arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Mikið misrétti

Landbúnaður og sjávarútvegur eru í 13 til 16 sinnum meiri metum hjá stjórnvöldum en iðnaðurinn. Þetta kemur fram af tölum í nýútkominni skýrslu Iðnþróunarnefndar um eflingu iðnaðar á næstu tíu árum.

Á fjárlögum ríkisins fyrir árið 1974 fékk landbúnaðurinn til þjónustu- og lánastofnana sinna 9,4% af hlutdeild sinni í þjóðarframleiðslunni.

Sjávarútvegurinn var hálfdrættingur á við landbúnað og fékk 4,9% af hlutdeild sinni í þjóðarframleiðslunni. Iðnaðurinn fékk hins vegar ekki nema 0,6% eða sextán sinnum minna en landbúnaðurinn.

Þá kemur fram í skýrslunni, að horfur eru á, að þetta hlutfall verði enn óhagstæðara fyrir iðnaðinn á árinu, sem er að líða. “Eru þetta vægast sagt óeðlilegar tölur”, segir nefndin í skýrslunni.

Svipað verður uppi á teningnum, þegar kannaðar eru fjárveitingar til rannsókna í þágu atvinnuveganna. Í skýrslunni birtast niðurstöður Rannsóknaráðs ríkisins, þar sem fram kemur, að fjármagn til rannsókna og þróunarstarfsemi í þágu iðnaðar var um 0,09% af vinnsluvirði í iðnaði árið 1971, en var 1,16% fyrir landbúnað og 1,27% fyrir sjávarútveg. Í þessum samanburði er iðnaðurinn með 13-14 sinnum óhagstæðara hlutfall en hinir atvinnuvegirnir.

Í framhaldi af þessu segir í skýrslunni: “Vill Iðnþróunarnefnd leggja áherzlu á, að stefnt verði að meira jafnræði milli atvinnuvega að þessu leyti, enda verði fastmótaðar tillögur um aðgerðir til iðnþróunar nægilegt tilefni til aukins stuðnings við iðnað af hálfu hins opinbera á fjárlögum. Standa þar fremst verkefnaefling og uppbygging tækniþjónustu fyrir iðnaðinn og aukin framlög til lána- og styrktarsjóða iðnaðarins.”

Iðnþróunarnefnd leggur til, að misræmið milli atvinnugreina verði lagfært nokkuð. Vill hún hækka iðnlánasjóðsgjald úr hálfu í heilt prósent og leggja það bæði á innlendan iðnað og innflutta iðnaðarvöru. Hún vill,að ríkissjóður leggi á móti jafnháa upphæð, hliðstætt því sem gildir um mótframlag ríkisins til Fiskveiðasjóðs og Stofnlánasjóðs landbúnaðarins.

Þá bendir nefndin á gífurlegt misræmi í aðgangi atvinnuveganna að rekstrarfé, er landbúnaður og sjávarútvegur hafa fast form og sjálfvirkt á afgreiðslu afurðalána. Vill nefndin, að iðnaðurinn fái það á móti, að Seðlabankinn endurkaupi frá bönkunum víxla iðnaðarins og að komið verði á fót kröfukaupaþjónustu við útflutningsiðnaðinn.

Nefndin segir, að gengi krónunnar hafi yfirleitt verið of hátt skráð. Sjávarútvegurinn hafi getað þolað þessa röngu skráningu vegna mikillar framleiðni sinnar, en iðnaðurinn hafi hins vegar ekki staðizt samkeppnina. Vill nefndin “taka upp gengisskráningu, sem miðast við samkeppnishæfni vel rekinna fyrirtækja í þeim samkeppnis- eða útflutningsgreinum, sem tæpast standa, en eru þó nauðsynlegar til að ná þeim útflutningi, gjaldeyrisöflun, sparnaði og þjóðarframleiðslu, er fullnýti mannaflann.”

Þetta eru aðeins nokkur atriði úr ítarlegri skýrslu, en þau sýna, hve mikið er ógert í að koma á jafnvægi og jafnrétti íslenzkra atvinnuvega.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Andstaðan útvatnast

Svo að segja daglega hallar undan fæti hjá andstæðingum okkar í landhelgismálunum. Athyglisverðust er stefnubreytingin, sem er að verða í Bretlandi, er áður var höfuðvígið gegn nokkurri útfærslu á fiskveiðilögsögu.

Til skamms tíma voru í Bretlandi alls ráðandi sjónarmið örfárra voldugra útgerðarfélaga, sem sendu togara sína á fjarlæg mið. Aðstaða þessara félaga var ágætt dæmi um, hve miklu fámennir þrýstihópar geta áorkað, ef þeir hafa sig mjög í frammi.

Hagsmunir þeirra fara engan veginn saman við hagsmuni almennrar útgerðar, sjómanna og fiskvinnslustöðva í Bretlandi, né heldur neytenda. Útgerð Breta á heimamiðum er mikilvægari þáttur í efnahagslífinu og snertir fleiri hafnir og fleiri kjördæmi en útgerðin á fjarlæg mið gerir. Menn eru bara fyrst að átta sig á þessu núna.

Þessir hópar hafa verið að krefjast verndar gegn ágangi erlendra veiðiskipa á Bretlandsmiðum og biðja um 200 mílna landhelgi. En það er fyrst núna,.að menn eru farnir að taka eftir þessum neyðarópum. Brezkir þingmenn eru að fara að átta sig á, að í kjördæmum þeirra eru hafnarbæir, þar sem fólk hefur hag af því, að 200 mílur verði viðurkennd alþjóðaregla.

Þessi nýi þrýstingur náði hámarki í fyrradag á lokuðum fundi ýmissa aðila, sem hafa hagsmuna að gæta í útgerð, fiskiðnaði og fisksölu í Bretlandi. Þar var ákveðið að hvetja ríkisstjórnina til að hefja samninga um útfærslu brezku fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur og til að reka á eftir endanlegri ákvörðun hafréttarráðstefnunnar um 200 mílurnar.

Þegar þeir aðilar í Bretlandi, sem hafa áhuga á 200 mílna fiskveiðilögsögu, eru farnir að skipuleggja aðgerðir sínar með þessum hætti, er þess áreiðanlega ekki langt að bíða, að brezka stjórnin verður endanlega að snúast á sömu sveif. Og þá er dottinn botninn úr virkri andstöðu Breta við 200 mílna landhelgi Íslendinga.

Hliðstæð þróun er að gerast víðar. Heimafiskimenn í bandarískum höfnum hafa náð verulegum árangri í 200 mílna stefnunni. Þeir hafa horft með skelfingu á sovézka og japanska flota spilla og eyða miðum þeirra. Og þeir hafa náð meirihluta bandarískra þingmanna á sitt band.

Bandaríska öldungadeildin samþykkti á síðasta þingi frumvarp um 200 mílna fiskveiðilögsögu og það með tveimur þriðju atkvæða. Málið hefur síðan verið í undirbúningi í fulltrúadeildinni.

Daginn fyrir lokaða fundinn í Bretlandi náði fiskimálanefnd fulltrúadeildarinnar bandarísku samkomulagi um orðalag frumvarps um 200 mílna landhelgi. Einnig þetta er mikill sigur fyrir sjónarmið Íslendinga í landhelgismálunum.

Talið er hugsanlegt, að fulltrúadeildin afgreiði frumvarpið fyrir næstu áramót. Ríkisstjórnin mun vera treg á að fallast á, að það verði að lögum. En alténd er ljóst, að Bandaríkin eru í hægfara sveiflu yfir í 200 mílna stefnuna.

Við getum látið þessa þróun vinna fyrir okkur. Hún grefur smám saman undan andstöðunni við 200 mílurnar og spillir stöðugt möguleikum brezku og vesturþýzku stjórnanna á að beita okkur hörðu í haust, þegar landhelgin stækkar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hinn kaldi friður

“Við munum grafa ykkur”, sagði Krústjoff á sínum tíma um samskipti og samkeppni Sovétríkjanna og Vesturlanda. Var Krústjoff þó sá ráðamaður Sovétríkjanna, sem frjálslyndastur hefur verið, bæði í innanlandsmálum og í samskiptum við umheiminn.

Ummæli Krústjoffs hafa stundum verið tekin sem dæmi um, að friðartal ráðamanna Sovétríkjanna sé gersamlega marklaust. Samkvæmt hinum marxistísku kennslubókum er friðarhjal einmitt ein áhrifaríkasta tegund.stríðsrekstrar.

