Fer kringum eigin lög

Forsætisráðherra virðist sjá eftir að hafa lagt fram lagafrumvarp um upplýsingaskyldu stjórnvalda og fengið það staðfest á Alþingi. Að minnsta kosti sagði hann frá því á hádegisverðarfundi sagnfræðinga um daginn, hvernig hann fari kringum lögin og eyði áhrifum þeirra.

Davíð Oddsson lýsti því í smáatriðum, hvernig hann fari að þessu. Hann skrifi minna niður, haldi síður dagbækur um gestakomur og láti ekki skrifa fundargerðir, nema það sé beinlínis skylt. Hann talaði að vísu um stjórnmálamenn almennt, en átti við sjálfan sig.

Að minnsta kosti hefur menntaráðherra þveröfug sjónarmið. Björn Bjarnason skrifar allt hjá sér, stórt og smátt, og birtir meira að segja á vefnum hugsanir sínar og fréttir af samskiptum við annað fólk. Hann stundar opna stjórnsýslu að hætti aldar tölvupósts og vefsíðna.

Forsætisráðherra sagði á fundunum, að fjölmiðlum sé ekki treystandi fyrir upplýsingum. Í skjóli innra griðabandalags fari þeir með getgátur, fullyrðingar og brenglaðar fréttaskýringar, sem standi óhaggaðar, því að ekki séu á boðstólum upplýsingar um hið gagnstæða.

Samkvæmt hugmyndafræði gegnsærrar stjórnsýslu er einmitt komið í veg fyrir getgátur, fullyrðingar og brenglaðar fréttaskýringar með því að loka ekki að hætti Davíðs, heldur opna fyrir aðgang að opinberum gögnum að hætti laganna um upplýsingaskyldu stjórnvalda.

Forsætisráðherra dró hins vegar þá ályktun, að leyndarhyggja sín væri nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir upplýsingaleka til fjölmiðla á viðkvæmu stigi málasýslu hjá stjórnvöldum. Slíkur upplýsingaleki hefur að hans mati ekki æskileg áhrif á niðurstöðu mála.

Þannig býr hann til rökfræðilega vítarunu, sem lítur svona út: Fjölmiðlar fara með rangar fréttir, af því að þeir hafa ekki aðgang að upplýsingum, sem stafar af því, að slíkur aðgangur gæti spillt viðkvæmum málum með vafasömum fréttum og því má ekki upplýsa fjölmiðla.

Erfitt er að sjá tilgang með undarlegri ræðu forsætisráðherra á hádegisverðarfundi sagnfræðinga. Að minnsta kosti þekkja þeir vítarunur, þegar þeir heyra þær og láta sér fátt um finnast. Hins vegar er alltaf leiðinlegt, þegar landsfaðir verður sér opinberlega til minnkunar.

Í rauninni var hann að tala um allt annað mál, alkunna þráhyggju sína út af því að hafa misst Fjárfestingarbanka atvinnulífsins í einkavæðingu til annarra aðila en voru honum þóknanlegir, enda sagði hann sagnfræðingunum, að fjölmiðlar hefðu farið með rangar fréttir af málinu.

Davíð Oddsson þykist vita sannleikann um þetta eins og hann þykist vita sannleikann um meinta aðför nokkurra kaupsýslumanna að gengi krónunnar í sumar. Hann geymir samt rökin fyrir sannleika sínum með sjálfum sér, því að ekki sagði hann sagnfræðingunum frá þeim.

Eitt er að geta ekki dulið gremju sína út af öðrum gangi mála en forsætisráðherra er þóknanlegur, en annað er að ganga á fund sagnfræðinga og fara með lélega vítarunu um, að ekki skuli láta fjölmiðla og sagnfræðinga hafa upplýsingar, af því að fjölmiðlar flytji rangar fréttir.

Þetta gerist þegar menn hafa árum saman lifað innan í eins konar einkablöðru með dansandi jámenn kringum sig, syngjandi hrifningar- og lofsöngva. Þá geta menn bilað á þann veg, að þeir telji sig óskeikula og missi tök á nauðsynlegri rökhyggju í framsetningu mála.

Verst er, að leyndarþrá forsætisráðherra rýrir aðgang sagnfræðinga að opinberum gögnum, þegar þeir gera upp atburðarás stjórnmálanna á valdaskeiði hans.

Jónas Kristjánsson

DV