arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eina skrautfjöðrin?

Ef ríkisstjórnin hefði ekki annað og meira á samvizkunni en Kröfluvirkjun og annan hamagang í orkuöflun, mætti hún vel við una. Mat manna á slíkum verkefnum er svo tímabundið, að það, sem kallað er skammsýni í dag, kann að verða kallað framsýni á morgun.

Ef orkuverin við Sigöldu og Kröflu verða fullgerð samkvæmt áætlun, má búast við, að Ísland verði vel birgt af virkjaðri orku næsta áratuginn. Þá verður loksins til næg orka til nýiðnaðar um land allt. og þá verður loksins til næg orka til rafhitunar í strjálbýli og hitaveitulausu þéttbýli.

Fyrir tveimur árum hefðu menn fagnap því ákaft ap sjá fram á slíka stöðu, enda voru menn þá ekki búnir aó gleyma því, að olían í heiminum mun sennilega ganga til þurrðar á nokkrum áratugum og að við þurfum að byrja að búa okkur undir olíuskort.

Í dag búa hins vegar um sig alls konar eíasemdir, sem hafa sumpart við rök að styðjast, þótt þær kollvarpi ekki endilega gildandi orkuþróunarstefnu. Sumar þessar efasemdir eru þess eðlis, aó hinir efagjörnu hafa fullan rétt á að bera fram úrtölur að því er varðar virkjunarhraða. Aðrar og fleiri efasemdir eru svo af pólitískum toga eins og gengur og gerist.

Menn efast um, að í núverandi efnahagsástandi og peningaleysi hafi þjóðin efni á að tvöfalda framkvæmdir sínar í orkumálum. Menn efast um, að við núverandi lánakjör hafi þjóðin efni á að greiða hinar nýju virkjanir jafnört niður og horfur eru á að gera verði. Loks efast menn um, að hér verði á næstu árum komið upp nægilega miklu af orkufrekum iðnaði til að dreifa kostnaðinum af orkuframkvæmdunum af herðum almennra neytenda.

Það er nokkuð til í öllu þessu. Greiðslugeta þjóðarinnar og lánskjör erlendis hafa stórversnað á skömmum tíma. Og skyndilega hefur málmblendiverksmiðjunni í Hvalfirði verið frestað. Það lítur því út fyrir, að bæði Krafla og Sigalda muni Í svipuðum mæli hækka í nokkur næstu ár raforkuverð til neytenda.

Í sjálfu sér eru þetta hagkvæmustu virkjanir, sem völ er á, 1,50-1,80 krónur á kílówattstund, miðað við fullnýttan markað. En þær mun skorta markað í nokkur ár, einmitt þegar greiða þarf þær niður hröðum skrefum.

Búið er að tryggja fjármögnun þessara orkuvera og binda verulegt fé í þeim. Stöðvun framkvæmda er verri kostur en sá að yfirstíga hina tímabundnu erfiðleika og stefna aó því að fara sem fyrst að selja orku frá hinum nýju orkuverum.

Ef ríkisstjórnin stendur af sér storminn, munu menn eftir nokkur ár telja hana hafa verið framsýna. Orkuöflunin verður þá ef til vill eina skrautfjöður hennar eftir alla ósigra hennar í meðferð fjármála ríkisins og efnahagsmála þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Úr orkukreppu í orkuflaum.

Á skammri stund skipast veður í lofti. Fyrir aóeins tveimur árum höfðu menn verulegar áhyggjur af orkuskorti á Íslandi og okurverði á innfluttu eldsneyti. Nú sjá menn hins vegar fram á, að senn fljóti allt í innlendri raforku, sumpart óseljanlegri.

Eftir orkuvímuna eru komnir timburmenn. Núverandi ríkisstjórn erfði bæði Kröfluvirkjun og hundinn að sunnan eftir fyrri ríkisstjórn. Hún flýtti hins vegar Kröfluvirkjun um eitt ár og það hafa líklega verið mistök, ef til vill byggð á vantrú á, að hundurinn kæmist í notkun fyrir veturnætur 1976.

Ofan á þetta bætist svo áfallið með málmblendiverksmiðjuna Í Hvalfirði. Byggingu hennar hefur verið frestað um óákveðinn tíma. Þar af leiðoandi verður í upphafi ekki unnt að selja nema hluta orkunnar, sem Sigalda getur framleitt.

Samanlagt verður umframorkan við Kröflu og Sigöldu svo mikil, að ekki þarf að reisa ný orkuver í meira en áratug, nema ný stóriðja komi til skjalanna.

Annað mikilvægt áfall fólst Í versnandi lánskjörum. Á tímum Sogsvirkjana var lánstíminn 20 ár en núna sjö ár. Þá voru vextir rúm 4%, en núna 9,5%. Þetta þrefaldar árlega greiðslubyrði þjóðarinnar af nýjum virkjunum.

Við verðum að greiða Kröflu og Sigöldu miklu örar niður og á miklu hærri vöxtum en áður tíðkaðist á þessu sviði. Þar af leiðandi verður rafmagnsverð hærra, meðan verið er að greiða skuldirnar. En við eignumst líka virkjanirnar miklu fyrr en ella.

Þetta þýðir ekki, að Krafla og Sigalda séu í sjálfu sér óhentugar virkjanir. Nýjustu áætlanir benda til þess, að þetta séu einhverjar þær hagkvæmustu virkjanir, sem völ er á. Þaó kann að koma mönnum á óvart, að Krafla skuli vera í hagkvæmnisflokki stórvirkjana þrátt fyrir hraðann og erfiðleikana, en er eigi að síður satt.

Gífurlegt fjármagn hefur þegar verið lagt í þessar virkjanir, ekki síður Kröflu en Sigöldu. Fjárhagslega er því nauðsynlegt að bíta á jaxlinn og ljúka þessum virkjunum. Það er ódýrara að selja hluta orkunnar, en að hætta núna og sitja uppi með mestalla fjárfefstinguna.

Auðvitað verða ráðamenn aðn vinna að því annars vegar að fá lengdan tímann á lánum þessara virkjana og hins vegar að fá komið á fót orkufrekum iðnaði til að nýta afgangsorkuna. Slíkt mundi óneitanlega létta þann vanda, sem við stöndum nú andspænis, hækkuðu orkuverði til notenda vegna of mikils framboðs á rafmagni.

Hitt munu svo margir telija, að verra sé að búa við orkuskort og takmarkaða iðnaðarmöguleika heldur en að þurfa að borga meira fyrir rafmagnið vegna offjárfestingar á því sviði. Þegar meðalhófið er vandratað, er betra, að mistökin felist í orkuflaumi en orkukreppu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Berskjölduð einokun.

Við höfum lært margt af kartöfluskorti undanfarinna vikna. Mikilvægast er þó, að menn hafa áttað sig á, að lítið sem ekkert er að marka yfirlýsingar Grænmetisverzlunar landbúnaðarins.

Komið hefur í ljós, aó egypzkar kartöfur hafa verið á boðstólum í útflutningshöfnum Vestur-Evrópu allar götur frá því í janúar. Mexíkönsku kartöflurnar, sem Dagblaðiðvbenti á og Grænmetisverzlunin keypti, voru alls ekki einu kartöflurnar, sem til greina komu.

Komið hefur í ljós, að unnt er að fá nýjar kartöílur árið um kring, og það á næstum því sama verðí og gömlu, pólsku kartöflurnar. Egypzku, mexikönsku og marokkönsku kartðflurnar kosta yfirleitt um 90 krönur á móti 70 króna verði pólsku kartaflnanna. Munurinn á efnainnihaldi nýrra og gamalla kartaflna er miklu meiri en verðmuninum nemur.

Komið hefur í ljós, að Grænmetisverzlunin var að berjast við vindmyllur, þegar hún talaði um útflutningsgjald á hollenzkum kartöflum. Þetta voru gamlar fréttir úr skipspósti frá því í febrúar. Gjaldið var þegar fyrir löngu aflagt, þegar Grænmetisverzlunin fór að verja sig með því. Og þetta hollenzka gjald hafði auðvitað aldrei verið lagt á kartöflur frá öðrum löndum.

Komið hefur í ljós, að Grænmetisverzlunin var bara að hræða, þegar hún sagði, að marokkanskar og mexikanskar kartöflur mætti ekki flytja hingað inn vegna hættu á Coloradobjöllu. Nú segir Grænmetisverzlunin, að hún hafi þegar verið búin að panta mexíkönsku kartöflurnar, þegar forstjórinn var að segja blaðóamanni Dagblaðsins frá Coloradobjöllunni.

Loks hefur komið Í ljós, aó framboð Grænmetisverzlunarinnar af nýju grænmeti frá útlöndum er ekki nema brot af því, sem á boðstólum er í erlendum höfnum. Þar á ofan virðist það kosta verzlunina meira að flytja grænmetið inn en það kostar ávaxtainnflytjendur að ílytja inn mjög viðkvæma ávexti.

Þetta endemismál er komið til sögunnar vegna þess, að Grænmetisverzlunin vildi heldur láta landsmenn verða kartöflulausa en að neita sér um að ná gömlum, pólskum kartöflum inn í landið. Í kringum þetta var spunninn flókinn lygavefur, sem nú hefur sprungið með eftirminnilegum hætti.

Því er hér með beðið um rannsókn á því, hvort umboðslaun einkaaðila kunni að hafa áhrif á hina dularfullu innkaupastefnu Grænmetisverzlunarinnar í kartöflum og grænmeti.

Grænmetisverzlun landbúnaðarins stendur svo borskjölduð í sínu eigin neti, að hún hefur séð sér þann kost vænstan að biðja svonefnda “Upplýsingaþjónustu” landbúnaðarins um aðstoð. Þessi upplýsingaþjónusta er í rauninni sérstök og að hluta til ríkisrokin áróðursstofnun landbúnaðarins, sem hefur áður gert sig seka um grófar rangfærslur. Er þess skemmst að minnast, þegar ýmsir forvígismenn landbúnaðarins flög guðu fyrir réttu ári gróflega fölsuðum tölum um kostnað við innflutning landbúnaðarafurða. Var þar m.a. gert ráð fyrir, að innflutningur kjöts mundi kosta margfalt meira en útflutningur kjöts kostar nú.

Neytendur þurfa nú að vakna til vitundar um, að hrekja þarf úr sessi hina voldugu aðila, sem sitja sem fastast á rétti neytenda.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Góðir bílar og vondir bílar?

“Blilkbeljan” og “taprekstur” strætisvagnanna eru meðal skemmtilegustu deiluefna Íslendinga á síðustu árum. Skiptast menn í tvo flokka heitrar trúar og óheftra tilfinninga eftir dálæti sínu eða óbeit á tveimur tegundum fólksflutninga á bílum.

Öðrum hópnum finnst það argasta tegund sósíalisma, að Reykjavíkurborg skuli árlega greiða nokkur hundruð milljónir króna til að standa undir taprekstri strætisvagna borgarinnar. Þessi svokallaði taprekstur kann samt að vera meira eða minna ímyndaður.

Því meira sem fólksflutningar í borginni færast úr einkabílum yfir í almenningsvagna, þeim mun minna álag verður á gótum borgarinnar. Götur þurfa ekki að vera eins breiðar, gatnamót þurfa ekki að vera eins flókin og meiri líkur eru á, að umferðarbrýr sparist.

Ýmis fleiri dæmi, svo sem minni slysahættu, má nefna um sparnað borgarinnar af rekstri almenningsvagna. Slíkum sparnaði gleyma menn stundum, þegar þeir eru að hneyklsast á taprekstri strætisvagnanna.

Ekki má heldur gleyma því, að fjölmennur minnihluti bæjarbúa getur ekki notfært sér einkabíla. Þetta eru börn og gamalmenni, líklega um 40% íbúa Reykjavíkur. Þessi hluti borgarbúa á kröfu á, að haldið sé uppi í borginni nothæfu kerfi almenningssamgangna.

Hitt er jafnfráleitt að vilja útrýma einkabílnum, þótt hann blási frá sér blendnum gufum og magni þörfina á gatnagerð og gatnaviðhaldi. Í rauninni hagnast hið opinbera meira á bíleigendum en nokkrum öðrum hópi þjóðfélagsins.

Ríkið gerir allt til þess að halda mönnuö frá einkabílum. Það tollar bíla margfalt hærra en aðrar vörur. Og það skattleggur bensín margfalt hærra en aðrar rekstrarvörur. Bíleigendur eru sá hópur, sem mest er skattlagður hér á landi.

Samt vilja svo að segja allir eiga sinn eigin bíl og láta sig hafa það, þrátt fyrir allan kostnaðinn. Það er óskhyggja að tala um afnám einkabílismans, meðan þorri manna leggur svo hart að sér til að eiga sinn eigin bíl.

Einkabíllinn er sálræn nauðsyn nútímamanni. Einkabíllinn er ein aðferð hans til að verða frjáls og geta farið sínar eigin götur. Við sjáum það líka sums staðar erlendis, að menn ferðast fremur á eigin bíl heldur en í lest, þótt hið síðara sé fljótlegra, ódýrara og þægilegra.

Bezta röksemd einkabílsins er samt sú, að þeir, sem hafa verið að agnúast út í hann, hafa yfirleitt fengið sér sinn eigin bíl um leið og þeir hafa talið sig hafa efni á því. Það er óhætt að spá því, að einkabíllinn muni lifa það af, að allt bensín verði þorrið á jörðinni.

Bíleigendur gera miklu meira en að borga kostnaðinn af umferðinni í landinu. Gallinn í kerfinu er sá, að þessar gífurlegu tekjur renna nærri allar til ríkisins, en ættu að renna að töluverðum hluta til sveitarfélaganna, sem í rauninni þurfa að veita bíleigendum meiri þjónustu en ríkið þarf.

Einkabíllinn og almenningsvagninn eiga báðir jafnmikinn rétt á sér. Deilur manna gegn “blikkbelju” og “taprekstri” strætisvagna eru vissulega skemmtilegar, en bera samt vitni um of heita trú og of óheftar tilfinningar, samfara miklum skorti á skynsemi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Góðar og vondar fréttir.

Við lesum bæði góðar og vondar fréttir í hinum nýstárlega kjarasamningi, sem gerður var í fyrradag milli ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Í þessum samningi er í fyrsta sinn reynt að taka á vandamálum verkfallsréttar og æviráðningar og hefur það tekizt með misiöfnum hætti.

Reglur samningsins um verkfallsrétt virðast vera skynsanllegar. Sá réttur er á ýmsan hátt takmarkaður. Í fyrsta lagi er hann aðeins í höndum heildarsamtakanna, BSRB, en ekki í höndum einstakra aðildarfélaga þess. Þar af leiðir að röðun starfsheita og starfsmanna í launaflokka getur ekki orðið verkfallstilefni.

Önnur mikilvæg takmörkun verkfallsréttar felst í því, að samningurinn segir, að halda skuli uppi nauðsynlegri öryggis- og heilsugæzlu þrátt fyrir verkfall. Þar með virðist ljóst, að verkfall á ekki að trufla löggæzlu, slökkviliðsstðrf, sjúkraflutninga né starfsemi sjúkrahúsa.

Bandalag starfsmanna ríkis og bæja á ekki að hafa nema þrjá fulltrúa í nefnd þeirri, sem á að ákveða hvað sé nauðsynleg öryggis- og heilsugæzla og þar af leiðandi utan verkfallsréttar. Aðrir aðilar opinberir eiga hins vegar sex fulltrúa í nefndinni, ríkisstjórnin þrjá, Alþingi og Hæstiréttur einn.

Ennfremur er gert ráð fyrir að nokkuð flókinn aðdragandi sé að verkfalli. Komi til boðunar verkfalls, er sáttanefnd skylt að leggja fram sáttatillögu. Verkfall kemur svo ekki til framkvæmda, nema 50% félagsmanna hafi tekið þátt í atkvæðagreiðslu, þar sem 50% þátttakenda vilja fella tillöguna.

Hins vegar er það galli, að þessi kjarasamningur skuli ekkert hafa litið á nýjar tillögur um enn flóknari aðdraganda verkfalla, þar sem gert er ráð fyrir nákvæmum og rúmum tímasetningum fyrir kröfur og gagnkrófur. Enn fremur heimild sáttasemjara til frestunar verkfalls í fyrst sjö daga og síðan þrjá daga, og loks að samningamenn :éu lokaðir inni, unz þeir hafa náð samkomulagi.

Enn einn ljós punktur í verkfallsréttinum er, að heildarkjarasamningar með verkfallsrétti mega ekki verða oftar en á tveggja ára frcsti. Vinnufriður ætti því að vera tryggur í tvö ár í senn og það er mikils virði.

Slæmu fréttirnar af þessum kjarasamningum opinberra starfsmanna eru þær, að ekkert er af viti hróflað við æviráðningunni, sem hefur verið hlutlausum mönnum jafn mikill þyrnir í augum og verkfallsbannið. Ekkert hefði verið eðlilegra en, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefði farið í því máli á skipulegu undanhaldi, eins og ríkið hefur gert í verkfallsréttinum.

Í samningnum er tekið fram, að æviráðning núverandi starfsmanna skuli haldast óbreytt og ekki sagt eitt orð um, hvernig framkvæma skuli svonefnda “þrengingu” æviráðningar í framtíðinni. Hér hefur ríkisvaldið svo sannarlega misst af gullnu tækifæri til að hrista svolítið upp í rykföllnu og mölétnu ríkisbákninu. Ekki er víst, að það tækifæri komi aftur, þegar svefngenglarnir eru búnir að fá verkfallsrétt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Of stóru fötin.

Stundum sárnar Íslendingunl, að ríkið þeirra skuli ekki vera alvöruríki á borð við nágrannaríkin beggja vesna Atlantshafsins. Tilraunir manna til að bæta úr þessu minna einstaka sinnum á börn, sem eru að reyna að gera sig fullorðin með því að klæða sig í föt af fullorðnu fólkí.

Sennilega er það fyrst og fremst af þessum ástæðum, að Seðlabankinn skráir gengi íslenzku krónunnar og meira að segja á næstum hverjum degi. Þet ta er gert í útlöndum og þuykir fínt. Þess vegna verðum við að gera það líka.

Nú vill svo til, að í nágrannalöndunum er nokkurn veginn frjáls markaður með gjaldeyri. Menn kaupa og selja gjaldeyri eins og að skipta um skyrtu. Framboð og eftirspurn einstakra gjaldmiðla leiða svo til sveiflna á gengisskráningu þeirra.

Þetta er ágæt skipan, sem stuðlar að betri hagvexti en ella á svæðinu sem frjálsa gjaldeyrisverzlunin spannar. En það felst líka í henni styrkleikayfirlýsing. Seðlabankar viðkomandi þjóða eru reiðubúnir að láta hvern sem er hafa erlendan gjaldeyri að vild, svo framarlega sem hann getur borgað markaðsverð gjaldeyrisins í heimamynt sinni.

Hér á landi er hins vegar enginn markaður með gjaldeyri annar en svartur markaður. Gjaldeyrisverzlanir bankanna stunda aðeins skömmtun samkvæmt ströngum reglum Seðlabanka og ríkisstjórnar. Mjög lítið samband er milli raungildis krónunnar og skráðs verðgildis hennar og fer ört minnkandi eftir því sem síðasta gengislækkun fjarlægist.

Það er eins og hver annar flottræfilsháttur að vera að eyða tíma og fyrirhöfn í að skrá dagprísa á krónunni. Ákvörðun um verðgildi hennar kemur ekki frá neinum markaði, heldur að ofan, frá stjórnvöldum.

Dagprísarnir valda aðeins vandræðum í viðskiptum, án þess að hafa nokkra þá kosti, sem fylgja þeim í nágrannalöndunum.

Menn eiga ekki að vera í svona þykjustuleik. Annað hvort eiga menn að hafa hér nokkurn veginn frjálsa verzlun með gjaldeyri eða viðurkenna, að Ísland er fjárhagslega ekki alvöruríki á borð við nágrannaríkin.

Annað dæmi um slíkan þykjustuleik er viðleitni hagfræðinga til að nota hugtök úr markaðsbúskap nágrannaríkjanna til að lýsa miðstýrðum alþinsismannabúskap Íslendinga. Þeir nota fín orð eins og “framleiðni” og byggja þau á tölum, sem eiga sér enga markaðslega stoð.

Nokkrir ágætir menn settu saman skýrslu fyrir rannsóknaráð í fyrra um þróun iðnaðar. Þeir reiknuðu út, að 10% þjóðarinnar strörfuðu í landbúnaði og legðu til 6% þjóðarframleiðslunnar.

Gallinn við þennan samanburð er sá, að framleiðsla landbúnaðar er reiknuð í tekjum hans frá neytendum og ríki samkvæmt sérstökum bókhaldslegum verðákvörðunum, sem miða að því, að bóndi á ákveðnu, ímynduðu búi hafi sem næst meðaltekjur verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna.

Í þess háttar lokuðum markaði bókhaldskerfis þýðir fínt orð eins og “framleiðni” raunar lítið annað en gamalt og gott orð, “tekjur”. Annað þjóðhagslegt gildi hefur fína orðið ekki.

Einnig á þessu sviði eiga menn að hætta þykjustuleik. Annað hvort taki menn upp markaðshagkerfi hér á landi eða þeir hætti að nota fín orð úr markaðshagfræðinni um hinn frumstæða miðstjórnarbúskap okkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bretar herða stríðið.

Bretar hertu enn þorskastríðið um helgina, þegar þeir létu dráttarskip og freigátur með hlöðnum og mönnuðum vélbyssum og eldflaugavörpum gera aðför að varðskipinu Baldri. Þessu fylgdu dólgslegar yfirlýsingar um, að nú yrði loks látið til skarar skríða.

Það virðist nú aðeins vera orðið tímaspursmál, hvenær hanastélspiltarnir, sem stjórna freigátunum, fara endanlega á taugum og byrja að skjóta. Klunnagangur þeirra og reiðiköst eru með þeim ólíkindum, að það getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér.

Það er orðið vafamál, hvort brezk stjórnvöld hafi nokkurn hemil á lávörðum flotamálaráðuneytisins og hvort hinir síðarnefndu hafa nokkurn hemil á hanastélspiltum freigátnanna.

Ef til vill eru Bretar fangar í neti eigin lyga. Það hendir slíka oft, ef þeir ljúga ört og skipulega, að þeir fara að trúa eigin lygum. Ef til vill trúa lávarðarnir helmingnum af skýrslum hanastélspiltanna og ef til vill trúa brezk stjórnvöld allri súpunni.

Ef þetta er rétt, á íslenzka ríkisstjórnin dálítinn þátt í ábyrgðinni. Hin sjúklega framkvæmdatregða hennar lýsir sér á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum. Hún hefur látið undir höfuð leggjast að senda Pétur Thorsteinsson í aðra hringferð um ríki Atlantshafsbandalagsins.

Hún hefði átt að láta vinna saman skýrslur, teikningar og kvikmyndir úr lofti til að sýna erlendum áhrifamönnum, svo að ekki færi á milli mála, hvernig árekstrar verða milli skipa á Íslandsmiðum. Þetta hefur hún ekki gert, enda telja brezk stjórnvöld sér kleift að halda áfram að ljúga sem fastast.

Varðskipsmenn væru í minni hættu, ef ráðamenn ríkja Atlantshafsbandalagsins tryðu upplýsingum Íslendinga. Þá gætu Bretar ekki leyft sér að færa sig upp á skaftið eins og þeir hafa verið að gera að undanförnu. En því miður er hvorugum aðilanum trúað og Bretar komast því upp með aðferðir sínar.

Hin sofandi ríkisstjórn okkar mundi stuðla mjðg að öryggi varðskipsmanna, ef hún léti nú taka saman sönnunargðgnin í skyndingu og otaði þeim að ráðamönnum ríkja Atlantshafsbandalagsins. Þegar þetta er ritað, erum við enn svo heppnir, að ekkert manntjón hefur orðið á miðunum . Ráðið getur því enn verið í tíma tekið.

Hin sjúklega framkvæmdatregða ríkisstjórnarinnar veldur því einnig, að hún hefur ekki enn lýst formlega yfir því, að fulltrúar Íslands muni hætta að sitja fundi með brezkum fulltrúum í hinu sameiginlega varnarbandalagi. Slík aðgerð jafngildir engan veginn úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu og er fullkomlega eðlileg eftir það, sem á undan er gengið.

Við verðum nú að horfast í augu við, að maður með veika aðstöðu, Callaghan utanríkisráðherra, er líklega að taka við af sterkum forsætisráðherra, Wilson. Callaghan neyðist sennilega til að vera með mannalæti gagnvart okkur til að styrkja stöðu sína heima fyrir. Við eigum því ekki von á góðu úr þeirri átt á næstunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Einokunin brást.

Fyrir rúmri viku hélt forstjóri Grænmetosverzlunar landbúnaðarins því fram á prenti, að mikill kartöfluskortur væri í Vestur-Evrópu um þessar mundir. Þegar Dagblaðið lét svo kanna málið, kom Í ljós, að nóg var af kartöflum í helztu útflutningshöfnum Hollands, Vestur-Þýzkalands og Danmerkur.

Fyrir rúmri viku hélt forstjöri Grænmetisverzlunar landbúnaðaríns því fram, að of dýrt væri að kaupa sænskar kartöflur á 250 krönur kílóið um borð í skip, þegar hægt væri að bíða eftir gömlum, pólskum kartöflum á 70 krónur. Þegar Dagblaðið lét svo kanna málið, kom í ljós, að um alla Norðvestur-Evrópu var hægt að fá spánnýja uppskeru á 90-100 krónur kílóið.

Fyrir rúmri viku hélt forstjóri Grænmetisverzlunar landbúnaðarins því fram á prenti, að ekki væri hægt að kaupa kartöflur í Hollandi, þar sem þar væri búið að setja 50-60 króna útflutningsgjald á hvert kíló. Þegar Dagblaðið lét svo kanna málið, kom í ljós, að hollenzkir útflytjendur könnuðust ekki við neitt slíkt gjald.

Fyrir tæpri viku hélt forstjóri Grænmetisverzlunar landbúnaðarins því fram í viðtali við Dagblaðið, að óráðlegt væri að flytja inn kartöflur frá Marokkó og Mexíkó vegna hættu af Colorado-bjöllu. Nú hefur svo komið í ljós, að hann hefur einmitt fengið þær mexíkönsku kartöflur, sem voru um miðja síðustu viku á boðstölum í Rotterdam.

Greinilega er komið í ljós, að það er Grænmetisverzlun landbúnaðarins, sem hefur sjálf búið til kartöfluskortinn, sem ríkir hér á landi um þessar mundir. Hún reyndi að dylja vangetu sína með því að gefa kolrangar upplýsingar um ástandið á kartöflumarkaðinum í nágrannalöndunum.

Þegar Dagblaðið hafði svo fengið staðfest, að nóg væri til af ódýrri og nýrri uppskeru kartaflna til beinnar útskipunar í íslenzk skip í Rotterdam, Hamborg og Kaupmannahöfn, sneri Grænmetisverzlun landbúnaðarins skyndilega við blaðinu og pantaði sjálf þessar nýju kartöflur.

Þetta dugir að vísu ekki til að eyða kartöfluskortinum. Urriðafoss gat aðeins tekið um það bil vikuneyzlu af kartöflum í Rotterdam og Grænmetisverzlun landbúnaðarins gerði ekki frekari ráðstafanir. Það verður því sennilega aftur kartöflulaust hér á landi meðan Grænmetisverzlun landbúnaðarins bíður eftir því, að frostavetri hennar í Póllandi linni.

Grænmetisverzlun landbúnaðarins hefur enn einu sinni sannað vangetu sína. Hún hefur ekki reynzt gæta hagsmuna neytenda í magni, gæðum og verði á kartöflum. Hún hefur misfaarið hrapallega með einokun sína á kartöflusölu, eins og raunar á grænmeti yfirleitt.

Neytendur eiga ekki lengur að sætta sig við, að sölusamtök bænda kúgi þá með sama hætti og danska einokunarverzlunin kúgaði Íslendinga á sínum tíma.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið