arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Óþörf lífshætta

Orðið “vítavert” kemur níu sinnum fyrir og orðin “óaðgæzla” eða “aðgæzluleysi” koma einnig níu sinnum fyrir í skýrslu Rannsóknanefndar sjóslysa um 50 sjóslys áranna 1972 og 1973

Þar bregður einnig fyrir orðum eins og “ábótavant”, “óeðlilegt”, “óvarlegt”, “athugunarleysi”, “kæruleysi” og “gáleysi”. Í einu tilviki eru “alvarlega brotin fyrirmæli Siglingamálastofnunarinnar” og í öðru voru “viðbrögð skipshafnar með afbrigðum óeðlileg”.

Rannsóknarnefndin er ekkert að skafa utan af þeirri skoðun sinni, að um helmingur slysa á sjó séu ekki óhappaslys, heldur slys, sem koma hefði mátt í veg fyrir, ef meiri aðgæzlu hefði verið beitt um borð.

Birting skýrslunnar kemur beint í kjölfar mikillar öldu vinnuslysa á skuttogurum. Sumir segja, að þau slys hafi stafað af of miklu vinnuálagi, og aðrir, að þau stafi af reynsluleysi áhafna í meðferð slíkra skipa.

Sjóslysanefndin mun væntanlega taka þessi slys fyrir í næstu skýrslu sinni og skýra frá áliti sínu á orsökum þeirra. Í formála skýrslunnar hvetur nefndin sjómenn og einkum sjómenn á skuttogurum til að hafa samband við starfsmann nefndarinnar og koma á framfæri ábendingum um atriði, er geti fækkað slysum um borð í skipum.

Í formálanum segir einnig: “Með tilkomu nýrra skipa og breyttra vinnuaðferða skapast sífellt ný vandamál varðandi öryggi, sem glíma þarf við. Mjög mikilvægt er, að þeir, sem vinna við þessar nýju aðstæður, geri sér hætturnar ljósar og geri sér grein fyrir því, hvernig bezt verði brugðizt við þeim.”

Að sjálfsögðu er það mikið vandamál, að ný veiðitækni skuli setja sjómenn þjóðarinnar í mikla lífshættu til viðbótar við þá lífshættu, sem þeir eru stöðugt í vegna óútreiknanlegs hamsleysis náttúruaflanna.

Sjómenn hljóta því að sjá, hve nauðsynlegt er, að þeir aðstoði Rannsóknanefnd sjóslysa við að finna orsakir vinnuslysa og annarra sjóslysa og leiðir til að koma í veg fyrir þau. Slysaaldan að undanförnu ætti að geta flýtt ýmsum fyrirbyggjandi aðgerðum, sem nefndin hefur mælt með og mun mæla með eftir frekari athuganir.

Aukin tækni um borð í skipum á að geta gert sjómenn öruggari um líf sitt og limi. Skipin sjálf eiga að vera traustari en áður. Og allur öryggis- og björgunarbúnaður á að vera langtum fullkomnari en áður tíðkaðist. Þess vegna er engin ástæða til að sætta sig við, að sjómenn séu í meiri lífshættu en áður var.

Ljóst er, að efla þarf starf sjóslysanefndarinnar og flýta framkvæmd endurbóta á hennar vegum, svo og að gera Siglingamálastofnuninni kleift að gera skipaskoðun strangari. En höfuðatriðið virðist vera að ná fram hugarfarsbreytingu hjá skipstjórnarmönnum og öðrum sjómönnum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lærum af Þjóðverjum

Jafnaðarflokksmaðurinn Helmut Schmidt, kanzlari Vestur-Þýzkalands, gerði nýlega efnahagsstefnu stjórnar sinnar að umtalsefni í blaðaviðtali. Hann sagði m.a.: “Þótt við forðumst verðlagseftirlit og kaupgjaldseftirlit, er verðbólgan minnst hjá okkur. Hagkerfi okkar á auðveldara með að samræmast markaðsöflunum en reglugerðum … Þetta segi ég sem jafnaðarflokksmaður … Því meira sem reglugerðum er beitt, þeim mun meiri verður skriffinnskan og hömlurnar á þróunarkrafti hagkerfisins.”

Það er von, að Þjóðverjum gangi vel í efnahagslífinu, þegar sjálfur kanzlari vinstri stjórnarinnar þar hefur þveröfugar skoðanir við hinn gamla landa sinn, Karl Marx. Það er von, að þeim gangi vel í efnahagslífinu, þegar vinstri stjórn rekur efnahagsstefnu, sem er álíka langt til hægri og stefna Sjálfstæðisflokksins hér á landi.

Hagkerfi Vestur-Þjóðverja hefur enn einu sinni sannað gæði sín á þessum tímum almenns efnahagsöngþveitis í Evrópu. Þótt þýzka markið hafi stöðugt verið að hækka í verði á undanförnum árum, er viðskiptajöfnuður landsins hagstæður um hvorki meira né minna en sem svarar um 1800 billjónum íslenzkra króna fyrstu sjö mánuði þessa árs. Með sama áframhaldi verða Bandaríkjamenn bráðum að fátæklingum í samanburði við Þjóðverja.

Grundvöllurinn að þýzka efnahagsundrinu var lagður fyrir um það bil aldarfjórðungi af Ludwig Erhard, þáverandi efnahagsráðherra og síðar kanzlara. Undirstöðuhugmynd hans var sú að rækta hreina hægri efnahagsstefnu og láta markaðsöflin ráða ferðinni en ekki reglugerðir hins opinbera. Þetta er hinn frægi “félagslegi markaðsbúskapur”, sem síðan hefur ríkt þar í landi.

Árangur þessarar stefnu varð svo undraverður, að vinstri menn þar í landi urðu smám saman að viðurkenna yfirburði hennar. Jafnaðarmannaflokkurinn losaði sig smám saman undan kredduoki Karls Marx og tók upp stefnu markaðsbúskapar. Árangurinn varð sá, að efnahagsundrið hélt áfram af fullum krafti, þegar jafnaðarmenn komust til valda, enda létu þeir stefnu Erhards haldast.

Þýzkir jafnaðarmenn mundu reka upp stór augu, ef þeir heyrðu efnahagskenningar þeirra flokka, sem hér á landi kenna sig við jafnaðarmennsku. Þeir mundu hrista höfuðið af meðaumkun, ef þeir heyrðu því haldið fram, að íslenzka verðlagseftirlitið væri neytendum í hag.

Þeir mundu telja íslenzka flokksbræður sína ekki vera með öllum mjalla, ef þeir heyrðu þá halda því fram, að efnahagslífið sé bezt rekið með Framkvæmdastofnunum og opinberri skipulagningu. Þannig mætti lengi telja.

Mikið væri ánægjulegt, ef íslenzkir stjórnmálamenn, einkum þeir, sem eru á vinstri vængnum, vildu nú leggja niður hina gömlu fordóma, sem hafa þrifizt hér í einangruninni. Mikið væri gott, ef ríkið vildi kosta stjórnmálamennina á námskeið í vestur-þýzka efnahagsráðuneytinu.

Þetta eru náttúrlega draumórar, sem hafa ekki hagnýtt gildi. En einhvern tíma hlýtur að koma að því, að íslenzkir stjórnmálamenn vaxa upp úr því að vilja ekki læra af reynslu annarra.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Við höfum þó vonina

Íslendingar eru langt frá því að vera eina Evrópuþjóðin, sem glímir við stórfelld vandamál, stjórnmálaleg eða efnahagsleg. Þótt við höfum til skamms tíma rambað á barmi þjóðargjaldþrots, erum við að ýmsu leyti betur settir en margar aðrar þjóðir Evrópu. Við höfum þó fengið nýja ríkisstjórn, sem hefur mjög traustan þingmeirihluta að baki sér og er sammála um víðtækar björgunaraðgerðir í efnahagslífinu.

Í tveimur ríkjum Evrópu hefur óstjórnin leitt til algerrar kúvendingar í stjórnmálunum. Þetta eru Portúgal og Grikkland, sem til skamms tíma skipuðu annað og þriðja sæti á eftir Íslandi í verðbólgukapphlaupinu.

Í Portúgal veltu frjálslyndir herforingjar einræðisstjórn Caetanos úr sessi. Og þeir eru nú önnum kafnir við að losa landið við rándýra útgerð á úreltri nýlendustefnu.

Í Grikklandi hljópst herforingjastjórnin undan ábyrgð eftir hroðaleg mistök í Kýpurmálinu ofan á fyrri óstjórn sína. Borgaralegir stjórnmálamenn tóku við og hófu endurreisnarstarf.

Portúgalar og Grikkir eru lánsamari en sumar aðrar Evrópuþjóðir að því.leyti, að þeir hafa nú öðlazt vonina. Þar varð óstjórn einræðisherra svo gífurleg, að þeir ultu úr sessi. Og nú eru þessar tvær þjóðir að feta sig í átt til lýðræðis og efnahagslegrar endurreisnar.

Atburðarásin hjá okkur hefur að sumu leyti verið hliðstæð, þótt umskiptin í stjórnmálunum hafi af eðlilegum ástæðum ekki verið eins róttæk. En við höfum þó kúvent í stjórnmálunum og öðlazt von í efnahagsmálunum.

Ástandið er hins vegar skuggalegt í mörgum öðrum ríkjum Evrópu og fer versnandi. Í ríkjum eins og Danmörku og Bretlandi eru minnihlutastjórnir við völd. Þær hafa ekki þingstyrk til að ráðast af hörku gegn vandamálum efnahagslífsins.

Í báðum þessum ríkjum eru þingkosningar í uppsiglingu. En þeim kosningum fylgir lítil von, því að reiknað er með, að þær valdi litlum breytingum á styrkleikahlutföllum stjórnmálaflokkanna. Menn búast við, að jafnerfitt verði að mynda traustar meirihlutastjórnir í þessum ríkjum eftir kosningar og fyrir kosningar.

Bæði þessi ríki eru ákaflega illa stödd í efnahagsmálum. Á því sviði er ástandið enn verra á Ítalíu, sem er um það bil gjaldþrota eins og Ísland var að verða fyrir örfáum vikum. Á Ítalíu er öngþveitið í stjórnmálunum orðið svo mikið, að enginn ræður við neitt og þjóðarhagur er látinn reka á reiðanum.

Að sjálfsögðu magnast um leið öfgaöfl til vinstri og hægri í þessum ríkjum, einkum Ítalíu og Bretlandi. Stjórnmálahópar ofstækismanna eflast og á vinnumarkaðinum treysta menn í vaxandi mæli á hnefaréttinn. Þetta dregur stórlega úr möguleikum þjóðanna á að leysa efnahagsvandamál sín.

Okkar öfgaöfl eru svo veikburða, að við getum vonað, að þau nái ekki að spilla endurreisninni, sem hafin er í efnahagslífinu. Við erum einnig að því leyti lánsamari en margar aðrar þjóðir Evrópu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Biðlund er góðs viti

Það er góðs viti, aðfélög launþega eru um þessar mundir ekki að flýta sér að segja upp samningum, þrátt fyrir áskorun meirihluta stjórnar Alþýðusambandsins. Í þeirri áskorun fólst tiltölulega harkaleg ögrun, sem minnihluti stjórnarinnar varaði við. Virðast flestir forustumenn launþega vera þeirrar skoðunar að rétt sé að bíða um stund og sjá, hvaða árangur verður af viðræðum ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðsins.

Komið hefur í ljós, að í landinu ríkir almennur skilningur á, hve alvarlegt efnahagsástandið er. Þessi skilningur gerir þeim erfitt fyrir, sem vilja af pólitískum ástæðum reyna að koma illu af stað. Fólk áttar sig á, að lengur verður ekki lifað um efni fram og komið er að þeim skuldadögum, sem felast í skerðingu lífskjaranna.

Svo virðist sem sífellt fleiri átti sig á, að það er ekki á valdi stjórnvalda að ráða lífskjörum með beinum aðgerðum. Aðgerðir eða aðgerðaleysi stjórnvalda getur að vísu gert þjóðinni kleift að lifa um efni fram um skamman tíma. En fyrr eða síðar segja lögmál efnahagslífsins til sín. Og þá er betra að grípa í taumana til að hindra samdrátt og gjaldþrot í atvinnulífinu og atvinnuleysið, sem fylgir í kjölfarið.

Og það er einmitt þetta,.sem ríkisstjórnin er núna að gera. Hún er að tryggja, að hjól efnahagslífsins geti snúizt með eðlilegum hætti. Það er forsenda hagvaxtar í landinu og hann er svo aftur á móti forsenda bættra lífskjara. Ef menn fara almennt að átta sig á þessu einfalda samhengi, má vænta þess, að menn fari að líta meira á það, sem sameinar þá í atvinnulífinu, en það, sem sundrar þeim.

Gott samstarf ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðsins er bezta leiðin til að gera núverandi kjararýrnun sem minnsta og til að flýta því, að kjörin fari að batna á nýjan leik. Því betra sem þetta samstarf er, þeim mun skjótari verður endurreisn efnahagslífsins, hagvaxtarins og lífskjaranna.

Viðræðurnar við aðila vinnumarkaðsins eru nú í fullum gangi. Þær viðræður eiga að geta eflt gagnkvæman skilning allra aðila. Ríkisstjórnin fær upplýsingar um erfiðleika láglaunafólks á að mæta kjararýrnuninni og væntanlega tillögur um, hvernig megi létta byrðar þeirra, sem minnst mega sín. Enn er engu hægt að spá um niðurstöðurnar, né hvort friður helzt í atvinnulífinu. En alténd er ekki loku fyrir það skotið, að jákvæð niðurstaða náist og friður verði um hinar nauðsynlegu aðgerðir.

Því miður eru engar horfur á, að hin ytri skilyrði séu að batna. Enn hefur verið tilkynnt hækkun erlendis á benzíni og olíum. Og freðfiskverðið á erlendum markaði hækkar ekki, þrátt fyrir vonir um hið gagnstæða. Almenn verðbólga erlendis heldur áfram að hækka innfluttar vörur

Það eru því engar horfur á, að þjóðin geti forðað sér frá því að horfast í augu við þá erfiðleika, sem úttekt efnahagssérfræðinga hefur leitt í ljós.

Á slíkum tímum er óráðlegt að hefja innbyrðis átök um skiptingu þjóðarkökunnar. Menn verða þvert á móti að snúa bökum saman til að hindra rýrnun kökunnar og leggja grundvöll að stækkun hennar í náinni framtíð.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Eru þeir allir eins?

Mörgum finnst athyglisvert, hvernig afstaða heilla stjórnmálaflokka breytist, þegar stjórnarskipti verða. Þeir segja, að í stjórnarandstöðu séu flokkarnir alltaf á móti öllu, sem ríkisstjórnin geri, án tillits til efnisatriða málsins. Þegar flokkarnir komist hins vegar í stjórn, séu úrræði þeirra svo alltaf hin sömu. Það skipti því litlu, hverjir stjórni, hin pólitíska barátta sé eins og marklítill boltaleikur.

Málið er ekki svona einfalt, þótt nokkur sannleikur leynist í þessum kenningum manna, sem orðnir eru leiðir á stjórnmálaþrasinu. Það er alls ekki alltaf, að stjórnmálaflokkar kúvendi í skoðunum við breytingar á valdastöðu þeirra, þótt það sé allt of algengt.

Afstaða Alþýðubandalagsins fyrir og eftir stjórnarskiptin er dæmigerð fyrir þessar kúvendingar. Eftir skiptin er Alþýðubandalagið kerfisbundið á móti þeim frumvörpum, sem það stóð sjálft að á sínum tíma, bara af því að nýja stjórnin hefur tekið þau upp í meira eða minna óbreyttu formi. Og Alþýðubandalagið er einnig kerfisbundið á móti þeim björgunaraðgerðum, sem það var sjálft búið ,að samþykkja, þegar vinstri flokkarnir voru að reyna að endurholdga vinstristjórnina.

Hið sama má segja um Alþýðuflokkinn, nema hvað hann hefur tvisvar breytt um skoðun. Fyrst var hann á móti þessum aðgerðum, er hann var í andstöðu gegn vinstristjórninni. Síðan var hann með þeim, þegar hann tók þátt í viðræðunum um myndun nýrrar vinstristjórnar. Loks varð hann á móti þeim, þegar þessar viðræður fóru út um þúfur og stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við.

Ekki er samt rétt að gagnrýna Alþýðuflokkinn fyrir að fallast í stjórnarmyndunartilraunum á aðgerðir, sem flokkurinn var andvígur í vor.Forustumenn Alþýðuflokksins tóku þá greinilega fram, að andstaðan byggðist fyrst og fremst á því, að þeir treystu þáverandi ríkisstjórn ekki til að framkvæma björgunaraðgerðirnar, þótt þeir væru efnislega sammála sumum þeirra. Hin eina ábyrga afstaða er að fella stjórnina á þingi,sögðu forustumenn Alþýðuflokksins þá.

Sama er að segja um afstöðu Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma. Forustumenn flokksins lýstu þá yfir því, að þeir teldu margar tillögur ríkisstjórnarinnar út af fyrir sig réttar. En fyrst væri nauðsynlegt að fella stjórnina á Alþingi og gefa kjósendum tækifæri til að velja nýja stjórnendur með nýju umboði og meirihluta á Alþingi.

Andstaða Alþýðuflokksins og Sjálfstæðisflokksins gegn tillögum ríkisstjórnarinnar í vor var þingræðisleg tilraun til að knýja fram kosningar og nýja ríkisstjórn, er byggi við nýfengið traust kjósenda. Þær tilraunir, sem nú eru gerðar til að vinna gegn áformum ríkisstjórnarinnar, eru hins vegar ekki þingræðislegar. Stjórnin hefur traustan meirihluta á þingi, en reynt er að egna utanaðkomandi aðila til að grafa undan aðgerðunum.

Hitt er svo rétt, að stjórnmálaflokkar hneigjast yfirleitt að sömu björgunaraðgerðum, þegar þeir bera ábyrgð á hlutunum. Það eru hin svokölluðu íhaldsúrræði, sem allir flokkar verða að grípa til, þegar í óefni er komið og þeir bera ábyrgð á úrræðunum. Það eru þau úrræði, sem reynslan sýnir, að duga helzt, þegar þjóðarskútan lendir í stórsjó.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Nákvæmni er þörf

Ekki er hægt að gera ráð fyrir, að framkvæmdageta ríkisins verði mikil á næstunni. Komið hefur í ljós, að ríkissjóður sjálfur og helztu framkvæmdasjóðir ríkisins eru tómir og stórskuldugir og verða að skera verulega niður áætlanir sínar.

Það verður mikið verk að byggja þessa sjóði upp aftur og koma fjárhag hins opinbera á traustan grundvöll, ekki sízt þar sem útilokuð er frekari

skattheimta af þjóðinni en þegar er orðin. Eitt af grundvallaratriðum stjórnarsáttmálans er að halda útgjöldum og tekjum ríkisins í skefjum, enda er það nauðsynlegt, þegar verðbólgan ræður ríkjum í þjóðfélaginu.

Ekki verður myndin glæstari, þegar tekið er tillit til hinna mörgu og fjárfreku framfaramála, sem vinna á að á næstu árum. Það má teljast kraftaverk, ef á næstu árum tekst að sigla ríkisskútunni milli skers og báru, þegar peningaþörfin kallar að á annan bóginn og sparnaðarþörfin á hinn.

Innlend orkuvæðing kallar á verulegt fjármagn. 0rkuskorturinn í heiminum og hið háa verð á eldsneyti rekur á eftir nýtingu innlendra orkugjafa. Við þurfum að leggja hitaveitu til húsahitunar, þar sem því verður við komið, og koma upp rafhitun annars staðar. Við þurfum að láta innlendar rafstöðvar, ekki sízt gufuaflsstöðvar, leysa olíurafstöðvarnar af hólmi. Og við þurfum að fylgjast vel með tilraunum til að láta rafhlöðubíla leysa olíu- og benzínknúna bíla af hólmi.

Grunnskólakerfið er enn aðeins til að nafninu til. Það er ekki nóg að samþykkja frumvörp, ef ekki er unnt að fjármagna þau. Enginn virðist vita, hvað lögin um grunnskóla muni kosta þjóðfélagið á ári hverju, en það hlýtur að skipta hundruðum milljóna króna. Hvarvetna þarf að byggja skóla, svo að unnt sé að hafa þá einsetna og flytja heimanámið inn í þá. Og sjálfur rekstur grunnskólanna verður mun dýrari en rekstur núverandi skóla. Þetta verkefni verður gífurlega fjárfrekt á næstu árum, jafnvel þótt heill áratugur verði tekinn til að koma grunnskólanum í framkvæmd.

Vegakerfið á landinu er í vítahring eins og öllum vegfarendum er kunnugt um. Umferðin á malarvegunum er víða orðin svo mikil, að viðhaldið er orðið óviðráðanlegt. Þessi umferð kallar á varanlega vegagerð. Á þessu sviði eru kostnaðartölur svo hrikalegar, að menn þora varla að nefna þær, hvað þá að ímynda sér, hvernig fjármagnið verði útvegað.

Hin mikla landgræðsluáætlun, sem var gjöf þjóðarinnar til landsins síns í tilefni ellefu alda sambúðar, mun kosta 200 milljónir króna á ári. Við þessa áætlun verður að standa, hvað sem tautar og raular, og bætist þar við enn einn bagginn á sameiginlegan sjóð þjóðarinnar.

Loks má nefna hina nýju byggðastefnu, sem gerir ráð fyrir, að 2% fjárlaga verði framvegis varið til framkvæmda, er treysta eiga byggð um land allt. Þar með á loksins að framkvæma það í alvöru, sem menn hafa á undanförnum áratugum verið að káka við með litlum árangri. En þetta mun líka kosta mörg hundruð milljónir á ári hverju.

Þetta eru nokkur dæmi, sem sýna, hversu nákvæm fjármálastjórn ríkisins þarf að vera á næstu árum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Órjúfanlegur vítahringur?

Einn af mörgum opinberum sjóðum, sem er gjaldþrota um þessar mundir, er Vegasjóður. Annars vegar hefur verðbólga undanfarinna missera étið upp framkvæmdafé hans. Og hins vegar hefur álagið á vegum landsins aukizt svo mjög, að kleppsvinna að viðhaldi ónýtra vega er orðin meiri háttar peningahít hjá Vegasjóði.

Alþingi hefur nú samþykkt hækkun á benzíni, sem á öll að renna beint í Vegasjóð. Þessi hækkun er mjög tilfinnanleg fyrir bíleigendur. Hækkun úr 36 í 44 krónur eykur rekstrarkostnað algengrar tegundar bifreiða um 6,5%. Þar við bætast svo aðrar hækkanir, einkum vegna gengislækkunarinnar,svo að búast má við, að benzínið fari fljótlega upp í 50 krónur.

Þessi benzínhækkun bætir hag Vegasjóðs verulega. En hann er svo illa stæður, að þetta nægir engan veginn til að ná endum saman. Þrátt fyrir benzínhækkunina verður að skera áætlaðar vegaframkvæmdir þessa árs niður um 1100 milljónir króna og næsta árs um 1300 milljónir króna.

Þessi niðurskurður er ekki auðveldur, en nauðsynlegur eins og-fjármál þjóðarinnar eru á vegi stödd um þessar mundir. Næstu fjárlög ríkisins hljóta að verða mikil sparnaðarfjárlög með miklum niðurskurði á mörgum sviðum. Það verður nauðsynlegt til að koma fjárhag ríkisins á réttan kjöl án þess að ofskatta þjóðina. Þessi fjárhagslega endurreisn hlýtur í bili að koma niður á vegagerð eins og öðrum framkvæmdum hins opinbera. ,

Í þessu sambandi er einnig rétt að líta á þá staðreynd, að einungis hluti benzíngjalda rennur til vegagerðar. Bíleigendur hafa löngum bent á, hve lítill hluti af álögum á bíla og bílarekstur rennur til endurbóta á vegakerfinu. Ríkið tekur óhæfilega mikinn skammt af þessum álögum til annarra nota en vegagerðar.

Það hlýtur að koma til álita í haust við gerð fjárlagafrumvarps að stíga skref í átt til leiðréttingar á þessu misræmi. Bíleigendur mundu bera byrðar sínar með minni ólund, ef þeir sjá, að vaxandi hluti þessara byrða er notaður til að bæta vegina, sem þeir verða að aka

Þetta mál er ákaflega erfitt í framkvæmd. Síaukið fjármagn fer í ofaníburð ónýtra vega án þess að nokkur varanlegur árangur náist vegna hins mikla umferðarþunga. Varanleg vegagerð er hins vegar svo dýr, að fjármunir Vegasjóðs verða að skotsilfri í þeim samanburði.

Við þurfum að fá vegi með varanlegu slitlagi hringinn kringum landið og á helztu hliðarvegi frá hringveginum. Kostnaðurinn við slitlagið mundi smám saman borga sig upp í ódýrari rekstri samgangna á Íslandi. En peningana vantar. Þrátt fyrir benzínhækkunina verður ekki unnt að ráðast í neina umtalsverða vegagerð af þessu tagi á næsta ári.

Eina hugsanlega lausnin á þessu ófremdarástandi virðist vera sú að leita á næstu árum eftir erlendu lánsfé til stórframkvæmda í varanlegri vegagerð, en slíkt lánsfé liggur því miður ekki á lausu eins og þjóðarhag er nú komið. Ef til kæmi, yrði þetta lánsfé að endurgreiðast af gjöldum á umferðina í landinu. Og þá hljóta þau gjöld að hækka enn að marki, auk þess sem ríkissjóður verður þá að sætta sig við að hætta að taka hluta af þessum gjöldum til annarra þarfa.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Snarir í snúningum

Ekki var Alþýðubandalagið lengi að skipta um andlit, er viðræður vinstri flokkanna um myndun ríkisstjórnar fóru út um þúfur. Allt, sem áður var hvítt, varð nú skyndilega svart.

Í vinstri viðræðunum var Alþýðubandalagið búið að fallast á tillögur sérfræðinga vinstristjórnarinnar um gengislækkun, frystingu kaupgreiðsluvísitölu og margar fleiri aðgerðir til kjararýrnunar. Alþýðubandalagið var ennfremur búið að fallast á, að ekki yrðu fyrirfram höfð samráð við Alþýðusambandið um þessar aðgerðir.

Um leið og stjórnarmyndunarviðræður þessar fóru út um þúfur, byrjaði Þjóðviljinn að froðufella út af væntanlegum íhaldsaðgerðum stjórnarinnar, sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn fóru að reyna að mynda.

Í þeim viðræðum náðist samkomulag um að stefna að svipuðum aðgerðum og alls ekki harkalegri aðgerðum en vinstri flokkarnir voru búnir að fallast á í sínum viðræðum. Munurinn var þó sá, að stjórnin, sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn mynduðu, ákvað að hafa samráð við Alþýðusambandið og aðra aðila vinnumarkaðsins, áður en gengið væri frá áframhaldandi frystingu kaupgreiðsluvísitölu og hliðstæðum kjaraskerðingarþáttum björgunaraðgerðanna í efnahagsmálum.

Öll þessi úrræði, sem Alþýðubandalagið var búið að samþykkja, þegar það átti von á stjórnarsetu, urðu nú skyndilega hin verstu íhaldsúrræði, sem Þjóðviljinn bölvar látlaust þessa dagana. Svona snar hefur jafnvel Framsóknarflokkurinn aldrei verið í snúningum við að kúvenda stefnu sinni.

Alþýðuflokkurinn tók hægar við sér en Alþýðubandalagið. En hann stóðst ekki mátið í samkeppninni við Alþýðubandalagið og fór að reyna að yfirbjóða það í stjórnarandstöðunni. Öll kjaraskerðingaratriðin, sem Alþýðuflokkurinn var búinn að samþykkja í vinstri viðræðunum, eru nú orðin óalandi og óferjandi, af því að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn skipa ríkisstjórnina en ekki Alþýðuflokkurinn.

Þessi skyndilegu sinnaskipti koma fram í broslegustu myndum. Benedikt Gröndal telur það þinghneyksli, að ráðherrar sitja nú í þingnefnd um. Hann forðast að minnast á, að vinstri flokkarnir gerðu í upphafi þessa aukaþings samkomulag um skipun þingnefnda í trausti þess, að ný vinstristjórn yrði mynduð. Þegar svo önnur stjórn var mynduð, var búið að kjósa í nefndir menn, sem enginn vissi fyrirfram um, að yrðu ráðherrar. Og hann getur þess ekki, að þetta aukaþing er senn á enda og að kosið verður að nýju í nefndir fyrir vetrarþingið.

Þetta er ómerkilegt mál. En hin skyndilegu sinnaskipti hafa skaðleg.áhrif á öðrum sviðum. Foringjar Alþýðubandalags og Alþýðuflokks róa nú í umboðsmönnum sínum í Alþýðusambandinu, verkalýðsrekendum sínum, að gera nú allt vitlaust í kjaramálunum, svo að björgunaraðgerðir stjórnvalda nái ekki tilgangi sínum. Þeir hafa þegar náð þeim árangri, sem sést í stríðsyfirlýsingu meirihluta stjórnar Alþýðusambandsins.

Óábyrgir stjórnmálamenn hafa löngum verið þjóðinni dýrir og verða það vafalaust áfram.

Jónas Kristjánsson

Vísir