Hin svokallaða “hláka” í samskiptum austurs og vesturs er frá sjónarmiði ráðamanna Sovétríkjanna ekkert annað en aðferð til að slá ryki í augu Vesturlandabúa og gera þá meyra gagnvart síauknum pólitískum þrýstingi Sovétríkjanna. Núverandi ráðamenn Sovétríkjanna eru enn ákveðnari en Krústjoff í þessari stefnu, enda eru þeir meiri Stalínistar en hann var.

Ráðamönnum Sovétríkjanna er mikið í mun, að sem flestar og mestar hlákuráðstefnur séu haldnar. Á slíkum ráðstefnum er haft uppi mikið orðagjálfur um.frið og vináttu, en áþreifanlegur árangur er enginn annar en sá að gera Vesturlönd syfjuð á verðinum.

Hlákuráðstefnan í Helsinki er eitt bezta dæmið um sigra Sovétríkjanna á þessum sviðum. Nokkurn veginn er orðið ljóst, hvaða orðalag verður á samþykktum ráðstefnunnar, þegar henni lýkur um mánaðamótin. Allt er það Sovétríkjunum í vil, enda eru stjórnmálamenn Vesturlanda feimnir við að vera kallaðir menn kalda stríðsins.

Helsinkiráðstefnan viðurkennir óbeint landvinninga Sovétríkjanna á kostnað Póllands, Tékkóslóvakíu, Ungverjalands og Rúmeníu og innlimun Eistlands, Lettlands og Litáens. Það gerir hún með því að festa núverandi landamæri í Evrópu.

Helsinkiráðstefnan viðurkennir líka núverandi valdasvæði í Evrópu og styrkir aðstöðu Sovétríkjanna til að ráðast inn í leppríki sín, ef óþægð þeirra keyrir úr hófi fram. Ráðstefnan samþykkir óbeint, að innrásirnar í Ungverjaland og Tékkóslóvakíu megi endurtaka sig.

Nú skyldu menn ætla, að Vesturlönd hefðu fengið eitthvað í staðinn fyrir þessa þjónustu við Sovétríkin. En svo er því miður ekki. Samþykktirnar um áhugamál Vesturlanda eru svo óljósar og þokukenndar, að ekkert gagn er að þeim.

Ekki hefur reynzt unnt að fá ráðamenn Sovétríkjanna til að fallast á virkt eftirlit með því, að samþykktir um takmörkun vígbúnaðar séu haldnar. Ekki hefur reynzt unnt að afla ferðafrelsis handa þrælum Austantjaldsríkjanna. Ekki hefur reynzt unnt að auðvelda sendingar prentaðs máls yfir járntjaldið. Og ekki hefur reynzt unnt að knýja Sovétríkin til að efla mannréttindi heima fyrir og í leppríkjunum.

Aðvaranir Solzhenitsyns rithöfundar hafa reynzt á rökum reistar. Í hlákunni eru ráðamenn Sovétríkjanna að spila með ráðamenn Vesturlanda og vagga þeim í svefn.

Ráðamenn Vesturlanda virðast ekki trúa því, sem stendur í fræðiritum marxismans, að pólitísk hláka sé aðeins tímabundin tegund stríðsrekstrar til að undirbúa jarðveginn fyrir endanlegt uppgjör stjórnmálakerfa austurs og vesturs

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skrásetning byggðastefnu

Byggðastefnumönnum þótti markverður árangur nást síðastliðið haust, þegar ákveðið var, að 2% fjárlaga ríkisins skyldu renna til Byggðasjóðs. Margir.þeirra hugsa sér samt, að þetta hlutfall megi hækka smám saman, eftir því sem árin líða og þjóðin verður ríkari.

En 2%-in segja ekki nema hluta sögunnar. Byggðastefnan kemur fram í ótal öðrum myndum og kostar ríkissjóð margfalt meira en þessi 2%. Þessar mörgu myndir byggðastefnunnar þarf að skrásetja og meta til fjár, eftir því sem við verður komið.

Hversu hlynntir sem menn eru byggðastefnu, hljóta þeir að verða að viðurkenna, að jafnan verði að vera til yfirlit um beinan og óbeinan kostnað við hana, svo að unnt sé að átta sig á stærð dæmisins hverju sinni.

Ríki og bæir greiða hvor sinn helming af byggingakostnaði skóla í þéttbýli. Úti á landsbyggðinni greiðir ríkið meira en helming af sumum byggingaþáttum skólanna og í sumum tilvikum allt upp í 100%.

Ýmsar framkvæmdir eru í sjálfu sér dýrari í strjálbýli, svo sem vegir, flugvellir, hafnir, rafmagn, sími, útvarp og sjónvarp, svo að dæmi séu nefnd. Þessi verðmunur kemur ekki fram í afnotagjöldum, af því að ríkið borgar hann.

Dreifing ýmissa mikilvægra vörutegunda, eins og olíu og sements, er greidd niður úti á landsbyggðinni með því að leggja á neytendur í þéttbýlinu. Er þetta gert með sérstökum verðjöfnunarsjóðum. Nýlega féll rafmagnið undir þennan þátt byggðastefnunnar.

Ýmsa smærri þætti tæki of langan tíma að rekja. Framkvæmdir við flugvelli úti á landi eru greiddar með því að leggja flugvallargjald á millilandaflugið frá Keflavikurflugvelli. Vegaskatti var haldið uppi á Suðurnesjavegi, unz varanlegt slitlag var einnig komið á Selfossveg. Af dísiljeppum í landbúnaði er felldur niður helmingur þungaskatts.

Undir byggðastefnu má einnig flokka ýmis forréttindi atvinnuvega strjálbýlisins. Þar á meðal eru styrkir og útflutningsbætur landbúnaðarins, svo og niðurgreiðslurnar, sem stuðla að mikilli framleiðslu í afmörkuðum búgreinum. Lánsfé fæst með meira eða minna sjálfvirkum hætti og lánin eru veitt með lægri vöxtum og til lengri tíma en þekkist hjá atvinnuvegum í þéttbýli.

Mikilvægasta byggðastefnan felst þó í hinum gróflega misjafna kosningarétti landsmanna. Sums staðar úti á landi hafa.menn fimmfaldan trompmiða, fimmfaldan kosningarétt á við íbúa Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis.

Deila má um, að hve miklu gagni þessi feikilega dýra byggðastefna hafi komið. Mikið af þessu fjármagni fer í súginn. Það er því full ástæða til að endurskoða byggðastefnuna og kanna, hvort ekki sé unnt að færa suma þætti hennar í skynsamlegra horf og leggja niður suma þætti hennar. Þjóðin hefur ekki efni á sjálfvirku stjórnleysi í byggðastefnu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Framtíðarspár

Flestir fræðimenn, sem reyna að sjá fyrir sér tækni- og vísindaþróun næstu áratuga, sjá ótal nýjungar, er gerbreyta muni heimi okkar. Erlendis eru slíkar spár viða orðnar að sérstakri fræðigrein,-futurologiu, einkum í Bandaríkjunum, þar sem stjórnvöld nota þær á ýmsum sviðum.

Hér á landi eru einhæfir atvinnuvegir, sem eru viðkvæmir fyrir sveiflum og skyndilegum breytingum. Við þurfum því að fylgjast vel með þessari nýju fræðigrein, sem nefna mætti framtíðarfræði á íslenzku.

Með aðstoð framtíðarfræðinnar getum við betur brynjað okkur gegn aðsteðjandi vandamálum og einnig verið viðbúnir að grípa gæsina, þegar hún gefst. Framtíðarfræðin getur nefnilega bæði bent á óvænt vandræði og óvænta möguleika.

Framtíð sjávarútvegs og fiskiðnaðar er í mikilli óvissu. Þetta eru svo veigamiklar atvinnugreinar, að mikið er í húfi, þegar óvæntar breytingar verða. Og þær munu áreiðanlega gerast. Þess vegna verðum við að reyna að skyggnast betur inn í framtíðina.

Við þurfum að geta spáð um efnahagsþróun iðnaðarríkjanna næstu áratugi, því að hún hefur mikil áhrif á verðlag fiskafurða okkar. Við höfum um langt skeið byggt afkomu okkar á síhækkandi fiskverði og lendum sífellt í vandræðum, ef afturkippur verður um stundarsakir í þeirri þróun.

Við þurfum að kynna okkur vel mengun úthafanna og hafa okkur meira í frammi í vörnum gegn henni. Ábyrgir sérfræðingar hafa spáð dauða alls nytjalífs í sjónum eftir einn eða tvo áratugi, ef ekki verði gripið strax í taumana.

Við þurfum að fara mjög vel með 200 mílna fiskveiðilögsöguna, sem kemur til framkvæmda á þessu ári. Sú landhelgi mun tryggja okkur einkaréttindi til veiða á stórum svæðum. Því miður erum við engir hófsmenn, en ættum þó að geta hindrað hnignun fiskistofnanna, ef við höfum sæmilegt skipulag á veiðunum.

Það var ekki skynsamlegt að kaupa til landsins alla þessa stóru skuttogara, sem nú eru reknir með botnlausu tapi. Áætlun Framkvæmdastofnunarinnar um kaup á um það bil 50 togurum byggðist ekki á nægilega grunduðum spám um stærð fiskistofna í náinni framtíð. Áætlunin var raunar ágætt dæmi um blindni hinnar venjulegu, pólitísku áætlanagerðar.

Við þurfum að vita, hvað fiskiskipaflotinn verður að veiða mikið til að standa undir sér. Við þurfum að spá um veiðiþol fiskistofnanna. Við þurfum að spá um, hve fjölhæf skipin verða, þegar nýjar veiðiaðferðir koma til sögunnar.

Við þurfum líka að átta okkur á, að ekki dugir að taka pólitískar ákvarðanir á borð við þá að byggja upp mikinn lagmetisiðnað. Við vitum, að sú atvinnugrein er erfið, einkum vegna mikils flutningskostnaðar. Til dæmis hefur okkur ekki tekizt, þrátt fyrir mikla fyrirhöfn, að selja neitt lagmeti að ráði á frjálsum markaði.

Við þurfum einnig á framtíðarspám, – framtíðarfræði.- að halda í öðrum atvinnugreinum, landbúnaði og ýmsum greinum iðnaðar. Framtíðarspár, sem eru byggðar á vísindalegri þekkingu, geta á ýmsum sviðum dregið úr hættunni á, að pólitísk áætlanagerð fari með okkur út í ógöngur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Á fullri orkuferð

Íslendingar eru komnir á fulla ferð í þróun orkubúskapar síns. Á þessu ári verður varið hvorki meira né minna en sjö milljörðum króna til fjárfestingar í orkumálum.

Við sjáum líka fram á, að við getum komið orkuvinnslu og orkuöryggi okkar í sæmilegt lag á næstu fimm árum, ef við slökum ekki á og höldum áfram að fjárfesta sjö til níu milljarða á ári í þessari mikilvægu undirstöðu efnahagslífsins.

Lagarfoss er þegar kominn í gagnið að nokkru leyti og vonandi að fullu fyrir veturinn. Síðan tekur orkuverið við Sigöldu til starfa síðari hluta næsta árs og við Kröflu í árslok 1977 eða byrjun árs 1978.

Með þessum viðbótum ætti í bili að vera til nægileg orka fyrir almenna markaðinn og fyrir málmblendiverksmiðjuna í Hvalfirði, svo og til rafhitunar á ýmsum stöðum, þar sem aðstæður til hitaveitu eru ekki góðar.

Þessi fimm ár framundir árið 1981 verður jafnframt unnið af krafti við að auka orkuöryggið, einkum með því að samtengja orkuveitusvæðin. Sú samtenging gerir kleift að flytja orku milli landshluta eftir aðstæðum hverju sinni.

Fyrsta skrefið, samtenging Suðurlands og Norðurlands um Vesturland, er þegar hafið. Það er feikilega dýrt verkefni, sem verður umtalsverður hluti fjárfestingarkostnaðar í orkumálum næstu árin. Síðan tekur við samtenging Norðurlands og Austurlands um orkuverið við Kröflu og loks lína til Vestfjarða.

Að þessum áfanga í virkjunum og tengingum loknum ætti feikilega mikil olía að hafa sparazt. Dísilstöðvarnar víðs vegar um landið yrðu þá einungis notaðar sem toppstöðvar og varastöðvar. Þessi fimm ára áfangi er því eitt mikilvægasta skrefið í orkuþróun Íslands.

En við þurfum líka að hugsa lengra fram í tímann, því að það tekur um átta ár að koma orkuveri í gang frá því að frumhönnun þess hefst. Þess vegna eru stjórnendur orkumála önnum kafnir við að undirbúa verkefnin, sem eiga að taka við, þegar núverandi áfanga lýkur.

Ákveðið hefur verið að taka fyrst ákvörðun um virkjun á Norðurlandi, sem væntanlega yrði tengd stóriðju við Eyjafjörð. Hingað til hafa menn helzt hallazt að virkjun Blöndu, en ýmis vandamál þar valda því, að aðrir staðir eru nú taldir koma til greina.

Næst kemur svo ákvörðun um virkjun Hrauneyjarfoss milli Sigöldu og Búrfells. Landsvirkjun er svo langt komin með undirbúning þeirrar virkjunar, að útboð á framkvæmdum getur raunar hafizt hvenær sem er. Ef á þarf að halda, getur það orkuver hafið vinnslu þegar í byrjun þess orkuuppbyggingaráfanga, sem hefst um áramótin 1980-1981.

Hrauneyjarfossvirkjun ætti að nægja aukinni almennri orkunotkun fram til ársins 1985. En vitanlega þurfum við á fleiri orkuverum að halda fyrir þann tíma, ef við viljum áfram leggja áherzlu á stóriðju.

Landsvirkjun er vel á vegi í undirbúningi jarðgufustöðvar í Hengli og vatnsorkuvers við Sultartanga neðan Hrauneyjarfoss. En að sjálfsögðu dreymir marga um stóra Austurlandsvirkjun tengda stóriðju á Reyðarfirði.

Við megum því hvergi slaka á næsta áratuginn

Jónas Kristjánsson

Vísir
Blaða- og flokkaölmusa

Frétt Vísis í gær um ríkisstyrki til stjórnmálaflokka og flokksblaða hefur að vonum vakið mikla skelfingu framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins og ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins. Fréttin sannaði nefnilega, að hinum svokölluðu dagblaðastyrkjum hefur í laumi að verulegu leyti verið breytt í styrki til stjórnmálaflokkanna.

Frétt Vísis var í rauninni lítið annað en birting á ljósriti af útreikningum, sem nú hefur komið í ljós, að gerðir voru í fjármálaráðuneytinu. Þetta ljósrit er meginsönnunargagn málsins, hvað sem framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins kallar rangt og alrangt.

Um nokkurra ára skeið hafði tíðkazt, að ríkið keypti annars vegar ákveðinn fjölda eintaka af hverju dagblaði til dreifingar í sjúkrahús, ráðuneyti og skyldar stofnanir og hins vegar styrkti það blöðin beint með jafnri fjárupphæð til þeirra allra.

Þetta var gert undir því yfirskini, að hið opinbera væri að hamla gegn blaðadauða á Íslandi og tryggja viðgang prentfrelsis í landinu. Margir efuðust um, að tilgangurinn væri svona fagur, enda hefur smám saman komið í ljós, að stjórnmálaflokkarnir hafa sjálfir verið að ná tökum á þessu fé.

Eins og fram kemur í ljósritinu hefur hinni sameiginlegu nefnd stjórnmálaflokkanna undir forustu framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins nú endanlega tekizt að leggja niður hina beinu dagblaðastyrki og breyta þeim í ráðstöfunarfé stjórnmálaflokkanna.

Enda má túlka sem dulbúna hótun þau ummæli framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins í morgun, að ekki hafi verið teknar neinar ákvarðanir um skiptingu þeirrar fjárhæðar, sem kemur beint í hlut Sjálfstæðisflokksins, tæpar 2 milljónir króna, hvort henni yrði varið fremur til Morgunblaðsins en Vísis eða á einhvern annan hátt.

Alténd er flokkurinn samkvæmt ljósriti ráðuneytisins þegar búinn fyrir nokkru að veita viðtöku rúmum þriðjungi fjárhæðarinnar. Vísir telur, að þetta fé hafi að verulegu leyti runnið til Morgunblaðsins sem greiðsla fyrir “auglýsingaþjónustu”.

Ríkið kaupir 450 eintök af Vísi. Þar með eru upp talin viðskipti Vísis og ríkisins í hinu flókna styrkjakerfi flokka og blaða. Fjárveiting ríkisins til norsku fréttastofunnar NTB kemur Vísi ekki við, því að hann notar þá þjónustu ekki, enda hefur hann ráð á að kaupa sjálfur betri fréttaþjónustu frá Reuter og AP.

Framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins má Vísis vegna nota tvær milljónirnar eins og honum þóknast. Ekki kærir Vísir sig um þær. Það er gott fyrir dagblöð að geta verið laus við ölmusu af hálfu ríkisins .Og enn betra er að geta verið laus við ölmusu af hálfu stjórnmálaflokka. Hvort tveggja feykir brott þeirri eiturmollu, sem fylgir pólitískri samábyrgð og spillingu.

Vísir vill miklu fremur reiða sig á mikinn og ört vaxandi lesendahóp sinn. Þaðan koma þær tekjur, sem Vísir vill byggja á. Enda hefur blaðið haft góða afkomu í mörg ár og síðustu tvö árin betri afkomu en nokkurt annað dagblað á íslandi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Úr því sem komið var

Stjórnarflokkarnir hafa ekki treyst sér til að fylgja stefnu niðurskurðar ríkisútgjalda alla leiðina til hallalauss ríkisbúskapar. Síðustu 1850 milljónir hallans leystu þeir með því að leggja þær á þjóðina í formi 12% vörugjalds.

Ekki má samt gleyma því, að verulegur árangur hefur þegar náðst í niðurskurði ríkisútgjalda. Ríkisbúskapurinn verður á þessu ári minni hluti þjóðarbúskaparins en hann var í fyrra.

Fjármálaráðuneytið hefur hafnað því, að inn í rekstur ríkisins komi kostnaðarhækkanir vegna gengislækkunar og kjarasamninga í vetur og vor sem leið. Ríkisstofnanir hafa orðið að draga úr rekstrinum sem þessu nemur.

Ennfremur gátu fjárveitingarnefndarmenn stjórnarflokkanna náð saman lista yfir sérstakan sparnað, sem nemur 2000 milljónum króna. Eru þar aðallega ýmis verkefni, sem svo skammt eru á veg komin, að þau kæmu hvort sem er ekki í gagnið fyrr en að löngum tíma liðnum.

Allur þessi sparnaður er mikils virði, þegar þjóðartekjurnar fara minnkandi og allir verða að spara eftir mætti. En óneitanlega hefði verið rismeira, ef stjórnarflokkarnir hefðu náð samstöðu um að lyfta sparnaðinum úr 2000 milljónum í 3850 milljónir og gera þannig óþarfar allar nýjar álögur á þjóðina.

En þingmenn stjórnarflokkanna hafa sætt gífurlegum þrýstingi heiman úr héruðum. Óskalistarnir um aukna opinbera þjónustu virðast vera óendanlegir. Og stjórnmálamenn eru stundum ragir við að horfa framan í þá umbjóðendur sína, sem ekki átta sig á, að allt er þetta borgað með skattaálögum.

Ekki þarf ríkið að halda uppi atvinnubótavinnu. Það merkilega er, að atvinnuástand er jafn gott og á undanförnum árum, þrátt fyrir efnahagsörðugleikana, og hefur Ísland sérstöðu meðal Vesturlanda að þessu leyti. Ríkið gat því dregið meira úr fjárfestingu sinni án ótta við atvinnuskort.

Auðvitað hafa stjórnarandstöðuflokkarnir reynt að koma illu af stað með því að kvarta og kveina út af hverjum einstökum lið niðurskurðar ríkisútgjaldanna. Ef þessi áróður hefur haft áhrif á stjórnarflokkana, er stjórnarandstaðan vissulega samábyrg í þeirri skattahækkun, sem þurfti til að brúa bilið.

Fjármálaráðuneytið hefur leitazt við að haga hinu nýja 12% vörugjaldi á þann veg, að það komi sem minnst við neyzlu almennings. En augljóslega er ekki unnt að ná 1850 milljónum inn með vörugjaldi, án þess að fleira fljóti með en óþarfir hlutir einir.

Alténd er ástandið orðið þannig eftir skuldasöfnun ríkisins á undanförnum árum, að óhjákvæmilegt er að reka ríkið hallalaust á árinu. Að svo miklu leyti sem umboðsmenn þjóðarinnar ná ekki því marki með sparnaði einum saman, hljóta álögur að verða að brúa bilið.

Úr því sem komið var, valdi ríkisstjórnin réttar álögur. Söluskatturinn er þegar orðinn svo hár, að ekki kom til greina að hækka hann. Hækkun eignaskatts hefði dugað skammt upp í 1850 milljónirnar. Og hækkun tekjuskatts hefði verið andstæð þeirri stefnu, sem ríkisstjórnin og launþegasamtökin hafa sameinazt um að undanförnu.

Jónas Kristjánsson

Vísir