arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eftir mína tíð

Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna er gjaldþrota og hefur raunar alltaf verið það. Hann á ekki fyrir skuldbindingum sínum. Ríkið gerir ráð fyrir, að börn okkar og barnabörn, skattgreiðendur framtíðarinnar, muni spýta mismuninum inn í ríkiskerfið, þegar hinir fullorðnu flykkjast á ellilaun.

Þetta er kallað gegnumstreymi, öfugt við uppsöfnunina, sem gildir í öðrum lífeyrissjóðum. Þeir ekki geta skattlagt börn okkar og barnabörn fyrir sukki íslenzkra landsfeðra, sem lifa fyrir líðandi stund eins og hinn eyðsluglaði Loðvík fimmtándi, er sagði: “Eftir mína tíð kemur hrunið.”

Ríkið fer raunar báðar leiðir í senn, gegnumstreymis og uppsöfnunar. Það á fyrir hluta skuldbindinganna, en ekki öllum. Þetta gerist á tímum, þegar peningar flæða inn í ríkissjóð vegna einkavæðingar. Þrátt fyrir einnota gróðann, syndgar ríkið upp á framtíð barna okkar og barnabarna.

Gegnumstreymið gerir ráð fyrir, að á hverjum tíma komi inn á vinnumarkaðinn eins margir og fara út af honum. Hinir nýju geti borgað lífeyrinn fyrir hina gömlu og fái svo til baka í sömu mynt, þegar þeir þurfa sjálfir að setjast í helgan stein. Gegnumstreymið gerir ráð fyrir jafnvægi kynslóðanna.

Til skamms tíma fóru fámennar kynslóðir af vinnumarkaðinum. Nú er það hins vegar að breytast. Mikil fólksfjölgun fyrri áratuga er að byrja að leiða til þess, að fjölmennar kynslóðir fara á eftirlaun. Aldurspíramídinn er að verða eins og kókflaska, grennist í miðjunni, bólgnar í toppinn.

Vandamálið er nærtækara í ýmsum öðrum vestrænum ríkjum, sem hafa syndgað meira upp á náð væntanlegra skattgreiðenda. Þar eru menn farnir að hafa feiknarlegar áhyggjur af hugsanlegu hruni velferðarkerfis aldraðra, þegar hálfu þjóðirnar verða komnar á eftirlaunaaldur, án þess að eiga fyrir ellinni.

Við hefðum átt að geta varast víti nágrannaþjóðanna, af því að þetta ferli er fyrir löngu orðið auðsætt. Við getum raunar enn vikið endanlega af braut gegnumstreymis yfir á braut uppsöfnunar, af því að ríkið er að drukkna í gróðanum af sölu innviða þjóðfélagsins í hendur einkageirans.

Þetta einnota tækifæri einkavæðingar er meðal annars hægt að nota til að koma skikki uppsöfnunar á lífeyrismál opinberra starfsmanna. Lokaskrefið má stíga, þegar Síminn verður seldur. Því miður er mikil hætta á, að landsfeður okkar hafi svipað hugarfar og hinn sukksami kóngur í Versalahöll.

Stefna líðandi stundar hefur um skeið verið svipuð við Lækjartorg og var í Versölum á sínum tíma. Á báðum stöðum gildir því miður spakmælið: “Eftir mína tíð kemur hrunið.”

Jónas Kristjánsson

DV
Leyndó

Gaman er að lesa, að dómsmálaráðherrann hafi blár af bræði farið mikinn um ráðuneytið í fyrradag vegna birtingar DV á yfirheyrslum úr líkmannamálinu, sem héldu raunar áfram í blaðinu í gær. Það sýnir, að mikilvægt gat hefur verið rofið á þagnarmúrinn, sem yfirvöld hafa hlaðið um ýmsa málaflokka. … Almenningur í landinu getur fagnað, að fréttastofur landsins skuli vera sex, en ekki fimm eða jafnvel þrjár, eins og stóð til um tíma. Fyrir bragðið fær hann að fylgjast með mörgu fróðlegu og gagnlegu, sem yfirvaldið á ýmsum póstum kærir sig ekki um að verði á vitorði hins fyrirlitna pupuls. …
Leyndó

Gaman er að lesa, að dómsmálaráðherrann hafi blár af bræði farið mikinn um ráðuneytið í fyrradag vegna birtingar DV á yfirheyrslum úr líkmannamálinu, sem héldu raunar áfram í blaðinu í gær. Það sýnir, að mikilvægt gat hefur verið rofið á þagnarmúrinn, sem yfirvöld hafa hlaðið um ýmsa málaflokka.

Ráðherrann hefur raunar ýmsa liti í vopnabúri sínu. Síðast sáum við hann svartan af reiði í bakgrunni sjónvarpsviðtals við þáverandi borgarstjóra af tilefni niðurstöðu talningar í síðustu borgarstjórnarkosningum. Raunverulegt lýðræði gerir ráðherrann svartan, raunverulegt gegnsæi gerir hann bláan.

Almenningur í landinu getur fagnað, að fréttastofur landsins skuli vera sex, en ekki fimm eða jafnvel þrjár, eins og stóð til um tíma. Fyrir bragðið fær hann að fylgjast með mörgu fróðlegu og gagnlegu, sem yfirvaldið á ýmsum póstum kærir sig ekki um að verði á vitorði hins fyrirlitna pupuls.

DV fjallaði dögum saman um mál Þroskahjálpar á Suðurlandi án þess að fleiri fjölmiðlar kæmu til skjalanna. Þannig hefur raunar verið um fjölda mála það sem af er þessu ári. Pupullinn hefði ekki fengið að vita neitt um þau, ef fullburða fréttastofur landsins væru fimm en ekki sex.

Allir fjölmiðlar tóku hins vegar við sér, þegar farið var að birta yfirheyrslur úr líkmannamálinu. Af umræðunni er ljóst, að kerfið ætlar að reyna að komast að lekanum og reka puttann í gatið eins og í hollenzku sögunni, en þjóðfélagið er tiltölulega ánægt með lekann og vill hafa hann mikinn.

Sú vísa er aldrei of oft kveðin, að gegnsæi er ekki síðri hornsteinn lýðræðis en kosningar og málfrelsi. Gegnsæi er forsenda þess, að kjósendur skilji báknið í kringum þá og geti tekið skynsamlega afstöðu í kosningum. Þess vegna eiga gerðir stjórnvalda að vera galopnar fyrir fréttastofunum.

Flest kerfi vilja vera lokuð. Fjármagnsdýrkendur vilja loka skattskrám fyrir almenningi. Þeir vilja loka viðkvæmum upplýsingum um fjármagnsflæði fyrir almenningi. Þeir tala um friðhelgi einkalífs, rétt eins og peningar séu persónur. Allt ætti þetta að opna upp á gátt, svo að skíturinn sjáist.

Alkunnugt er, að lögreglan vill, að pupullinn viti sem minnst um rannsóknir hennar, jafnt í líkmannamálinu sem öðrum málum. Þess vegna er ekki ástæða til að treysta henni frekar en öðrum valdsmönnum ríkis og fjármála, sem verða ýmist bláir eða svartir af reiði, ef pupullinn fær fréttir.

Leyndarmál valdakerfa eru farin að tröllríða lýðræðinu. Án gegnsæis breytist lýðræði í kerfisræði og auðræði. Og fréttastofur fjölmiðla eru lykill að gagnsókn lýðræðisins.

Jónas Kristjánsson

DV
Upprisa Japans

Salta sojabaunasúpan Miso var heit, hæfilega sterk og ljómandi góð, einnig magafyllin af steiktum núðlum með kókos og engifer, svo og ferskt og fjölbreytt blaðsalat með mangó og papaja. … Allt fæst þetta á hádegisverðarseðli Maru og sushi að auki fyrir samtals 1240 eða 1590 krónur. … Allir, sem fyrirtækjakorti geta valdið, hanga í hádeginu í biðröðum á Vox til að fá forunnið maki og fleira af hlaðborði fyrir 2100 krónur, þegar hér má sitja um kyrrt til borðs og fá ferskvöru og fulla þjónustu að auki á aðeins 1240 krónur.
Niðursetningurinn

Ekki er sjálfgefið að pokaprestur í pólitísku poti sé sjálfsagður í stjórn Þroskahjálpar á Suðurlandi. Enda sýnir dæmið úr Þorlákshöfn, að hann kveikti ekki á perunni fyrr en löngu eftir að einelti og vafasamur aðbúnaður þroskahefts manns hafði verið umræðuefni hér í DV marga daga í senn. … Ritstjóri Sunnlenska fréttablaðsins er einnig í stjórn Þroskahjálpar. Hann hefur í blaði sínu og fleiri fjölmiðlum greint frá viðhorfum sínum til samfélagsins og þeirra, sem ekki hafa þroska til að lifa án aðstoðar. Það er dökkur heimur, sem hann telur þroskahefta verða að sætta sig við. …
Niðursetningurinn

Ekki er sjálfgefið að pokaprestur í pólitísku poti sé sjálfsagður í stjórn Þroskahjálpar á Suðurlandi. Enda sýnir dæmið úr Þorlákshöfn, að hann kveikti ekki á perunni fyrr en löngu eftir að einelti og vafasamur aðbúnaður þroskahefts manns hafði verið umræðuefni hér í DV marga daga í senn.

Málið hafði ekki aðeins verið árum saman á borði hans sem stjórnarmanns Þroskahjálpar á Suðurlandi, heldur einnig sem sveitarstjórnarmanns í Þorlákshöfn. Ekkert hafði komið út úr þeim fínimannsleik prestsins, enda vitum við úr annarri átt, að óhefðbundin viðhorf annars manns réðu aðgerðarleysinu.

Ritstjóri Sunnlenska fréttablaðsins er einnig í stjórn Þroskahjálpar. Hann hefur í blaði sínu og fleiri fjölmiðlum greint frá viðhorfum sínum til samfélagsins og þeirra, sem ekki hafa þroska til að lifa án aðstoðar. Það er dökkur heimur, sem hann telur þroskahefta verða að sætta sig við.

Að sögn ritstjórans er sitthvað brogað við samskipti fólks í öðru hverju húsi t.d. á Selfossi og tilganglaust að fást um það. Hann telur óhjákvæmilegt, að þeir, sem eru minni máttar í lífinu, þurfi að sætta sig við að verða fyrir óþverraskap hinna, sem betur mega sín. Þetta er afar fornt sjónarmið.

Við höfum lesið um viðhorf að hætti ritstjórans í frásögnum fyrri alda af góðvilja guðhrædds fólks í garð niðursetninga. Þá var talið gustukaverk að taka niðursetninga til sín. Ekki þótti tiltökumál, þótt slíku fylgdu ýmsar kárínur, svo sem einelti. Niðursetningurinn mátti þakka fyrir að fá að lifa.

Full ástæða er til að efast um, að fólk sé meira eða minna ruglað í öðru hverju húsi á Selfossi. Mestar líkur eru á, að þar séu heilu göturnar byggðar tiltölulega heilbrigðu fólki eins og í öðrum bæjarfélögum. Samfélagið er ekki eins hart nú á tímum og það var á harmkvælatímum niðursetninganna.

Þess vegna er óhætt að telja sjónarmið ritstjórans fornleg, þótt þau séu út af fyrir sig gild og rökrétt, ef maður lítur heiminn þeim augum, sem hann gerir. Það gera raunar margir fleiri. En þeir eru ekki valdir til forustu í félagslegum stofnunum, sem byggjast á allt annarri sýn á samfélagið.

Við lifum í nútíma, sem hafnar því, að maðurinn sé í eðli sínu vondur og hafnar því, að minni máttar fólk eigi að sæta meðferð, sem þótti góð og gild í gamla daga, þegar tugir niðursetninga voru í hverjum hreppi. Félagsleg velferð í nútímanum er annað og meira en gustuk og guðsþakkarverk.

Pokapresturinn og ritstjórinn eiga því ekki heima í stjórn Þroskahjálpar á Suðurlandi. Þeir geta verið til ýmissa hluta brúklegir, en ekki sem stjórnendur velferðar á 21. öld.

Jónas Kristjánsson

DV
Niður á Davíðsplan

Misráðið er hjá forseta Íslands að segjast ætla að taka meiri þátt í stjórnmálaumræðunni á næsta kjörtímabili og taka til varna gegn ómerkilegu skítkasti forsætisráðherra og hirðar hans. Með þessu fer forsetinn niður á lága planið, sem lengi hefur einkennt forsætisráðherrann og hirð hans. … Forseti er ekki þjóðkjörinn til að verða þjarkari í pólitík, allra sízt til að bæta upp gerræði forsætisráðherra, sem orðinn er svo innhverfur, að hann framleiðir hvern atburðinn á fætur öðrum til að líkja sér við Hannes Hafstein og efna til persónudýrkunar á lífs og liðnum forsætisráðherrum. …
Niður á Davíðsplan

Misráðið er hjá forseta Íslands að segjast ætla að taka meiri þátt í stjórnmálaumræðunni á næsta kjörtímabili og taka til varna gegn ómerkilegu skítkasti forsætisráðherra og hirðar hans. Með þessu fer forsetinn niður á lága planið, sem lengi hefur einkennt forsætisráðherrann og hirð hans.

Forseti er ekki þjóðkjörinn til að verða þjarkari í pólitík, allra sízt til að bæta upp gerræði forsætisráðherra, sem orðinn er svo innhverfur, að hann framleiðir hvern atburðinn á fætur öðrum til að líkja sér við Hannes Hafstein og efna til persónudýrkunar á lífs og liðnum forsætisráðherrum.

Einkenni forsætisráðherra komu vel í ljós, þegar hann var borgarstjóri og reisti Perlu og ráðhús, sem sjást langt að og koma engum að gagni. Eftirmaður hans í ráðhúsinu lagði hins vegar skolpleiðslu, sem ekki sést, en er hornsteinn að heilsusamlegu lífi allra íbúa höfuðborgarsvæðisins.

Pirringur forsætisráðherra nærist af vanmetakennd, af því að hann hefur minna lag á að umgangast útlendinga en tveir síðustu forsetar. Hann hefur neyðst til að halla sér að skoðanabræðrum á borð við Leoníd Kuchma í Úkraínu, Anders Fogh Rasmussen í Danmörku og Silvio Berlusconi á Ítalíu.

Auðvitað verður forsetinn á sinn hátt að tefla skákina, sem forsætisráðherrann hóf. Forsetaembættið þarf að tryggja sér með formlegum bréfaskriftum milli stofnana, að ferðalög og fjarvistir framleiði ekki tækifæri handa forsætisráðherra til að hóa saman ríkisráðsfundum af minnsta tilefni.

Forsetinn getur vel gætt hagsmuna og virðingar embættisins gegn hirð forsætisráðherra, án þess að stíga niður til hennar og fara akkúrat á útmánuðum valdaskeiðs núverandi forsætisráðherra að karpa um einstök atriði, er varða stöðu forsetaembættisins og samskipti þess við framkvæmdavaldið.

Miklu betra er að bíða eftir kurteisari tíð, þegar Halldór Ásgrímsson hefur tekið við embætti forsætisráðherra. Hann kann mannasiði og mun áreiðanlega leggja sitt af mörkum til að ýta til hliðar tilgangslausum metingi milli manna, sem alls ekki geta leynt því, að þeir þola ekki hvor annan.

Yfirlýsingar forsetans um, að hann sé til í slaginn, eru til þess eins fallnar að gefa hirð forsætisráðherra tækifæri til að spinna þráðinn um, að forsetinn megi ekki vera á skíðum í útlöndum og ekki umgangast fínimenn í útlöndum og að embættið sé svo marklaust, að bezt sé að leggja það niður.

Kannski ræður forsetinn bara ekki við sig. Kannski var stökkbreytingin úr slagsmálahundi við Austurvöll í friðarhöfðingja á Bessastöðum honum um megn. Kannski er gamli Ólafur upp vakinn.

Jónas Kristjánsson

DV
Menn kjósa skaffara

Þrátt fyrir eindregna andstöðu Spánverja við stríðið gegn Írak, voru þeir til skamms tíma reiðubúnir að styðja ríkisstjórnina í þingkosningunum. Stuðningurinn hrundi ekki strax eftir hryðjuverkið í Madrid. Hann hrundi fyrst, þegar kjósendur áttuðu sig á, að stjórnin misnotaði hryðjuverkið. … Spænska ríkisstjórnin hélt til streitu, að skilnaðarmenn Baska bæru ábyrgðina, þótt gögn bentu til aðildar Al Kaída. Hún spann lygasögur og fékk meira að segja öryggisráð Sameinuðu þjóðanna til að verða sér til skammar með því að fordæma aðskilnaðarmenn Baska fyrir hryðjuverkið. … Spænskir kjósendur vildu lengst af styðja stjórnina af því að þeir töldu hana skaffa. …
Menn kjósa skaffara

Þrátt fyrir eindregna andstöðu Spánverja við stríðið gegn Írak, voru þeir til skamms tíma reiðubúnir að styðja ríkisstjórnina í þingkosningunum. Stuðningurinn hrundi ekki strax eftir hryðjuverkið í Madrid. Hann hrundi fyrst, þegar kjósendur áttuðu sig á, að stjórnin misnotaði hryðjuverkið.

Spænska ríkisstjórnin hélt til streitu, að skilnaðarmenn Baska bæru ábyrgðina, þótt gögn bentu til aðildar Al Kaída. Hún spann lygasögur og fékk meira að segja öryggisráð Sameinuðu þjóðanna til að verða sér til skammar með því að fordæma aðskilnaðarmenn Baska fyrir hryðjuverkið.

Spænskir kjósendur vildu lengst af styðja stjórnina af því að þeir töldu hana skaffa. Þar og hér eru atvinnumál flestum hjartfólgnari en utanríkismál. Hryðjuverkið kom síðan mönnum í uppnám, en þeir urðu ekki alvarlega reiðir fyrr en þeir töldu ríkisstjórnina vera að hafa kjósendur að fífli.

Verðandi forsætisráðherra Spánar skefur ekki utan af stefnubreytingunni við stjórnarskiptin. Hann segir árásina á Írak hafa verið stórslys og hernám Íraks hafi haldið áfram að vera stórslys. Hann segir, að félagarnir Bush og Blair hafi farið í stríð og sprengt fólk á forsendum þvættings.

Til skamms tíma er þetta að sjálfsögðu verulegt áfall fyrir Bandaríkjaforseta og forsætisráðherra Bretlands. Þeir eru stimplaðir lygarar, sem hafi valdið stórslysi. Einkum er þetta Tony Blair erfitt, því að hann talinn vera krati eins og Jose Rodriguez Zapatero, þótt í raun sé hann það ekki.

Hinn nýi forsætisráðherra Spánar segir brýnast að efla sambandið við Frakkland og Þýzkaland, einmitt þau ríki, sem harðast voru andvíg Íraksstríðinu. Þá hefur Romano Prodi, framkvæmdastjóri Evrópusambandsins, notað tækifærið til að hafna ofbeldislausnum Bandaríkjanna á heimsvandamálunum.

Líklegt má telja, að fasistarnir Silvio Berlusconi á Ítalíu og Anders Fogh Rasmussen í Danmörku falli í næstu þingkosningum. Að öðru leyti stendur bandalag hinna stríðsfúsu. Blair er ekki á útleið og ríkisstjórn Póllands er áfram eindregin í stuðningi við bandaríska heimsveldið.

Ekki má gleyma, að kanzlari Þýzkalands, Gerhard Schröder, einn helzti andstæðingur stríðsstefnunnar, stendur höllum fæti heima fyrir. Það er ekki vegna utanríkisstefnunnar, sem fylgir þjóðarviljanum, heldur vegna þess að hann er ekki talinn hafa skaffað nógu vel í atvinnumálum landsins.

Í öllum þessum löndum vegur atvinna oftast þyngra en stríð og friður. Hér er það vinnan á Vellinum, sem réð því, að Davíð og Halldór studdu stríð, sem kostaði 10.000 saklaus mannslíf. Ef Bush fellur í haust, verður það ekki vegna stríðsins, heldur af því að hann skaffar ekki nógu vel.

Jónas Kristjánsson

DV
Sex ógnarvopn

Nokkur mannskæð vopn eru hlutfallslega hættulegri lífi og limum Íslendinga en ýmis vopn, sem valda usla í útlöndum. Sýnilegasta ógnarvopn landsins er bíllinn, sem jafnt og þétt krefst tuttugu mannslífa á ári. Það jafngildir tvö þúsund Spánverjum á ári og tuttugu þúsund Bandaríkjamönnum á ári. … Þótt hryðjuverkin á Manhattan og í Madrid jafnist ekki á við bílinn, höfum við ekki farið þá leið að banna hann. Við teljum okkur ekki geta án hans verið og gerum ótal hluti til að draga úr ógninni, leggjum hringtorg, setjum upp hraðahindranir, byggjum mislæg gatnamót, spennum bílbelti. …
Sex ógnarvopn

Nokkur mannskæð vopn eru hlutfallslega hættulegri lífi og limum Íslendinga en ýmis vopn, sem valda usla í útlöndum. Sýnilegasta ógnarvopn landsins er bíllinn, sem jafnt og þétt krefst tuttugu mannslífa á ári. Það jafngildir tvö þúsund Spánverjum á ári og tuttugu þúsund Bandaríkjamönnum á ári.

Þótt hryðjuverkin á Manhattan og í Madrid jafnist ekki á við bílinn, höfum við ekki farið þá leið að banna hann. Við teljum okkur ekki geta án hans verið og gerum ótal hluti til að draga úr ógninni, leggjum hringtorg, setjum upp hraðahindranir, byggjum mislæg gatnamót, spennum bílbelti.

Svipað gildir um fjögur önnur ógnarvopn, sem eyða tugum mannslífa á ári hverju hvert um sig. Þau eru tóbak, áfengi, gleðipillur og sykur. Kerfið hefur enn ekki áttað sig á stöðu sykurs í þessum félagsskap ógnarvopna, en bönd vísindanna hafa borizt hratt að honum á allra síðustu árum.

Við leyfum sölu sykurs uppi á borði í hversdagsbúðum og sölu tóbaks undir borði í sömu búðum. Við leyfum sölu áfengis í sérstökum verzlunum og sölu á gleðipillum í annars konar sérverzlunum samkvæmt tilvísun sérfróðra manna. Á sama tíma er fé notað til að vara við flestum þessara ógnarvopna.

Áfengi var einu sinni bannað hér eins og víðar í heiminum. Bandaríkjamenn hafa þá reynslu af banninu, að það dró úr áfengisneyzlu en flutti inn annan og skæðari vanda, mafíuna. Slík fyrirbæri sogast alltaf að bannríkjum og gerast þar áhrifamikil neðanjarðaríki, sem ógna tilveru þjóðfélagsins.

Það gerist alls staðar, þar sem fíkniefni eru bönnuð. Tíðni glæpa margfaldast. Undirheimar taka við af ríkisvaldi sem hornsteinar í lífi fólks, grafa undan réttarfari og fjárhag og safna ótrúlegum auðævum á hættulegum stöðum. Þess vegna er skynsamlegra, að ríkið taki að sér sölu ólöglegra efna.

Þetta segir alvörugefna tímaritið Economist og þetta segja margir sérfræðingar. Helmingi af vanda fíkniefna væri sópað út með því að lögleiða þau undir verndarvæng ríkisins eins og sykur og tóbak, áfengi og gleðipillur. Ríkinu er ekki lengur ógnað af undirheimum, sem grafa undan þjóðfélaginu.

Það þykir hneyksli að segja slíkt. Annað hljóð mun smám saman koma í strokkinn, þegar alþjóðleg glæpasamtök hafa haslað sér völl hér á landi í skjóli þess, að ríkið neitar að reyna að halda vandanum í skefjum á sama hátt og það reynir að hemja vanda tóbaks, áfengis og gleðipilla.

Það gildir um öll þessi sex ógnarvopn, eins og önnur ógnarvopn, að þau verða hvorki bönnuð né sigruð í stríði, heldur verður að beita ýmsum ráðum til að halda þeim í skefjum og sætta sig við, að fullur árangur náist ekki.

Jónas Kristjánsson

DV
Vestrið er berskjaldað

Vopnaðir lambhúshettumenn frá Íslandi eða Spáni hefðu ekki getað hindrað hryðjuverkið í járnbrautarlestunum í Madrid né komizt að því, hverjir frömdu ódæðið. Lambhúshettumenn henta betur til að ná afsöguðum haglabyssum af dauðadrukknum Íslendingum, sem hafa keypt of mikið áfengi í Ríkinu. … Dálkahöfundurinn Nicholas D. Kristof ræddi í New York Times í vikunni um tvo möguleika á hryðjuverkum í New York. Annar er skjalatösku-atómsprengja í Grand Central, sem mundi drepa hálfa milljón manns. Hinn er kóbaltsprengja í Wall Street, sem mundi gera borgarhlutann óbyggilegan í marga áratugi. …
Vestrið er berskjaldað

Vopnaðir lambhúshettumenn frá Íslandi eða Spáni hefðu ekki getað hindrað hryðjuverkið í járnbrautarlestunum í Madrid né komizt að því, hverjir frömdu ódæðið. Lambhúshettumenn henta betur til að ná afsöguðum haglabyssum af dauðadrukknum Íslendingum, sem hafa keypt of mikið áfengi í Ríkinu.

Dálkahöfundurinn Nicholas D. Kristof ræddi í New York Times í vikunni um tvo möguleika á hryðjuverkum í New York. Annar er skjalatösku-atómsprengja í Grand Central, sem mundi drepa hálfa milljón manns. Hinn er kóbaltsprengja í Wall Street, sem mundi gera borgarhlutann óbyggilegan í marga áratugi.

Auðvelt var að útvega dýnamítið, sem notað var í Madrid. Svipuðu magni hefur meira að segja verið stolið úr augljósum geymslum á Íslandi. Sprengihæft kóbalt fæst í eins þumlungs breiðum og eins fets löngum stöngum, sem eru notaðar í hundraðatali við geislum matvæla í bandarískum fyrirtækjum.

Lykilþættir í atómsprengjum hafa verið á frjálsum markaði. Komizt hefur upp um Abdul Kader Kahn, sem sá um framleiðslu atómsprengja í Pakistan. Hann græddi stórfé á að selja afurðir sínar til Líbíu og Norður-Kóreu. Þar sem hann er heittrúarmaður, óttast menn, að hann hafi selt til Al Kaída.

Menn óttast líka, að atómsprengjur hafi farið á markaðinn eftir upplausn Sovétríkjanna, þegar eftirlit var í molum og lykilmenn gátu drýgt sultarlaun með því að koma slíkri vöru á framfæri við lysthafendur í útlöndum. Ekki hefur tekizt að gera grein fyrir öllum atómvopnum Sovétríkjanna.

Vandamál Vesturlanda í öllu þessi öryggisleysi er, að viðbrögð yfirvalda eru að töluverðu leyti gagnslaus og að því leyti verri en gagnslaus, að þau dreifa athyglinni frá raunverulegri hættu á borð við dýnamítið í Madrid. Efling vopnaðra sveita lambhúshettumanna er dæmi um slík mistök.

Alvarlegust eru mistökin í Bandaríkjunum, þar sem utanríkisstefnan snýst eingöngu um að tryggja endurkjör forsetans. Þar er stefnt að handtöku Osama bin Laden í tæka tíð fyrir kosningar. Til þess þarf aðstoð Pakistans og þess vegna er verzlunarferill Abdul Kader Kahn ekki kannaður.

Af innanpólitískum ástæðum í Bandaríkjunum hefur orku, fé og fólki verið fórnað í styrjöld gegn Írak, sem átti engin gereyðingarvopn og enga alþjóðlega hryðjuverkamenn fyrir stríð. Í staðinn hafa Pakistan og Sádi-Arabía verið látin í friði, þar sem er uppspretta trúarofstækis gegn vestrinu.

Aukin vopnaleit í farangri er margfalt öflugra tæki gegn hryðjuverkum á borð við ódæðið í Madrid heldur en vopnaðir lambhúshettumenn og styrjaldir með tilheyrandi stríðsglæpum Bandaríkjanna, sem magna hatrið og næra hryðjuverkin.

Jónas Kristjánsson

DV
Ruddaleg spurning

Hversu miklu fé má verja af sameign landsmanna til að halda lífi í fólki, til dæmis gömlu fólki, sem á skammt eftir ólifað? Milljón krónur á mánuði, viku, dag? Þetta þykir mörgum sjálfsagt ruddaleg og óviðurkvæmileg spurning. En fyrr eða síðar kemur að því, að henni verður að svara. … Sjúkrakostnaður hækkar sífellt vegna nýrra uppgötvana og nýrrar tækni. Nýtt lyf getur framlengt ömurlegt ævikvöld um þrjá mánuði og kostar hundrað þúsund krónur á dag, samtals tíu milljónir. Á að nota þetta lyf samkvæmt forskriftinni, að lífið sé svo mikilvægt, að ekki verði metið til fjár? …