arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Mjólkin í matvörubúðir

Nú er loksins að rætast hinn langþráði draumur neytenda á Reykjavíkursvæðinu að geta keypt allar sínar nauðsynjar í þeirri matvöruverzlun, sem þeim líkar bezt við. Mjólkursamsalan í Reykjavík er hætt varnarstríðinu gegn mjólkursölu í matvöruverzlunum.

Samningar standa yfir um sölu á 40 mjólkurbúðum Samsölunnar og flutning mjólkursölunnar yfir í þær matvörnverzlanir, sem uppfylla skilyrði Samsölunnar um hreinlæti og kæligeymslur. Þar með ætti að ljúka langvinnu leiðindamáli, sem hefur áratugum saman varpað skugga á samskipti bænda og neytenda.

Neytendablaðið benti í fyrra á, að kerfi sérstakra mjólkurbúða væri arfur frá mjólkurbrúsaskeiðinu, þegar erfitt var að gæta fyllsta hreinlætis í almennum matvöruverzlunum. Nú er. mjólkin hins vegar seld í lokuðum umbúðum og margar matvöruverzlanir hafa fyrirtaks kæliaðstöðu.

Neytendum hefur verið óhagræði af að þurfa að ganga úr búð í búð til að afla sér daglegra nauðsynja. Nútímafólk, sem vinnur mikið, hefur ekki tíma til að standa í hverri biðröðinni á fætur annarri. Það vill velja sér eina matvöruverslun eftir verði og gæðum og geta fengið þar allar nauðsynjar, líka mjólk, brauð og fisk.

Bændur hafa .skipað stjórnir þeirra fyrirtækja og hálfopinberra stofnana, sem staðið hafa gegn þessum sjálfsögðu endurbótum.Tregða þessara aðila á að fallast á réttmæt sjónarmið neytenda hefur stuðlað að fjandsamlegri afstöðu margra þéttbýlisbúa í garð bænda. Þeir hafa talið bændur mjólka kerfið miskunnarlaust í krafti einokunar og annarra fríðinda.

Þegar samkomulagið um mjólkursöluna á Reykjavíkursvæðinu er komið til framkvæmda, er rutt alvarlegri hindrun úr vegi gagnkvæms skilnings neytenda og bænda á högum hvors annars. En slíkur skilningur er einmitt báðum aðilum nauðsynlegur, ef frekari þróun samskipta þeirra á að vera með eðlilegum og friðsamlegum hætti.

Enn er eftir alvarlegur blettur á mjólkursölu bændasamtaka sums staðar í þéttbýli utan Reykjavíkursvæðisins. Um þennan blett segir í Neytendablaðinu: “Ekki er annað sýnilegt en kaupfélagsverzlanir notfæri sér þar víða mjólkursölu til mjög svo óheiðarlegrar samkeppni, sem hlýtur að vera neytendum til óhagræðis”.

Neytendablaðið gerði að sérstöku umræðuefni siðlausa framkomu kaupfélagsins í Ólafsfirði, er vildi “versla með stöðu neytandans á Ólafsfirði á fremur ruddalegan hátt”. Þetta sagði blaðið, að væri “forkastanleg misnotkun á lögunum um framleiðsluráð landbúnaðarins”.

En nú er farið að rofa til, sem betur fer. Vonandi er væntanlegt samkomulag um mjólkursöluna á Reykjavíkursvæðinu upphaf að eðlilegri viðskiptaháttum um allt land, neytendum og bændum til gagns og sóma.

Jónas Kristjánsson

Vísir
170 ritskoðaðir

Kurteislegar voru viðtökurnar, sem framsóknarmennirnir fengu, þegar þeir gengu á fund Ólafs Jóhannessonar forsætisráðherra og afhentu honum áskorun 170 þekktra flokksbræðra, sem ofbýður þróunin í viðhorfum ríkisstjórnarinnar til landvarna.

Hins vegar hafði forsætisráðherra séð um, að þeir fengju ókurteislegri viðtökur í dagblaðinu Tímanum. Þar fékk áskorunin að liggja í heila viku án birtingar. Og svo þegar hún birtist, var hún ritskoðuð svo rækilega, að einn mikilvægasti kaflinn var felldur úr.

Sjónarmiðin, sem koma fram í áskorun hinna 170 framsóknarmanna, eru samhljóða sjónarmiðum annarra lýðræðissinna, .sem berjast fyrir áframhaldandi landvörnum. Þetta eru sjónarmið mikils meirihluta þjóðarinnar.

Framsóknarmennirnir 170 telja aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu hafa verið okkur til góðs. Þeir telja ennfremur, “að samvinna Íslands við Bandaríkin um öryggismál innan vébanda bandalagsins hafi þjónað mikilvægu hlutverki á viðsjálum tímum í alþjóðamálum og stuðlað í senn að öryggi og sjálfstæði Íslands og bandalagsríkja okkar”.

Þeir “vilja fara með fyllstu gát í mótun nýrrar stefnu í íslenzkum utanríkismálum”. Þeir lýsa sig “andvíga uppsögn [varnarsamningsins] nú og telja ekki tímabært að gera grundvallarbreytingar á núverandi öryggismálasamstarfi … miðað við það ástand, er enn ríkir í alþjóðamálum”. Og þeir hvetja til samráðs við Dani og Norðmenn.

Í Tímanum var svo felld úr sú skoðun framsóknarmannanna 170, aðeðlilegt sé, að fólki gefist kostur á að lýsa skoðun sinni í þessum málum með undirskriftum. Er þar átt við hreyfinguna “Varið land”, sem um tuttugu þúsund manns hafa tekið þátt í með undirskriftum sínum. Í þeim hópi er mikill fjöldi framsóknarmanna.

Hins vegar birti Tíminn strax svar meirihluta framkvæmdastjórnar flokksins við áskoruninni. Í svarinu eru framsóknarmenn varaðir við því að skrifa undir yfirlýsingu “Varins lands”. Þetta svar birtist, án þess að neitt birtist um áskorun þá, sem var tilefni svarsins. Og þegar sjálf áskorunin birtist, er henni breytt í mikilvægum atriðum og hún þannig fölsuð.

Viðbrögð meirihluta framkvæmdastjórnarinnar og Tímans eru ákaflega sovésk. Flokksmiðjan ritskoðar miskunnarlaust til hægri og vinstri. Þetta er hættulegur leikur, því að koma kann að því, að flokksmenn sætti sig ekki lengur við slíka meðferð. Og þetta er á engan hátt samboðið lýðsræðisflokki.

Meirihluta framkvæmdastjórnar flokksins hefur þó ekki tekizt að hindra almenna framsóknarmenn í að átta sig á, að þeir eigi að skrifa undir yfirlýsingu “Varins lands”, ef þeir eru sammála henni. Það er nefnilega orðið uppvíst, þrátt fyrir ritskoðun Tímans, að 170 máttarstólpar í flokknum telja slíka undirritun eðlilega.

Framsóknarmennirnir 170 hafa unnið þjóðinni mikið gagn með framtaki sínu. Þeir hafa að vísu uppskorið dónaskap af hálfu flokksforustunnar. En þeir gera henni um leið erfitt að halda áfram á ábyrgðarleysisvegi hennar í varnarmálunum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hversu margir?

Nú þegar Íslendingar eru komnir nokkuð á þriðja hundrað þúsundið: er orðið tímabært, að við förum að gera okkur grein fyrir, hversu mikill íbúafjöldi er æskilegur í landinu. Eigum við að stefna að því að verða ein milljón eða jafnvel fleiri?

Svarsins við þessari spurningu er helzt unnt að leita með því að kanna útþenslumöguleika atvinnuveganna. Jafnframt þurfum við að gera okkur grein fyrir því, hve góð lífskjör þeir muni geta veitt okkur í framtíðinni. Því hærri kröfur, sem við gerum til lífskjara, þeim mun hættulegri er óhófleg mannfjölgun í landinu.

Við vitum vel, að fiskistofnar Íslandsmiða eru í vörn. Aukin sókn í þessa hætt komnu stofna gerir aðeins illt verra, því að hún leiðir aðeins til meiri kostnaðar við að ná hverju fiskitonni á land og þar af leiðandi til verri lífskjara. Að vísu mætti gera vöruna verðmætari með því að auka vinnslustig hennar. En reynslan sýnir, að okkur hefur ekki tekizt að auka vinnslustigið neitt, síðan síldin brást okkur. Útþenslumöguleikarnir í útgerð og fiskiðnaði eru því takmarkaðir.

Ótrúlegt er, að landbúnaðurinn geti tekið við fleira fólki, enda fækkar.stöðugt í þeirri grein. Helzt er von á því, að nýjar og nýlegar búgreinar eins og ylrækt og fiskirækt geti skapað aukna atvinnu, en varla í nokkrum verulegum mæli í náinni framtíð.

Iðnaðurinn gæti vissulega vaxið mikið við betri skilyrði en hann býr við um þessar mundir. En reynslan sýnir, að pólitísk forréttindi frumframleiðslugreinanna hindra nægilegan straum fjármagns til iðnaðarins, auk þess sem verðbólga og skakkt gengi valda honum búsifjum. Á þessu sviði hlýtur þó að vera helzta von þjóðarinnar um aukna atvinnumöguleika í framtíðinni.

Við megum svo ekki gleyma því, að mikill þrýstingur er á, að lífskjör batni í landinu. Við þurfum að bæta þau um helming til að ná þeim þjóðum, sem lengst eru komnar á því sviði. Þær þjóðir eru stöðugt að bæta lífskjör sín, svo að hætt er við, að tvöföldun lífskjaranna mundi ekki nægja til að fullnægja lífskjaraþrá þjóðarinnar.

En það er ekki neitt smámál að bæta lífskjörin um helming, þótt ekki sé talað um meira. Til þess að tvöfalda þau þarf að tvöfalda framleiðnina, sem þýðir, að helmingi færri hendur ættu að starfa við núverandi framleiðslu, svo að hinn helmingurinn geti stundað viðbótarframleiðslu, sem skapi jafnmikil verðmæti til viðbótar.

Fólksfjölgun spillir vitanlega fyrir því, að þetta sé unnt. Við erum þegar orðnir nógu margir til að halda uppi nútíma þjóðfélagi í landinu. Við getum því sagt með nokkru öryggi, að óþarfi sé að fjölga þjóðinni frá því, sem nú er, og að hættulegt sé að nálgast þriðja hundrað þúsundið of mikið. Þrjúhundruðþúsund manna þjóð við tvöfalt betri lífskjör þarf að framleiða þrisvar sinnum meiri verðmæti en við gerum um þessar mundir.

Fyrr eða síðar kemur að því, að þjóðinni getur ekki fjölgað meira, án þess að lífskjör fari að versna. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því í tæka tíð, við hvaða íbúafjölda þessi hætta verður á ferðum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Leynigögn og leki

Fjögur leynigögn eru meðal mikilvægustu skjalanna í viðræðunum um framtíð varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Þessi gögn eru þess eðlis, að birting þeirra mundi auðvelda almenningi að byggja skoðanir sínar á varnarmálunum á traustum grunni.

Fyrst skal fræga telja tillögu Einars Ágústssonar og meirihluta framkvæmdastjórnar Framsóknarflokksins um, hvernig megi halda ríkisstjórninni saman á kostnað öryggis landsins.

Annað skjalið er tillaga Bandaríkjastjórnar um ýmsar athyglisverðar breytingar á vörnum landsins, þar á meðal aukna þátttöku Íslendinga í störfum á vegum varnarliðsins.

Hið þriðja er hreinskilið bréf norsku ríkisstjórnarinnar til hinnar íslenzku um áhyggjur hennar af þróun varnarmálanna á Íslandi.

Fjórða skjalið er álitagerð Atlantshafsbandalagsins, sem ríkisstjórnin óskaði eftir á sínum tíma.

Stjórnarliðið hefur meira og minna lekið upplýsingum um innihald þessara skjala. Þessi leki var í smáum stíl, unz Hannibal Valdimarsson alþingismaður rakti efni tillagna Bandaríkjastjórnar á stjórnmálafundi á Ísafirði. Síðan kom Einar Ágústsson og bætti um betur með því að segja fréttir í sjónvarpi af tillögu sinni og meirihluta framkvæmdastjórnar Framsóknarflokksins.

Stjórnarandstæðingar óskuðu eftir því á þingi í gær, að gögn þessi yrðu birt, svo að skoðanamyndun almennings þyrfti ekki lengur að byggjast á hálfyrðum og sögusögnum. Öryggismál þjóðarinnar væru of mikil alvörumál til þess, að við svo búið mætti lengur standa.

Forsætisráðherra og utanríkisráðherra höfnuðu þessum tilmælum að sinni. Samt hefur utanríkisráðherra sjálfur sagt undan og ofan af efni sinnar eigin tillögu á opinberum vettvangi. Þetta er óheiðarleg framkoma. .Annað hvort á utanríkisráðherra ekki að segja neitt eða leyfa fulla birtingu tillögu sinnar, en ekki vera sjálfur með sögusagnir um efni hennar.

Þar á ofan hefur utanríkisráðherra verið með dylgjur í garð Norðmanna út af afskiptum þeirra af málinu. Samt segja þeir í bréfi sínu, að þeir vilji ekki blanda sér í íslenzk málefni. Þeir hafi hins vegar ekki viljað, að sjónarmið norsku fulltrúanna í Atlantshafsbandalaginu kæmu íslenzku ríkisstjórninni á óvart. Þess vegna hafi norska stjórnin kosið að senda hinni íslenzku þessi sjónarmið sín fyrir umræðurnar í bandalaginu.

Varnarmálin eru nú í brennidepli íslenzkra stjórnmála. Annars vegar hlaðast upp áskorunarlistar gegn ótímabærri brottför varnarliðsins. Og hins vegar herða hernámsandstæðingar sína baráttu um allan helming. Á sama tíma liggur ríkisstjórnin á mikilvægustu leyniskjölunum og reynir jafnframt að hafa áhrif á skoðanamyndun almennings með því að leka vissum þáttum þessara skjala en ekki öðrum.

Verið getur, að ríkisstjórnin geti haldið sér í sessi með skipulögðum leka. En slík málsmeðferð mun um síðir koma henni í koll, því að almenningur telur sig eiga skýlausan rétt á að vita, hvað er verið að bralla með öryggismál þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Gefjunarfötin

Einar Ágústsson utanríkisráðherra hefur lagt til, að varnarliðið á Keflavíkurflugvelli hverfi úr landi í áföngum, en áfram verði hér hreyfanleg flugsveit með flugvirkjum og löggæzlu.

Í tillögu hans felst athyglisverð þversögn. Varnarliðið hverfur náttúrlega ekki úr landi,.ef nokkur hundruð manna lið verður hér áfram. En ef til vill telur Einar það vera grundvallarbreytingu að klæða liðið úr einkennisbúningum og í Gefjunarföt.

Ekki kemur fram í tillögu hans, hve langan tíma þessi breyting eigi að taka, né hve mikil fækkun í liði Bandaríkjamanna felist í henni. Má þá reikna með, að hún geri ráð fyrir fámennara liði en 1900 mönnum, úr því að fyrri hugmyndir framsóknarmanna um þann fjölda fengu ekki náð hjá ráðamönnum Alþýðubandalagsins.

Tillaga Einars hlýtur að freista ráðamanna Alþýðubandalagsins. Enda hafa þeir ekki hafnað henni, heldur tekið hana til vinsamlegrar athugunar. Þannig þjónar tillagan nokkuð vel meginhlutverki sínu, – að halda ríkisstjórninni saman.

Meiri vafi leikur á gildi tillögunnar á öðrum sviðum. Hún hefur dýpkað ágreininginn innan Framsóknarflokksins. Hinar hörðu umræður um hana í framkvæmdastjórn flokksins, svo og hjáseta sumra og fjarvera annarra í atkvæðagreiðslunni um hana eru dæmi um þetta. Ennfremur undirskriftir margra kunnra framsóknarmanna undir ávarp “Varins lands” í trássi við ályktun meirihluta framkvæmdastjórnarinnar.

Hugsanlegt er, að ráðamenn Atlantshafsbandalagsins og Bandaríkjanna geti fallizt á, að lausn Einars veiki ekki alvarlega hernaðareftirlit og öryggisviðbúnað á Norður-Atlantshafi eða telji hana að minnsta kosti betri lausn en enga.

Hins vegar virðist í fljótu bragði útilokað, að tillagan þjóni hinum sérstöku varnar- og öryggishagsmunum Íslands, sem fara ekki fyllilega saman við eftirlitshagsmuni Atlantshafsbandalagsins. Við núverandi kringumstæður er vafasamt, að öryggis Íslands sé fyllilega gætt, og enn ótrúlegra er, að helmingi fámennara varnarlið geti valdið því.

Efasemdir uppreisnarliðsins í Framsóknarflokknum fara saman við efasemdir stjórnarandstöðunnar og hins mikla fjölda manna, sem hefur skrifað undir áskorun “Varins lands” um, að varnarliðið verði hér áfram enn um sinn. Þeir vilja ekki, að öryggi landsins sé teflt í hættu til þess eins að halda ríkisstjórninni saman.

Þessi ríkisstjórn er þegar orðin þjóðinni dýrkeypt, einkum í efnahagsmálum og fjármálum. Fari nú svo, að Einari og Alþýðubandalaginu takist að bræða saman málamiðlun, byggða á tillögu Einars, sem Bandaríkjastjórn telji, sér nauðsynlegt að samþykkja, falla fyrri syndir ríkisstjórnarinnar gersamlega í skugga hinnar nýjustu

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þeir froðufella eins og Hitler

Hin mikla þátttaka í undirskriftasöfnun “Varins lands” hefur haft athyglisverðar hliðarverkanir. Hún hefur leyst úr læðingi gamalkunnugt hugarfar, sem lengi hefur ekki látið á sér kræla. Hún hefur dregið Stalínistana fram á yfirborð Þjóðviljans.

Að minnsta kosti. þrír starfsmenn ritstjórnar Þjóðviljans hafa gersamlega misst stjórn á sér. Ofsi þeirra og orðbragð minnir á Hitler, þegar hann froðufelldi sem mest. Ummæli þeirra eru gersamlega óprenthæf og því ekki eftirhafandi, en áhugamenn geta kynnt sér þau með því að líta í Þjóðviljann á bókasöfnum. Þvílíkt orðbragð hefur ekki sézt á prenti hér á landi áratugum saman.

Um langt skeið hefur Þjóðviljinn borið kápu borgaralegs sakleysis og afneitað fortíð sinni. Þessi kápa hefur nú fallið og mengað hugarfarið komið í ljós. Þar getur að líta hinar afskræmdu hugsjónir, sem stöku sinnum verður vart meðal vanþroskaðra unglinga.

Afskræmdar hugsjónir hafa sem betur fer ekki mótað þjóðfélag okkar. En við höfum reynsluna frá alræðisríkjunum til að miða við. Þar hafa hinar afskræmdu hugsjónir leitt tillögregluríkis og ógnarstjórnar, þrælkunarbúða og útrýmingarbúða, sem stundum eru kallaðar geðveikrahæli. Hinar afskræmdu hugsjónir hafa fætt af sér menn á borð við Stalín og Hitler.

Þeir, sem lesa froðufellandi orðbragð Þjóðviljans, gætu íhugað, hvernig ástandið mundi verða í landinu, ef höfundarnir réðu öllu einir. Hvað mundu þeir gera við þær þúsundir manna, sem hafa skrifað undir yfirlýsingu um “Varið land”? Samkvæmt orðbragði Þjóðviljans eru þetta einhver ómerkilegustu og ógeðslegustu kvikindi, sem um getur. Eiga þau heima í fangabúðum, á geðveikrahælum, í útlegð eða ber hreinlega að útrýma þeim?

Hatur á samborgurunum er meinsemd í þjóðfélaginu. Ef til vill er skást, að það fái útrás í taumlausu orðbragði á prenti, þar sem það gerir tiltölulega lítið mein í samanburði við aðrar tegundir útrásar. Auk þess hefur orðbragðið þau áhrif að vara það fólk við, sem hingað til hefur látið blekkjast af meinleysislegum skrifum í Þjóðviljanum.

Ekki verður hins vegar litið framhjá þeirri staðreynd, að vanstillingarskrif Þjóðviljans varpa alvarlegum skugga á fjölmiðlun á Íslandi. Þau draga úr möguleikum á skynsamlegum skoðanaskiptum á opinberum vettvangi. Þau spilla fyrir möguleikum fjölmiðlanna á að gegna hlutverki sínu gagnvart fólkinu í landinu og draga úr áliti og trausti þess á fjölmiðlunum. Aðrir fjölmiðlar verða að líða fyrir lágkúru eins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ótti við ábyrgðarleysi

Kjósendur Framsóknarflokksins hafa löngum verið klofnir í afstöðunni til varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Sumir telja ekki tímabært, að varnarliðið fari, en aðrir telja komið fram á elleftu stund. Svo eru þeir margir, sem ekki geta gert upp hug sinn, einkum forustumenn flokksins, sem. vilja halda flokknum og ríkisstjórninni saman og hafa alla góða.

Jón Skaftason alþingismaður lýsti vanda þessara manna í grein í Tímanum á miðvikudaginn. Þeir hafa ítrekað gefið undir fótinn með, að nú skuli herinn fara á næstunni, en geta svo ekki efnt loforðin. Samstarfið við Alþýðubandalagið í ríkisstjórn hefur þó leitt til þess, að flokkurinn er smám saman að renna í átt til bandalagsins á svelli varnarmálanna.

Almenningur hefur tekið eftir þessari þróun síðustu mánuðina. Mönnum finnst Einar Ágústsson vera að linast í vörninni gegn Alþýðubandalaginu og þeir taka líka eftir því, er Steingrímur Hermannsson alþingismaður fer næstum alla leið yfir á línu Alþýðubandalagsins í varnarmálunum. Óbeitin á þessu hefur verið að hlaðast upp í flokknum.

Þess vegna kemur nú í ljós, að herferðin.fyrir “Vörðu landi” nýtur mikils stuðnings meðal framsóknarmanna. Þeir eru framarlega í söfnun undirskrifta á Akureyri og eru byrjaðir að láta að sér kveða í söfnun undirskrifta á Reykjavíkursvæðinu. Líta má á Jón Skaftason sem eins konar oddamann þessara hópa og því er Tímagrein hans einkar athyglisverð.

Um stjórnarsáttmálann segir hann: “Sum ákvæði hans hefðu vafalaust þurft meiri athugunar og rannsóknar við en raun varð á”. Um slælegan undirbúning ákvæðis sáttmálans um varnarmálin: “Ég var undrandi á þessum vinnubrögðum”. Um sinn þátt í málinu: “Ég hef aldrei gefið neitt drengskaparloforð um að standa að því að gera landið varnarlaust á kjörtímabilinu”. Um röksemdir talsmanna flokksins fyrir uppsögn varnarsamningsins: “Ennþá hafa þau rök ekki verið færð, að mínu viti”.

Síðan lýsir Jón stefnu sinni í varnarmálunum og fer hún alveg saman við stefnu annarra lýðræðissinna. Eins og þeir telur hann ekki, að varnarliðið eigi að vera hér um aldur og ævi. Ástandið í heiminum gefi hins vegar ekki tilefni til brottfarar að sinni. Æskilegast væri, að brottförin væri í tengslum við fjölþjóðasamninga um gagnkvæma afvopnun í heiminum, ef friðarviðræður austurs og vesturs í Vín og Genf bera árangur.

Að lokum varar hann við trúgirni af hálfu vestrænna þjóða og vitnar í sovézka vísindamanninn Sakkarov: “Vestrið verður að skilja, að leyfi land mitt ekki aukið frelsi fólksins, þá verður hver samningur óviss. Hann verður aðeins í gildi svo lengi, sem valdhafar okkar neyðast til að þola hann af efnahagslegum og stjórnmálalegum ástæðum”.

Þessar skoðanir og svipaðar skoðanir breiðast ört út um þessar mundir, því að menn eru í alvöru farnir að óttast ábyrgðarleysi af hálfu ráðherra Framsóknarflokksins. Þess vegna er þátttakan í undirskriftasöfnun “Varins lands” gífurlega mikil.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Almannavarnir kyrktar

Hvernig stendur á því, að ríkisstjórnin vill Almannavarnir ríkisins feigar? Er hún raunverulega svo andsnúin vörnum og öryggi landsins, að hún getur ekki einu sinni séð hinar innlendu varnir, Almannavarnir ríkisins, í friði? Eða er öngþveitið svo mikið í 30.000 milljóna ríkiskerfinu, að það gleymist að láta 9 milljónir renna til varna almennings?

Ríkisstjórnin hefur skorið svo rækilega niður ráðgerðar fjárveitingar til þessa starfs, að starfsliði er fækkað um helming, úr sex í þrjá menn. Fræðslustarf í skólum er lagt niður, sömuleiðis aðstoð við almannavarnir sveitarfélaga. Og beina línan til Víkur í Mýrdal, sem er nauðsynleg vegna hættu á Kötlugosi, er lögð niður.

Almannavarnir voru smám saman byggðar upp hér á landi á sjöunda áratugnum. Þær áttu að skipuleggja björgunarstarf og aðrar varnir gegn náttúruhamförum, stórslysum og hernaðarátökum. Þær áttu að samræma starf ýmissa björgunarsveita, slysavarnafélaga, skáta, flugs og varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, Rauða krossins, ríkis og sveitarfélaga.

Meðal þess sem Almannavarnir ríkisins gerðu á þessum uppbyggingartíma, var að semja áætlun um skyndilegan brottflutning Eyjamanna til meginlandsins, ef eldgos yrði í Vestmannaeyjum. Þessi áætlun kom að ómetanlegu gagni fyrir réttu ári, þegar eldgosið í Heimaey hófst.

Þegar vinstri stjórnin tók við völdum, var hin hægfara uppbygging almannavarna stöðvuð. Fjárveitingar voru ekki auknar frá ári til árs eins og.áður hafði verið. Árið 1973 var fjárveitingin t.d. hin sama og hún var 10 árum áður eða 4 milljónir króna. Það var ekki fyrr en eldgosið í Eyjum hófst, að þessi stífla brast. Almannavarnir fengu þá aukið fé og mannafla til að gegna skyldum sínum,í sambandi við gosið. Fé þetta kom að mestu úr Viðlagasjóði, en ekki úr ríkissjóði.

Starfsmenn almannavarna öfluðu sér mikillar reynslu á gostímanum. Þessa reynslu hefði átt að varðveita og nota til frekari uppbyggingar almannavarna. Áhugi almennings á þessu starfi jókst líka verulega og mörg sveitarfélög fóru að sinna þessu vanrækta verkefni af fullri alvöru. Ef allt væri með felldu, ætti eldgosið að vera grundvöllurinn að skjótri uppbyggingu fullkominna almannavarna hér á landi.

Hvaða verkefni er mikilvægara en að gæta lífs og lima borgaranna? Sérfræðingar frá Sameinuðu þjóðunum hafa bent á ótal verkefni á þessu sviði. Þau kosta ekki mikið fé, enda var fjárþörf Almannavarna ríkisins ekki talin nema meiru en 15 milljónum króna á þessu ári. Þetta er ekki mikið fé á þeim tímum, er það kostar 100 milljónir að byggja hvern skóla. Af hverju þurfti þá að skera þessar 15 milljónir niður í sex milljónir?

Ríkisstjórnin sýnir í þessu máli sama takmarkalitla ábyrgðarleysið og hún sýnir í afstöðunni til varnarliðsins á Keflavíkurvelli. Varnir virðast vera algert bannorð í eyrum þessarar gæfulausu ríkisstjórnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir