arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þeir búa til grýlur

Lítilsgildar blaðaumræður hafa risið út af fróðlegri grein, sem Þröstur Ólafsson hagfræðingur skrifaði nýlega í Tímarit Máls og menningar. Í greininni voru meðal annars vangaveltur um stjórnmálaflokkana, ýmiss konar samstarf þeirra í fortíðinni og hugsanlegt samstarf í framtíðinni.

Þröstur staldraði nokkuð við Alþýðubandalagið og Sjálfstæðisflokkinn. Velti hann fyrir sér, hvernig stjórnarsamstarf mundi verða í raun hjá þessum flokkum, með nokkurri hliðsjón af fyrra samstarfi Sósíalistaflokksins og Sjálfstæðisflokksins í nýsköpunarstjórninni.

Erfitt er að finna í greininni eiginlega niðurstöðu hugleiðinganna, nema ef vera skyldi þá, að samstarf þessara flokka væri hugsanlegt eins og samstarf milli flokka er yfirleitt. Í greininni fólst ekki tillaga um slíkt samstarf eftir alþingiskosningarnar í júní.

Lúðvík Jósepsson alþingismaður lét flokkserindreka ritstjórnar Tímans taka sig á taugum vegna greinarinnar. Andmælti hann því harðlega, að eftir kosningar stæði til stjórnarsamstarf Alþýðubandalags og Sjálfstæðisflokks. Ennfremur sagði hann Þröst ekki skrifa í nafni Alþýðubandalagsins.

Auðvitað hefur Lúðvík sem gömlum stjórnmálaref sárnað, að flokksbróðir hans skuli skömmu fyrir kosningar taka fyrir umræðuefni, sem leiðtogar stjórnmálaflokkanna telja bannhelgt á tíma kosningaundirbúnings. Hann vill ekki, að flokksbróðir sé opinberlega fyrir kosningar að ræða um samstarfsmöguleika flokksins eftir kosningar.

Hins vegar hafði Lúðvík greinilega ekki kynnt sér efni greinar Þrastar. Hann féll í gryfju Tímans og gaf blaðinu enn frekari tækifæri til að fjalla um uppáhaldsgrýlu þess, yfirvofandi samstarf Alþýðubandalags og Sjálfstæðisflokks.

Grýlu þessa málar Tíminn á vegginn hvað eftir annað. Mynd blaðsins er ætlað að koma því inn hjá lesendum, að sterk öfl í Alþýðubandalaginu stefni að samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Þess vegna verði kjósendur í vinstra armi Framsóknarflokksins að gæta þess að hlaupa ekki út undan sér til Alþýðubandalagsins í kosningunum.

Þar með er Tíminn í rauninni að setja undir leka, sem glöggir áhorfendur telja vera Framsóknarflokknum umtalsvert vandamál. Eina bjargráð blaðsins er að gera hagfræðingi í Alþýðubandalaginu upp skoðanir og búa til skuggalegan áhrifahóp að baki hans. Öll sú grýla er búin til á Tímanum.

Flokkserindrekarnir á Tímanum eru vanir slíkum vinnubrögðum. En þeir eru ekki einir sekir. Svipað hefur tíðkazt á flokkspólitísku blöðunum frá upphafi. Frægasta dæmið er gamall útúrsnúningur Þjóðviljans á tækifærisræðu, er Gylfi Þ. Gíslason alþingismaður hélt. Blaðið fullyrti ranglega, að Gylfi hefði talið heppilegt að fórna sjálfstæði Íslands. Og það tönnlaðist á rangfærslunni árum saman.

Kjósendur verða að læra að vara sig á ýmsum siðlausum vinnubrögðum, sem flokkserindrekarnir á dagblöðunum nota til að blekkja og véla fólk. Barátta þeirra við tilbúnar grýlur er áberandi þáttur slíkra vinnubragða.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stikk-fríríkið

Vilhjálmur Hjálmarsson menntamálaráðherra sagði á alþingi í síðustu viku, að sjaldgæft væri og ógeðfellt, að samstarfsmaður í ríkisstjórn beitti sér af hörku fyrir skipulagsbreytingum á viðkvæmum atriðum gegn vilja hlutaðeigandi ráðherra og samstarfsmanns.

Réttlát reiði Vilhjálms beindist að Matthíasi Mathiesen fjármálaráðherra, sem hefur lagt hart að sér við að reyna að gera Hafnarfjörð að sérstöku fræðsluumdæmi og sprengja þar með grunnskólakerfið. Slík breyting mundi hafa verulegan og óþarfan kostnað í för með sér.

Auk þess er núverandi skipan fræðsluumdæma eftir kjördæmum eitt af því fáa, sem hefur lánazt vonum framar í grunnskólalögunum. Um það vitnar einróma samþykkt bæjarstjórnar Kópavogs, þar sem lýst er sérstakri ánægju með góða þjónustu fræðsluskrifstofu Reykjanesumdæmis, er hafi haft verulegan sparnað og þægindi í för með sér.

Eins og aðrir umsagnaraðilar mótmælti bæjarstjórn Kópavogs eindregið hinu umrædda frumvarpi um, að heimilt sé að stofna sérstök fræðsluumdæmi í sveitarfélögum, sem hafa fleiri en 10.000 íbúa. Í öllu menntakerfinu finnst hvergi ein einasta rödd, sem mælir bót óskafrumvarpi Matthíasar.

Forsaga málsins er sú, að Hafnarfjörður hafði einu sinni svonefndan fræðslustjóra eins og ýmis önnur sveitarfélög. Verksvið hans var nokkurn veginn nákvæmlega hið sama og verksvið skólafulltrúa er nú. Hið eina, sem gerzt hefur, er nafnbreyting. Þeir, sem áður hétu fræðslustjórar, heita nú skólafulltrúar, af því að orðið fræðslustjóri er nú notað um annað embætti.

Hafnarfjörður gæti eins og önnur sveitarfélög ráðið sér skólafulltrúa. Þar með væri tryggt, að sveitarfélagið hefði ekki misst neitt það vald, sem það hafði áður á sínum eigin skólamálum. Það er því óþarfi að sprengja skólakerfið fyrir Hafnarfjörð.

Árni Grétar Finnsson, bæjarfulltrúi í Hafnarfirði, hefur manna mest beitt sér fyrir málum, er stuðlað gætu að því, að Hafnarfjörður verði eins konar stikk-fríríki í þjóðfélaginu. Úrsögn Hafnarfjarðar úr Samtökum sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi er gott dæmi um þessa viðleitni.

Stikk-fríríkismenn Hafnarfjarðar vilja ekki taka þátt í sameiginlegum kostnaði af samstarfi sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi. Eðlilegt framhald slíkrar stefnu er að vilja ekki taka þátt í sameiginlegum kostnaði af fræðsluskrifstofu umdæmisins.

Árni Grétar er kjölfesta fjármálaráðherrans í Hafnarfirði og hefur sem slíkur fengið ráðherrann til að keyra frumvarpið í gegn. Matthías ráðherra hefur svo aftur á móti fengið Ólaf G. Einarsson úr Garðabæ til að flytja frumvarpið og hefur útvegað honum meðflutningsmenn úr öðrum stjórnmálaflokkum.

Það skoplega gerist svo, að frumvarpið flýgur léttilega um fyrri deild og hefur nú verið samþykkt í síðari deild. Flug frumvarpsins er ágætt dæmi um eymd alþingis á örlagaskeiði í efnahagsmálunum. Ennfremur er það ágætt dæmi um, hvaða mark sjálfstæðismennirnir Árni Grétar, Matthías og Ólafur og þingmenn Sjálfstæðisflokksins yfirleitt taka á bulli ungra flokksbræðra um “báknið burt”.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sami bransinn

Bílasýningin var ágæt tilbreytni í þjóðlífinu. Þar komu menn til að sýna sig og sjá aðra, enda er sjaldgæfur annar eins samkomustaður þjóðarinnar allrar. Sýningar sem þessi eru fólki jafnan til mikillar upplyftingar og nokkurs fróðleiks. Bílasýningin gegndi því hlutverki með bezta móti.

Fyrir utan félagsskapinn höfðu menn svo not af því að sjá á einum stað bíla frá ótal framleiðendum og umboðsmönnum. Það skiptir meira máli en sjálfar nýjungarnar, sem voru raunar minni en sýnendur vildu halda fram. Og gaman var að kunnáttusömum sýningarbásum, til dæmis þar sem sýnt var inn í starfandi bílvél.

Tívolí sem þetta er að sjálfsögðu ágætt efni fyrir fjölmiðla. Lesendur vilja myndir og frásagnir, sem sýna mannlífið á staðnum, hinar fáu nýjungar, svo og hugvitasemi þeirra, er mest vönduðu til bása sinna.

Auðvitað hlýtur að vera peningalykt af sýningum sem þessari. Umboðsmenn nota tækifærið til að auglýsa vörur sínar í fjölmiðlum. Og þá er það sem fjölmiðlunum skrikar fótur á hálu svelli siðferðisins.

Gamalgróin flokksblöð taka upp gleðikonumálninguna, ganga milli peningamanna og bjóða fram blíðu sína. Þau bjóðast til að auglýsa vörur þeirra í viðtalsformi á ritstjórnarsíðum blaðsins. Erlendis heitir þetta “textreklame” og þykir afar aumt.

Blaðalesendur hafa tekið eftir þessum viðskiptum undanfarna daga. Birt eru viðtöl við umboðsmenn með myndum af þeim. Í viðtölunum er rækilega tíundað, hversu frábæra bíla þeir hafi á boðstólum og hversu einstaklega vel þeir henti íslenzkum aðstæðum.

Enginn minnsti vottur af gagnrýninni hugsun kemur fram í spurningunum. Hvergi í textanum er vikið frá skilyrðislausri hlýðni við umboðsmanninn. Gleðikonur vita, hvernig þær verða að haga sér í bransanum.

Í þessum textaauglýsingum er engin tilraun gerð til að þjóna lesendum hlutaðeigandi blaða, upplýsa þá um kosti og galla, gera samanburð á verði og skýra frá fyrri reynslu af þjónustu þessara umboðsmanna. Allt er skilyrðislaust rósrautt.

Morgunblaðið og Vísir eru svo þjálfuð í bransanum að þau selja blíðu sína hverjum einasta umboðsmanni. Þau gefa út þykk aukablöð, sem einungis hafa að geyma textaauglýsingar í bland við venjulegar auglýsingar sömu aðila og ekki einn stafkrók annan.

Þjóðviljinn er ekki eins tekjudrjúg gleðikona. Sennilega er hann ekki eins vinsæll af umboðsmönnum og Morgunblaðið og Vísir. En samt berst hann um á hæl og hnakka og fær dálítið af viðskiptum. Daglega birtir hann fleiri en eitt auglýsingaviðtal í ritstjórnartexta blaðsins.

Engan þarf að undra, þótt Morgunblaðið og Vísir telji bransann vera lífið sjálft. Erfiðara er hins vegar að gera sér í hugarlund gleðikonu með samanbitnar varir, þótt það sé raunar hlutskipti Þjóðviljans sem málgagns “sósíalisma” og “þjóðfrelsis”.

Kjarni málsins er auðvitað sá, að það er beint samband milli flokkspólitískra skrifa og textaauglýsinga. Hvort tveggja er sami bransinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Filippseyjalækning?

Skynsamlegar eru hugmyndir ráðamanna Seðlabanka Íslands um nýja krónu, hundrað sinnum verðmeiri en núgildandi flotkróna. Samt er nauðsynlegt að vara við of mikilli bjartsýni, því að niðurskurður á núllum leysir einn sér engan vanda.

Íslendingar mega ekki halda, að slík aðgerð snúi verðbólgunni við. Ein sér er aðgerðin svipuð því, er ný vísitala er sett á flot. Okkar reynsla er sú, að nýja vísitalan tekur óðar að bólgna á sama hátt og hin gamla.

Hundraðföldun verðgildisins hefur fyrst og fremst sálræn og félagsleg áhrif. Hún gefur þjóðinni tækifæri til að staðnæmast, magna með sér nýja von og móta á þann hátt heppilegt andrúmsloft fyrir raunhæfar aðgerðir gegn verðbólgunni.

Hugmyndir um nýja krónu hafa hljómgrunn hér á landi. Margir muna eftir reynslu Frakka og Finna, sem báðir beittu slíkri aðgerð sem hluta af umfangsmiklum uppskurði fjármála og efnahagsmála. Báðum þjóðunum tókst að ná markmiði sínu.

Hins vegar verður mun erfiðara fyrir Íslendinga að ná slíku markmiði. Aðstæður eru sumpart aðrar hér en þær voru í Frakklandi og Finnlandi. Munurinn felst fyrst og fremst í því, að hér færir verðbólgan stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum sérstök völd, sem ekki eru hliðstæð í öðrum ríkjum Vestur-Evrópu.

Hér sitja þingmenn, fyrrverandi þingmenn og umboðsmenn stjórnmálaflokkanna í ráðum og stjórnum Framkvæmdastofnunar ríkisins, sjóða hennar, annarra sjóða og allra banka landsins. Þeir sem lána fé hér á landi, eru beinir og óbeinir stjórnmálamenn.

Verðbólgan veldur því, að allar lánastofnanir eru fyrst og fremst skömmtunarstofnanir gjafafjár. Þetta ástand er grundvöllur íslenzkrar stjórnmálaspillingar, grundvöllur samtryggingarkerfisins, grundvöllur þess, að hér ríkir í rauninni eins flokks kerfi í fjórum deildum.

Meðan þingmenn og aðrir umboðsmenn stjórnmálaflokkanna sitja í valdastólum fjármagnsins þýðir ekki nokkurn skapaðan hlut að skera tvö núll aftan af krónunni. Það fer bara allt í sama farið aftur, eins og sést af reynslu okkar af hinum mörgu nýju vísitölugrundvöllum, sem við höfum komið á fót.

Gjaldmiðilsbreytingu verður að fylgja valddreifing í fjármálaheiminum, svo að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar hafi ekki lengur hag af verðbólgu. Enda væri slík valddreifing í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar um dreifingu valdsins og í samræmi við alþjóðlega rekstrarhagfræði.

Auðvitað þarf að gæta að fleiri atriðum. En þar getum við lært af Finnum og Frökkum. Með nægum undirbúningstíma eiga hagfræðingar okkar að geta fundið leiðir á þeim sviðum og fengið til þess stuðning hinna pólitísku afla.

Hins vegar er hætt við, að hagfræðingana skorti sýn yfir sjálfan kjarna verðbólgunnar, heljartök stjórnmálanna á fjármagni þjóðarinnar. Enn sennilegra er, að á því sviði bresti stuðningur hinna pólitísku afla.

Þess vegna er rétt að vara menn við óhóflegri bjartsýni. Við leysum engin mál með sjónhverfingum. Við læknum ekki fólk með því að senda það til Filippseyja.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Angi af einsflokkskerfi

Sigurður Gizurarson, sýslumaður Þingeyinga, ritaði kjallaragrein í Dagblaðið síðasta mánudag, þar sem hann vakti athygli á, að samtrygging stjórnmálaflokkanna og almannafésýsla þingmanna væru andstæð grundvallaratriðum í stjórnarskránni og minntu á einsflokkskerfi austandtjaldslanda. Hann sagði m.a.:

“Efalítið er íslenzka þjóðfélagið sósíalískara, af því að enginn flokkur hefur andæft tilhneigingunni til opinberra afskipta í reynd. Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert það í orði kveðnu, en ekki gengið hnífur á milli hans og flokkanna til vinstri við hann í framkvæmd … Vinstri flokkarnir hafa viðhaldið með almenningsálitinu blekkingunni um, að Sjálfstæðisflokkurinn sé flokkur andstæður sósíalisma. Af því hefur svo leitt yfirboð í sósíalisma til þess að reyna að skapa í huga almennings skil á milli flokkanna.

Í framkvæmd hefur af þessu leitt vissan samruna stjórnmálaflokkanna hér á landi, sem stundum er kallaður samtrygging þeirra. Þinglið flokkanna hefur mótað með sér vissa samstöðu gegn öflum utan alþingis, sem lýsir sér m.a. í því, að þrátt fyrir meginreglu stjórnarskrár lýðveldisins um þrískiptingu ríkisvaldsins, eru alþingismenn (löggjafarvaldið) búnir að leggja undir sig vel flestar pólitískar stofnanir framkvæmdavaldsins með því að kjósa sig í stjórnir ríkisfyrirtækja og banka, bygginganefndir og sjálfa miðstöð félagshyggju-þjóðfélagsins: Framkvæmdastofnun ríkisins. Minnir þetta skipulag ofurlitið á einsflokksskipulagið austantjalds.

Allfjarstætt verður að teljast, að stjórnmálamenn, kjörnir á alþingi af almenningi, verði helztu fésýslumenn þjóðarinnar á vegum framkvæmdavaldsins. Ástæður þrískiptingar ríkisvaldsins hafa alltaf verið, að með þeirri skiptingu sé komið í veg fyrir ofvöxt valds í hendi fárra manna.

Sakir aukningar opinberra afskipta hefur þessi skipting meira gildi nú á dögum en nokkru sinni. Landvinningar alþingismanna innan geira framkvæmdavaldsins ganga gersamlega í berhögg við þessi varnaðarsjónarmið þrískiptingarinnar, sem kveðið er á um í 2. grein stjórnarskrárinnar.

Viðurkennt meginsjónarmið í rekstrarhagfræði og stjórn fyrirtækja er valddreifing. Allt mælir þetta gegn því, að alþingismenn leggi undir sig framkvæmdavaldið í ríkiskerfinu eins og dæmin þó sanna. Alþingismenn hafa yfirleitt hvorki þekkingarleg skilyrði til þessara starfa, svo sem viðskipta- eða hagfræðimenntun, né heldur reynslu úr atvinnulífinu, t.d. reynslu af því, hvort þeir geti rekið fyrirtæki, án þess að það fari á hausinn.”

Nokkru síðar segir Sigurður: “Þingmennirnir í stjórn Framkvæmdastofnunar og forstjórarnir eru undir beinum þrýstingi þeirra, sem leita til þeirra, þar sem það eru kjósendur þeirra, hvort heldur það eru aðilar með einkarekstur eða forsvarsmenn fyrirtækja í eigu sveitarfélaga. Fátt er því jafnaugljóst og enginn þingmaður ætti að koma nálægt Framkvæmdastofnun ríkisins, ef koma á í veg fyrir, að annarleg sjónarmið ráði fjárfestingarákvörðunum. Það er fráleitt kerfi, að stjórnmálamenn geti ráðið yfir slíkri fjármálalegri aðstöðu til að byggja upp kjörfylgi sitt. En þetta eru skuggahliðar hinnar íslenzku félagshyggju.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hannibal rassskelltur

“Stjórnarskrárnefnd hefur engum tillögum skilað og virðist að mestu óstarfhæf”, segir allsherjarnefnd sameinaðs alþingis í greinargerð með tillögu um, að stjórnarskrárnefndin verði sett af.

Hin umdeilda nefnd lýtur forustu Hannibals Valdimarssonar, fyrrverandi ráðherra. Hún var skipuð í tíð vinstri stjórnarinnar árið 1972 til að gera athugun á hugsanlegum breytingum á stjórnarskránni.

Stjórnarskrárnefnd hefur sætt mikilli gagnrýni innan þings og utan fyrir seinagang. Gagnrýnin hefur einkum magnazt síðustu fjögur árin og nær nú hámarki í tillögu allsherjarnefndar.

Gagnrýnin hefur fyrst og fremst beinzt gegn Hannibal formanni. Samnefndarmenn hans og aðrir hafa hvað eftir annað krafizt þess, að hann kallaði til funda í nefndinni, en Hannibal hefur jafnan farið undan í flæmingi.

Heilu árin hafa liðið, án þess að fundur væri haldinn í stjórnarskrárnefnd. Nú er til dæmis liðið á annað ár síðan haldinn var síðast fundur í henni. Augljóst er, að með slíkum vinnubrögðum er ekki verið að samræma sjónarmið og finna niðurstöður.

Tregða Hannibals hefur skapað mikið og hættulegt tómarúm, einkum að því er varðar kosningar og kjördæmaskipun. Hin sex ár aðgerðaleysis nefndar hans hafa þingmenn og almenningur verið að átta sig á, að lýðræði er mjög skert á þessum sviðum.

Litið hefur dagsins ljós hver tillagan á fætur annarri um kjördæmaskipan, kosningar og starfshætti alþingis. Allar þessar tillögur hafa verið svæfðar með tilvísun til þess, að stjórnarskrárnefnd ynni að þessum málum.

Á þessum tíma hefur hið óvenjulega gerzt, að ungliðasamtök þriggja stjórnmálaflokka hafa komið sér saman um ágætar tillögur um, að hér verði tekið upp svokallað írskt kerfi í alþingiskosningum. Það kerfi þykir hafa tekizt vel, enda samræmir það persónulegar kosningar og listakosningar.

Saminn hefur verið ýtarlegur rökstuðningur fyrir þessari tillögu. Ennfremur hefur verið saminn ýtarlegur rökstuðningur fyrir bráðabirgðalausn, sem hægt væri að nota á meðan tillögur um nýja stjórnarskrá væru í meðförum. Sú lausn fólst annars vegar í óröðuðum framboðslistum og hins vegar í minnkun misréttar atkvæða eftir landshlutum um tæpan helming.

Starfsleysi stjórnarskrárnefndar Hannibals hefur drepið allar þessar tillögur, þar á meðal hinar mörgu tillögur, sem komu í vetur fram á alþingi frá einstökum þingmönnum og hópum þingmanna.

Enginn hefur getað skýrt, hvers vegna Hannibal leggur svona mikla áherzlu á að standa í vegi ákaflega brýnna mannréttinda. Þegar Dagblaðið hefur spurt hann sjálfan, hefur hann gefið loðin svör, einkum útí hött.

Hann hefur sagt, að stjórnarskrárbreytingar séu vandasamt verk og að skoðanir greini á um fjöldamörg atriði. Það taki langan tíma að sætta sjónarmiðin og komast að niðurstöðu. Slíkt verk verði ekki unnið á örfáum árum.

Forsenda þess, að unnt sé að jafna raunverulegan eða ímyndaðan ágreining, er að menn hittist. Og það hefur Hannibal einmitt komið í veg fyrir.

Tillaga þingmanna allra flokka í allsherjarnefnd er því rassskellur, sem Hannibal á inni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Munurinn á enginn að vera

“Spurningin er bara, hversu mikill munurinn eigi að vera”, er oft sagt, þegar fjallað er um misjafnt gildi atkvæðisréttar Íslendinga eftir búsetu. Virðast flestir hallast að því, að kosningaréttur Reykvíkinga og íbúa Reykjaneskjördæmis megi vera nokkru minni en annarra landsmanna.

Flestir ráðamenn og þingmenn þjóðarinnar segjast hafa mikinn áhuga á að draga úr misréttinu. Í rauninni er áhuginn litill, svo sem aðgerðaleysið í vetur hefur sýnt. Í haust lýstu forustumenn flokkanna því yfir, að laga yrði atkvæðisréttinn fyrir næstu kosningar. Forsætisráðherra lofaði forustu ríkisstjórnarinnar. Þar með var málið svæft.

Þeir, sem fjallað hafa um málið, hafa mesta trú á einföldum breytingum á kosningalögum, sem ekki krefjast neinnar stjórnarskrárbreytinga. Með því að afnema prósenturegluna við úthlutun uppbótarþingsæta og heimila fleiri en einn uppbótarmann flokks í einu og sama kjördæminu má draga úr misréttinu um tæpan helming.

Dagblaðið studdi þessa hugmynd, af því að vönduð rök höfðu verið leidd að því, að hún varðaði ekki stjórnarskrána. Unnt hefði verið að gera hugmyndina að lögum í vetur og beita henni í kosningum sumarsins. Mætti þá líta á hana sem bráðabirgðalausn, sem dygði, unz lokið væri endurskoðun stjórnarskrárinnar.

Nú þegar ráðamenn þjóðarinnar eru orðnir uppvísir að svikum í málinu, er rétt að minna á, að rýrnun misréttisins um tæpan helming er alls ekki endanleg lausn. Margir hafa einblínt svo á bráðabirgðalausnina, að þeir eru farnir að trúa áróðrinum fyrir því, að atkvæðisréttur megi vera misjafn, þótt hann megi ekki vera eins misjafn og hann er nú.

Magnús Kjartansson alþingismaður tók þessar hugmyndir rækilega til bæna í kjallaragrein í Dagblaðinu fyrir réttri viku. Sagði hann enn eima eftir af þeirri skoðun, að “fólkið á mölinni” eða “Grimsbýlýðurinn” væri óæðra fólk en sveitafólkið.

Magnús lagði áherzlu á, að einungis eitt heilbrigt sjónarmið væri til á þessu sviði: “Kosningarétturinn er mannréttindi, sem allir eiga að fá að njóta á jafn gildan hátt án tillita til efnahags, kynferðis, búsetu eða annarra óskyldra þátta.”

Magnús sagði það gervirök, að íbúar suðvesturhornsins njóti forréttinda í því að hafa allar miðstöðvar þjóðfélagsins í nágrenni sínu, ríkisstjórn, banka, innflutning og útflutning, tryggingar og heilsugæzlu.

“Þeir, sem þannig tala, virðast líta á mannréttindi sem einhverja verzlunarvöru”, segir Magnús.

Síðan neitar hann því algerlega, að almenningur á svæðinu njóti hinnar margumtöluðu nálægðar og telur hann fremur hafa af henni skaða. Nefnir hann m.a., að þar hefur fólk að meðaltali lægri laun en annars staðar í landinu. Það situr því ekki við kjötkatlana.

Svo skorar Magnús á íbúa suðvesturhornsins að hrista af sér slenið: “Hvernig væri, að kjósendur á þessu svæði sameinuðust um að spyrja stjórnmálaflokkana spjörunum út úr um stefnu þeirra í þessu máli og létu þá vita, að stuðningur færi eftir svörum þeirra og fyrirheitum?”

Grein Magnúsar er þörf áminning um fánýti spurningarinnar í upphafi þessa leiðara um, “hversu mikill munurinn eigi að vera”. Hann á enginn að vera.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Grunsamlega síðbúin

Skattafrumvörpin tvö, sem ríkisstjórnin lagði fyrir alþingi á mánudaginn, eru of síðbúin. Þingmenn geta með engu móti brotið þau til mergjar á þeim um það bil þremur vikum, sem eftir eru af þingtímanum.

Tvennt er einkum grunsamlegt við frumvörpin. Í fyrsta lagi sýnir reynslan, að annarlegar hvatir fá stjórnvöld stundum til að kasta fram málum sínum á síðustu stund og ætlast síðan til, að þau séu keyrð í gegn af offorsi með skírskotun til tímaskorts.

Í öðru lagi eru frumvörpin grunsamlega sykurhúðuð. Höfundarnir fullyrða, að þau muni lækka skatta um einn milljarð króna. Það getur verið satt, en fáir munu samt trúa við fyrstu sýn. Menn eru vanir vísvitandi blekkingum fjármálaráðuneytisins.

Áhugamönnum um skattamál er enn í fersku minni, hversu harðlega var gagnrýnd síðasta tilraun stjórnvalda til að sérskatta hjón. Þegar menn höfðu fengið tækifæri til að kryfja það frumvarp til beins, sáu menn margvíslegar fjárhagslegar og þjóðfélagslegar afleiðingar, sem höfundarnir höfðu ekki flíkað.

Gagnrýnendum hlýtur að fyrirgefast, þótt þeir séu tregir til að trúa, að nýtt frumvarp um sérsköttun hjóna sé svo miklu betra hinu fyrra, sem ætla mætti af greinargerð hins nýja frumvarps. Þeir þurfa allt sumarið til að komast að því, hvað er í rauninni undir sykurhúðinni.

Þingmenn hafa nú tækifæri til að láta reyna á, hvort alþingi er sjálfsafgreiðslustofnun framkvæmdavaldsins. Þeir geta afgreitt skattafrumvörpin í blindni, hver eftir stöðu sinni í flokkakerfinu. Og þeir geta líka stungið við fótum og leitað umsagna úti í þjóðfélaginu.

Auðvitað tekur það hlutaðeigandi þingnefnd allt sumarið að safna saman rökstuddum umsögnum sérfróðra manna, hagsmunaaðila og annarra, sem áhuga kunna að hafa á málinu. Komi þá í ljós, að frumvörpin séu jafnsykursæt í gegn og höfundarnir vilja vera láta, er unnt að gera þau að lögum á næsta hausti.

Af tvennu illu er skárra að flýta frumvarpinu um staðgreiðslu skatta. Í fyrsta lagi hafði afgreiðslu þess verið sterklega lofað. Og í öðru lagi er staðgreiðslan lítt umdeilt mál, sem hefur verið ofarlega á baugi í nærri hálfan annan áratug.

Vandinn við staðgreiðsluna er sá, að embættismennirnir sjálfir hafa verið hræddir um, að hún yrði of flókin í framkvæmd. Þeir hafa frestað málinu hvað eftir annað í von um að finna leiðir til að einfalda staðgreiðsluna.

Utan úr þjóðfélaginu hafa hins vegar ekki heyrzt margar raddir gegn staðgreiðslu. Þess vegna mætti ætla, að frumvarpið sé í lagi, úr því að hinir efagjörnu embættismenn hafa hleypt því frá sér.

Samt er engan veginn í lagi, að þingmenn ákveði veigamiklar breytingar á fjármálakerfi þjóðarinnar á hinum litla umhugsunartíma, sem eftir er á þessu vori. Slík vinnubrögð væru til skammar.

Þetta gildir enn frekar um almenna skattafrumvarpið um sérsköttun og fleira. Þar er um að ræða atriði, sem alþingi hefur áður saltað vegna útbreiddrar andstöðu utan þings. Fráleitt er, að þingmenn geti nú samþykkt slík atriði umhugsunarlítið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið