arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Á vegum ástarráðuneytis

Hermálaráðuneytið gekk undir nafninu friðarráðuneyti, leynilögreglan undir nafninu ástarráðuneyti og áróðursdeildin undir nafninu sannleiksráðuneyti í hryllingsríki því, sem rithöfundurinn George Orwell lýsir í hinni frægu bók sinni, “1984”.

Núna á ofanverðu árinu 1974 fá Íslendingar að fylgjast með tilraunum stjórnvalda til að koma á fót einum anga af hinum ósvífnu þverstæðum, sem voru viðlag bókar Orwells. Lagt hefur verið fyrir alþingi stjórnarfrumvarp um leyndarþörf stjórnvalda, sem nefnist hinu kaldrifjaða nafni: “Frumvarp til laga um upplýsingaskyldu stjórnvalda”.

Þetta frumvarp er ósvífið svar embættismannavaldsins við tæplega þriggja ára gamalli ályktun Alþingis um, að semja beri frumvarp um aukna upplýsingaskyldu stjórnvalda.

Í greinargerð ályktunar Alþingis sagði m.a.: “Allt of mikil leynd hvílir yfir starfsemi þessara aðila, og reikningum þeirra og skjölum er oftast haldið lokuðum, þannig að almenningur fær ekki aðgang að þeim. Þessi leynd dregur mjög úr því aðhaldi, sem þegnarnir gætu ella veitt og gerir erfitt fyrir þá að dæma um athafnir stjórnvalda og ríkisstofnana.”

En frumvarpið, sem embættismennirnir hafa látið semja á grundvelli þessarar ályktunar, gengur í þveröfuga átt. Það stefnir að því að skjóta sterkum lagastoðum undir leynimakk og feluleik stjórnvalda.

Lengsta grein frumvarpsins er listinn yfir undanþágur frá upplýsingaskyldu og er hann svo yfirgripsmikill, að stjórnvöld geta túlkað hann svo, að hann nái yfir flest svið embættismannakerfisins. Skjöl um utanríkismál, stjórnmál og fjárhagsmál eru meðal þeirra skjala, sem halda má leyndum samkvæmt frumvarpinu.

Telji einhverjir, að embættismannavaldið misnoti undanþágulistann, geta þeir hvergi rekið réttar síns, því að samkvæmt frumvarpinu eru ráðherrarnir hinir endanlegu dómstólar um, hvað séu leyndarmál og hvað ekki. Úrskurði þeirra verður ekki áfrýjað.

Stefna þessa endemisfrumvarps er þveröfug við þá stefnu, sem ryður sér til rúms erlendis og fær vaxandi stuðning í lagasetningu. Bandaríkin og Svíþjóð eru þau lönd, sem hafa einna mesta upplýsingaskyldu stjórnvalda. Í frumvarpinu er ekki reynt að læra af þeim, heldur sameinaðir verstu ókostir úreltra danskra og norskra laga um þetta efni.

Við núverandi kringumstæður neita embættismenn og ráðherrar að gefa upplýsingar, sem almenningur þarf á að halda. En þeir eru þó vandræðalegir, meðan þeir eru að neita. Það breytist, þegar þeir hafa aflað sér lagaheimilda til að neita að gefa upplýsingar. Núverandi óreiðuástand er því betra en Orwellska ástandið, sem frumvarpið stefnir að.

Þetta ósvífna frumvarp siglir nú í þriðja sinn undir fölsku flaggi inn á Alþingi, þótt hvað eftir annað hafi verið flett ofan af því. Erfitt er að sjá, hvaða nauðir reka ríkisstjórnina til að taka að sér þetta vandræðabarn fyrri stjórnar. Ef til vill ræður hún ekki við embættismannavaldið.

En fróðlegt væri að vita, hver er “Félagi Napóleon” að baki frumvarpinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Leyniskjalið opinberað

Utanríkisráðuneytið hefur nú svipt hulunni af varnarsamkomulagi Íslands og Bandaríkjanna, er gert var 22.október, og af bókuninni, sem fylgir samkomulaginu.

Birting þessara skjala var löngu orðin tímabær. Margir hafa orðið til þess að kvarta vegna tafarinnar og aðrir hafa reynt að koma á kreik dylgjum um efni bókunarinnar. Nú geta hins vegar allir séð þessi atriði svart á hvítu. Ríkisstjórnin hefur gert hreint fyrir sínum dyrum.

Birtingin leiðir fátt í ljós, sem ekki hefur áður verið upplýst í fréttum. Þar koma þó fram ítarlegri upplýsingar en áður um fyrirhugaða skiptingu Keflavíkurflugvallar í herstöð og alþjóðlega flughöfn og um skiptingu kostnaðar við þær aðgerðir.

Íslendingar munu sjálfir kosta að mestu byggingu flugstöðvarinnar, en Bandaríkjamenn taka þátt í kostnaðinum eftir því sem fjárveitingar heimila og.varnarliðsrekstur krefst. Bandaríkjamenn munu svo kosta sjálfa skiptingu flugvallarsvæðisins, þar á meðal lagningu aðkeyrslubrauta flugvéla, byggingu flugvélastæða, lagningu vega og endurnýjun flutningakerfis flugvélaeldsneytis.

Athyglisvert er, að samkvæmt samningnum taka Bandaríkjamenn að sér að byggja upp á tíu árum mjög fullkominn öryggisbúnað, er fullnægi ýtrustu kröfum Alþjóða flugmálastofnunarinnar. Slíkur búnaður hefur vissulega mikið hernaðarlegt gildi, en er einnig veigamikill þáttur í þróun Keflavíkurflugvallar sem alþjóðlegrar flughafnar.

Þá eru í bókuninni athyglisverð ákvæði um, að varnarliðið kaupi heitt vatn frá væntanlegri hitaveitu Suðurnesja, og ætti það að vera báðum aðilum í hag. Ennfremur er í bókuninni gert ráð fyrir eflingu samstarfs varnarliðins annars vegar og landhelgisgæzlunnar, almannavarna og flugmálastjórnarinnar hins vegar.

Áður hefur rækilega verið skýrt frá því, að skjöl þessi gera ráð fyrir, að varnarliðsmönnum fækki á óákveðnum tíma um 420 menn og að Íslendingar verði þjálfaðir til ýmissa starfa á vegum varnarliðsins. Einnig að varnarliðið hyggst byggja 468 íbúðir fyrir menn sína, svo að engir þeirra þurfi í framtíðinni að búa utan herstöðvarinnar.

Enginn vafi er á, að mikil bót er að þeirri endurskoðun, sem hér hefur verið lýst. Varnir Íslands og Atlantshafsbandalagsins eru tryggðar á sama hátt og áður, en stefnt að haganlegra fyrirkomulagi starfseminnar. Minni hætta er á árekstrum, þegar varnarliðsmenn búa ekki utan herstöðvarinnar. Mikilvægast er þó, að samkomulagið ýtir mjög á eftir því, að komið verði upp myndarlegri alþjóðlegri flughöfn á Keflavíkurflugvelli, algerlega aðskilinni frá starfsemi varnarliðsins.

Samkomulagið og bókunin hafa nú verið kynnt alþjóð og má fastlega gera ráð fyrir, að allur þorri manna telji, að farsæl lausn hafi fundizt á endurskoðun varnarsamningsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þýzku mistökin

Nýtt þorskastríð er hafið. Að þessu sinni eru það Vestur-Þjóðverjar en ekki Bretar, sem eru að hlaupa af sér hornin. Þýzk stjórnvöld hafa sett löndunarbann á íslenzkan fisk í hefndarskyni fyrir töku togarans Arcturusar.

Reynslan sýnir, að slíkar aðgerðir eru tvíeggjaðar. Bretar hafa bitra reynslu af þeim, og Þjóðverjar hefðu átt að geta bergt af þeim reynslubrunni. Í þess stað vönduðu þeir sig jafnvel enn minna en Bretar og höfðu ekki einu sinni fyrir því að etja verkalýðsfélögunum fram í málinu.

Á sínum tíma þvoði brezka stjórnin jafnan hendur sínar af löndunarbanni og kvaðst ekki geta haft afskipti af uppátækjum verkalýðsfélaga. Þessi sauðargæra er ekki á þýzka löndunarbanninu, sem nú er skollið á. Það bann er opinberlega á ábyrgð stjórnvalda – eins konar opinber stríðsyfirlýsing.

Vesturþýzk stjórnvöld munu fljótt reka sig á skuggahliðar löndunarbannsins. Koma mun í ljós, að löndunarbannið er andstætt hagsmunum þýzkra neytenda. Íslenzkur fiskur er um 18% af ísfiski á þýzkum markaði. Brottfall nokkurs eða mikils hluta íslenzka fiskjarins af markaðinum mun valda töluverðri verðhækkun til neytenda. Fróðir menn telja, að sú hækkun verði um 10%.

Þennan herkostnað ætlar þýzka stjórnin að láta almenning í landi sínu greiða til þess að styðja við bakið á auðugum útgerðarfélögum, sem stunda eins konar sjórán á Íslandsmiðum. Vesturþýzka stjórnin hyggst sem sé láta hina mörgu borga fyrir hina fáu. Og hlýtur það að teljast nokkur álitshnekkir fyrir stjórnina, ef upp kemst, að hún er að hossa sérréttindaaðilum á kostnað fólksins í landinu.

Sem aðgerð gegn Íslendingum er löndunarbannið ekki raunhæft. Belgíumenn hafa lengi kvartað yfir því, að Íslendingar séu of íhaldssamir í markaðsmálum og hafi haldið sér við landanir í Þýzkalandi og Bretlandi, þótt girnilegri tilboð hafi komið frá Belgíumönnum. Nú má búast við, að Íslendingar reki af sér þetta slyðruorð og fari að snúa sér í alvöru að belgíska markaðinum.

Enginn þýzkur stjórnmálamaður þarf að láta sig dreyma um,að löndunarbannið leiði til þess, að íslenzkur ísfiskur seljist ekki á svipuðu verði og áður. Hið eina, sem gerist, er, að Belgíumenn fá að njóta hans í stað Þjóðverja. Sumt af honum mun svo síast yfir landamæri Belgíu og Þýzkalands og verða þar til sölu á mun hærra verði en verið hefði, ef ekki hefði komið til löndunarbanns.

Hingað til hafa Þjóðverjar haldið nokkuð vel á spilum sinum í þorskastríðinu. Þeir hafa átölulítið getað veitt 90.000 tonn á ári innan og utan 50 mílna markanna og getað haldið uppi endalausu samningaþófi á meðan. Nú hefur hanzkanum hins vegar verið kastað. Íslenzka landhelgisgæzlan verður hert verulega og ísfiskurinn seldur öðrum en Þjóðverjum- Á hvoru tveggja munu Þjóðverjar tapa. Þeir eru búnir að leika af sér.

Við erum loksins orðnir ofan á í þorskastríðinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Út með ölmusukerfið

Fjármál landbúnaðarins hafa verið til umræðu í tveimur leiðurum Vísis að undanförnu. Ástæðan er sú, að á næsta ári hyggst ríkið verja um fimm milljörðum króna af fé skattgreiðenda til niðurgreiðslna, uppbóta og beinna framlaga til landbúnaðarins. Má ljóst vera af upphæðinni, að kerfi þetta er komið út í mestu öfgar.

Neytendur hafa ekki gagn af kerfinu, því að innlendu landbúnaðarvörurnar eru, þrátt fyrir niðurgreiðslur, dýrari en innfluttar vörur væru. Og bændur hafa ekki gagn af kerfinu, því að þeir eru ein tekjulægsta stétt þjóðfélagsins, þrátt fyrir milljarðana fimm.

Tiltölulega auðvelt er að benda á vandann, en erfiðara er að finna framkvæmanlegar lausnir. Samt er nauðsynlegt að leggja mikla áherzlu á þessa leit, því að þjóðin hefur ekki lengur efni á að viðhalda hinu rotna kerfi.

Eitt af því, sem til greina kemur, er að bændum á erfiðum jörðum verði hjálpað til að bregða búi og koma undir sig fótunum annars staðar. Margir bændur vilja hætta búskap, en treysta sér ekki til þess, þar sem eignir þeirra eru næsta verðlitlar í sölu. Ef ríkið styddi þá myndarlega til að afla sér húsnæðis og endurmenntunar og greiddi tímabundið tekjutap þeirra, gætu þeir losnað úr ánauð sinni. Þessi fækkun bænda mundi draga úr þörfinni á uppbótum og niðurgreiðslum.

Önnur leið er að afnema niðurgreiðslurnar og láta verð landbúnaðarafurða vera í samræmi við tilkostnaðinn. Um leið yrði að sjálfsögðu að lækka skatta á láglaunafólki til jafns við hækkun matvælanna frá landbúnaðinum. Við þetta yrði verðkerfi landbúnaðarins réttara og einstökum greinum framleiðslunnar væri ekki lengur mismunað. Lambakjötið mundi ekki lengur einoka markaðinn, og nautakjöt, svínakjöt og hænsnakjöt yrði aftur seljanleg vara.

Þriðja leiðin er að stefna smám saman að innflutningi landbúnaðarafurða eftir því sem bændum fækkar og þéttbýlisbúum fjölgar og byrja þá á þeim vörum, sem óhagkvæmast er að framleiða hér heima. Markmiðið yrði þá, að íslenzki landbúnaðurinn sérhæfði sig smám saman í framleiðslu mjólkur og annarra afurða, sem erfitt eða ómögulegt er að flytja til landsins.

Fjórða leiðin er að velja þau landsvæði, sem bezt henta til framleiðslu þeirra afurða, sem hagkvæmastar eru í samanburði við innflutning og nota framlagakerfi ríkisins til að beina framleiðslunni til slíkra vildisjarða.

Sennilega yrði í senn að fara allar þessar leiðir og raunar fleiri. Þjóðin gæti þá smám saman losnað úr viðjum hinnar rotnu fjármögnunar landbúnaðarins. Neytendur fengju smám saman ódýrari innfluttar landbúnaðarvörur. Illa stæðir bændur fengju smám saman tækifæri til að bregða búi. Og grundvöllur skapaðist til mannsæmandi tekna af búskap á góðum jörðum, án þess að viðkomandi bændur þyrftu að lítillækka sig með því að þiggja árlega eina milljón hver úr hendi skattgreiðenda. Enda eru flestir bændur þannig gerðir, að þeir vildu manna fegnastir losna úr núverandi ölmusukerfi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skárra en ekki gott

Viðhorf manna til hugmynda embættismanna um landhelgissamning við Vestur-Þýzkaland eru byrjuð að skýrast. Menn þurfa ekki lengur að byggja skoðanir sínar á sögusögnum um efni þessa uppkasts né á rangfærslum um það. Vísir skýrði á laugardaginn frá helztu efnisatriðunum og í gær voru þau svo rakin ítarlega í sumum dagblaðanna.

Af eðlilegum ástæðum eru menn ekki á eitt sáttir um, hvort semja beri við Vestur-Þjóðverja á þessum grundvelli. Helzt deila menn um, hvort um sé að ræða betri eða verri samning en gerður var við Breta í fyrra. Við skulum fyrst líta á nokkur rök þeirra, sem hlynntir eru samningi.

Þeir benda á, að uppkastið leyfi engum verksmiðjuskipum veiðar við Ísland og að frystitogararnir 17 megi aðeins nota sömu veiðarfæri og aðrir togarar og ekki bræða annað um borð en fiskúrgang.

Þeir benda á, að vesturþýzkir togarar hafi að undanförnu veitt hér við land 90-95 þúsund tonn á ári, þrátt fyrir aðgerðir landhelgisgæzlunnar Uppkastið feli því í sér samdrátt á veiðum Vestur-Þjóðverja.

Þeir benda á, að 85 þúsund tonna heimildin sé ekki viðmiðun eins og í.brezka samningnum, heldur bindandi tala.

Þeir benda á, að þessi afli eigi aðallega að vera karfi og ufsi og að Þjóðverjar megi ekki veiða nema 10 þúsund tonn af þorski samkvæmt uppkastinu.

Þeir benda á, að aflamagnið gildi bæði um veiðar innan og utan 50 mílna landhelginnar – um allan afla Þjóðverja á Íslandsmiðum. Þetta auðveldi eftirlit af okkar hálfu og hlífi fiskimiðunum næst landi.

Þeir benda á, að reglur um eftirlit og friðun sé mun strangari í þessu uppkasti en í samningnum við Breta.

Þeir benda á, að svæðatakmarkanir séu strangari en í samningnum við Breta og að veiðitími frystitogaranna sé bundinn við 120 daga á ári eða aðeins þriðjung ársins.

Síðast en ekki sízt benda þeir á, að við munum hagnast um hundruð milljóna í útflutningi sjávarafurða við brottfall refsiaðgerða.

Þeir, sem andvígir eru samningi, hafa einnig ýmis rök fram að færa.

Þeir benda á, að frystitogararnir séu þrátt fyrir allar takmarkanir áhrifameiri veiðiskip en venjulegir togarar.

Þeir benda á, að mikil aflaminnkun hafi orðið við Suðvesturland og að samdrátturinn þurfi því að vera meiri í veiðum Þjóðverja.

Þeir benda á, að á tveimur stöðum megi Þjóðverjar veiða inn að 12 mílum, en æskilegt væri, að heimild þeirra næði aðeins inn að 20 mílum.

Þeir benda á ýmsa erfiðleika við að halda uppi virku eftirliti með því, að samningurinn sé hafður í heiðri.

Þeir benda á, að hugsanlegt sé, að samningur við Þjóðverja geti haft slæm áhrif á árangurinn af útfærslu landhelginnar í 200 mílur á næsta ári

Að öllu samanlögðu virðist ljóst, að uppkastið sé alténd skárra en samningurinn við Breta í fyrra. En samt eru hinar neikvæðu hliðar nógu þungar á metunum til þess, að vafasamt er að ganga að uppkastinu í núverandi mynd þess.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Milljarðaævintýrið

Áætlað var í leiðara Vísis fyrir viku, að tvær stórar álverksmiðjur þyrfti til að afla gjaldeyris fyrir viðbótarinnflutningi á matvörum, ef landbúnaður væri ekki til á Íslandi. En í rauninni er þetta ofáætlað, því verulegur gjaldeyrir mundi sparast, ef ekki væru fluttar inn rekstrarvörur til landbúnaðarins. Raunverulega leiðir innlendi landbúnaðurinn aðeins af sér sáralítinn gjaldeyrissparnað.

Þessi dapurlega staðreynd bætist við ýmsar aðrar dapurlegar staðreyndir, sem raktar voru í leiðara Vísis fyrir viku. Samkvæmt nýja fjárlagafrumvarpinu á að verja 4.989.798.000 krónum á næsta ári til niðurgreiðslna, uppbóta og annarra beinna framlaga til landbúnaðarins eða um það bil einni milljón króna á hvern bónda í landinu. Þar á ofan á að verja 809.966.000 krónum til landbúnaðarins á annan hátt en sem bein framlög.

Þrátt fyrir þetta eru fæstar innlendar landbúnaðarafurðir samkeppnishæfar við hliðstæðar innfluttar vörur, ef leyfðar væru. Þetta gildir um margar niðurgreiðslur afurðanna og líklega alla aðra matvöru sem landbúnaðurinn framleiðir. Áætla má, að þessi verðmunur innlendra og innfluttra landbúnaðarvara nemi samtals nokkur hundruð milljónum króna á ári.

Ef 4.989.798.000 krónur, 800.966.000 krónur og þessi síðasta óákveðna tala eru lagðar saman, kemur í ljós að skattgreiðendur og neytendur verða á næsta ári að borga um það bil 6,5 milljarða króna fyrir að halda uppi landbúnaði í landinu og gera þjóðinni kleift að vera sjálfri sér nóg í kjötvörum og mjólkurvörum.

Tölurnar tala sínu máli, þótt sumir reki upp hneykslunarvein, þegar þær eru nefndar. Þær þvinga þjóðina til að hugsa sitt ráð og íhuga, hvort fjármögnun landbúnaðarins sé komin út í vonlausar ógöngur. Neytendur og skattgreiðendur vilja ræða þetta mál í fúlustu alvöru., þótt æpt sé að þeim.

Bændurnir eru líka fórnardýr kerfisins. Þeir hafa lágar tekjur, vinna langan vinnudag og eru margir hverjir neyddir til að halda uppi búskap á örreytisjörðum, því að þeir hafa ekki í annað hús að venda. Þeim er ekki veittur neinn umtalsverður stuðningur til að bregða búi, þótt þeir gjarnan vildu.

Það er ekki einu sinni svo gott, að bóndinn hafi einnar milljón króna ríkisframlagið til ráðstöfunar. Meðaltekjur bónda eru vart yfir 750.000 krónum. Sú upphæð spannar bæði verðmætasköpun hans og ríkisframlagið, svo að milljónin hlýtur að rýrna verulega á leiðinni til bóndans.

Við skulum ímynda okkur eitt andartak, að landbúnaður hafi verið lagður niður hér á landi. Tölurnar sýna, að neytendur hagnast á því í formi lækkaðs vöruverðs. Þær sýna líka, að gjaldeyriskostnaðurinn er ekki umtalsverður. Síðast en ekki sízt sýna þær, að tekjur bóndans gætu aukizt úr 750.000 í eina milljón króna, ef hann fengi ríkisframlagið beint og þyrfti ekki að framleiða upp í það.

Við getum því verið sammála um, að eitthvað meira en lítið sé rotið í kerfinu. Vitleysan er komin á slíkt stig, að nauðsynlegt er, að færustu mönnum verði falið að kanna hana og íhuga, hvort ekki sé unnt að breyta einhverju.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Leyndarstefna lifir enn

Því miður hefur enn ekki orðið veruleg breyting á leyndarmálastefnu stjórnvalda, þrátt fyrir tilkomu nýrrar ríkisstjórnar í haust. Ef til vill þarf stjórnin meiri tíma til að marka spor í stjórnkerfinu á þessu sviði .En tvö alvarleg dæmi valda því, að vekja þarf athygli á nauðsyn stefnu breytingar. Annað dæmið sýnir, hve óhagkvæm leyndarmálastefnan getur verið, og hitt sýnir, hve ósiðleg hún getur verið.

Fyrra leyndarmálið felst í tillögum embættismanna um lausn landhelgisdeilunnar við Vestur-Þýzkaland. Þessar tillögur, sem sumir nefna samningsuppkast, hafa nú verið til umræðu í rúmar tvær vikur án þess að sjá dagsins ljós. Alls konar Gróusögur um innihald tillagnanna hafa fengið byr undir báða vængi.

Hið eina, sem menn hafa getað byggt á, eru meira eða minna rangfærðar upplýsingar í Þjóðviljanum og litlu betri upplýsingar alþingismanna á almennum fundi í Reykjavík. Þjóðin hefur á þessum tveimur vikum smám saman verið að móta sér skoðun á þessum tillögum á grundvelli algerlega ónógra upplýsinga.

Stjórnvöld geta ekki ætlazt til þess, að áhugafólk um landhelgismál fresti því að hugsa og ræða þetta mikilvæga mál, unz hinu opinbera þóknist að veita langþráðar upplýsingar. Þess vegna hafa Gróusögurnar náð að móta skoðanir fjölda manna á tillögum embættismanna um samning við Vestur-Þýzkaland.

Vísir reyndi á laugardaginn að bæta úr skák með því að rekja í leiðara eftir beztu vitund helztu atriði þessara margfrægu tillagna, að vísu samkvæmt upplýsingaleka, sem aldrei er fyllilega áreiðanlegur. Því miður hafa þessar upplýsingar vafalaust komið of seint hjá okkur. Menn hafa áður verið búnir að móta sér skoðanir á málinu.

Þetta dæmi sýnir, hve óhagkvæmt getur verið að liggja á upplýsingum, sem almenningur á heimtingu á að fá hið bráðasta.

Hitt leyndarmálið felst í samningi ríkisstjórna Íslands og Bandaríkjanna um nýtt fyrirkomulag varna landsins. Stjórnvöld hafa skýrt frá helztu atriðum þessa samkomulags, en ekki enn birt það opinberlega. Í þessu felst siðferðilega röng stefna.

Látum vera, þótt ekki sé lagalega skylt að fá Alþingi samninginn til staðfestingar, því lofað hefur verið almennum umræðum þar um varnar- og öryggismál landsins. En eiga þingmenn í þeim umræðum að fjalla um samning, sem þeir hafa ekki séð? Eða eiga þeir í umræðunum að fá að birta alþjóð samninginn hver með sinni túlkun, sumum rangfærðum?

Varnar- og öryggismál landsins eru meðal allra veigamestu mála okkar. Miklu varðar, að almenningur byggi skoðanir sínar á þeim af sem mestri skynsemi og þekkingu. Að þessu mundi ríkisstjórnin stuðla, ef hún birti samninginn við Bandaríkjastjórn. En með því að halda honum leyndum, gefur hún Gróum landsins tækifæri til að dylgja um innihaldið.

Í lýðræðisríki mega atriði, eins og samningurinn við Bandaríkjastjórn og tillögurnar um samning við stjórn Vestur-Þýzkalands ekki vera leynigögn. Slík leyndarstefna er bæði ósiðleg og óheppileg. Vonandi áttar ríkisstjórnin sig fljótlega á, að kjósendur hennar hafa fastlega reiknað með, að hún opni kerfið að þessu leyti.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Erfið ákvörðun

Tillögum embættismanna um landhelgissamning við Vestur-Þýzkaland hefur nú verið dreift meðal alþingismanna. Viðtökurnar á þingi munu svo móta að verulegu leyti afstöðuna, sem ríkisstjórnin tekur síðan í málinu.

Tillögurnar fela í sér, að 57 vestur-þýzkir togarar megi veiða 85 þúsund tonn á ári á Íslandsmiðum, innan og utan 50 mílna landhelginnar. Á þessu hafsvæði veiða þeir núna rúmlega 90 þúsund tonn á ári, aðallega karfa og ufsa, en tiltölulega lítið af þorski.

Af þessum togurum mega samkvæmt tillögunum 17 vera frystiskip með sömu veiðarfæri og venjulegir togarar, en engin verksmiðjuskip með ryksuguveiðarfæri. Í tillögunum eru einnig ákvæði um svæðaskiptingu og veiðitímabil eins og voru í brezku samningunum í fyrra.

Eðlilegt er, að mönnum veitist erfitt að taka afstöðu í þessu máli. Ýmislegt er enn óljóst, svo sem áhrif hugsanlegs samnings á 200 mílna stefnuna og á viðskiptahagsmuni Íslendinga í Vestur-Evrópu.

Vestur-Þýzkaland stendur nú fyrir refsiaðgerðum Efnahagsbandalagsins gagnvart Íslandi. Fela þær í sér, að umsamin tollafríðindi fyrir íslenzkar sjávarafurðir taka ekki gildi fyrr en samið hefur verið í landhelgisdeilunni. Þessar refsiaðgerðir munu þyngjast um næstu áramót, því að þá hækka tollar nokkurra ríkja bandalagsins gagnvart ríkjum, sem ekki hafa gildan viðskiptasamning við það.

Þegar þetta er ritað, er ekki vitað, hversu miklir fjármunir eru í húfi. Ekki er.vitað, hversu mikið væri unnt að selja af sjávarafurðum til Vestur-Evrópu undir eðlilegum kringumstæðum, né hversu mikið mundi sparast í tollum, ef viðskiptasamningur okkar við Efnahagsbandalagið tæki gildi að fullu.

Þessi atriði skipta máli, þar sem markaður íslenzkra sjávarafurða í austri og vestri er óvenju erfiður um þessar mundir og þar sem fyrirsjáanlegir eru miklir erfiðleikar í sölu á rækju og lagmeti. Ákvörðun í málinu ætti meðal annars að byggjast á haldgóðu mati á mikilvægi þessara hagsmuna.

Einnig er óljóst, hvaða áhrif samningur við Vestur-Þýzkaland mundi hafa á framvindu 200 mílna málsins. Ekki hafa komið fram neinar rökstuddar hugmyndir um, hvort slíkur samningur mundi veikja eða styrkja aðstöðu okkar í 200 mílna baráttunni, sem vitaskuld er langtum mikilvægari en samningur við Vestur-Þýzkaland.

Ákvörðun í málinu ætti meðal annars að byggjast á haldgóðu mati sérfróðra manna á, hvort gagni 200 mílna stefnunni betur að bíða átekta og fara að öllu með gát eða grípa gæsina meðan hún gefst. Við verðum alténd að forðast að gera nokkuð, sem spillt getur gildi útfærslu efnahagslögsögu okkar í 200 mílur á næsta ári.

Ýmis slík atriði þarf að kanna nákvæmlega áður en ákvörðun er tekin um landhelgissamning við Vestur-Þýzkaland. Vega þarf og meta af raunsæi kosti og galla slíks samnings og gjalda varhug við þeim, sem reyna að þyrla upp moldviðri til að villa þjóð og þingmönnum sýn.

Jónas Kristjánsson

Vísir