arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
A. Egyptaland

Andlitsgríma Tutankhamen faraó í fornminjasafninu í Cairo

Stytta af Nefertiti drottningu í þjóðminjasafninu í Cairo

Egyptaland er eitt ein af örfáum vöggum heimsmenningar og hefur að mestu verið eitt og sama þjóðríkið í nærri tólf þúsund ár. Þarna skapaðist á sjálfstæðan hátt ræktun lands, ritun tungumáls, fjölmennar borgir, skipulögð trúarbrögð og miðlæg stjórnsýsla.

Gríðarlegar minjar eru til um sögu Egyptalands, höggnar í stein og ritaðar á papýrus. Þessar minjar má finna um allan Nílardal frá Asswan í suðri til Miðjarðarhafs í norðri. Skurðpunktur þessarar sögu er Þjóðminjasafnið í Kairó.

Egyptaland er eitt af fjölmennustu ríkjum heims með 90 milljónir íbúa. Allur þorri þeirra býr á mjóu belti umhverfis ána Níl, sem er móðir lands, þjóðar og menningar.

Hér hafa Grikkir verið, Rómverjar, Arabar, Tyrkir og Bretar, og hafa allir markað spor í sandinn. Samt er Egyptaland enn til sem Egyptaland eins og það var fyrir tólf þúsund árum.

Næstu skref
Við erum ofsalega rík

Verði raforka seld á markaðsvirði til stóriðju og á rafstreng til Evrópu, munu orkutekjur sex-áttfaldast. Þar með mun auðlindarenta þjóðarinnar vaxa um tugi milljarða á ári. Greiða þarf niður orkuverð til almennings til að brúa bilið milli markaðsverðs og almannaverðs. Nettóhagur þjóðarinnar mun samt nema tugum milljarða á ári. Sami hagnaður verður af markaðsverði á auðlindarentu útgerðar, tugir milljarða á ári. Markaðsbúskapur auðlinda mun borga niður þjóðarskuldir, tryggja öllum ókeypis heilsugæzlu, borga nýjan Landsspítala, vernda skólakerfið og borga ellilífeyri. En þá þarf að reka bófana úr ríkisstjórn og af alþingi.
Þola ekki markaðsbúskap

Koma mætti öllum vanda Íslendinga í lag, væri aðgangur að auðlindum leigður á markaðsverði. Auðlindarenta á markaðsverði í sjávarútvegi og raforku mundi auka tekjur þjóðarinnar um tugi milljarða á hverju ári.

JÓN STEINSSON, hagfræðingur við Columbia-háskóla í New York, áætlar, að markaðsverð auki auðlindarentu um 70 milljarða á hverju ári. Og þá er ekki enn farið að tala um markaðsverð á auðlindarentu ferðaþjónustu og auðlegðarskatt á helztu stórþjófana. Í veginum standa fyrst og fremst Framsókn og Sjálfstæðis, sem ekki þolir markaðsbúskap. En auðlindabófar hafa einnig umboðsmenn í öllum öðrum flokkum á alþingi.
Valsað milli góðbúanna

Ég hef áður sagt ykkur frá fínni gistingu í Bruxelles á Chez Dominique, rétt hjá Grand Place, á €100 nóttin. Frábær gisting er líka á Carmelites Guesthouse, rétt við Manniken Pis á €110 og á Art de Sejour á sömu slóðum á €140. Einnig má líta á stærri hótel, Esperance á €115 eða Residence Les Ecrins aðeins lengra frá, á €100. Fortíðarþrá mín leiðir mig til borðs á Aux Armes des Brussels að éta þríréttað með kræklingapottrétti á €40. Enn betri matstaðir eru Comme Chez Soi á €150 og Sea Grill á €120, en þá er maður kominn upp í Michelin-verðlag. Kíkið á ódýrari Fin de Siecle, Ogenblik, Belle Maraichere og Switch. Góða ferð.
Kræklingur og pissustrákur

Einkennistákn Bruxelles er bronsstyttan eftir Hiëronymus Duquesnoy frá 1618 af pissustrák, sem mígur í brunn. Hin 400 ára gamla stytta er falin í Maison du roi við Grand Place, þar sem 600 ára gömul hús tróna í öllu sínu veldi. Á gamla staðnum er kópía af stráknum frá 1965. Út frá torginu liggja matargötur. Borgin er fræg fyrir feita útgáfu af fræga franska eldhúsinu. Þar má rölta dögum saman milli matarhúsa og hvílast þess á milli í súkkulaðibúðum. Mitt uppáhald þarna er kræklingapottur í fornfrægu Aux Armes des Brussels, þríréttað á €40. Flott gisting á €100 fæst á Chez Dominique. Báðir staðirnir eru rétt við Grand Place.
50 sýnishorn skattsvika

Bryndís Kristjánsdóttir skattrannsóknastjóri fékk sýnishorn af lista, nöfn 50 Íslendinga með falið fé í skattaskjólum. Sýnishornið átti að sýna fram á, að lengri skattsvikaralistinn fæli í sér góð kaup. Lausleg könnun leiddi í ljós, að þarna mætti endurheimta gífurlega peninga. Samt treysti Bryndís sér ekki til þess sem skattrannsóknastjóri. Setti málið í hendur Bjarna Benediktssyni, sem alls ekki er skattrannsóknastjóri. Bjarni á auðvitað ekkert að hafa með þetta að gera, en svona illa er komið fyrir embættismanninum. Bjarni þæfir málið núna og vonar, að gullfiskarnir gleymi þessu sem fyrst. Þetta er Ísland í dag.
Tvenns konar þjónusta

Framtíðina sáuð þið í sjónvarpsfréttum í gær. Meðan Landspítalinn verður látinn grotna niður í fátækraspítala, mun einkaspítalinn rísa í Smáralind. Þar fá þeir allra auðugustu þjónustu, meðan fátæklingar og miðstéttir sæta almannaþjónustu í rústum gamla tímans. Engilsaxneskur tími gengur í garð að hætti Bretlands og Bandaríkjanna. Stéttaskipting magnast og mörgum á eftir að verða hverft við. Héldu sig vera í efri miðstétt og mundu njóta svipaðra þæginda og hinir ríku, sem stálu þjóðarauðnum. Svo verður ekki, fjölmennar miðstéttir sökkva í sama fen vonleysis og fátæklingarnir. Stéttaskiptingin magnast hratt. Ísland í dag.
Fékk eftirlit í verðlaun

Fyrrum bankastarfsmaður, Halla Sigrún Hjartardóttir, fékk lánað í bankanum fyrir stórum hlut í Skeljungi. Seldi svo hlutinn fyrirtæki á vegum bankans og tók 830 milljónir í gróða af millifærslunni einni. Þetta var bankasnilld ársins 2013 að hætti ársins 2008. Var svo verðlaunuð af ríkisstjórninni með formennsku stjórnar Fjármálaeftirlitsins. Á semsagt að hafa eftirlit með gerningum af þessu tagi! Er þetta ekki dæmigert fyrir ríkisstjórn bófaflokka, sem hefur að markmiði að ræna þjóðina í þágu auðgreifa? Og svona grimmt verður haldið áfram næstu þrjú árin. Venjuleg fólk á tvo kosti: Flýðu land eða gerðu byltingu.
21. Persía – ferðafélagar

Hér eru svo að lokum nokkrir ferðafélaganna á tröppum Þjóðminjasafnsins í Tehran
20. Persía – Isfahan – Armenska kirkjan

Hvolf Armensku kirkjunnar

Armenska kirkjan

Armenska kirkjan

Armenar flúðu hundruðum þúsunda saman frá Tyrkjaveldi undan ofsóknum soldáns í upphafi 17. aldar og settust hér að í skjóli Persakeisara. Þetta er þeirra höfuðkirkja. Að utan er kirkjan hversdagsleg, en að innan er hún þakin glæsilegu mósaík í persneskum stíl. Öfugt við moskurnar er hér mikið af litskrúðugum biblíumyndum af fólki. Við kirkjuna er safn fágætra bóka frá fyrri öldum. Nú á tímum búa 200-300 þúsund kristnir Armenar í landinu.

Hér endar þessi ferð um minjar fortíðar í Persíu nútímans.

Sjá nokkra ferðafélaga
19. Persía – Isfahan – Pol-e Khaju

Pol-e Khaju brúin yfir þurran farveg yfir Zāyande fljótsins

Pol-e Khaju brúin

Ein fegursta brúin yfir Zāyande fljótið er Pol-e Khaju, reist um 1650 sem brú og stífla í senn, svo og útivistarsvæði fyrir borgarbúa. Brúin er 133 metra löng og hefur 24 steinboga. Áður fyrr voru tehús og verzlanir á brúnni.

Kalkh-e-Shehel Sotoun

Fjörutíu súlna höllin í stórum garði með bunulæk, sumarhöll keisaranna á tíma Safavída. Að því leyti ólík öðrum skreytingum múslima eru hér stór málverk af fólki og fólkorrustum. Garðurinn er svo frægur að fegurð, að hann er kallaður Persneski garðurinn.

Næstu skref

Kakh-e Chehel Sotun garðurinn
18. Persía – Isfahan – Ali Qapu

Ali Qapu (Kalkh-e-Ali) höllin

Kalkh-e-Ali Qapu höllin

Ali Qapu er sex hæða afleggjari konungshallarinnar, sem er vestanvert að baki Ali Qapu, eins konar útsýnispallur, móttökuhús sendiherra og veizlusalur og hljómlistarsalur með yfirsýn yfir risavaxið torgið.

Stóri bazarinn

Að grunni er Stóri bazarinn meira en þúsund ára gamall og var lengi einn stærsti bazar miðausturlanda. Verzlanir eru ekki lengur þar eingöngu, heldur hafa dreift sér allt umhverfis Naghsh-e-Jahan torgið. Þarna eru tehús og veitingahús, vinsæl af ferðamönnum. Þar á meðal er Azadegan tehúsið og Bastani veitingahúsið.

Næstu skref

Azadegan tehúsið

Bastani veitingahúsið
17. Persía – Isfahan – Imam moskan

Masjed-e-Shah (Imam) moskan

Masjed-e-Shah (Imam) moskan

Masjed-e-Shah er eitt helzta meistaraverk persneskrar byggingalistar, fagurlega þakin að utan og innan með sjö lita mósaíki og skrautskrifuðum ritningargreinum. Þegar komið er inn um hliðið að torginu blasa við fjögur innhvolf og að baki þess stærsta er hvolf sjálfrar moskunnar með fágætum hljómburði.

Sheikh Lotf Allah moskan

Sheikh Lotf Allah moskan

Þetta er einkamoska konungsins og kvennabúrs hans með enn fegurra sjö lita mósaíki heldur en er í stóru moskunni við torgið.

Næstu skref
16. Persía – Isfahan – Naghsh-e-Jahan

Naghsh-e-Jahan (Imam) torgið

Isfahan

Isfahan hefur öldum saman verið ein stærsta borg Persíu, tvisvar höfuðborg landsins og stundum verið ein af stærstu borgum heims. Margir kaupmenn gistu í Isfahan á silkiveginum til Kína.

Þökk sé áveitum er þessi borg í eyðimörkinni eins og skógur, með röðum trjáa við gangstéttar beggja vegna gatna. Zāyande fljótið gaf borginni áður líf, en nú er farvegurinn oftast þurr. Einnig eru þarna margir garðar, þar á meðal eitt af stærstu torgum heims, Naghsh-e-Jahan.

Naghsh-e-Jahan (Imam) torgið

Naghsh-e-Jahan (Imam) torgið

Þetta torg var lagt um 1600, á valdaskeiði Safavída, rúmlega hálfur kílómetri að lengd og 160 metra breitt. Helztu mannvirki við torgið eru frá sama tíma, Masjed-e-Shah moskan að sunnanverðu, Ali Qapu höllin að vestanverðu, Sheikh Lotf Allah moskan að austanverðu og Qeisarieh hliðið að Stóra bazarnun að norðanverðu. Torgið er á heimsminjaskrá Unesco.

Næstu skref
15. Persía – Yazd – Meybod

Caravanserai í Meybod

Meybod

Narejn kastali í Meybod

Meybod er borg 50 kílómetrum norðan við Yazd, frægt fyrir eitt stærsta Caravanserai landsins, hótel fyrir ferðamenn að fornu. Það er rétthyrningur herbergja kringum garð með brunni í garðmiðju. Nú sýna bæjarbúar þar hefðbundinn, persneskan vefnað.

Andspænis fornhótelinu handan götunnar er 300 ára gamalt pósthús með ísgeymsluturni.

Narejn kastali í Meybod er rétt hjá, einn elzti kastali Persíu, frá því fyrir komu íslams.

Næstu skref
14. Persía – Yazd – Abarkuh

Sarv-e Abarkuh

Sedrusviðurinn í þorpinu Abarkuh 140 kílómetrum austan við Yazd er á heimsminjaskrá, talinn vera næstelzta lífvera Asíu, rúmlega 4000 ára gamall, 25 metra hár og 18 metra víður.

Í Abarkuh er líka ein af þessum vel einangruðu íshúskeilum til að varðveita ís og mat í eyðimörkinni.

Næstu skref
13. Persía – Yazd – Ateshkadeh

Ateshkadeh eldmusteri Zoroaster trúarinnar

Ateshkadeh

Eldmusteri Zoroaster trúarinnar, þar sem trúareldurinn hefur logað samfellt síðan árið 470. Þetta er heimsmiðstöð eldsdýrkenda.

Ein elzta núlifandi trú, oft kölluð Mazda eftir guðinum Ahúra Mazda og andstæðingi hans, Ahriman, og byggist á baráttu góðs og ills í formi tveggja guða, drottins og djöfulsins. Spámaður trúarinnar var Zoroaster, öðru nafni Zaraþústra, sem var uppi einhvern tíma á bilinu 1700-1300 f.Kr.

Þagnarturn Zoroaster eldsdýrkenda

Hún var ríkistrú í stórveldum Persa frá því um 600 f.Kr. fram að innreið íslams. Afbrigði af þessari trú, þar sem guðinn hét Míþra, keppti við kristni meðal rómverskra hermanna á fyrstu öldum e.Kr. Flestir núlifandi fylgismenn eru í Indlandi og í Persíu. Alls eru um 2,6 milljónir þeirra í heiminum nú á tímum.

Þagnarturninn

Líkturn Zaraþústra eldsdýrkenda er rétt sunnan við Yazd, ekki í notkun síðan á sjöunda áratug tuttugustu aldar. Þar voru lík áhangenda Zoroaster sett á stall, þar sem hræfuglar hreinsuðu beinin fyrir jarðsetningu. Neðan við turninn eru rústir húsa, þar sem lík voru meðhöndluð.

Næstu skref
12. Persía – Yazd – Amir Chakhmaq

Amir Chakhmaq

Ein stærsta bygging í Íran með þremur hæðum af innhvolfum, fagurlega upplýst rauðgulri birtu að kvöldi. Ofan á innganginum eru afar grannar kallturnaspírur. Mannvirkin eru frá upphafi 15. aldar.

Andspænis Amir Chakhmaq er neðanjarðar safn um vatnið, þar sem sýnt er, hvernig vatns var aflað í gamla daga og hvernig það var varðveitt.

Saheb a Zaman Zurkhaneh

Sögufræg líkamsræktarstöð við Amir Chakhmaq í gömlum neðanjarðar vatnsgeymi frá 1580, sem er að innanverðu eins og 29 metra hátt egg. Í Saheb a Zaman Zurkhaneh eru ferðamönnum sýndar gamlar leikfimihefðir.

Næstu skref
11. Persía – Yazd – Masjed-e Jameh

Masjed-e Jameh moska

Masjed-e Jameh

Þungamiðja borgarinnar er Masjed-e Jameh moskan með einu af hæstu inngangsportum landsins. Við hlið portsins eru 48 metra háir kallturnar með 15. aldar leturskreytingum. Skreytingar á hvolfi moskunnar eru einstæðar að fegurð.

Næstu skref
10. Persía – Yazd – Medina

Torg í Medina í Yazd

Yazd

Eyðimerkurborgin Yazd er þurrasta og heitasta borg Persíu og miðstöð Zaraþústra (Zoroaster) trúar. Marco Polo heimsótti borgina á Kínaferð sinni um silkiveginn og fjallar um fínan silkivefnað heimamanna. 5% íbúanna eru enn Zaraþústra eldsdýrkendur.

Vegna þurrkanna þróaðist sérstæð byggingalist í Yazd, svo sem vindrennuturnar til að fanga vind og vel einangraðar íshúskeilur til að varðveita ís og mat. Moskur í Yazd eru þekktar fyrir mósaík og steinda glugga.

Medina

Bankari fyrir karla vinstra megin, fyrir konur hægra megin

Gamli bærinn í Yazd er medina frá fyrri öldum, óregluleg beðja af götusundum með háum veggjum og litlum torgum milli gluggalausra húsa. Dyr eru víða tvöfaldar með tveimur bönkurum, öðrum fyrir heimsókn karla og hinum fyrir heimsókn kvenna. Sums staðar er hægt að komast í stiga og klifra upp á húsþak til að fá yfirsýn yfir hverfið og stöku vindrennuturna.

Næstu skref
Íslendingar eru í liði

Það hvimleiðasta við annan hvern Íslending er, að hann er í einhverju liði. Hann styður einhvern flokk og mundi styðja hann áfram, þótt kvikmynd sýndi, að leiðtogarnir stunduðu mannát. Hann fylgist nefnilega ekki með fréttum og enn síður með umræðum um fréttir. Upplýsingar ná almennt ekki til nema annars hvers Íslendings. Því getur Hanna Birna logið linnulaust út og suður í heilt ár. Mætt svo á kirkjuþing til að væla um gagnrýni. Þannig geta geðbilaðir embættismenn safnað morðvopnum í kyrrþey. Síðan logið út og suður, þegar upp kemst. Þannig nauðgar annars rúmliggjandi forsætis sínu Undralandi með mánaðarlegum skætingi.
9. Persía – Yazd – áveitugöng

Dekkið markar op niður í áveitugöngin

Áveitugöngin

Í eyðimörkinni milli Shiraz og Yazd er mikið af neðanjarðarrennum eða göngum fyrir áveitur fjarri sólarþurrkun á yfirborði jarðar. Hér og þar eru strompar á þessum rennum. Þar fóru menn niður til að halda rennunum við til að hindra að þær stífluðust. Að grunni eru þessar áveitur frá því fyrir upphaf tímatals okkar.

Rennurnar ná víða tugum kílómetra að lengd og gera Persíu byggilega, þar sem landið væri víða eyðimörk. Stromparnir eru víða 20-200 metra djúpir, svo að þetta eru samtals mikil mannvirki með óheyrilegri vinnu að baki.

Næstu skref
8. Persía – Shiraz

Karin kastalinn

Arg-e-Karin kastalinn

Í borgarmiðju er Arg-e-Karin kastalinn á 13.000 fermetrum, áður heimkynni Persakonunga á síðari hluta 18. aldar, en er nú sögusafn. Kastalinn minnir dálítið á Alhambra á Spáni, myndaður af röð halla í stórum garði með rennandi vatni. Eyðimerkurbúar heillast yfirleitt af rennandi vatni.

Masjed-e-Nasir al-Molk moskan

Masjed-e-Nasir moskan

Oftast kölluð Bleika moskan frá lokum 19. aldar, þekkt fyrir steinda glugga og bleikar flísar, sem þekja veggi.

Seray-e-Mehr tehúsið

Seray-e-Mehr tehúsið

Margir ferðamenn leggja leið sína í Seray-e-Mehr tehúsið, þar sem forngripir og málverk þekja veggi. Myndir af fólki og dýrum eru ekki algengar í Persíu, en hér er gnægð af þeim. Þarna er gott að slaka á í þægilegum aðstæðum.

Næstu skref
7. Persía – Shiraz – skáldin

Shiraz

Shiraz er ein af stórborgum Persíu og sú, sem stendur næst uppruna Persa sem meginþjóðar í vestanverðri Asíu. Hún er líka fræg sem uppruni Shiraz vínþrúgna, sem nú eru þekktar víða um heim, einkum í Ástralíu og Rhone-dal í Frakklandi. Einkum er hún samt fræg fyrir þjóðskáld Persa, Hafez og Saadi, sem þar voru fæddir.

Um skeið var Shiraz höfuðborg Persíu. Þarna hefur verið borg í 4000 ár, enda liggur staðurinn vel fyrir samgöngum í sunnanverðu landinu og nýtur nálægðar við Persaflóa.

Quran hliðið

Borgarhlið Shiraz er Quran hliðið frá ofanverðri 18. öld við Allah-o-Akbar gljúfrið, sem þurfti að fara um til að komast til borgarinnar. Í sal ofan á miðju hliðinu voru lengi geymd tvö handskrifuð eintök af kóraninum, en þau eru nú á safni í borginni.

Hafez minnismerki í Shiraz

Saadi minnismerki í Shiraz

Hafez og Saadi

Grafhýsi skáldanna Hafez og Saadi eru listaverk í fögrum görðum borgarinnar. Mikil aðsókn innlendra ferðamanna sýnir dálæti Persa á skáldum sínum, sem eru þjóðhetjur þar í landi. Þeir eru í Persíu taldir hafa verið meiri skáld en efasemdarmaðurinn Omar Khayyám, sem er þekktari á Vesturlöndum.

Hafez var uppi á 14. öld og orti mikið um ástir og vín, meðal annars um dálæti hans á fegurð ungra drengja. Verk hans eru til á fjölmörgum heimilum og margir kunna utanað vers upp úr þeim, sem notuð eru sem spakmæli í daglegu lífi.

Saadi var uppi á 13. öld og orti mikið um góða siði og rétta hegðun. Klerkaveldið í Persíu hefur þess vegna dálæti á honum, en hann nýtur einnig vinsælda almennings eins og Hafez.

Næstu skref
6. Persía – Persepolis

Grafhýsi keisaranna í Persepolis

Persepolis

Í nágrenni Pasargade er Persepolis, sem var höfuðborg hinna fornu keisara. Þar eru grafhýsi nokkurra keisara höggvin í kletta og þar eru leifar hallarinnar, sem Alexander mikli lét brenna, þegar hann vann sigur á Persaveldi árið 330 f.Kr.

Inngangurinn í Persepolis

Göngubraut sendiherranna í Persepolis

Þetta er víðáttumikið svæði með ýmsum höllum og súlnagöngum. Þar eru tröppur að móttökustöð sendiherra og göngubraut sendiherranna að höllum keisaranna. Enn má sjá leifar af höll Dareiusar og höll Xerxesar, af fjárhirzlum keisaranna og hesthúsum. Víða eru lágmyndir enn sýnilegar.

Persepolis var aldrei miðstöð mannlífs, heldur miðstöð hátíðahalda á upprunaslóðum Persakeisara, staður fyrir skrúðgöngur á hátíðisdögum. Í skipulagi svæðisins var lögð áherzla á aðstæðum fyrir sýningar og athafnir. Daglegur rekstur heimsveldisins var í öðrum borgum þess, Susa, Babylon og Ekbatana.

Næstu skref

Lágmyndir í Persepolis
5. Persía – Pasargade

Grafhýsi Kýrusar Persakeisara í Pasargade

Pasargade

Milli Kerman og Shiraz er löng dagleið, 450 kílómetrar. Nærri Shiraz komum við að minjum hins gamla Persaveldis, Pasargade og Persepolis.

Grafhýsi Kýrusar Persakeisara er á víðum völlum í Pasargade. Það er efst á stallapíramíða og er enn næsta heillegt.

Kýrus mikli var hinn fyrsti frægra keisara Persa, uppi um 600 f.Kr. Hann reisti fyrsta heimsveldi mannkynssögunnar, sem náði frá Miðjarðarhafi um Mesópótamíu og Persíu til Afganistan. Hann lagði grunn að persneskri stjórnskipan í Vestur-Asíu og frelsaði gyðinga úr útlegð í Babýloníu. Á sívalningi Kýrusar eru skráð fyrirmæli hans, þar sem meðal annars er gert ráð fyrir ýmsum mannréttindum.

Kýrus mikli var svo frægur, að hann á sérstakan sess í íslenzkum rímum. Séra Jakob Jónsson skráði um þær ritgerð, sem var þýdd á ensku og barst stjórnvöldum í Íran, sem voru að undirbúa 2500 ára afmæli Persaveldis. Var séra Jakob boðið í afmælið 1971 og flutti hann þar erindi um rímur Kýrusar mikla.

Næstu skref
4. Persía – Kerman

Kerman

Við byrjum á að taka 1000 kílómetra flug til borgarinnar Kerman, þar sem hefst rútuferð okkar um Persíu frá suðri og til baka til norðurs í Tehran.

Kerman er eyðimerkurbær í 1755 metra hæð sunnarlega í Íran og var á ýmsum tímum höfuðborg ríkisins. Marco Polo heimsótti bæinn á leið sinni um silkileiðina frá Feneyjum til Kína. Bærinn var oft hertekinn í innanríkisátökum og er í núverandi mynd að mestu leyti frá tímanum eftir 1800.

Rāyen kastalinn

Eldsdýrkendur Zaraþústra voru lengi fjölmennir í Kerman. Þar er enn eldmusteri þeirra og í því er þekktasta safn heims um Zoroaster-trúna. Enn eru tæplega 2000 eldsdýrkendur í borginni.

Arg-ei Rāyen kastalinn

Í eyðimörkinni 80 km austan við Kerman er kastalinn Arg-e Rāyen. Hann er byggður úr þurrkuðum leir, ekki leirsteinum, svipað og sjá má víða í suðurkanti Sahara eyðimerkurinnar. Ekki má rigna mikið á slík mannvirki, því að þá leka þau niður.

Kastalinn er þúsund ára gamall, var í notkun fram undir lok 19. aldar. Þar stendur enn höll héraðshöfðingjans og ýmis önnur híbýli, svo og ytri virkisveggir.

Bāgh-e Shāzdeh garðurinn

Í leiðinni milli Kerman og Rāyen er Bāgh-e Shāzdeh garðurinn, lagður árið 1850. Þar rennur vatn stall af stalli í gróðursælum lundi milli sumarhalla í eyðimörkinni. Næstu skref

Shāzdeh garðurinn
3. Persía – Tehran – Þjóðminjasafnið

Þjóðminjasafnið

Þjóðminjasafnið er í veglegum húsakynnum, vel skipulagt í hefðbundnum stíl og með góðu rými um mikilvæga safngripi í aðalsal, sem er á fyrstu hæð inn af anddyri hallarinnar. Það eru einkum gripir frá heimsveldistíma Persa 728 f.Kr – 651 e.Kr og frá enn eldri tíma. Alls eru í safninu 300.000 gripir á 20.000 fermetrum.

Í Þjóðminjasafninu

Í Þjóðminjasafninu

Annað athyglis-vert safn er krúnudjásna-safnið, sem sýnir eðalsteina og skartgripi keisarans, sem steypt var af stóli 1979. Safnið sýnir sjúklega áráttu hans í að eiga hauga af mögnuðum eðalsteinum. Safnið er aðeins opið skamma hríð á hverjum degi, svo að beita þarf forsjálni við útvegun aðgöngumiða.

Næstu skref

Í Þjóðminjasafninu
STASI-skýrslan okkar

Skýrsla Geirs Jóns yfirlögreglu um búsáhaldabyltinguna er honum og löggunni til skammar. Vænisjúkt plag, þar sem allir eru taldir stórhættulegir, sem Geir Jón skilur ekki, einnig vandamenn þeirra. Andi fasismans svífur þarna yfir vötnum. Á köflum er einfeldnin beinlínis brosleg. Samt verður að taka hana alvarlega, því að ríkislögreglustjóri safnar morðvopnum til að vígbúa hvítliða. Allt hið illa er í einum graut í kolli Geirs Jóns, anarkistar, píratar, vinstri grænir, vítisenglar. Þetta plagg er vel fallið til að spilla áliti fólks á löggunni. Handarbakavinnubrögðin við dreifingu þess eru svo dæmigerða STASI-heimskan.
2. Persía – Tehran

Gamla, bandaríska sendiráðið, sem hertekið var

Tehran

Höfuðborgin Tehran er ein af risaborgum heims með 9 milljón íbúum. Einkenni allra slíkra borga er umferðaröngþveiti og nútímastreita, sem í Tehran mildast af trjágöngum meðfram helztu umferðaræðum. Helzt er það þjóðminjasafnið, sem er skoðunarvert, áður en haldið er út á landsbyggðina, hina eiginlegu Persíu.

Bandaríska sendiráðið

Persar hafa átt í útistöðum við ýmsa nágranna, einkum súnníta í Írak og Sádi-Arabíu. Árið 1979 var bandarískt sinnuðum keisara steypt af stóli og komið á klerkaveldi. Sambúðin við Bandaríkin kólnaði og bandaríska sendiráðið var hertekið í kröfugerð um, að keisarinn yrði framseldur.

Azadi turninn

Teppasafnið í Tehran

Einkennistákn Tehran er Azadi turninn, hannaður af arkitektinum Hossan Amanat fyrir keisarann, 50 metra hár og klæddur marmara. Eftir byltinguna var turninn gerður að Frelsisturni landsins, fagurlega skrautlýstur að næturlagi. En hönnuðurinn var Bahai trúar og þess vegna var hann rekinn úr landi og gerðist frægur arkitekt í Kanada. Þótt trúfrelsi gildi að mestu í landinu, nær það ekki til Bahai trúar.

Teppasafnið

Persnesk teppi eru fræg að verðleikum. Síðasta keisaraynjan var Farah Diba og hún hannaði teppasafnið sjálf með hliðsjón af vefstól. Ytra form hallarinnar er grind, sem bægir frá sólskini og dregur úr hita. Farah Diba gaf einnig teppi til safnsins, sem hýsir núna rúmlega hundrað teppi frá ýmsum tímum. Þau beztu eru í aðalsalnum á fyrstu hæð.

Gæði persneskra teppa eru metin eftir uppruna og fjölda hnúta á flatareiningu. Oftast er miðað við flöt, sem er sjö sentimetrar á kant, en líka er miðað við ferþumlunga. Yfir 200 hnútar á ferþumlung þykir fínt, en fjöldinn getur farið yfir 1.000 hnúta í flottustu teppum.

Næstu skref
A. Persía

Höggmynd frá tímum Forn-Persa í keisaraborginni Persepolis, sem Alexander mikli lét brenna

Persía

Áður fyrr var Íran kölluð Persía, því að þar býr fólk, sem talar farsi, indóevrópskt tungumál. Þjóðin er að mestu leyti trúuð á Shia grein íslams, sem er frábrugðin Sunni grein íslams meðal araba. Í landinu er mikið af rústum frá fjórtán alda heimsveldistíma Persa 728 f.Kr – 651 e.Kr. Og af síðari tíma moskum, sem einkennast af persnesku stafa- og beðjuskrauti.

Næstu skref
Það endar með byltingu

Um allan heim sjáum við sömu harmsöguna. Auðfólk verður enn auðugra og fátækir verða enn fátækari. Við siglum inn í byltingu, þar sem allir tapa. Brauðmolar sáldrast ekki af borðum auðfólks, heldur hverfa í skattaskjól. Þessari þróun verður að snúa við og það strax. Við þurfum að losna strax við þessa hræðilegu ríkisstjórn. Hún hefur frá fyrsta degi eindregið aukið stéttaskiptingu. Einnig eru verkalýðsfélögin ónýt og Alþýðusambandið er hreinlega útibú greifanna. Við þurfum að koma á fót réttri auðlindarentu og eðlilegum auðlegðarskatti. Endar annars með, að fjöldi fólks fer á vergang. Þá loksins verður langþráð bylting.