arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ætla að rífa niður og markaðsvæða 25 ríki

SKELFIR STÓRFYRIRTÆKJA, dálkahöfundurinn Naomi Klein, skrifar stutta grein í Guardian og langa grein í Nation um nýtt embætti á vegum forseta Bandaríkjanna, þar sem Carlos Pascual, fyrrum sendiherra í Úkraínu, hefur verið falið að skipuleggja endurreisn og einkavæðingu 25 ríkja, sem George W. Bush hyggst ráðast á, þegar honum vinnst tími til. Miðað er við, að unnt verði að einkavæða þrjú ríki samtímis, þótt hver endurreisn taki fimm til sjö ár.

Klein telur vel við hæfi, að heimsveldið, sem fann upp stríð til að koma í veg fyrir stríð, finni núna upp frið til að koma í veg fyrir frið. Nú er ekki lengur beðið eftir ástæðum til að fara stríð, heldur farið í stríð til að hindra slíkar ástæður. Nú verður ekki lengur beðið eftir, að bandarísk stríð rústi ríki, heldur farið að skipuleggja markaðsvæna endurreisn úr rústum áður en þær verða til.

PASCUAL ER SÉRSTAKLEGA FALIÐ að skipuleggja endurreisn ríkja að hætti dólgaauðvalds. Innviðir ríkjanna, svo sem olía, vegir, rafmagn, vatn og sími, verða afhentir einkaaðilum. Aðalmálið er, að úr rústunum, sem Bandaríkin hyggjast framleiða, verði reist markaðshagkerfi, þar sem erlent einkaframtak ráði öllu. Að loknu stríði verði allur ríkisrekstur og félagsrekstur rifinn niður og hann afhentur bandarískum fjölþjóðafyrirtækjum.

Í þessum nýja heimi, þar sem það gamla er rifið niður til að byggja nýtt, eru leikendur bandarískir og fjölþjóðlegir, fyrirtæki, ráðgjafarstofur, verkfræðistofur, fjármálastofnanir. Innfæddum verður haldið úti, meðan þessir fjölþjóðlegu aðilar taka innviði þjóðfélagsins og blóðmjólka þá á svipaðan hátt og olígarkarnir blóðmjólkuðu Rússland fyrir nokkrum árum.

REYNSLAN AF ÞESSARI AÐFERÐAFRÆÐI er komin fram í Írak og í Afganistan og í Aceh í Indónesíu, þar sem sjórinn gekk á land. Með miklum tilkostnaði hafa Bandaríkin búið þar til endurreisnarkerfi, sem í engu skilar sér til fórnardýra flóðsins. Peningarnir fara í að hreinsa ströndina og reisa þar hótelkeðjur, meðan blásið er á tilraunir fátæklinga til að halda fram rétti sínum til lóðanna, þar sem þeir bjuggu. Heimamenn telja, að flóðin í Aceh hafi verið misnotuð til að hrekja fiskimenn af strandsvæðunum og afhenda þau fjölþjóðlegum fyrirtækjum til ráðstöfunar.

Paul Wolfowitz málefnafulltrúa var falið að sjá um einkavæðingu olíunnar í Írak. Í eðlilegu framhaldi af því hefur hann nú verið gerður að forstjóra Alþjóðabankans, þar sem þróunarpeningar verða notaðir til að hrekja innfædda á brott til að skapa svigrúm fyrir fjölþjóðafyrirtæki á sviði verktöku og fjármála. Mikið af ráðstöfunarfé bankans fer nú þegar til að borga ráðgjafarfyrirtækjum.

MIKILVÆGT ER AÐ GERA RÍKIN FYRST STRÍÐSHRJÁÐ, svo að þau verði úrvinda og neyðist til að samþykkja dólgakapítalisma Bandaríkjastjórnar og Alþjóðabankans. Naomi Klein, sem nýlega gaf út bókina “No Logo” gegn fjölþjóðafyrirtækjum, hefur eftir Condoleezza Rice utanríkisráðherra, að flóðin miklu hafi verið “a wonderful opportunity”, sem “has paid great dividends for us”.
Frummenn voru góðmenni

Frummenn voru góðmenni

Alveg tannlaus hauskúpa fertugs og útslitins frummanns frá því fyrir 1,77 milljón árum, sem fannst nýlega í Georgíu, þykir benda til, að útslitin gamalmenni þess tíma hafi fengið að lifa í skjóli ættbálksins, sem lifði á kjöti og varð að vinna fæðuna ofan í gamla manninn. Hingað til hefur mannúð ekki verið rakin aftar í tímann en til Neanderthal-mannsins, sem var uppi fyrir 60 þúsund árum. Samkvæmt grein í Nature um hauskúpuna er tilfinning og virðing fyrir gömlu fólki nánast eins gömul og elztu forgöngumenn mannkynsins. John Noble Wilford skrifar um þetta í New York Times.
Fríverzlun Kína og Indlands

Fríverzlun Kína og Indlands

Forsætisráðherrar Indlands og Kína hafa undirritað samning um að leggja niður landamæradeilur og kanna möguleika á stærsta fríverzlunarsvæði heimsins, með 2,3 milljörðum íbúa. Þessi tvö ríki hafa eflzt efnahagslega undanfarin ár, með 8-10% hagvöxt á ári hverju. Ef dæmi ráðherranna gengur upp, er í uppsiglingu efnahagsdreki, sem slær við Evrópusambandinu og Bandaríkjunum, sem nú stjórna heimsviðskiptunum. Ef við tökum til viðbótar þá 1,2 milljarða, sem trúa á Allah og Múhameð spámann hans, má sjá, að þegar er farið að flæða að pólitísku einveldi Bandaríkjanna í heiminum.
Velgengni í auglýsingum

Velgengni Google leitarvélarinnar á vefnum byggist á annarri gerð auglýsinga en áður tíðkuðust á vefnum, segir

Sebastian Mallaby í Washington Post. Í stað æpandi bannera, sem hreyfast og garga eða hoppa frekjulega upp úr skjalinu, birtir Google lítið áberandi auglýsingar, sem stækka og fá betri stað, því fleiri notendur sem klikka á þær. Google reynir ekki heldur að halda notendum hjá sér, heldur vísar þeim beint á síður frumaðila. Fólk, sem notar Google, hefur ekki á tilfinningunni, að verið sé að misnota það. Enda hafa auglýsingatekjur Google tuttugufaldast á þremur árum.
Karisma og töff

Einu sinni hitti ég unga og hressa dömu á skíðum á Ítalíu. Hún mat allar sínar gerðir og annarra út frá því, hvernig yfirlýsingu þær gæfu. Þannig taldi hún það vera “karisma” að bruna á skíðum niður brekku á skíðum og stanza á punktinum við biðröðina. Hins vegar væri það “töff” að hafna skíðum og veltast á brettum í brekkunum. Hún var að ákveða, hvort hún ætti að hafa karisma eða vera töff þann daginn. Þetta minnir mig á, að sumt fólk telur sig gefa yfirlýsingar með klæðum og fasi. Gallinn við allt þetta er, að fæstir meta persónur annarra eftir yfirlýsingum þeirra af slíku tagi.
Leiðinlegar stéttir

Stjórnmálafólk og fjármálafólk virðist vera skemmtilegt og lífsreynt í sambúð. Að minnsta kosti helzt þeim vel á mökum. Þetta er ekki tvígift eða marggift fólk. Þannig er um Davíð og Halldór og flesta hina. Hins vegar draga poppið og leiklistin og sjónvarpið að sér leiðinlegra fólk, sem helzt illa á mökum. Ég nefni engin nöfn, af því að DV er svo virðulegur fjölmiðill. Gaman væri, að einhver fjölmiðill kannaði hlutföll skilnaða í ýmsum stéttum þjóðfélagsins og fengi fræðinga til að svara spurningunni um, hvers vegna sumar stéttir virðast óþolandi og/eða fákunnandi í sambúð.
Árshátíðir eru þetta

Árshátíðir eru samkvæmi, þar sem hávaði er svo mikill, að fáir heyra mikið af samræðum. Þær eru samkvæmi, þar sem útilokað er að reiða fram mat, sem er sambærilegur við það, sem fæst eftir korti á veitingahúsum. Þær eru samkvæmi, þar sem góðviljað fólk slefar í eyrun á þér. Þær eru samkvæmi, sem fela í skrautsýningar fyrir kjóla, sem síðan þarf að hreinsa bjórinn út. Þær eru samkvæmi, þar sem annar hver gestur stinkar af bjór. Þær eru samkvæmi, þaðan sem þú verður að forða þér eftir mat til að fá ekki timburmenn af tóbaki og vondu lofti. Fyrir þetta borga fyrirtæki og fólk.
Hákarlar í grasrótinni

Hætt er við, að grasrótin í Símamálinu mengist af auðugum fjárfestum, sem vilja leggja fram tugi eða hundruð milljóna í hlutabréfum hennar til að hafa meiri áhrif en almenningur. Einhverjir bjóði jafnvel milljarða til að kaupa sér sæti í stjórn hlutafélags grasrótar Agnesar Bragadóttur.

Styrkur grasrótarinnar felst í að vera grasrótin. Hann felst ekki í að vera tæki lukkuriddara til að leysa af hólmi einkavini, sem áttu að eignast Símann, einn helzta innvið þjóðfélagsins, í flóknu yfirtökukerfi, sem samið var til að tryggja stöðu gæludýra í kolkrabbanum og smokkfiskinum.

Vantraust á ríkisstjórninni og þingflokkum hennar er orðið svo djúpstætt í þjóðfélaginu, að menn trúa alls ekki aðferð hennar við að selja Símann. Þótt menn sjái ekki svindl á yfirborðinu, eru þeir sannfærðir um, að brögð séu í tafli undir niðri. Þess vegna komst hreyfing á grasrótina.

Grasrótin komst á hreyfingu í Símamálinu, af því að fólkið í landinu treystir ekki ríkisstjórninni og telur hana vera að hagræða málum til að tryggja, að einkavinir og gæludýr hennar fái feita bita í sölunni. Gegn því dugar ekki að raða upp öðrum hópi, þar sem á oddinum eru hákarlar í fjármálum.

Ef grasrótin verður smám saman yfirtekin af hákörlum, mun hún hjaðna. Fólk leggur ekki milljón krónur í ævintýri til að hjálpa nokkrum hópum hákarla til að leysa aðra hópa hákarla af hólmi. Þess vegna verður að setja hámark á fjárhæðir, sem einstakir aðilar geta skráð sig fyrir.

Skynsamlegt er fyrir hóp Agnesar Bragadóttur að setja mörk, til dæmis að hlutafjárloforð megi nema frá einni upp í tíu milljónir króna á hvern aðila. Þá er tryggt, að félagið verði myndað af þúsundum jafningja, þar sem sérhver sé fullgildur málsaðili, en ekki bara smáfiskur í hákarlasjó.

Síðan er mikilvægt, að stjórnarmenn og talsmenn hópsins verði valinkunnir einstaklingar, sem njóta trausts, ekki lífeyrissjóðir og verðbréfabraskarar fjármálaheimsins. Grasrótin vill ekki verða verkfæri í höndum slíkra. Hún vill geta starfað á meira eða minna félagslegum grunni.

Ef hópnum tekst að halda vel á málum, felur hann í sér tímamót. Almenningur hefur þá sagt við svindlarana og hrokagikkina, sem ráða landinu: Hingað og ekki lengra. Valdhafarnir geta ekki sagt nei við grasrót, sem hefur fé, en hagar sér samt eins og grasrót, ekki eins og hákarl.

Framganga Agnesar hefur framkallað sprengingu með óljósum afleiðingum. Miklu máli skiptir, að vandað verði til verka í grasrótinni, svo að eðli sprengingarinnar breytist ekki.

Jónas Kristjánsson

DV
Kaþólskir barnaníðingar

Bernard F. Law kardináli er illræmdur fyrir stuðning við barnaníðinga í röðum presta. Þegar kvartað var yfir þeim, færði hann þá annað án þess að vara menn við þeim. Hann var kardínáli í Boston og hrökklaðist úr embætti vegna þessa. Vatíkanið skaut þá skjólshúsi yfir hann og gerði hann að yfirpresti við Santa Maria Maggiore í Róm. Sem slíkur var hann látinn flytja minningarguðsþjónustu um Jóhannes Pál páfa á mánudaginn. Má hafa það marks um, hversu þrjózk og afturhaldssöm kaþólska kirkjan er. Um þetta skrifa

Daniel Williams og Alan Cooperman í Washington Post.
Bush samþykkti múrinn

Jackson Diehl segir í Washington Post, að George W. Bush Bandaríkjaforseti hafi fyrir ári samþykkt á fundi með Ariel Sharon, forsætisráðherra Ísraels, að Sharon mætti einhliða innlima alla Jerúsalem og 7% af vesturbakka Jórdans og reisa þar múr á landi, sem hingað til hefur verið talinn hluti af Palestínu. Þetta er auðvitað í ósamræmi við svonefnt Vegakort til friðar, sem Bandaríkin stóðu að á sínum tíma. En samþykki Bush fyrir ári skýrir, hversu ósveigjanlegur Sharon hefur verið í samningaviðræðum. Hann hefur á bak við tjöldin fengið samþykki fyrir einhliða aðgerðum Ísraels.
Ofsóknir gegn börnum

Samkvæmt skýrslu Alþjóða heilbrigðisstofnunarinnar hefur hungur barna tvöfaldazt í Írak, síðan Bandaríkin hættu að beita þau efnahagsþvingunum og fóru að sprengja þau og hernema í staðinn. Á tíma bandaríska viðskiptabannsins fórst hálf milljón barna í Írak af þess völdum. Skýrslan segir ástandið hafa versnað um helming síðan Bandaríkin réðust á Írak og hernámu landið með siðferðilegum stuðningi Davíðs og Halldórs.

Terry Jones segir í Guardian, að nær væri fyrir Bandaríkin að hjálpa 13 milljónum vannærða barna heima fyrir, en eyða milljörðum dollara í að ofsækja börn í Írak.
Frumvarpsrugl um fjölmiðla

Fjölmiðlafrumvarpið og greinargerð þess svara ekki þessum tveimur mikilvægu spurningum: Hvers vegna þarf að setja meira íþyngjandi lög um einkafjölmiðla en um önnur fyrirtæki í landinu? Hvers vegna þarf að setja meira íþyngjandi lög um einkafjölmiðlana í landinu en um ríkisfjölmiðlana?

Höfundar frumvarpsins geta ekki svarað, hvers vegna ekki þarf reglu um fjórðungs hámarkseignarhald eins aðila að fjölmiðlum ríkisins og hvers vegna ekki þarf slíkt ákvæði um tryggingafélög, olíufélög, flugfélög og banka, sem hafa náð þriðjungs hlutdeild af viðskiptum á sínum markaði.

Fjölmiðlafrumvarpið er auðvitað pólitísk sátt um rugl. Það fullnægir ekki landsfeðrum, sem vildu hefna sín á fjölmiðlum fyrir að sýna ekki næga virðingu. Það fullnægir ekki heldur þeim, sem telja að sömu lög eigi að gilda um alla aðila, jafnt um fjölmiðla sem önnur fyrirtæki og ríkisfyrirtæki.

Með fjölmiðlafrumvarpinu er stjórnarandstaðan meðsek í aðför stjórnvalda að einkareknum fjölmiðlum. Spilað hefur verið á dálæti stjórnarandstöðu á skipulagi að ofan, forsjárhyggju Stóra bróður. Hún gerðist aðili að sértækum takmörkunum, sem gilda bara um einkarekna fjölmiðla, en ekki um þjóðfélagið.

Mesti vandi fjölmiðlunar á Íslandi var ekki til afgreiðslu í ruglfrumvarpi hinnar pólitísku sáttar. Afskipti valdhafa eru mikil og óviðeigandi. Forsætisráðherra hefur án árangurs reynt að garga á ráðamenn einkafjölmiða. Og dæmin sýna, að vandi pólitískra afskipta er óheftur á ríkisfjölmiðlum

Ekki verður séð, að einkafjölmiðlar gangi pólitískra erinda eigenda eins og landsfeður vilja, að ríkisfjölmiðlar gangi erinda landsfeðra. Áhrif auglýsenda eru nokkur og eru því miður vaxandi, en þeir eru aðrir aðilar en eigendur og koma að fjölmiðlunum með allt öðrum hætti en eigendur þeirra.

Kostun efnis í fjölmiðlum er háll ís, sem kom til sögunnar með ljósvakamiðlum. Einnig er illt, að heil tímarit á borð við Lifun Morgunblaðsins og heilir sjónvarpsþættir séu reknir að hætti hóruhúsa. Fjölmiðlar eiga að taka á þessu með siðareglum, enda gerir fjölmiðlafrumvarpið það ekki.

New York Times baðst fyrir viku afsökunar á að hafa samið við Columbia-háskóla um forgang að yfirlýsingu skólans gegn því að ekki yrði talað við aðra málsaðila af sama tilefni. Þetta er vandi kranablaðamennsku, sem tröllríður öllum íslenzkum fjölmiðlum og er verkefni fyrir siðareglur.

Það gildir þó um kostun og kranablaðamennsku, að hvort tveggja er lítilvægari vandi fjölmiðla en afskipti valdhafa, sem lýsa sér meðal annars í fjölmiðlafrumvarpsruglinu.

Jónas Kristjánsson

DV
Eiturlyfjalaust land

Mogginn er frábær miðill á yfirskilvitlegum sviðum. Hann birti forsíðufrétt um, að íslenzkar forvarnir gegn fíkn og glæpum séu orðnar að útflutningsvöru. Það er í framhaldi af frægri ákvörðun stjórnvalda ríkis og borgar um að gera Ísland að eiturlyfjalausu landi árið 2002. Í fréttum Mogga er talað við ýmsa virðulega borgara, en hvergi kemur þó fram, að nokkur minnsti mælanlegi árangur hafi náðst af völdum þessarar ákvörðunar, sem mikið grín var gert að. Ekki lögðust fíkniefni niður á Íslandi fyrir þremur árum. Svo er nú haldin norræn ráðstefna um málið eins og það hafi gerzt.
Gleymd og grafin lyf

Hagsmunaaðilar geta verið frábærlega skemmtilegir. Sölu- og markaðsstjóri fyrir Pfizer á Íslandi skrifar grein í Mogga um, að ekki sé nóg, að lyf séu gagnleg, heldur þurfi að kynna þau, svo að þau komi að gagni. Hún er með þessu að verja mútur lyfjafyrirtækja til að fá lækna til að ávísa þessum lyfjum. Hún minnist ekki einu orði á, að markaðsmál eru hærri rekstrarkostnaður stóru lyfjafyrirtækjanna en rannsóknir þeirra. Greinin er gott dæmi um, hversu óralangt frá raunveruleikanum er blindur áróður markaðsstjóranna.
Evrópa stöðvar maís

Evrópusambandið hefur krafizt skýringa Bandaríkjanna á, að erfðabreyttur maís frá Bandaríkjunum var fluttur til Evrópu í leyfisleysi í staðinn fyrir leyfðan maís. Þetta gerðist á vegum svissneska risafyrirtækisins Syngenta, sem áður hét Zeneca og Novartis. Þetta hefur magnað ótta við, að eftirlit Bandaríkjanna með erfðabreyttum afurðum sé ekki upp á marga fiska og hefur magnað andstöðu í Evrópu við erfðabreytt útsæði og matvæli. Jafnframt hefur Evrópusambandið beðið aðildarríkin um að elta uppi þennan erfðabreytta maís og eyða honum í tæka tíð.
Pólitísk sátt

Pólitísk sátt hefur náðst um nýtt fjölmiðlafrumvarp milli flokka ríkisstjórnarinnar, sem telja sig þurfa harma að hefna, og stjórnlyndra vinstriflokka stjórnarandstöðunnar, sem hafa gaman af að skipuleggja lífið og tilveruna. Nýja frumvarpið mun ekki bæta fjölmiðlana um eitt milligramm. Og það þjónar örugglega ekki heldur þörfum taugaveiklaðs ráðherra, sem í fyrra skók DV framan í þingheim og sagði það skopast að ráðherrum. Hugsið ykkur, skopast að ráðherrum! Frumvarpið eflir ekki heldur sósíalisma stjórnandstöðunnar, sem hefur áhreinkað sig á afskiptum af stjórnarskandal.
100% eignaraðild

Nýja frumvarpið setur mörk við fjórðungs eignaraðild eins aðila að fjölmiðlum, sem hafa þriðjungs fylgi meðal notenda. Samkvæmt því er brýnast að byrja á Ríkisútvarpinu, sem hefur einn 100% eignaraðila og næga markaðshlutdeild. Samkvæmt anda frumvarpsins er eðlilegt, að eignaraðild útvarpsins verði skipt upp. Þannig gætu Þjóðkirkjan, Neytendasamtökin, Samband íslenzkra sveitarfélaga, Alþýðusambandið, Samtök atvinnulífsins, Kennarasambandið og Bandalag íslenzkra listamanna og fleiri fengið gefins 10% hlut hvert og myndað útvarpsráð. Brýnna að laga ríkismiðilinn en einkamiðlana.
Fáokun á lykilsviðum

Fleiri atvinnugreinar eru háðar fáokun en Ríkisútvarpið og aðrir fjölmiðlar. Ef þingmenn vilja hindra slæm áhrif þröngs eignarhalds á lykilsviðum lífsins, geta þeir einnig snúið sér að benzíni, tryggingum, flugi, bönkum, og svo framvegis endalaust. Þeir geta sett reglu um mörk við fjórðungs eignaraðild í fyrirtækjum með þriðjungs markaðshlutdeild. Slíkt ætti raunar að vera gleðiefni stjórnlyndum flokkum, sem vilja skipuleggja einkaframtakið. Sennilega eru til atvinnugreinar, þar sem fáokun er orðin skaðlegri neytendum en meint fáokun fjölmiðlanna, sem raunar enginn hefur séð.
Þrír toppstaðir Íslands

Nú er loksins komið að greininni um toppstaði verðlags í veitingabransanum, þau hús, sem í krafti hárra reikninga gera kröfu um að vera metin topphús. Þar eru margir kallaðir, en fáir útvaldir. Ég ætla ekki að benda á Skólabrú, Perluna, Holtið, Einar Ben, Lækjarbrekku, Argentínu og Apótekið, af því að ég hef áður skrifað um þau og vil ekki aftur borga uppsett verð fyrir fram boðin gæði.

Ég ætla ekki heldur að skrifa um staði, sem hafa kalda nærveru, Vox, sem býður hreina nýklassík, um Sigga Hall og Tvo fiska, sem að mörgu leyti eru áhugaverðir fiskistaðir, um Holtið, sem hefur daprazt flugið og ekki heldur um Tjörnina, sem er of gloppóttur staður til að hægt sé að mæla með honum núna Ég ætla að fjalla um Grillið, Humarhúsið og Sjávarkjallarann sem þrjá toppstaði landsins.

Grillið er tvímælalaust bezti staður landsins, samnefnari fyrir lúxus, sá eini, þar sem verjandi er að sukka með rúmlega 7000 krónur í mat fyrir utan drykki. Grillið sameinar toppmatreiðslu og toppþjónustu og góða nærveru, þrátt fyrir glæsibrag og stóra glugga. Það er ekki gelt, þótt það sé nýklassískt, gælir raunar við nýfrönsku og er eini íslenzki staðurinn, sem fengi 17 punkta af 20 á skala GaultMillau.

Humarhúsið býður ofsalega fína nærveru og frábæra matreiðslu á fiski að nýfrönskum hætti. Þetta er toppstaður, sem ber ekki marga drauga nýklassískrar matreiðslu á herðunum, þar sem gestir eru ekki að kosta tækifæri fyrir kokka til að taka þátt í marklausri keppni. Hér er aðaláherzlan lögð á gæði hráefnis og nákvæmar tímasetningar í matreiðslu, en ekki litið á matreiðslu sem arkitektúr eða myndlist. 16 punktar.

Sjávarkjallarinn er staður með skemmtilegum stæl, en þó með góðri og vandaðri fagmennsku á öllum sviðum. Mér er enn minnisstæð veizla, þar sem boðnir voru tólf smáréttir á 6000 krónur. Húsakynni eru blanda af gamalli steinhleðslu og tízkuhúsbúnaði, þjónusta glaðbeitt og kunnáttusöm og eldamennskan er ekki fast bundin í viðjar nýklassískrar stefnu, leyfir sér tilþrif til annarra átta. Veiki hlekkurinn felst í eftirréttum, sem ekki eru minnisstæðir. 16 punktar.

15 punkta staðir eru svo Holt, Primavera og Vox. Ég efast um, að íslenzkur staður fengi stjörnu í Michelin, kannski Grillið.

Jónas Kristjánsson

DV
Íslenzkt og indverskt á meðalverði

Fjögur hús á meðalverði eru frambærileg, öll í miðbænum í Reykjavík. Tvö þeirra hafa hefðbundna íslenzka matreiðslu, Þrír Frakkar og Potturinn og pannan, eitt er alþjóðlegt, 101 hótel og eitt er indverskt, Austur-Indíafélagið. Skammt á eftir er Ítalía, eini skammlausi staðurinn af því tagi í þessum verðflokki. Þríréttuð máltíð kostar 4000-5000 krónur á mann á þessum stöðum.

Topphúsið Þrír frakkar við Óðinsgötu hefur lengi verið notalegasta veitingahús okkar. Þar er ferskur fiskur hæfilega matreiddur, ólíkt því sem er á mörgum nýklassískum okurstöðum borgarinnar, þar sem jafnvel er boðinn nánast óætur freðfiskur. Gallinn við staðinn er þung rjóma- og ostasósa, sem flæðir undir ýmsum nöfnum yfir flesta rétti, nema yndislegan plokkfisk og saltfisk.

Potturinn og pannan við Nóatún er sómastaður, ekki eins góður og Þrír frakkar, en minna gegnsósa og býður tærar súpur og grænmetisborð, svo að maturinn er hollari en víðast hvar. Hann hefur hins vegar ekki eins góða nærveru, þrátt fyrir glaðbeitta þjónustu, ber svip af hagkvæmni fyrir sparsama ferðamenn og innlend hjónakorn, sem kaupa góðfisk dagsins, súpu og salat fyrir aðeins 2000 krónur.

101 hótel í Ingólfsstræti er merkilegur salur í helzta tízkuhóteli borgarinnar, ódýr og frumlegur í senn, eins konar “fusion” stílgrautur undir nýfrönskum áhrifum, sem sækir þó mest frá Indlandi. Fínleg matreiðsla á fiski er nýfrönsk, réttir úr fjarlægum kryddblöndum frá löndunum við Indlandshaf er eins konar flétta úr vestrænu og austrænu. Því miður er skerpt er á réttunum í örbylgjuofni, sem klessir grænmetisskreytingar.

Austur-Indíafélagið við Hverfisgötu, er sá austræni matstaður hér á landi, sem gælir ekki við íslenzka matarhefð, ekki einu sinni fisk, heldur býður hreinræktaða matreiðslu frá framandi landi. Boðið er upp á indverska einkennisrétti. Snarkandi tandúri kjúklingur er ekki lengur þurr. Auk einkennisréttanna er fjölbreytt úrval rétta frá landi, sem í rauninni er heil heimsálfa í matargerðarlist.

Jónas Kristjánsson

DV
Yfirstéttarhús á undirstéttarverði

Frambærileg veitingahús fyrir fólk með venjuleg fjárráð eru einkum tvö á Íslandi. Hvort tveggja er í Kvosinni og færir okkur framandi matreiðslu frá fjarlægum Austurlöndum. Annað er Kínahúsið við Lækjargötu og hitt er Maru við Aðalstræti. Það fyrra færir okkur matreiðslu frá Singapúr og hið síðara frá Japan.

Fimm komust nálægt því að lenda í þessu úrvalsliði ódýrra veitingahúsa, Fiskur Gallerí í Árbæjarhverfi, Tilveran í Hafnarfirði, TexMex í Listhúsi, Jómfrúin við Lækjargötu og Menam á Selfossi. Á nútímamáli menningarverðlauna mætti segja, að þessi fimm hús hafi náð tilnefniningu, en fyrrnefndu tvö hafi fengið verðlaunin.

Kínahúsið er fyrst og fremst ódýrt eins og önnur slík hús hér á landi sem annars staðar í heiminum. Þar kostar 2000 krónur á mann að borða á kvöldin. Fyrir það færðu raunverulegan singapúr-mat, þar sem EKKI er notuð viðbrennd og allt of heit feiti, EKKI er of mikið hveiti á rækjunum og maturinn er EKKI á kafi í sósum.

Orðið EKKI er hér notað til aðgreiningar frá vondum kínastöðum borgarinnar. Undantekningarlaust eru þeir sorgleg dæmi um staði, sem hafa glatað fegurðinni í uppruna sínum og tekið upp ósiði nýja landsins, vilja sitja á tveimur stólum í senn og detta niður milli þeirra. Enginn annar Kínastaður á höfuðborgarsvæðinu er frambærilegur.

Kínahúsið er ekki gastrónómísk sæla, en þú ferð þangað, af því að þú nennir ekki að elda og vilt ekki heldur láta rýja þig inn að skinni. Maru er af allt annarri ætt, meiður af japanskri matargerðarlist, sem er númer þrjú í heiminum, næst á eftir nýfranskri og ítalskri matargerðarlist og næst á undan gamalfranskri matargerð.

Maru er ótrúlega ódýr veitingastaður. Verðlagið byggist á því, hvað þú velur marga smárétti, en raunhæft er að tala um 3000 króna verð á mann. Þú þarft að borga meira en 4000 krónur fyrir jafngóðan mat annars staðar í borginni og færð raunar hvergi jafngóðan mat utan höfuðborgarinnar. Maru er yfirstéttarhús á undirstéttarverði.

Maru er SUSHI-bar með samspili á hrísgrjónum og hráu sjávarfangi, neistandi fersku. Ef hrísgrjónin vantar, heita réttirnir SASHIMI, þunnt sneitt sjávarfang. Ef þau eru undir, heita réttirnir NIGIRI, þunnt sneitt sjávarfang á hrísgrjónabollu. Ef blandan er vafin í þangblöð, heita þeir MAKI, rúllur utan um hrísgrjón og bita af sjávarfangi.

Meginatriði matvinnslunnar er að hver biti er sérstaklega lagaður, þegar hann hefur verið pantaðar. Sushi getur bara verið ferskt, það getur ekki verið gamalt eða fryst. Þess vegna á Maru ekkert skylt við tilbúna rétti í stórmörkuðum, sem kallaðir eru sushi.

Fleira en sushi er í boði á Maru, en sushi er það, sem þú sækist eftir.

Jónas Kristjánsson

DV