arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Réttlátir skattar.

Ein ljósasta lýsingin á göllum og nauðsynlegum endurbótum skattakerfisins kom nýlega fram í blaðaviótali við Ólaf Nilsson, fyrrum skattrannsóknastjóra.

Þar kom fram, aö verðbólgan hefur gert skattakerfið ranglátt með því að valda gróða af óverðtryggðu lánsfé, sem notað er til eignahreyfinga.

Þar kom fram, að stjórnmálamenn hafa gert skattakerfið ranglátt með því að samþykkja lög um margvíslegar undanþágur frá skattlagningu.

Þar kom fram, að samsuða atvinnurekstrar og einkaneyzlu atvinnurekenda hefur gert skattakerfið ranglátt, því að taprekstur fyrirtækja hefur verið notaður tll að losna við skatta af einkaneyzlu.

Eina mikilvæga atriðið, sem vantar í upptalningu Ólafs, er, að skattskýrslan ein út af fyrir sig er ekki nógu gott tæki til að mæla tekjur manna í þjóðfélagi, þar sem ýmis kaup og sala, einkum á vinnu og þjónustu, eru stunduð á óskjalfestan hátt.

Ólafur Nilsson setur í viðtalinu fram ýmsar tillögur til endurbóta, sem yfirleitt er unnt að taka undir og þingmenn ættu að kynna sér, ef þeir hyggjast nú framkvæma gömul loforð um réttlátara skattakerfi.

Ólafur vill sameina tekjuskatt og útsvar sem brúttóskatt. Hann vill fella niður ýmsa frádráttarliði, svo sem vegna fasteigna og vaxta og vegna útivinnu giftra kvenna. Í stað hins síðastnefnda vill hann láta koma barnafrádrátt tll að vega upp á móti kostnaði við barnagæzlu. Öll þessi atriði mundu auka skattajöfnuð manna.

Ólafur vill aðgreina atvinnurekendur og fyrirtæki þeirra við tekjuskattsútreikning. Sú tillaga er í rauninni enn sjálfsagðari en tillagan um afnám frádráttar.

Ólafur vill nota fyrningarákvæði til óbeinnar skattlagningar á söluhagnaði. En einnig mætti geta þess, að mögulegt er að verðtryggja fjárskuldbindingar og skattleggja þá þann söluhagnað, sem er umfram verðbólgu.

Ýmis fleiri atriði koma fram í máli Ólafs. Hann er andvígur sérsköttun hjóna. Hann er einnig andvígur því, að tekjuskatti verði breytt í söluskatt. Og hann telur núverandi eignaskatt mjög ranglátan, vegna þess að mat ýmissa tegunda eigna sé mjög mismunandi og að sparifé sé vantalið. Í sambandi við það síðasttalda vill hann, að allt sparifé í bönkum sé skráð á nafn.

Víð tillögur Ólafs er unnt að bæta einni veigamikillí tillögu, sem vantar í safn hans. Hún byggist á þeirri skoðun, að skattakerfið verði aldrei svo eínfalt og skattskýrslan aldrei svo algildur mælikvarði, að sæmilegu réttlæti verði náð. Hún byggist á þeirri skoðun, að ákveðnir menn muni alltaf finna leiðir til að borga of litla skatta í samanburði við nágrannann.

Tillagan er sú, að skattstofur fái heimild og aðstöðu til að meta lífsgæðaaðstöðu manna, eins og hún kemur fram í íbúðum þeirra, húsbúnaði, bílaeign, skemmtunum og ferðalögum og noti þetta mat til að fylla þá mynd, sem skattskýrslan gefur. Á bak við ákveðinn lífsstíl hljóta að liggja ákveðnar tekjur, þótt þær komi ekki fram á skattskýrslu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þórarinn hreinsar til.

Heldur var ókræsileg aðkoman, þegar Þórarinn Þórarinsson ritstjóri kom á Tímaheimillð eftir langa fjarveru vestan hafs. Allt var í skralli. Þar óðu uppi menn, sem voru litlu betri en þeir, sem Tíminn hefur síðar kallað “siðferðiskrata” og þykja hneykslanlegir þar á bæ.

Jón Helgason var búinn að skrifa nokkra skelegga leiðara gegn fjármálaspilllngu í þjóðfélaglnu. Engar sendingar höfðu um sinn verið birtar til Kristjáns Péturssonar og annarra slíkra, sem vaða jafnvel yfir hreppamörk í frítíma sínum til að elta uppi vesalings glæpamenn. Þetta var alveg öfært.

Menn úti í bæ voru jafnvel farnir að tala um, að forusta Framsóknarflokksins virtist ætla að læra af reynslunni og fara að losa flokkinn við illa blóðið. Hún hygðist rjúfa öll tengsl flokksins við fjárglæframenn. Hér varð Þórarinn svo sannarlega að taka til höndum á Tímanum og árétta nokkrar sígildar kennisetningar.

Fyrsta reglan er þessi: Ef því er haldið fram, að einhverjir framsóknarmenn séu beint eða óbeint tengdir fjárglæfrum, þá eru slíkar fullyrðingar í öllum tilvikum pólitískar ofsóknir gegn “umbótaflokki, sem vinnur ábyrgt og öfgalaust að félagslegum og verklegum framförum”.

Önnur reglan er þessi: Að minnsta kosti á tveggja vikna fresti skal Kristján Pétursson gagnrýndur í Tímanum fyrir að leita að glæpamönnum út fyrir hreppamörk. “Alger öhæfa” sagði 'í fyrirsögn Tímans um slíka iðju laganna varða.

Þriðja reglan er þessi: Fréttir Dagblaðsins af fjárglæfrum eru birtar í von ráðamanna blaðsins um pólitískan frama. Persónulegt afskiptaleysi af pólitísku vafstri innan flokka er sérdeilis grunsamlegt í augum Þórarins og talið dæmi um, að verið sé “að feta í fótspor Glistrups”. Virðist Þórarinn búast við því, að nýr stjórnmálaflokkur verði stofnaður á vegum Dagblaðsins!

Fjórða reglan er þessi: Dagblaðið er sorprit, af því að það er alltaf að birta þessar fréttir af fjárglæfrum. Verst þykir Þórarni, þegar þessar fréttir eru sem bezt studdar gögnum og heimildum. Þá er Dagblaðið eins og “erlend sorprit”.

Væntanlega felst í þessu mati Þórarins, að siðablaðamennska felist þá í tilboðum Tímans um gagnkvæma þögn pólitísku dagblaðanna um afbrot flokksmanna hvers annars og hótunum blaðsins um að ljóstra upp um aðra, ef ekki sé þagað um framsöknarmennina.

Tímamenn ættu þó að vita, að það varðar við lög að hylma yfir afbrotamönnum, þótt þeir séu úr öðrum stjórnmálaflokkum. Og Tíminn ætti að reyna slík kostaboó og hótanir erlendis, þar sem gefin eru út “sorprit” á borð við New York Times og Washington Post.

Nú er að vita, hvort Þórarni tekst endanlega að leiða inn hin gamalkunnu vinnubrögð á Tímanum og hvort honum tekst að stinga upp í siðferðismenn á borð við Jón Helgason. Ef það tekst, er athyglisverðast, að það er gert í öruggu trausti þess, að kjósendum Framsóknarflokksins sé nákvæmlega sama um, hvað aóhafzt sé í Reykjavík í beinum eða óbeinum tengslum við flokkinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Geðþóttaráðuneytið.

Bragi Jósepsson er hámenntaður maður, doktor í uppeldisfræðum. Hann hefur góða starfsreynslu, bæði hér á landi og í BandarÍkjunum, þar sem hann starfaði um tíma. Og samkvæmt skriflegri yfirlýsingu samstarfsmanna hans í menntamálaráðuneytinu er hann þar að auki hinn þægilegasti í umgengni á vinnustað.

Ekkert mælir þess vegna gegn því, að íslenzka skólakerfið fái notið starfskrafta Braga. Við höfum ekki allt of mikið af slíkum mönnum. En í augum Vilhjálms Hjálmarssnar menntamálaráðherra og Birgis Thorlaciusar ráðuneytisstjóra eru sjálfstæðar skoðanir Braga það, sem mikilvægast er að halda frá skólakerfinu.

Bragi var að geðþótta ráðuneytisstjórans rekinn úr starfi við menntamálaráðuneytið. Bragi höfðaði fyrir vikið mál gegn ráðuneytinu, sem það tapaði síðan með miklum tilkostnaði. Sú aðgerð ein hefði átt að leiða til afsagnar þess, sem ábyrgur var fyrir brottrekstri Braga.

Eftir brottreksturinn sótti Bragi um tólf stöður í fræðslukerfinu, en var alls staðar hafnað. Vilhjálmur Hjálmarsson heldur því fram í Tímanum, að “engum heilvita manni detti í hug, að embættismaður í Reykjavík stjórni gerðum skólanefndarmanna úti um allt land”. Það sé sem sagt ekki Vilhjálmi og Birgi að kenna, að Braga var hafnað.

Skólanefndir og fræðsluráð um allt land eiga allt sitt undir menntamálaráðuneytinu, einkum ráðuneytisstjóranum. Lítí hann með velvilja á eitthvað mál, er því borgið. En vei þeim sjónarmiðum, sem hann er á móti.

Sem dæmi má taka fræðsluráð Reykjanesumdæmis. Í því voru margir þeirrar skoöunar, að Bragi væri hæfastur til að verða fræðslustjóri þar í umdæmi, en hins vegar gæti það skaðað samstarf umdæmisins við ráðuneytið, ef Bragi yrði fyrir valinu.

Hið sama virðist vera uppi á teningnum hjá skólastjóra fjölbrautaskólans í Breiðholti og fræðslustjóranum Í Reykjavík, þegar Þeir taka annan mann fram yfir Braga sem aðstoðarskólastjóra skólans. Þeir eru í rauninni engir umsagnaraðilar, enda starfsmenn, sem heyra undir sjálft menntamálaráðuneytið.

Hinn rétti umsagnaraðili um, hvern ráða skuli, er hins vegar fræðslusráð Reykjavíkur, sem nær einróma hafði kjark til að mæla með Braga Jósepssyni. Þessa umsögn hunzaði menntamálaráðherra. Heift þeirra félaga út af töpuðum málarekstri virðist því ekki eiga sér nein takmörk.

Staðreyndin er sú, að Birgir Thorlacius er einræðisherra íslenzkra fræðslumála og hyggst vera það áfram. Þeim mun meiri einræðissherrar sem menn eru, þeim mun meiri kröfur verður að gera til þess, að þeir standi og falli með gerðum sínum.

Þess vegna krafðist Dagblaðið um daginn ekki aðeins þess, að Vilhjálmur Hjálmarsson menntamálaráðherra viki úr starfi vegna þessa andstyggilega máls, heldur að Birgir Thorlacius gerði það einnig. Dagblaðið vill endurtaka, að menntamálaráðuneytið getur ekki verið neitt einkafyrirtæki hatursfullra manna, sem sóa fjármunum og starfskröftum að eigin geðþótta.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stöðvuð útgerð á 2%.

Bankar hafa á undanförnum árum stundað ábatasama útgerð á 2% dráttarvexti af yfirdráttarskuldum viðskiptavina sinna. Þessa útgerð er Seðlabankinn nú að reyna að stöðva meó því að tilkynna slíka álagningu óleyfilega nema að undangenginni lokun viðkomandi reikninga.

Atvinnurekendur hafa lengi kvartað í lágum hljóðum úti í bæ út af útgerð bankanna á þessí 2%, en hafa ekki þorað að hafa hátt um hana né skýra frá henni opinberlega af ótta við refsingu af hálfu viðskiptabankanna.

Aðferð bankanna hefur einkum verið sú að fresta kaupum á viðskiptavíxlum þeim, er fyrirtækin hafa eignazt við sölu afurða sinna og lagt inn í bankann. Þetta er gert, þegar þessi fyrirtæki eru um það bil að fara yfir umsaminn yfirdrátt í bankanum. Myndast þá hár toppur dráttarvaxtaskyldrar skuldar fyrirtækisins við bankann og kostar toppurinn hin umræddu 2%, jafnvel þótt hann standi ekki nema einn dag.

Seðlabankinn hlýtur að vera andvígur slíkum viðskiptaháttum, sem gera venjuleg og heiðarleg fyrirtæki að hálfgerðum sakborningum, er komast svo á skrá yfir þá aóila, sem brjóta af sér í bankaviðskiptum. Slíkir viðskiptahættir bankanna hafa nefnilega þau áhrif, að menn fara að telja misferli í bankaviðskiptum vera eðlilegt athæfi.

Enda hafa sakborningarnir í ávísanakeðjumálinu vísað óspart til slíkra viðskiptahátta bankanna, t.d. til útbreiddrar notkunar teygjanlegra yfirdráttarheímilda, sem ekki eru skriflegar, en menn telja heimildir af því að þær hafa viðgengizt. Marglr hafa í rauninni litið á þessa teygju sem eins konar okurlán af hálfu bankanna.

Að vísu eru þessar ábendingar sakborninganna lítil vörn í þeirra máli, því að misferlið, sem þeir eru sakaðir um, er mun alvarlegra en óheimill yfirdráttur á reikningi. En þær sýna, hvernig bankarnir geta óafvitandi verið beinir eða óbeinir hvatar að óheilbrigðu atferli manna í fjármálum.

Seðlabankinn hefur nú sett viðskiptabankana í mikinn vanda með því að banna hina ábatasömu útgerð. Bankarnir eiga nú um það að velja að loka reikningum fjölda fyrirtækja, sem eru vel og heiðarlega rekin, eða að kaupa viðskiptavíxla þeirra með eðlilegum hætti.

Hitt er svo annað mál, að ekki verður auðvelt að koma á heilbrigðu fjármálalífi hér á landi, þegar fyrirtæki berjast undanteknÍingarlítið í bökkum. Og ekki vex gengi atvinnulífsins, ef bankarnir ýta fyrirtækjum út í gjaldþrot með því að afnema skyndilega hefðbundna en óumsamda yfirdrætti.

En vonandi leiðir ákvörðun Seðlabankans, þrátt fyrir tímabundna erfiðleika, til betra andrúmslofts í fjármálum viðskiptalífsins. Og vonandi fer Seðlabankinn að fylgjast betur með raunvruleik bankaviðskipta til að stuðla enn betur að því mikilvæga markmiði að siðbæta íslenzkt fjármálalíf.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Algild auglýsingaskylda.

Embættismenn, sérfræðingar og atvinnustjórnmálamenn hafa margir hverjir mikla ást á leynimakki. Það kemur við hjartað í þeim, ef hinum almennu borgurum er kunnugt um, við hvað þeir eru að fást. Þeir magna fyirir sér hin persónulegu óþægindi, sem þeir telja sig hafa af því að þurfa að starfa fyrir opnum tjöldum. Þess vegna vilja þeir, að útvatnað form sé á upplýsingaskyldu stjórnvalda.

Þessir hagsmunir embættismauna, sérfræðinga og atvinnustjórnmálamanna ganga í berhögg við hagsmuni umbjóðenda þeirra, borgara landsins. Og réttur fólksins í landinu til að vita, hvað er á seyði, á að vera æðri. Með víðtækri upplýsingaskyldu er aðeins verið að reisa brýr milli almennings og valdsins í landinu yfir þau gil, sem embættismenn, sérfræðingar og atvinnustjórnmálamenn hafa grafið.

Það má hugsa sér virka upplýsingaskyldu á ýmsan hátt. Til greina kæmi, að opinberar stofnanir og ýmsír aðrir mikilvægir aðilar séu skyldaðir til að senda daglega til Þjóðskjalasafns afrit af öllum gögnum, sem verða til í stofnuninni eða berast henni. Þessi gögn séu svo jafnharðan til sýnis á Þjóðskjalasafni.

Í þessum gögnum eru talin bréí til stofnana og frá þeim og milli stofnana. Ennfremur minnisblöð milli manna í kerfinu. Einnig skýrslur og greinargerðir, ekki aðeins í endanlegum útgáfum, heldur líka í bráðabirgðaútgáfum. Og loks eru talin munnleg gögn á segulböndum.

Engar undantekningar séu til á þessari upplýsingaskyldu. Hins vegar geti viðkomandi ráðamenn óskaó eftir því við sérstakan umboðsmann alþingis, að sýningu tiltekins gagns sé frestað um ákveðinn tíma, þrjá daga, viku, mánuð, ár og allt upp í fimm ár, ef um viðkvæm utanríkismál er að ræða. Umboðsmaðurinn úrskurði síðan, hvaða sýningarfrestur skuli veittur.

Á Þjóðskjalasafni þarf svo að vera myndarlegur lestrarsalur, þar sem allir borgarar, sem vilja, geti komið og kynnt sér, hvað sé á seyði í kerfinu. Sumir munu vilja kynna sér afgreiðslu og gang mála, sem snerta þá persónulega. Aðrir munu vilja sinna borgaralegum skyldum sínum og nota gögnin sem heimildir að lesendabréfum eða kjallaragreinum Í dagblöðum. Líklegt má telja, að helztu fastagestirnir yrðu blaðamenn, sem reyndu að vinza fréttir úr þessum upplýsingastraumi.

Jafnframt þarf skólakerfið að koma til skjalanna og þjálfa hina verðandi borgara í að notfæra sér þessa þjónustu. Nemendur fengju það verkefni að fara á Þjóðskjalasafnið, rekja þar gang ákveðins máls, og yrðu svo að tjá sig um málið á eftir, ýmist munnlega eða skriflega. Slík þjálfun á að vera fastur þáttur í borgaralegu uppeldi.

Markmið slíkrar upplýsingaskyldu stjórnvalda er, að lýðræðið í landinu fái meira innihald. Borgararnir geti gert sér betri grein en ella fyrir þeim málum, sem eru ofarlega á baugi, og framselji ekki endanlega réttindi sín í hendur embættismanna, sérfræðinga og atvinnustjórnmálamanna, sem smám saman hafa verið að ýta hinum almenna borgara frá stjórnvelinum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Leggið niður leyndina.

Ólafur Jóhannesson dómsmálaráðherra hefur skipað nefnd til að semja nýtt lagafrumvarp til laga um upplýsingaskyldu stjórnvalda. Þessi ánægjulegu tíðindi fela í sér, að ráðherra hefur hafnað hinu afleita frumvarpi um sama efni, sem Alþingi vísaði til ríkisstjórnarinnar fyrir hálfu öðru ári.

Alþingi óskaði vorið 1972 eftir því, að ríkisstjórnin léti semja slíkt frumvarp. Í greinargerð tillögunnar er talað um, að allt of mikil leynd hvíli yfir starfsemi stjórnvalda og ríkisstofnana og að þessi leynd dragi mjög úr því aðhaldi, sem borgararnir gætu ella veitt.

Svo undarlega fór, að frumvarp það, sem dómsmálaráðuneytið lét þá semja, gekk í berhögg við andann í tillögu Alþingis. Þótt það fjallaði að nafninu til um upplýsingaskyldu stjórnvalda, gaf það stjórnvöldum endalausa möguleika á að halda upplýsingum leyndum að geóþótta.

Þetta frumvarp vakti mikla gremju. Menn voru fljótir að benda á, að náverandi ástand væri skárra en það mundi verða í kjölfar frumvarpsins. Alþingismenn létu ekki bjóða sér þetta og svæfðu frumvarpið með því að vísa því aftur til ríklsstjórnarinnar. Tók allsherjarnefnd Alþingis við þetta tækifæri undir öll helztu atríði þeirrar gagnrýni, sem frumvarpið hafði sætt.

Almenn upplýsingaskylda er nauðsynleg vegna þeirra breytinga, sem orðið hafa á þjóðfélaginu, síðan lýðræði hóf göngu sína. Í upphafi fólst lýðræðið í því, að borgararnir komu saman á aðaltorginu í Aþenu fornaldar og afgreiddu sameiginleg mál sín með atkvæðagreiðslum.

Síðan hafa þjóðfélögin orðið mun flóknari. Skari af embættismönnum, sérfræðingum og atvinnustjórnmálamönnum hefur ýtt borgurunum frá stjórnvelinum. Lýðræðið er orðið óbeint og meira eða minna óvirkt. Borgararnir vita ekkert, hvað gerist frá degi til dags í “kerfinu”.

Virk upplýsingaskylda á að veita borgurunum á nýjan leik eítthvað af fyrri nálægð við valdið í þjóðfélaginu. Hún á að felast í því, að hver sem er geti á hverjum degi komið í skjalasöfn opinberra aðila og fengið að sjá þau gögn, sem hinir opinberu aðilar framleiddu daginn áður. Þessí gögn geta verið bréf frá þessum aðilum og til þeirra, minnisblöð milli manna innan stofnana, skýrslur og greinargerðir, bæði Í bráðabirgðaútgáfum og endanlegri mynd.

Sjálfsagt mundu blaðamenn mest nota slíka þjönustu. Þeir mundu sigta þetta mikla magn upplýsinga og birta það, sem þeir teldu koma lesendum mest að gagni. En upplýsingaskyldan á engan veginn aó vera bundin við blaðamenn. Bezt væri, ef skólar kenndu nemendum að notfæra sér beint þessi borgaralegu réttindi.

Ástæða er til að hvetja hina nýju nefnd til að ganga djarflega og hreinlega til verks á þessu sviði. Ást embættismanna á leynimakki er yfirleitt ástæðulítil eða ástæðulaus, þótt undantekningar séu til á þessu sviði sem öðrum. Enginn réttur embættismanna, sérfræðinga og stjórnmálamanna getur verið æðri rétti fólksins í landinu til að vita. hvað er á seyði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Breyttur stíll í Svíþjóð.

Kosningaúrslitin í Svíþjóð voru sanngjörn og eðlileg. Það er ekki vegna þess, að jafnaðarmenn hafi staðið sig svo illa við stjórnvölinn. Hins vegar var 44 ára óslitinn valdatími þeirra einfaldlega orðinn of langur.

Það er meira að segja spurning, hvort unnt sé að tala um lýðræðisríki, þegar sami flokkurinn er við völd í hartnær hálfa öld. Það getur kannski gengið í einstaka borgarstjórn, en ekki í ríkisstjórn heillar þjóðar.

Í rauninni hafði stjórn jafnaðarmanna í Svíþjóð lengst af staðið sig mjög vel. Hún hefur náð frábærum árangri í að sameina félagslegt réttlæti og styrkan þjóðarhag. Svíar eru nú komnir fram úr Bandaríkjamönnum og Kanadamönnum sem auðugasta þjóð í heimi.

Borgaraflokkarnir þrír, sem nú byrja að reyna að mynda stjórn, eiga við ramman reip að draga. Þeir, sem hafa verið svona lengi úti í kuldanum, hljóta jafnan að eiga erfitt með að taka við. Það eitt sýnir, að menn verða að skipta örar um stjórn en Svíar hafa gert.

Borgaraflokkarnir hafa engin þau ítök í valdakerfi Svíþjóðar, er geri þeim kleift að setja verulega nýtt svipmót á þjóðfélagið. Embættismennirnir eru flestir jafnaðarmenn og í skriffinnskuþjóðfélagi ráða þeir oft meiru en stjórnmálamennirnir.

Við þessa takmörkuðu möguleika hlýtur helzta markmið borgaraflokkanna að vera að sýna þjóðinni fram á, að þeir geti líka stjórnað landinu, þótt þeir geri það á mjög svipaðan hátt og jafnaðarmenn hafa gert.

Borgaraflokkarnir hafa næga hæfa menn í röðum sínum til að mynda traustvekjandi ríkisstjórn. Meiri vandi verður að samræma hin ólíku sjónarmið flokkanna þriggja, sem spanna yfir svipað svið og Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur spanna hér á landi.

Miðflokkurinn minnir nokkuð á íslenzka Framsóknarflokkinn. Hægfara flokkurinn minnir á Íhaldsflokkinn gamla og Þjóðarflokkurinn á Frjálslynda flokkinn, en þessir tveir flokkar sameinuðust hér á landi í Sjálfstæðisflokknum.

Það væri athugandi fyrir sigurvegara sænsku kosninganna að kynna sér reynslu Íslendinga. Hægfara flokkurinn og Þjóðarflokkurinn geta kynnt sér, hvernig tekizt hefur að samræma sjónarmið þeirra í einum flokki, án þess að nokkru sinni hafi komið til alvarlegs klofnings.

Og borgaraflokkarnir þrír gætu kynnt sér reynsluna af hliðstæðu samstarfi íslenzku stjórnarflokkanna, bæði til að læra af kostunum og til að forðast gallana. Slík atriði hljóta að vera mjög þung á metunum, þegar menn hefja í fyrsta sinn samstarf í ríkisstjórn.

Líklegt má telja, að Miðflokkurinn fái í gegn í samstarfinu þá stefnu Fälldins, að frekari kjarnorkuver verði ekki reist að sinni, gegn því, að hinir flokkarnir tveir fái í gegn ýmis atriði borgaralegrar hugmyndafræði, svo sem stöðvun á útþenslu ríkisbáknsins Og aukna áherzlu á borgaraleg réttindi í stað mauraþúfusjónarmiða

Efnislega verður samt ekki mikill munur á nýju stjórninni og hinni gömlu. Munurinn verður fremur í stíl en innihaldi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Auminginn og einræðisherrann.

Skelfilegt er til þess að vita, hve margir menn reynast ómerkilegir, þegar á herðir. Jafnvel dagfarsprúður maður á borð við Vilhjálm Hjálmarsson menntamálaráðherra getur gert sig sekan um svo svívirðilega framkomu, að allir sanngjarnir menn hljóta að standa agndofa.

Það var ekki bara venjuleg valdníðsla ráðherrans að ganga gegn vilja fimm fræðsluráðsmanna í Reykjavík og velja þann sem aðstoðarskólastjóra fjölbrautaskólans í Breiðholti, er aðeins haíói fengið eitt atkvæói. Sú staðreynd ein nægir þó til þungs áfellisdóms yfir ráðherranum.

En málið er í rauninni miklu alvarlegra, enda á það sér langa forsögu allt frá þeim tíma, er dr. Bragi Jósepsson var deildarstjóri í menntamálaráðuneytinu, vel menntaður maður meó góða starfsreynslu bæði hér heima og vestur í Bandaríkjunum.

Deild Braga sendi skólamönnum greinargerð, sem Arnór Hanníbalsson, núverandi prófessor við háskölann, hafði samið. Í henni kom fram skörp og málefnaleg gagnrýni á yfirstjórn skólamála hér á landi. Þetta þoldi alls ekki sá maður, sem um langan aldur hefur verið einræðisherra íslenzkra skólamála, meðan menntamálaráðherrar hafa komið og farið.

Birgir Thorlaclus einræðisherra lét menntamálaráðherra reka Braga úr starfí. Sömuleiðis var gengið þannig frá hnútunum, að úti um allt land þorðu engir skólanefndamenn að mæla með Braga í starf hjá sér af ótta við reiði ráðuneytisstjórans og ráðherrans.

Sötti Bragi árangurslaust um tólf stöður í skólakeríinu. Allt er þetta mál svo sóðalegt og andstyggilegt af hálfu ráðuneytisins, að ekkert sambærilegt dæmi er til frá síðustu áratugum. Heiftin og valdníðslan er svo hrikaleg, að reynt er að eyðileggja hæfan mann, ekki bara faglega, heldur einnig fjárhagslega og persónulega.

Bragi Jósepsson höfðaði mál gegn ráðuneytinu fyrir brottreksturinn og vann þaö mjög frækilega. Tap ráðuneytisins hefði átt að leiða til afsagnar ráðuneytisstjórans, sem hafði látið einræðishneigð sína hleypa ráðherranum út í foraðið og orðið til stórtjóns fyrlr sameiginleaan sjóð landsmanna.

En í þess stað sitja þeir félagar, ráðuneytisstjórinn og ráðherrann, enn um Braga Jósepsson og leita færis til að koma á hann höggi. Hefur þeim nú tekizt það með því að hafna tillögu yfirgnæfandi meirihluta fræðsluráðs um ráðningu Braga Jósepssonar sem aðstoðarskólastjóra fjölbrautaskólans í Breiðholti.

Nú er nóg komið. Nú verður að skera upp herör í landinu. Allir menn með sómasamlega réttlætistilfinningu verða að taka saman höndum um að koma einræðisherranum úr ráðuneytisstjórastóli og aumingjanum úr ráðherrastóli. Framkoma þeirra er of alvarlegur blettur á samvizku þjóðarinnar, að hún fái aðgerðarlaust staðið undir því.

Sjúkleg valdníðsla á ekki heima í íslenzku þjóðfélagi á síðasta fjórðungi tuttugustu aldar. Menntamálaráðuneytið getur ekki verið einkafyrirtæki hatursfullra manna. Þjóðin verður nú þegar að moka flórinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið