arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Námsmenn í mótvindi.

Athyglisvert er, hversu útbreidd er andúð meðal almennings á málstað námsmanna í lánamálum þeirra. Gagnrýnisskrif í dagblöðum segja ekki nema hluta af því illa umtali, sem námsmenn sæta um þessar mundir.

Menn segja námsmenn Iifa hóglífi. Þeir eigi bíl og dýrustu hljómflutningstæki, búi í kostnaðarsömu hjónabandi, fljúgi heim í frí tvisvar til þrisvar sinnum á ári, ef þeir stundi nám erlendis, og heimti vínveitingar í félagsheimili sínu, séu þeir við nám heima.

Eflaust er það upp og ofan, hvernig námsmenn fara með fé og ef til vill hafa aukizt kröfur þeirra til lífsins gæða.

Jafnvel fyrrverandi námsmenn eru gagnrýnir og segja sjálfa sig ekki hafa verið svona hóglífa í þá gömlu, góðu daga. Þeir hafi þá sníkt sér far með fiskiskipum til náms erlendis, hafi dregið fram lífið á tekjum af sumarvinnu og neitað sér um hjónabandssælu.

En sjálfsagt hefur einnig þá verið upp og ofan, hvernig námsmenn fóru með fé. Íslendingar hafa áratugum saman, á tímum stríðsgróða og síldarævintýra, vanið sig á töluverða eyðslusemi og gefið börnum sínum slæmt fordæmi.

Menn hafa líka áhyggjur af því, að námsmenn séu of margir, raunar miklu fleiri en þjóðfélagið hafi þörf fyrir. Sumir þeirra stundi varla nokkurt nám, sem heitið geti, og lifi samt á lánum, sem séu í rauninni styrkir, af því að verðbólgan geri endurgreiðslurnar verðlitlar.

Í rauninni er það þetta, sem er kjarni vandamálsins. Lánasjóður námsmanna er gjaldþrota, af því að námsmönnum hefur fjölgað svo ört og af því að endurgreiðslur fyrri lána eru honum harla lítils virði.

Ef til vill væri unnt að tengja Iánin meira árangri í námi og þeim stigum, sem menn taka á námsferli sinum. Og ef til vill væri unnt að verðtryggja lánin að einhverju eða verulegu leyti. Slíkt væri raunar skynsamlegra aðhald en sú drákonska aðferð að klippa skyndilega og óvænt á lánin, eins og nú hefur verið gert.

En ríkisstjórnin verður fyrir þrýstingi úr ýmsum áttum, ekki eingöngu frá námsmönnum. Hin alvarlega staðreynd er sú, að stjórnin mundi verða meira gagnrýnd af almenningi fyrir að láta undan námsmönnum heldur en hún er nú gagnrýnd af námsmönnum fyrir að gefa lítið eftir.

Verkfallshótanir magna þessa andúð í þjóðfélaginu. “Fari þeir bara í frí”, segir fólk og lætur sig litlu varða, þótt námsmenn segist ætla að leggja niður nám til að þrýsta fram kröfum sinum. Það viðrar því ekki vel fyrir námsmenn um þessar mundir.

Hér verður ekki sett fram nein patentlausn á hinum mikla vanda, sem margir námsmenn eru í vegna frestunar á útborgun lána. Aðeins skal sett fram sú skoðun, að ekki verði haldið þannig á málum, að langskólanám verði forréttindi barna velstæðra foreldra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ölmusan enn á ferð.

Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir, að 27.550.000 krónur renni til blaða og að sérstök nefnd stjórnmálaflokkanna skipti þessu fé niður. Ljóst er því, að stjórnmálaflokkarnir hyggjast halda áfram hinum hvimleiðu dagblaðastyrkjum, sem verið hafa á fjárlögum undanfarin ár.

Fé þessu er veitt undir yfirskini ástar á prentfrelsi. Stjórnmálamennirnir segjast með þessu vera að verjast því, að dagblaðadauði, sem nokkuð hefur borið á erlendis, haldi innreið sína hér á landi. Þetta gæti verið nokkuð snotur hugsjón, en er því miður ekki í samræmi við raunveruleikann.

Þessar rúmu 27 milljónir á ári eru í rauninni þáttur af samtryggingu stjórnmálaflokkanna og fela í sér vörn þeirra gegn prentfrelsi í landinu. Þær eru notaðar til að halda úti flokkspólitískum og einlitum blöðum og hjálpa þeim til að halda markaði fyrir venjulegum og almennilegum blöðum í líkingu við þau, sem dafna erlendis.

Í ár eins og undanfarin ár hefur hluti blaðafjárins verið notaður til kaupa á 450 eintökum af hverju blaði, Alþýðublaðinu, Tímanum, Morgunblaðinu, Vísi, Þjóðviljanum og Nýjum þjóðmálum. Hinum hluta fjárins hefur verið skipt milli þingflokkanna í hlutfalli við alþingismannatölu þeirra. Flokkarnir hafa síðan hver skipt sinni upphæð á velviljuð dagblöð og málgögn úti á landi.

Öll dagblöðin, Alþýðublaðið, Tíminn, Morgunblaðið, Vísir og Þjóðviljinn hafa fengið þennan beina styrk. Vísir var að vísu ekki í náðinni fyrri hluta þessa árs vegna óhóflegs sjálfstæðis gagnvart Sjálfstæðisflokknum, en nú mun hafa verið bætt úr því.

Beini styrkurinn og blaðakaupin eru mikilvægur þáttur í rekstri flokkspólitísku blaðanna. Sem dæmi má nefna, að kaup ríkisins á 450 eintökum Alþýðublaðsins nema meiru en 10% af sölutekjum blaðsins. Enda veitir hinum einsýnu dagblöðum ekki af slíkri aðstoð. Þau þyrftu raunar mun hærri styrk til að bæta sér upp óvinsældirnar hjá blaðalesendum.

Nýja blaðið, Dagblaðið, tekur ekki þátt í þessari samtryggingu stjórnmálaflokkanna. Dagblaðið hefur ekki óskað eftir 450 eintaka gustukakaupum ríkisins og hyggst ekki fara fram á þau. Dagblaðið hefur ekki heldur óskað eftir neinni annarri þátttöku í 27 milljóna herfangi dagblaðanna og ætlar sér að neita slíkri þátttöku, ef hún býðst.

Dagblaðið getur virðingar sinnar vegna ekki hengt sig á klafa stjórnmálaflokka, ríkisstjórnar og fjármálaráðuneytis. Dagblaðið er kostað af lesendum sínum og skrifað fyrir þá, en ekki fyrir valdastofnanir þjóðfélagsins. Eigin tekjur blaðsins eiga að tryggja afkomu þess, en engar pólitískar ölmusur né pólitísk samtrygging.

Athyglisvert er, hve litla möguleika kjósendur hafa á að koma í veg fyrir spillingu á borð við blaðaféð. Þeir geta ekki skipt um flokka, því að allir flokkarnir eru hjartanlega sammála um að magna sameiginlegt herfang sitt, hvort sem það heitir blaðafé, þingflokkastyrkur eða fríðindi alþingísmanna. Það er ekki laust við, að fleira sameini flokkana en sundri þeim. Barátta gegn blaðaölmusunni gæti verið eitt af mörgum verðugum verkefnum varnarfélags skattgreiðenda, ef duglegir menn gætu komið slíku félagi á fót.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tvö góð ráð.

Eitt helzta sérkenni íslenzka lánakerfisins er, að fjármagnið er sumpart lánað og sumpart gefið. Í fæstum tilvikum eru lán verðtryggð. Yfirleitt eru þau endurgreidd í mun verðminni krónum en þeim, sem upphaflega voru lánaðar.

Þetta veldur takmörkuðu framboði á fjármagni og nær takmarkalausri eftirspurn. Allir vilja fá sem flest og stærst lán. Hækkun vaxta hefur engin áhrif á þennan lánaþorsta, af því að verðbólgan er jafnan miklu meiri en vextirnir.

Bankar og sjóðir eru hér á landi hreinar úthlutunarstofnanir eða skömmtunarskrifstofur. Þetta gengur skást í bönkunum, því að margir bankastjórar reyna að skammta mest til skynsamlegrar og arðbærrar fjárfestingar. Áhrif stjórnmálamanna á bankana eru þó nægilega mikil til að hindra fullkomlega eðlileg og heiðarleg vinnubrögð á þessu sviði.

Ástandið er miklu verra í hinum opinberu og hálfopinberu sjóðum. Þar fer pólitíkin hamförum. Þrýstihóparnir berjast af grimmd um fjármagnið. Sú barátta fer að verulegu leyti fram á Alþingi. Þar haga margir þingmenn sér fremur sem umboðsmenn þrýstihópa en sem umboðsmenn kjósenda.

Þrýstihóparnir reyna að koma sínum mönnum á framboðslista, síðan inn á þing og loks í fjárveitinganefnd og aðrar stjórnir, sem útdeila fjármagni. Harðastur er slagurinn milli kjördæmanna í fjárveitinganefnd og í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Næstharðastur er svo slagurinn milli atvinnuveganna um skiptingu peninganna milli hinna ýmsu sjóða.

Þetta býður heim margvíslegri spillingu. Sjóðirnir eru notaðir til að ofsækja suma og hygla öðrum. Klíkuskapur er landlægur og stórfelld hætta er á mútum og annarri slíkri spillingu af alvarlegasta tagi.

Tvær aðgerðir eru nauðsynlegar til að lækna þetta rotna lánakerfi. Annars vegar þarf að létta úthlutun fjár af herðum stjórnmálamanna og fela hana fagmönnum. Hins vegar þarf að verðtryggja fjárskuldbindingar.

Lánaskömmtun og stjórnmál fara ekki saman. Útlán eiga að fara fram í bankakerfinu og draga þarf úr afskiptum stjórnmálamanna af stjórn bankanna. Jafnframt er nauðsynlegt, að hinir sjálfstæðu bankar séu sem flestir, svo að hin mikla valdaaðstaða bankastjóranna dreifist á sem flestar herðar.

Hitt úrræðið er “að verðtryggja hvers konar inn- og útlán peningastofnana og allar fjárskuldbindingar einkaaðila og opinberra aðila samkvæmt sérstakri vísitölu, þannig að þær breytist í hlutfalli við breytt verðlag”, eins og Magnús E. Guðjónsson, framkvæmdastjóri Sambands íslenzkra sveitarfélaga lagði nýlega til í kjallaragrein í Dagblaðinu.

Slík verðtrygging mundi draga úr misrétti í þjóðfélaginu, draga úr misræmi framboðs og eftirspurnar, draga úr hóflausri og óarðbærri fjárfestingu og siðast en ekki sízt draga úr sjálfri verðbólgunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ekki meiri mjólk í kúnni.

Í iðnríkjunum umhverfis okkur er víðast litið á sjávarútveg sem eins konar landbúnað, sem lítið kvígildi á þjóðfélaginu, er óhjákvæmilega sé rekið með tapi og þurfi verulega styrki frá hinu opinbera. Þannig er þetta til dæmis í Bretlandi og Vestur-Þýzkalandi og nú síðast einnig í Noregi.

Hér er sjávarútvegurinn og þar með talinn fiskiðnaðurinn hins vegar undirstöðugrein, sem aðrar atvinnugreinar byggja að nokkru leyti á tilveru sína og sem heldur uppi umfangsmikilli yfirbyggingu þjóðfélagsins. Fiskveiðar og fiskvinnsla gegna hér sama hlutverki og stóriðjan gegnir í hinum gamalgrónu iðnríkjum.

Þjóðfélagið skattleggur undirstöðugrein sína með tiltölulega einfaldri aðferð, sem ekki kemur fram á skattseðlum. Með gróflega rangri gengisskráningu flytur það peninga frá sjómönnum, útgerð, fiskverkafólki og fiskvinnslu og dreifir þeim út í þjóðfélagið. Með þessum hætti fá aðrir landsmenn tekjuauka, um leið og staðið er undir viðamiklu ríkisbákni og annars ósjálfbjarga landbúnaði.

Þetta hefur verið hægt, af því að við erum í fremstu röð í fiskvinnslu og sennilega fremstir allra í fiskveiðum. Hér er vel þjálfuð og dugleg stétt sjómanna, skipa- og tækjakostur óvenju góður og nálægð miða og hafna með bezta móti. Enda eru aflabrögð íslenzkra skipa tvisvar til tíu sinnum meiri á hvern sjómann en í fiskveiðum annarra þjóða. Þetta er okkar sérgrein, okkar stóriðja.

Ekki bera aðilar þessarar undirstöðugreinar samt mikið úr býtum. Sjómenn eru hér tekjulægri en í nágrannalöndunum. Fiskverkafólk er hér mun tekjulægra en í nágrannalöndunum. Íslenzk útgerð á í mesta basli, siglir í skuldafeni og getur ekki endurnýjað sig nema með 80-90% lánum. Fiskiðjan á í sama basli og hefur meira að segja minni fjárfestingu en landbúnaðurinn á hverju ári.

Erfiðleikarnir eru svo miklir, að ríkið og bankarnir eru í vaxandi mæli að taka yfir stjórn þessarar greinar. Þjóðhagsstofnunin reiknar út, hve mikið ríkið þurfi að millifæra til að gera fiskveiðar og fiskiðju upp á núlli á hverju rekstrarári. Risið hefur flókið kerfi millifærslusjóða, sem er að slíta sundur samband rekstrarhagkvæmni og tekna í útgerð. Þetta er hálfgildings ríkisrekstur, sem er smám saman að spilla afköstum fiskveiða og fiskvinnslu og um leið að slátra kúnni, sem þjóðin lifir á.

Um leið kalla þrýstihópar þjóðfélagsins stöðugt á meiri mjólk úr kúnni. Bezt hafa komið sér fyrir þrýstihópar landbúnaðar og byggðastefnu, sem gína með sjálfvirkum bætti yfir lunganum úr fjárfestingarpeningum þjóðarinnar. Næst koma þrýstihópar félagslegs réttlætis, sem telja, að á því sviði getum við haldið til jafns við auðugustu iðnaðarþjóð Evrópu, Svía.

Nú erum við komnir nálægt leiðarenda. Við getum ekki endalaust arðrænt útgerð og fiskiðju, því að fiskunum í sjónum fer ört fækkandi. Jafnframt er iðnaðurinn þess vanbúinn að taka við hlutverki vinnuþræls þjóðarinnar, því að gengisskráningin hefur haldið honum niðri eins og útgerð og fiskiðju, spillt samkeppnismöguleikum hans innanlands og hindrað útflutningsmöguleika hans.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þverstæðar staðreyndir.

Nokkrar óþægilega þverstæðar staðreyndir í sjávarútvegsmálum hafa verið dregnar fram í dagsljósið að undanförnu. Þær voru meðal annars teknar til umræðu hér í leiðara Dagblaðsins í gær. Þar var gagnrýnt, að hvellurinn af stöðvun veiðanna um daginn skyldi ekki hafa leitt til neinnar ákvörðunar né neins samkomulags um rannsókn á þessum óþægilegu þverstæðum.

Íslenzkir sjómenn eru svo aflasælir, að hver þeirra dregur að meðaltali helmingi meiri fisk úr sjó en hver sjómaður þeirra þjóða, sem næst okkur koma að aflasæld. Samt eru íslenzku sjómennirnir töluvert tekjulægri en hinir erlendu sjómenn, sem miðað er við. Þessar tvær óhrekjanlegu staðreyndir rekast gersamlega á.

Íslenzk fiskiðja fær hráefni sitt á miklu lægra verði en gengur og gerist hjá nálægum fiskveiðiþjóðum og selur afurðir sinar á svipuðu verði eða heldur hærra verði en aðrir gera. Samt er íslenzkt fiskverkafólk nærri helmingi tekjulægra en hliðstætt starfsfólk hjá hinum sömu þjóðum. Þessar tvær óhrekjanlegu staðreyndir rekast gersamlega á.

Ef hlutur sjómanna væri sóttur með hækkun fiskverðs einni saman, leiddi það til þess, að fiskiðjan gæti ekki einu sinni greitt sínu starfsfólki þau lágu laun, sem það fær í dag. Það er ekki unnt að leysa vandamál fiskveiða á kostnað fiskiðju né heldur öfugt, því að þverstæðurnar gilda beggja megin markanna.

Ef fiskverðið væri hækkað á þann hátt, að útgerðin fengi af óskiptu verði sömu upphæðir og hún fær núna úr sjóðum, sem fiskiðjan greiðir í, væri rotnu millifærslukerfi rutt úr vegi, en þverstæður lífskjaranna væru áfram í fullu gildi.

Er skýringin á þverstæðunum þá sú, að óhóflegur gróði sé annað hvort í útgerð eða fiskiðju eða í báðum greinunum? Það er meira en litið vafasamt, þegar tekið er tillit til lítillar og hægrar myndunar eigin fjár í þessum greinum, þungrar skuldabyrði og sífelldra björgunaraðgerða af hálfu banka og stjórnvalda.

Er skýringin þá fremur sú, að útgerð og fiskiðja sé svo dæmalaust illa rekin hér á landi? Telja má, að rekstur útgerðar verði skynsamlegri, þegar lagt hefur verið niður kerfi millifærslna fram hjá fiskverði, en það eitt er ekki neinn veginn nægileg skýring. Í fljótu bragði virðist rekstur íslenzkra fyrirtækja á þessum sviðum ekki vera ólíkur hliðstæðum rekstri í nágrannalöndunum.

Er skýringin á þverstæðunun þá sú, að mismunur sé á afskiptum ríkisins hér og í nágrannalöndunum? Við vitum, að útgerð og fiskiðja er víða styrkt í nágrannalöndunum en ekki hér. Þessi skýring nægir ekki heldur til að skýra þann grófa mun, sem er á þverstæðunum, er raktar voru hér að framan.

Hvenær átta menn sig á meginskýringunni, sem er jafn augljós og hún er óvinsæl? Það er einmitt kolröng gengisskráning, sem veldur því, að verulegur hluti af tekjunum, sem ættu að renna til sjómanna og fiskverkafólks, er fluttur út í þjóðfélagið til að standa undir landbúnaði, ríkisbákni og öðrum slíkum meintum þörfum þjóðfélagsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stærstu málin gleymdust.

Ekki er hægt að segja annað en að vel hafi tekizt að leysa verkfallið á veiðiflotanum, þótt málsaðilar hafi alveg sparað sér að kafa niður í grundvallarvandamál sjávarútvegsins, önnur en sjóðakerfið illræmda.

Útlitið var dökkt, þegar verulegum hluta flotans hafði verið lagt til að mótmæla fiskverðinu, sem fulltrúar sjómanna höfðu nýlega samið um í verðlagsráði. Er sjómenn höfðu þannig afneitað fulltrúum sínum, virtist ekki auðvelt að finna lausn.

Salómonsdómurinn fannst hins vegar í góðum samlögum ríkisstjórnar og ráðuneytis annars vegar og sjómanna hins vegar. Ríkisstjórnin tók að sér að tryggja að hið nýja verð ráðsins fæli í sér þær 3,5% kjarabætur, sem ráðið taldi sig vera að veita, en sjómenn efuðust um, að væri rétt reiknað.

Jafnframt lofaði ríkisstjórnin að sjá um, að endurskoðunin á sjóðakerfi sjávarútvegsins yrði búin fyrir 1. desember í ár. Og þjóðhagsstjóri gaf undir fótinn með, að olíusjóðurinn og tryggingasjóðurinn yrðu lagðir niður. Þetta eru líklega beztu fréttirnar frá friðarsamningunum.

Að svo miklu leyti sem sjóðakerfið hefur verið notað til að koma aflaverðmætum undan hlutaskiptum, er það blekking gagnvart sjómönnum og mismunun á útgerðarfyrirtækjum. Skipin hafa notið þessa fjár í hlutfalli víð eyðslu á olíu og öðrum rekstrarvörum og í hlutfalli við skuldirnar, sem á skipunum hvíla. Þetta hefur gerzt á kostnað þeirra skipa, sem mestum afla hafa náð með minnstum tilkostnaði.

Með þessu kerfi var verið að slíta sundur sambandið milli rekstrarhagkvæmni og tekna. Búið var að koma á hálfgildings ríkisrekstri í útgerðinni og sljóvga tilfinningu útgerðarstjóra og skipstjóra fyrir hagkvæmni í rekstri. Afnám þessa rotna kerfis verður áreiðanlega til mikilla bóta.

Í friðarsamningunum var hins vegar engin tilraun gerð til að svara áleitnum spurningum, sem sjómenn og fiskverkafólk hafa verið að spyrja. Spurt hefur verið, hvers vegna tekjur sjómanna eru hér lægri en í nágrannalöndunum, þótt aflinn á hvern sjómann sé hér helmingi meiri en þar. Spurt hefur verið, hvers vegna fiskverð sé lægra hér en í nágrannalöndunum. Og spurt hefur verið, hvers vegna tekjur fiskverkafólks séu lægri hér en í nágrannalöndunum, þótt útflutningsverð fiskafurða sé hið sama.

Það væri áreiðanlega verðugt verkefni fyrir hagfræðinga ríkisins að glíma við þessar þrautir. Þjóðin þarf að fá að vita, hvort útgerð og fiskvinnsla séu verr rekin hér en annars staðar. Þjóðin þarf að fá að vita, hvort ríkið skattleggur þessa starfsemi óhóflega til að halda uppi annarri og óarðbærri starfsemi í landinu. Og þjóðin þarf að fá að vita, hvort ríkið beitir kolrangri gengisskráningu til að blóðmjólka sjávarútveg og fiskiðnað.

Líklegast er, að skýringuna sé ekki að finna í rekstri útgerðar og fiskiðnaðar, heldur í hinu tvennu, óhóflega fjárfreku ríkisvaldi og kolrangri gengisskráningu. En þetta þurfa sérfræðingar að meta, því að sjómenn og aðrir landsmenn eiga kröfu á að fá að vita þetta.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ræningjaflokkar.

Yfirstjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins er eitt greinilegasta dæmið um hina grófu stjórnmálaspillingu, sem ríkir hér á landi. Þar sitja á toppnum tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins og úthluta eftir pólitískum geðþótta fjórum milljörðum króna á ári.

Þetta er jafnfráleit útlánaaðferð og sú, sem var fyrir síðustu kosningar, þegar kommissarar Framkvæmdastofnunarinnar voru þrír, fulltrúar Framsóknarflokks, Alþýðubandalags og Samtaka frjálslyndra og vinstri manna. Með þessari aðferð eru stjórnmálaflokkarnir að gera sig að skipulögðum ræningjaflokkum, sem berjast um herfangið, er þeir kreista úr langþreyttum skattgreiðendum.

Allir flokkarnir eru samsekir í þessu kerfi, en sök Sjálfstæðisflokksins er þyngst, af því að hann hefur með þessu svikið kjósendur sína. Sigur sinn í siðustu kosningum vann hann meðal annars vegna gagnrýni sinnar á Framkvæmdastofnuninni og kommissarakerfi hennar. Nú hefur hann verið víð völd í meira en ár án þess að gera neitt í málinu.

Ellert B. Schram alþingismaður benti á þetta í kjallaragrein í Dagblaðinu fyrir nokkru. Svik flokksins á stefnu sinni kallaði hann réttilega “pólitískt siðleysi af versta tagi”.

Í alvörulöndum er fagmönnum falið að sjá um útlán. Þeir meta stöðu þeirra fyrirtækja og stofnana, sem óska eftir lánum, meta endurgreiðslugetu þeirra og arðsemi þeirrar starfsemi, sem lánað er til. Nokkur vísir að þessu er í bankakerfi okkar, þótt stjórnmálaflokkarnir geti þar haft ýmis óbein afskipti.

En bankakerfið hér er mjög fjárvana. Ríkisvaldið undirbýður það með sölu verðtryggðra spariskírteina, sem það endurgreiðir síðan með nýjum spariskírteinum. Siðar eiga börnin okkar að borga þennan ránsfeng, þegar þau eru orðin skattgreiðendur. Við þetta bætast svo mörg hundruð milljóna á fjárlögum, sem stjórnmálamennirnir sækja beint í vasa skattgreiðenda.

Herfanginu er svo skipt milli Framkvæmdastofnunarinnar og ýmissa annarra sjóða, sem lúta beinni pólitískri stjórn þeirra ræningjaflokka, sem eru ofan á hverju sinni. Samtals er þetta fé verulegur hluti af því fjárfestingarfé, sem þjóðin hefur til umráða.

Reynsla er fyrir því bæði hér á landi og annars staðar, að pólitískar lánveitingar bjóða heim spillingu, klíkuskap, ofsóknum, ívilnunum, mismunun og mútum. Þær breyta stjórnmálaflokkunum í ræningjaflokka og grafa undan fjármálasiðferði í þjóðfélaginu.

Það er engin furða, þótt okkur gangi illa í efnahagslífinu, þegar við köstum takmörkuðu fjármagni okkar á glæ með því að afhenda það stjórnmálamönnum til ráðstöfunar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Róm er að brenna.

Upplausnin í þjóðfélaginu magnast viku eftir viku. Okkur berast í sífellu nýjar og nýjar upplýsingar um, að Róm sé að brenna. Jafnframt fjölgar stöðugt þrýstihópunum, sem skera upp herör til að ná sem mestu herfangi úr rústum efnahagslífsins.

Um daginn fengum við að vita, að þorskurinn færi þverrandi á Íslandsmiðum vegna gífurlegrar ofveiði og að fiskútgerðina yrði að draga saman til að bjarga fiskistofnunum.

Núna fyrir helgina fengum við að vita, að þjóðartekjumar muni á þessu ári rýrna um 9% eða meira en nokkru sinni síðan þjóðin fékk sjálfsforræði og að ekki eru horfur á bata að sinni.

Við vissum áður, að lífskjörin hafa stórversnað og að flestar mikilvægustu atvinnugreinarnar hanga á nástrái. Við vissum áður, að gjaldeyrisvarasjóðurinn var búinn að vera og að lánamöguleikar erlendis hafa rýrnað að marki.

Víð erum alltaf að fá nýjar og nýjar staðfestingar á, að Róm er að brenna.

Ríkisstjórnin steig hálft skref til úrbóta, er hún lagði fram fjárlagafrumvarp með verulegum niðurskurði á ýmsum sviðum. En hún steig ekki skrefið til fulls, því að frumvarpið gerir ráð fyrir 20% aukningu ríkisútgjalda á næsta ári. Og svo eiga þingmennirnir eftir að hlaða á frumvarpið margvíslegri og kostnaðarsamri óskhyggju sinni.

Þeir eru mjög fáir, sem hlusta á aðvörunarorð ríkisstjórnarinnar, enda hefur hún ekki gengið á undan með nægilega góðu fordæmi. Hún þorir ekki að hverfa frá smáskammtalækningunum yfir í hreinan uppskurð, sem einn getur snúið við hinu ömurlega efnahagsdæmi.

Í auraleysi ríkisins voru námsmenn skornir niður. Þeir risu upp á afturfæturna og höfðu raunar gild rök til síns máls. Allar horfur eru á, að ríkið gefist upp fyrir þeim og lofi fullum leiðréttingum, þótt það hafi engin efni á slíku.

Opinberir starfsmenn láta ófriðlega og heimta verkfallsrétt. Þeir hóta að beita ólöglelgum verkföllum til að knýja hann fram. Þeir eru sjálfsagt orðnir langþreyttir á lélegum lífskjörum og kunna að fá sitt fram. En vonandi kemur þá ekki í ljós, að skattgreiðendur telji þá bezt geymda í verkfalli.

Sjómenn hafa siglt í land, sáróánægðir með lágt fiskverð og sjóðagreiðslur framhjá hlutaskiptum. Klögumál þeirra eiga mikinn rétt á sér eins og margra annarra. Gallinn er sá, að sjálfir fulltrúar sjómanna bera með öðrum ábyrgð á því fiskverði, sem nýlega var sett, þannig að raunar hefði það staðið sjómönnum nær að koma á betra sambandi milli sín og fulltrúa sinna.

En flotinn er í höfn og menn æpa hver á annan. Enginn fyrirfinnst gullasninn, er geti leyst hina botnlausu fjárþörf á þessu sviði fremur en öðrum. Skattgreiðendur verða svo ekki flegnir fremur en orðið er, þegar Róm er brunnin.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið