arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Fyrsti dagurinn.

Fyrsti dagur tvö hundruð mílna fiskveiðilögsögunnar er runninn upp. Lokaskrefið í útfærslu lögsögunnar hefur verið stigið. Í nótt margfölduðust að viðáttu hafsvæði þau, sem við helgum okkur. Síðasta landhelgisorrustan er hafin.

Greinilega hefur komið í ljós að undanförnu, að þau ríki, sem harðast hafa gengið að Íslandsmiðum, eru ekki á þeim buxunum að viðurkenna einhliða útfærslu lögsögunnar. Þau munu láta togara sina veiða eftir föngum innan 200 mílna markanna og raunar einnig innan 50 mílna markanna.

Við eigum engan annan kost en að verjast eftir getu. Traust okkur setjum við á skipstjórnarmenn og aðra starfsmenn Landhelgisgæzlunnar, sem nú þurfa að verja þrefalt til fjórfalt stærra hafsvæði en áður.

Möguleikar gæzlunnar til varna á þessu mikla svæði eru takmarkaðir. Skipstjórnarmenn gæzlunnar eru þó ákveðnir í að láta hvergi deigan síga og að standa sig eftir föngum í baráttunni fyrir land og þjóð. Samkvæmt fyrri reynslu er líklegt, að þeir setji sig og menn sina í lífshættu í skyldustörfum sínum.

Landhelgisgæzlan hefur eflzt verulega á undanförnum árum. En sú efling er ekki nægileg. Að vísu er tækjakostur hennar meiri en unnt er að nýta til fulls. En ekki hefur verið séð nægilega fyrir mannafla og rekstrarvörum til að halda uppi þeirri gæzlu, sem tækjakosturinn gefur tilefni til.

Hafi stjórnvöld í alvöru hugsað sér að kaupa nýja gæzluflugvél, meðan ekki eru til skiptiáhafnir á þá vél, sem fyrir er, né á stóru og fullkomnu varðskipin, þá er ekki valin rétt leið til eflingar Landhelgisgæzlunnar.

Miklu hagkvæmara er að nota flugvélarkaupaféð til að kosta fullan rekstur skipanna og flugvélarinnar, sem fyrir eru, heldur en að gæzlan standi uppi rekstrarfjárlaus. Raunar færi ekki nema lítill hluti flugvélarverðsins til að auka úthald skipa og flugvéla, ekki sízt ef svartolía væri notuð á skipin eins og ætti að gera.

Yfirstjórn Landhelgisgæzlunnar og önnur viðkomandi stjórnvöld gerðu vel í að taka margendurteknum ábendingum um þessi efni. Við kunnum að vera of fátæk þjóð til að kaupa aðra gæzluflugvél, en við erum meira en nægilega rík þjóð til að halda gæzlutækjunum út til fulls, ef við spörum okkur við- bótarflugvél.

Við verðum að gera ráð fyrir dýru og langvinnu þorskastríði að þessu sinni. Þjóðin stendur sem einn maður að harðri stefnu í landhelgismálinu, því að hafréttarráðstefnan hefur þegar sýnt, að 200 mílna efnahagslögsaga er eðlileg að mati mikils meirihluta ríkja heims.

Við getum öll tekið undir orð Geirs Hallgrímssonar forsætisráðherra í útvarpinu í gærkvöldi, er hann sagði: “Við munum ekki gera neina samninga, sem ekki eru í fullu samræmi við hagsmuni okkar og annað hvort munum við semja til sigurs eða, ef það verður hlutskipti okkar, berjast til sigurs.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Í áttina en ekki nóg.

Ekki næst stjórn á útgjöldum ríkisins, nema “samneyzlu verði hagað í samræmi víð þjóðarframleiðslu, en ráðist ekki af sjálfvirkum útgjaldaákvæðum eldri laga, sem ekkert tillit taka til þjóðarhags”. Þessi einföldu og gullvægu sannindi koma fram í skýringum víð fjárlagafrumvarpið, sem lagt var fram í gær.

Í samræmi við þessa ágætu hugsun hefur ríkisstjórnin ákveðið að ráðast að mikilvægum, sjálfvirkum útgjaldaliðum, meðan fjárlagafrumvarpið er til umræðu á Alþingi. Gerir frumvarpið ráð fyrir, að það takist að knýja fram breytingar á lögum og reglum til sparnaðar á ýmsum sviðum. Þessi stefna var svo sannarlega orðin tímabær.

Ríkisstjórnin leitar með frumvarpinu almennrar lagaheimildar til að lækka lögboðin fjárframlög um 5%. Þá vill hún skera niður útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir um helming, miðað við hámark verðtryggingar og spara þannig 870 milljónir króna. Ennfremur vill hún lækka niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum um fjórðung og spara þannig 1425 milljónir króna. Og heilar 2000 milljónir króna vill hún spara í tryggingakerfinu.

Með þessu og ýmsu öðru hyggst ríkisstjórnin skera niður sjálfvirk útgjöld um 4700 milljónir króna. Ef alþingi fellst á þetta, verður unnt að fella niður 12% vörugjaldið og lækka tolla í samræmi við alþjóðasamninga.

Fleiri góðar fréttir fylgja fjárlagafrumvarpinu. Sérstök skrá hefur verið samin yfir starfsmenn ríkisins og hefur hún leitt í ljós, að þeir eru rúmlega 100 fleiri en leyft hefur verið. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir fjárveitingum til greiðslu á launum fyrir þessi óleyfilegu störf.

Þá er í skýringum frumvarpsins lofað, að lánsfjáráætlun verði lögð fram, meðan fjárlögin eru til meðferðar. Þetta ætti að hafa það í för moð sér, að meira verði að marka fjárlögin. Menn ættu að sjá, til hvaða framkvæmda á að sníkja lánsfé framhjá fjárlögum. Erfiðara verður að koma við óskhyggju á borð við brú yfir Borgarfjörð og nýja flugvél Landhelgisgæzlunnar til viðbótar við þá, sem fyrir er og litið er notuð. Slíkur lúxus er ekki tímabær við núverandi aðstæður í efnahagsmálum.

Hins vegar eru í fjárlögunum þær ömurlegu fréttir, að allar þessar aðgerðir duga ekki til að skera niður hlutfall ríkisútgjalda af þjóðartekjum. Ríkið mun því halda áfram að sliga þjóðarbúið á næsta ári eins og undanfarin ár. Ríkisstjórninni var fyrirgefið slíkt getuleysi í fyrra, þegar hún var nýsetzt að völdum, en nú er ekki unnt að fyrirgefa það.

Fjárlagafrumvarpið er nefnilega enn eins og fyrri daginn byggt upp af margvíslegri óskhyggju ráðuneyta og stofnana, sem að sjálfsögðu gengur langt út fyrir getu þjóðarinnar. Það reynist ekki nóg að skera niður sjálfvirk útgjöld, heldur verður líka að setja þak á fjárlögin í heild og einstaka kafla þeirra, áður en embættismönnunum er sleppt lausum. Þetta sýnir fjárlagafrumvarpið nýja.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þungvæg verkefni alþingis.

Þungvæg verkefni bíða Alþingis, sem nú hefur komið saman til vetrarstarfa. Ber þar hæst fiskveiðilögsöguna og þjóðarhag, sem hvort tveggja kallar á víðtæka samstöðu á þingi. Það ætti ekki að verða erfitt í landhelgismálinu, því að þar virðast stjórnmálamenn, fjölmiðlar og allur almenningur vera nokkurn veginn sammála um einarða stefnu.

Efnahagsmálin verða áreiðanlega erfiðari viðfangs. Ástandið er óvenju vont um þessar mundir. Ríkissjóður er tómar og vel það og hið sama er að segja um ýmsa aðra mikilvæga sjóði eins og Byggingasjóð. Samt hefur ríkið verið svo aðgangshart í bankakerfinu, að allt of lítið hefur verið unnt að lána til atvinnulífsins í landinu.

Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, sem að venju verður lagt fram í byrjun þings, mun leiða inn umræður alþingis um þjóðarhag. Ríkisstjórnin hefur farið vel af stað með því að boða verulegan niðurskurð ríkisútgjalda í frumvarpinu. Vonum við, að hún standi við þau orð í fullri alvöru.

Stjórnarandstaðan kann að freistast til þess að gagnrýna hvort tveggja í senn, nauðsynlegan niðurskurð ríkisútgjalda og meintan ódugnað rikisstjórnarinnar við að mynda góðan jarðveg fyrir atvinnulíf og lífskjör í landinu. En ríkisstjórn og alþingi verða að velja um annað hvort, því að ríkisreksturinn er orðinn þjóðinni þyngri baggi en hún getur borið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sigur frelsis og mannréttinda.

Sakharov er vel að friðarverðlaunum Nóbels kominn. Þessi sovézki kjarneðlisfræðingur nýtur virðingar um heim allan vegna baráttu sinnar fyrir frelsi og mannréttindum í heimalandi sínu. Hann hefur staðið sig eins og hetja gagnvart alráðu og illúðlegu stjórnkerfi Sovétríkjanna og fært mörgum löndum sínum von um, að mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna komist um síðir til framkvæmda í Sovétríkjunum.

Val Sakharovs er mikill sigur fyrir raddir frelsis og mannréttinda um heim allan. Það er mikill sigur fyrir stofnskrá og mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna. Það er tímabært mótvægi gegn vaxandi harðstjórn og grimmd stjórnvalda víðs vegar á jörðinni. Það er ennfremur þörf áminning þeim, sem telja hinar gömlu, frjálslyndu hugsjónir Vesturlanda úreltar í heimi ríkisdýrkunar og aflsmunardýrkunar.

Íslendingum er vel kunnugt um hinar erfiðu aðstæður Sakharovs og skoðanabræðra hans í Sovétríkjunum. Við fyrirlítum þá dýrkun alræðis og aflsmunar, sem meðal annars kemur fram í banninu við því, að faðir Valdimars Ashkenazy fái að heimsækja son sinn á Íslandi. Við dáumst að þeim mönnum, sem þora að opna munninn við slíkar aðstæður.

Jafnframt vonum við, að Nóbelsverðlaun Sakharovs verði honum ekki til aukinna óþæginda heima fyrir. Stjórn Sovétríkjanna mundi vaxa í áliti, ef hún léti þetta val sér að kenningu verða og gerði hvort tveggja í senn að auka mannréttindi í ríki sínu og að leyfa Sakharov að fara til Osló til að taka við verðlaununum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dularfullur kjaramunur.

Algengt tímakaup í fiskvinnu hér á landi er 293 krónur. Í Færeyjum er hlíðstætt kaup 503 íslenzkar krónur fyrir konur og 553 krónur fyrir karla. Þessi gífurlegi munur er einn af furðum efnahagslífsins, sem enginn sérfræðingur hefur enn getað útskýrt.

Guðmundur J. Guðmundsson, varaformaður Dagsbrúnar, gerði þessar tölur að umtalsefni í kjallaragrein í Dagblaðinu um daginn.Benti hann á, að Færeyingar selja mikinn hluta af sínum fiski á sömu mörkuðum og við og að hin íslenzka Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna annaðist fyrir þá sölu að verulegu leyti í Bandaríkjunum.

Guðmundur lagði til, að íslenzkir efnahagssérfræðingar færu til Færeyja til að kynna sér, af hverju sé unnt að borga þar fiskvinnslufólki og sjómönnum miklu meira kaup fyrir að veiða og vinna fisk, sem seldur er á svipuðu verði á sama markaði og hinn íslenzki.

Meðan sérfræðingarnir eru að hugleiða hin góðu ráð Guðmundar, er einkar forvitnilegt fyrir okkur, sem heima sitjum, að velta fyrir okkur ýmsum hugsanlegum skýringum á hinum dularfulla launamun.

Munurinn gæti hugsanlega verið fólginn í því, að fiskveiðar og fiskvinnsla í Færeyjum séu rekin mun betur en hér á landi. Efnahagssérfræðingar okkar ættu ekki að þurfa að vera lengi að finna rekstrarmismuninn, ef einhver er. Síðan gætu íslenzkir atvinnurekendur í fiskveiðum og fiskvinnslu farið á námskeið til Færeyja til að læra rekstur.

Munurinn færi líka hugsanlega verið fólginn í því, að fiskveiðar og fiskvinnsla á Íslandi skili einhverjum þeim hagnaði, sem ekki komi fram í dagsljósið, heldur sé falinn einhvers staðar. Hvorki þessi skýring né hin fyrri er sennileg, en í jafnalvarlegu máli og þessu er nauðsynlegt að leita af sér allan grun.

Ennfremur gæti munurinn hugsanlega verið fólginn í því, að Færeyingar vinni stuttan og afkastamikinn vinnudag, meðan Íslendingar hafi lent í þeim vítahring að byggja efnahagskerfi sitt á eftirvinnu og næturvinnu og tilheyrandi þreytu, sem gefur litil afköst á hverja vinnustund.

Loks gæti munurinn hugsanlega verið fólginn í því, að hið opinbera sé frekara til fjárins hér á landi en í Færeyjum. Þar gildir ekki neinn fínimannsleikur í opinberum rekstri. Við teljum okkur hins vegar hafa efni á alls kyns “samneyzlu” á borð við byggðastefnu, landbúnaðaruppihald og tiltölulega fullkomna félagslega samtryggingu.

Líklega er þetta síðasta sú skýring, sem nærtækust er. Í Færeyjum eru hinar arðbæru greinar, fiskveiðar og fiskvinnsla, tiltölulega fjölmennar og kvígildin í þjóðfélaginu tiltölulega fá. Hér eru arðbæru greinarnar tiltölulega fámennar en styrktu atvinnugreinarnar tiltölulega fjölmennar.

Alténd er nauðsynlegt að finna skýringarnar á kaupmismuninum í Færeyjum og á Íslandi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þriðja heims siðfræði.

Echeverria Mexikóforseti hlýtur að vera vinsæll af Íslendingum um þessar mundir, þar sem hann lýsti nýlega yfir 200 mílna efnahagslögsögu Mexikó, einmitt á bezta tíma fyrir okkur, þegar 200 mílurnar eru að komast til framkvæmda á Íslandsmiðum.

Því er sennilega um þessar mundir ekki góður jarðvegur fyrir gagnrýni á þennan kunna mann, sem stefnir að því að verða framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. En hann gerir fleira en að færa út landhelgi Mexikó og sumt af því er ámælisvert.

Mexikó er eitt af ríkjum þriðja heimsins, þar sem virðingin fyrir mannslífum er minni en á Vesturlöndum. Er enn í fersku minni blóðbaðið í Mexikóborg fyrir ólympíuleikana þar, þegar lögreglumenn skutu miskunnarlaust pólitíska andófsmenn til bana.

Echeverria hyggst nú erfa embætti Waldheims hjá Sameinuðu þjóðunum. Hann hefur mjög verið á ferðalögum í ríkjum þriðja heimsins að undanförnu til þess að safna fylgi við framboð sitt. Þessa viðleitni kórónaði hann á þingi Sameinuðu þjóðanna um daginn, þegar hann lagði til, að Spáni yrði vikið úr samtökunum vegna aftöku fimm andstæðinga strjórnarinnar þar.

Ekki hefur Echeverria dottið í hug að leggja til að vísa Mexikó úr Sameinuðu þjóðunum vegna morða stjórnar hans á pólitískum andstæðingum. Hann hefur ekki heldur lagt til, að Chile yrði vísað á brott, né heldur Uganda, þar sem geðveikur fjöldamorðingi ræður ríkjum.

Engum stjórnmálamanni hefur í alvöru dottið í hug að vísa Sovétríkjunum úr Sameinuðu þjóðunum, þótt stjórnvöld þar hafi til skamms tíma þverbrotið flest ef ekki öll ákvæði mannréttindayfirlýsingar samtakanna. Þetta dettur mönnum ekki í hug, af því að þeir vita, að Sameinuðu þjóðirnar eru samtök allra ríkja með vont og gott stjórnarfar og allt þar á milli.

Það er mjög eðlilegt, að falangistastjórn Francos á Spáni sé harðlega gagnrýnd af stjórnmálamönnum, fjölmiðlum og almenningi á Vesturlöndum, þar sem virðing fyrir mannslífum og andstaða við dauðarefsingu er á háu stigi. Stjórnarfarið á Spáni er alger tímaskekkja í samfélagi þjóða Vesturlanda.

Hins vegar er harðstjórnin á Spáni miklu mildari og skárri en stjórnir Austur-Evrópu og stjórnir flestra ríkja þriðja heimsins. Það er raunar mikið vafamál, hvort hún er nokkru verri en stjórn Echeverria i Mexíkó.

Tillaga Echeverria um brottrekstur Spánar er dæmigerð um þá mismunun og ofbeldi, sem þriðji heimurinn er að innleiða hjá Sameinuðu þjóðunum. Þar er stöðugt verið að ofsækja Ísrael, sem virðir þó sáttmála Sameinuðu þjóðanna betur en nokkurt ríki þriðja heimsins. Einnig er sama sem búið að ýta Suður-Afríku úr samtökunum, þótt eftir sitji ríki með meiri kúgun og misrétti.

Ef Echeverria aflar sér fylgis í framkvæmdastjórastarf samtakanna með tillögu sinni, er það ljóst dæmi þess, að þriðji heimurinn er að draga Sameinuðu þjóðirnar niður í svaðið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Svartolía á Tý og Ægi.

Sérfræðingarnir í svonefndri svartolíunefnd hafa fundið út, að Landhelgisgæzlan kasti á glæ um það bil 100 milljón krónum á ári með því að nota gasolíu í stað svartolíu á tvö nýjustu skipin, Tý og Ægi. Er þá miðað við fulla nýtingu skipanna eins og væntanlega reynist nauðsynleg í yfirvofandi þorskastríði.

Þeir hafa komizt að raun um, að vélar þessara tveggja flaggskipa gæzlunnar séu einmitt gerðar fyrir svartolíu Og raunar lélegri svartolíu en notuð er hér á landi. Slíkar vélar séu óvíða og sennilega hvergi nema hér keyrðar á öðru eldsneyti en svartolíu.

Þeir vitna líka í aðalsérfræðing framleiðanda vélanna. sem er á sama máli, svo og í tímaritið Motorship, þar sem hlutlausir aðilar telja svartolíu henta þessum vélum. Segist svartolíunefnd ekki skilja, hvers vegna ekki sé þegar í stað fyrirskipað að nota svartolíu á þessi tvö skip.

Svartolíunefnd reiknaði með, að eðlileg nýting þessara skipa væri 30 dagar á fullri ferð, 200 dagar á hálfri ferð og 70 dagar á fjórðungs ferð. Með slíkri nýtingu kostar gasolían 140 milljón krónur á skip, en svartolían aðeins 90 milljón krónur á skip.

Kostnaðurinn við aukabúnað vegna svartolíunnar nemur að mati nefndarmanna um 10% af sparnaði fyrsta ársins og kostnaðurinn við aukið vélaslit innan við 2% af árlegum sparnaði.

Með þessu virðist vera fundin leið til að halda varðskipunum miklu meira úti en nú er gert. Af sparnaðinum mætti greiða kostnað við skiptiáhöfn, svo að varðskipin geti í þorskastríðinu jafnan verið á sjó, þótt áhafnirnar taki sín eðlilegu frí.

Sparnaðurinn ætti líka að gera Landhelgisgæzlunni kleift að halda uppi tveimur áhöfnum á flugvél sinni. Þar með ætti hún að nýtast tvöfalt betur og gera kaup á viðbótarflugvél óþörf að sinni. Flugfélögin hafa fleiri en eina áhöfn á hverri flugvél sinni til að nýta fjárfestingarkostnaðinn sem bezt og ætti gæzlan að geta gert slíkt hið sama.

Svartolíunefnd hefur sent Landhelgisgæzlunni, dómsmálaráðuneytinu og sjávarútvegsráðuneytinu bréf með niðurstöðum sínum. Þótt nokkur tími sé liðinn, hefur gæzlan ekki enn svarað bréflega. Og ekki bólar á aðgerðum af hálfu stjórnvalda til að stöðva sóun gæzlunnar á fjármunum skattgreiðenda.

Þetta er óneitanlega hið furðulegasta mál. Sérfræðingar styðja sitt mál með svo sterkum rökum, að óyggjandi virðist. Yfirstjórn Landhelgisgæzlunnar virðist aðeins geta svarað með hliðstæðum útúrsnúningum og felast í svörum hennar við gagnrýni á kaupum annarrar stórrar gæzluflugvélar.

Hér dugar hvorki sérvizka né lúxus. Fyrirskipa þarf nú þegar svartolíu á Tý og Ægi og nota sparnaðinn til að kosta skiptiáhafnir á varðskipin og gæzluvélarnar í vfirvofvandi þorskastriði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sigur gegn sjósöltun.

Heilbrigð skynsemi hefur unnið sigur á kerfinu. Sjávarútvegsráðuneytið hefur afturkallað hið fáránlega reglugerðarákvæði um, að salta skuli um borð í síldveiðiskipunum á vertíðinni, sem nú stendur yfir. Í tilkynningu ráðuneytisins um fráhvarfið segir m.a.:

“Vegna slæmrar reynslu af því að binda leyfi skilyrðislaust við söltun um borð í veiðiskipi hefur ráðuneytið ákveðið, að hér eftir skuli ofangreindum 42 bátum heimilt að landa þeirri síld, sem ekki er söltuð um borð, ísaðri í kössum til frystingar eða söltunar í landi.”

Og það sem meira er, ráðuneytið ber af sér ábyrgðina á hinum upphaflegu mistökum. Skrifstofustjóri sjávarútvegsráðuneytisins sagði í viðtali við Dagblaðið í gær: “Þetta hefði aldrei komið fyrir, ef við hefðum fengið að ráða… Við fengum ekki það verkefni að setja þessar reglur … Við embættismennirnir höfum aðeins hjálpað til að koma þessu í lag”.

Áður hafði verið upplýst, að Síldarútvegsnefnd bar ekki ábyrgð á vitleysunni, þótt hún hafi hlutverks síns vegna tekið að sér þætti af framkvæmdinni. Framkvæmdastjóri nefndarinnar varaði við hinni upphaflegu reglugerð og greiddi atkvæði gegn henni í nefndinni, sem falið var að semja reglugerðina.

Böndin berast því óþægilega að sjálfum fulltrúum þolenda reglugerðarinnar, fjórum af sex nefndarmönnum, fulltrúum sjómanna, yfirmanna á skipum og útgerðarmanna. Þeir virðast hafa samið og samþykkt reglugerð, sem var mjög andsnúin umbjóð endum þeirra og raunar óframkvæmanleg með öllu eins og reynslan hefur sýnt.

Eini fjölmiðillinn á Íslandi, sem hefur rakið gang þessa máls mjög rækilega frá upphafi, er Dagblaðið. Það skýrði frá því, að dauðri síld væri kastað í sjóinn vegna skorts á aðstöðu um borð í veiðiskipunum. Það skýrði frá því, að hvorki væri til aðstaða né mannskapur um borð í skipunum til að gera síldina að verðmætri útflutningsvöru.

Dagblaðið rakti rækilega gagnrýni sjómanna, útvegsmanna, fiskiðjumanna og síldarsölumanna á sjósöltuninni. Blaðið sagði, að ekki væri nægilegt að leyfa söltun um borð í skipum við bryggju, og krafðist þess, að söltun yrði leyfð í landi. Þessi barátta hefur nú borið árangur.

Að vísu hjó Dagblaðið óþarflega nærri sjávarútvegsráðuneytinu með því að skella skuldinni á embættismenn þess. Ábyrgðin virðist ekki liggja hjá skrifstofumönnum kerfisins, heldur hjá mönnum, sem áttu að vita betur vegna reynslu sinnar úr atvinnulífinu, nefndarmönnunum fimm, er reglugerðina sömdu.

En nú geta allir viðkomandi aðilar varpað öndinni léttar. Hið fáránlega ákvæði um söltun á sjó hefur verið numið úr gildi og heilbrigðri skynsemi hefur verið leyft að ráða ferðinni. Sem betur fer er kerfið á Íslandi ekki svo forstokkað, að það segi: “Reglur eru reglur” fram í rauðan dauðann.

Niðurstaðan er sigur fyrir sjávarútveginn, efnahag þjóðarinnar og frjálsa fjölmiðlun í landinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þrautseigju er þörf.

Aðeins vika er nú til útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur og líkurnar á ófriði á miðunum fara dagvaxandi. Þegar er ljóst, að fyrir þann tíma verða engir samningar gerðir við erlend ríki um veiðiundanþágur. Og ljóst er af hljóðinu í ráðamönnum Bretlands og Vestur-Þýzkalands, að þeir eru ekki á þeim buxunum að gefa eftir að sinni.

Við verðum því að herða undirbúning enn eins þorskastríðsins. Eins og fyrri daginn reynir mest á viðbúnað Landhelgisgæzlunnar. Vonandi reynist unnt að halda skipum og flugvél gæzlunnar meira úti en gert hefur verið að undanförnu.

Landhelgisgæzlan þarf að hafa skiptiáhafnir til reiðu, svo að unnt sé að nýta gæzlutækin til fulls. Nú liggja skipin inni þriðjung tímans vegna fría starfsmanna. Skiptiáhafnir auka að sjálfsögðu rekstrarkostnað skipanna, en auka úthald skipanna miklu meira en sem því nemur. Skiptiáhafnir lækka raunar kostnaðinn á hverja úthaldsstund skipa og flugvéla.

Sérfróðir menn hafa bent á, að vélar stærstu og nýjustu varðskipanna séu gerðar fyrir svartolíu, svo að það virðist vera hreinn lúxus að láta þau ganga fyrir dýrum olíum eins og nú er gert. Með því að skipta yfir í svartolíu mætti vafalaust ná upp kostnaðinum við skiptiáhafnir.

Hitt er svo ljóst, að hlutverk Landhelgisgæzlunnar verður mjög erfitt, þótt tæki hennar verði nýtt til fulls. Það er margfalt erfiðara að verja 200 mílna landhelgi en 50 mílna. Yfirmenn og aðrir starfsmenn gæzlunnar munu vafalaust standa sig með prýði eins og jafnan áður, en þeir verða ekki öfundsverðir af hlutskipti sínu.

Ekki bætir úr skák, að Bretar munu vafalaust telja fyrra samkomulag úr gildi fallið og gera tilraunir til að veiða eftir mætti upp að gömlu tólf mílna mörkunum. Nýjustu yfirlýsingar brezkra ráðamanna benda til þess, að þeir muni beita flota sínum af ekki minni hörku en í fyrri þorskastríðum.

Á hinn bóginn eru Íslendingar ákveðnari í því en nokkru sinni fyrr að láta hart mæta hörðu. Andstaðan í landinu gegn undanþágum, einkum innan 50 mílna, er mjög hörð. Og menn hafa jafnframt áttað sig á, að takmarkað gagn er að sérsamningum við einstök ríki, því að slíkum samningum fylgir ekki afnám refsitolla Efnahagsbandalagsins á íslenzkum fiskafurðum.

Andstæðingar okkar í yfirvofandi þorskastríði kunna því að verða fleiri en áður. Og jafnframt er undirbúningur samninga skemmra á veg kominn en oftast áður. Við verðum því að gera ráð fyrir langvinnu þorskastriði að þessu sinni.

Á meðan verðum við að bíta á jaxlinn og verjast eftir mætti. Ef við látum ekki kúga okkur, vinnur tíminn með okkur, því að stóridómur hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna færist í sífellu nær. Ef við höldum þorskastriðið út fram á mitt næsta ár, ættum við að standa með pálmann í höndunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið