arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sex seigar afturgöngur.

Nokkrar röksemdir ganga sífellt aftur, þegar menn reyna að koma skildi fyrir hinn hefðbundna landbúnað sauðfjárræktar og kúabúskapar. Í hvert sinn sem þær eru slegnar í kaf, koma þær jafnskjótt aftur upp á yfirborðið.

Því er oft haldið fram, að nauðsynlegt sé að hafa mikla framleiðslu á kjöti og mjólkurvörum, svo að þjóðin verði ekki matarlaus í einangrun, sem kynni að fylgja næstu heimsstyrjöld eða einhverri annarri óáran.

Í rauninni væru hér hlutfallslega meiri matarbirgðir en í öðrum löndum, jafnvel þótt engar væru birgðir af kindakjöti og mjólkurvörum. Í geymslum frystihúsa og annarra fiskvinnslustöðva eru jafnan margra ára matarbirgðir.

Því er oft haldið fram, að okkur sé ekki vandara um en Norðmönnum, sem styrki hvern bónda jafnmikið og við, eða Efnahagsbandalaginu, sem ver miklum meirihluta fjárlaga sinna til stuðnings við landbúnað.

Í rauninni eru þetta víti til að varast. Meðan iðnríki jarðar fylgja offramleiðslustefnu í landbúnaði, er skynsamlegra að vera kaupandi heldur en seljandi landbúnaðarafurða á undirboðsmarkaði alþjóðaviðskiptanna.

Því er oft haldið fram, að hinn hefðbundni landbúnaður afli nokkurs gjaldeyris, sem sé betri en alls enginn gjaldeyrir. Hver á líka að fá gjaldeyri til að borga þær innfluttu afurðir, sem ættu að koma í staðinn, spyrja menn.

Í rauninni er gjaldeyrisdæmið neikvætt. Innflutt aðföng á borð við eldsneyti, vélar, fóðurbæti og áburð eru mun dýrari í gjaldeyri en útfluttar afurðir á borð við ullar- og skinnavöru, mjólkurduft, osta og kjöt.

Því er oft haldið fram, að í hinum hefðbundna landbúnaði felist atvinna, sem sé betri en alls engin atvinna sama fólks. Líta megi á opinberan stuðning við landbúnað sem þátt í baráttunni fyrir fullri atvinnu.

Í rauninni væri ódýrara að borga sauðfjár- og kúabændum fyrir að framleiða ekki í stað þess að framleiða. Þar að auki væri unnt að nota féð, sem nú brennur í hefðbundnum landbúnaði, til að efla aðra atvinnu í sveit og við sjávarsíðu.

Því er oft haldið fram, að niðurgreiðslur séu hafðar fyrir neytendur og einkum þó til að auðvelda stjórnvöldum að ráða við efnahagsmálin. Talsmenn landbúnaðarins hafi ekki beðið um niðurgreiðslur og beri enga ábyrgð á þeim.

Í rauninni gætu stjórnvöld losnað við niðurgreiðslurnar og þar á ofan lækkað vöruverð með því að leyfa innflutning afurða í stað hinna niðurgreiddu. Stjórnvöld geta náð meira en sama árangri án þess að eyða krónu í niðurgreiðslur.

Því er oft haldið fram, að hinn hefðbundni landbúnaður sé nauðsynlegur hornsteinn byggðastefnu. Ekki megi miklu fleiri jarðir fara í eyði, án þess að flótti bresti í heilar sveitir og landauðn verði á stórum svæðum.

Í rauninni er fólksflótti úr sveitum aðeins eðlilegt framhald flóttans. sem einkennt hefur alla þessa öld. Og víglína byggðastefnu liggur ekki um sveitirnar, heldur um sjávarplássin og höfuðborgarsvæðið.

Ef við viljum koma í veg fyrir, að þúsundir manna flytji til útlanda í hinni séríslensku kreppu, verðum við að bæta lífsskilyrði við sjávarsíðuna og á höfuðborgarsvæðinu, þar sem einhver von er á, að varnir komi að gagni.

Jónas Kristjánsson.

DV
Þriðji heimurinn – ekki Kortsjnoj.

Um borð í bátnum frá flugvelli til Feneyja voru tveir farþegar, leiðarahöfundur og kornungur Filippseyingur, Art Panganiban, skyldur eða tengdur Marcosi forseta. Hann útbýtti tveimur nafnspjöldum, öðru úr silki og hinu úr balsavið.

Úr því að Panganiban átti ferðaskrifstofu ríkisins á Filippseyjum og Ferdinand Marcos á um fjörutíu milljón manns á Filippseyjum, því skyldi ekki Florenico Campomanes eiga svo sem eitt alþjóðasamband, til dæmis í skák.

Í Luzern tók þriðji heimurinn völdin af Vestur-Evrópu í Alþjóða skáksambandinu, alveg eins og hann hefur gert í öðrum stofnunum, þar á meðal Unesco. Þetta getur þriðji heimurinn í krafti meirihluta atkvæðanna.

Sigur Campomanesar yfir Friðriki Ólafssyni var svo mikill , að austantjaldsatkvæðin réðu ekki einu sinni úrslitum. Munurinn nam 22 atkvæðum, svo að Friðrik hefði fallið, þótt hann hefði ekki lent í vandamálum Kortsjnojs.

Austantjaldsríkin geta ekki frekar en Vestur-Evrópa ráðið ferðinni í Alþjóða skáksambandinu. Þau sjá sér því hag í að fá aðild að nýjum meirihluta Campomanesar í stað þess að styðja vonlausan minnihluta Vestur-Evrópu.

Arabaríkin, sem hafa nóga peninga og þurfa ekki á mútum Campomanesar að halda, sáu sér líka hag í að styðja þriðja heiminn. Í staðinn hafa þau fengið loforð um tilraunir til að útiloka ísraelska skákmenn frá alþjóðamótum.

Bandalagið milli þriðja heimsins, arabaríkjanna og austurblokkarinnar í Alþjóða skáksambandinu er nákvæmlega sama bandalagið og myndað hefur verið í ýmsum alþjóðasamtökum, þar á meðal Sameinuðu þjóðunum og hliðarstofnunum þeirra.

Þriðji heimurinn lítur á Vestur-Evrópu sem vígi gamalla nýlenduherra, er enn skirrist við að láta af hendi lönd á borð við Falklandseyjar og Gíbraltar. Að baki Friðriks sáu þriðja heims mennirnir Keene hinn enska og Levy hinn skozka.

Alls staðar þar sem þriðji heimurinn tekur völdin, breytast leikreglurnar. Í stað siðvenja, lagareglna og drengskapar kemur villimennska í ýmsum myndum, þar á meðal í mútum og öllum öðrum tegundum fjármálaspillingar.

Við slíkar aðstæður er Campomanes auðvitað rétti maðurinn. Hann kemur með peningana og villimennirnir með atkvæðin. Dæmið gengur upp, af því að arabaríkin sjá sér í því pólitískan hag. Austurblökkin er bara aukahjól.

Allt er svo varið með því, að ríku löndin einoki skákina og að tímabært sé orðið að flytja þungamiðjuna til þriðja heimsins, til dæmis til vöggu skáklistarinnar í Asíu. Maður sér í huganum höfug tár Campomanesar.

En það voru ekki ríku löndin, sem réðu Alþjóða skáksambandinu í krafti fjármagns, heldur í krafti reynslu og skákmannafjölda. Það eru fátæku löndin, sem hafa tekið völdin í krafti fjármagns og ríkjafjölda.

Við hörmum auðvitað ósigur Friðriks, sem var góður forseti. Hins vegar er starfsdegi hans og annarra Vestur-Evrópumanna ekki lokið. Margt verkið þarf að vinna í samstarfi skákmanna innan Vestur-Evrópu.

Enn meiri ástæða er til að harma örlög Filippseyinga. Þeir verða að svelta, svo að Panganiban geti haft nafnspjöld úr silki og balsavið, – svo að Marcos geti útbýtt þjóðarauði til ættingja og vina, – svo að Campomanes eignist alþjóðasamtök.

Jónas Kristjánsson

DV
Ekki bara hópsálir.

Eins og önnur flókin þjóðfélög þurfum við mikið af góðum embættismönnum, varðveizlumönnum kerfisins. Þeir þurfa ekki að vera menn athafna og átaka, heldur þjálfaðir í góðu, hnökralausu samstarfi svo að allt gangi sinn vanagang.

Enginn skortur er á slíku fólki, enda hafa skólarnir, alla leið upp í háskóla, frá ómunatíð lagt mesta áherzlu á að framleiða embættismenn, slétta og fellda menn, sem engum vandræðum valda og eru góðir til samstarfs.

Einnig þurfum við mikið af góðum tæknimönnum, sem þekkja vel sérgreinar sínar án þess að vera þar menn nýjunga eða uppfinninga. Þjóðfélag okkar er orðið svo tæknivætt, að sérfræðingar þurfa að vera á hverju strái.

Til skamms tíma skorti sérfræðinga á mörgum sviðum. Það er ört að breytast, enda einstefnir skólakerfið að háskólanámi sem flestra. Straumurinn í Háskóla Íslands er orðinn svo stríður, að skólinn er nánast að springa.

Við erum jafnvel svo lánsöm að vera farin að eignast útgerðartækna, fiskiðnfræðinga og iðnaðarverkfræðinga, auk allra hefðbundnu fræðinganna og embættismannanna. Við stefnum að því að eiga þrautskólaða tæknimenn á öllum sviðum.

Meira að segja Háskóli Íslands, sem lengst af var embættisvígi guðfræðinga, lækna og lögfræðinga, er að verða að tæknistofnun. Hann er farinn að útskrifa lokaprófsmenn í ýmiss konar verkfræði og tækni í stórum stíl. Sem betur fer.

Þannig hefur skólakerfið víkkað svo, að það stefnir ekki lengur eingöngu að framleiðslu deildarstjóra opinberra stofnana, heldur einnig að framleiðslu sérfræðingaliðs fyrir svokallaða starfshópa á vegum ráðuneytanna!

Skólakerfið er kjörið til ræktunar þessara tveggja nytsamlegu manngerða. Það leggur áherzlu á samstarf í hópum. Kennslan er miðuð við þarfir miðjunnar. Til viðbótar er stundum reynt að lyfta upp eftirbátunum.

Hinir, sem eitthvað geta umfram hið venjulega, eru að mestu látnir afskiptalausir. Sumu neistafólki leiðist svo aðgerðaleysið í skólunum, að það hrökklast þaðan brott. Annað lætur skólana draga sig niður í meðalhófið.

Í þessum hópi eru efni í hugvitsmenn, sem gætu hvert orðið þjóðinni meira virði en hundrað embættismenn og tæknimenn. En þeir rekast illa í meðalhjörð og þeim leiðist hópvinna, þar sem enginn ber ábyrgð á neinu.

Við vitum, að hugvitsmenn hafa sumir bylt hag heilla þjóða eða jafnvel allra þjóða jarðar. Við getum reiknað með, að það borgi sig að reyna að rækta þá í skólakerfinu, en samt lyftum við ekki litla fingri.

Í hópnum, sem skólakerfið viðurkennir ekki, eru líka efnin í braskara, mennina, sem hafa lag á að finna smugur og göt og að búa til auð úr engu. Slík efni veslast líka upp í áherzlu skólanna á hópvinnu og meðaltalsmennsku.

Við vitum samt, að þjóðfélag eins og Sovétríkin mundi hrynja, ef ekki væru til braskarar til að útvega í hvelli þessar tíuþúsund skrúfur í dráttarvélar, sem völundarhús kerfisins ræður ekki við að afhenda fyrr en eftir þrjú ár.

Nú þegar við erum að verða birgir af tæknimönnum, til viðbótar gífurlegu framboði embættismanna, væri ekki úr vegi, að skólarnir færu að reyna að stuðla að útvegun hugvitsmanna og braskara, sem eru raunar enn mikilvægari.

Jónas Kristjánsson

DV
Brauðið og bókmenntirnar.

Brauðgerð og brauðneyzla hafa gerbreytzt hér á landi á fáum árum. Til viðbótar við svokölluð vísitölubrauð er kominn fjöldi áður óþekktra brauða, sem renna út eins og heitar lummur, þótt þau séu dýrari.

Brauðneyzlan hefur færzt úr sigtuðum hvítahveitisbrauðum í heilkornsbrauð af ýmsu tagi. Þannig hefur brauðbyltingin stuðlað að hollara mataræði. Mega bakarar því vera stoltir af sínum hlut, sinni fagmennsku.

Brauðbyltingin varð ekki vegna tilskipunar að ofan. Hún óx af sjálfu sér í samskiptum bakara og neytenda. Markaðurinn fyrir ný og betri brauð var til. Bakarar þekktu sinn vitjunartíma og hafa náð að stækka markað inn ört.

Nú er svo komið, að brauðgerð á Íslandi skarar fram úr brauðgerð frændanna á Norðurlöndum. Aðeins Þjóðverjar eru enn fremri, enda stendur brauðmarkaður þar á aldagömlum merg, en er hér nýr af nálinni.

Vel menntaðir fagmenn og vel upplýstur almenningur eiga samleið á ýmsum fleiri sviðum. Annað augljóst dæmi um byltingu í víxlverkun framleiðenda og notenda eru veitingahúsin, sem hafa gerbreytzt á jafnskömmum tíma og bakaríin.

Fyrir fimm árum voru íslenzk veitingahús stöðnuð í gamalli, danskri matargerð. Síðan er eins og hvirfilvindur hafi farið um kokkastéttina. Saman fer faglegt stolt, tilraunagirni og virðing fyrir hráefnum og hollustu.

Þannig eru dæmi þess, að heilar starfsstéttir hafi umturnazt á fáum árum. Þær hafa rifið sig upp úr hefðbundnum doða, ruðzt framhjá vísitölubrauðum og verðlagseftirliti. Fagmenn hafa breytzt úr embættismönnum í athafnamenn og listamenn.

Eldra dæmi um slíkan markað, gagnkvæman skilning framleiðenda og notenda, er íslenzk myndlist. Hún hefur ekki magnazt fyrir velvilja hins opinbera, því að það hefur ekki haft ráð á að halda til jafns við hið opinbera á Norðurlöndum.

Það er fólkið í landinu, sem hefur keypt málverk á frjálsum markaði. Þessi sala er svo mögnuð, að ótrúlegur fjöldi listamanna hefur um langt skeið getað lifað af verkum sínum, auk allra hinna, sem hafa af þeim hlutatekjur.

Eitt elzta dæmið eru bókmenntirnar, sem blómstra áratug eftir áratug, þótt fámennið geri skilyrðin hér á landi óvenjulega erfið, nánast óyfirstíganlega erfið. Hér er hreinlega jarðvegur fyrir kraftmiklar bókmenntir.

Eftir þessi handahlaup leiðarans úr bakstri í bókmenntir er kannski ekki úr vegi að taka dæmi úr enn annarri átt. Það er tölvubyltingin, sem virðist renna greiðar inn í okkar þjóðfélag en við sjáum dæmi um annars staðar.

Risið hafa mörg smáfyrirtæki, þar sem ferskir menn finna upp nýjungar, þróa þær og koma í framleiðslu. Að verki er ungt fólk, laust úr viðjum vanans. Það berst til sigurs, að mestu án aðstoðar hins opinbera.

Tölvukynslóðin hefur ekki þegið þetta vegarnesti í skólunum, sem enn búa við sárustu fátækt á þessu sviði. Við sjáum það bezt af, að tölvuskólar í einkaeigu hafa sprottið eins og gorkúlur á þessu ári.

Íslendingar stefna óðfluga að þrælkun tölvunnar sem hornsteins að atvinnulífinu. Það er enn eitt dæmið um, að gegnum erfiðleika okkar skín innri kraftur fagmennsku, sem á sér hljómgrunn og mun flytja okkur langt fram eftir vegi.

Jónas Kristjánsson

DV
Gert út á okkar veski.

Smám saman er að koma í ljós, að mesta óráð er fólgið í margvíslegum iðnaðarævintýrum, sem fyrirhugað er að koma hér á fót að meira eða minna leyti á kostnað ríkissjóðs, neytenda og skattgreiðenda. Þau munu draga langan dilk á eftir sér.

Þegar reiknuð var meint arðsemi steinullarverksmiðju, vildi svo heppilega til, að gleymdist að gera ráð fyrir 24% vörugjaldi, sem yrði að vera á framleiðslunni, svo að hún skaðaði ekki núverandi tekjur ríkissjóðs.

Þótt ríkið vildi fórna þessu vörugjaldi til að losna við að styrkja steinullarframleiðsluna með sömu upphæð á annan hátt, dugir það ekki, því að vörugjaldið yrði þá líka að falla niður af innfluttri steinull.

Ísland er nefnilega í Fríverzlunarsamtökunum og hefur viðskiptasamning við Efnahagsbandalagið, hvort tveggja til að tryggja aðgang íslenzkra afurða að erlendum mörkuðum. Og því miður gildir ekki einstefna í slíkum viðskiptum.

Vegna alls þessa er fyrirsjáanlegt 24% tap á steinullarverksmiðjunum, sem kunna að verða reistar hér á næstu árum. Þar á ofan bætist, að margt hefur verið vefengt í arðsemisútreikningunum, til dæmis flutningskostnaður.

Auk þess er steinull almennt á undanhaldi fyrir glerull, perlusteini og plasti. Illa seljanlegar birgðir steinullar hlaðast upp hjá verksmiðjum nágrannalandanna, svo að verðið fer lækkandi og á eftir að lækka meira.

Að svo miklu leyti sem við þurfum á steinull að halda, eigum við að sýna heilbrigða skynsemi og kaupa útlenda steinull á útsöluprísum á kostnað útlendra ríkissjóða, í stað þess að kasta okkur líka út í kviksyndið.

Ástandið í sykrinum er enn verra en í steinullinni. Þar er um að ræða landbúnaðarafurð með öllum þeim forréttindum, sem við vitum, að slíkum fylgja. Hin verndaða sykurframleiðsla eykst hröðum skrefum í kringum okkur.

Það kostar 4,95 danskar krónur að framleiða eitt kíló af dönskum sykri. Þessi sykur er seldur úr landi, til dæmis hingað, fyrir 1,80 danskar krónur kílóið. Mismuninn, 3,15 krónur, fá danskir framleiðendur í útflutningsuppbótum.

Sykurframleiðsla Efnahagsbandalagsins hefur á að eins einum áratug aukizt úr níu milljónum tonna í sextán milljónir. Engin leið er að stöðva þessa offramleiðslu frekar en annað landbúnaðaröngþveiti Efnahagsbandalagsins.

Til viðbótar við þennan vanda eru Bandaríkjamenn farnir að framleiða sætuefni úr maís-sýrópi. Þeirri uppgötvun er lýst sem hinni mikilvægustu síðan framleiðsla sykurrófna hófst fyrir tæpum 200 árum. Verðið á því enn eftir að lækka.

Mjög er skiljanlegt, að finnsku hugmyndafræðingarnir að baki fyrirhugaðri sykurgerð á Íslandi hafi heimtað innflutningsbann á sykri til Íslands og tryggingu á 10% arðgreiðslum til sín. Þeir vita, að fyrirtækið er vonlaust.

Reiknað hefur verið, að tapið á sykurverinu muni nema um 30 milljónum króna á ári. Innflutningsbanninu er ætlað að velta tapinu yfir á neytendur. Þetta er því ekki iðnaður, heldur útgerð á veski almennings.

Sameiginlegt með ýmsum slíkum iðnaðaráformum er, að í framkvæmd munu þau ýmist hækka vöruverð í landinu eða soga fé úr ríkissjóði, nema hvort tveggja verði. Við þurfum að stöðva útgerðarævintýri af slíku tagi.

Jónas Kristjánsson

DV
Eins og hálshöggvin hænsni.

Svo er nú komið fyrir þessari þjóð, að Seðlabankinn og Jóhannes Nordal hafa neyðzt til að taka ráðin af ríkisstjórn, sem er svo máttvana, að hún getur ekki einu sinni mótmælt vaxtahækkun, er sumir ráðherrarnir segjast vera á móti.

Verst er frammistaða Steingríms Hermannssonar og Svavars Gestssonar, sem þjóta um ríkisstjórnarportið eins og hálshöggvin hænsni, út af því að gróðapungarnir að baki þeim munu nú hafa minni gróða af öfugum vöxtum en að undanförnu.

Þegar slíkir umboðsmenn forréttindahópa væla um, að hærri vextir setji atvinnulífið á höfuðið, eru þeir aldrei nógu heiðarlegir til að viðurkenna, að óverðtryggð lán eru jafnan endurgreidd í ódýrari krónum en hinar upphaflegu.

Jafnvel afurðalánin, höfuðvígi vaxtagróðamanna, eru þessu marki brennd. Vörumar, sem lánin eru veitt út á, hækka í verði á lánstímanum. Og þrátt fyrir vaxtahækkunina munu þessar vörur áfram hækka meira en sem nemur vaxtakostnaði.

Vaxtahækkun Seðlabankans var raunar alltof lítil. Hún hefði þurft að vera mun meiri, sérstaklega á afurðalánum. Jákvæðir vextir eru eina leiðin til að soga á ný fé inn í bankakerfið, svo að aftur verði þar fé til útlána.

Íslenzka þjóðfélagið er ekki lengur unnt að reka með 10% halla. Og ekki heldur með þeim 6% halla, sem ráðgerður er á næsta ári. Við höfum nefnilega ekki ráð á að taka fleiri lán í útlöndum, því að þau eru að sliga okkur.

Hið eina, sem getur komið í staðinn fyrir erlend lán, er innlendur sparnaður. Í stað þess að eyða öllu jafnóðum verðum við að fara að spara. Og það gerum við ekki, nema stjórnvöld hætti að brenna upp þennan sparnað.

Fyrir hálfu öðru ári voru vextir um tíma nálægt því að vera jákvæðir. Þá var blómaskeið útlána, því að bankarnir fylltust af sparifé, sem annars hefði horfið út í buskann. Þá var tiltölulega auðvelt að fá lán.

Síðan hefur sigið hratt á ógæfuhliðina. Nú er svo komið, að menn leggja helzt ekki fé í banka. Þar af leiðandi geta bankarnir ekki lánað fé þessa mánuðina, mörgum manninum til sárrar raunar. Þessu þarf að breyta.

Bezt væri að hafa vexti frjálsa, svo að þeir finni á hverjum tíma sitt rétta jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar á lánsfé. Ákvarðanir opinberra aðila hljóta hins vegar að koma bæði seint og illa eins og dæmin sanna.

Pólitísk samstaða næst því miður ekki um frjálsa vexti, því að stjórnmálamennirnir þurfa jafnan að gæta hagsmuna ljúflinganna, sem hvísla í eyru þeirra. Steingrímur og Svavar eru dæmi dagsins um eymd stjórnmálanna.

Við þessar aðstæður er einkar heppilegt, að seðlabanka okkar hefur, eins og seðlabönkum nálægra ríkja, verið falið töluvert vald til ákvörðunar vaxta. Það hlífir lélegum pólitíkusum við ábyrgð, sem þeir geta ekki staðið undir.

Þar að auki eru til hér sérstök Ólafslög, sem fjalla meðal annars um, að fjárskuldbindingar skuli vera verðtryggðar. Seðlabankinn verður því ekki sakaður um valdarán, heldur um of mikla linku í meðferð valdanna.

Dapurlegast er að sjá aumingjaskap ríkisstjórnarinnar, þar sem hinir vitmeiri ráðherrar horfa í gaupnir sér, segjandi ja og humm við vöxtum, meðan eftirhermur hálshöggvinna hænsna verða sér til skammar fyrir alþjóð.

Jónas Kristjánsson

DV
Ókeypis óskhyggja.

Fyrsta grein þingmannafrumvarps til orkulaga hljóðar svo: “Ráðherra sá, sem fer með orkumál, hefur yfirstjórn þeirra mála, sem lög þessi fjalla um.” Með slíkum orðum má draga úr efa á, að orkuráðherra fari með orkumál!

Að baki hins rökvísa upphafs koma svo 47 greinar og raunar sjö greinar til viðbótar í hliðarfrumvarpi um jarðboranir. Samanlagt er þar gert ráð fyrir umtalsverðum kerfisbreytingum í orkumálum, vonandi jafn rökföstum og upphafsorðin.

Samkvæmt frumvarpinu ber að leggja niður Rafmagnsveitur ríkisins og fela verkefni þeirra öðrum stofnunum, einkum Landsvirkjun. Þá beri að taka jarðboranir úr höndum Orkustofnunar og fela þær sérstakri stofnun.

Margt fleira er í frumvarpinu, sumt torskilið, þótt því fylgi bæði almenn greinargerð og útskýringar á einstökum liðum, svo sem venja er í frumvörpum á alþingi. Með greinargerðum er þetta orðið að 54 síðna bók.

Í öllum þessum texta er hvergi vikið að fjármálum. Engin tilraun er gerð til að meta, hvað kerfisbreytingin muni kosta í stofni og í árlegum rekstri. Ætti slíkt þó að vera mikilvægur þáttur í mati alþingis á frumvörpum.

Augljóst má vera, að fjórtán manna orkuráð verður dýrara en fimm manna. Einnig má vera augljóst, að jöfnun gjaldskrár um allt land hlýtur að kosta mikið fé. Þannig má áfram telja ýmislegt dýrt spaug í þessu þingmannafrumvarpi.

Samkvæmt fjárlögum hafa þingflokkarnir peninga til ráðstöfunar í sérfræðiaðstoð. Í þessu tilviki hefði verið ábyrgara og heiðarlegra að nota hluta af því fé til að láta reikna frumvarpið til fjár, svo að menn viti, um hvað það fjallar.

Ekki er síður ástæða til að gera sömu kröfu til frumvarpa, sem koma frá ríkisstjórninni. Á bak við hana er mikill fjöldi hagfræðinga og viðskiptafræðinga. Kostnaðarreikningur á skilyrðislaust að fylgja öllum frumvörpum hennar.

Stjórnarfrumvarp um mál aldraðra er eitt slíkra. Samkvæmt greinargerð með frumvarpinu á það að “leysa” þau mál með því “að auka afskipti og skyldur ríkisins” með “stórátaki á skömmum tíma”. Ekki vantar, að hátt sé stefnt.

Hvergi er í frumvarpinu, greinargerð né skýringum þess getið, að lausnin, afskiptin og átakið kosti einhverja peninga. Gert er ráð fyrir, að alþingi samþykki stórfelldan stofnkostnað og rekstrarkostnað án þess að vita um hann.

Annað stjórnarfrumvarp fjallar um heilbrigðisþjónustu. Þar er meðal annars gert ráð fyrir fjölgun lækna og flutningi heilsugæzlustöðva milli virðingar- og kostnaðarþrepa. Það frumvarp er áreiðanlega jafn fallega hugsað og hið fyrra.

Hið sama gildir um þetta og fyrrnefnd frumvörp, að hvergi er þess getið, að hin aukna heilbrigðisþjónusta kosti nokkurt fé. Hafa menn þó reynslu af, að lög um heilsugæzlustöðvar geta valdið ríkissjóði miklum búsifjum.

Hér hefur verið getið tveggja frumvarpa ríkisstjórnarinnar og eins frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þau eru ekki einsdæmi, heldur raunar dæmigerð fyrir frumvörp og lög fyrr og síðar. Og við eigum eftir að sjá fleiri.

Þrátt fyrir hefðina eru þetta siðlaus vinnubrögð á alþingi. Forkastanlegt er að ætlast til, að þingið geri frumvörp að lögum, án þess að það geri sér einhverja grein fyrir kostnaði við stofnun og rekstur óskhyggjunnar.

Jónas Kristjánsson.

DV