arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Taktu þátt

Ertu í vanda?

Mörgum Íslendingum finnst nú þegar, sem þeim muni reynast erfitt að gera upp hug sinn í kjörklefanum að vori eða sumri, þegar kosið verður til alþingis. Þeim finnst þeir vera áhorfendur að sorgarleik. Þeir eru reiðir, en vita ekki, hvað gera skal.

Eiga þeir að kjósa flokkseigendafélag Sjálfstæðisflokksins, máttugasta stjórnmálaafl landsins, umboðsskrifstofu sjálfs kerfisins? Félag þetta syngur um frelsi og framtak, en ber um leið ábyrgð á ríkisþenslu. miðstýringu, sjóðakerfi og verðbólguveltu handa gæðingum. Flokkseigendafélagið rekur þjóðfélagið sér og sínum til fjárhagslegs ávinnings í krafti eignarhaldsins á stærsta stjórnmálaflokknum.

Eiga þeir að kjósa uppreisnarmenn innan Sjálfstæðisflokksins á borð við Albert Guðmundsson, sem segir margt, er þér líkar, en styður svo svindlið, þegar að Víðishúsi kemur?

Eða eiga þeir að kjósa aðra uppreisnarmenn, sem ekki rúmast innan flokksins og fara fram undir kjörorðum um frjálst val, öfluga stjórn og svo framvegis, en hafa ekki von um að ná manni á þing?

Eiga þeir að kjósa Framsóknarflokkinn, opinn í báða enda? Þetta er mesti íhaldsflokkur landsins og breiðir útblásnar hugsjónir yfir ýlduna af braski með auð og völd. Í raun er þessi flokkur annars vegar rekinn sem fyrirgreiðslustofnun og hins vegar sem hagsmunamiðstöð vinnslustöðva og sölustofnana landbúnaðarafurða.

Eiga þeir að kjósa Alþýðuflokkinn undir merkjum nýrra þingmanna á borð við Vilmund Gylfason? Sumir munu telja þann kost skástan, þótt þeir séu hræddir við hjáleigubúskapinn. Í tvö ár hefur flokkurinn gert út málstað sinn á kostnað Vísis, stuðningsblaðs flokkseigendafélags Sjálfstæðisflokksins. Og á þessu ári eiga Norðmenn að hlaupa undir bagga. Hvað vilja þessir göfuglyndu hjálparmenn?

Eiga kjósendur að velja Alþýðubandalagið, lokaðasta flokk landsins? Sá flokkur er svo stirðnaður, þrátt fyrir fána umhverfisverndar, bændarómantíkur, kvenréttinda, revíuskálda og skólamennsku, að hann þorir ekki að leyfa almennum stuðningsmönnum að velja frambjóðendur til alþingis.

Eða eiga þeir jafnvel að kjósa Frjálslynda og vinstri menn, sem ætluðu að sameina alla vinstri menn, en geta svo tveir saman ekki komið sér saman um afstöðu á þingi. Þessi flokkur hefur ekki miklu meiri möguleika á að ná manni á þing en sértrúarflokkar á hægri væng. Og kjósendur hafa litla trú á skútum, sem engan afla fá í vaðandi síld.

Auðvitað verða menn þreyttir, þegar þeir horfa yfir þennan völl íslenzkra stjórnmála. Sumir heimta betri flokka með blóm í haga, en vita undir niðri, að ný útgerð af því tagi ber ekki árangur. Svo er vandinn raunar kjósendum sjálfum að kenna. Þeir kjósa og láta þar við sitja. Að öðru leyti eru þeir áhorfendur.

Samt er enginn flokkurinn svo fúll, að heiðarlegt og ákveðið fólk geti ekki bætt hann. Þess vegna er eina ráðið, sem unnt er að gefa, einmitt þetta:

Taktu þátt!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hinir ljósfælnu

Árum saman hefur tíðkazt sérkennilega ljósfælin afgreiðsla alþingis á styrkjum til Morgunblaðsins, Vísis, Tímans, Þjóðviljans og Alþýðublaðsins, – þeirra dagblaða, sem bundin eru á klafa stjórnmálaflokka.

Í fjárlagafrumvarpi stendur yfirleitt sama upphæð og samþykkt var á alþingi árið áður. Málið er síðan ekki rætt í neinni af þremur umræðum fjárlaga. Á síðustu stundu er svo skotið inn tillögu um 50% hækkkun, sem samþykkt er umræðulaust.

Þessi afgreiðsla hefur stundum farið fram að næturþeli, enda er það einkar vel viðeigandi. Síðan er reynt að þegja yfir sjálfsafgreiðslunni. En það hefur ekki tekizt síðan Dagblaðið kom á vettvang.

Í þetta sinn lögðu þingmennirnir Þórarinn Þórarinsson, Benedikt Gröndal og Ragnar Arnalds fram tillögu um hækkun ríkisstyrksins úr 40 milljónum króna í 62,5 milljónir króna. Þetta eru 4,5 milljón króna aukning á hvert blað. Tillagan var samþykkt.

Styrkurinn til Morgunblaðsins, Vísis, Tímans, Þjóðviljans og Alþýðublaðsins hefur flest árin hækkað töluvert meira en verðbólgan. Þessi blöð eru því stöðugt að verða háðari stærsta viðskiptavininum, ríkisvaldinu.

Jafnframt fækkar þeim stöðugt, sem kaupa og lesa þessi dagblöð ótilneyddir. Sú þróun hefur leitt til taprekstrar, sem stjórnmálaflokkarnir hafa reynt að bæta stuðningsblöðum sínum upp með ríkisstyrknum.

Smám saman litast viðhorf styrkþeganna til pólitískra grundvallaratriða. Einkum hefur þetta áhrif á afstöðu þeirra til ríkisvaldsins. Hinn voldugi viðskiptavinur verður smám saman að hinum góða frænda, sem bætir upp afskiptaleysi hins vonda almennings.

Morgunblaðið, Vísir, Tíminn, Þjóðviljinn og Alþýðublaðið eru veigamikill þáttur í hinu pólitíska bræðralagi, sem stundum er kallað “kerfið”. Með sérhverri aukningu á dagblaðastyrkjum verða þau bundnari hluti af kerfinu.

Frjálsir og óháðir kjósendur þurfa ekki á slíkum fjölmiðlum að halda. Þeir þurfa ekki dagblöð, sem til skamms tíma hleyptu aðeins útvöldum inn á síður sínar. Þeir þurfa ekki dagblöð, sem eru sammála um að þegja um fleira en þau rífast um.

Velunnarar frjálsrar hugsunar og heiðarlegra stjórnmála átta sig á þessu. Mikilvægt er, að þeir láti skilning sinn koma fram í verki, til dæmis með því að sannfæra vini sína um, að þeir eigi að hætta að kaupa ríkisstyrkt dagblöð kerfisins og snúa sér heldur að Dagblaðinu.

Eftir nýjustu sjálfsafgreiðslu flokksblaðanna þarf Dagblaðið 250 nýja áskrifendur til að halda óbreyttri samkeppnisaðstöðu gagnvart flokksblöðunum. Almenningur getur gefið stjórnmálamönnunum langt nef með því að útvega Dagblaðinu þessa áskrifendur.

Dagblaðið er ekki ríkisstyrkt. Það stendur með almenningi, en ekki með kerfinu. Það er opið skoðunum manna. Það varð til, m.a. af því að hin dagblöðin gegndu ekki hlutverki sínu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Blóðmörskeppurinn

Spillingin vann stórsigur á alþingi í síðustu viku, þegar þrjátíu þingmenn samþykktu að heimila ríkisstjórninni að kaupa Víðishúsið. Sigurinn fólst ekki í því, að meiri peningum en endranær væri sóað til einskis. Hann fólst fyrst og fremst í því, að spillingaröflin treystu sér til að koma grímulaus fram í skærara dagsljós en endranær.

Sjaldan hefur verið jafnvel skjalfest í opinberum gögnum, að flest mælir gegn þessum húsakaupum. Þessi gögn, sem birt voru í dagblöðum, sýndu, að húsverðið var 124 milljón krónum of hátt, auk margra annarra vandkvæða. Þetta umframfé er hrein gjöf til gæðinga Sjálfstæðisflokksins.

Samt treysti ekki einn einasti þingmaður ríkisstjórnarinnar sér til að greiða atkvæði gegn þessum fráleitu húsakaupum. Allir höfðu þeir þó lengi haft með höndum hin óvefengjanlegu skjöl, sem gagnrýnin byggðist á.

Aðeins tíu stjórnarþingmenn, þar af þrír ráðherrar, sátu hjá við atkvæðagreiðsluna og neituðu þannig að leggja sitt lóð á vogarskál spillingarinnar. Þeir, sem þannig eru lausir ábyrgðar, eru framsóknarmennirnir Einar Ágústsson, Halldór E. Sigurðsson, Jón Skaftason, Steingrímur Hermannsson og Þórarinn Þórarinsson, svo og sjálfstæðismennirnir Ellert Schram, Friðjón Þórðarson, Guðmundur H. Garðarsson, Gunnar Thoroddsen og Sigurlaug Bjarnadóttir.

Það vekur ekki furðu, að flokkseigendafélag Sjálfstæðisflokksins skuli standa að kaupunum á Víðishúsinu. Sú afstaða er í samræmi við almennt viðhorf flokkseigenda til skoðanakönnunar sjálfstæðismanna í Reykjavik. Hún er í samræmi við það sjónarmið þeirra, að skoðanir óbreyttra kjósenda Sjálfstæðisflokksins séu yfirleitt rangar.

Undarlegri er afstaða Alberts Guðmundssonar, sem kallað hefur flokkseigendafélagið sértrúarsöfnuð á þeim forsendum. að það hafni þeim vilja, sem kom fram hjá sjálfstæðismönnum í Reykjavík í öðru málefni sömu skoðanakönnunar. Hann greiddi atkvæði með kaupunum og var þannig sjálfum sér ósamkvæmur.

Sjálfstæðismennirnir, sem ábyrgð bera á spillingu Víðishússkaupanna, eru Albert Guðmundsson, Eyjólfur K. Jónsson, Geir Hallgrímsson, Guðlaugur Gíslason, Halldór Blöndal, Ingólfur Jónsson, Jóhann Hafstein, Jón Sólnes, Lárus Jónsson, Matthías Bjarnason, Matthías Mathiesen, Oddur Ólafsson, Ólafur G. Einarsson, Pálmi Jónsson, Pétur Sigurðsson. Ragnhildur Helgadóttir, Steinþór Gestsson. Sverrir Hermannsson og Þorvaldur G. Kristjánsson.

Framsóknarmennirnir, sem þessa ábyrgð bera, eru Ásgeir Bjarnason, Halldór Ásgrímsson, Ingi Tryggvason, Ingvar Gíslason, Jón Helgason, Ólafur Jóhannesson, Páll Pétursson, Stefán Valgeirsson, Tómas Árnason, Vilhjálmur Hjálmarsson og Þórarinn Sigurjónsson.

Allir þessir þingmenn réttu viljandi upp höndina um hábjartan dag til að stuðla að framgangi þessa verst ræmda þingmáls vetrarins. Einn þeirra, Páll Pétursson, var meira að segja svo kaldranalega ósvífinn að segja við atkvæðagreiðsluna: “Hvað munar um blóðmörskepp í sláturtíðinni.”

Þessi gætu verið einkunnarorð alþingis.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Aðalatriði jólanna

Íslenzkur almenningur fagnar jólum að þessu sinni með nokkru meiri peningaráð en að undanförnu. Þrátt fyrir miklar verðhækkanir er enn nokkuð eftir af áhrifum kauphækkananna síðastliðið sumar og haust. Kaupmenn tala um mikla sölu. Flestir munu hafa orðið að halda mjög í við sig í gjafakaupum á jólum síðustu árin, og nú losnar um viðjar. En vel mega menn vita af hættunni á skerðingu tekna innan skamms.

Ríkisstjórnin hefur látið alþingi samþykkja margs konar frumvörp um aukna skattheimtu á landsmenn. Meira af slíku er í bígerð. Á þessum dögum hefur athyglin beinzt að gífurlegum vanda undirstöðuatvinnugreina. Frystihúsin sjá fram á, að tapið verður 4,5 til 5 milljarðar á næsta ári að óbreyttum aðstæðum. Sjávarútvegurinn er í miklum vanda. Ofveiði þorsks heldur áfram, og aðgerðir stjórnvalda hafa lítið gert til að eyða ótta landsmanna um hrun þorskstofnsins.

Landsmenn munu ekki láta slík áhyggjuefni spilla jólagleði sinni. Það sýnir meðal annars hin mikla jólasala. Meiri hætta er á, að lífsgæðakapphlaupið keyri úr hófi fram og gjafir, matur og drykkur sitji í fyrirrúmi fyrir kristilegu hugarfari og náungakærleik, sem eiga að vera grundvallaratriði þessarar trúarhátíðar.

Jólahátíðin á að treysta bönd milli skyldmenna og vina. Þau eru hátíð barnanna, sem gleðjast við gjafir og ljósadýrð, og öll erum við börn í því tilliti. Jólin eiga að vera hátíð hjartans og hugans, þar sem litlu skiptir, hvort gjöfin er eitthvað dýrari eða ódýrari, heldur hugarfarið, sem að baki liggur. Jafnframt því, sem Íslendingar gleðjast yfir sínum tiltölulega góða hlut, skyldu þeir leiða hugann að alvarlegri efnum. Hvernig erum við staddir og hvernig er sá heimur, sem við þekkjum?

Kirkjan hefur þessa daga beint athygli að hörmulegu ástandi í veröldinni, þar sem tugir þúsunda barna deyja úr hungri dag hvern. Bent hefur verið á, að miklu má fá áorkað fyrir upphæðir, sem fólk hér leggur í einstaka gjöf. Fyrir 800 krónur má fá mjólk handa barni í heilt ár. Fyrir 2800 krónur er unnt að kaupa námsbækur fyrir heilan bekk. Fyrir 6000 krónur má gera brunn með fersku vatni, og fyrir 18 þúsund krónur má gera skýli fyrir fjölskyldu flóttamanna.

Þetta ættu menn að hugleiða, þegar þeim finnst kannski “of lítið” að gefa gjöf, sem kostar 800 krónur um þessi jól. Sérhver smáupphæð, sem gengur til hinna fátæku í heiminum, getur bjargað mannslífi. Vandamál okkar eru sem betur fer léttvæg í slíkum samanburði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Okrað á leikskólum

Tvö sjónarmið togast á í fjármálum dagheimila og leikskóla. Bæði sjónarmiðin eru út af fyrir sig rétt, en líta þó hvort um sig aðeins á aðra hlið málsins.

Sumir telja leikskóla og dagheimili vera mikilvægan þátt í menntun þjóðarinnar. Þess vegna beri ekki að láta foreldra greiða allan kostnað við reksturinn. Þeir segja jafnvel, að skólagjöld á þessu stigi “menntakerfisins” eigi ekki fremur rétt á sér en á öðrum og síðari stigum þess.

Aðeins mestu afturhaldsseggir andmæla menntunargildi leikskóla, þar sem börnin eru hálfan daginn. Þeir eru nokkru fleiri, sem telja dagheimili neyðarbrauð. En meirihluti manna er alténd þeirrar skoðunar, að á þessum stofnunum læri börnin sumt, sem þau mundu síður gera í mörgum heimahúsum.

Aðrir telja dagheimili og leikskóla vera mikilvægan þátt í möguleikum foreldra til að afla sér meiri tekna en ella. Þess vegna beri foreldrum, sem slíkra forréttinda njóta, að greiða allan rekstrarkostnaðinn.

Í reynd er verulegur skortur á leikskólum og dagheimilum. Sumir njóta þessara forréttinda, en aðrir ekki. Það er því eðlilegt, að margir telji hina heppnu foreldra eiga að greiða þennan tilkostnað við öflun viðbótartekna.

Mjög erfitt er að bera þessi tvö sjónarmið saman til að skera úr um, hvort sé réttara. Hitt er auðveldara að sjá, að síðara sjónarmiðið ræður gerðum íslenzkra sveitarfélaga, þótt afturhaldssamir sveitarstjórar séu á öðru máli.

Logi Kristjánsson, bæjarstjóri í Neskaupstað, hefur í tölum sýnt fram á hinn mikla skatttekjuhagnað hins opinbera af byggingu og rekstri leikskóla og dagheimila. Útreikningar hans hafa hrakið hina áður útbreiddu skoðun, að rekstur þessara stofnana sé arðsemislaust gustukaverk af hálfu sveitarstjórna.

Sá galli er á gjöf Njarðar, að ríkið fær stærri hluta hagnaðarins en sveitarfélögin, sem bera hitann og þungann af rekstri dagheimila og leikskóla. Er hér um að ræða enn eitt dæmið um óeðlilega tekju- og kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga.

Einnig er vafasamt, hvort reikna eigi allar útsvarstekjur af tekjulægri maka til hagnaðar sveitarfélags af rekstri þessara stofnana. Töluverðan hluta þessara tekna mundu sveitarfélögin fá, þótt þau rækju ekki dagheimili og leikskóla.

Rekstrarkostnaður dagheimila er nú 36.000- 45.000 krónur á barn á mánuði og leikskóla um 12.000.-15.000 krónur á barn á mánuði, að stofnkostnaði meðtöldum. Ekki er ljóst, hve mikinn hluta af þessu sveitarfélögin þurfa að fá frá foreldrum til að komast slétt út úr peningadæminu. En ekki er fráleitt að meta hlutann á 60%, svo sem venja var, unz sveitarstjórnarmenn á Hellu æstu upp afturhaldsmenn í öðrum sveitarstjórnum.

Með 60% greiðslu ættu sveitarfélög að græða á byggingu og rekstri þessara stofnana. Og þá er ekkert tillit tekið til annars sjónarmiðsins, sem nefnt var í upphafi, – að hið opinbera axli ábyrgð á þessum menntamálum sem öðrum í landinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Verðmiði á blaði

Verkamannaflokkurinn norski, burðarás stjórnmála þar í landi, hefur norskra hagsmuna að gæta hér á landi. Hæst ber þar herstöðina í Keflavík, sem talin er treysta hernaðarlegt öryggi Norðmanna. Og norski Verkamannaflokkurinn hefur einmitt jafnan verið mjög hlynntur samstarfi þjóða Atlantshafsbandalagsins.

Áhugi norskra jafnaðarmanna á velferð og sjónarmiðum trúbræðranna á Íslandi hefur komið fram í ýmsum myndum. Um þetta leyti er starfsmaður Alþýðuflokksins beinlínis á launum hjá sjóðum norrænna jafnaðarmanna, að undirlagi Norðmanna. Og hliðstæðir sjóðir hafa löngum greitt erlendan ferðakostnað forustumanna Alþýðuflokksins.

Vel er unnt að hugsa sér verri erlenda þrýstihópa en norska jafnaðarmenn. Eflaust reyna þeir að fara vel og hóflega með tökin á Alþýðuflokknum. Hins vegar hlýtur að vera ógeðfellt, að erlendir aðilar skuli með þessum hætti vera útgerðaraðilar að íslenzkum stjórnmálaflokki.

Nú er ætlunin að margfalda þessa norsku aðstoð með sérstökum stuðningi við rekstur Alþýðublaðsins og Vísis. Helzt er talað um pappírsgjafir, er gætu numið um 40 milljónum íslenskra króna á ári, og einnig bein fjárframlög úr Samstöðusjóði norrænna jafnaðarmanna.

Undanfarin tvö ár hefur Alþýðublaðið verið á framfæri Vísis. Sú skipan mála komst á, af því að forráðamenn Vísis töldu sig þurfa á að halda atkvæði Alþýðublaðsins í prentsmiðjunni Blaðaprenti til að ná 50% hlutdeild þar. Sú aðstaða skipti nokkru í prentréttardeilum Vísis og Dagblaðsins á þeim tíma.

Nú eru þær deilur langt að baki. Er því svo komið, að forráðamenn Vísis telja sig hafa vafasaman ávinning af að greiða um 15 milljónir króna á ári í tap á Alþýðublaðinu. Um áramótin rennur út samningur blaðanna tveggja og vilja forráðamenn Vísis ekki framlengja hann á óbreyttum kjörum.

Þar við bætist óánægja margra Alþýðuflokksmanna með, að blað þeirra skuli vera á framfæri annars blaðs, sem svo eindregið styður Sjálfstæðisflokkinn, að telja má það hreint flokksblað. Telja þeir þessa framfærslu binda mjög hendur Alþýðuflokksins í hugsanlegum viðræðum flokka um stjórnarsamstarf eftir næstu kosningar.

Niðurstaðan hefur orðið sú, að teknar hafa verið upp viðræður við norska jafnaðarmenn um þann stuðning, sem lýst hefur verið hér að framan. Verðmiðinn hefur ekki enn verið fylltur út, en talið líklegt, að hann muni hljóða upp á 40 milljónir króna á ári.

Ástandið er vissulega orðið umhugsunarvert. Stjórnmálaflokkur. sem ráðið getur úrslitum um myndun ríkisstjórnar á Íslandi, hefur hvorki bolmagn til að borga starfsmanni sínum né flokksblaði og verður að leita á náðir vinsamlegra útlendinga.

Alvarlegust er þessi þróun Alþýðuflokknum sjálfum. Flokkur, sem vill safna öllum íslenzkum jafnaðarmönnum undir væng sinn, verður að búa yfir félagslegu bolmagni, ekki sízt fjölmennu liði hugsjónamanna, sem fúsir eru að leggja fé af mörkum. Slíkt aðdráttarafl skortir í tvöfaldri hjáleigu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stjórnlaus hugulsemi

Ríkisstjórnin hyggst ná 6800 milljón krónum á ári af lífeyrissjóðunum. Hún hefur lagt fram frumvarp að lögum, þar sem lífeyrissjóðirnir eru skyldaðir til að verja á ári hverju 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á verðtryggðum skuldabréfum opinberra fjárfestingarlánasjóða.

Tíminn hafði á laugardaginn eftir forsætisráðherra, að tilgangurinn með lagasetningunni væri sá að tryggja ávöxtun fjármagns lífeyrissjóðanna. Samkvæmt þessu er ríkisstjórnin af einskærri hugulsemi að gæta hagsmuna aðila, sem ekki kann fótum sínum forráð.

Spurningin er nú sú, hvort ríkisstjórnin geti ekki látið sér detta í hug að sýna hugulsemi á fleiri slíkum sviðum. Í þjóðfélaginu er fullt af stofnunum og fyrirtækjum. Óvíst er, að forráðamenn þessara stofnana og fyrirtækja kunni fremur með fé að fara en forráðamenn lífeyrissjóðanna.

Næst getur Geir Hallgrímsson lagt fram frumvarp til laga, þar sem aðrir sjóðir en lífeyrissjóðir, félög, stofnanir og fyrirtæki eru skylduð til að verja föstu hlutfalli af tekjum sínum til kaupa á verðtryggðum skuldabréfum hins opinbera. Geir gæti bent á, að þetta mundi styrkja fjárhag viðkomandi aðila með því að tryggja beztu ávöxtum fjármagns þeirra.

Geir Hallgrímsson er ekki einn um hugulsemina. Í Morgunblaðinu á sunnudaginn er meðal annars þetta haft eftir Guðmundi H. Garðarssyni alþingismanni: ” … hlýtur sú spurning að vakna, hvort það sé ekki skylda stjórnvalda að setja almennar reglur um stjórnun og meðferð þessa fjármagns. Það er gert í bankakerfinu.”

Við ummæli Guðmundar hlýtur önnur spurning að vakna: Hvað er langt frá skyldu stjórnvalda gagnvart lífeyrissjóðunum yfir í skyldu þeirra gagnvart öðrum stofnunum og fyrirtækjum í landinu, sem hafa fjármuni með höndum?

Rétt er að taka fram, ef það skyldi koma einhverjum á óvart, að bæði Geir og Guðmundur eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þess flokks, sem á síðustu árum hefur einna mest stuðlað að stjórnlausri hugulsemi ríkisins í stóru og smáu. Það er varla, að maður þori að benda þeim félögum á, að sitthvað kunni að vera athugavert við meðferð fjármuna á íslenzkum heimilum.

En þetta hafa þeir í rauninni þegar séð. Með frumvarpi til laga um skyldusparnað hafa þeir af einskærri hugulsemi gætt hagsmuna þeirra fjölskyldna, sem hafa of mikið fé handa milli. Nú á að tryggja beztu ávöxtun þessa fjármagns með því að lána það ríkinu á verðtryggðan hátt.

Hugarfarið að baki þessari hugulsemi er einkar athyglisvert. Stjórnmálamenn hafa tilhneigingu til að líkjast hver öðrum, hvort sem þeir búa á bökkum Volgu eða Elliðaánna.

Ekki kemur á óvart, að ábyrgðarmenn fjármálasúpu ríkisins skuli hafa öll spjót úti í peningaleit, sem afkomendur okkar eiga síðan að endurgreiða. Hitt er athyglisverðara hvað þeir geta látið sér detta í hug, þegar þeir telja sig þurfa að fegra gerðir sínar á þessu sviði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Of langt gengið

Sums staðar erlendis, þar sem ríkisstofnanir eru betur reknar en hér á landi, er algengt, að nýir embættismenn séu fundnir utan viðkomandi stofnunar. Til dæmis eru hæfustu embættismennirnir færðir milli stofnana á fjögurra til fimm ára fresti. Einnig eru fengnir menn úr atvinnulífinu til að taka að sér embættisstörf um fjögurra til fimm ára skeið.

Með þessum hætti er reynt að vinna gegn stöðnun opinberra stofnana. Talið er, að utanaðkomandi embættismenn, sem hafa á sér gott orð, geti blásið nýjum lífsanda í slíkar stofnanir og rutt til hliðar kerfislægum vinnubrögðum. Enn frekar gildir þetta sjónarmið um þá menn, sem koma úr atvinnulífinu.

Hér á landi hefur lítið verið um tilfæringar af þessu tagi, enda hafa æviráðningar í embætti gert sumar opinberar stofnanir að steingervingum. Í nokkrum tilvikum hafa þó menn úr atvinnulífinu verið gerðir að ráðuneytisstjórum.

Einstaka embættismaður hefur haft hugsun á að staðna ekki. Guðlaugur Þorvaldsson háskólarektor var um tíma ráðuneytisstjóri fjármála. Jón Sigurðsson, forstjóri málmblendifélagsins, var áður ráðuneytisstjóri fjármála og í annan tíma bankastjóri Alþjóðabankans. Björn Friðfinnsson, fjármálastjóri Rafmagnsveitu Reykjavíkur, hefur verið bæjarstjóri á Húsavík og framkvæmdastjóri Kísiliðjunnar.

Flestir geta verið sammála um, að slíkar tilfæringar hafi oftast gefizt vel. Þeir, sem færa sig, öðlast víðtækari reynslu og meiri víðsýni en ella og reynast oft dugmeiri embættismenn en hinir, sem rótgrónir eru innan stofnunarinnar.

Hins vegar gilda þessar röksemdir alls ekki um afleysingar embættismanna í tvo-þrjá mánuði. Hvergi erlendis tíðkast, að menn séu fengnir utan stofnunar til að stjórna henni í tvo-þrjá mánuði í fjarveru embættismanns.

Nýr stjórnandi er yfirleitt um ár að setja sig inn í embætti. Tveggja til þriggja mánaða afleysing er alveg út í hött. Afleysingamaðurinn fer jafn ringlaður og hann kemur. Þess vegna ber að gagnrýna þá ákvörðun Gunnars Thoroddsen orkuráðherra að setja Þórodd Th. Sigurðsson vatnsveitustjóra sem orkumálastjóra í tveggja mánaða leyfi Jakobs Björnssonar.

Í þessu felst engin gagnrýni á Þórodd. Hins vegar er enginn íslenzkur embættismaður svo snjall, að hann geti náð tökum á stórri ríkisstofnun á tveimur mánuðum, né skilið þar eftir sig umtalsverð spor.

Hið eina rétta þessu máli var að setja næstráðandi innan Orkustofnunar til að gegna embætti forstjórans þessa tvo mánuði. Engin skynsemi er í öðru, nema næstráðandi sé bæði óalandi og óferjandi, enda ætti hann þá ekki að vera næstráðandi. Í versta tilviki er unnt að setja hinn þriðja í röðinni sem forstjóra.

Líklega býr hér að baki spenna, sem að undanförnu hefur myndazt milli ráðherra og ýmissa embættismanna Orkustofnunar út af ágreiningi um Kröfluvirkjun. Og með setningu vatnsveitustjórans hefur ráðherra gengið of langt í ágreiningnum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið