arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ísland tvöfaldast

Eftir 15. október verður Ísland tvöfalt stærra en það er nú. Það mun þá ná 200 mílur, suður, suðvestur og norðaustur í haf og hálfa leið til Grænlands og Færeyja. Þetta verður eitt stærsta skrefið í landhelgisbaráttu Íslendinga.

Skrefið er fyllilega tímabært. Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna hefur dregizt á langinn. Við getum ekki lengur beðið eftir því, að hún færi okkur 200 mílur á silfurfati, því að ýmsum mikilvægustu fiskistofnunum á Íslandsmiðum fer hnignandi um þessar mundir.

Undanfarin ár höfum við ekki veitt nema rúmlega helming aflans á Íslandsmiðum, þrátt fyrir tíðar útfærslur landhelginnar. Afli annarra þjóða hefur dregizt saman, en okkar afli hefur einnig dregizt saman. Skipakostur okkar er illa nýttur um þessar mundir og gæti hæglega afkastað öllum þeim veiðum á Íslandsmiðum, sem fiskistofnarnir þola.

Að sjálfsögðu munum við ekki fá að vera í friði með 200 mílurnar fyrsta kastið. Bretar og Vestur-Þjóðverjar munu áreiðanlega beita okkur ofbeldi samkvæmt venju. Það er ástæðulaus sjálfsblekking að gera ráð fyrir samkomulagi við þá í millitíðinni.

Við getum ekki heldur varið hina nýju landhelgi gegn þeim. Við verðum því að horfast í augu við það enn um sinn, að erlend veiðiskip stundi ofveiði og rányrkju hér við land. Og friður í samningum verður of dýru verði keyptur, þar sem hér er um að ræða þaulvanar samningaþjóðir. Við verðum að láta okkur nægja að bíta á jaxlinn og bölva í hljóði.

Skynsamlegt var af stjórnvöldum að gefa þegar í upphafi kost á viðræðum við þá aðila, sem hagsmuna hafa að gæta. Það gefur einhliða útfærslu okkar geðslegri blæ í augum erlendra manna. En við skulum ekki gera ráð fyrir, að neitt komi út úr þessum viðræðum.

Að minnsta kosti Bretar og Vestur-Þjóðverjar reyna að kreista hvern einasta blóðdropa úr slíkum viðræðum og ekki skrifa undir neitt nema hálfgerða eða algera uppgjöf Íslendinga. Það er því ástæðulaust á þessu stigi málsins að fjölyrða of mikið um möguleika á undanþágum frá banni við veiðum erlendra skipa innan 200 mílna.

Því meira sem við tölum um nauðsyn á gagnkvæmri tillitssemi, svo og um hagsmuni okkar af vinsamlegum samskiptum við nágrannaþjóðirnar, því sannfærðari verða viðsemjendur okkar um, að við verðum viðráðanlegir og eftirgefanlegir í samningum. Sanngirni af okkar hálfu herðir þá bara í kröfugerð sinni.

Þegar er búið að beita okkur flestum þeim viðskiptaþvingunum, sem Bretar og Vestur-Þjóðverjar hafa tök á. Við sætum nú þegar refsitollum í Efnahagsbandalagi Evrópu og löndunarbanni í Þýzkalandi. Við getum því yppt öxlum, þótt löndunarbann í Bretlandi bætist við. Verði þeim að góðu.

Við þurfum ekkert á samningum við þessi ríki að halda. Við getum hæglega lifað af eitt þorskastríð í viðbót. Við vitum nefnilega, að hafréttarráðstefnan mjakast áfram og færir okkur um síðir sigurinn heim.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vandræðareglur

Flugvallarskatturinn, tveggja vikna takmörkunin á ferðum til sólarlanda og aukin skömmtun ferðagjaldeyris bera vott um mikið en ekki gott hugmyndaflug í íslenzkri skattheimtu og gjaldeyrisvernd.

Af þessum sparnaðar- og hagnaðarráðstöfunum er nú fengin nokkurra mánaða reynsla. Sú reynsla er slæm og ætti að gefa yfirvöldum tilefni til að. endurskoða hugmyndaflug sitt og draga ráðstafanir sínar til baka.

Tveggja vikna takmörkunin eykur kostnað manna við suðurferðir.Í stað þess að fara annað hvert ár í fjögurra vikna ferðir, fara menn nú árlega í þær tveggja vikna ferðir, sem leyfðar eru. Kostnaðaraukinn felst aðallega í tvöföldum flutningskostnaði, en einnig í óhagstæðari dvalarkjörum.

Takmörkunin hefur ekki heldur reynzt fyllilega framkvæmanleg. Veittar hafa verið undanþágur til sjúklinga með læknisvottorð og jafnvel til lögfræðinga, sem hafa hótað málsókn út af reglugerð, sem þeir telja ólöglega.

Gjaldeyrisyfirvöld eru komin í vandræði út af hinum ótrúlega.mikla fjölda “sjúklinga”, sem þarf samkvæmt læknisráði á meira en tveggja vikna sólböðum og hvíld að halda. Og fari einhver lögfræðingur að selja almenningi þjónustu sína í samanburði á reglugerð og lögum um þetta efni, eiga gjaldeyrisyfirvöld á hættu, að þetta leiðinlega tveggja vikna kerfi fari endanlega úr skorðum.

Gjaldeyrislega er lítill sem enginn árangur af þessu kerfi. Ferðagjaldeyrir er sáralítið brot af gjaldeyrisnotkun þjóðarinnar og þar að auki bæta margir sér upp takmörkunina með tíðari ferðum en áður.

Sama röksemd gildir gagnvart hinni auknu skömmtun á ferðagjaldeyri. En sú skömmtun stuðlar líka að spillingu í meðferð gjaldeyris. Engin leið er fyrir gjaldeyrisyfirvöld.að gera skarpan greinarmun á viðskiptaferðum og skemmtiferðum. Og reynslan sýnir líka, að gjaldeyrisyfirvöld geta ekki hindrað, að svarti markaðurinn taki við hluta gjaldeyrisafgreiðslunnar úr höndum bankanna.

Svartur markaður með gjaldeyri hefur blómstrað að nýju eftir næstum fimmtán ára hlé. Hvarvetna er verið að kaupa og selja gjaldeyri á yfirverði. Þessi gjaldeyrir skilar sér ekki til bankanna. Hin aukna skömmtun ferðagjaldeyris dregur þannig úr gjaldeyrisskilum í svo miklum mæli, að hreinn gjaldeyrissparnaður verður enginn.

Flugvallarskatturinn hefur einnig misheppnazt. Hann hefur vakið töluverða gremju erlendra ferðamanna í garð Íslands, enda eru þeir ekki vanir svona miklu hugmyndaflugi í skattheimtu.

Hið broslega í því máli er, að ríkið gefur erlendum ferðamönnum meiri meðgjöf en það fær til baka í flugvallarskattinum. Þeir verða bara ekki varir við meðgjöfina, sem felst í því, að þeir neyta hér niðurgreiddra landbúnaðarafurða. Þeir fá hluta matvæla sinna fyrir hálft kostnaðarverð í verzlunum og veitingahúsum. Hinn helminginn borga íslenzkir skattgreiðendur.

Allar þessar þrjár reglur hafa verið til vandræða, eins og efasemdamenn bentu raunar á þegar í upphafi. Stjórnvöld ættu nú að sjá að sér og afnema þær í ljósi reynslunnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þrátt fyrir ryk og okur

Síðdegis í gær mátti sjá á leið úr Reykjavík mikinn fjölda bíla með fólki, sem greinilega ætlaði sér ekki að tjalda til einnar nætur. Kúfaðar farangursgrindur og jafnvel tjaldvagnar eða hjólhýsi voru einkennistákn umferðarinnar úr borginni.

Ört fjölgar þeim fjölskyldum, sem fylla bíla sína af margvíslegum viðleguútbúnaði og eyða sumarfríi sínu á faraldsfæti um landið. Að kvöldi og morgni.dags má hvarvetna í hvömmum og á lækjarbökkum sjá tjöld Íslendinga nútímans, sem vafalaust þekkja land sitt betur en nokkur fyrri kynslóð í landinu.

Þetta er ekkert tízkufyrirbrigði. Árum saman hefur mátt sjá þennan ferðamáta. Hins vegar er hin árlega aukning hans einkar athyglisverð. Hún sýnir, að Mallorca ein nægir ekki til að seðja ferðaþrá landans, þrátt fyrir lágt og sílækkandi verð. Hún sýnir líka, að menn láta okurverð á benzíni ekki aftra sér frá því að kynnast landinu rækilega.

Flestum ber saman um, að þessar hringferðir um Ísland á einkabílum séu einhver dýrustu ferðalög, sem unnt sé að hugsa sér, jafnvel þótt menn treysti fyrst og fremst á tjaldið sem næturstað. Vegur þar benzínið þyngst á metunum, en fleira kemur til.

Sumir villast inn á matsölustaði við þjóðveginn og fá sér pylsur fyrir sama verð og kavíar kostar á dýrustu veitingahúsum Vesturlanda. Aðrir villast inn á hótel, sem hvorki hafa baðhýsi á herbergjunum né veita neina umtalsverða þjónustu, en eru samt verðlögð eins og erlend lúxushótel.

Enn aðrir eru með svo háþróaðan tæknibúnað í ferðum þessum, að viðkynnin við náttúruna eru mest að nafninu til. Tjöld þeirra eru tveggja til þriggja herbergja íbúðir með stólum, borðum, eldavél og ýmsum skondnum smáhlutum, sem ferðamannaiðnaðurinn hefur fundið upp.

Allir hafa jafnmikla ánægju af þessum ferðalögum um landið, hvort sem þeir stilla útgjöldum sínum í hóf eða ekki. Áhugi manna á náttúrufegurð og lífsnautnum íslenzkrar víðáttu er áreiðanlega meiri en nokkru sinni fyrr.

Skuggahliðin á þessum ferðalögum er rykið á þjóðvegunum, sem stundum dregur úr ferðagleðinni. Það er engin furða, þótt Halldór Laxness spyrji í undrun, hvað íbúar lofthreinustu höfuðborgar í heimi séu að gera út á þjóðvegina, þar sem þeir verða að aka með fullum ljósum um hábjartan dag.

Vissulega er ánægjuleg lífsreynsla þreyttum ferðalöngum að komast á veginn frá Selfossi til Reykjavíkur. Það er eins og öll ferðaþreyta líði úr mönnum og þeir taka upp léttara hjal, meðan þeir láta gamminn geisa á varanlegu slitlagi. Oft beinist umræðuefnið í bílunum þá að því, hvílíkur munur væri, ef allir þjóðvegir væru eins og þessi.

En Íslendingar hafa þegar spennt opinbera þjónustu út fyrir öll takmörk og hafa ekki efni á að koma sér upp góðum þjóðvegum, nema þá á mjög löngum tíma. Menn verða því enn um sinn að beita æfðum höndum við að skrúfa upp og niður rúður, ef þeir vilja stunda útilegur og náttúruskoðun á eigin bílum.

Og umferðin í gær sýndi, að menn láta hvorki ryk né okur á sig fá, þegar þeir vilja kynnast landi sínu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hindrunarhlaupið

Ríkisstjórnin hefur náð umtalsverðum árangri á því tæpa ári, sem hún hefur verið við völd. Hún á að vísu margt eftir ógert, en hún hefur komizt klakklaust yfir ýmsar hindranir, sem orðið hafa á vegi hennar.

Áður en stjórnin tók við, hafði landið verið næsta stjórnlítið í hálft ár, meðan vinstristjórnin var að gliðna í sundur. Þegar vinstri stjórnin missti meirihluta sinn á Alþingi, hafði hún ekki lengur svigrúm til athafna. Áhrif óhóflegra kjarasamninga og síversnandi viðskiptakjara fengu því að magnast of lengi í fyrrasumar.

Skugginn af atvinnuleysi var eitt stærsta vandamálið, sem nýja stjórnin þurfti að fást við. Hingað til hefur henni tekizt að komast klakklaust frá því. Ísland er líklega eina landið á Vesturlöndum, sem hefur komizt hjá atvinnuleysi í þeim vísi að kreppu, sem ráðið hefur ríkjum undanfarin misseri.

Eina frávikið frá þessu var verkfallið á stóru togurunum, sem olli sums staðar atvinnuleysi í fiskiðnaði. Að öðru leyti hefur vinnufriður haldizt og virðist ætla að haldast út þetta ár. Slíkur friður er að sjálfsögðu ein helzta forsenda þess, að þjóðin nái að rífa sig upp úr erfiðleikunum.

Hinir hófsamlegu kjarasamningar, sem nú hafa víðast hvar verið gerðir, stuðla einnig mjög að því, að útgerð þjóðarbúsins haldist með eðlilegum hætti á þessu ári, þrátt fyrir engan bata á viðskiptakjörum og mikla skuldasöfnun erlendis.

Þótt ríkisstjórnin hafi stöðugt verið upptekin við aðkallandi vandamál líðandi stundar, hefur hún einnig getað sinnt ýmsum framtíðarmálum, sem eiga á næstu árum að geta létt þjóðinni lífsbaráttuna. Hæst ber þar undirbúninginn að 200 mílna efnahagslögsögu og hröðun orkuþróunar landsins.

Stjórninni hefur sízt gengið að koma ríkisfjármálunum á réttan kjöl. Hún komst til valda of seint á árinu til að geta haft nægileg áhrif á mótun fjárlaga þessa árs. Hún gat að vísu hindrað, að sneið ríkisins af þjóðarkökunni héldi áfram að vaxa, en tókst ekki að skerða sneiðina að neinu marki.

Ástandið er líka orðið þannig í þjóðfélaginu, að völd þrýstihópanna aukast frá ári til árs. Hver einasta ríkisstjórn á í miklum erfiðleikum með að verjast ásókn þeirra í fé og forréttindi. Voldugustu þrýstihóparnir eiga mikla sök á að enn hefur ekki komizt til framkvæmda að verulegu ráði sá 3500 milljón króna niðurskurður ríkisútgjalda, sem boðaður var í ársbyrjun.

Ríkisstjórnin verður að grípa harðar í taumana á þessu sviði, þótt þrýstihóparnir berjist um á hæl og hnakka. Þjóðin í heild skilur, að í núverandi árferði hefur ríkið ekki ráð á að fjárfesta í nýrri þjónustu.

Við vandamálið bætist, að aðgerðirnar gegn innflutningi hafa reynzt svo árangursríkar, að tekjur ríkisins af tollum og söluskatti hafa ekki vaxið í samræmi við aðra veltu í þjóðfélaginu. Þess vegna ríður á, að niðurskurður ríkisútgjalda komist til framkvæmda.

Ríkisstjórnin hefur komist yfir svo margar hindranir á skömmum ferli sínum, að hún ætti líka, með stuðningi þjóðarinnar, að komast yfir þessa hindrun.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Að hafa allt á hreinu

Síðasta virkjunin í Laxá í Þingeyjarsýslu markaði þáttaskil í samskiptum hins opinbera við landeigendur í orkumálum og. öðrum stórvirkjum hins opinbera.

Áður reistu opinberir aðilar orkuver og lögðu vegi eftir eigin geðþótta og án þess að spyrja kóng eða prest. Nú hefur þetta gerbreytzt, síðan landeigendur við Laxá komu í veg fyrir gerð háu stíflunnar, sem deilt var um.

Opinberar stofnanir feta nú yfirleitt varlega í þessum efnum og auglýsa fyrirfram eftir athugasemdum við fyrirhugaðar framkvæmdir. Þannig tryggja þær sig gegn síðari málaferlum og svimandi skaðabótagreiðslum.

Sveitarfélögin suður með sjó virðast ekki hafa áttað sig á þessari nýju skipan. Þau létu bora eftir heitu vatni á Svartsengi án þess að hafa tryggt sér nokkurn rétt.

Þau standa nú andspænis harðákveðnum landeigendum, sem vilja fá nokkur hundruð milljóna króna fyrir snúð sinn. Virðast þau vera í algerri sjálfheldu og án samningsaðstöðu. Var jafnvel um tíma talið hugsanlegt, að þau mundu neyðast til að láta bora á nýjan leik annars staðar, sem að sjálfsögðu hefði tafið hitaveituna.

Hin fyrirhugaða Blönduvirkjun er hins vegar dæmi um varfærna og rétta málsmeðferð af hálfu hins opinbera. Byrjað er á fundahöldum með heimamönnum til að ganga úr skugga um, hvaða annmarkar geti verið á virkjuninni.

Það hefur líka komið í ljós, að bændur á þessum slóðum telja sig missa undir vatn sumarhaga fyrir 2000 kindur. Hið opinbera hefur boðizt til að bæta þetta með því að rækta land í nágrenninu. En sumir vilja maka krókinn á málinu og fá meiri bætur.

Í þessu mál hefur ríkið sæmilega samningsaðstöðu. Ef skaðabótahugmyndir á Blöndusvæðinu keyra úr hófi fram, getur ríkið athugað, hvort ekki sé hagkvæmara að virkja Jökulsá í Skagafirði.

Orkuráðherra hefur sagzt vilja, að ákvörðun um virkjun á Norðurlandi, í Blöndu, Jökulsá eða annars staðar verði tekin á undan öðrum virkjanaákvörðunum, enda eru Norðlendingar einna lakast settir í orkumálunum.

Heimamenn hafa þó mikil áhrif á hraða málsins. Ef mikið samningaþóf verður í undirbúningi virkjunar á Norðurlandi, leiðir það hæglega til þess, að virkjun Hrauneyjarfoss í Tungnaá komist fram fyrir. Enda fara áætlanir um þá virkjun senn að verða tilbúnar til útboðs.

Í þessum efnum skiptir það hinn sameiginlega sjóð þjóðarinnar mestu, að ríkið hefur allt sitt á þurru. Það þarf ekki að sæta neinum afarkostum á borð við Laxá og Svartsengi. Það á ýmissa kosta völ, eftir því sem kaupin gerast á eyrinni.

Ef sumarhagar 2000 kinda leiða til þess, að Blönduvirkjun tefst eða bíður lægri hlut fyrir öðrum virkjunarmöguleikum, á ríkið ýmissa annarra kosta völ við að sinna orkuþörfum þjóðarinnar. Kosturinn við hundinn að sunnan, raflínuna milli Suður- og Norðurlands, þótt dýr sé, er, að unnt er að velja úr virkjunarmöguleikum á miklu stærri svæði en ella væri.

Það er um að gera að hafa allt á hreinu í virkjunarréttindum, áður en lagt er út í mikinn kostnað, sem bindur hendur hins opinbera.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Bezta tryggingin

Mikilvægur þáttur almenns öryggis er viðbúnaður gegn óvæntu brottfalli aðflutninga á vörum, sem skipta miklu í rekstri efnahagslífsins. Aðflutningar gætu hæglega lagzt niður um langan eða skamman tíma, ef heimsstyrjöld brytist út. Þótt líkur á slíkri styrjöld séu sáralitlar, er óráðlegt að taka áhættuna af því að fljóta sofandi að feigðarósi.

Fyrsta stig viðbúnaðarins þarf ekki að kosta mikið fé. Þetta fyrsta stig felst í mati á vandamálinu og kortlagningu þess. Afla þarf upplýsinga hjá stjórnendum raforkuvera og hitaveitna um, hve mikið þurfi að vera til í landinu af mikilvægum rekstrarvörum til að tryggja rekstur þessara stofnana um nokkurt árabil, ef aðflutningar stöðvast.

Ef rekstur orkuveranna er tryggður, ætti um leið að vera unnt að tryggja rekstur frystiklefa hraðfrystihúsa víðs vegar um land. Þar með ætti þjóðin að geta átt nægan matarforða til nokkurra ára.

Til viðbótar kemur til greina, að hinn sameiginlegi sjóður þjóðarinnar festi nokkurt fé til að tryggja, að ævinlega séu vissar lágmarksbirgðir af hraðfrystum fiski til í landinu. Ekki mætti þá afskipa örar en niður að þessu lágmarki.

Rekstur orkuveranna er líka undirstaða þess, að húsnæði þjóðarinnar haldist hlýtt og bjart. Ennfremur eru orkuverin forsenda þess, að áfram geti haldizt margvíslegur iðnaður, sem notar rafknúnar vélar.

Aðgerðir á þessum sviðum ættu ekki að þurfa að kosta mikið fé. En þær mundu ekki koma í veg fyrir, að sjávarútvegur, landbúnaður og sam göngur stöðvuðust vegna eldsneytisskorts. Þess vegna þarf líka að byggja aðstöðu til að geyma innanlands feikilegt magn af olíum og benzíni.

Söfnun eldaneytisbirgða kostar verulegt fjármagn. Það er líka ljóst, að mjög erfitt verður að tryggja rekstur sjávarútvegs, landbúnaðar og samgangna í langan tíma með þessum hætti. Eldsneytisnotkun okkar er svo mikil.

En hálfs til heils árs birgðir gætu tryggt okkur gegn því, að skammvinnur ófriður úti í heimi stöðvaði atvinnulífið hér heima fyrir. Til greina kæmi einnig að safna miklum birgðum af öðrum vörutegundum, sem skipta miklu, svo sem korni.

Ef ófriður brytist út og stöðvaði aðflutninga til Íslands, væri fyrsta skrefið að opna eldsneytisgeymana og skammta olíuna til nauðsynlegustu þátta atvinnulífsins. Ef þetta dygði ekki vegna langvarandi ófriðar, væri síðara skrefið fólgið í því að fara að skammta af freðfiskbirgðum frystihúsanna.

Ekki virðist óskynsamlegt að stefna að því, að atvinnulífið geti starfað óhindrað í heilt ár og að matarbirgðir séu þjóðinni til lífsviðurværis í tvö til þrjú ár í viðbót. Jafn skynsamlegt virðist vera að hraða sem mest orkuuppbyggingu landsins, svo sem stjórnvöld eru raunar þegar farin að gera.

Tryggingastarfsemi af þessu tagi kostar mikið fé. En því fé er ekki kastað á glæ, því að vörubirgðir koma í staðinn. Og það eru einmitt slíkar tryggingar, sem eru mikilvægastar allra trygginga.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ótraust haldreipi

Rafmagnið leikur lykilhlutverk í þjóðfélagi nútímans. Heimili manna og vinnustaðir ganga fyrir þessu yfirlætislausa fyrirbæri. Menn verða ekki svo mjög varir við þetta, meðan allt leikur í lyndi. En fari rafmagnið af, sjá menn skyndilega, hve mikill þáttur það er orðið í lífi þeirra.

Heimilishald fer úr skorðum, þegar rafmagnið lætur á sér standa. Heimilistækin verða óvirk og matvæli liggja undir skemmdum í frystikistum og ísskápum. Kyndingar og hitaveitur kunna að stöðvast. Ekki bætir úr skák, að útvarpið fer venjulega úr sambandi við slíkar kringumstæður, og magnar það ótta og óvissu fólks.

Enn alvarlegra ástand myndast í atvinnulífinu. Jafnvel í skrifstofufyrirtækjum, þar sem engin vöruframleiðsla fer fram, verður ringulreið. Símaborð verða óvirk, sömuleiðis rafmagnsritvélar og reiknivélar. Enn alvarlegra verður ástandið í fyrirtækjum í vöruframleiðslu.

Þetta er því bagalegra sem framleiðsluaðferðirnar verða flóknari. Í sumum tilvikum er um svo nákvæmar vinnsluraðir að ræða, að langan tíma tekur að koma framleiðslunni af stað aftur að rafmagnsleysi loknu.

Hámarki nær þessi viðkvæmni í fyrirtækjum á borð við álverið í Straumsvík, þar sem tuga og hundruða milljóna króna eyðilegging er yfirvofandi í hvert sinn, sem rafmagnið fer af. En jafnvel bóndinn lendir í öngþveiti, t.d. við mjaltir. Þannig er rafmagnið orðið undirstöðuatriði í öllum þáttum atvinnulífs.

Prentun Vísis fer hvað eftir annað úr skorðum vegna rafmagnsbilana. Sumar bilanir stafa af óhæfilegri atorku í meðferð jarðvinnsluvéla, aðrar af ólagi á spennistöðvum, línum og tengivirkjum. Þetta ástand er langtum verra en eðlilegt má teljast.

Rafmagnsleysið er ekki eina dæmið um skort á rekstraröryggi á þessu sviði. Víða eru óhæfilegar spennusveiflur á rafmagni, sem valda skemmdum á rafmagnstækjum, allt frá heimilistækjum yfir í tölvur. Sumar rafveitur færa jafnvel niður spennuna á álagstímum af ásettu ráði.

Rafmagnsframleiðsla og rafmagnsdreifing er flókin og vandasöm starfsemi, sem þarfnast mikillar nákvæmni, ef hún á að gegna hlutverki sínu með sóma. Reynslan sýnir, að menn eru aldrei of árvökulir á þessu sviði, þótt þeir leggi hart að sér. Fólk er orðið svo háð rafmagni, að það gerir sérstakar og óvenjulegar kröfur til öryggis í rekstri rafmagnsmála.

Mikil nauðsyn er á að beita ströngum refsiaðgerðum til að reyna að draga úr skemmdum jarðvinnsluvéla á rafstrengjum. Ennfremur þarf að gera línur og tengivirki þannig úr garði, að íslenzk veðrátta geti ekki valdið skemmdum á þeim. Og svo þarf að fjölga samtengingum og varalínum til að auðvelda undankomuleiðir, þegar óhöpp ber að garði.

Þegar Búrfellsvirkjun var reist, óttuðust margir, að kenjar Þjórsár mundu oft gera hana óstarfhæfa. Tæknimönnum virðist hafa tekizt að leysa vandamál ísingar, þrepahlaupa og annarra hamfara Þjórsár. Slíkum sigrum má ekki glopra niður með mistökum á einfaldari sviðum, í byggingu tengivirkja og rafmagnslína.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þurfum við þjóðkirkju?

Deilur hreintrúarmanna og breiðtrúarmanna í þjóðkirkjunni eru orðnar svo heitar, að nauðsynlegt er orðið að vara við öllu ofstæki í þeim efnum.

Í nýjasta Kirkjuriti fjallar Heimir Steinsson, skólameistari í Skálholti, um tvo andmælendur sína með þessum hætti: “Hjá hinum fyrri skein ljósið með ámóta daufum bjarma og ævinlega. Hjá hinum síðari var það slokknað að fullu og mjög að vonum.”

Það gildir um hreintrúarmenn í kristinni kirkju eins og marxisma og öðrum trúarbrögðum, að þeim hættir til að fara yfir markið, svo sem reynslan sýnir hér. Þeim eru tamari hvöss og persónuleg ámæli en breiðtrúarmönnum, hvar í trú sem þeir standa, enda eru þeir svo sannfærðir í eigin skoðunum, að þeir fyrirlíta skoðanir annarra. Er hér undanskilinn Bolli Gústafsson í Laufási, sem hefur flutt mál sitt frábærlega.

Full ástæða er fyrir hreintrúarmenn að vara sig á ofsa, svo að þeir fæli ekki almenning frá skoðunum sínum. Þorri fólks er frjálslyndur og umburðarlyndur og á bágt með að skilja tillögur á borð við þá, að breiðtrúarmenn eigi að standa sem mest á höfði, svo sem ritstjóri Kirkjuritsins setur fram í síðasta blaði.

Heimspekileg þráttarhyggja í tilverufræði eða marxisma eða á öðrum slíkum sviðum getur verið skemmtileg íþrótt, ef hún er ekki tekin of alvarlega. En því miður leiðir hún oft til ofsatrúar á málstaðinn og skilningsleysis á, að önnur sjónarmið geti komið til greina.

Það kann að vera rétt, að spíritismi eigi ekki heima í þjóðkirkjunni og að trúin á Krist sé mikilvægari en almennur mannkærleikur. Ef hins vegar þjóðkirkjan hyggst ganga að þessari hreinsun með því offorsi og skorti á kærleik í skrifum, sem mjög hefur borið á að undanförnu, slítur hún tengsli sín við hina efagjörnu íslenzku þjóð.

Með þessu er ekki verið að neita því, að breiðtrúarmenn í prestastétt hafi líka skotið yfir markið í deilunum. En fyrir slíku fer minna. 0g satt að segja bar af framlag breiðtrúarmannsins Kristjáns Róbertssonar í margnefndu Kirkjuriti, að því er varðar hófsemi, stillingu og tillitssemi.

Umræður þessar vekja á ný hugsanir um, hvort ekki sé kleift að skilja að ríki og kirkju með skynsamlegum hætti. Ekki er unnt að segja, að trúfrelsi ríki hér á landi, meðan þessar stofnanir eru eins samgrónar og nú er.

Þrátt fyrir aðskilnað gæti ríkið tekið að sér að innheimta kirkjugjöld fyrir íslenzka söfnuði. Enginn kæmist þá undan því að greiða slík gjöld frekar en nú. En menn gætu valið um, til hvaða söfnuða og trúflokka þau rynnu, til viðbótar við þann kost, sem trúleysingjar hafa nú, -að þau renni til háskólans.

Sumir kristnir menn mundu þá láta gjöld sín renna til hreintrúarsafnaða, aðrir til breiðtrúarsafnaða af ýmsu tagi, jafnvel spíritistasafnaða. Þetta gæti leitt til þess,.að fleiri jurtir blómstruðu í akri kristninnar.

Ef til vill er þjóðkirkjan með deilum sínum að stefna rakleiðis til slíks aðskilnaðar. Þá væru deilurnar ekki til einskis, heldur gætu orðið grundvöllur að nýju og fjölbreyttu kristnihaldi hér á landi.

Jónas Kristjánsson

Vísir