arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Áfram með Kröflu

Þekking og tækni íslenzkra sérfræðinga var takmörkuð, þegar byrjað var að bora eftir orku á Kröflusvæðinu. Hér á landi hafði tíminn nánast staðið í stað, frá því að Hitaveita Reykjavíkur var lögð. Annars staðar hafði orðið ör þróun, sem okkar menn vissu lítið um.

Alvarlegast við boranir á Kröflusvæðinu var, að þar skorti margvíslegan búnað og þekkingu til að beita slíkum búnaði. Menn töldu sig geta notað hitaveituborana með venjulegum hætti. En sú varð alls ekki raunin.

Bormenn höfðu ekki tök á að halda borholunum nákvæmlega lóðréttum. Það leiddi til þess, að borarnir skemmdu fóðrið í ofanverðum holunum. Nú hafa menn hins vegar náð tökum á þessari tækni.

Bormenn höfðu ekki hinn hefðbundna öryggisbúnað olíubora. Það leiddi til þess, að þeir áttu erfitt með að hafa hemil á holunum, þegar illa fór. Nú hafa þeir hins vegar þennan búnað.

Bormenn höfðu ekki sagir til að saga sundur ónýtar fóðranir. Það leiddi til þess, að viðgerðir voru erfiðleikum bundnar. Nú hafa þeir hins vegar aðgang að slíkum sögum.

Bormenn höfðu ekki nógu öruggan búnað til að koma steypu á samfelldan hátt í holurnar. Það leiddi til galla á steypuskilum. Nú hafa þeir hins vegar öruggan búnað til þessa verks.

Bormenn höfðu ekki myndavélar til að leita að göllum í holunum. Nú hafa þeir hins vegar fengið slíkar vélar til myndatöku í iðrum jarðar.

Við frágang holanna töldu sérfræðingarnir sig geta náð gufu í holurnar á mismunandi dýpi. Reynslan sýndi, að það leiddi til samkeppni milli efra og neðra orkusvæðis í holunum og hindraði stöðuga og samfellda nýtingu þeirra. Nú vita menn hins vegar, að fóðra verður þessar holur alveg niður að því svæði, þar sem menn vilja taka orkuna.

Þannig má rekja ótal dæmi um dýrmæta reynslu, sem íslenzkir sérfræðingar hafa öðlazt við boranir á Kröflusvæðinu. Sú reynsla er að vísu líka dýrkeypt, en það rýrir ekki gildi hennar.

Hinir íslenzku sérfræðingar kunna nú nokkurn veginn lagið á tækni þeirri, sem beitt er við borun eftir olíu. Þeir hafa þar að auki verið í Nýja-Sjálandi, þar sem borun eftir jarðvarma hefur víða verið sömu erfiðleikum bundin og á Kröflusvæðinu.

Vegna alls þessa er full ástæða til að vona, að nýjar boranir á Kröflusvæðinu muni leiða til þess, að orkuverið fái næga orku til að skipta úr fyrsta gír í fjórða gír.

Milljarðar kunna að hafa farið fyrir lítið við Kröflu. Það er hins vegar engin afsökun fyrir því, að þjóðin gefi þetta orkuver upp á bátinn á lokastigi. Orkuverið hefur reynzt gangfært og skortir bara gufuna.

Milljarðana, sem sökkt hefur verið við Kröflu, má nýta með því að verja nú þegar nokkrum hundruðum milljóna til að hefja skynsamlegar boranir á svæðinu. Engin ástæða er til að gefast upp, þótt á móti hafi blásið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ólafur ræður ferðinni

Ríkisstjórnin hefur á undanförnum vikum verið harðari og ákveðnari í viðskiptum sínum við launþega í landinu en menn hafa annars átt að venjast í athöfnum hennar. Slík festa er þar á ofan óvenjuleg á kosningaári, þegar ríkisstjórnir hneigjast yfirleitt til að gefa eftir fyrir þrýstingi kjósenda.

Orsakanna er sennilega helzt að leita í forustu Framsóknarflokksins og einkum hjá Ólafi Jóhannessyni dómsmálaráðherra. Hann hefur að mestu ráðið ferð ríkisstjórnarinnar á þessum vikum og hefur dregið forsætisráðherra og aðra ráðherra Sjálfstæðisflokksins með sér nauðuga viljuga.

Fyrst lét ríkisstjórnin alþingi setja lög um vísitöluskerðingu, aðeins þremur mánuðum eftir að hún hafði samið um verulegar launahækkanir. Fyrst átti harkan raunar að vera meiri, en forsætisráðherra gaf nokkuð eftir á síðustu stundu vegna þrýstings sjálfstæðismanna í forustu launþegasamtaka.

Síðan mætti ríkisstjórnin ólöglegu verkfalli með því að breyta reglum um ólöglegar fjarvistir ríkisstarfamanna þeim verulega í óhag. Þar var fjármálaráðuneytið að verki, en auðvitað samkvæmt fyrirmælum ríkisstjórnarinnar í heild.

Stjórnmálasaga síðustu tveggja ríkisstjórna sýnir, að Ólafur Jóhannesson vill vera harður og ákveðinn þjóðarleiðtogi. Geir Hallgrímsson hefur hins vegar fremur reynzt vera linur og óákveðinn. Í þessari flokkun felst ekkert mat á því, hvor aðferðin sé betri. Sennilega er bezt, að festa fari saman við sveigjanleika, en það er önnur saga.

Við þetta bætist, að Framsóknarflokkurinn hefur tiltölulega lítilla hagsmuna að gæta í samtökum launþega. Sjálfstæðisflokkurinn hefur þar hins vegar verulegra hagsmuna að gæta. Aðgerðirnar eru alvarlegt áfall fyrir þau tengsli og eru Sjálfstæðisflokknum því erfiður biti í hálsi.

Ríkisstjórnin hagnaðist nokkuð á því, að verkfallið ólöglega var óvinsælt. Tveir landsmenn af hverjum þremur voru því andvígir. Meira máli skiptir þó, að efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar eru enn óvinsælli. Þrír landsmenn af hverjum fjórum eru þeim andvígir. Hvort tveggja kom í ljós í skoðanakönnunum Dagblaðsins.

Í heild veikir þessi togstreita við launþega stöðu stjórnarflokkanna í komandi þingkosningum og var staðan þó erfið fyrir. Leiða má rök að því, að erfiðleikar Framsóknarflokksins séu jafnvel meiri en samstarfsflokksins. Það er því ekki auðvelt að meta, hvaða sjónarmið knýja Ólaf Jóhannesson til að ýta ríkisstjórninni út í styrjöld við launþega.

Sennilega lítur hann fremur til langs tíma en skamms. Sennilega er hann búinn að gera ráð fyrir, að stjórnarflokkarnir muni óhjákvæmilega tapa nokkru fylgi í kosningunum. Sú útkoma mundi auka möguleika Framsóknarflokksins á oddaaðstöðu eftir kosningar og bæta um leið óbeint stöðu hans í samningum um endurnýjaða helmingaskiptastjórn. Mest um vert er þó, að Ólafur kann síðar að geta notfært sér ímynd stjórnmálamannsins, sem er fastur fyrir, þegar á móti blæs.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Smithættan er mikil

Mikla athygli vakti í Reykjavík á sínum tíma, er kínverskir sendiráðsmenn lögðu sig fram í kokkteilboðum um að sannfæra innfædda um nauðsyn og ágæti Atlantshafsbandalagsins. Þessi áróður sýndi, að Kínverjar voru hræddari við nálægt herveldi Sovétríkjanna en fjarlægt herveldi hinna vestrænu ríkja.

Það er gamalt pólitískt og hernaðarlegt lögmál að vera í andstöðu við nágrannann og reyna að gera bandalag við þann, sem er hinum megin við hann. Skiptir þá sáralitlu máli, hvort skyldleiki í pólitískum trúarbrögðum er meiri milli þín og nágrannans eða þess, sem býr hinum megin við hann.

Raunar er líklegt, að skyldleiki í pólitískum trúmálum hafi svipuð áhrif og landfræðileg nálægð. Það er gömul saga, að rétttrúarmenn hafa meiri áhuga á að ofsækja villutrúarmenn en vantrúarmenn. Baráttan stendur nefnilega milli þeirra. sem eru að fiska á svipuðum miðum, en ekki milli þeirra, sem fiska á ólíkum miðum.

Um þessar mundir eru ráðamenn Sovétríkjanna hræddir um, að vinstri flokkarnir nái meirihluta í Frakklandi. Hefur sendiherrann Í París lýst þessum áhyggjum í hanastélum með sama hætti og hinir kínversku kollegar gerðu í Reykjavík út af öðru máli.

Ástæðan er sú, að Sovétríkin treysta engan veginn Evrópukommúnismanum, sem ríður húsum í kommúnistaflokki Frakklands eins og í fleiri vestrænum kommúnistaflokkum. Ráðamenn eystra telja þessa stefnu stórhættulega. Þeir telja hættuna svo nálæga, að brýnna sé að berjast við Evrópukommúnismann en hið vestræna þjóðskipulag.

Menn skyldu ætla, að það væru Bandaríkjamenn, sem hagsmuna sinna vegna í Vestur-Evrópu ættu að hafa mestar áhyggjur af Evrópukommúnismanum. Svo er ekki. Kissinger kvartaði að vísu nokkuð á sínum tíma, en síðan hefur að mestu verið hljótt úr þeirri átt.

Ráðamenn Sovétríkjanna sjá hina ofboðslegu smithættu á eigin yfirráðasvæði af völdum Evrópukommúnismans. Þeir voru árið 1968 búnir að knésetja með hervaldi mjög svipuð sjónarmið ráðamanna í Tékkóslóvakíu. Nú eru enn Í sókn hugmyndir, sem eru andsnúnar alræði Sovétríkjanna í Austur-Evrópu.

Mikill meirihluti félagsmanna kommúnistaflokka Austur-Evrópu hefur megnustu óbeit á alræði Sovétríkjanna. Þessir menn eru næmir fyrir uppreisnarhugmyndum frá vestrænum flokksbræðrum sínum.

Undiraldan er orðin svo sterk meðal kommúnista í Austur-Þýzkalandi að komizt hefur upp um skjal, samið af háttsettum mönnum, þar sem tekið er undir Evrópukommúnismann, krafizt brottfarar sovézka hersins úr landinu, úrsagnar þess úr Varsjárbandalaginu og sameiningar Þýzkalands í hlutlaust ríki.

Spennan er orðin svo mikil, að sumir spá innrás Sovétríkjanna í Austur-Þýzkaland með svipuðum hætti og í Tékkóslóvakíu fyrir rúmum áratug. Sambúðin við stjórnir Póllands og Ungverjalands er líka slæm, enda hafa stjórnvöld þessara landa ekki tekið þátt í fordæmingu Rússa á Evrópukommúnismanum. Smithættan er því sannanlega mikil.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Breiði vegurinn

Fræg er ferðin, er sænsk ráðherrafrú lét embættisbílstjórann aka sér til verzlunar. Þegar upp komst, varð eiginmaðurinn að segja af sér ráðherradómi, vegna misnotkunar á farartæki hins opinbera.

Ströng siðgæðisvitund af þessu tagi hefur lengi ráðið ríkjum á Norðurlöndum, Bretlandi og Sviss, en fáum öðrum löndum. Hin síðustu árin hafa Bandaríkin þó færzt í hóp þeirra landa, þar sem stjórnmálamenn og embættismenn eiga útskúfun á hættu, ef þeir misstíga sig á hinum þrönga vegi borgaralegra dyggða.

Ísland er ekki í þessum flokki. Hér leyfa þingmenn og ráðherrar sér margt, sem óhugsandi þætti í framangreindum löndum og raunar í ýmsum fleiri löndum. Þeir vita líka, að kjósendur refsa þeim ekki í prófkjörum og kosningum.

Sumum er enn í fersku minni, er núverandi fjármálaráðherra fékk fluttan inn bíl á gjafakjörum á tímabili gjaldeyrisfrystingar rétt fyrir gengislækkun. Þessi ráðherra hefur síðan fengið traustsyfirlýsingu í prófkjöri.

Alþjóð veit, að þingmenn voru í fyrra samtaka um að hækka laun sín meira en nokkurra annarra hópa í þjóðfélaginu, einmitt þegar mikilvægast var, að landsfeðurnir tækju forustu í baráttunni gegn verðbólgu. Margir þessara þingmanna hafa síðan fengið traustsyfirlýsingu í prófkjörum.

Siðspillingin í fjármálum og stjórnmálum landsins og sér í lagi spillingin í samtengingu þessara mála mun halda áfram í svipuðum dúr og verið hefur. Landsfeður og skjólstæðingar þeirra munu sýna nokkru meiri varfærni en áður. Þeim þykir verra, ef Dagblaðið eða Vilmundur komast í málið. En þeim þykir það ekki frágangssök.

Fylgjendur siðgæðisvitundar nágrannalandanna eru í minnihluta meðal íslenzkra kjósenda. Þeir eru nokkuð áberandi minnihluti. Þeir búa flestir á Reykjavíkursvæðinu og skrifa í blöð. Þeir hafa nokkur áhrif, en ekki næg til að fella stjórnmálamenn.

Flokkadrættir eru enn skarpir hér á landi, einkum úti á landi. Kjósendur skipta stjórnmálamönnum í “okkar menn”, sem mega haga sér eins og þeir vilja, og “hina”, sem eru óalandi og óferjandi, þótt þá prýði allar borgaralegar dyggðir.

Við þetta bætist, að víðast er sú krafa gerð til íslenzkra stjórnmálamanna, að þeir “skaffi” – útvegi kjördæminu sem stærstan hluta af herfangi því, sem er til skiptanna hjá hinu opinbera. Er þá spurt að því einu, hvernig þeim gangi þessi útgerð.

Hornsteinn spillingarinnar er verðbólgan, samfara pólitísku skömmtunarkerfi á fjármagni. Úr því að kjósendur hafa ekki nógu margir siðferðisþrek til að segja spillingunni stríð á hendur, mun verðbólgan enn blómstra um ókomin ár.

Kjarni málsins er sá, að þjóðin hefur þá stjórn, sem hún á skilið og þá stjórnmálamenn, sem hún á skilið. Ef hún sættir sig við stjórnmálamenn, sem dansa á hinum breiða vegi, verður hún að taka afleiðingunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Áttavillan

Í Danmörku og Noregi eru til svonefndir Vinstri flokkar, sem fyrir löngu eru orðnir hægri flokkar, af því að þungamiðjan í stjórnmálunum hefur færzt til vinstri, síðan þessir flokkar urðu til.

Þetta skóladæmi um úreldingu hugtaka er ekki fjarri íslenzkum aðstæðum. Sú áttavilla er nefnilega komin upp í stjórnmálum landsins, að vinstri flokkar sýna stundum einkenni hægri flokka og hægri flokkar sýna einkenni vinstri flokka.

Að vísu er áttleysan eitt megineinkenni íslenzkra stjórnmála. Mismunur á stefnuskrám flokkanna er nánast marklaus, því að flokkarnir haga gerðum sínum nokkurn veginn eins, þegar þeir standa að ríkisstjórn.

Þegar svo í ljós kemur áþreifanlegur mismunur á gerðum flokkanna, er hann gjarna í þversögn við hefðbundna áttavita. Hægri flokkar framkvæma vinstri stefnu og vinstri flokkar framkvæma hægri stefnu.

Stjórnarflokkarnir tveir eru taldir mið- og hægriflokkar. Þetta eru stærstu flokkarnir og hafa lengst af stjórnað landinu, saman eða hvor í sínu lagi. Þeir hafa komið sér vel fyrir í hinu opinbera kerfi.

Þessir flokkar eru síður en svo reknir af athafnamönnum eða markaðsbúskaparsinnum. Þeim er stjórnað af beinum og óbeinum embættismönnum kerfisins, mönnum sem lifa á ríkislaunum eða ríkisbitlingum.

Þingmenn stjórnarflokkanna. setja lög, sem draga úr athafnafrelsi og öðru einstaklingsfrelsi og efla miðstjórnarvald hins opinbera. Ríkisstjórn þessara flokka eykur hlutdeild ríkisbáknsins í þjóðarbúinu á kostnað hluta almennings og atvinnulífs.

Í reynd eru stjórnarflokkarnir flokkar embættishagsmuna og ríkisdýrkunar, þótt annað megi lesa í marklausum stefnuskrám.

Stjórnarandstöðuflokkarnir þrír eru taldir vinstri flokkar. Þetta eru flokkar, sem reyna að sækja styrk sinn til samtaka launþega, og þau samtök hafa á undanförnum árum sveigt frá hefðbundinni stefnu.

Með vaxandi velmegun í landinu hefur minnkað áhugi forustumanna launþegasamtaka á aukningu félagslegrar velferðar og félagslegrar þjónustu. Margir þeirra telja þessi atriði hafa batnað svo á undanförnum áratugum, að nú sé unnt að leggja höfuðáherzluna á kaupmáttinn.

Í reynd hafa launþegasamtökin á síðustu árum sýnt meiri áhuga á beinum kauphækkunum en á ýmsum hliðaratriðum, sem koma fram í samneyzlu fremur en einkaneyzlu.

Forustumenn launþegasamtaka hafa tekið eftir, að í stórum dráttum eru geirar þjóðarkökunnar þrír. Einn fer til fjárfestingar og samneyzlu hjá hinu opinbera. Annar fer til fjárfestingar atvinnuvega og hinn þriðji til íbúðakaupa og einkaneyzlu almennings.

Þessir forustumenn vita, að aukin samneyzla getur dregið úr einkaneyzlu umbjóðenda þeirra. Þeir eru því smám saman að snúast á sveif gegn útþenslu hins opinbera kerfis. Þetta viðhorf endurspeglast síðan í gerðum stjórnmálamanna hinna svonefndu vinstri flokka.

Og áttavillan virðist varanleg á báða bóga stjórnmálanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Réttlætið tapaði

Forvígismenn tveggja daga verkfallsins reiknuðu með að fá 40.000-50.000 af 65.000 félagsmönnum launþegasamtakanna til að taka þátt í verkfallinu. Vegna samstöðu Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja átti þetta að verða víðtækasta verkfall í sögu þjóðarinnar.

Þegar til kastanna kom, tóku aðeins um 25.000 manns þátt í verkfallinu. Sú tala er fengin með útreikningum á Dagblaðinu og fer raunar bil beggja milli fullyrðinga aðila vinnumarkaðsins. Það var þannig einungis þriðji hver launþegi í verkfalli.

Áhugaleysi launamanna kom greinilega fram í því, hversu misjafnlega þeir fylgdu forustumönnunum eftir því, hvort þeir höfðu mælt með verkfalli eða ekki. Í þeim samtökum, þar sem forustumennirnir vildu ekki verkfall, var nærri alger samstaða um að vinna. Hins vegar mætti að meðaltali um helmingur til vinnu í þeim samtökum, þar sem forvígismennirnir studdu verkfallið.

Raunar voru það aðeins tveir stórir og áhrifamiklir starfshópar, sem voru í víðtæku verkfalli, auk nokkurra félaga iðnaðarmanna og staðbundinna félaga. Þetta voru Dagsbrúnarmenn og kennarar. Forustumönnum þessara tveggja starfshópa tókst helzt að halda aga á liði sínu.

Dagsbrúnarmenn voru ekki með glöðu geði í verkfalli. Þar gengu verkfallsverðir óvenju hart fram og knúðu fram lokun vinnustaða gegn greinilegri andstöðu viðkomandi starfsmanna. Þurftu ráðamenn Dagsbrúnar að beita hörku til að halda aga á félagsmönnum sínum.

Kennarar höfðu mjög skiptar skoðanir um verkfallið, unz fáránlegar hótanir fjármálaráðherra byrjuðu að dynja á eyrum þeirra á þriðjudaginn. Þessar hótanir héldu engum manni að vinnu, en fóru svo í taugar kennara, að heilu vinnustaðirnir snarsnérust og fóru í verkfall.

Segja má því, að fjármálaráðherra hafi með stuðningi ríkisstjórnarinnar bjargað því sem bjargað varð hjá verkfallsmönnum. Ef þessir einkennilega lítið lífsreyndu ráðherrar hefðu látið sér nægja að beita þegjandi og hljóðalaust sömu viðurlögum og venjulega er beitt gegn fjarvistum, hefði verkfall BSRB ekki farið hálfa leið heldur alla leið út um þúfur.

Það er fáránlegt að ætla sér á síðustu stundu að breyta reglugerðum um slíkar fjarvistir til að hræða menn til hlýðni. Hótun fjármálaráðherra á eftir að verða þjóðinni dýrkeypt í vinnudeilum, því að hann neyðist líklega til að standa við hana, svo að menn ímyndi sér, að hann sé kaldur karl.

Í heild var verkfallið misheppnað, þrátt fyrir aðstoð ráðherra. Flestir forustumenn verkfallsins misstu tök á liði sínu og aðrir þurftu að taka á öllu til að halda liðinu saman. Þeir munu án efa hugsa sig um tvisvar, áður en þeir leggja aftur út í hliðstæðar aðgerðir.

Verkfallið var ósigur í réttlátri baráttu launamanna gegn kjaraskerðingu ríkisstjórnarinnar og svikum hennar við samninga, sem hún hefur sjálf undirritað.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óvissa í Frakklandi

Núverandi stjórnskipan í Frakklandi er orðin ein hin langlífasta þar í landi á síðustu 150 árum. Hún hefur staðið í 20 ár. Af sautján stjórnarskrám þessara 150 ára hefur aðeins ein staðið lengur.

Þessi festa er verk de Gaulles. Flokkur hans hefur að meira eða minna leyti stjórnað landinu í 20 ár. Eftir því sem fylgi flokksins hefur dvínað, hefur hann víkkað kosninga- og stjórnarbandalög sín meira inn til miðju franskra stjórnmála.

Kommúnistagrýlan hefur allan tímann verið hornsteinn valda Gaullista. Lengst af var kommúnistaflokkurinn stærsti flokkurinn á vinstri vængnum, svo að Gaullistar áttu auðvelt með að hræða fólk.

Nokkrar horfur eru á, að þetta kerfi verði fyrir áföllum í þingkosningunum í Frakklandi í þessum mánuði. Því veldur fyrst og fremst sú staðreynd, að í stað tveggja flokka kerfis Gaullista og kommúnista er nú komið fjögurra flokka kerfi.

Gaullistar höfðu teygt sig of langt inn til miðju til að hindra, að forsetaembættið lenti vinstra megin miðjunnar, hjá Mitterand, oddamanni jafnaðarmanna. Þeir mörðu sigur með því að bjóða fram hægrimiðjumanninn dEstaing, núverandi Frakklandsforseta.

Hann hefur notað tækifærið til að efla um sig samband nokkurra frjálslyndra og miðjuflokka, sem sameiginlega eru orðnir jafnsterkt og jafnvel voldugra stjórnmálaafl en Gaullistar.

Á sama hátt hefur Mitterand jafnaðarmanni tekizt að ná forustunni á vinstri væng úr höndum kommúnista. Flokkur hans, sem var að dauða kominn fyrir áratug, nýtur nú fylgis 27% kjósenda. Kommúnistar hafa hins vegar ekki nema 21% fylgi.

Talið er, að dEstaing hafi áhuga á að frysta bæði Gaullista og kommúnista með því að koma á fót meirihlutastjórn sinna manna og jafnaðarmanna. Mitterand hefur ekki tekið vel í slíkar hugmyndir en þær njóta þó mikils fylgis meðal Frakka.

Gaullistar og kommúnistar eru afar hræddir við þennan möguleika. Gaullistar hafa fjarlægzt dEstaing án þess þó að rjúfa kosningabandalagið. Kommúnistar neita hins vegar að tjá sig um, hvort handalag þeirra við jafnaðarmenn muni haldast, þegar á reynir í annarri umferð kosninganna.

Horfurnar eru einkar óljósar. Styðji kommúnistar jafnaðarmenn í annarri umferð kosninganna, eru nokkrar líkur á vinstri stjórn, þar sem kommúnistar verða minni máttar aðilinn gagnvart jafnaðarmönnum. Bregðist þeir hins vegar, eru nokkrar líkur á framhaldi meirihlutans á hægri væng.

Í síðara tilvikinu er líklegt, að dEstaing færi stjórn sína til vinstri og leggi aukna áherzlu á hugmyndir sínar um samstarf við jafnaðarmenn. Slík miðjustjórn gæti komið til skjalanna á miðju kjörtímabilinu, því að Gaullistar sætta sig vart við langt samstarf við forseta, sem er á leið til vinstri.

Að öllu samanlögðu verða fyrirhugaðar kosningar í Frakklandi líklega afdrifaríkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Gegn lögum og rétti

Ólöglegt allsherjarverkfall í tvo daga er ekki nauðsynlegt vopn í baráttu launþegasamtaka við ríkisstjórnina. Þau gátu náð svipuðum árangri með löglegum aðferðum.

Verkfallið er afsakað með neyðarrétti. Verður þó ekki séð, að tveir dagar séu nein töfralausn í baráttunni gegn rýrnandi kaupmætti á árinu. Talið um neyðarrétt er bara dæmi um, að menn taka stundum mikið upp í sig, þegar leikurinn æsist.

Athyglisvert er, að engar efasemdir um réttmæti hins ólöglega verkfalls koma fram í máli forustumanna þess. Einnig er athyglisvert, að verkfallið hefur yfirleitt verið samþykkt með yfirgnæfandi meirihluta atkvæða í stjórnum einstakra félaga.

Athyglisverðast er þó, hve mikils stuðnings allsherjarverkfallið nýtur í röðum almennra launþega. Svo virðist sem þátttakan í því verði töluverð hjá þeim félögum, sem að því standa.

Alvarlegast í þessu öllu er svo, hversu lítið mál mönnum finnst að brjóta lög. Þar endurspeglast almennt virðingarleysi gagnvart lögum og rétti. Þetta virðingarleysi á sér svo aftur rætur í ófullkomnum, úreltum og jafnvel spilltum lögum.

Allur þorri manna telur sjálfsagt að brjóta gjaldeyrislög og skattalög. Og fjöldi manna brýtur lög um smygl og bruggun. Þar á ofan sér fólk, að alls kyns gæðingar og aðstöðubraskarar blómstra í skjóli laga og reglna.

Þetta er ekki það þjóðfélag, sem við vildum, að væri hér á landi. Við vildum, að hér væri traust lýðveldi með lögum og reglum, sem við getum virt í stóru og smáu.

Forustumenn stjórnmálaflokkanna ættu að leggja saman tvo og tvo. Þeir ættu að beita sér fyrir breytingu á lögum, sem almenningur brýtur og aðstöðubraskarar nota.

Á slíkan hátt ætti smám saman að vera unnt að byggja upp þjóðfélag, þar sem fólki finnst sjálfsagt að fara að lögum og lætur til dæmis ekki hvarfla að sér að fara í ólöglegt allsherjarverkfall.

Forustumenn launþegasamtaka hafa harma að hefna. Samt er það illt verk þeirra að grafa undan lýðveldinu með ólöglegu allsherjarverkfalli. Siðferðisstyrkur þjóðfélagsins var nógu veikur fyrir.

Forustumennirnir sáust ekki fyrir og reiddu of hátt til höggs. Þeir hafa gefið slæmt og hættulegt fordæmi. Þrátt fyrir spillingu þjóðfélagsins eru enn sumir, sem ekki hafa brotið lög. Þeir hefja lögbrotaferil sinn á morgun.

Enn einum steini hefur verið kippt undan virki íslenzks réttarríkis með því að taka í notkun nýtt vopn í kjaramálum. Vígbúnaðarkapphlaup hefur víðar vond áhrif en í alþjóðastjórnmálum.

Forustumenn launþegasamtaka gátu mótmælt kjaraskerðingu með allsherjarverkfalli, er boðað hefði verið með löglegum hætti. Þeir þurftu alls ekki að egna fólk gegn lögum og rétti.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið