arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Friðrik segist ábyrgur.

Friðrik Ólafsson, forseti Alþjóða skáksambandsins, hefur gefið afdráttarlausa yfirlýsingu, sem hlýtur að gleðja unnendur skákar, drengskapar og mannréttinda. Í henni fjallar hann um fyrirhugað heimsmeistaraeinvígi Karpovs og Kortsjnojs.

“Sem forseti Alþjóða skáksambandsins ber ég fulla ábyrgð á þessu heimsmeistaraeinvígi og ég tel það skyldu mína að sjá til þess, að fyllsta jafnræði ríki í öllum atriðum milli keppenda. Að mínu mati eru fjölskyldumál Kortsjnojs fyrirstaða.”

Hér segist Friðrik ekki bera aðeins hálfa ábyrgð, heldur “fulla”. Hann segir ekki, að hálfgert jafnræði skuli ríkja meðal keppenda, heldur “fullt” og það ekki í flestum atriðum, heldur “öllum”.

Friðrik lýsir hér nákvæmlega sömu skoðun og kom fram í leiðara Dagblaðsins fyrir réttri viku: “Það er útilokað, að keppni fari fram við þær aðstæður, að fjölskyldu annars aðilans sé haldið í gíslingu af hálfu ríkisvalds hins aðilans.”

Í leiðaranum sagði ennfremur, að Alþjóða skáksambandið bæri ábyrgð á því ófremdarástandi, er sovézkir ódrengir hafa vaðið uppi með skepnuskap, sem ekki mundi liðinn í neinni íþróttagrein á alþjóðlegum vettvangi.

Dagblaðið hvatti Friðrik til að reyna að lyfta Alþjóða skáksambandinu úr því svaði, sem fyrirrennari hans hafði skilið það í, mest fyrir óhóflega lipurð gagnvart þeim,sem enga hugmynd hafa um drengskap í leik.

Svar Friðriks ber vitni þess, að alger stefnubreyting hefur orðið í forustu Alþjóða skáksambandsins, þegar kominn er til valda forseti, er telur sig bera ábyrgð sem fremsta gæzlumann drengskapar í skák.

Friðrik segist hafa komið óánægju sinni á framfæri í Sovétríkjunum og hún komizt rétta boðleið til sovézkra yfirvalda. Hann segist eiga von á farsælli og friðsamlegri lausn innan tíðar, “svo ekki þurfi að fara í hart”.

Þetta er það, sem við viljum heyra. Of lengi hafa skákáhugamenn með lítt eða ekki brenglaðar hugmyndir um drengskap og mannréttindi hlustað á úrtölumenn, sem hafa varað við klofningi Alþjóða skáksambandsins.

Um þetta sagði Dagblaðið fyrir viku: “Lítils er vert að sitja í alþjóðlegu forsæti yfir íþrótt, sem meira eða minna er rekin upp á býti ódrengja.” Lítið, vestrænt skáksamband er raunar betra en stórt samband undir áhrifum glæpamanna.

Við getum öll verið sammála um, að atferli sovézkra yfirvalda í máli þessu sé handan mannlegra hugmynda um drengskap í leik og samskipti yfir landamæri, dæmi um hugarfar þeirra, sem taka ekki mark á eigin undirskrift Helsinki-samnings.

Við getum flest verið sammála um, að Friðrik sem forseti Alþjóða skáksambandsins megi ekki þola, að sálfræðilegt eða annað ójafnræði ríki milli keppenda í næsta heimsmeistaraeinvígi. Og það segist hann ekki munu gera.

Dagblaðið telur, að rökrétt niðurstaða sé sú, að fjölskyldu Kortsjnojs verði leyft að flytja til hans nú þegar. Að öðrum kosti verði heimsmeistaratitill Karpovs ógiltur og gangi til næsta manns í röðinni.

Karpov vann titilinn á marklausan hátt og er engan veginn að honum kominn. Skilningur á þessu er Friðrik nauðsynlegur, svo að hann geti teflt út á yztu nöf og unnið frækilegasta skáksigur ævinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vinstra rok á Norðlingaholti.

Borgarstjórnarmeirihluti Reykjavíkur ætlar að verða heilt kjörtímabil að koma sér upp nýrri þróunarstefnu byggðar, sem er nokkru lakari en sú, er lá fyrir dyrum, þegar valdaskipti urðu í borginni. Fjögur ár fara í verra en ekki neitt.

Sjálfstæðisflokkur, Alþýðuflokkur og Framsóknarflokkur stóðu að hinni fyrri stefnu, sem gerði ráð fyrir nýjum borgarhverfum á Korpúlfsstaðasvæðinu. Alþýðubandalagið var á móti og hefur frá kosningum ráðið skipulagsferðinni.

Allt skipulag og öll þróunarstefna verður úrelt strax við fæðingu. Korpúlfsstaðastefnan var gölluð, en hafði þó fengið í arf einn mikilvægasta kost gamla aðalskipulagsins frá 1962, losarabraginn.

Borg þarf að hafa fullt af óráðstöfuðum svæðum til þarfa, sem mönnum eru ekki ljósar, þegar skipulag er framið. Slík svæði eru mörgum áratugum síðar mjög vel þegin.

Hinn nýi meirihluti fékk nokkurt svigrúm til stefnubreytingar, þar sem íbúum fór að fækka í Reykjavík. Fljótt varð ljóst, að ekki yrði nauðsynlegt að undirbúa ný hverfi með eins miklum hraða og áður var talið.

Þetta svigrúm var undir forustu Alþýðubandalagsins notað til að leita að auðu svæðunum í borginni til að taka þau undir mannvirki. Svæðin átti að nota til að vinna tíma, en ekki til neinna brýnna, svæðisbundinna nota.

Meðal annars hefur verið þrengt að útivistarsvæðum og dregið úr nauðsynlegum stækkunarmöguleikum Borgarspítalans. Á sumum öðrum stöðum hefur tekizt að hindra slys eða fresta þeim að minnsta kosti fram yfir næstu kosningar.

Byggðina þarf raunar að þétta. Það ætti að gera í borgarmiðju, en ekki á útivistarsvæðum. Nota ætti endurreisn Laugavegshverfisins eða kannski flugvallarsvæðið til að þétta byggð í Reykjavík, en ekki kák út um allar trissur.

Ofan á eltingarleikinn við auðu svæðin er nú að koma í ljós ný þróunarstefna, sem gerir ráð fyrir nýjum borgarhverfum á Rauðavatnssvæðinu í stað Korpúlfsstaðasvæðisins. Nýja stefnan á að réttlæta töfina, sem orðin er.

Út af fyrir sig mætti vel færa byggðina áfram inn í land í framhaldi Árbæjar og Breiðholts í stað þess að fara með ströndum fram. En í þessu máli hafa ekki fengizt marktæk svör við nokkrum efasemdum.

Í fyrsta lagi virðist sennilegt, að auðveldara verði að semja eftir fastmótuðum leikreglum við ríkið um yfirtöku Keldnalands, heldur en að semja við fjölmarga landeigendur á sumarbústaðasvæðinu á Norðlingaholti.

Í öðru lagi hefur því ekki verið mótmælt, að veðurfarsathuganir sýni jafnvel enn erfiðara veður á Rauðavatnssvæðinu en í Breiðholti efra og þá um leið mun óhagstæðara en á Korpúlfsstaðasvæðinu.

Í þriðja lagi er uppi rökstuddur grunur um, að dýrara muni reynast Reykjavíkurborg að undirbúa byggð á Rauðavatnssvæðinu en Korpúlfsstaðasvæðinu. Taka verður þó fram, að þessi grunur er engan veginn staðfestur.

Í fjórða lagi hafa komið fram mjög svo eðlilegar áhyggjur af að byggja kringum Bullaugu, ganga nærri vatnsbólum höfuðborgarsvæðisins og byggja á óvenjulega sprungnu svæði, þótt margir sérfræðingar segi þetta vera í lagi.

Að öllu samanlögðu verður ekki séð, að stefnubreytingin sé til bóta, nema síður sé. Kjörtímabilið virðist munu fara í verra en ekki neitt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Bréf til Friðriks.

Aldarfjórðungur er liðinn, en við munum samt einvígisskák þína við Pilnik, þegar þú lékst óvænt f og g-peðunum fram og fórnaðir síðan biskupi og hróki til að ljúka einni fallegustu skák, sem sézt hefur.

Kjark þurfti til að tefla skákina á þennan hátt og vinna hana. Þann kjark þarf enn í dag, því að nú er meira í húfi en ein skák. Þú ert orðinn forseti Alþjóðlega skáksambandsins og þar með fremsti gæzlumaður drengskapar í þeim leik.

Þitt Alþjóðlega skáksamband ber ábyrgð á, að haldin hafa verið ógild heimsmeistaraeinvígi, einvígi siðleysingja við skákmann, einvígi sovézkra ódrengja við einstakling, sem þeim er ekki að skapi.

Þú getur spurt formenn annarra alþjóðlegra íþróttasambanda og færð alltaf sama svarið: Það er útilokað, að keppni fari fram við þær aðstæður, að fjölskyldu annars aðilans sé haldið í gíslingu af hálfu ríkisvalds hins aðilans.

Þeir munu líka segja þér, að Karpov sé ekki heimsmeistari í skák frekar en höfundur þessa leiðara. Karpov er bara þægðardrengur kerfis og hefur látið sér líka að taka þátt í einstaklega svívirðilegu athæfi Sovétríkjanna.

Hvorki Karpov né leyniþjónustumaðurinn Baturinski, sem stjórnar skákmálum Sovétríkjanna, hafa neina hugmynd um drengskap í leik. Þetta gat í tilverunni eiga þeir sameiginlegt með ráðamönnum Sovétríkjanna.

Frá sjónarmiði þessara ódrengja eru öll brögð réttlætanleg, ef þau leiða til formlegs sigurs. Skiptir þá engu, að sigurinn skorti innihald. Þeir telja sig verða að láta Karpov vinna sigur á hinum landflótta erkióvini, Kortsjnoj.

Í fjögur ár hafa þeir neitað eiginkonu og syni Kortsjnoj um leyfi til að flytjast úr landi. Með því eru þeir að hefna sín á Kortsjnoj og halda honum í úlfakreppu. Þetta eru vélrænar skepnur, allt frá Brezhnev upp í Karpov.

Nú er haft fyrir satt, að oddamenn alþjóðasamtaka verði að sýna lipurð. Og þú varst þar á ofan kosinn forseti með úrslitaatkvæði Baturinskis leyniþjónustumanns. Þér finnst sjálfsagt nauðsynlegt að tala við skepnur eins og væru þær menn.

Okkur, sem heima sitjum, varðar ekki um orðalag. En við ætlumst til, að þú komir því á framfæri við fangabúðastjórana, að atferli þeirra sé handan mannlegra hugmynda um drengskap í leik og samskipti yfir landamæri.

Við ætlumst líka til þess, að þú segir þessu illþýði, svo ekki verði um villzt, að þú sem forseti Alþjóðlega skáksambandsins munir aldrei þola, að næsta einvígi um heimsmeistaratitilinn verði háð upp á þeirra viðbjóðslegu býti.

Við ætlumst loks til, að þú segir þeim að skila umsvifalaust konu og syni Kortsjnoj. Að öðrum kosti munir þú sem forseti Alþjóðlega skáksambandsins og fremsti gæzlumaður drengskapar í skák lýsa Karpov ógildan sem heimsmeistara.

Ef Karpov telur sig ekki geta mætt til leiks við eðlilegar aðstæður, á að svipta hann titli og afhenda tignina áskorandanum. Ef Karpov hefur ekki reisn til að skilja þetta getur enginn sagt honum það nema þú.

Lítils er vert að sitja í alþjóðlegu forsæti yfir íþrótt, sem meira eða minna er rekin upp á býti ódrengja. Og til þess að gerast ekki skósveinn Baturínskis, þarftu aðeins sama kjarkinn og í skákinni gegn Pilnik.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hún er enn of dýr.

Brýnt er orðið að reisa nýja flugstöð fyrir millilandaflugið frá Keflavíkurvelli. Gamla brunagildran, sem nú er notuð, er á hernaðarsvæði og sýnir ferðamönnum engan veginn það andlit Íslands, sem við teljum æskilegt.

Stórhugur undirbúningsaðila hefur tafið framgang nýrrar flugstöðvar. Þeir hafa jafnan verið að hanna of stórar og of dýrar stöðvar, þótt þær hafi farið minnkandi og smám saman færzt nær raunveruleika íslenzks millilandaflugs.

Sú tillaga, sem nú hefur verið kynnt, er enn of dýr í framkvæmd, jafnvel þótt undirbúningsaðilar segist vera komnir niður í raunhæft lágmark. Enda sparast lítið á minnkun, sem felur í sér færslu útveggja inn fyrir burðarsúlur.

Tillagan er þó engan veginn ónýt. Sá ótti hefur reynzt ástæðulaus, að hönnunina mundi skorta stílbragð, er hæfi fyrsta húsi, sem ferðamenn sjá, þegar þeir koma til landsins. Tillagan sýnir raunar fallega flugstöð.

Hönnuðir hefðu mátt taka meira tillit til veðurfars á Keflavíkurvelli með því að gera farþegum kleift að fara í og úr áætlunarbílum innanhúss. Að öðru leyti er ekki augljós neinn galli á hönnuninni, nema framkvæmdakostnaðurinn.

Millilandaflugið er komið niður í eina til tvær áætlunarferðir á dag, auk nokkurs leiguflugs. Þar á ofan er skynsömum mönnum ljóst, að Luxemborgarflugið er dauðvona, jafnvel þótt ráðamenn haldi krampataki í fortíðina.

Ekki virðist fráleitt að gera ráð fyrir afgreiðslu tveggja venjulegra, íslenzkra þota á nokkurn veginn sama tíma eða einnar risaþotu, þannig að rúm geti verið fyrir 500-600 farþega í flugstöðinni á einum og sama tíma.

Gerist þau undur, að millilandaflugið magnist um allan helming í framtíðinni, ætti Flugleiðum að reynast auðvelt að dreifa brottfarar- og komutímum á þann hátt, að flugstöðvarrýmið nýtist betur en er í núverandi flugstöð.

Það er hreint og beint óskiljanlegt, að flugstöð fyrir íslenzkt millilandaflug þurfi að kosta tæpar 500 milljónir nýkróna á núverandi verðlagi. Því verður ekki trúað, að þetta sé hin raunhæfa lágmarkstala.

Þetta er nokkurn veginn sama upphæð og mundi fara í að koma innanlandsvöllum í sómasamlegt horf og byggja á Sauðárkróki varaflugvöll fyrir millilandaflugið. Þetta er helmingur af allri fjárfestingarþörf ríkisins í flugmálum!

Að vísu má ekki gleyma, að Bandaríkjastjórn hyggst greiða til smíðinnar fasta upphæð, sem nemur hálfum áætluðum kostnaði, og bera allan kostnað af aðkomuleiðum flugvéla og bíla að flugstöðinni. Þessi hlutdeild skiptir miklu.

Eftir stendur tæplega 150 milljón nýkróna kostnaður ríkisins. Það er of há tala, en væri þolanleg, ef við værum í því tímahraki, að Bandaríkjamönnum væri að snúast hugur. Í slíku tímahraki erum við ekki enn, þótt síðar geti orðið.

Rétt er að gera í alvöru enn eina atrennu að því að minnka flugstöðina niður í raunverulegar þarfir og stefna að því að geta hafið framkvæmdir á næsta ári í góðri samvinnu við stjórnvöld í Bandaríkjunum.

Hafa verður þó jafnframt að leiðarljósi, að smíði flugstöðvarinnar verði ekki á nokkurn hátt til að tefja bráðnauðsynlegar framkvæmdir til aukningar öryggis í innanlandsflugi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tvö fyrir eitt.

Útgerðarmenn keppast nú hver um annan þveran um að sækja um leyfi til innflutnings fiskiskipa án þess að hafa upp á að bjóða nein gömul skip til að flytja út í staðinn. Hjá stjórnvöldum bíða afgreiðslu um 12 umsóknir af þessu tagi.

Erlend fiskiskip eru með ódýrasta móti um þessar mundir vegna hnignunar fiskstofna og lokunar miða. Jafnframt virðast íslenzkir útgerðarmenn hafa tröllatrú á, að ríkið hlaupi um síðir undir bagga með vonlausri útgerð nýrra skipa.

Þótt ýmislegt megi gott um Steingrím Hermannsson sjávarútvegsráðherra segja, þá hefur hann verið allt of linur gagnvart þrýstingi útgerðarmanna, sem vilja ná sér í aukna aflahlutdeild á kostnað allra hinna útgerðarmanna landsins.

Allir hafa sætzt á, að hinn of stóri fiskiskipafloti sé stærsta meinsemd sjávarútvegsins. Takmarkaður afli dreifist á alltof mörg skip, alltof marga menn og alltof mikla olíu. Útgerðin er ekki eins samkeppnishæf og vera skyldi.

Auðvitað verður endurnýjun að eiga sér stað, svo að við sitjum ekki uppi með gömul og úrelt fiskiskip. En þá verður líka að taka gömlu skipin úr umferð, ekki bara sem svarar nýju skipunum, heldur töluvert umfram það.

Kjartan Jóhannsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, hefur ásamt fleirum lagt fram á þingi frumvarp um, að nýjar viðbætur við flotann megi á ári hverju ekki fara fram úr fjórðungi af brottfalli skipa síðustu tvö ár á undan.

Í þessu frumvarpi felst skynsamlegt markmið. En það nær ekki árangri, nema lysthafendur nýrra skipa verði skyldaðir til að losa þjóðina við að minnsta kosti tvöfalt meiri brúttótonnafjölda í gömlum og úreltum fiskiskipum.

Kjartan Jóhannsson náði þeim árangri í ráðherratíð sinni að minnka flotann um 2000 tonn árið 1979. Árið 1978 hafði hann aukizt um 5000 tonn og um 4000 tonn árið 1977. Síðan Steingrímur varð ráðherra hefur aftur sótt í gamla horfið.

Búast má við, að fiskiskiptaflotinn aukist um 2000 tonn á þessu ári. Er þá hvorki meðtalinn neinn Þórshafnartogari né þær umsóknir, sem nú bíða afgreiðslu stjórnvalda. Steingrímur er greinilega ekki nógu harður af sér.

Hann gamnar sér nú við að láta setja um næstu helgi nýjar reglur um fiskiskipakaup, er geri honum kleift að losna við afgreiðslu sumra hinna tólf umsókna, sem hrjá hann um þessar mundir. Hann vill komast undan í flæmingi.

Steingrímur þarfnast ekki nýrra ja- og humm-reglna. Hann þarf grjótharðar reglur um, að hver sá, sem vill auka tonni við fiskiskipaflotann, sjái í alvöru um að losa sig eða aðra við tvö tonn í staðinn og án undanbragða.

Til þess að auðvelda útgerðarmönnum að standast svo strangar reglur er nauðsynlegt að stórauka styrki til niðurrifs úreltra skipa. Þannig má tryggja, að nauðsynleg endurnýjun og ynging flotans verði samfara minnkun hans.

Saga Þórshafnartogarans sýnir í hnotskurn, hvernig ævintýramenn geta nær endalaust haft ráðamenn að fíflum, jafnvel eftir að fjölmiðlar hafa upplýst, hvernig í pottinn er búið. Það mál ætti að vera Steingrími víti til varnaðar.

Honum ber að stefna markvisst að litlum flota tæknivæddra og sparneytinna skipa, hæfilega litlum til að ná þeim afla, sem okkur er óhætt að taka. Það markmið er svo fjarlægt, að hálfkák nær því ekki.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Friðarspjöll í valdakerfi.

Kenningin um, að allt vald spilli og að alvald alspilli, er einn hornsteina lýðræðisins. Á honum byggist skipting ríkisvaldsins í sjálfstæða geira. Einnig takmörkun valds í stjórnarskrá, lögum og reglugerðum. Þannig er valdinu dreift.

Ekki er allur vandi úti, þótt vald sé á fleiri höndum en áður var. Vald hefur tilhneigingu til að þenjast út í tómarúm, unz það mætir öðru valdi. Handhafar valdasneiða keppast við að varðveita þær og færa út kvíar þeirra.

Embættismenn, stjórnmálamenn, félagsmálamenn, peningamenn og ýmsir aðrir hafa skerf af valdi. Þeir snúast gjarna til varnar gegn öflum, sem lýðræðið beitir til að hafa hemil á valdi, takmarka það og höggva af því flísar.

Í harðstjórnarríkjum er slíkum truflunaröflum rutt úr vegi. Í lýðræðisríkjum neyðast handhafar valdasneiða til að beita öðrum aðferðum. Einkum þeirri að reyna að telja fólki trú um, að frjálsir fjölmiðlar valdi friðarspjöllum.

Í þessu eru valdsmenn studdir fjölmiðlum, sem að meira eða minna leyti eru gerðir út sem baráttutæki stjórnmálaflokka. Þessir bundnu fjölmiðlar óttast, að hinir frjálsu muni ryðja sér úr vegi, hér á landi sem annars staðar.

Bundnir fjölmiðlar taka gjarna undir neyðaróp valdsmanna, sem finnst þeir ekki hafa vinnufrið til að verja vald sitt og rækta það. Þeir hamra stöðugt á, að tilvist frjálsra fjölmiðla byggist á “æsifréttum” og “sölumennsku”.

Erlendis skiptir þessi vörn litlu, því að bundnu fjölmiðlarnir eru að verulegu leyti úr sögunni. Hér eru þeir hins vegar enn nokkuð öflugir samanlagt og aðstoða stóra og smáa valdsmenn við að halda upplýsingum frá almenningi.

Frjálsir teljast þeir fjölmiðlar, sem standa utan stjórnmálaflokkanna, samtryggingakerfis þeirra og annarra hliðstæðra valdamiðstöðva í þjóðfélaginu. Þeir hafa tekið að sér að segja fólki, hvað gerist að tjaldabaki.

Dagblaðið hefur haslað sér völl á þessu sviði. Það hefur reynt að segja lesendum sínum frá því, sem raunverulega er að gerast. Það hefur reynt að veita upplýsingar, sem handhafar valdasneiða telja leyndarmál og jafnvel einkamál.

Auðvitað tekst þetta misjafnlega. Einkum er ástæða til að hafa áhyggjur af, að margt fari framhjá, sem almenningur ætti að vita. Þess vegna þarf Dagblaðið aukna aðstoð heimildarmanna, sem starfa innan kerfisins.

Dagblaðið hefur hingað til neitað að segja til slíkra heimildarmanna og mun áfram neita, þótt einstakir valdsmenn reyni að beita hinu opinbera ákæruvaldi til að ná nöfnum þeirra. Frjálsir fjölmiðlar neita slíku alfarið.

Sem betur fer eru sannir lýðræðissinnar þegar orðnir fjölmennir í ýmsum valdageirum. Þeir fyrirlíta leynimakkið og eiga umtalsverðan þátt í “lekanum”, sem veldur því, að ráðþrota embættismenn kvarta undan “æsifréttum”.

Þessum valdsmönnum finnst, að verið sé að horfa yfir öxl þeirra. Þeim finnst skorta vinnufrið til að gegna skyldum sínum. Þeim finnst það vera friðarspjöll, ef almenningur fær að vita um, hvað þeir séu að gera.

Um þessar mundir hafa óvenju margir slíkir æmt á opinberum vettvangi og blásið hver öðrum kjark í brjóst. Vonandi mun Dagblaðið þó áfram hafa styrk til þess hlutverks að láta valdsmenn ekki vera í friði, hver með sína sneið af valdi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Birtir upp við Blöndu.

Skyndilega lítur svo út á nýjan leik, að næsta orkuver verði reist við Blöndu. Íbúar Norðurlands vestra og einkum þá Húnvetningar hafa á síðustu stundu tekið ráðin af þingflokksformanninum og Húnvetningnum Páli Péturssyni.

Þeir fjölmenntu suður með niðurstöður einnar viku undirskriftasöfnunar, þar sem í ljós kom, að rúmlega helmingur kjósenda kjördæmisins og 80% húnvetnskra kjósenda studdi Blönduvirkjun án afarkostanna, sem Páll hefur sett.

Þessir menn átta sig á, að orkuver verður því aðeins reist við Blöndu að þessu sinni, að orkukostnaður þaðan verði einn hinn lægsti, sem völ er á. Og þeir vita, að kröfur Páls hleypa kostnaðinum upp úr öllu valdi.

Þeir skilja, að Norðurland vestra býr við of einhæft atvinnulíf, sem orkuver gerir fjölbreyttara, bæði meðan á byggingu þess stendur og eftir að það er tekið til starfa. Þeir sjá atvinnuhagsmuni kjördæmisins.

Bændurnir í hópi þessara manna hafa hugboð um, að hætta sé á, að umráðin yfir landinu verði af þeim tekin, ef þeir sinna ekki eðlilegum kröfum þjóðarinnar, þegar búið er að verða við kröfum þeirra um bætur.

“Bændur vilja bæði búa í sátt við landið og þjóðina,” sagði Stefán A. Jónsson á Kagaðarhóli af þessu tilefni. Þetta eru. snjöll og drengileg orð, sem landsmenn mættu gera að sínum, einnig í öðrum málum en þessu.

Skyndiaðgerðir heimamanna hafa sýnt þingmönnum, ríkisstjórn og sáttanefnd Blönduvirkjunar, að enginn þungi er að baki krafna Páls Péturssonar um stíflugarða út og suður allar heiðar. Heimamenn vilja orkuverið án garða Páls.

Þar með ætti að nást samstaða í nefndinni um virkjunartilhögun, sem fer mjög nærri hinni hagkvæmustu. Sú samstaða verður að nást mjög fljótlega, ef Blanda á að verða fyrir valinu. Annars fara Fljótsdalur eða Sultartangi fram fyrir.

Þessi óvænta taflstaða hefur sett Hjörleif Guttormsson orkuráðherra í slæman vanda. Hann hafði hugsað sér að slá tvær flugur í einu höggi, virkja í Fljótsdal í eigin kjördæmi og dunda svo lengi við það, að stóriðja yrði ekki kleif.

Nú stendur Hjörleifur andspænis því, að hans heimamenn muni áfram krefjast Fljótsdalsvirkjunar, þótt ákveðið verði að reisa fyrst orkuver við Blöndu. Austfirðingum er jafnannt um atvinnuhagsmuni sína og Norðlendingum.

Hjörleifur lendir einnig í þeim vanda, að hans eigin heimamenn munu með vaxandi þunga vilja fá orkufrekan iðnað á Reyðarfjörð til að flýta fyrir orkuveri í Fljótsdal. Sú stefna hefur smitazt inn í hans eigin flokk þar eystra.

Ef svo fer, hafa norðlenzkir undirskrifta- og suðurgöngumenn ekki aðeins unnið þjóðinni það gagn að gera Blönduvirkjun kleifa. Þeir hafa líka haldið opnum kostum á aukinni stóriðju, ef þjóðin telur hana henta sér.

Ekki er ljóst, hvað Páll Pétursson og Hjörleifur Guttormsson geta gert til að mæta hinum nýju aðstæðum. Þar þurfa þeir að glíma við grjótharðan stjórnmálamann, Pálma Jónsson landbúnaðarráðherra, formann Rafmagnsveitna ríkisins.

Ef Pálmi nær að haga svo til, að sáttanefnd Blönduvirkjunar komi sér saman um virkjunartilhögun, sem gerir Blönduvirkjun fjárhagslega skynsamlega, má með sanni segja, að málið hafi snúizt Norðlendingum og þjóðinni til heilla.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið