að yfir hundrað nýir áskrifendur bættust í hóp vina og velunnara blaðsins og suma daga hafa yfir 200 bætzt í hópinn. Þetta gerir fólk að fyrra bragði – að eigin frumkvæði. Og fleiri áskrifendum en rúmlega hundrað á dag annar dreifingarkerfi okkar varla, þótt þar sé unnið dag og nótt.

Dagblaðið lifir því góðu lífi um þessar mundir, ekki lengur vegna forvitni manna, heldur vegna öflugs stuðnings fjölmenns lesendahóps, sem telur sig lengi hafa saknað blaðs eins og Dagblaðsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Byrjið á útkomunni.

Hér á landi þarf að taka upp þann sið við gerð fjárlaga að ákveða fyrst, hve há þau megi vera. Síðan á að skipta fjárhæðinni milli málaflokka og sjá svo, hvaða rúm er fyrir ný verkefni innan hvers málaflokks.

Enn tíðkast hér sá gamli og úrelti siður að safna saman kröfum ráðuneyta, opinberra stofnana, þingmanna og þrýstihópa og búa til úr þessu fyrsta uppkast fjárlagafrumvarpsins.

Þegar allar þessar kröfur eru lagðar saman, kemur að sjálfsögðu út allt of há upphæð, sem reynt er að skera niður. En sá niðurskurður reynist jafnan erfiður, því að enginn vill missa þann spón úr askinum, sem kominn er á skrá.

Þetta leiðir til þess, að ríkisstjórnin freistast til að leggja fram of há fjárlagafrumvörp, sem þingmenn hækka síðan nokkuð til að friða ýmsa þrýstihópa.

Með þessum hætti seilist ríkið til sífellt stærri hlutar af fjármunum þjóðarinnar. Á tímum viðreisnarstjórnarinnar tók ríkið um og innan við 20% af þjóðarframleiðslunni til sinna þarfa, en nú er ríkið komið upp fyrir 35% þjóðarframleiðslunnar í nokkrum stórum stökkum á fáum árum.

Þar með hefur þjóðarbúið í heild riðlazt. Minni hluti þjóðarframleiðslunnar er aflögu handa almenningi og atvinnulífi. Kjarabarátta harðnar og taprekstur eykst í atvinnulífinu. Jafnframt leiðir útþensla ríkisins til halla á viðskiptum við útlönd og hrikalegra skuldabagga þjóðarinnar gagnvart útlöndum.

Víð gerð fjárlaga á hins vegar fyrst að meta, hve mikil þjóðarframleiðslan verði og áætla ríkinu einhvern hóflegan hluta hennar. Þar með er fengin niðurstöðutala fjárlaganna, áður en kallað er á kröfugerð ráðuneyta, stofnana, þingmanna og þrýstihópa.

Þegar niðurstöðutalan er fengin, er unnt að skipta henni milli einstakra málaflokka, bæði í ljósi reynslunnar og í ljósi breyttra aðstæðna, sem valda misjafnri áherzlu á málaflokkana.

Að þessu loknu sér hver ráðherra, hve mikið fé verður til umráða í málaflokki hans. Hann reynir þá að spara sem mest í rekstri til að sem mest fé verði aflögu til framkvæmda og nýrrar þjónustu. Í slíku kerfi er litið rúm fyrir óskhyggju og kröfuhörku, því að hvert ráðuneyti þarf að spara á einu sviði það, sem það sóar á öðru.

Jafnframt þarf að leggja áherzlu á, að þingmenn, sem fá fjárlagafrumvarpið til meðferðar og eru með vasa fulla af kröfum þrýstihópa, leggi helzt ekki fram tillögur um hækkun einstakra liða, nema koma um leið með jafnháar tillögur um niðurskurð á öðrum liðum.

Kerfi það, sem hér hefur verið lýst í stórum dráttum, mundi margefla aðhald með ríkisbúskapnum og sporna gegn því, að útþensla ríkisbáknsins setti þjóðarbúið á höfuðið. Þetta væri ein virkasta leiðin til að stöðva þá öfugþróun efnahagsmála, sem einkennt hefur síðustu ár hér á landi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dýrasta sérvizkan.

Eftir umræður þessa árs um landbúnað má öllum vera ljóst, að stefna óheftrar framleiðsluaukningar á kindakjöti og mjólkurvörum hefur gengið sér til húðar. Hún er of dýr í rekstri þjóðfélagi, sem rambar á heljarþröm í efnahagsmálunum.

Ofstopi Stéttarsambands bænda og einkum formanns þess hefur opnað augu margra fyrir því, að sáralítið er til af svörum við þeirri gagnrýni, sem landbúnaðarstefnan hefur sætt á undanförnum mánuðum.

Margir bændur átta sig á, að núverandi landbúnaðarstefna er þeim andstæð, þegar til lengdar lætur. Hún leiðir fyrr eða síðar til uppreisnar þéttbýlisbúanna, sem verða að borga brúsann. Þeir vilja finna málamiðlun, áður en það verður orðið um seinan.

Ekki er heldur ljóst, að það sé bændum neitt hagsmunamál að vera á allan hátt hvattir til að leggja sem mesta áherzlu á framleiðslu kindakjöts og mjólkurvara. Reynslan sýnir, að þessar vörur eru ýmissa aðstæðna vegna óhóflega dýrar í framleiðslu hér á landi.

Samt er byggt upp kerfi, sem hvetur til takmarkalausrar framleiðsluaukningar á þessum afurðum. Milljörðum er varið í niðurgreiðslur til að gera þessar illseljanlegu vörur seljanlegar. Og afgangurinn er fluttur út með óheyrilegum uppbótum úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar.

Salan á hinum niðurgreiddu vörum mundi minnka stórlega, ef niðurgreiðslurnar féllu niður eða væri breytt í fjölskyldubætur, þannig að neytendur hefðu meira val um neyzluvenjur. Þá kæmi fyrst í ljós, hvílík offramleiðsla er á þessum dýru afurðum.

Með niðurgreiðslunum og útflutningsuppbótunum er verið að stuðla að ein-hæfum landbúnaði og koma í veg fyrir, að bændur snúi sér að öðrum búgreinum, sem eru í rauninni hagkvæmari en hin vanabundna framleiðsla á kindakjöti og mjólkurvörum.

Hví skyldu bændur taka áhættu af framleiðslu gróðurhúsaafurða, grasmjöls, heyköggla, eggja, kjúklinga, svína, nauta eða af hrossarækt, þegar þeir losna á sjálfvirkan hátt við allt sitt kindakjöt og alla sína mjólk á tilbúnu verði, sem er algerlega úr sambandi við það verð, sem neytendur vilja borga yfir búðarborðið?

Hver hefur gagn að því, að yfir 4000 bændum er haldið að framleiðslu á kindakjöti og mjólkurvörum? Ef til vill eru það fyrst og fremst vinnslustöðvar landbúnaðarins, en ekki bændurnir sjálfir. Alténd er að þessu ekki neinn hagur fyrir þjóðfélagið, sem verður að borga allmarga milljarða árlega til að halda þessari sérvizku uppí.

Á sama tíma þarf þjóðfélagið hvarvetna starfskrafta á öðrum sviðum atvinnulífsins og jafnvel á sumum þeim sviðum landbúnaðar, sem lítillar sem engrar fyrirgreiðslu þurfa að njóta. Landbúnaðarstefnan er ekki í samhengi við þjóðfélag nútímans og hún verður að víkja fyrir nýjum við- horfum, áður en hún sligar ríkissjóð endanlega.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fésýsla flokkanna.

Eðlilegt er, að um þessar mundir vakni spurningar um, hve langt stjórnmálaflokkarnir og fyrirtæki tengd þeim gangi í fjáröflun sinni og hvaða freistingum þessir aðilar lendi í, þegar þeir eru að afla fjár.

Allir stjórnmálaflokkarnir nema Alþýðuflokkurinn og Frjálslyndir hafa að undanförnu staðið í miklum byggingaframkvæmdum. Sumpart er þessi fjárfesting á vegum flokkanna sjálfra og sumpart á vegum fyrirtækja, sem stofnað er til af velunnurum flokkanna.

Að sjálfsögðu þurfa stjórnmálaflokkarnir þak yfir höfuðið eins og aðrar stofnanir þjóðfélagsins, svo og fjármagn til að heyja stjórnmálabaráttu samkvæmt kröfum nútímans. Það er marklaust að gera þær kröfur til stjórnmálaflokkanna, að þeir lifi eingöngu á lágum félagsgjöldum flokksmanna.

Hinsvegar ber þjóðinni að setja ýmsar skorður við fjáröflun flokkanna, svo að hún sé í samræmi við lýðræðislega hugsun og hefðir og sé ekki til þess fallin að magna spillingu í þjóðfélaginu. Um þetta þarf að setja lög og reglur, ef til vill í líkingu við það, sem Bandaríkjamenn hafa verið að gera hjá sér á undanförnum árum.

Slíkar reglur eiga ekki eingöngu að ná til stjórnmálaflokkanna sjálfra, heldur einnig til félaga, velunnarafyrirtækja og útgáfufélaga, sem eru í pólitískum tengslum við stjórnmálaflokkana. Annars gætu flokkarnir skotið sér undan eftirliti með því að mynda sérstök fyrirtæki eða félög um rekstur sinn og eignir.

Þessar reglur þurfa að tryggja, að öll fjármagnsnotkun flokka og hliðarstofnana þeirra komi fram í dagsljósið, svo að unnt sé að sjá, hver greiðir hverjum hversu mikið fé.

Jafnframt þarf að gera gjafir til stjórnmálaflokka skattfrjálsar að vissu marki, svo að stjórnmálastarfsemi í landinu sitji nokkurn veginn við sama borð og margvísleg góðgerðastarfsemi og menningarstarfsemi. Slíkt skattfrelsi mundi auðvelda stjórnmálaflokkunum nauðsynlega fjáröflun.

Þetta mundi jafnframt hindra margvíslegan skattafeluleik, sem menn gætu freistazt til að iðka við núverandi aðstæður.

Setja þyrfti hámark, bæði á framlög einstakra aðila, svo og á heildarupphæðir, sem stjórnmálaflokkar megi þiggja að gjöf á ári hverju. Þessar upphæðir mættu þá breytast sjálfkrafa eftir verðbólgunni á hverjum tíma.

Þessar hámarksreglur þyrftu vitanlega að ná einnig yfir sérstök félög og fyrirtæki, sem rekin eru beint eða óbeint til stuðnings stjórnmálaflokkunum.

Jafnmikils er um vert, að dregið verði sem mest úr möguleikum stjórnmálaflokka til að skammta velunnurum sinum hlunnindi,sem þýðir, að draga verður úr þeim sósíalisma, sem hér ríkir og felur í sér skömmtun stjórnmálaflokka á fjármagni, lóðum og leyfum, svo og öðrum hlunnindum.

Allar þær úrbætur, sem hér hafa verið nefndar, miða að heilbrigðara stjórnmálalífi, minnkun spillingar og betri þekkingu þjóðarinnar á rekstri stjórnmálaflokka.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Til er lækning.

Landsfeður okkar og raunar allur almenningur velta því nú fyrir sér, hvernig bjarga megi þjóðarbúinu frá dúndrandi taprekstri þessa árs. Enn á ný eru á kreiki gamalkunnar hugleiðingar um, hvað sé skást af þrennu, gengislækkun, uppbótakerfi eða niðurfærsla launa og verðlags.

Allar þessar þrjár leiðir eiga það sameiginlegt að vera engin lækning. Vangaveltur um val milli þeirra þjóna því einu að drepa á dreif raunverulegum úrbótum á efnahagsböli liðandi stundar.

Efnahagsástandið er svo slæmt, að það verður ekki læknað með sýndarmennsku. Innfluttar vörur hafa haldið áfram að hækka í verði og útfluttar vörur hafa haldið áfram að lækka í verði. Viðskiptakjörin hafa versnað frá því í fyrra og þóttu þau þó slæm þá.

Í fyrra var hægt að mæta þriðjungi viðskiptahallans með því að éta upp varasjóði þjóðarinnar. Hinum tveim þriðju var bjargað með lántökum erlendis. Í ár er ekki af neinum varasjóðum að taka, svo að taprekstri þjóðarbúsins á árinu verður að mæta með erlendum lántökum.

En lánstraust og greiðslugeta ganga ört til þurrðar, ef lánagatan verður gengin ótæpilega. Greiðslubyrði þjóðarinnar gagnvart útlöndum var í fyrra 11% af þjóðarframleiðslunni og verður 14-15% í ár. Með sama áframhaldi verðum við gjaldþrota á nokkrum árum.

Niðurfærslukerfi er leikur að tölum, sem læknar engan vanda, og uppbótakerfi er beinlínis bráðdrepandi, eins og innlend og erlend dæmi hafa sannað. Ef gengi krónunnar er orðið rangt, dugir ekki að neita staðreyndum, heldur verður að færa gengið niður í rétt verð.

Gengislækkun er í sjálfu sér engin lækning, heldur viðurkenning á orðnum hlutum. Tafir á gengislækkunum gera aðeins illt verra. En fleira þarf að koma til en gengislækkun ein. Hver gengislækkun leiðir venjulega til annarrar gengislækkunar, nema ráðizt sé að þeim meinsemdum, sem draga gengi krónunnar niður.

Hinn raunverulegi vandi okkar er sá, að Íslendingar eyða meiru en þeir afla – ekki fyrst og fremst í einkalífi og atvinnulífi, heldur í opinberri þjónustu. Lífskjörin að baki hverrar vinnustundar eru ekki sérlega góð hér á landi í samanburði við nágrannalöndin og enn síður er gengi íslenzkra atvinnuvega sambærilegt við erlenda.

Ríkissjóður er hin botnlausa hít, sem orsakar taprekstur þjóðarbúsins. Á aðeins fjórum árum hefur hlutdeild ríkisins í þjóðarbúinu aukizt úr 23% í 36%. Þetta þýðir, að ríkið hefur ekki aðeins hirt sinn hlut af aukinni veltu þjóðarbúsins, heldur langt umfram hann, allt á kostnað einkaneyzlu almennings og afkomu fyrirtækja.

Þjóðarbúinu verður ekki komið á réttan kjöl með því að rýra lífskjörin eða þrengja að atvinnuvegunum, heldur með því að leggja fram og knýja í gegn á Alþingi fjárlagafrumvarp, sem gerir ráð fyrir minnkandi hlutdeild ríkisins í þjóðarbúinu.

Hugleiðingar um gengislækkun, uppbætur eða niðurfærslu eru bara snakk, en niðurskurður ríkisútgjalda er raunveruleg lækning.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið