arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Íslenzkir herfræðingar.

Einn alvarlegasti þátturinn í varnarleysi og ósjálfstæði Íslendinga er skorturinn á innlendri herfræðilegri þekkingu. Við verðum að trúa því, sem yfirmenn varnarliðsins og Atlantshafsbandalagsins segja okkur, án þess að geta myndað okkur eigin, rökstuddar skoðanir á hernaðarlegri stöðu okkar.

Við vitum ekki einu sinni, hvort kjarnorkuvopn eru hér á landi. Og auðvitað vitum við ekki, að hve miklu leyti varnarliðið er okkar varnarlið og að hve miklu leyti varnarlið Atlantshafsbandalagsins eða Bandaríkjanna.

Við verðum að sigrast á feimni okkar í hernaðarlegum málum. Við þurfum að koma okkur upp 10-20 manna liði innlendra sérfræðinga í varnarmálum og fá að þjálfa þá í einhverju ríki, sem við treystum, að hafi ekki hagsmuna að gæta á Íslandi.

Þessi sérþekking er fyrst og fremst tæknileg. Og við höfum á að skipa mörgum tæknimönnum, sem gætu aflað sér innsýnar í herfræðileg efni. Við höfum flugumsjónarmenn, sem alþjóðlegar stofnanir treysta til að gæta flugsins yfir Norður-Atlantshaf. Við höfum landhelgisgæzlumenn, sem nú eru daglega að afla sér hernaðarlegrar þjálfunar. Og við höfum duglega björgunarsveitamenn og sérfræðinga í almannavörnum.

Varnarmálasérfræðingar okkar gætu talað við yfirmenn varnarliðsins og Atlantshafsbandalagsins á máli, sem þcir skilja. Þeir gætu sýnt með rökum fram á, að Íslendingar gætu á kostnað bandalagsins tekið að sér ýmsa starfsþætti varnarliðsins.

Ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu, að Landhelgisgæzlan tæki að sér eftirlitsflugið yfir hafinu umhverfis landið, fái hún til þess nauðsynlegan tæknibúnað. Og ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu, að íslenzka flugmálastjórnin tæki að sér tæknilegan rekstur Keflavíkurflugvallar.

Varnarmálasérfræðingar okkar gætu með rökum sýnt fram á hag Atlantshafshandalagsins og einkum Norðmanna af byggingu fullkomins varaflugvallar á Egilsstöðum. Þeir gætu sýnt fram á almennt gildi fullkominna almannavarna á Íslandi fyrir öryggismál okkar heimshluta.

Margir Íslendingar fá fyrir hjartað, þegar minnzt er á hermál. En staðreyndin er sú, að við verðum alltaf ósjálfstæðir og annars flokks þátttakendur í samfélagi þjóðanna, meðan við erum úti að aka á því sviði. Öflun herfræðilegrar þekkingar er einn mikilvægasti þátturinn í uppbyggingu og viðhaldi sjálfstæðis okkar.

Menn ættu að geta verið samnála um þetta, hvort sem þeir telja okkur eiga að starfa áfram í Atlantshafsbandalaginu eða taka aftur upp hlutleysisstefnu. Svíar og Svisslendingar vita, að hlutleysi er þvæla, ef menn eru varnarlausir.

Við þurfum að sigrast á feimni okkar í hernaðarlegum málum. Við þurfum að leita að mönnum í Landhelgisgæzlunni, flugmálastjórninni, almannavörnum, björgunarsveitum og lögreglunni, svo og háskólamenntuðum tæknimönnum, sem eru hæfir til að fara í hernaðarlega þjálfun og vilja gera það.

Þannig getum við reynt að efla sjálfstæði okkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Stóri bróðir.

Erlend tölfræði segir okkur að búast við, að almenn notkun bílbelta geti bjargað þremur-fjórum mannslífum á Íslandi á ári og hindrað fjörutíu alvarleg slys. Þetta eru háar tölur, sem full ástæða er til að taka mark á.

Enda er víða í Vestur-Evrópu orðin skylda að nota bílbelti. Sektum er jafnvel beitt gegn brotum á reglunni. Þetta gildir í Svíþjóð, Vestur-Þýzkalandi, Frakklandi og Hollandi að minnsta kosti. Og Bretar eru að velta þessu fyrir sér.

Þeir, sem vilja lögfesta notkun bílbelta, benda á þá miklu ábyrgð, sem hver ökumaður hafi gagnvart heimili sínu, ættingjum og vinum. Það sé ekki mál hans eins, ef hann stofni lífi sínu í hættu.

Þeir benda líka á, að beltislausir ökumenn séu ekki borgunarmenn fyrir tjónum, sem þeir kunna að valda. Tryggingafélögin borgi tjón á bílunl og alnlannatryggingar borgi tjón á heilsu, svo sem með órorkubótum og sjúkrahúsadagpeningum.

Því spyrja þeir: Á ríkið að leyfa þá alvarlegu vanrækslu að nota ekki bílbelti?

Hugsun af þessu tagi er mjög áberandi hjá yfirvöldum umferðarmála. Þau sekta menn ekki aðeins fyrir að valda öðrum skaða. Þau sekta menn líka fyrir skort á aðgæzlu, þótt ekki leiði til slysa né annars tjóns.

Dæmi um þetta eru stöðumælasektirnar og sektirnar við brotum gegn biðskyldu og hámarkshraða, svo og mælinsarnar á áfengismagni í blóði. Reynslan hefur sýnt, að almenningur virðir ekki lög af þessu tagi.

Allar þessar reglur fjalla um skort á sjálfsaga, fremur en um eiginleg afbrot. Segja má, að í þeim felist fyrirbyggjandi aðgerðir. En hinu má ekki heldur gleyma, að þær magna virðingarleysi almennings fyrir lögunum.

Með röksemdafærslu bílbeltasinna væri greinilega sjálfsagt að banna allt áfengi og tóbak í landinu. Þetta eru sannanlega hættulelgar vörur. Hví á þá að leyfa mónnum að spilla heilsu :sinni með þeim og valda sér og þjóðfélaginu fjárhagstjóni.

Áfenjgisbann hefur verið reynt hér og kann að koma aftur. Áhugi á tóbaksbanni fer ört vaxandi.

Síðun er unnt að halda áfram röksemdafærslunni og snúa sér að fleiri sjálfskaparvítum almennings. Af hverju ekki banna, að sykur sé settur út á mat, úr því að sannað þykir, að hann sé óhollur?

Af hverju ekki banna mönnum óhóflegt hreyfingarleysi og sekta þá um 5.000 krónur fyrir að skokka ekki í tíu mínútur fyrir morgunverð? Sjálfsagt er unnt að sanna, að hreyfingarleysi valdi enn meira tjóni en vanræksla á notkun bílbelta.

Menn kunna að hlæja að þessu núna. En ríkisvaldið er jafnt og þétt að þrengja að frelsi borgaranna, líka frelsi þeirra til að fara sjálfum sér að voða. Með sama áframhaldi hættum við að þurfa að hugsa, því að Stóri bróðir sér um allt slíkt fyrir okkur.

Hvert einasta skref í átt til aukins ófrelsis er stutt auðskiljanlegum rökum á borð við þau, sem nú miða að lögfestingu á notkun bílbelta. Jafnframt vilja gleymast hinar stóru spurningar um frelsi einstaklingsins og virðingu manna fyrir lögunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vor þar – vetur hér.

Nú er vor í lofti í efnahagsmólum flestra Vesturlanda nema Íslands. Menn sjá greinileg merki þess, að samdráttartímabili orkukreppunnar er að ljúka. Búizt er við, að fyrir lok þessa árs verði árlegur hagvöxtur kominn upp í 4-7% í iðnaðarríkjum Vesturlanda og að framleiðniaukning ríkjanna verði jafnvel heldur meiri en þetta.

En Ísland situr eftir á botninum. Við fylgdum öðrum niður á við í kreppunni og sukkum dýpra en aðrir, enda höfum við haft tvær afleitar ríkisstjórnir í röð. Við sitjum áfram í vetrarkulda efnahagsvandræða, þótt farið sé að vora alls staðar í kringum okkur. Við getum ekki búizt við neinum hagvexti á þessu ári. Og engin teikn eru um bata í fyrirsjáanlegri framtíð.

Aðrar ríkisstjórnir í kringum okkur hafa hagað varnarstríði sínu skynsamlega. Þær hafa getað haft hemil á ríkisútgjöldunum og hagað málum þannig, að atvinnuvegirnir eru nú færir um að fjárfesta til útþenslu, þegar efnahagsvorið er komið.

Forsætisráðherra okkar er að forminu til einnig efnahagsráðherra. En svo virðist sem hann hafi hvorki haft vilja né getu til að sinna efnahagsmálum af neinni festu. Átakanlegast var þó, þegar hann nennti ekki að sinna vel rökstuddum kröfum samtaka launþega og vinnuveitenda í janúar um ákveðnar læknisaðgerðir.

Kjarninn í hugmyndum samtaka vinnumarkaósins var sá, að útþensla ríkisbáknsins hefði valdið því, að minna væri til skiptanna hjá almenningi og atvinnuvegum. Þessa augljósu staðreynd mátti líka lesa í áætlunum og spám Þjóðhagsstofnunar um þjóðarhag og skiptingu hans. Forsætisráðhcrra átti raunar fyrir löngu að vera búinn að átta sig á þessari staðreynd.

Forsætisráðherrar eru sjaldan í þeirri öfundsverðu aðstöðu að fá upp í hendurnar kröfur tveggja af voldugustu þrýstihópum landsins um skynsamlegar aðgerðir f efnahagsmálum. Venjulega hafa slíkar kröfur gengið í hina áttina. Forsætisráðherra átti semsagt í janúar aldrei þessu vant vísan stuðning aðila vinnumarkaðsins til niðurskurðar á ríkisgeira þjóðarútgjaldanna, en glataði því tækifæri.

Ekki bætir úr skák, að forsætisráðherra hefur frá upphafi vantað þá hægri hönd, sem fjármálaráðherra á að vera. Langt er síðan harðir fjárgæzlumenn héldu þar um völinn. Upp á síókastið hefur nánast aðeins að forminu til verið fjármálaráðherra hér á landi. Óstjórnin á fjármálum ríkisins er svo yfirgengileg.

Óþarfi er að rekja enn einu sinni hinar hrikalegu tölur um halla ríkisbúskaparins, skuldasöfnun ríkissjóðs hjá Seðlabanka og í útlöndum. Óþarfi er að minna enn einu sinni á, hvernig hlutur ríkisins til fjárfestingar og rekstrar hefur aukizt, meðan hlutur almennings og atvinnuvega hefur dregizt saman. Meðan ríkisfjármálin eru í slíkum ólestri, er engin leið að ná vinnufriði, hagvexti og lífskjarabótum í atvinnulffinu.

Þessi heimatilbúnu vandræði valda því, að við höfum misst af lestinni í samfélagi Vesturlanda. Við sitjum eftir í vetrarkuldanum, þótt farið sé að vora alls staðar umhverfis okkur.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Almenningur borgar fyrir sérhagsmuni.

Þrýstihóparnir í þjóðfélaginu, sem reyna hver að ota sínum tota, þurfa að sjálfsögðu að halda sín þing og ráðstefnur. Þar mætast liðsoddarnir og ráðgast um næstu verkefni, svo sem árásarferðir í ríkissjóð og aðvaranir til manna um að láta hagstæð lagafrumvörp ná fram að ganga og önnur ekki.

Á slíkum þingum kann að vera rætt um, hvernig unnt sé að skrúfa niður í óþægilegum mönnum. Það má til dæmis reyna með því að skipuleggja samtök um að neita að kaupa vélar af hjartveikum heildsölum, sem eiga hlutabréf í fjölmiðlum, svo að þeir neyðist til að makka rétt á aðalfundum viðkomandi fjölmiðla.

Ekkert er við því að gera, þótt liðsoddar þrýstihópa ráðgist á þingum sínum og ráðstefnum um hver þau vinnubrðgð, sem henta siðferðisstigi þeirra. Mönnum á að vera í sjálfsvald sett að velja sér vopn við hæfi og taka jafnframt afleiðingunum, ef þeir ramba út fyrir almenn siðferðistakmörk.

Hitt er ljóst, að ársþingum þrýstihópa er beint eða óbeint stefnt gegn hagsmunum þjóðarheildarinnar. Þar er rætt um, hvernig viðkomandi þrýstihópur geti náð í stærri bita af kökunni, auðvitað á kostnað allra hinna, sem ekki eru í þrýstihópnum. Að baki þessara ársþinga sitja svo öflugar stofnanir, sem starfa árið um kring og láta dropann hola steininn.

Alls staðar í nálægum löndum er það venja, að viðkomandi þrýstihópar greiði sjálfir kostnaðinn af þessum hernaði sínum á hendur þjóðfélaginu. Það gera líka flestir þrýstihópar hér á landi, ef frá er skilið Fiskifélagið og Fiskiþing annars vegar og Búnaðarfélagið og Búnaðarþing hins vegar.

Búnaðarþing stendur einmitt yfir um þessar mundir. Oddvitar landbúnaðarins eru komnir langan veg til að halda sitt árlega þing á mölinni. Allur kostnaður við ferðir og uppihald er greiddur af ríkissjóðí, svo og allur kostnaður við Búnaðarfélag Íslands, sem stendur að þessu þingi.

Á fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir, að fórnardýr þrýstihóps landbúnaðarins, skattgreiðendurnir í landinu, borgi 92.626.000 krónur til að halda úti Búnaðarfélagi Íslands. Af þessari upphæð er ráðgert, að 3.375.000 krónur fari í að halda Búnaðarþing.

Þingið og félagið halda uppi öflugri starfsemi, scm miðar að því að viðhalda og auka hina dæmalausu sjálfvirkni í fyrirgreiðslum hins opinbera í þágu landbúnaðarins. Hún miðar að því að fullkomna bókhaldskerfið í verðmyndun landbúnaðarafurða, svo að sífellt sé hægt að rækta meira og mcira, byggja meira og meira, alveg án tillits til þess, hvc mikið verður að greiða þessar afurðir niður til að gera þær seljanlegar, og án tillits til þess, hve mikið af þeim verður að gefa útlendingum til að losna við þær.

Það er lágmarkskrafa, að þessi sérhafasmunabarátta sé greidd af þeim, sem halda henni uppi, en ekki af þeim, sem hún skaðar, almenningi í landinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sex ævintýramánuðir.

Sex mánaða ævi Dagblaðsins sýnir, að hrakspárnar og efasemdirnar, sem fylgdu blaðinu úr hlaði á sínum tíma, áttu ekki við rök að styðjast. Þótt blaðið hafi stundum naumlega sloppið fyrir horn, hefur flest gengið því í hag.

Reynsla þessara sex mánaða sýnir, að Dagblaóið er hvorki flokkspólitískt blað né innanflokkspólitískt. Það dregur hvorki taum einstakra þrýstihópa né einstakra stjórnmálamanna. Þetta hefur skapað traust almennings á heiðarleika blaðsins og gert því kleift aó festa rætur.

Upplagstölur dagblaðanna í febrúar sýna greinilega styrk Dagblaðsins, sem hefur fest sig varanlega í sessi sem annað útbreiddasta blað landsins á eftir Morgunblaðinu, sem kemur daglega út í 41.000 eintðkum að eigin sögn.

Um upplag allra hinna dagblaðanna í febrúar eru til nákvæmar tölur eftir teljurum prentvélanna. Þá kom Dagblaðið að meðaltali út í 22.108 eintökum, Vísir í 17.715 eintökum, Tíminn í 17.302 eintökum, Þjóðviljinn í 9.595 eintökum og Alþýðublaðið í 4.900 eintökum.

Dagblaðið jók forskot sitt að marki í febrúar, enda var það fyrsti mánuðurinn, sem blaðið gat komið út á réttum tíma dagsins. Þar naut blaðið þess, að andstæðingar þess höfðu reitt hnefann of hátt til höggs, þegar þeir ætluðu að koma því fyrir kattarnef.

Í janúar hékk líf blaðsins á bláþræði, þegar Vísismafían gleypti Alþýðublaðið og stofnaði til hræðslubandalags við Tímann og Þjóðviljann um að kála Dagblaðinu með því að neita því nánast fyrirvaralaust um prentun. Þetta tilræði í Blaðaprenti hf. mistókst gersamlcga.

Viðskipti Dagblaðsins við Blaðaprent höfðu lyft prentsmiðjunni mjög vel upp úr hrapallegum taprekstri, sem hún var komin í á miðju ári 1975. Eftir brottrekstur blaðsins var fjárhag prentsmiðjunnar teflt í tvísýnu á nýjan leik.

Samsærisblöðin sjá nú fram á að verða að greiða mun hærri taxta í prentsmiðju sinni, meðan Dagblaðið hrósar happi yfir að vera laust úr ljónagryfjunni og hafa lækkað prentkostnað sinn með eigin tæknibúnaði og viðskiptum við aðrar smiðjur.

Eina umtalsverða vandamálið sem Dagblaóið á nú við að stríða, er hin alvarlega seinkun á letri blaðsins. Við hófum í rúman mánuð þurft að notast við of smátt og fíngert bókalctur, sem reynist mörgum erfitt í lestri. Rétta letrið er í framleiðslu og verður væntanlega komið í gagnið fyrir mánaðamótin. Munu blaðinu þá enn bætast nýir lesendur.

Á liðnum sex mánuðum hefur Dagblaðið flutt almenningi ýtarlegustu og áreiðanlegustu fréttir af ýmsum þjóðfélagsvandamálum, sem dregin hafa verið fram í dagsljósið, þar á meðal hinum skipulögðu stórglæpum, sem varpað hafa skugga á sjálft þjóðfélagskerfið.

Dagblaðið hefur á þessum tíma barizt af einurð fyrir harðari stefnu í landhelgismálinu. Það hefur gagnrýnt dáðlitla ríkisstjórn harðlega fyrir óstjórn á efnahagmálum þjóðarinnar og fjármálum ríkisins.

Engir valdaaðilar í þjóðfélaginu hafa lengur tækifæri til að hindra, að Dagblaðið flytji almenningi upplýsingar um ástandið í þjóðfélaginu og skapi vettvang fyrir heiðarlegar þjóðmálaumræður.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óvænt skot í horn.

Lögfræðileg bragðvísi hefur öldum saman verið ein af íþróttum Íslendinga. Dómsmálaráðuneytið hefur staðið sig vel í þessari þjóðaríþrótt með því að finna í varnarsamningnum við Bandaríkin ákvæði, sem túlka má á þann hátt, að Bandaríkjum sé skylt að lána okkur hraðskreið varðskip, svo sem dómsmálaráðuneytið hefur lagt til.

Dómsmálaráðuneytið hefur jafnframt upplýst, að Landhelgisgæzlan hafi svipaðan áhuga á bandarískum skipum af Asheville-gerð og sovézkum skipum af Mirka-gerð. Fróðlegt verður að fylgjast mcð, hvernig bandaríska stjórnin verst þessu óvænta og skemmtilega markskoti dómsmálaráðuneytisins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þeir sjá um sig.

Það er dæmigert fyrir norsk viðhorf í landhelgisdeilunni, er Frydenlund utanríkisráðherra segir nú, að Norðmenn geti ekki útvegað Íslendingum hraðskreitt varðskip, þar sem þeir séu í varnarbandalagi bæði með Bretum og Íslendingum og megi ekki gera upp á milli þeirra.

Okkur hefur aldrei verið neinn umtalsverður stuðningur í Norðmönnum í landhelgisdeilum okkar. Þeir höfðu hægt um sig, meðan við vorum að berjast fyrir fjórum og tólf mílum. Þegar þeir voru búnir að láta Íslendinga eina um baráttuna, komu þeir jafnan í kjólfarið og uppskáru fyrirhafnarlitla útfærslu sinnar fiskveiðilögsögu.

Norðmenn héldu eins að sér höndum, þegar við vorum að ná okkur í 50 mílna fiskveiðilögsögu. Þeir hafa að vísu ekki enn treyst sér til að fylgja í kjölfarið, en augljóst er, að þeir muni á næsta ári fylgja í 200 mílna kjölfar Íslendinga.

Þar á ofan hafa Norðmenn sumpart hagnazt á deilum okkar við Breta. Steingrímur Hermannsson alþingismaður upplýsti á þingi í síðustu viku, að hann hefði í flugráði beitt sér fyrir því, að norskt tilboð um sölu flugskýlis var tekið fram yfir brezkt, þótt norska tilboóió væri töluvert óhagstæðara.

Norðmenn eru einna hörðustu keppinautar okkar í sölu sjávarafurða, einkum frystra fiskafurða á Bandaríkjamarkaði. Þeir eru ríkir af iðnaði og verzlun og geta leyft sér að ríkisstyrkja sinn sjávarútveg, meðan við verðum að láta okkar sjávarútveg standa undir samneyzlu okkar, landbúnaði og ýmsu öðru óhófi.

Norskir og íslenzkir embættismenn eru nú að ræða um undanþágur fyrir Norðmenn í 200 mílna fiskveiðilðgsögu Íslands. Norðmenn vilja, að hin ríkisstyrktu skip sín fái að veiða á Íslandsmiðum til að bæta enn frekar samkeppnisaðstöðu sína gagnvart Íslendingum á Bandaríkjamarkaði.

Hinir íslenzku embættismenn mega ekki ganga að slíkum viðræðum með óhóflega skandinavíska frændsemisglýju í augum. Þeir hafa hingað til talið sér kleift að leyna þjóðina því, hvað sé verið að tala um mörg norsk skip og mikinn norskan afla á Íslandsmióum.

Það er ekki verið að segja, að Norðmenn eigi hér engar undanþágur að fá, þótt þess sé krafizt af hinum íslenzku samningamönnum, að þeir láti ekki Norðmenn hafa sig að fífli.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Saltver fæðist senn.

Saltverksmiðja á Reykjanesi fer senn að verða að veruleika eftir fimmtán ára athuganir. Gunnar Thoroddsen iðnaðarráðherra hefur lagt fram á Alþingi frumvarp um stofnun hlutafélags til að reisa og reka tilraunaverksmiðju til framleiðslu á fínsalti og fisksalti, kalí, kalsíumklóríði og brómi.

Gert er ráð fyrir, að ríkisvaldið geti lagt fram nauðsynlegt hlutafé til að hleypa þessu verkefni af stokkunum. Jafnframt verður öðrum innlendum aðilum en ríkissjóði gefinn kostur á þátttöku í hlutafélaginu og þeir beinlínis hvattir til þess.

Í frumvarpinu er girt fyrir, að erlendir aðilar geti tekið þátt í framkvæmd málsins, þar sem sérstaklega er tekið fram, að óheimilt sé að selja árangurinn af starfsemi hlutafélagsins til annarra en íslenzkra aðila.

Athuganir á þessu máli hófust fyrir um 15 árum hjá þeirri skrifstofu, sem nú heitir Orkustofnun. Síðustu 10 árin hefur málið verið í höndum Rannsóknaráðs ríkisins. Sá maður, sem mest hefur starfað að málinu, er Baldur Líndal efnaverkfræðingur, sem kunnur er af undirbúningi Kísiliðjunnar í Mývatnssveit.

Boranir á Reykjanesi hófust árið 1968. Skýrslu Rannsóknaráðs var skilað árið 1972. Umsagnir verkfræðinga og hagfræðinga um þá skýrslu voru tilbúnar árið 1974. Allar þessar athuganir bentu til þess, að rekstur saltverksmiðju á Reykjanesi gæti orðið arðbær.

Undanfarna áratugi hafa ýmsir möguleikar verið athugaðir á nýjum iðnaði hér á landi. Áburðarverksmiójan og Sementsverksmiðjan voru fyrstu skrefin á þessari braut og síðan komu Kísiliðjan og álverið í Straumsvík.

Einnig hefur verið rætt um sykurvinnslu, þungavatnsvinnslu, hveitimyllu og stálbræðslu, svo að nokkur helztu dæmin séu nefnd. Erfitt hefur reynzt að koma slíkum hugmyndum um nýiðnað í framkvæmd, af því að íslenzk iðnfyrirtæki hafa yfirleitt verið gersamlega fjárvana.

Stundum hefur verið reynt að fá erlend fyrirtæki til að framkvæma hugmyndirnar. Þegar hinir erlendu iðnrekendur hafa svo kynnt sér aðbúnaðinn að iðnaði á Íslandi, höftin, skattana og annað arðrán ríkisins, hafa þeir yfirleitt sagt: Nei takk.

Álversmenn og karbítar bitu þó á krókinn, en gerðu það jafnframt að skilyrði, að lögum yrði breytt til að mynda eðlilegan grundvöll fyrir rekstur fyrirtækjanna. Þrátt fyrir slíkar breytingar er áhuginn ekki meiri en svo, að karbítsmenn eru nú önnum kafnir við að reyna að losana frá málmblendiverksmiðjunni fyrirhuguðu.

Í þjóðfélagi, sem hefur arðlausan landbúnað að æðstu hugsjón, er vitanlega tómt mál að tala um nokkra iðnþróun. Í slíku myrkri hljóta menn að fagna frumkvæði ríkisins að byggingu og rekstri nýiðjuvers á borð við saltverksmiðjuna. Ríkisframtak er betra en ekkert framtak.

En þessi ljósglæta minnir okkur jafnframt á þá dapurlegu staðreynd, að fjármunir þjóðarinnar eru svo ákaft notaðir til óhóflegrar samneyzlu, tilgangslausrar offramleiðslu í landbúnaði og rányrkju á fiskistofnum, að ekkert framtak er eftir til nýs iðnaðar, nema veikburða ríkisframtak.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þurfum ekki jafntefli.

Í hverri viku breytist taflstaðan í þorskastríðinu. Sífellt eru aðstæðurnar að breytast. Oftast eru að myndast nýir möguleikar, en stundum er einnig hætta á ferðum. Það, sem sagt var eða gert í gær, er orðið úrelt í dag.

Ekki eru nema nokkrir dagar síðan Morgunblaðið sagði, að slit á stjórnmálasambandi við brezku stjórnina væru ekki ráðleg. En nú heldur því enginn fram, að nokkur grundvöllur sé sjáanlegur til endurnýjunar á því stjórnmálasambandi.

Ríkisstjórnin var lengi að koma sér að því að slíta sambandinu. En hún gerði það um síðir. Og allir mega nú sjá, að þessi slit hafa orðið málstað okkar til gagns. Ráðamenn og fjölmiðlar á Vesturlðndum hafa fyrir bragðið áttað sig á, að meiri alvara er á ferðum en áður var talið.

Slitin stuðluðu að því að gera þorskastríðið að höfuðmáli þings Norðurlandaráðs. Þar hefur komið í ljós, að við njótum nú meiri norræns stuðnings en í fyrri þorskastríðum. Áður stóðum við svo einir, að jafnvel norskir ráðamenn ypptu öxlum. Nú er aðstaðan allt önnur og betri.

Erlendir fjölmiðlar flytja okkur einnig þær fréttir, að brezka ríkisstjórnin sé að einangrast í Atlantshafsbandalaginu. Þeir segja, að eftir stjórnmálaslitin sæti fulltrúar Breta sífelldri gagnrýni á fundum bandalagsins.

Ekki bætir það úr skák Breta, að gamlingjarnir í flotamálaráðuneyti þcirra hafa hvað eftir annað verið staðnir að barnalegum lygum um ástandið á Íslandsmiðum. Fullyrðingar þeirra um ásiglingar íslenzkra varðskipa á brezk verndarskip eru orðnar að slitinni plötu, sem hlegið er að úti um heim. Í þessu máli hefur bjargað okkur dvöl erlendra blaðamanna um borð í íslenzkum varðskipum.

Aðgerðir nokkurra sjávarútvegsmanna við stððvar varnarliðsins hér á landi hafa líka vakið mikla og jákvæða athygli úti í heimi. Frammámenn Atlantshafsbandalagsins sjá, að hér á landi eru að breiðast út raunsærri viðhorf til bandalagsins en áður var. Samt sem áður eru tilraunir forsætisráðherra til að fá aflétt aðgerðunum við stöðvar varnarliðsins ekki nema eðlilegar. Það er í verkahring forsætisráðherra að sjá um, að gerðir einstaklinga í þorskastríðinu fari ekki úr böndum.

Eftir stendur eigi að síður, að hinar hófsamlegu aðgerðir við stöðvar varnarliðsins hafa gert málstað okkar töluvert gagn. Ráðamenn Atlantshafsbandalagsins sjá, að þeir geta ekki aðgerðalaust leyft brezkum nýlendumajórum að keyra Ísland út úr bandalaginu.

Enn hefur það gerzt á síðustu vikum, að rutt hefur verið úr vegi þeirri rökvillu Morgunblaðsins og nokkurra fleiri aðila, að betra sé að semja við Breta en þeir geti með hcrvaldi veitt í óleyfi meira magn en samið mundi verða um.

Menn sjá nú almennt, að skák þorskastríðsins verður að tefla til vinnings. 20.000 tonna óleyfisafli Breta er aðeins lítil fórn okkar í góðri stöðu. Rekstrartap og taugaveiklun brezkra útgerðarmanna og skipstjóra fer vaxandi með degi hverjum. Þeir sjá sína sæng út breidda. Við skulum meta rétt og hart örvæntingu þeirra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið