arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Félagslegur rétttrúnaður

HÉR Á AÐ VERA fjölmenningarþjóðfélag, heyri ég stundum eða les. Mér er ekki ljóst, hver er skilgreiningin á þessu hugtaki og finnst raunar stundum, að þetta sé ákveðið orðalag um, að fólk eigi að vera gott hvert við annað.

RAUNAR MINNIST ég ekki, að sett hafi verið nein lög eða reglugerð um fjölmenningarþjóðfélag á Íslandi. Hef grun um, að hugtakið sé búið til af þeim, sem vilja hafa sem bezt samkomulag milli innfæddra og innfluttra íbúa landsins.

ORÐIÐ fjölmenningarþjóðfélag er svokallað PC, “politically correct”, það er bandarískt hugtak, sem þýtt hefur verið “félagslegur rétttrúnaður” á íslenzku. Raunar er þetta bara fínt orðalag yfir það, sem áður var kallað “klisja”.

ÞEIR, SEM RÁÐA félagslegum rétttrúnaði á Íslandi, eru ekki stjórnmálamenn, prestar eða blaðamenn. Það eru talsmenn hagsmunasamtaka, þáttastjórnendur og álitsgjafar. Þeir tala hver við annan og móta, hver sé félagslegur rétttrúnaður.

ANDSTAÐA VIÐ stríðið gegn Írak er félagslegur rétttrúnaður. Þótt sú andstaða kunni að vera réttmæt eins og svokallað fjölmenningarþjóðfélag kann að vera réttmætt, er hún notuð af flestum eins og meiningarlaus klisja, svona af því bara.

FÉLAGSLEGUR rétttrúnaður á Íslandi segir, að ekki skuli birta mannanöfn og mannamyndir í innlendum fréttum á Íslandi. Ennfremur, að fjölmiðlum skuli vera ritstýrt og fréttastýrt með hliðstjón af tillitssemi og almannaheill.

ORÐIÐ ALMANNAHEILL er þá sennilega skilgreint af handhöfum félagslegs rétttrúnaðar. Það er eitt af þessum þægilegu orðum, sem þýða í rauninni bara það sem erkiklerkar félagslegs rétttrúnaðar ákveða hverju sinni, að henti.

ALDREI HEFUR þótt skynsamlegt að efast um gildi félagslegs rétttrúnaðar. Eigi að síður er stundum gaman að velta fyrir sér, hvaða gamlar klisjur séu þar á ferð í nýjum fötum.

DV
Dómvenja í kross

Mikið er í fréttum þessa dagana. Það finnst okkur, sem erum ekki uppteknir af pólitískum hanaslag flokksleiðtoga um lítilsverð mál á borð við fjarvistir ráðherra . Við hin sjáum fréttir í málaflokkum, sem pólitískt klapplið og álitsgjafar líta niður á. Við sjáum til dæmis, hvernig dómvenja í ofbeldismálum heldur sig vægar fangavistir upp á tvö hundruð þúsund krónur eða minna, meðan kona sem dettur á rassinn á svelli fær tvær milljónir í skaðabætur. Dómstólar landsins eru greinilega að dæma út og suður án þess að nokkurt samhengi sjáist og án þess að þeir skammist sín.
Ofbeldi eykst

Við tökum líka eftir ofbeldinu, sem fikrar sig upp eftir þjóðfélaginu, án þess að valdaaðilar sinni því í nokkru og allra sízt dómsmálaráðherra, sem er upptekinn við að rexa við stjórnarandstöðuna um stórt og smátt. Hann kann aðeins þá pólitík, að andstaðan hafi alltaf og ævinlega rangt fyrir sér. En hann getur ekki virkjað lögreglu og allra sízt borðalagðan ríkislögreglustjóra gegn hraðfara áhrifum ofbeldis, þar sem dópsalar og fallinn forsetaframbjóðandi fara hamförum með eigin réttarfari til að innheimta skuldir. Það er helzt, að heimilisofbeldi kveiki í pólitíkusum.
Gleði og sorgir

Við, sem erum ekki brennd af dálæti á pólitískri taktík hversdagsins á Alþingi, tökum líka eftir, að mara Davíðs Oddssonar þjakar ekki ýmsa millistjórnendur í valdakerfinu eins og áður. Allt þetta, sem hér hefur verið rakið að ofan, getur gert útgáfu Morgunblaðsins erfiðari en áður. En hins vegar er af nógu að taka hjá alvöru fjölmiðlum, sem átta sig á, að þjóðirnar í landinu eru tvær, annars vegar pólitíkusar og hirðmenn þeirra og hins vegar almenningur og gleði hans og sorgir, miklu merkilegri en pólitískt þref gamla tímans. Þið hafið líka séð, að af nógu er að taka í DV þessa dagana.
Okkar menn dóu út

Frændur okkar dóu út eftir að hafa lifað nærri fimm aldir á Grænlandi, hálfa sögu Íslandsbyggðar. Grænlendingar reyndu eins og Íslendingar að lifa af kvikfjárrækt, í stað þess að lifa af veiðum á fiski og sel og hval. Þeir eyðilögðu gróður landsins og hurfu síðan úr sögunni, aðeins okkur harmdauði.

Frændur okkar á Grænlandi lifðu á landinu, ekki í landinu, eins og Ínúítar gerðu. Okkar menn þrjóskuðust við að bera evrópsk klæði, nota trébáta og málmvopn, meðan Ínúítar voru í selskinni, réru kajökum og áttu fullkomnasta veiðivopn í heimi, skutulinn, úr beini. Enda lifðu Ínúítar af kuldann.

Í stað þess að læra af Ínúítum og gera við þá kaup, litu Grænlendingar niður á þá og kölluðu skrælingja. Í hroka sínum fluttu þeir inn kirkjuviði, rauðvín og steinda glugga í stað þess að flytja inn skipaviði og járn. Þeir gengu út í opinn dauðann, að því er virðist með grallarasöng á vör.

Þannig hefur raunar farið fyrir fleiri þjóðum, sem ekki kunnu að umgangast landið sitt. Þekktastir eru íbúar Páskaeyjar og fleiri eyja í Kyrrhafi. Þeir hjuggu og brenndu trén og létu kvikfénað rótbíta grösin. Á endanum sultu þeir í hel, af því að þeir kunnu ekki að laga sig að aðstæðum.

Við Íslendingar höfum fyrr og síðar ekki kunnað að laga okkur að landinu, lifa í því, heldur lifðum við á því alla tíð í hlutverki arðræningjans og nauðgarans. Landnámsmenn brutu skóg og brenndu, létu kvikfénað rótnaga haga og ristu þar á ofan torf af mýrum, allt án tillits til framtíðar.

Spellvirki Íslendinga ágerðust á tuttugustu öld, þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn fundu upp takmarkalausan stuðning við aukna framleiðslu búvöru án tillits til þess, hvort nokkur markaður væri fyrir hana. Nauðgun landvættanna keyrði úr hófi fram á þeirri öld.

Nú hefur þjóðin tekið upp nýja ofvirkni í landspjöllum, undir forustu Framsóknarflokksins. Ráðizt er af kappi á ósnortin víðerni landsins til að leggja þau undir vegi, raflínur, stíflur og miðlunarlón með fokleirsströndum. Kárahnjúkavirkjun þeirra er orðin alþjóðlegt hneyksli.

Næst ætla þeir að ráðast á Þjórsárver og Langasjó og Torfajökul, heimsfrægar náttúruperlur. Við kunnum ekki frekar en frændur okkar í Grænlandi að virða landvætti.

DV
Abbast upp á fólk

EKKI ER FYRR búinn slagurinn um Vatnsmýrina en hafinn er nýr slagur um Sundabraut. Íbúar í Grafarvogi telja vera litið framhjá hagsmunum sínum í ráðagerðum Reykjavíkurlistans um framtíðarbaut norður sund og vestur á land. Þeir mótmæla hástöfum á fundum og skrifa blaðagreinar gegn útfærslunni.

REYKJAVÍKURLISTINN abbast í andarslitrunum í auknum mæli upp á borgarana. Sífellt hrannast upp andmæli gegn ráðagerðum listans, sem borgurunum finnst beinast gegn sér og nágrönnum sínum. Listinn hefur tapað tilfinningunni fyrir veruleikanum og rambar áfram í graut af blindu og hroka einræðisherrans.

STÓRI GALLINN við Reykjavíkurlistann eftir allt of langa stjórn á borginni er, að hann hefur lítil tengsl við fólkið og ráfar með byrðar af margs konar hugmyndafræði, sem fólkið hafnar. Af fundum með borgarbúum má til dæmis ráða, að þétting byggðar sé stefna, sem menn vilja allra sízt kyngja.

UM ALLA BORG á Reykjavíkurlistinn í útistöðum við borgarbúa út af nýbyggingum ofan í gömlu þéttbýli. Þessi mannvirki skerða útsýni og svigrúm þeirra, sem fyrir eru og auka álag á samgönguæðar. Listinn virðist vera að kvelja fólk til að nálgast draumóra um þéttbýli evrópskra kastalaborga.

LISTINN VARÐ fyrir léttum aðhlátri, þegar Íslenzkir aðalverktakar buðust til að leggja Miklubrautina í stokk frá Grensásvegi að Snorrabraut og gera það frítt, gegn því að fá að byggja á yfirborði stokksins. Þessi hugmynd er auðvitað svo sjálfsögð, að hún rúmast ekki í hugmyndafræði listans.

MIKLABRAUT Í STOKKI á þessum kafla er lykilatriði í að koma á fót viðstöðulausri umferð um allt Reykjavíkursvæðið, allt frá Mosfellssveit vestur að Umferðarmiðstöð, frá Sundum og til Hafnarfjarðar. Reykjavíkurlistinn er hins vegar lokaður í hugmyndafræði strætódýrkunar og haturs á einkabílisma.

NÚ ER LISTINN búinn að uppgötva, að bílastæði séu ekki heppileg á götuhæð. Þá má hann kannski muna eftir bílastæðum ofan á Faxaskála og Tollstöð, sem raunar er búið að loka. Það er eitt dæmið um, að veruleiki og ímyndun eiga litla samleið í Reykjavík á útmánuðum Reykjavíkurlistans.

DV
Hvítur fosfór

Notkun á hvítum fosfór í sprengjur er almennt bönnuð í alþjóðlega efnavopnasáttmálunum. Margir fjölmiðlar hafa logið, að hún sé aðeins bönnuð gegn óbreyttum borgurum, en ekki gegn óvinahermönnum. Það er rangt, hún er bönnuð gegn öllum, líka gegn hermönnum, uppreisnarmönnum, skæruliðum og hryðjuverkamönnum. Notkun bandamanna Íslands á hvítum fosfór í Falluja og víðar í Írak er hreinn og beinn stríðsglæpur Íslendinga, framinn var á vegum Halldórs Ásgrímssonar og stuðningsmanna hans og málstaðarins hér á landi. Enda spyr Guardian: Hvaða glæpi drýgja okkar bandamenn ekki í Írak?
Bush sleppur

Eftir þrjú ár sleppur George W. Bush úr embætti, sem hann er óhæfur til að gegna. Eftir situr bandaríska þjóðin með þrúgandi skuldir hins opinbera, stóraukna stéttaskiptingu, eitrað andrúmsloft í pólitíkinni og svo auðvitað stríðið í Írak. Um allt þetta geta Bandaríkjamenn sjálfum sér kennt, því að þeir hafa endurkosið forsetann eftir að öllum varð ljóst, að hann var illa gefinn rugludallur í greipum meiri háttar glæpalýðs á borð við Cheney varaforseta og Rumsfeld stríðsráðherra. Aðeins eitt er ógert hjá George W. Bush, lýsa sigri í Írak og flýja af hólmi með skottið milli fóta.
Bilaðir menn

Ráðamenn Bandaríkjanna eru ekki einir bilaðir, heldur líka hálf bandaríska þjóðin, sem er sannfærð um, að pyndingar séu í lagi. Engar aðrar vestrænar þjóðir hafa svo brengluð viðhorf til pyndinga, nema kannski Bretar, sem lengi hafa falið illgerðir heimsveldis síns í garð þriðja heims fólks undir fölsku flaggi föðurlegrar umhyggju að hætti Rudyard Kipling. Allir aðrir eru furðu lostnir yfir fangaflugi bandarísku leyniþjónustunnar um ýmsa flugvelli, meðal annars um Keflavíkurflugvöll. Meira að segja nýfrjálsar þjóðir í Austur-Evrópu eru furðu lostnir yfir bilun Bandaríkjamanna.
Mogginn er sorprit

MORGUNBLAÐIÐ upplýsir, að Ástþór Magnússon hafi kært DV til lögreglustjóra fyrir að segja, að hann hafi sent hrotta til að ógna leigjanda sínum og reynt að fá DV tekið úr sölu í stórverzlunum.

MOGGINN gerir enga tilraun til að kanna, hvort DV hafi rétt fyrir sér. Slíkt skiptir engu máli að mati Moggans, enda er blaðið sorprit, sem fer ekki eftir grundvallarreglu fjölmiðlunar.

ÞAÐ SKIPTIR Morgunblaðið engu máli, að saga Ástþórs hin síðari ár hefur verið saga ofbeldis og furðulegra uppátækja, sem ættu að vera venjulegum fjölmiðli aðvörun um að fara varlega í stuðningi.

ÞEGAR ÁSTÞÓR réðist á einn mesta geðprýðismann landsins, Gunnar V. Andrésson, birti sorpritið þá frétt eftir Ástþóri, að Gunnar hefði ráðist á hann. Mogginn hefur engan áhuga á staðreyndum.

UM DAGINN birti þetta sama sorprit drottningarviðtal við Ólaf Börk Þorvaldsson, þar sem hvergi var vikið að skoðunum ýmissa umsagnaraðila um, hvort hann gæti orðið dómari við Hæstarétt.

ÓLAFUR BÖRKUR stjórnaði þessu viðtali sorpritsins frá upphafi til enda. Engin tilraun var gerð af hálfu þess til að spyrja hæstaréttardómarann áleitinna spurninga. Þetta er dæmigert Morgunblað.

UM HVERN er verið að skrifa, spyr maður stundum við lestur Moggans. Eða þá: Hver er hin hliðin. Og af hverju segir blaðið aldrei frá því, þegar úrskurðir siðanefndar eru DV í hag, en annars rækilega.

ÞEGAR RITSTJÓRI Moggans semur bók, er fjallað um hana í metravís í blaðinu. Þegar ritstjóri samkeppnisblaðs ritar fjórtán þungaviktarbækur um hrossarækt, er þeirra hvergi getið í blaðinu.

Í MORGUNBLAÐINU eru fréttir settar í skúffur, ef þær henta ekki ritstjóranum. Þar er hlaðið upp drottningarviðtölum við gæludýr blaðsins. Þar eru birtar fréttir, sem lúta ekki fyrstu forsendum blaðamennsku.

MOGGINN hefur lengi verið sorprit. Samt er hálf þjóðin svo svæfð, að hún telur blaðamennsku Moggans vera fyrirmynd.

DV
Woodward er fallinn

BOB WOODWARD, blaðamaðurinn mikli frá Watergate, er fallinn af stalli. Umboðsmaður lesenda hjá Washington Post hefur áminnt hann og hann hefur beðist afsökunar. Hann lét spunameistara forsetans ljúga að sér og breiddi út lygar.

FYRIR TVEIMUR árum vissi Woodward um ýmis atriði um hjónin Joseph Wilson sendiherra, sem komst að raun um, að Írak hafði ekki keypt úraníum í Afríku, og Valerie Plame, sem var njósnari fyrir CIA og var opinberuð sem slík í hefndarskyni.

WOODWARD HÉLT vitneskju sinni leyndri fyrir ritstjórum Post, en notaði hana í skrifum og fullyrðingum í kjaftaþáttum í sjónvarpi, þar sem hann varði stjórnvöld og lýsti frati á skoðun Patrick Fitzgerald saksóknara á svonefndu Plamegate.

WOODWARD VAR átrúnaðargoð blaðamanna í lok Nixonstímans, en hefur nú sjálfur sogast inn í svartholið, þar sem söfnun auðs og frægðar hefur gert hann að hluta yfirstéttarinnar, sem hefur sameiginlegra hagsmuna að gæta gegn þjóðinni.

JUDITH MILLER var á endanum rekin frá New York Times fyrir svipað afbrot, vera í samkrulli með spunameisturum stjórnvalda til að koma spunanum á síður virtra dagblaða. Washington Post hefur hins vegar ekki rekið Woodward enn.

TRÚNAÐARBRESTUR New York Times við lesendur var hrikalegur og nú stefnir í enn meiri trúnaðarbrest hjá Washington Post. Benjamin Bradlee er fyrir löngu hættur þar sem ritstjóri fyrir aldurs sakir og aðrir bógar minni teknir við völdum.

ÞAÐ SEM ER að gerast hjá stórblöðum Bandaríkjanna er, að stjörnublaðamenn sturlast og hverfa inn í hringiðu kjaftaþátta í sjónvarpi og bókafrægðar og verða eins og hverjir aðrir fegurðarkóngar fréttamennsku í sjónvarpi.

ÞEIR LENDA Í hagsmunabandalagi frægðarfólks í pólitík, viðskiptum og sjónvarpi. Fall Woodward er mesta áfall, sem blaðamennska í heiminum hefur orðið fyrir um áratuga skeið.

DV
Risaeðla í ríkiskerfinu

Við eigum hátæknisjúkrahús, Landspítalann. Við getum stækkað hann, ráðið fleira fólk, keypt betri tæki. Þannig höfum við hátæknisjúkrahús, sem endist og endist. Það er hins vegar ekki bara óþarft, heldur beinlínis skaðlegt að kasta mörgum milljörðum í nýtt hátæknisjúkrahús, sem síðan þarf að reka.

Hátæknisjúkrahús eru staður fyrir flóknar pillugjafir og enn flóknari uppskurði með nýjustu tækjum fyrir tiltölulega fáa sjúklinga. Við erum komin vel á veg á því sviði, sérstaklega ef unnt væri að ná tökum á rekstri Landsspítalans, sem nú er rekinn með of stórri og flókinni yfirbyggingu fínimanna.

Lýður Árnason læknir hitti naglann á höfuðið í stuttri grein í Morgunblaðinu, þar sem hann benti á, að flöskuhálsinn væri ekki fólk með flókna sjúkdóma fyrir hátæknisjúkrahús. “Vandinn er elli, geðsjúkdómar, fíkniefni, hræðsla og leti.” Þetta eru verkefnin, sem heilsugeirinn þarf að ráða við.

“Meðan eldri borgarar liggja hver um annan þveran á ríkisstofnunum, fíklum blandað saman, gömlum sem ungum og allir settir undir sama hatt, geðveikum úthýst, deildum lokað og mannekla viðvarandi, finnst mér ótækt að bjóða upp á óráðshjal eins manns, sem þetta hátæknisjúkrahús … er”

Þetta er stutt og laggóð lýsing Lýðs á óleystum verkefnum í heilbrigðisgeiranum. Í stað þess að verja tiltölulega litlu fé til að leysa þau, þá er hlaupið í milljarðasukk, af því að Davíð Oddsson fékk krabbamein og heimtaði hátæknihús. Hvernig er það, erum við ekki laus við Davíð úr pólitík?

Ruglið um hátæknisjúkrahús hefur sefjað stjórnmálastétt landsins. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja hluta af söluverði Símans í þessa mestu sukkhugmynd síðustu áratuga. Ef ekki verður stungið við fótum, lendum við með nýja risaeðlu í ríkiskerfinu, án þess að heilsufar verði bætt.

Svo virðist sem ráðamönnum lands og borgar, svo og ýmsum valdamönnum í stjórnarandstöðunni á hvorum stað, sé fúlasta alvara í að knýja fram snarvitlausa framkvæmd og glata þar með tækifæri til að bæta heilsu þjóðarinnar, einkum elli hennar, geð hennar, fíknir hennar, hræðslu hennar og leti.

Lýður Árnason læknir hefur séð, að hugmyndin um sérstakt hátæknisjúkrahús er fjarstæða, sem leysir ekki vandræðin í heilbrigðismálum. Þjóðin þarf að stöðva þetta sukk.

DV
Fornleifar beztar

Af níutíu rásum á Digital staðnæmist ég aðeins við eina rás, þá sem fjallar um löngu liðna tíma. Ég hafði gaman af sjá fornleifauppgröft í Tróju og leitina að borg Hómers. Ég hafði gaman af að sjá hinar ýmsu birtingarmyndir Kínamúrsins og mér fannst gaman af leitinni að gömlum faraóum í Dal konunganna í Egyptalandi. Flestir þættir um sagnfræði og fornleifagröft á rásinni virðast vera sæmilega vel gerðir og auðvitað bezt þeir, þar sem minnst fer fyrir sögumanni og þar sem hann er ekki valinn út á fegurð. Þetta er það eina, sem ég hef grætt á Digital, síðan ég fékk það fyrir mánuði.
Ferðir lélegar

Ferðarásin er léleg, sumpart marklausar auglýsingar frá hagsmunaaðilum, stundum einhver skrípakarl, sem lætur illa. Þótt ferðir séu eitt mesta áhugamál mitt, hef ég ekki náð að festa mig við neinn þátt á þessari rás. Ég horfi í tvær-þrjár mínútur og gefst svo upp. Þetta er bara froða eins og nánast allar hinar rásirnar. Ég held, að einhver von sé í matargerðarrás BBC, þótt ég hafi ekki séð þar neitt, sem jafnast á við Jamie Oliver og hvað þá Nigellu Lawson, sem voru í gamla sjónvarpinu hér á landi. Einhvern tíma, þegar ég hef lítið að gera, reyni ég að kynnast rásinni betur.
Safn af rusli

Þegar fornleifar og sagnfræði og matreiðsla eru frátalin, er ekkert að finna á níutíu rásum Digital, sem spanna bíómyndir og teikniseríur og einkum boltaíþróttir yfir í helztu rásir nokkurra landa í Evrópu. Tölvan mín tekur fréttarásum CNN og BBC langt fram í hraða og gæðum. Ég nenni alls ekki að horfa á þessar samfelldu fréttarásir, sem endurtaka sömu fréttir í tímafrekri síbylju. Miklu betra, fljótlegra og hraðara er að hafa news.google uppi á skjánum og láta hana endurnýja sig á tíu mínútna fresti. Raunar er ég hættur að horfa á sjónvarp, hlusta bara með öðru eyranu úr öðru herbergi. Ég aðlagast.
Loðmulla um Þjórsárver

Með nýjum formanni hefur loðmullan minnkað aðeins í afstöðu Samfylkingarinnar til ósnortinna víðerna hálendisins. Nú er sagt, að það sé “álitin spurning, hvort ekki eigi að hætta við framkvæmdir” við Norðlingaölduveitu, sem spillir einni merkustu náttúruvin landsins, Þjórsárverum við Hofsjökul.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tekur þessa afstöðu á grunni þess, að Skeiða- og Gnúpverjahreppur og Samvinnunefnd miðhálendisins vilja stöðva uppistöðulónið. Landsvirkjun og Skipulagsstjóri ríkisins vilja hins vegar knýja það fram í samræmi við harðpólitískan vilja ríkisstjórnarinnar.

Það er þægilegt fyrir hrædda Samfylkingu að vísa til vilja heimamanna sér til friðþægingar, en eigi að síður betra en ekki neitt. Samfylkingin hefur undanfarin ár verið hörmulega tvístígandi í afstöðu til stórvirkjana á ósnortnum viðernum, einkum til hinnar umdeildu Kárahnúkavirkjunar við Snæfell.

Formaður Samfylkingarinnar minnir á deilur og úfa, sem risu með þjóðinni vegna Kárahnjúkavirkjunar. Hún varar stjórnina við að ganga fram af hörku í Þjórsárverum í beinu framhaldi af fyrri deilum og telur slíkt ekki muni verða þjóðinni til gæfu. Þau orð hennar eru auðvitað hverju orði sannari.

Við höfum um langt árabil orðið að þola ríkisstjórn, sem eindregið telur, að allt sé nýtanlegt, þar á meðal viðkvæm náttúra ósnortinna víðerna landsins. Þessi hugmyndafræði langsoltins búra á ekki heima hjá þjóð, sem komin er inn á nýja öld, þar sem allar hátækniþjóðir heims hafna álverum.

Við þurfum á að halda stjórnmálamönnum, sem hafa kjark og reisn til að berjast gegn stóriðjustefnu, er getur hentað þriðja heims ríkjum, en ekki hátækniríkjum. Við höfum miklar efasemdir um Samfylkinguna, þrátt fyrir ummæli nýs formanns og viljum miklu sterkari sannfæringarkraft þar á bæ.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir talar að hætti refa í pólitík um áleitna spurningu án þess að þora að taka hreina afstöðu í málinu. Eftir yfirlýsinguna er ekki ástæða til að ætla, að Samfylkingin muni standa fast á verndun ósnortinna víðerna, ef hún kemur að myndun nýrrar ríkisstjórnar.

Hingað til hefur Samfylkingin talið umhverfismál vera eins konar afgangsstærð í pólitíkinni. Í því felst loðmulla, sem hindrar, að landverndarfólk telji Samfylkinguna vera kost.

DV
Einkalíf er skálkaskjól

Orðin persónuvernd og einkalíf koma ekki fyrir í bandarísku stjórnarskránni og ekki í þeirri frönsku heldur. Þessir hornsteinar lýðræðis eru frá þeim tíma, þegar menn vissu, að lýðræði felur í sér opnun þjóðfélagsins, “transparency”, svo að hægt sé að lýsa inn í margvísleg skúmaskot þjóðfélagsins.

Orðin persónuvernd og einkalíf eru skálkaskjól, einkum notuð af embættismönnum, stjórnmálamönnum, fjársýslumönnum og glæpamönnum, sem vilja ráðskast með mál, sem koma við fólki, án þess að fólk sé að skipta sér af. Þessir aðilar hafa t.d. komið upp stofnun, sem heitir Persónuvernd, óvinur lýðræðis.

Íslenzkir blaðamenn hafa tekið þátt í þessari atlögu að lýðræði. Í stað þess að búa til samskiptakerfi milli blaðamanna annars vegar og stjórnmála, fjölmiðlaeigenda og auglýsenda hins vegar, hafa þeir búið til siðareglur, sem miða að lokun þjóðfélagsins, að ótilhlýðilegri tillitssemi.

Lýðræði er orðið svo gamalt fyrirbæri, að menn eru farnir að gleyma hornsteinum þess. Sumir ímynda sér, að lýðræði sé lítið annað en frjálsar kosningar. Fáir muna eftir, að lýðræði er fyrst og fremst gegnsæi og í öðru lagi einföld aðferð við að skipta um ráðamenn án þess að beita byltingu.

Síðustu árin hefur orðið vart markvissra aðgerða til að draga úr lýðræði og gegnsæi með því að efla persónuvernd og búa til einkalíf, þar sem það var ekki áður. Nú nær einkalíf ekki bara til heimila, heldur einnig til bíla á almannafæri, til peninga, jafnvel til útgáfu diplómatapassa til gæludýra.

Hvarvetna tala andstæðingar lýðræðis um persónuvernd og einkalíf. Utanríkisráðuneytið felur diplómatapassa á bak við einkalíf. Stofnunin Persónuvernd gerir sér tíðrætt um svonefndan Karólínudóm, sem fól í sér útfærslu einkalífs í eins konar blöðru, sem fylgi fólki á leið um opinbera staði.

Jafnvel dómarar eru farnir að kveða upp úrskurði um einkalíf dómhúsa. Eiga þeir þó að vera öðrum kunnugri þeirri staðreynd, að lýðræði fól upphaflega í sér, að dómarar starfi fyrir opnum tjöldum og að dómar séu gegnsæir. Ef kveða á upp dóma í leyni, verða dómstólar að herdómstólum.

Kominn er tími til að spyrna við fótum, auglýsa framferði þeirra, sem reyna að draga úr lýðræði með því að búa sér til skálkaskjól undir yfirskini persónverndar og einkalífs.

DV
Persónuvernd á víðavangi

PERSÓNUVERND er söm við sig. Forstjóri hennar, Sigrún Jóhannesdóttir, amast við eftirlitsmyndavélum í ársskýrslu sinni, telur þær grafa undan rétti fólks til einkalífs á almannafæri. Þetta er einkennilegt hugtak, einkalíf á almannafæri.

EINKALÍF túlkar Persónuvernd svo, að það nái langt út fyrir heimili fólks, nái til dæmis til alls konar hegðunar fólks á almannafæri. Sigrún hefur sérstaklega túlkað þá skoðun, að einkalífshelgi fylgi fólki eins og blaðra á vegferð þess um opinbera staði.

ÓBEIT Persónuverndar á eftirlitsmyndavélum er sömu ættar og óbeit hennar á aðgangi almennings að tjónasögu bíla og óbeit hennar á aðgangi almennings að ættfræði á vefnum. Svindl í bílasölu og ættir fólks eru hrein einkamál að mati hennar og forvera hennar.

ALLT LÍF þessarar stofnunar snýst um að loka gögnum fyrir fólki, að vinna gegn því, sem er hornsteinn lýðræðis í heiminum, það er að segja gegnsæi. Persónuvernd vill, að peningar séu einkamál, stjórnmál séu einkamál, glæpir séu einkamál.

STOFNUNIN hefur farið út fyrir verksvið sitt með því að reyna að segja fjölmiðlum fyrir verkum. Óumbeðin hefur hún gefið út álit, sem gagnrýnt hefur verið af prófessor í lögfræði. Álitið felur í sér, að fréttamenn megi ekki segja fréttir.

PERSÓNUVERND hefur haft mikil áhrif til ills. Nú æpa allir “einkamál”, þegar þeir hafa óhreint mjöl í pokahorninu. Þannig telur utanríkisráðuneytið, að það sé einkamál fólks, hvort það fái diplómatapassa. Þetta eru sjúkleg áhrif frá Persónuvernd.

FORVERI Persónuverndar var Tölvunefnd, sem ætlað var að fjalla um tölvugögn. Nú er stofnunin byrjuð að og á eftir að valda miklum skaða, áður en hún verður aflögð. Baráttan gegn eftirlitsmyndavélum er dæmi um það.

DV
Sveppir hverfa

Lúxus matgæðinga verður dýrari með hverju árinu og senn ófáanlegur. 850 grömm af hvítsveppum, svonefndum “tartufo” frá Ítalíu, voru nýlega seld á uppboði á 42.000 evrur eða þrjár milljónir króna. Svartsveppir eru annað afbrigði, “truffles” frá Frans og hafa hingað til verið litlu ódýrari. Hvorir tveggja eru sveppir, sem finnast undir yfirborði jarðar og eru grafnir upp með aðstoð svína, sem eru sérþjálfuð til að finna af þeim magnaða lyktina. Þegar verð er komið í slíkar upphæðir, verða dauðlegir menn að hætta. Tournedos Rossini á Mirabelle verður bara minning úr æsku.