arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eftirlitsstöð er ónóg

“Þar til samkomulag næst milli ríkja austurs og vesturs um afvopnun og viðunandi öryggi í Evrópu, er það nauðsynlegt vegna öryggis Íslands og hagsmuna bandalagsþjóða okkar, einkum Norðurlanda, að áfram verði um sinn varnir í landinu, þar sem ástand í alþjóðamálum er svo ótryggt sem raun ber vitni”.

Þessi ábyrga stefna var mörkuð á flokksráðs fundi sjálfstæðismanna um helgina. Í henni felst viss bjartsýni á, að viðræður austurs og vesturs um gagnkvæma afvopnun í Evrópu muni fyrr eða síðar leiða til árangurs. Eðlilegt er, að brottför varnarliðsins verði þáttur þeirrar afvopnunar, þegar þar að kemur.

En þessar viðræður hafa enn ekki leitt til neins árangurs. Meðan svo er, hlýtur ástandið í alþjóðamálum að teljast nægilega ótryggt til þess, að öruggara sé að hafa hér varnarlið. Þess vegna er nauðsynlegt, að áfram verði um sinn varnir í landinu.

Með þessu er alls ekki verið að halda því fram, að erlent varnarlið eigi að vera hér um aldur og ævi. Það er eingöngu átt við, að hlákan í alþjóðamálum er enn ekki orðin nógu áþreifanleg til að við getum misst varnarliðið úr landi. Og svo gæti hæglega farið einhvern tíma á næstu árum, að raunhæf afvopnun hefjist. Þá fyrst verður tímabært að tala um, hvenær varnarliðið eigi að fara.

Í ályktun flokksráðsins um varnarmál segir einnig: “Það fullnægir ekki hagsmunum Íslendinga nú, að í landinu sé aðeins eftirlitsstöð án nokkurs varnarliðs. Varnarþörf landsins og tilhögun varnanna verður að meta með hliðsjón af ástandi heimsmála á hverjum tíma. Kanna ber til hlítar, hvort hagkvæmt sé að auka þátttöku Íslendinga í þeim störfum, sem unnin eru hér á landi vegna öryggis Íslands og annarra Atlantshafsbandalagsríkja”.

Hér er vakin athygli á tveimur mikilvægum atriðum. Annað atriðið er, að eftirlitsstöð á Keflavíkurflugvelli án nokkurs varnarliðs fullnægir ekki þörfum Íslendinga. Slík stöð kann að koma Atlantshafsbandalaginu að miklu gagni, en hún tryggir ekki öryggi Íslands sem eylands í miðju Atlantshafi. Það verður sérstaklega að vara vinstri stjórnina við því að reyna að ná samkomulagi um eftirlitshagsmuni Atlantshafsbandalagsins án þess að um leið sé gætt öryggishagsmuna Íslands.

Hitt atriðið er, að sjálfstæðismenn eru opnir fyrir hugmyndum um athugun á möguleikum á aukinni þátttöku Íslendinga í öryggisstörfum þeim, sem nú eru unnin á vegum varnarliðsins. Það eru að vísu augljósir annmarkar á að ganga mjög langt á þessu sviði, því að það mundi jafngilda vísi að íslenzkum her. Þetta mál verður að kanna gaumgæfilega, áður en flanað er út í ógöngur.

Kjarni öryggisþáttar íslenzks sjálfstæðis er, að enn er ekki tímabært að ræða um brottför varnarliðsins og að einföld eftirlitsstöð fullnægir ekki öryggishagsmunum þjóðarinnar. Hins vegar getur komið til mála, að Íslendingar taki meiri þátt í þessum störfum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Iðnaðurinn er í vökinni

Mikið lán er, hve gífurlega verð sjávarafurða okkar hefur hækkað á erlendum markaði að undanförnu. Verð sumra mikilvægustu sjávarafurðanna, til dæmis frá frystiiðnaðinum, hefur tvöfaldazt á tiltölulega skömmum tíma.

Þetta hefur vegið upp á móti þeirri einstæðu verðbólgu, sem hér hefur verið í tvö ár. Þar sem sjávarafurðir eru um það bil helmingur af verðmæti útfluttrar vöru og þjónustu, hefur þetta hindrað stórfellda gengislækkun á þessu tímabili.

En ekki eru allar útflutningsgreinar svona heppnar. Hinn ungi útflutningsiðnaður hefur verið að sækja á brattann á undanförnum árum og er orðinn um það bil einn fimmti á við sjávarvöruútflutninginn, eða 10% af öllum útflutningi vöru og þjónustu. Þessi mikilvæga útflutningsgrein á nú mjög í vök að verjast.

Engir dagprísar eru á húsgögnum, peysum, kísilgúr og skinnum, svo að nokkrar dæmigerðar útflutningsvörur iðnaðarins séu nefndar. Þessar vörur hafa aðeins hækkað lítillega í verði á erlendum markaði. Þær þurfa að keppa við vörur frá löndum, sem búa við miklu minni verðbólgu en hér er. Og meðan verð þeirra hefur næstum því staðið í stað, hefur hinn innlendi tilkostnaður framleiðslunnar vaxið gífurlega á tveim síðustu árum.

Afleiðingin er sú, að útflutningsiðnaðurinn er rekinn með miklu tapi. Gizkað er á, að þetta tap nemi samanlagt nokkrum hundruðum milljóna á þessu ári. Og með sama áframhaldi eru horfur á enn hrikalegra tapi á næsta ári. Að óbreyttu ástandi hlýtur útflutningsiðnaðurinn að dragast verulega saman, með hinum alvarlegustu afleiðingum fyrir viðskiptastöðu okkar gagnvart útlöndum.

Og þar með er ekki öll sagan sögð. Verðbólgan hefur einnig rýrt afkomumöguleika iðnaðarins, sem keppir hér heima við innfluttar vörur. Vegna nokkurrar verðbólgu í viðskiptalöndum okkar hafa innfluttar iðnaðarvörur að vísu hækkað í verði. En sú hækkun er lítil miðað við verðbólguna hér heima. Samkeppnisaðstaða innlenda iðnaðarins hefur því versnað verulega.

Iðnaðurinn er fjölmennasta atvinnugrein Íslands og er einnig sú grein, sem mest hefur framleiðsluverðmætið. Það er því mikið í húfi, að verðbólgan kollsigli hann ekki.

Ef allt væri með felldu, ætti iðnaðurinn að styrkjast verulega á þessum tíma. Samkvæmt samningunum við Fríverzlunarsamtökin og Efnahagsbandalagið hefur hann nokkurn aðlögunartíma til að búa sig undir að mæta tollfrelsi innfluttra iðnaðarvara.

Nú fer að styttast í þessum aðlögunartíma. Tollar á erlendum iðnaðarvörum fara senn að lækka þrep af þrepi. Innlendi iðnaðurinn ætti að hafa safnað fjármunum í vélum og húsnæði til að standa vel að vígi í samkeppninni. En í stað þess hefur verðbólgan þrengt svo að honum, að hann safnar ekki sjóðum heldur skuldum.

Stjórnvöld landsins hafa á síðustu tveim árum látið hjá líða að halda við hagkvæmum vaxtarskilyrðum fyrir iðnaðinn. Nú er ekki seinna vænna að grípa til aðgerða, er geti bjargað því, sem bjargað verður. Forsenda góðrar efnahagsþróunar hér á landi í framtíðinni er, að iðnaðinum takist að eflast, þrátt fyrir tollfrjálsan innflutning. Hann verður á þessum áratug að taka við miklum hluta þeirra, sem hefja störf í þjóðfélaginu. Hér er því mikið alvörumál á ferðinni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ólafsgabb eða Lúðvíksbylta

Samningum er gott að gefa nafn til þess að einfalt sé að vitna til þeirra, þegar tímar líða fram. Vinstri menn hafa kerfisbundið vitnað til landhelgissamningsins við Breta frá 1961 sem “landráðasamningsins”. Þar sem ekki er til neitt hærra stig til að lýsa þeim miklu verri samningi, sem nú hefur verið gerður, verður að leita annarra leiða í nafngift þess samnings.

Nýi samningurinn er á tvennan hátt sérstæður. Annars vegar er hann kominn í höfn vegna tvöfalds gabbs. Ólafur Jóhannesson missti fótanna í viðræðum sínum í London við Heath forsætisráðherra og lét hann gabba sig. Ólafur leysti síðan málið með því að gefa villandi og tvíræðar upplýsingar um samkomulagið, þegar hann kom heim.

Það var svo smám saman, að sannleikurinn kom í ljós, eftir að ýmis samtök höfðu lýst stuðningi við samkomulagið. Þá voru menn búnir að binda sig og neyddust hreinskilnislega til að styðja málið áfram, þótt þeir væru ákaflega óánægðir.

Í ljós kom, að veiðiheimildir Breta í hólfunum voru tímasettar samkvæmt óskum Breta en ekki Íslendinga, eins og haldið hafði verið fram. Einnig kom í ljós, að ekki er gert ráð fyrir 130.000 tonna hámarksafla, heldur gæti afli Breta farið upp í 145.000 tonn samkvæmt enskum texta samningsins, þar sem talað er um “áætlað” magn, en það gefur kost á um það bil 10% skekkju í báðar áttir.

Ennfremur kom í ljós, að Bretar gætu hugsanlega aukið skipafjölda sinn á Íslandsmiðum úr 40-50 í 60-70. Loks reyndist engin yfirlýsing vera í samningnum af hálfu Íslendinga um væntanlegar 200 mílur. Þar við bætist svo óánægjan með, að engin viðurkenning á 50 mílum skuli felast í samningnum, né heldur lögsögu Íslendinga á hinu umdeilda svæði.

Þannig er annað megineinkenni samningsins, að Heath gabbaði Ólaf og Ólafur gabbaði okkur. Þess vegna mætti samningurinn heita Ólafsgabb.

Annað megineinkenni málsins er kúvending Alþýðubandalagsins og sér í lagi Lúðvíks Jósepssonar í málinu. Þegar í upphafi, er Ólafur kom heim, taldi Lúðvík samkomulag hans óaðgengi legt og ástæðulaust. Síðan kollsteyptist hann í málinu með allt sitt lið með eftirminnilegum hætti. Það var verðið sem Lúðvík og flokksbræður hans greiddu til að fá að sitja áfram á ráðherrastólum sínum.

Því mætti eins kalla samninginn Lúðvíksbyltu eins og Ólafsgabb. Ekki verður tíundað hér, hvor nafngiftin er betri. Bezt er, að almenningur dæmi um það sjálfur, undir hvaða nafni þessa samnings verður minnzt í framtíðinni.

En eitt er þó alténd víst, að ekki verður lengur hægt að kalla samninginn frá 1961 “landráðasamning”, því að ljóst er orðið, að hann er í mörgum greinum mun skárri en nýi samningurinn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ekki nógu virkar varnir

Ríkisstjórnir Íslands og Bandaríkjanna hafa nú lagt fram tillögur um framtíð varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Fátt hefur síazt út um efni þessara tillagna, svo að erfitt er að meta stöðu málsins um þessar mundir.

Ljóst er þó, að málin eru rædd af gagnkvæmum skilningi á þessu stigi, enda eru það utanríkisráðuneyti ríkjanna, sem hafa samningana með höndum. Er gert ráð fyrir framhaldi á viðræðunum, og samningamenn virðast fremur en hitt vera bjartsýnir á, að viðræðurnar leiði til samkomulags.

Líklegt má telja, að verið sé að reyna að bræða saman tvö sjónarmið. Annars vegar vilja Atlantshafsbandalagið og Bandaríkin, að áfram verði haldið virku eftirliti frá Íslandi með ferðum herflugvéla, herskipa og kafbáta á hluta Atlantshafsins.

Hafið umhverfis Ísland er frá herfræðilegu sjónarmiði viðkvæmasti hluti Atlantshafsins. Atlantshafsbandalagið og Bandaríkin vilja ekki heldur, að á þessu svæði myndist hernaðarlegt tómarúm, er freistað geti Varsjárbandalagsins.

Hins vegar vill ríkisstjórn Íslands losna við erlenda hermenn af landinu. Ríkisstjórnin er samt ekki sammála um, hversu langt eigi að ganga. Ráðherrar Alþýðubandalagsins vilja, að eftirlitsstöðin á Keflavíkurflugvelli verði lögð niður. En líklegt má telja, að ráðherrar Framsóknarflokksins og frjálslyndra geti sætt sig við minna, verulega fækkun hermanna á stöðinni.

Fremur er líklegt, að unnt sé að finna leið til að bræða saman sjónarmið meirihluta ríkisstjórnarinnar og bandarísku samningamannanna. Næstu mánuðir munu veita svar við því.

Gallinn er sá, að hinir sérstöku varnarhagsmunir Íslands, burtséð frá sameiginlegum vörnum og hernaðarlegu eftirliti í þágu Atlantshafsbandalagsins og Bandaríkjanna, eiga sér ekki talsmann í viðræðunum. Það virðist því ljóst, að varnir Íslands sem slíks verði útundan í þeirri niðurstöðu, sem samkomulag kann að nást um.

Skoðanakannanir hafa hvað eftir annað sýnt, að meirihluti Íslendinga telur ekki tímabært, að Ísland verði varnarlaust. Flestir hafa mikinn áhuga á viðræðum austurs og vesturs um gagnkvæman samdrátt herja í Evrópu og vona, að þær beri árangur. Þeir telja, að Ísland eigi að vera með í því dæmi, þegar þar að kemur, og hlakka til þess dags, er aðstæður leyfa slíkt. En þeir telja, að enn um sinn beri að skjóta brottför varnarliðsins á frest.

Þessi sjónarmið eru ríkjandi meðal kjósenda Sjálfstæðisflokksins og Alþýðuflokksins og eiga mikið fylgi meðal kjósenda Framsóknarflokksins og flokks frjálslyndra. En þessi meirihluti ræður því miður ekki ferðinni. Forustumenn tveggja síðastnefndu flokkanna virðast allt of háðir þeim armi, sem vill brottför varnarliðsins á kjörtímabilinu.

Við viljum fá að búa í friði á Íslandi. Við getum gert okkur í hugarlund, að eftir nokkur ár kunni ástandið í stjórnmálum heimsins að hafa breytzt nægilega til þess, að hér þurfi ekki að vera erlent varnarlið. En við teljum, að í svipinn getum við bezt búið í friði hér á landi, að framhald verði á núverandi vörnum. Sumir telja meira að segja, að varnir landsins séu ekki nógu virkar um þessar mundir, og Vísir er í þeim hópi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skýrslan dýra

Loðnulöndunarnefnd hefur sent frá sér ársskýrslu sína, prentaða í öllum regnbogans litum á dýrasta fáanlegan pappír með svellþykkri kápu Má reikna með, að þessi lúxus kosti yfir 200.000 krónur. Ef þessi skýrsla hefði verið fjölrituð í laus blöð og heft í hornið, eins og eðlilegt væri, hefði kostnaðurinn aðeins orðið lítið brot af því, sem hann var.

Þetta er ekki eina dæmið um óráðsíu opinberra stofnana á þessu sviði. Svo að segja daglega berast dagblöðunum lúxusskýrslur, sem kostaðar eru af fé skattborgaranna. Með því að banna þetta algerlega mætti spara milljónir árlega í ríkisbákninu.

Það veitti sannarlega ekki af að senda niður skurðarmenn til að skoða stofnanir ríkisins og afnema allan óþarfa fjáraustur, bæði á þessu sviði og á öllum hinum sviðunum, því að bruðlið verður fráleitara með hverju árinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Atlagan grófa

Hvað ætli menn segðu, ef Siglingamálastofnunin tæki fram fyrir hendur Sjómannaskólans og færi að útskrifa skipstjóra millilandaskipa eftir tveggja vikna námskeið? En hverju mega menn ekki búast við eftir atburði síðustu daga.

Fiskvinnsluskólinn útskrifar nemendur sína eftir þriggja ára nám. Samkvæmt lögum á hann einnig að sjá um styttri námskeið í fiskiðnaði. Það er því óvenju gróft hjá Fiskmati ríkisins að hefja þriggja vikna námskeið, er veita eiga sömu réttindi og Fiskiðnskólinn. Og þetta gerir fiskmatsstjóri undir verndarvæng sjávarútvegsráðherra.

Þetta er ruddaleg atlaga að Fiskvinnsluskólanum. Nú liggur beint við, að nemendur hans hætti sínu langa og dýra námi og fari heldur á einfalt námskeið. Ráðherra væri nær að efla skólann og standa við ákvæði laganna um, að slíkum skóla verði komið upp víðar en á Reykjavíkursvæðinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Kerfið ómennska

Undarlegt er það stjórnkerfi, sem tekur á sig margvísleg óþægindi fyrir að neita einstaklingum um brottfararleyfi. Undarlegt er það stjórnkerfi, sem telur meira virði að sýna þegnum sínum tennurnar en að dylja fyrir umheiminum mannvonzku þá, sem er óhjákvæmilegur þáttur þess sama stjórnkerfis.

Enn ein tilraun Davíðs Ashkenazys, föður píanósnillingsins okkar, til að fá leyfi Sovétstjórnarinnar til að heimsækja son sinn, hefur mistekizt. Hefur þó fjöldi Íslendinga með utanríkisráðherrann í broddi fylkingar reynt til hins ýtrasta að bræða steinhjarta Sovétstjórnarinnar í þessu máli.

Alræðis-og einræðisstjórnir reyna oft að stilla upp Pótemkintjöldum fyrir umheiminn til að dylja hið sanna eðli sitt. Sovétstjórnin er mesti sérfræðingurinn í slíkum blekkingum. Þess vegna er þeim mun athyglisverðara, að hún skuli leggja þvílíka áherzlu á að sýna þegnum sínum í tvo heimana og halda þeim á mottunni, að hún neitar sér um Pótemkintjöld á þessu sviði.

En það er sorgleg staðreynd, að þróuðu iðnaðarlandi skuli vera stjórnað af ómennsku kerfi, sem lítur á hina rúmlega 200 milljón íbúa sem þræla.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Töpuðum aðeins orrustu

Þá er endanlega búið að afgreiða uppgjöf Íslendinga í 50 mílna landhelgismálinu. Ólafur Jóhannesson forsætisráðherra er með dyggilegri aðstoð Alþýðubandalagsins búinn að þröngva upp á þjóðina afleitum samningi sem gerðum hlut, er ekki þýddi annað en að samþykkja, úr því sem komið var.

Ábyrgð Álþýðubandalagsins er þyngst. Ráðherrar og þingmenn þess vissu strax í upphafi, að samningur Ólafs og Heaths, forsætisráðherra Bretlands, var óaðgengilegur og ástæðulaus og gáfu út yfirlýsingu um það efni. Síðan hringsnerist allt þetta lið í málinu og tryggði því framgang, áður en það kom fyrir alþingi og áður en stjórnarandatöðuflokkarnir fengu sannar fréttir um eðli samningsins.

Þannig fórnaði Alþýðubandalagið landhelgismálinu fyrir von um áframhaldandi setu í ríkisstjórn, og mun skömm þess lengi verða uppi.

Í samningnum er enginn fyrirvari Íslendinga um frekari útfærslu landhelginnar í 200 mílur. En sem betur fer hindrar samningurinn ekki heldur þá útfærslu. Gunnar Thoroddsen, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, hefur á alþingi bent á, að í samningnum sé einungis fjallað um hafsvæðið milli 12 og 50 mílna, og því áliti hann hiklaust, að í honum væri engin fyrirstaða fyrir útfærslu í 200 sjómílna fiskveiðilögsögu.

Við höfum því tapað orrustu en ekki stríðinu öllu. Við getum nú einbeitt okkur að 200 mílna málinu. Allar horfur eru á, að sú herferð geti orðið okkur hagstæðari en 50 mílna herferðin hefur reynzt. Ef við beitum skynseminni, getum við hagað hinni nýju herferð á eftirfarandi hátt:

Fyrir lok þessa árs lýsum við yfir 200 mílna landhelgi, er komi til framkvæmda eftir eitt ár, fyrir lok ársins 1974. Með því leggjum við eitt lóð á vogarskál 200 mílna stefnunnar og stuðlum að framgangi hennar á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, sem væntanlega hefst í Venezúela fyrir mitt næsta ár. Á þeirri ráðstefnu mun fljótt koma í ljós, að tveir þriðju hlutar ríkja heims vilja 200 mílna auðlindalögsögu, þar með talda fiskveiðilögsögu.

Þessi mikli meirihluti mun verða okkur til mikils stuðnings við útfærsluna í 200 mílur. Að vísu munu Bretar þá verða jafn erfiðir viðfangs og þeir hafa verið út af 50 mílunum. Við verðum þá að nýju að hefja þjark við þá. En við erum orðnir slíku nokkuð vanir.

Þegar hafréttarráðstefnan greiðir svo atkvæði um málið fyrri hluta árs 1975, eiga Bretar hér ekki lengur viðreisnar von í málinu. Fljótlega mun hvert ríkið á fætur öðru staðfesta niðurstöðuna og hún verða þannig að fullgildum alþjóðalögum. Það þarf enga bjartsýni til að ætla, að þetta gerist allt á árinu 1975.

Við höfum þessa þróun í hendi okkar, ef við förum djarft í málið. Við verðum þá komnir í þá sérkennilegu aðstöðu síðari hluta ársins 1975, að

bráðabirgðasamningur við Breta, sem enga viðurkenningu veitir umfram 12 mílur, er að renna út á sama tíma og 200 mílna fiskveiðilögsaga hefur þegar fengið alþjóðlegt lagagildi.

Ósigurinn í 50 mílna málinu breytir því ekki, að hafréttarráðstefnan mun með okkar hjálp færa okkur fullan sigur í 200 mílna málinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Unnt að sinna öðru

Við getum nú farið að sinna öðrum alvarlegum vandamálum, er landhelgismálið hefur verið saltað til tveggja ára. Alþingi hefur þegar staðfest hinn hálfa ósigur okkar í málinu, og raunhæfri útfærslu landhelginnar hefur verið frestað í tvö ár.

Að þeim tíma liðnum verður hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna búin að rétta okkur 200 mílna auðlindalögsögu á silfurbakka. Það er meira en fjórföld landhelgi á við þá, sem Bretar hafa nú meinað okkur. Og væntanlega verður þá auðveldara að framkvæma nýju landhelgina en okkur hefur reynzt það nú.

Innan um eymd og ömurleika bráðabirgðasamkomulagsins við Breta er eitt gagnlegt atriði. Það er friðurinn, sem jafnan er góður, jafnvel þegar hann er fenginn með hálfum ósigri. Þennan frið getum við nú notað til að sinna öðrum vandamálum, sem hafa fengið að magnast með sjálfvirkum hætti meðan landhelgin var forgangsmálið.

Áratugum saman bjuggum við að 10-12% verðbólgu á ári að meðaltali. Þetta var föst regla allt frá heimsstyrjöldinni síðari og til loka viðreisnarstjórnarinnar. Öllum þótti þessi bólga hin skelfilegasta, en enginn fékk við hana ráðið.

Nú hefur það hins vegar gerzt allra síðustu árin, að verðbólgan hefur rokið upp í um það bil 20% á ári. Hin fyrri ár eru hreint stöðugleikatímabil í samanburði við þessi ósköp. Til þessa hefur tvöföldun á útflutningsverði margra helztu sjávarafurða okkar hindrað, að verðbólgan kollsigli þjóðarskútuna, en sú verðhækkun kann skyndilega að stöðvast.

Góðærið og útflutningsverðlagið hafa stuðlað að því, að allar hendur hafi nóg að starfa. Við slíkar kringumstæður eiga opinberir aðilar að draga saman seglin, spara fé og fresta framkvæmdum til mögru áranna, þegar atvinnuleysi vill aftur gera vart við sig.

En í stað þessa hefur ríkið tekið af fullum krafti þátt í kapphlaupinu um starfsmenn og framkvæmdir. Þessi mistök eru veigamesta ástæða þess, að verðbólgan er nú tvöfalt hraðari en við eigum að venjast.

Þessi útþensla ríkisbáknsins kemur líka fram í því, að skattheimta er orðin óhóflegri en nokkru sinni áður á þessari öld. Ríkið hyggst á næsta ári taka til sín sem svarar 30% af þjóðarframleiðslunni og eru þó ekki nema nokkur ár síðan hlutur ríkisins var innan við 20%.

Ef friðurinn í landhelgismálinu er notaður til að fást af alvöru við þessi vandamál, má ná ágætum árangri. Eina aðgerðin, sem dugar, er að vinna kerfisbundið að því að minnka sneið ríkisins af köku þjóðarinnar aftur niður í 20% á nokkrum árum, eða að minnsta kosti á meðan allar hendur hafa nóg að starfa.

En til þessa þarf að skera niður fjárlögin, jafnvel framkvæmdir, sem í sjálfu sér eru þarfar, en þjóðin hefur ekki efni á að sinni. Niðurskurður fjárlaganna verður að nema einum til tveimur milljörðum króna, ef gagn á að vera að. Sparnaðinn af þessu má sumpart nota til að lækka skattana og sumpart til geymslu til mögru áranna. Þetta er án efa virkasta leiðin til að ná verðbólgunni aftur niður í venjulegt horf.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Gabb á gabb ofan

Alþingi mun í dag fallast með miklum meirihluta á landhelgissamninginn við Breta. Líklega hefði þessi meirihluti orðið minni, ef sannleikurinn um innihald samningsins hefði komið í ljós strax eftir komu Ólafs Jóhannessonar forsætisráðherra frá fundi hans með Heath forsætisráðherra í London.

Þá var gefið í skyn, að samningurinn væri alls ekki eins slæmur og hann síðan reyndist vera. Og þar sem flestir stjórnmálamenn okkar eru miklir friðarins menn, voru þeir fegnir, að samkomulag skyldi takast. Síðan treystust þeir ekki til að taka aftur samþykki sitt, þegar.sannleikurinn kom smám saman í ljós.

Þegar Ólafur kom heim, sagði hann, að Íslendingar hefðu sjálfdæmi um, hvenær hvert veiðihólf væri lokað, að því tilskildu, að einungis eitt hólf væri lokað í einu. Útvegsmenn lögðu þá fram tillögu um þessa lokun, sem var okkur í hag, en Bretum í óhag.

Þegar samningurinn var svo birtur, kom í ljós, að það voru ekki Íslendingar, heldur Bretar, sem höfðu haft sjálfdæmi um þetta mál. Lokunartíminn var nokkurn veginn alveg eftir óskum Breta. Hólfaskiptingin er semsagt ekkert annað en blekking, sem dregur ekki hið minnsta úr aflamöguleikum Breta.

Landhelgisgæzlan hefur undanfarin ár talið erlenda togara á Íslandsmiðum. Guðlaugur Gíslason alþingismaður hefur kannað skýrslurnar um talninguna og komizt að raun um, að til þessa hafa brezkir togarar yfirleitt ekki verið í hólfunum á þeim árstíma, sem þau eiga að vera lokuð.

Einnig má benda á, að sérfræðingar okkar hafa reiknað út, að hólfaskiptingin og hin sérstöku friðunarsvæði valdi samanlagt ekki nema 3% aflaminnkun Breta. Og líklegt má telja, að friðunarsvæðin eigi obbann af þessum 3%.

Þegar Ólafur kom heim, spurðist út, að samið hefði verið um 130.000 tonna hámarksafla Breta hér við land. Þegar samningurinn var svo birtur, kom í ljós, að ekkert slíkt hámark var í honum. Þess var einungis getið í inngangi, að miðað væri við eða áætlað, að afli Breta yrði um það bil 130.000 tonn á ári. Slíkt orðalag leyfir að minnsta kosti 10% frávik í báðar áttir. Það þýðir, að Bretar geta fiskað 145.000 tonn á ári án þess að brjóta samninginn.

Hólfaskiptingin er marklaus og aflamagnsklausan marklítil eins og hér hefur komið fram. Þar við bætist, að takmörkun fjölda hinna brezku skipa er sumpart fremur fræðileg en raunveruleg. Ef þau skip, sem leyfi hafa til veiða á Íslandsmiðum, einbeita sér að þeim veiðum, geta hæglega verið hér um 65 skip í senn. En í reynd hafa þessi brezku skip ekki verið nema 40-50 í senn hér við land. Bretar geta því, ef þeir vilja, aukið sókn sína á Íslandsmið í fullu samræmi við ákvæði samningsins.

Áður var vitað, að í samningnum fælist engin viðurkenning Breta á 50 mílunum að loknum tveggja ára samningstímanum. Ennfremur, að Íslendingar hefðu aðeins hálfa lögsögu á hinu umdeilda svæði. Það er því engin furða, þótt margir þingmenn hafi í gær stutt samninginn með hangandi bendi.

Samningurinn er þannig til orðinn, að Heath gabbaði Ólaf og Ólafur gabbaði síðan þjóðina.

Jónas Kristjánsson

Vísir