arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Sólargeisli í miðsóknarmyrkri

Stjórnarráð og aðrar stofnanir framkvæmdavalds ríkisins eru bákn, sem lifir sjálfstæðu lífi og hefur tilhneigingu til að magna vald sitt á kostnað annarra þátta þjóðlífsins. Þessa samþjöppun valdsins má sjá um heim allan, ekki aðeins í alræðisríkjum, heldur einnig í lýðræðisríkjum.

Í Bandaríkjunum spennti Nixon forseti bogann of hátt í viðleitninni við að efla vald Hvíta hússins og ráðgjafa þess. Hann beið ósigur á þessu ári og er nú á hröðu undanhaldi. Þar í landi er nú meira jafnvægi að myndast milli valdastofnana þjóðfélagsins.

Aðrar lýðræðisþjóðir hafa sumar hverjar ekki verið jafn lánsamar. Hjá þeim hefur miðstjórnarvaldið eflzt svo gífurlega, að lýðræðiskerfið hefur útvatnazt og stefnir í átt til alræðiskerfis. Þetta er eitt af alvarlegustu einkennum vestrænna ríkja nú á tímum.

Sums staðar hafa verið við völd stjórnmálaflokkar, sem hafa dreifingu valdsins á stefnuskrá sinni. Þeim hefur tekizt að hamla gegn miðsóknaraflinu og jafnvel að snúa taflinu við. Hér á landi tókst viðreisnarstjórninni á síðasta áratug að halda jöfnu í þessu tafli og hindra útþenslu ríkisbáknsins á kostnað annarra þjóðlífsþátta. Hlutdeild ríkistekna í þjóðartekjum hélzt óhreytt á þessu tímabili.

Síðustu tvö árin hefur orðið á þessu skörp breyting, enda eru flokkar miðstjórnarvalds setztir að völdum í þjóðfélaginu. Kúvendingin kemur meðal annars fram í því, að þáttur ríkisbúskaparins í þjóðarbúskapnum hefur aukizt úr um það bil 20% í um það bil 30%.

Með sama áframhaldi eyðileggur þessi þróun lýðræðiskerfið, því að hornsteinn þess er, að margar valdastofnanir haldi hver annarri í skefjum og hindri alræði einnar, framkvæmdavalds ríkisins. Lýðræðið lifir ekki á kosningarétti almennings einum saman.

Baráttan við miðstjórnarbáknið fer fram á mörgum sviðum. Það er unnt að efla sjálfstæði dómsvalds og löggjafarvalds ríkisins og gera þau óháðari framkvæmdavaldinu. Það er unnt að efla sveitarstjórnir og flytja vald frá ríkinu heim í héruð. Og það er unnt að draga úr afskiptum ríkisins af atvinnulífinu og leggja meiri áherzlu á jafnvægið í samskiptum launamanna og vinnuveitenda. Baráttusviðin eru raunar fleiri, en þetta eru þrjú af hinum mikilvægustu. .

Einn sólargeisli er sjáanlegur í þjóðfélagi okkar um þessar mundir, þrátt fyrir þróunina í átt til alræðis framkvæmdavalds ríkisins. Sveitarstjórnir landsins hafa ákveðið að stinga við fótum og reyna að snúa vörn í sókn í skiptingu valds hins opinbera. Samtök sveitarstjórna héldu um daginn tímamótafund í Hornafirði, þar sem einróma samstaða náðist um slíka stefnu.

Í ályktun sveitarstjórnarmanna kemur fram sú meginstefna, að veigamiklir þættir valds og verkefna hins opinbera verði fluttir frá ríkinu til sveitarfélaga og landshlutasamtaka þeirra. Sem dæmi um slík verkefni má nefna raforkudreifingu og heilsugæzlu, skyldunámsskóla og fjölbrautaskóla.

Þessi stefna mun vafalaust fá mikinn hljómgrunn á alþingi. Stefna valddreifingar á ítök í öllum flokkum, þótt Sjálfstæðisflokkurinn einn standi óskiptur að henni. Almenningsálitið mun stuðla að því, að stefna sveitarstjórnarmanna nái fram að ganga.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Nú verður Bretastjórn að hugsa sig um.

Stríðsleikur breskra herskipa á Íslandsmiðum hefur tekið á sig hættulega og óhugnanlega mynd, sem við þekkjum ekki úr fyrra þorskastríðinu, þegar heiðursmenn börðust með tilvitnunum úr biblíunni og gættu þess vendilega að stofna ekki mannslífum í hættu.

Hvað eftir annað hafa brezkar freigátur og dráttarbátar stofnað til árekstra við íslenzk varðskip. Skipstjórnarmenn Breta hafa reynt að kenna íslenzku skipherrunum um þessa árekstra, þótt slíkar fullyrðingar stríði gegn heilbrigðri skynsemi. Lítil skip reyna ekki að sigla niður margfalt stærri skip. Auk þess hafa aðferðir Breta við ásiglingarnar verið festar á filmur, svo að enginn vafi leikur á, hverjir eru upphafsmennirnir.

Þessi stríðsleikur skipstjórnarmanna hins konunglega flota er einkar torskilinn. Hvaða árangri þykjast þeir geta náð með kaldlyndum ruddaskap sínum? Vilja þeir raunverulega sigla íslenzku varðskipin í kaf? Vilja þeir fá fleiri mannslíf á samvizkuna? Hvaða tilgangi þjónar þessi hráslagalegi yfirgangur? .

Árekstrarnir eru orðnir svo margir, að ekki er hægt að túlka þá sem einkagarpskap einstakra skipherra, er séu orðnir leiðir á að fá ekki að láta vopnin tala. Brezk stjórnvöld hefðu fyrir löngu stöðvað þetta framtak, ef túlkunin væri rétt.

Miklu líklegra er, að árekstrarnir séu skipulagðir af yfirvöldum heima fyrir í Bretlandi. Við hljótum að vísa ábyrgðinni þangað. Það er því ekki óeðlilegt, að forsætisráðherra Íslands lýsi því yfir við brezk stjórnvöld, að eigi sér stað meiri ásiglingar af þeirra hálfu, muni þeim tilkynnt slit stjórnmálasambands Íslands og Bretlands.

Slík yfirlýsing gæfi brezkum stjórnvöldum tækifæri til að endurmeta afstöðu sína til ásiglinganna. Það gæti verið fyrsta skrefið í heildarendurskoðun Bretastjórnar á stefnu sinni í landhelgisdeilunni. Það er kominn tími til, að hinir vitrari menn í þeim hópi taki ráðin í sínar hendur. Hingað til hefur engu verið líkara en einhverjir aldraðir liðþjálfar úr nýlendumálaráðuneytinu gamla hafi ráðið stefnu brezku stjórnarinnar í landhelgismálinu.

Ef til vill hefur Heath forsætisráðherra og helztu ráðgjöfum hans ekki þótt landhelgismálið nógu merkilegt til að taka það sjálfir upp til nákvæmrar athugunar og leyft í þess stað einhverjum miður hæfum mönnum í kerfinu að ráða ferðinni. Því verður seint trúað, að Heath telji bolabrögðin á Íslandsmiðum vera hæfilegar baráttuaðferðir á þeim tímum, er ljóst er orðið, að mikill meirihluti þjóða heims er fylgjandi ekki bara 50 mílna, heldur 200 mílna fiskveiðilögsögu.

Ef þessi skýring er ekki nokkurn veginn rétt, er engin von til þess, að landhelgisdeilu Breta og Íslendinga verði haldið í skefjum, hvað þá að nokkur von sé til samkomulags. Deilan hlýtur þá að harðna stig af stigi með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Að biðja öðrum bölbæna

Hinn góðkunni listamaður Þorsteinn Ö. Stephensen flutti nýlega erindi í útvarp, sem frægt hefur orðið. Þetta var snilldarlega flutt gagnrýni á byggingu Seðlabankahúss við Arnarhól.

Í enda erindisins hætti Þorsteinn sér hins vegar út á hálan ís. Hann minntist á Cató gamla í Róm, sem endaði allar ræður sínar með því að leggja til, að Karþagó yrði lögð í eyði. Kvað hann sín lokaorð um Arnarhólinn vera: ,,Megi sú hönd visna, sem skerðir þann hól”.

Þessi málsgrein Þorsteins hefur orðið fleyg og aðrir hafa endurtekið hana í útvarpinu. Kannski verður frægð hennar í íslenzku þjóðfélagi svipuð og frægð setningar Cató gamla hefur orðið um allan heim. Menn virðast ekki hafa áttað sig á óhugnaðinum, sem felst í málsgreininni.

Ekki er ljóst, til hverra bölbæninni er beint, til verkamanna þeirra og verktaka, sem vinna að grunni hússins, ráðamanna Seðlabankans eða íslenzkra bankayfirvalda almennt. En alténd er hugsunin einkar ófögur bæði frá kristilegu og almennu siðferðissjónarmiði, að hverjum sem hún beinist.

Bölbænir hafa aldrei þótt góð latína, þótt komið hafi fyrir, að menn hafi flutt þær í laumi. En það er fáheyrt að biðja öðrum mönnum bölbæna á opinberum vettvangi. Ótrúlegt er, að siðaskoðun Íslendinga sé á því stigi, að slík framkoma teljist sómasamleg. Ef til vill hefur prestastéttin sjálf gefið tóninn á þessu sviði. Ekki eru ýkja margir mánuðir síðan prestur nokkur bað Bretum bölbæna í kristnistund í útvarpinu.

Alvarlegast er þó, ef almenningur tekur þessu sem sjálfsögðum hlut og fagnar jafnvel bölbænunum. Einstaklingar segja stundum í stundarhita það, sem þeir hefðu betur látið ósagt, og sjá eftir því. Vafalaust hafa bæði presturinn og listamaðurinn gengið heldur lengra í hita leiksins en þeir ætluðu sér og ekki áttað sig á fullri merkingu þess, sem þeir voru að segja.

Út af erindi listamannsins má yppta öxlum og hugsa sem svo, að þetta séu leiðinleg mistök og rétt sé að minnast frekar alls þess, sem hann hefur gert fyrir þjóð sína með list sinni. Bölbænirnar megi þá vera dauðar og grafnar.

En svo virðist sem bölbænirnar hafi vakið hrifningu í brjóstum annarra. Þær hafa verið endurteknar í útvarp, og í dagblaði hefur verið tekið undir þær. Slík viðbrögð er ekki unnt að skýra sem stundaræði einstakra manna á veiku andartaki, heldur fremur sem óviðkunnanlegan hugsunarhátt, er sé allt of útbreiddur meðal okkar.

Enginn hefur enn risið upp opinberlega til að benda á siðleysi bölbænanna og ávíta þá, sem í blindri einstefnu hugsjónanna hafa þær um hönd. Það er sú þögn, sem erfiðast er að trúa og sem veldur umhugsun um, á hvaða stigi siðferðishugmyndir okkar sem þjóðar eru.

Eru bölbænir raunverulega orðnar að góðri latínu hér á landi? Er umburðarleysið og skoðanaofsinn raunverulega á því stigi, að menn vilji ekki virða leikreglur mannlegra samskipta?

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hættum að þrasa

Við segjum okkur stundum vera þrasgefna þjóð, þjálfaða í fínlegum hártogunum í innbyrðis deilum okkar. Sundurlyndið út af smáatriðun getur valdið okkur skaða, þegar um mikilvæg mál er að ræða eins og landhelgismálið. Við megum ekki gera okkur þann óvinafagnað að fara sífellt í hár saman út af tiltölulega litlum skoðanaágreiningi í landhelgismálinu.

Öll þjóðin hefur staðið saman um 50 mílna landhelgina og gerir enn. Það er illa gert að stimpla áhugamennina um skjóta 200 mílna landhelgi sem flóttamenn frá 50 mílunum. Þeir, sem vilja aðgerðir í 200 mílunum, eru ekki á móti baráttunni fyrir 50 mílum, þótt Þjóðviljinn hafi reynt að láta líta svo út.

Aðstæður í landhelgismálinu eru stöðugt að breytast. Við þurfum því að hafa sveigjanlega stefnu, sem gerir okkur kleift að hagnýta til fulls allar hagkvæmar breytingar á aðstæðum. Við verðum að vera reiðubúnir til að færa okkur upp á skaftið gagnvart andstæðingum okkar í landhelgismálinu, þegar tækifæri gefast til.

Við náðum nokkrum árangri í upphafi, þegar við stækkuðum fiskveiðilandhelgina fyrir ári. Margar þjóðir viðurkenndu strax í reynd eða í samningum þá útfærslu. Sömuleiðis vakti útfærslan töluverða athygli erlendis og stuðlaði að því að fleiri þjóðir fóru að hugsa af meiri alvöru um stækkun eigin landhelgi.

En við höfum að verulegu leyti staðið í stað frá upphafi við framkvæmd 50 mílnanna. Andstæðingar okkar hafa með hörku og yfirgangi hindrað okkur í framkvæmdinni. Þeir veiða svipað magn og áður milli 12 og 50 mílna og eru jafnvel farnir að veiða innan 12 mílna, án þess að við höfum fengið rönd við reist.

Sem betur fer hefur hið erfiða varnarstríð okkar á miðunum ekki verið eina hliðin á þróun landhelgismálsins undanfarið ár. Á þessum tíma hefur stefna 200 mílna auðlindalögsögu farið sigurför um heiminn. Við höfum tekið þátt í þeirri stefnu með samstarfi við 200 mílna ríkin. En við höfum ekki stigið það skref til fulls, því að við höfum ekki enn lýst yfir 200 mílna landhelgi.

Þeir, sem vilja yfirlýsingu um 200 mílna land helgi, eru ekki með nein yfirboð. Þeir vilja aðeins, að við hagnýtum okkur hið bráðasta þá þróun, sem orðið hefur á undirbúningsfundum hafréttarráðstefnunnar að undanförnu, og að við stöppum um leið stálinu í þær þjóðir, sem hafa gælt við hugmyndir um 200 mílna auðlindalögsögu.

Við eigum ekki að vera að rífast um, hvort við ættum að fara út í 200 mílur á næsta ári. Við eigum ekki að gera það að pólitísku máli. Við eigum ótrauðir að ráðast í svo sjálfsagðan hlut.

Um 80-90 ríki styðja 200 mílna auðlindalögsögu. Yfirlýsing mikils meirihluta hafréttarráðstefnunnar um slíka landhelgi er væntanleg upp úr miðju næsta ári, líklega með rúmlega tveimur þriðju atkvæða.

Í kjölfar slíkrar yfirlýsingar getum við fært landhelgina út í 200 mílur, þótt nokkur misseri geti liðið, áður en slík landhelgi fær formlega staðfestingu með undirskrifuðu alþjóðasamkomulagi. Og staðreyndin er sú, að ekkert bendir til þess, að 200 mílna landhelgi okkar komist síðar til raunverulegra framkvæmda en 50 mílurnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sameinumst um 200 mílur

Þjóðareining um 200 mílna fiskveiðilögsögu á nú að taka við af þjóðareiningunni um 50 mílna lögsöguna vegna þess að ástandið í heiminum hefur breytzt á þann veg, að mjög góðar horfur eru á, að 200 mílna fiskveiðilögsaga verði bráðlega að alþjóðalögum.

Mikið hefur verið rætt og ritað um þetta mál, til dæmis hér í leiðurum Vísis. Þessi umræða hefur farið ákaflega í taugar Þjóðviljamanna, eins og nýlegur leiðari þess blaðs sýnir. Um þann leiðara hefur Morgunblaðið réttilega sagt: ,,Allt eru það upphrópanir og haturskennd, pólitísk froða”. Og Morgunblaðið spyr jafn réttilega: ,,Hvers vegna jafngildir ósk um 200 mílna fiskveiðilögsögu rofi á þjóðareiningu?”

Skoðanir Vísis hafa fyrir misskilning verið teknar óstinnt upp í Tímanum. Vísir hefur hvorki vænt ráðherra Framsóknarflokksins né Tímamenn um óheilindi í 200 mílna málinu. Í leiðurum Vísis hefur greinilega verið sagt, að gagnrýni blaðsins beinist gegn Lúðvík Jósepssyni ráðherra og Þjóðviljanum.

Þegar Vísir hvetur til samstöðu um 200 mílna fiskveiðilögsögu,er blaðið ekki að lasta það, sem búið er að gera í 50 mílna málinu. Blaðið er ekki heldur að halda því fram, að við eigum að hætta að verja 50 mílna landhelgina. Vísir hefur þvert á móti margsagt undanfarna daga, að við eigum að halda áfram að reyna að verja landhelgina og halda áfram að ræða við Breta og Þjóðverja.

En Vísir hefur bent á, að þær breytingar hafa gerzt á alþjóðavettvangi, sem valda því, að okkur er í hag að leggja aukna áherslu á nýjar baráttuaðferðir. Um 85ríki í heiminum eru fylgjandi 200 mílna fiskveiðilögsögu og með hóflegri bjartsýni má ætla, að slík lögsaga nái tilskildum tveimur þriðju atkvæða á hafréttarráðstefnunni á næsta ári.

Staða okkar í 50 mílna málinu er sú, að okkur hefur enn ekki tekizt að knýja hana fram. Bretar og Þjóðverjar veiða áfram eins og ekkert hafi í skorizt og virðast reiðubúnir til að taka á sig ýmis óþægindi vegna þess. Jafnframt hefur lítið sem ekkert miðað í samkomulagsátt í viðræðunum við Breta og Þjóðverja. Það má því fastlega búast við, að 50 mílna fiskveiðilögsagan verði enn ekki komin til framkvæmda, þegar hafréttarráðstefnan ákveður, að 200 mílna fiskveiðilögsaga verði hér eftir alþjóðleg regla.

Rökrétt afleiðing af matinu á þessari stöðu er, að við eigum að beina kröftum okkar sem mest að framgangi 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Við eigum að vinna af líf og sál að undirbúningi hafréttarráðstefnunnar og að fjölgun þeirra ríkja, sem ætla að styðja 200 mílna fiskveiðilögsögu. Og við eigum nú þegar að lýsa því yfir, að við tökum okkur 200 mílur um leið og hafréttarráðstefnan tekur ákvörðun um slíka fiskveiðilögsögu.

Um þessar mundir hlýtur því baráttan fyrir 50 mílna landhelgi að falla í skugga baráttunnar fyrir 200 mílna landhelgi, ef allt væri með felldu, ef Lúðvík Jósepsson þyrfti ekki að vera í pólitískum sjónhverfingaleik.

Við höfum ekki efni á annarlegum sjónarmiðum í landhelgismálinu. Við skulum því sameinast nú þegar um 200 mílna fiskveiðilögsögu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Milliliðurinn er mikilvægur

Enginn talar um vegi, flugvelli og hafnir sem óþarfa milliliði. Fáir sjá eftir því, að fjármunir eru notaðir til að afla bíla, flugvéla og skipa. Þetta eru allt saman viðurkennd samgöngutæki, aðferðir við að koma fólki og vörum sem skjótast frá einum stað til annars. Allir vita, að öflugar samgöngur, þótt þær kosti mikið fé, eru hornsteinar efnahagslegra framfara.

Saga efnahagslegra framfara er jafnframt saga þróunar samgangna. En að minnsta kosti í jafn miklum mæli er hún saga verzlunar. Verzlun er sú tegund samgangna, sem mest áhrif hefur haft, öldum og árþúsundum saman. Tilkoma verzlunar í fyrndinni gerbreytti þjóðfélagsháttum og lagði grundvöllinn að efnahagslegum framförum. Verzlunin gerði mönnum kleift að sérhæfa sig í atvinnuháttum og auka framleiðni sína. Sérhæfingin bætti vinnubrögðin og hefur alla tíð verið einn helzti hvati tækniþróunarinnar.

Milliliðurinn er mikilvægur, hvort sem hann er í verzlun eða öðrum samgöngum. Það er ekkert óþarft við milliliði, þótt þeir framleiði ekki vörur. Það er hreinn barnaskapur að skipta atvinnuvegum í undirstöðuatvinnuvegi, sem framleiði vörur og séu nytsamlegir, og aðra atvinnuvegi, sem ekki framleiði neitt og séu þess vegna að meira eða minna leyti óþarfir. En barnaskapur af þessu tagi er furðu útbreiddur hér á landi.

Jón Sigurðsson skildi nauðsyn og mikilvægi verzlunarinnar eins og margar ritgerðir hans sýna. Hann taldi frjálsa, innlenda verzlun vera eina helztu forsendu þess, að Íslendingar gætu myndað sjálfstætt ríki. Staðreyndin er nefnilega sú, að verzlun stuðlar atvinnuvega mest að eflingu efnahags hverrar þjóðar. Verzlunin er sjálfur hjartsláttur atvinnulífsins.

Verzlunarmenn eiga ekki að þurfa að láta bjóða sér að vera taldir annars flokks matvinnungar í þjóðarbúinu. Þeir eiga að geta borið höfuðið hátt af því að störf þeirra eru ein hin mikilvægustu í þjóðfélaginn. Þetta mega menn gjarna hugleiða nú um helgina, – á frídegi verzlunarmanna.

Menn ættu að hætta að tala um milliliðagróða eins og illa fengið fé. Menn ættu að hætta að nota kennslubækur í reikningi, þar sem verzlun er talin óþörf iðja. Reikningsdæmið um kaupmanninn, sem kaupir vöru á tíu krónur, selur hana aftur á ellefu krónur og er talinn græða eina krónu, er dæmi um frumstæðan hugsunarhátt í garð verzlunar. En þetta er börnunum kennt enn þann dag í dag.

Milliliðir kosta vitanlega peninga. Það þarf fé til rekstrar verzlunar eins og annarra samgangna. Þetta fé er ekki notað til að framleiða áþreifanlegar afurðir, fisk eða kjöt. En það er samt langt frá því, að þessi kostnaður fari í súginn. Það sjáum við bezt með því að bera saman þjóðir, sem leggja misjafna áherzlu á verzlun. Þær þjóðir, sem minnstu verja til verzlunar, eru fátækastar alla. En þær, sem leggja mesta vinnu og fyrirhöfn í verzlun, hafa mestu þjóðarframleiðsluna og mestan auðinn.

Í þjóðfélagi nútímans er ekki hægt að telja verzlunina annars flokks atvinnuveg, er sjúgi fé og fyrirhöfn frá svokölluðum undirstöðuatvinnuvegum. Það er ekki hægt að hugsa sér neinn atvinnuveg, sem væri réttar nefndur undirstöðuatvinnuvegur en einmitt verzlunin sjálf.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Eldraun Breiðholtsins

Ný borg er að rísa með undraverðum hraða á Reykjavíkursvæðinu. Þetta eru Breiðholtshverfin, sem fullbyggð eiga að hýsa um 25.000 manns, engan smáfjölda á íslenzkan mælikvaða. Nú eru liðin um sex ár síðan íbúðabyggingar hófust í þessum móum og holtum. Annar áfangi af þremur er kominn vel á veg og hraðinn er svo mikill, að þriðja áfanga lýkur sennilega áður en áratugur er liðinn frá fyrstu byggingaframkvæmdum.

Fyrir allmörgum árum var alls ekki búizt við því, að svona örar byggingaframkvæmdir þyrfti í Reykjavík. Aðalskipulagið fyrir tímabilið

1962-1983 gerði ráð fyrir, að Breiðholt mundi endast til loka tímabilsins. Nú stendur Reykjavíkurborg hins vegar andspænis því að undirbúa lóðir til úthlutunar á alveg nýjum svæðum, löngu fyrir lok skipulagstímans.

Hinn ameríski hraði framkvæmdanna í Breiðholti hefur skapað Reykjavíkurborg annan vanda. Hún hefur orðið að hraða verulega sínum eigin framkvæmdum í Breiðholti, svo að þær væru í takt við aðrar framkvæmdir. Þetta hefur á skömmum tíma kostað borgina veruleg útgjöld og skjótvirkan undirbúning. Og hún hefur reynzt vandanum vaxin.

Hraðinn á framkvæmdum borgarinnar hefur raunar verið enn meiri en hraðinn á íbúða- byggingunum. Í Breiðholti náði borgin þeim

merkilega áfanga að vera komin með malbikaðar götur í hverfi áður en byggingaframkvæmdir hófust. Nú er hún líka búin að koma frágangi gangstíga fram úr innflutningi fólks í einu hverfinu. Og ekki þarf að spyrja að því, að hitaveita er komin í hvert hús áður en fólkið flytur inn, alveg eins og aðrar leiðslur, rafmagn, sími, vatn og frárennsli.

Leikvellir, gæzluvellir, dagheimili og skólar þjóta upp í Breiðholti í kapphlaupi við innflutning fólksins. Þarna er allt að yfirfyllast af börnum, svo að borgin hefur mátt taka á öllu sínu til að dragast ekki aftur úr. Hún er komin langt framúr áætlun um hraða þessara framkvæmda, en á samt erfitt með að hafa við mannfjölguninni. Fólk er orðið svo fljótt að ganga frá íbúðum sínum, að þörfin fyrir skóla og dagheimili vaknar miklu fyrr en áður var.

Reykjavíkurborg hefur staðizt eldraun Breiðholtsins. Hún hefur séð fyrri áætlanir fara úr skorðum vegna eftirspurnar eftir lóðum. Hún hefur gert Breiðholti kleift að byggjast upp á nærri helmingi skemmri tíma en ráð var fyrir gert. Samt hefur hún ekki dregizt aftur úr með þjónustu sína, heldur þvert á móti unnið á, svo sem í frágangi gatna og gangstíga.

Nú fer borgin að hafa ráðrúm til að sinna gróðurbeltunum og -svæðunum í Breiðholti. 0g þegar er farið að hugsa um þörfina á stuðningi

við í þróttastarf fyrir börn og unglinga. Það er því hugsað fyrir mörgu, þótt Reykjavíkurborg hafi ekki bolmagn til að gera alla hluti í einu. Stundum hljóta að myndast flöskuhálsar, t.d. í skólabyggingum, en það er aðeins tímabundinn vandi.

Reykjavík hefur 84.000íbúa. Það er greinilega mikið átak fyrir slíka borg að byggja 25.000 manna úthverfi á aðeins einum áratug. Það er eins og að bæta við sig einum Kópavogi, Hafnarfirði og Akranesi. Þetta virðist borginni ætla að takast framar öllum vonum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Við landráðamenn

Svo virðist sem við verðum fyrr búnir að afla okkur 200 mílna fiskveiðilögsögu en 50 mílna. Í næstum því heilt ár hafa 50 mílurnar verið nafnið tómt, bókstafir á pappír. Bretar og Þjóðverjar halda enn áfram veiðum eins og ekkert hafi í skorizt. Aflamagn þeirra er svipað og áður. Okkur hefur ekki tekizt að verja yfirlýsta landhelgi fyrir ofbeldi þeirra.

Í næstum því heilt ár hefur hvorki gengið né rekið í viðræðum okkar við Breta og Þjóðverja. Það litla, sem fram hefur komið, er okkur í óhag, sífelldar viðræður um undanþágur af alls kyns tagi til handa Bretum og Þjóðverjum. Að svo miklu leyti sem viðræðunum miðar eitthvað, er það í átt til mjög svo útvatnaðrar 50 mílna landhelgi, alsettrar hvers konar undanþágum.

Á þessu tæpa ári,sem við höfum árangurslaust verið að reyna að afla okkur 50 mílna fiskveiðilögsögu, er málstaður okkar mjög ört að vinna fylgi á alþjóðlegum vettvangi. Nú þykir líklegast, að hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna á næsta ári muni gera 200 mílna, en ekki 50 mílna fiskveiðilögsögu að alþjóðlegum lögum.

Umtalið um velgengni 200 mílna stefnunnar hefur farið nístingslega í taugar Lúðvíks Jósepssonar ráðherra og Þjóðviljans. Þessir aðilar telja sig nefnilega hafa mestan hag af því að halda á lofti þorskastríðinu og málastappinu í kringum það til að dreifa huga þjóðarinnar frá öðrum vandamálum og til að slá sig til þjóðernisriddara í augum kjósenda.

Þeir vilja ekki, að fólk átti sig á, að 200 mílna alþjóðlega löggilt fiskveiðilögsaga er innan seilingarfjarlægðar. Þeir vilja láta fólk halda, að þorskastríðið á miðunum og þrasið við Breta og Þjóðverja sé mergurinn málsins. Þá geta þeir beitt hinum gamalkunnu Hitlersaðferðum. Þeir spila á þjóðernisstrengi og setja landráðastimpil á alla, sem ekki eru þeim sammála.

Fréttirnar um velgengni 200 mílna stefnunnar hafa spillt þessum sjónhverfingum. Taugaveiklunin út af þeirri þróun mála fékk í gær útrás

í dæmigerðri Þjóðviljafölsun. Í leiðara blaðsins var reynt að dylgja um, að Vísir væri landráðablað, sem væri á móti 50 mílna landhelgi. .

Þjóðviljinn vitnaði í hluta málsgreinar úr leiðara Vísis, þar sem talað var ekki virðulega um fyrirganginn út af 50 mílunum. Gætti Þjóðviljinn þess vandlega að sleppa þeim hluta málsgreinarinnar, þar sem fyrirgangsmennirnir voru nefndir með nafni, Bretar og Þjóðverjar. Áttu lesendur Þjóðviljans að halda, að Vísir ætti fyrst og fremst við Íslendinga. Þannig fer Þjóðviljinn að því að gera sig að sorpriti.

Að mati Þjóðviljans er 200 mílna stefna Vísis þjóðhættulegur undansláttur. Er þó orðið ljóst, að mikill fjöldi kunnugra manna er kominn á þá skoðun, að landhelgismáli okkar verði bezt komið í höfn á hafréttarráðstefnunni á næsta ári og að við skulum nú þegar lýsa hiklaust yfir því, að við munum í skjóli nýrra alþjóðalaga taka upp 200 mílna fiskveiðilögsögu um leið og ráðstefnunni lýkur. Enginn þessara aðila hefur haldið því fram, að við eigum í þessu skyni að hætta að troða illsakir við Breta á miðunum og að karpa við þá á samningafundum.

Þjóðviljinn mun því væntanlega mikið þurfa að hafa landráðastimpilinn á lofti á næstunni.

Jónas Kristjánsson

Vísir