arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hálfdauður lifnar við

Sigur Vilmundar Gylfasonar í prófkjöri Alþýðuflokksins í Reykjavík er einkennistákn þess, hvernig prófkjörin hafa vakið hálfdauðan stjórnmálaflokk til lífsins. Sigurinn er öflug staðfesting þess, að hinir flokkarnir mega stórlega vara sig á Alþýðuflokknum í kosningunum á næsta ári.

Vilmundur útrýmir ekki siðleysi og spillingu, þótt hann verði einn af sextíu þingmönnum. En hann verður eigi að síður skemmtileg sending þreyttu og dofnu alþingi. Engin vanþörf er á, að ýfðir verði upp lygnir pollar. Það verður spennandi að fylgjast með frammistöðu hans á þingi næsta haust.

Alþýðuflokkurinn rambaði á barmi andláts í síðustu kosningum með aðeins einn kjördæmakosinn þingmann og fjóra uppbótarmenn. Að loknum þeim kosningum heyrðust víða þær raddir, að næst mundi Alþýðuflokkurinn þurrkast út af þingi.

En neyðin kennir naktri konu að spinna. Meðal annars vegna tillagna og áróðurs Vilmundar var ákveðið að opna Alþýðuflokkinn og reyna að virkja óflokksbundið fólk til þátttöku í honum. Prófkjörin eru veigamesti þáttur þessarar viðleitni. Þau hafa verið opin öllum þeim, sem ekki eru bundnir í öðrum stjórnmálaflokkum.

Prófkjörin færðu líf í tuskurnar og gerðu Alþýðuflokkinn að einu helzta umræðuefni manna á þessu hausti. Hver kosningabaráttan rak aðra. Í Reykjaneskjördæmi felldi Kjartan Jóhannsson þingmanninn Jón Ármann Héðinsson. Á Suðurlandi staðfesti Magnús Magnússon vinsældir sínar. Á Norðurlandi eystra stóðst Bragi Sigurjónsson áhlaup Árna Gunnarssonar. Og nú síðast báru Benedikt Gröndal og Vilmundur Gylfason sigurorð af Eggert G. Þorsteinssyni í Reykjavík.

Ekki er unnt að sjá, að þessi mikla barátta hafi valdið klofningi í Alþýðuflokknum. Hinir sigruðu hafti viðurkennt leikreglurnar og lýst því yfir, að ekki verði lát á stuðningi þeirra við flokkinn.

Ekki er heldur unnt að sjá, að stuðningsmenn annarra flokka hafi ráðið úrslitum í prófkjörum Alþýðuflokksins. Engin dæmi hafa enn verið lögð fram því til stuðnings. Og allir sigurvegararnir eru gamalgrónir flokksmenn.

Sumir benda að vísu á grunsamlega mikla þátttöku í prófkjörunum. En því er til að svara, að fylgi flokka er ekki fasteign og á ekki að vera það. Stuðningsmönnum Alþýðuflokksins kann einfaldlega að hafa fjölgað á nýjan leik.

Helztu keppinautana í prófkjörum Alþýðuflokksins virðist ekki hafa skort áhugasama starfsmenn í kosningabaráttunni. Ef flokkurinn getur virkjað þessa starfskrafta í næstu kosningum, er hann aftur á framtíðarvegi eftir niðurlægingu síðustu ára.

Hæðnisyrði málgagna Alþýðubandalags, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks um prófkjör Alþýðuflokksins benda til taugaveiklunar, ekki sízt hjá þeim flokkum, þar sem fámennar klíkur ráða framboðum. Gustur um sali er eitur í beinum flokkseigendafélaga allra flokka.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir fá að tjá sig

Mikilvægt skref í átt til lýðræðis hefur verið stigið með skoðanakönnuninni, sem á að fylgja prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. Með könnuninni er verið að reyna að komast að viðhorfum almennra stuðningsmanna flokksins til fimm umtalaðra atriða í þjóðmálunum. Líklega er þetta í fyrsta skipti sem almenningi er leyft að tjá sig með þessum hætti.

Greinilegt er líka, að ráðamenn flokksins eru dauðhræddir við þetta frjálslyndi sitt. Reynzt hefur töluverðum erfiðleikum bundið að koma að spurningum í skoðanakönnunina. Í sumum tilvikum hefur mikið verið velt vöngum út af orðalagi og í öðrum tilvikum hefur spurningum verið hafnað.

Sumpart er þar um að ræða eðlilega viðleitni til að koma spurningunum í óhlutdrægt form. En einnig er á ferðinni viðleitni til að losna við spurningar, sem eru of viðkvæmar að mati forustu flokksins. Beitt hefur verið ýmsum undanbrögðum til að losna við slíkar spurningar.

Gerð var tilraun til að koma á framfæri spurningu um viðhorf manna til hinnar ríkjandi stefnu í landbúnaðarmálum, sem felur í sér 11.600.000.000 króna opinbera styrki á ári hverju. Eftir mikið japl og jaml og fuður var gefið til kynna, að spyrja mætti um viðhorf manna til útflutningsuppbóta.

Að slíku er óþarft að spyrja, því að í Reykjavík eru menn almennt andvígir uppbótunum. Hins vegar hefði verið fróðlegt að komast að, hversu útbreidd er orðin andúð manna á styrkjastefnu landbúnaðarins í heild. Útflutningsuppbæturnar eru aðeins einn fjórði hluti dæmisins.

Tillögumaður sætti sig ekki við meðferð flokksstjórnarinnar á spurningunni. Aðra stefnu tók hins vegar sá, sem kom á framfæri spurningu um viðhorf manna til kaupa ríkisins á Víðishúsinu. Hann sætti sig við orðalag, sem fjallar um, hvort menn vilji hafa stjórnarráðið í gamla miðbænum.

Spurningin hefur greinilega verið eyðilögð með þessu orðalagi. Margir eru andvígir því, að greitt sé morð fjár fyrir næstum ónýtt hús, þótt þeir hafi enga skoðun á því, hvar stjórnarráð eigi að vera. Þeir gætu jafnvel verið fylgjandi stjórnarráði í Kolbeinsey.

Auðvitað reyna andstæðingar kaupanna að segja skoðun sína með því að lýsa sig fylgjandi stjórnarráði í miðbænum. En forsætis- og fjármálaráðherrar geta drepið málinu á dreif með því að segja réttilega, að spurningin fjalli í rauninni ekki um Víðishúsið.

En ekki þýðir að gráta alla þessa taugaveiklun flokksforustunnar. Inni eru spurningar, sem skipta töluverðu máli. Hæst ber þar vitanlega Aronskuna, sem nú fær sína fyrstu prófraun innan stjórnmálaflokks. Lækkun kosningaaldurs og frjáls útvarpsrekstur eru líka mikilvæg mál, sem leyft er að spyrja um.

Þrátt fyrir marga annmarka er skoðanakönnun Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík mikilvægt skref í átt til lýðræðis og minnir á nauðsyn þess, að þjóðaratkvæðagreiðslur verði teknar upp hér á landi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Iðngarðar um allt land

Í þessum dálkum hefur að undanförnu verið bent á, að þjóðin hefur ekki efni á að láta ríkið borga 11600 milljón krónur á ári í niðurgreiðslur, útflutningsuppbætur og aðra styrki til landbúnaðar. Einnig hefur verið bent á, að þjóðin hefur ekki efni á að láta neytendur borga þar ofan á rúmlega 3000 milljón krónum of mikið yfir búðarborðið fyrir afurðir landbúnaðarins.

Í þessum dálkum hefur verið bent á fánýti þeirrar röksemdar, að landbúnaðurinn afli gjaldeyris og spari gjaldeyri. Ennfremur hefur verið bent á haldleysi annarra röksemda til varnar landbúnaði, svo sem þeirrar, að styrkir til landbúnaðar tíðkist í öðrum löndum og komi í veg fyrir skort á landbúnaðarafurðum.

Í þessum dálkum hefur verið lagt til, að felldar verði niður útflutningsuppbætur og aðrir beinir styrkir til landbúnaðar þegar í stað og að niðurgreiðslur verði afnumdar í áföngum á fimm árum. Í sömu áföngum verði innflutningur landbúnaðarafurða gefinn frjáls.

Í þessum dálkum hefur verið lagt til, að hluti sparnaðar ríkisins af þessum ráðstöfunum verði notaður til að greiða bændum skaðabætur vegna verðhruns landbúnaðarafurða, sem mundi leiða í kjölfar aðgerðanna.

Í þessum dálkum hefur verið lagt til, að annar hluti sparnaðar ríkisins af þessum ráðstöfunum verði notaður til að kaupa 400 jarðir á ári og fella þær úr ábúð, þannig að setnum jörðum fækkaði úr 4000 í 2000 á fimm árum og þjóðin sem heild eignaðist smám saman landið sitt.

Á þessu fimm ára tímabili mundu samt verða samtals 16936 milljónir króna afgangs af styrkjasparnaðinum. Þennan sparnað mætti vissulega nota til að miskunna skattgreiðendum. En skynsamlegt væri þó að nota þennan sparnað fyrstu fimm árin til að skapa atvinnutækifæri fyrir 200 bændur og 2000 starfsmenn vinnslustöðva landbúnaðar og . búvöruiðnaðar.

Til ráðstöfunar væru þá hvorki meira né minna en tæpar sex milljónir á mann, án þess að ein einasta króna sé notuð, sem ekki kemur frá sparnaði af niðurfellingu styrkja til landbúnaðarins.

Þetta fé má nota á ýmsa vegu. Til greina kemur að nota það til að reisa iðngarða í kauptúnum og kaupstöðum þeirra héraða, þar sem jarðir fara úr ábúð. Með þeim hætti væri stefnt að því að skapa atvinnutækifæri innanhéraðs, svo að búseturöskun í landinu yrði sem minnst.

Í iðngörðum þessum væri mönnum leyft að setja upp smáiðnað í vægri eða engri leigu, að minnsta kosti til að byrja með. Þetta mundi mjög ýta undir framtak í iðnaði, því að húsnæðisskortur og hár byggingakostnaður draga annars mjög kjark úr mönnum.

Auðvitað verður að gera ráð fyrir, að þessum iðnaði vegni misjafnlega vel. En iðngarðarnir eru varanleg verðmæti, sem geta tekið við nýjum fyrirtækjum í stað þeirra af hinum eldri, sem ekki bera sig.

Eftir fimm ár má svo fara að nota sparnaðinn af þessari stefnu til að lækka skatta á þjóðinni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
400 úr ábúð á ári

Í nýlegri skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins um framtíð landbúnaðar á Íslandi er meðal annars bent á þá stefnu að fækka býlum um helming, eða úr 4000 í 2000, á einum áratug, annars vegar með því að hætta stuðningi við útflutning landbúnaðarafurða og hins vegar með því að styrkja bændur til að hætta búrekstri.

Slík nýstefna í landbúnaði er nauðsynleg, því að þjóðin er bókstaflega að sligast undir árlegum 11600 milljón króna ríkisstyrkjum til offramleiðslu og rányrkju og undir óhóflegu verði landbúnaðarafurða. Það verður að stöðva þessa styrki til landbúnaðar og leyfa innflutning landbúnaðarafurða.

Auðvitað er matsatriði, hversu hratt eigi að vinna að þessari þjóðarnauðsyn og hversu mikið eigi að gera til að milda efnahagsleg og félagsleg vandamál, sem jafnan eru samfara röskun á atvinnuháttum. Í þeim efnum eru margar leiðir farnar. Hér verður aðeins bent á eina þeirra sem sýnishorn.

Umsvifalaust verði lagðir niður beinir styrkir til landbúnaðar og útflutningsuppbætur landbúnaðarafurða. Niðurgreiðslur landbúnaðarafurða verði jafnframt lagðar niður í áföngum á fimm árum. Árlegur sparnaður ríkisins af þessu yrði á núverandi verðlagi 6300 milljónir fyrsta árið og síðan stighækkandi upp í 11600 milljónir fimmta árið.

Innflutningur landbúnaðarafurða verði gefinn frjáls í áföngum á þessu fimm ára tímabili. Innfluttar afurðir eru óniðurgreiddar ódýrari en innlendar afurðir eru niðurgreiddar. Þess vegna mundi verðlag landbúnaðarafurða til neytenda heldur fara lækkandi á tímabilinu, þrátt fyrir afnám niðurgreiðslnanna. Fimmta árið yrði árlegur sparnaður neytenda kominn upp fyrir 3000 milljónir á núverandi verðlagi.

Þessar aðgerðir mundu að sjálfsögðu valda verðhruni innlendra landbúnaðarafurða. Það verðhrun getur ríkið bætt bændum upp með því að borga hverjum þeirra beint í vasann hálfa milljón króna á ári. Sú aðstoð mundi ekki kosta ríkið nema 2000 milljónir á 4000 bændur, aðeins brot af núverandi kerfi.

Jafnframt verði stefnt að því að taka 400 jarðir úr ábúð á ári hverju, þannig að þeim fækki úr 4000 í 2000 á fimm árum. Það verði gert með því að greiða hverjum bónda fimm milljónir króna út í hönd fyrir að hætta og síðan eina milljón á ári í fimm ár, gegn því að ríkið eignist jörðina fyrir hönd þjóðarinnar. Ef jörðin þykir verðmeiri en þetta, má halda ársgreiðslum áfram, unz jarðarverði er náð. Fyrir þetta fé geta bændur keypt sér íbúðir og komið sér atvinnulega fyrir í þéttbýli kaupstaða og kauptúna.

Fyrsta árið mundu þessi jarðarkaup kosta 2000 milljónir króna og síðan meira á hverju ári í fimm ár. Jafnframt mundi fækka þeim bændum, sem fengju hálfrar milljón króna styrkinn. Heildarkostnaðurinn af öllu saman mundi smám saman aukast á fimm árum úr 3800 milljónum í 4600 milljónir króna á ári á núverandi verðlagi.

Samt mundi ríkið spara sér hvorki meira né minna en 16936 milljónir króna á þessum fimm árum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ánauðug stétt

Töluverður hópur bænda býr við góðan kost í skjóli hlunninda eða vel í sveit settra vildisjarða. Þessir bændur hafa lífsstíl þéttbýlisbúa, enda má oft sjá þá á mölinni í ýmsum erindagerðum. Í þessum hópi eru leiðtogar bænda, sem halda á lofti hugsjóninni um reisn bænda og hlutverk þeirra í nútímaþjóðfélagi.

Hinir bændurnir eru fjölmennari, sem búa við þröngan kost. Þeir sjá aldrei upp úr önnum sínum og komast ekki yfir verkefnin. Girðingar þeirra, húsnæði og tæki drabbast niður þótt þeir slíti sér út á óhóflega löngum erfiðisvinnudegi. Þeir þurfa að hlaupa hratt, bara til að standa í stað á neðsta þrepi lífsgæðakapphlaupsins.

Hugsjónir hinna betur settu bænda eru eins og svipa á baki þessara manna. Þeim er talin trú um, að þeir séu hornsteinn þjóðfélagsins og varðveiti menningararf þess. Þeir megi ekki gefast upp og allra sízt flýja á mölina.

Þeim er sagt, að þeir séu ríkir. Þeim er bent á hina miklu fjármuni, sem þeir hafa sökkt í búskapinn og geta ekki náð þaðan aftur. Þeim er bent á sölufélögin og vinnslustöðvarnar og sagt: Allt þetta átt þú!

Ef þeir gefast samt upp, er engin miskunn sýnd. Enginn aðstoðar þá við að koma sér fyrir í húsnæði og atvinnu í þéttbýli. Ekkert fá þeir fyrir meintan eignarhlut sinn í sölufélögum og vinnslustöðvum. Og ekki geta þeir einu sinni selt jarðir sínar á markaðsverði.

Síðasta dæmið er táknrænt. Hinir betri bændur í stjórnum búnaðarfélaga skipa matsnefndir til að meta jarðir hinna verr settu á hálfvirði til annarra bænda. Þetta gera þeir í skjóli hugsjónarinnar um að hindra ríka þéttbýlismenn í að eignast jarðir.

Í rauninni eru hinir fátækari bændur ánauðugir landsetar, sem búa við margvíslega átthagafjötra. Enn er ónefndur alvarlegasti fjöturinn, sem felst í styrkja- og lánakerfi ríkisins gagnvart landbúnaði. Á næsta ári einu saman ætlar ríkið að verja 11.600.000.000 krónum til beinna styrkja við landbúnaðinn.

Með hinu óhugnanlega dýra styrkjakerfi er reynt að halda uppi þeirri ímyndun, að landbúnaður sé gjaldgengur atvinnuvegur. Með þessu kerfi er reynt að halda 4000 jörðum í ábúð, þótt ekki sé ástæða nema fyrir tæpan helming þeirra í mesta lagi. Nærri allt landið er ofbeitt til að halda uppi óhóflega dýrri framleiðslu afurða, sem við höfum lítið að gera við.

Styrkjakerfið er átthagafjötur, sem beygir bak bóndans í tilgangslausu striti fyrir innantóma hugsjón. Styrkjakerfið hindrar hann í að afla sér lífvænlegrar atvinnu í þéttbýli. Það dæmir hann til að strita kauplítill, svo að velta sölufélaganna og nýting vinnslustöðvanna megi aukast.

Bóndinn telur sig eiga vinnslustöðvar og sölufélög, þótt hann ráði þar engu. Í rauninni eru það þessar stofnanir, sem eiga hann. Þær þræla honum út, því að viðgangur þeirra byggist á áframhaldandi offramleiðslu styrkjakerfisins. Slíkt er böl bóndans.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ríkisstyrkt rányrkja

Í nýlegri skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins um framtíðarhorfur sauðfjárræktar á Íslandi segir m.a.: “Framleiðni á Nýja-Sjálandi virðist mun hærri en hér, eins og ef til vill sést bezt á því, að framleiðslukostnaður nýsjálenzks bónda á 16,8 tonnum af kjöti og 6,6 tonnum af ull eftir 1650 kindur sýnist vera um það bil jafnhár og framleiðslukostnaður íslenzks bónda á 6,9 tonnum af kjöti og 0,62 tonnum af ull eftir 355 kindur.”

Þessi geigvænlegi munur á íslenzkri og nýsjálenzkri framleiðni í sauðfjárrækt skýrir nokkuð vel, hvernig landbúnaður er landstólpi á Nýja-Sjálandi, en þungur baggi á þjóðfélaginu á Íslandi. Í kjöti standa 16,8 tonn á móti 6,9 tonnum. Í ull standa 6,6 tonn á móti 0,62 tonnum. Og í kindafjölda standa 1650 kindur á móti 355 kindum. Þessi munur er óyfirstíganlegur.

Munurinn stafar ekki af meiri dugnaði né tækni Nýsjálendinga. Muninn má skilja með því að líta á landakort. Ísland er einkar harðbýlt land langt norðan akuryrkjubeltisins og er raunar á mörkum freðmýrabeltisins. Í nútíma samkeppni er landbúnaður nánast óhugsandi við slíkar aðstæður.

Raunar er furðulegt, hvað íslenzkur landbúnaður getur, þrátt fyrir afleit skilyrði frá náttúrunnar hendi. En sú geta hefur kostað miklar fórnir og er þar dýrust rányrkjan á landinu.

Ýtarlegar rannsóknir á beitarþoli og gróðri afrétta landsins hafa leitt í ljós, að gróðri fer hnignandi í þrettán sýslum landsins en batnandi í aðeins tveimur þeirra. Dreifing fræs og áburðar fyrir peninga þjóðargjafarinnar hefur ekki breytt þessu, því að sauðféð étur alla þjóðargjöfina og meira til.

Landbúnaður hefur byggzt á rányrkju næstum því frá upphafi Íslandsbyggðar. Í gamla daga átti þjóðin ekki annars kost. Nú eru hins vegar nýir tímar og nýir möguleikar til viðurværis. Við þurfum ekki lengur að lifa á því að ræna og rupla náttúru landsins.

Ekki bætir úr skák, að rányrkjan á landinu er notuð til að framleiða afurðir með háum ríkisstyrkjum til að selja þær innanlands með háum niðurgreiðslum og erlendis með háum útflutningsuppbótum. Árlegur kostnaður ríkisins af styrkjum til að halda uppi rányrkjunni nemur 11600 milljónum króna. Það er meira en ein Krafla á ári og jafnmikið og allur tekjuskattur einstaklinga á ári.

Við eigum að láta þær þjóðir um landbúnað, sem til þess hafa aðstöðu. Í hinum iðnvæddu nágrannalöndum okkar rísa fjöll af óseljanlegum landbúnaðarafurðum, sem greiddar eru niður til útflutnings. Ekki er fyrirsjáanleg nein breyting á því ástandi. Við eigum að notfæra okkur þetta og snúa okkur að arðbærari verkefnum en landbúnaði.

Með því að létta landbúnaðinum af herðum skattgreiðenda getum við látið þann draum rætast að klæða landið á nýjan leik.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Haldlítil haldreipi

Ýmsar ástæður eru færðar til afsökunar gífurlegum styrkjum til landbúnaðar hér á landi. Sagt er, að styrkirnir séu nauðsynlegir af öryggisástæðum eða af því að aðrar þjóðir styrki sinn landbúnað. Sagt er, að styrkirnir séu nauðsynlegir til að hindra skort á landbúnaðarafurðum eða til að hindra atvinuleysi í landbúnaði og vinnslustöðvum landbúnaðar.

Bretar og ýmsar aðrar þjóðir reyna að halda uppi landbúnaði til að hafa matvæli, ef styrjöld brytist út. Þeir eru orðnir svo iðnvæddir, að einungis um 2% þjóðarinnar starfa í landbúnaði. Landið verður því fljótt matarlítið, ef samgöngur við útlönd rofna.

Íslendingar eru í allt annarri aðstöðu vegna hraðfrystihúsanna. Frystigeymslur okkar eru fullar af mat, sem unnt er að grípa til, þegar á þarf að halda. Sennilega á engin þjóð í heiminum nema Færeyingar meiri forða af próteineiningum á mann.

Ef samgöngur rofna milli Íslands og umheimsins, stöðvast tæknivæddur landbúnaðurinn eins og aðrar atvinnugreinar. Flestar frystigeymslur eru hins vegar knúnar rafmagni frá vatnsaflsstöðvum, sem geta haldið áfram starfrækslu í olíuskorti.

Norðmenn eru sagðir styrkja hvern bónda í sama mæli og Íslendingar gera. En sá er munurinn, að þeir eru í svipaðri aðstöðu og Bretar. Skattgreiðendurnir að baki hvers bónda eru miklu fleiri en hér á landi. Bændur eru þar mun minni hluti þjóðarheildarinnar en bændur eru á Íslandi. Styrkirnir þar eru skattgreiðendum því ekki eins tilfinnanlegir og þeir eru hér.

Ósönn er grýlan um skort á landbúnaðarafurðum, ef styrkirnir minnkuðu. Í rauninni er hér haldið uppi gífurlegri offramleiðslu, sem reynt er að fela með gífurlegum niðurgreiðslum. Sem dæmi má nefna, að einungis helmingur framleiddrar mjólkur er drukkinn, þrátt fyrir niðurgreiðslurnar. Hitt fer í vinnslu. Jafnvel um hávetur er verið að framleiða mjólkurduft til útflutnings með uppbótum.

Misjafna framleiðslu mjólkur eftir árstímum má jafna með G-vörutækni þeirri, sem farin er að ryðja sér til rúms. Og ekki má heldur gleyma því, að jafnvel mjólk má flytja inn í kælivögnum í bílaferjum, ef þjóðin kærir sig um.

Fullt tillit verður hins vegar að taka til röksemdarinnar um, að samdráttur í landbúnaði mundi leiða til atvinnumissis í landbúnaði og í vinnslustöðvum landbúnaðarafurða. Allar tillögur um breytta skipan landbúnaðarmála, svo sem afnám niðurgreiðslna, útflutningsuppbóta og annarra beinna styrkja, verða að taka tillit til þessa vandamáls.

Lausnin felst að sjálfsögðu í að nota í nokkur ár verulegan hluta 11600 milljón króna árlegs sparnaðar af afnámi beinna styrkja til að búa til atvinnutækifæri um land allt í öðrum atvinnugreinum en landbúnaði og vinnslu landbúnaðarafurða.

Slík lausn er ákaflega ódýr í samanburði við hina gífurlegu byrði, sem landbúnaðurinn er nú á skattgreiðendum og neytendum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Verndar ekki gjaldeyri

Nauðsynlegt er að gera upp gjaldeyrisdæmi landbúnaðarins, þegar þjóðhagslegt gildi atvinnugreinarinnar er metið. Sumpart notar landbúnaðurinn gjaldeyri, sumpart aflar hann gjaldeyris eða sparar hann og sumpart hindrar hann þjóðina í að beita kröftum sínum að arðbærum verkefnum, sem afla gjaldeyris eða spara hann.

Árið 1975 notaði landbúnaðurinn gjaldeyri fyrir 4400 milljónir króna. Fyrir þetta var keypt skepnufóður, tilbúinn áburður, eldsneyti og vélar til landbúnaðar. Þessi háa tala endurspeglar annars vegar mikla tæknivæðingu og hins vegar rýra landkosti, sem kalla á mikinn áburð og mikið fóður.

Sama ár aflaði landbúnaðurinn og búvöruiðnaðurinn gjaldeyris fyrir 3300 milljónir króna. Fyrir þetta var selt kjöt, ull, gærur, skinn, húðir, ullarteppi, lopi, band og prjónavörur. Annars vegar er þarna um að ræða uppbótavörurnar frægu og hins vegar iðnaðarvörur, sem nokkrar vonir hafa verið bundnar við.

Dæmi gjaldeyrisöflunar og gjaldeyrisnotkunar er landbúnaðinum verulega óhagstætt samkvæmt þessu. En auðvitað sparar landbúnaðurinn nokkurn gjaldeyri. Erfitt er að meta þann sparnað, því að verð landbónaðarafurða er hér á landi óheyrilega miklu hærra en í nágrannalöndunum.

Hér í þessum dálkum hefur verið stungið upp á innflutningi nautakjöts, svínakjöts, kjúklinga, eggja, smjörs og kartaflna, Ef allar þessar vörur væru eingöngu fluttar inn og engar framleiddar hér heima, yrði kostnaðurinn í erlendum gjaldeyri um 3000 milljónir króna.

Þar með er gjaldeyrisdæmi landbúnaðarins komið í nokkurn plús. En þá er eftir að taka tillit til þess, að óhemjulegt vinnuafl fer í landbúnað, vinnslu landbúnaðarafurða og búvöruiðnað. Telja má öruggt, að finna megi raunhæfari verkefni fyrir mikið af þessu fólki, úr því að framboð atvinnutækifæra er mun meira en eftirspurnin.

Að svo miklu leyti sem arðbær verkefni bíða vinnufúsra handa hér á landi, er þar um að ræða starfsemi, sem annaðhvort aflar gjaldeyris eða sparar hann. Að svo miklu leyti sem slíkt vinnuafl er bundið í landbúnaði, vinnslu landbúnaðarafurða og búvöruiðnaði, hindrar það þessa gjaldeyrisöflun og gjaldeyrissparnað.

Hér verður ekki gerð tilraun til að meta þessa stöðu til gjaldeyris, enda leikur mikil óvissa um möguleikana á arðbærum verkefnum fyrir fólk, sem bætist á vinnumarkaðinn. Það ætti þó að vera ljóst, að möguleikarnir eru mun meiri en sem nemur þeim gjaldeyri, er færi í að kaupa erlendar landbúnaðarafurðir.

Niðurstaðan verður því sú, að gjaldeyrisdæmið sé landbúnaðinum óhagstætt. Hann notar mikinn gjaldeyri án þess að spara mikinn gjaldeyri í þeim vörum, sem ella yrði að flytja inn. Þar að auki aflar hann ekki mikils gjaldeyris, þrátt fyrir gífurlegar fórnir skattgreiðenda í útflutningsuppbótum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið