arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Aldraðar gleðikonur

Vörur, sem sýndar eru á heimilissýningu í Laugardalshöll hljóta að vera upp og ofan. Þótt sýningar lúti þessu lögmáli, eru þær eigi að síður ákaflega nytsamlegt kynningartæki fyrir seljendur og kaupendur.

Ekki þurfti að ganga lengi um á sýningunni í fyrri viku til að komast að raun um, að þar voru vandaðar, fyrsta flokks vörur innan um skammlíf en dýr tízkufyrirbæri og margvíslegt rusl.

Af lestri hinna öldruðu flokksblaða mátti hins vegar ráða, að allar sýningarvörurnar væru vandaðastar og beztar. Þar voru myndir af brosmildum kaupsýslumönnum með viðtölum við þá og lofgreinum um vörur þeirra.

Útilokað er, að allt þetta hól geti verið satt. Enda vantaði í hópinn ýmsa þá, sem beztar vörur höfðu á boðstólum. Skýringin er auðvitað sú, að hólið var verzlun milli dagblaða stjórnmálaflokkanna og kaupsýslumanna á sýningunni.

Þessi dagblöð leigðu aðgang að fréttaplássi sínu fyrir auglýsingar og peninga.

Dagblaðinu voru gerð ýmis slík boð, sem það hafnaði að sjálfsögðu. Fróðlegt var síðan að sjá í öðrum blöðum myndir af þessum gylliboðsmönnum og hólgreinar um vörur þeirra.

Lesendur geta sannfærzt um sambandið milli hólgreinanna og auglýsinganna með því að bera saman í hverju dagblaði fyrir sig, hvaða fyrirtæki auglýstu og hvaða fyrirtæki voru lofuð.

Erfiðara er að sanna beina sölu á fréttaplássi fyrir peninga, enda er sú aðferð ólíkt lævíslegri. En af tilboðum þeim, sem Dagblaðið fékk, mátti ráða, að slík sala færi vaxandi í flokksblöðunum.

Morgunblaðið og Vísir voru á kafi í hólgreinum. Þessi blöð eru líka gefin út af kaupsýslumönnum, ekki til að gæta hagsmuna lesenda, heldur til að gæta hagsmuna aðstandenda. Líklega valda þessi viðskipti litlum samvizkukvölum þar í hópi.

Tíminn endurspeglar Framsóknarflokkinn, sem lengst flokka hefur komizt í að gera stjórnmál að verzlunarvöru. Menn muna maraþonviðtölin, sem Tíminn birti á sunnudögum og tók fé fyrir. Á bak við þau er nákvæmlega sama hugsunin og í stefnu blaðsins og flokksins. Hún er sú að verzla með aðstöðu og völd.

Athyglisvert er, að Tíminn kallar sig hugsjónablað og Dagblaðið blað fjáraflamanna. Tíminn mundi væntanlega kalla þá konu fjáraflakonu, sem hvorki vildi né þyrfti að selja blíðu sína.

Merkilegust er þó kaupsýsla Þjóðviljans á sýningunni. Svokallað “málgagn sósíalisma, verkalýðshreyfingar og þjóðfrelsis” hefur dag eftir dag verið lagt undir áróður kaupsýslumanna í þakklætisskyni fyrir auglýsingar.

Þegar þessi óþrifalega sala Þjóðviljans er farin að fylla heil aukablöð, hlýtur hún að fara að valda einhverjum geðklofa þar á bæ.

Skrifin um sýninguna í Laugardalshöll eru dæmi um, hvernig hin öldruðu flokksblöð eru gegnsýrð af siðleysi því, sem stjórnmálaflokkarnir hafa ræktað í áratugi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Nifteindasprengjan

Heimsveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin, eiga furðu auðvelt með að heilaþvo Vesturlandabúa í áróðursherferðum, jafnvel þótt áróðurinn sé einstaklega gegnsær. Dæmi um þetta er áróður Sovétríkjanna gegn nevtrónusprengjunni eða nifteindasprengjunni eins og hún hefur verið kölluð hér á landi.

Nifteindasprengjan er vissulega hættulegt skref í vígbúnaðarkapphlaupinu. Ef Bandaríkjamenn hefja framleiðslu hennar, er líklegt, að Sovétmenn svari í sömu mynt og heimsveldin fari þannig enn einn hringinn á vítahring helreiðarinnar.

En nifteindasprengjan er ekki “auðvaldsvopn”, sem eyðir fólki og hlífir mannvirkjum. Að vísu eyðir hún mannslífum á víðara svæði en hún eyðir mannvirkjum, en sá mismunur er miklu minni en hjá öðrum kjarnorkusprengjum.

Þær kjarnorkusprengjur, sem hingað til hafa verið framleiddar, hefur fyrst og fremst verið unnt að nota gegn óbreyttum borgurum, sem búa í hernaðar-, iðnaðar- og samgöngumiðstöðvum langt að baki víglínanna.

Slíkum sprengjum er ekki unnt að beita á vígvellinum, því að eiturskýin geta lagzt yfir þá, sem sprengjunum beita. Nifteindasprengjan á að gera slíkt návígi kleift. Hana er unnt að nota gegn skriðdrekasveitum en ekki gegn borgum langt að baki víglínanna.

Sprengimagn nifteindasprengjunnar er ekki nema brot af krafti venjulegra kjarnorkusprengja. Auk þess fylgir henni ekki nema brot af þeirri geislun, sem fylgir venjulegum kjarnorkusprengjum. Geislunin er raunar svo lítil, að hún er ekki hættuleg eftir sprengingu.

Þess vegna er unnt að beita nifteindasprengjunni gegn skriðdrekasveit, sem er á takmörkuðu svæði, og fara síðan án geislunarhættu með her yfir það svæði, sem skriðdrekasveitin var áður á.

Þeir, sem deilt hafa á nifteindasprengjuna, hafa málað á vegginn mynd af ósködduðum stórborgum, fullum af beinagrindum. Þessi mynd er rakin lygi, eins og reynt hefur verið að skýra út hér að framan.

Nifteindasprengjan er raunar ekki eins ný af nálinni og menn halda. Bandaríkjamenn gerðu fyrstu tilraun sína á því sviði fyrir um fimmtán árum. Og líkur benda til, að Rússar hafi síðan einnig gert tilraunir með nifteindasprengjur. Líklega gætu þeir náð Bandaríkjamönnum mjög fljótt í framleiðslu slíkra vopna, ef þeir teldu sig þurfa á því að halda.

Herstjórar Atlantshafsbandalagsins eru ánægðir með nifteindasprengjuna. Þeir telja sig geta með henni hindrað sovézkar skriðdrekasveitir í að fara meira en örfáa kílómetra inn á landsvæði ríkja bandalagsins. Þeir telja sprengjuna auka verulega varnarmátt sinn.

Sumir aðrir sérfræðingar í hernaði telja, að nifteindasprengjan breyti litlu og að Atlantshafsbandalagið geti vel án hennar verið. Samkvæmt því ætti sprengjan að vera óþörf umferð í vítahring vígbúnaðarkapphlaupsins.

Hitt er líka alvarlegt, hversu margir bergmála rangfærslur um eðli og áhrif nifteindasprengjunnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vel metnar brunarústir

Reykvíkingar hafa löngum tekið eftir hræi af stórhýsi á horni Laugavegs og Nótatúns. Þetta hús, sem oft hefur kviknað í og einu sinni brann illa, er í hópi þeirra húsa, sem ömurlegastan svip setja á borgina, enda hafa borgaryfirvöld á sínum tíma látið undir það lóð á einkar áberandi stað.

Að utan að sjá virðast þessar brunarústir ekki hafa notið hins minnsta viðhalds árum saman. Tugir gluggarúða eru brotnir eða brostnir og víða eru spjöld í gluggum. Óhreinindataumarnir síga niður hliðar hússins. Að innan er hræið illa innréttað verksmiðjuhúsnæði.

Þetta er trésmiðjan Víðir, einn máttarstólpa Sjálfstæðisflokksins. Húsið er nánast óseljanlegt, enda hefur verið gizkað á, að kosta muni um 400 milljónir að gera úr því skrifstofur, ofan á sjálft kaupverðið.

Fyrirtækið bjargast ekki á einkaframtakinu og þess vegna er kallað á ríkisframtakið. Umboðsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa gengið berserksgang í að fá ríkið til að kaupa húshræið á uppsprengdu verði til þess að flokkurinn njóti áfram mikilla fjárgjafa trésmiðjunnar Víðis.

Fyrir þjóðfélagið væri blóðtakan minnst, ef Sjálfstæðisflokknum hefði tekizt að leysa málið innan þeirra ráðuneyta, sem komu í hlut flokksins, þegar stjórnarflokkarnir skiptu herfanginu í upphafi samstarfsins.

En nú hefur málið verið leyst á þann hátt, að brunarústirnar á að kaupa til nota ráðuneytis, sem Framsóknarflokkurinn hefur yfir að ráða. Þar með er húsið komið undir helmingaskiptaregluna. Sjálfstæðisflokkurinn þarf að gera Framsóknarflokknum jafn stóran greiða á móti. Þar með er málið. orðið helmingi dýrara.

Sumir kunna að halda því fram, að 260 milljónir séu ekki mikið fyrir 4900 fermetra hús. En þá gleymast 400 milljónirnar, sem fara í að koma húsinu í nothæft ástand. Húsið mun kosta menntamálaráðuneytið 660 milljónir tilbúið til notkunar.

Óþarft er að taka fram, að Alþingi hefur enga heimild veitt til kaupa á þessu húshræi, auk þess sem hagsýsludeild ríkisins hefur ekki fengizt til að mæla með kaupunum. Samt hafa stjórnarflokkarnir tekið ákvörðun um kaupin. Sú ákvörðun er ekki lögleg sem stendur.

Ráðamenn okkar hyggjast leita heimildar Alþingis eftir á með því að læða heimildarákvæði inn í næsta fjárlagafrumvarp. Reynslan sýnir líka, að þingmenn leyfa alltaf gerðum hlutum að standa, þótt þeim sé meinilla við þá. Þeir þora ekki að reka til baka ólöglegar ákvarðanir ráðherra sinna.

Húshræið á horni Nóatúns og Laugavegs er eitt af ótal dæmum um fyrirlitningu ráðamanna þjóðarinnar á almenningsáliti og lýðræði. Þeir líta á þjóðfélagið í heild sem herfang, er þeir hafi fengið umboð til að fara með að vild í fjögur ár.

Enn meiri er fyrirlitning ráðamanna Sjálfstæðisflokksins á kennisetningum flokksins um einkaframtak. Þegar á reynir, hafna þeir áhættu einkaframtaksins og kjósa heldur, að ríkið borgi brúsann. Þeir dýrka ríkið ekki minna en aðrir.

Og svo borgum við eins og venjulega.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Afskræmd þjóðargjöf

Alþingismenn voru þjóðræknislegri vímu á Þingvöllum á ellefu alda afmæli Íslandsbyggðar, þegar þeir samþykktu að minnast afmælisins með því að þjóðin færði landinu ný klæði að gjöf.

Að baki þjóðargjafarinnar lá vitundin um, að Íslendingar hafa misþyrmt landi sínu í ellefu aldir. Fyrst var skógurinn höggvinn og fénaði beitt í sárin. Síðan tók vindurinn við og fullkomnaði verknaðinn.

Á ellefu alda afmælinu átti að snúa vörn í sókn. Þá var ákveðið að verja nokkrum hundruðum milljóna á ári í fimm ár til þess að klæða landið gróðri á nýjan leik. Þetta var þjóðargjöfin.

Forfeður okkar höfðu eytt landinu í eymd sinni og þekkingarskorti. Nú ætluðu auðugir afkomendur þeirra að bæta fyrir brotið og vinna að því að koma Íslandi aftur í samt lag.

Í nokkur ár hefur þjóðargjöfin gert landgræðslumönnum kleift að dreifa þúsundum tonna af fræi og áburði á auðnir landsins. Hver er svo árangurinn af þessu starfi?

Hann er sá, að bændur hafa sett fleira sauðfé á fjall. Þetta sauðfé hefur étið þjóðargjöfina og meira til. Þrátt fyrir þjóðargjöfina fer gróður landsins ört minnkandi.

Ingvi Þorsteinsson magister hefur í 20 ár mælt og kortlagt gróður landsins, einkum á afréttum og hálendi landsins. “Það er enginn vafi á, að við erum á verulegu undanhaldi,” sagði hann í viðtali við Dagblaðið fyrir rúmri viku.

“Rannsóknir okkar benda til þess, að það sé of margt sauðfé í landinu eins og dreifingu þess er háttað nú, jafnvel allt að þriðjungi of margt,” sagði Ingvi í viðtalinu.

Um þjóðargjöfina sagði hann m.a.: “Hún hefur ekki komið að því gagni, sem vonir stóðu til, enn sem komið er,” vegna þess að einn þáttinn vantar, skipulega landnýtingu, þannig að fjöldi og tegundir búfjár væru í samræmi við landgæði.

“Aðeins í þremur sýslum landsins er ekki um gróðureyðingu að ræða af völdum ofbeitar, en hún er talin mjög mikil í átta sýslum. Í heild er gróður talinn vera vaxandi í aðeins tveimur sýslum,” sagði Ingvi í viðtalinu.

Í skóglendinu er ástandið lítið betra: “Um fjórðungur skóglendis er í afturför vegna beitar en aðeins þriðjungur er í framför.”

Dagblaðið vill túlka niðurstöður Ingva Þorsteinssonar á þann hátt, að þjóðargjöfin hafi verið notuð til að gera sauðfjáreigendum kleift að láta þjóðina borga meiri landbúnaðarstyrki, niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur en nokkru sinni fyrr.

Ísland hefur hins vegar verið svikið um þá gjöf, sem alþingismenn hugðust færa því til yfirbótar fyrir misgerðir liðinna alda. Í reynd hefur hugsjónin verið notuð til hagsmunabralls, og landinu áfram látið blæða út.

Alþingismenn bera fulla ábyrgð á þessum landráðum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Óflokksbundnum sýndur sómi

Hin opnu prófkjör hafa sem betur fer náð fótfestu hér á landi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur góða reynslu af notkun þeirra í Reykjavík og víðar. Nú hefur Alþýðuflokkurinn bætt um betur og hyggst halda prófkjör í öllum kjördæmum landsins í haust og vetur.

Opin prófkjör eru ekki takmörkuð við flokksbundna kjósendur. Allir þeir, sem telja sig styðja viðkomandi flokk, geta tekið þátt í prófkjöri hans. Þeir þurfa ekki að láta skrá sig fyrirfram. Þeir koma bara á kjörstað og greiða atkvæði. Síðan fara þeir á brott, án þess að hafa tekið á herðar neinar flokksskyldur.

Oftast er þó í opnum prófkjörum gerður sá fyrirvari, að kjósendur séu ekki flokksbundnir í öðrum stjórnmálaflokki en þeim, sem prófkjörið heldur. En auðvitað er mjög erfitt að sanna á einhvern, að hann sé flokksbundinn annars staðar.

Það er hins vegar mál, sem menn eiga við sína eigin samvizku, ef þeir taka þátt í prófkjöri flokks, sem þeir hafa síðan ekki hug á að styðja í sjálfum kosningunum. Sem betur fer er ákaflega hverfandi, að menn séu með slíkan leikaraskap. Til dæmis hafa kosningasmalar Sjálfstæðisflokksins ekki orðið varir við slíka hegðun í prófkjörum undanfarinna kosninga.

Vandi Alþýðuflokksins er meiri, því að flokkurinn er minni. Fræðilega séð gætu hópar andstæðinga hans spillt prófkjörum hans með því að mæta til leiks. En það er rétt metið hjá flokknum, að í reynd muni fáir gefa kost á sér til slíkra skemmdarverka undir fullu nafni.

Með hinum opnu prófkjörum er viðurkennd sú staðreynd, að verulegur meirihluti kjósenda er ófáanlegur til að taka þátt í starfi stjórnmalaflokka, þótt þeir hneigist fremur að öðrum stjórnmálaflokknum en hinum. Með opnum prófkjörum er verið að virkja þetta fólk til meiri þátttöku í stjórnmálunum.

Ekki má heldur gleyma því, að flokkar opinna prófkjara eru líklegir til að auka fylgi sitt. Sú er reynsla Sjálfstæðisflokksins. Og Alþýðuflokkurinn vonar, að sú verði einnig sín reynsla. Óflokksbundið fólk hefur tilhneigingu til að styðja flokk, sem sýnir því þann sóma að biðja það um að taka þátt í vali frambjóðenda sinna.

Framsóknarflokkurinn er fremur miðstýrður flokkur og hefur ekki þorað að leggja út í opin prófkjör. Hann hefur þó efnt til og hyggst áfram efna til lokaðra prófkjöra meðal flokksbundinna manna á þeim stöðum, þar sem fram kemur eindreginn vilji í slíka átt. Þetta er líka veigamikið skref í átt til lýðræðis, sem ber að virða og meta, þótt það nái ekki eins langt og opnu prófkjörin.

Hinn lokaði flokkur landsins er svo Alþýðubandalagið. Þar hafa menn ekki aðeins áhyggjur af óflokksbundnu stuðningsfólki, heldur einnig almennum flokksmönnum. Þar munu framboð nú sem fyrr vera ákveðin af fámennum hópum valdamanna flokksins. Sú aðferð er fjærst anda lýðræðisins.

Í dag er fyrsta opna prófkjör haustsins, hjá Alþýðuflokknum á Suðurlandi. Vonandi hvetur það til fleiri slíkra.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Öll hugmyndafræði er ill

Hinir nýju, frönsku heimspekingar, sem mesta athygli vekja um þessar mundir, eru andvígir öllum útgáfum pólitískrar hugmyndafræði, einkum marxismanum. Þeir telja slíka hugmyndfræði vera hættulega ímyndun og blekkingu.

Það ætti líka að liggja í augum uppi, að mannfélagið og breytingar þess eru alltof flókin atriði til að rúmast innan ramma kenninga, sem byggjast á hugarleikfimi og þrætubókarlist. Allar slíkar kenningar, hversu vísindalegar, sem þær þykjast vera, hljóta að reynast rangar í veigamiklum atriðum.

Þessir heimspekingar telja kapítalismann jafnvillimannlegan og sósíalismann. Þeir segja kapítalismann þó vera skárri að því leyti, að hann hefur alltaf verið fullur sjálfsgagnrýni og felur því alltaf í sér breytingar á sjálfum sér. Þannig er hann ekki eins mikil blindgata og sósíalisminn.

Sósíalismann skortir þessa sjálfsgagnrýni, þessa sjálfsefahyggju. Verra er þó, að hann ber í sér frækorn alræðisins. Í kjölfar hvers konar tilrauna við sósíalisma fylgir alræði, að dómi hinna frönsku heimspekinga. Enda sé stefnan upprunnin í ríkisdýrkun Fichtes, Hegels, Nietzsches og Marx.

Þessi heimspeki er nú komin á oddinn, meðal annars vegna vonbrigðanna með stjórnmálaþróunina í Sovétríkjunum og Kína. Þessi ríki eru ekki lengur taldar fyrirmyndir, heldur fyrst og fremst skriffinnskualræði og herveldi.

Hin aldna hugmyndafræði, sem þessi ríki og ýmis önnur byggja á, hefur glatað sannfæringarkrafti sínum. Fáir alvarlega hugsandi menn trúa því lengur, að unnt sé að búa til verkfræðiteikningar um framtíð mannfélagsins og byggja á þeim ódáinsakra félagslegrar samhljómunar.

Hinir nýju heimspekingar segjast ekki vita, hvort þeir séu til hægri eða vinstri í stjórnmálum. Þeir telja eðlilegast, að fólk reyni að fást við aðkallandi vandamál og prófi endurbætur án þess að byggja á neinu kerfi. Enda hljóta slík kerfi að vera röng og villa mönnum sýn.

Íslendingar verða í smáum stíl varir við sjálfvirkt böl sósíalískra vinnubragða. Þegar vandamál er skilgreint hér á landi, eru sett um það lög og byggð upp stofnun með stjóra á oddinum. Þessi stjóri verður smám saman einræðisherra með viðamikið skriffinnskukerfi, sem lamar sviðið, er stofnunin á að starfa við.

Hinir helztu einræðisherrar mynda með hinum helztu stjórnmálamönnum eins konar fámennisstjórn í landinu, sem starfar undir yfirvarpi lýðræðis og þingræðis. Fólkið telur sig hafa áhrif í kosningum, en í rauninni verða allar ríkisstjórnir eins, bæði hægri og vinstri stjórnir. Þær grafa undan lýðræðinu, byggja upp stofnanir og opinbera sjóði, ná fleiri og fleiri þráðum í sínar hendur og efla fámennisveldið Í átt til alræðis.

Flókið mannfélag verður ekki skipulagt með slíkum hætti, án þess að það hverfi frá lýðræði til alræðis. Valdið í landinu verður að vera dreift. Og menn verða að hætta að trúa á opinberunarrit á borð við Das Kapital eftir Marx. Þrætubókarlist er og verður rugl.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hröðum og eflum sóknina

Tveggja ára afmæli Dagblaðsins er í dag. Slíkt afmæli væri varla talið merkisafmæli, ef menn hafa ekki í huga, að frjáls og óháð blöð hafa hingað til verið skammlíf á Íslandi.

Dagblaðið er hins vegar á tveggja ára afmælinu komið úr lífshættu. Liðin er sú tíð, að menn vissu ekki í dag, hvort blaðið kæmi út á morgun. Fjárhagur blaðsins er orðinn nógu traustur til að bægja frá öllum hættum, ef lesendur slá skjaldborg um blaðið hér eftir sem hingað til.

Þegar Dagblaðið horfir nú fram á veginn á tveggja ára afmæli sínu, er starfsliði þess efst í huga að læra af reynslunni og slá hvergi af þeim grundvallarsjónarmiðum, sem blaðið byggir á tilveru sína og tilverurétt.

Í fyrsta lagi verður Dagblaðið innlent fréttablað, sem stefnir að því að birta meiri, dýpri og betri fréttir, ekki sízt af málum, sem lágu í þagnargildi hjá flokksblöðunum, er höfðu og hafa annarra hagsmuna að gæta en lesenda sinna.

Í öðru lagi verður Dagblaðið áfram innlent skoðanablað, sem stefnir að því að birta fleiri, dýpri og fjölbreyttari skoðanir en unnt hefur verið að bera á borð í flokksblöðunum. Hundruð hæfra manna hafa notað þetta tækifæri til að láta að sér kveða utan flokksklafa.

Í þriðja lagi verður Dagblaðið áfram frjálst og óháð dagblað. Í næstu kosningum mun það ekki styðja neinn ákveðinn stjórnmálaflokk, hvorki á beinan né óbeinan hátt. Verður það væntanlega eina dagblaðið, sem stendur þá ofan við bardaga flokkanna og segir lesendum hlutlaust frá gangi orrustunnar.

Dagblaðið hyggst ekki aðeins vera áfram óháð stjórnmálaflokkunum, heldur einnig helztu hagsmunaöflum og þrýstihópum þjóðfélagsins. Hin blöðin eru bundin á ýmsa slíka klafa auk flokksklafans. Morgunblaðið og Vísir gæta hagsmuna láglaunastefnu af mikilli hörku, svo að dæmi sé nefnt.

Þeir þrír hornsteinar Dagblaðsins, sem hér hafa verið nefndir, eiga verulegan þátt í að treysta stöðu blaðsins sem næstmest selda blaðs landsins. Með 25.000 eintaka upplagi hefur það stungið af litlu blöðin, því að langt bil er í þriðja blaðið, Vísi, með 17.000 eintök. Nálgast Dagblaðið nú óðum upplagssvið sjálfs risans, Morgunblaðsins.

Þetta hefur gert Dagblaðinu kleift að marka djúp spor á aðeins tveggja ára ferli þess. Það hefur haft bolmagn til að rjúfa skarð í einokun stjórnmálaflokkanna á íslenzkri fjölmiðlun og í þá samtryggingu, sem einokuninni hefur fylgt. Dagblaðið hefur veitt lesendum innsýn í mál, sem þeir fengu áður ekkert að vita um.

Því fleiri lesendur sem slá skjaldborg um Dagblaðið, þeim mun betur mun blaðinu takast að gegna hlutverki sínu sem frjáls og óháðs frétta- og skoðanablaðs. Hagsmunir Dagblaðsins fara saman við hagsmuni borgara landsins, sem til skamms tíma hafa verið meðhöndlaðir eins og ósjálfráða börn.

Notum því tveggja ára afmælið til að hraða og efla sókn Dagblaðsins og lesenda þess.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Kerfið riðar – hinum megin

Kissinger var stundum með myrkar heimsendaspár út af hugsanlegri þátttöku kommúnistaflokka í ríkisstjórnum Ítalíu, Frakklands og fleiri ríkja í Evrópu. Af orðum hans mátti skilja, að slík þátttaka mundi soga Vestur-Evrópu í faðm Moskvukommúnismans.

Utanríkisráðherrann fyrrverandi hefði betur munað reynslu Íslendinga, sem frá stríðslokum hafa þrisvar sinnum haft eins konar kommúnista, að minnsta kosti Evrópukommúnista, í ríkisstjórn. Sú þátttaka hefur ekki fært Íslendinga í faðm Moskvu, nema síður sé.

Í Vestur-Evrópu eru menn að átta sig á, að hugsanleg þátttaka kommúnista í ríkisstjórnum breytir ekki þjóðskipulaginu þar fremur en á Íslandi. Þeir verða þátttakendur í samsteypustjórnum, bundnir á hæl og hnakka, nú síðast meðal annars af yfirlýsingum um stuðning við núverandi skipan varnarmála í álfunni.

Kissinger þurfti ekki að fá fyrir hjartað út af þessari þróun. Miklu nær er, að þáverandi starfsbróðir hans í Moskvu, utanríkisráðherrann Gromyko, hafi þungar áhyggjur af hinum svonefnda Evrópukommúnisma. Og staðreyndin er sú, að leiðtogarnir í Moskvu eru í öngum sínum.

Ekki er nóg með, að flestir kommúnistaflokkar Vestur-Evrópu séu hættir að dansa á Moskvulínunni. Þar á ofan er villutrú Evrópukommúnismans farin að berja að dyrum leppríkja Sovétríkjanna í Austur-Evrópu. Ekkert er líklegra en einmitt Evrópukommúnisminn til að hraða innri rotnun Moskvukommúnismans.

Raunar á Evrópukommúnisminn rætur sínar að rekja í leppríkjunum. Kenningarnar um sjálfstæði einstakra kommúnistaflokka og þingræðislegar leikreglur voru að vísu bældar niður í Póllandi, Austur-Þýzkalandi, Ungverjalandi og Tékkóslóvakíu. En neistinn fluttist vestur fyrir járntjald og er nú að koma til baka öflugri en nokkru sinni fyrr.

Bók Carillos, leiðtoga spánskra kommúnista, á eftir að hafa mikil áhrif í leppríkjunum. Í bókinni ræðst hann harkalega á leiðtoga Sovétríkjanna og þjóðskipulag þeirra. Hann segir sovétskipulagið vera hindrun á vegi sósíalismans. Þar sé á ferðinni úrkynjuð heimsvaldastefna, óheft skriffinnskuveldi, hátt yfir höfðum vinnandi fólks.

Athyglisvert er, hve illa ráðamönnum Sovétríkjanna hefur gengið að fá ráðamenn leppríkjanna til að taka undir harðvítugar árásir á Carillo hinn spánska. Aðeins ráðamenn Tékkóslóvakíu hafa tekið undir þær fullum hálsi.

Staðreyndin er sú, að skoðanir Carillos og annarra framámanna Evrópukommúnismans eiga verulegan hljómgrunn í leppríkjum Sovétríkjanna, einnig meðal valdhafa þessara ríkja, því að þeir geta notað kenningarnar í tilraunum til að verða herrar í eigin húsi.

Bergmál Evrópukommúnismans í Austur-Evrópu er hættulegra heimsvaldastefnu Sovétríkjanna en þær uppreisnir, sem Rauði herinn hefur áður bælt niður. Vestrænar hugmyndir um þingræði, dreifingu valdsins og fullveldi þjóða fara nú eins og eldur í sinu um Austur-Evrópu.

Leiðtogar Sovétríkjanna sitja á eldfjalli og vita ekki sitt rjúkandi ráð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið