arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Uggvænlegt frumvarp

Uggvænlegt er fjárlagafrumvarpið, sem ríkisstjórnin lagði fyrir alþingi í fyrradag. Samnefnari ótíðindanna er hækkun þess frá því í fyrra, sem nemur tæpum 49%. Verðbólgan á greinilega að hafa sinn hraða gang hér eftir sem hingað til.

Eins og venjulega er reynt að ljúga að fólki í greinargerð frumvarpsins. Þar er því haldið fram, að hækkunin milli ára sé ekki nema 27%. Sú tala fæst með því að miða við fjárlögin eins og þau voru endanlega afgreidd í fyrra.

Fjármál hvers árs mótast í þremur þrepum hjá ríkinu. Fyrst kemur frumvarpið, síðan fjárlögin og loks ríkisreikningurinn. Hvert þessara þriggja plagga hefur sitt talnakerfi, enda samin á ýmsum tímum, aðskilin misjafnlega langri verðbólguþróun.

Ógerlegt er að bera fjárlagafrumvarp ársins 1978 saman við fjárlög eða ríkisreikning ársins 1977. Tölurnar eru einfaldlega ekki sömu ættar. Hið eina sanngjarna er að bera frumvarp ársins 1978 saman við frumvarp ársins 1977. Þar með fæst samanburður á fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar í október á þessu ári og í október í fyrra.

Úr slíkum samanburði kemur sú óhugnanlega niðurstaða, að í október í fyrra hugðist ríkisstjórnin láta ríkið nota rúmlega 83 milljarða króna á árinu 1977, en nú hyggst hún samkvæmt frumvarpinu nota rúmlega 123 milljarða króna á árinu 1978. Þetta jafngildir 49% hækkun, en ekki 27%.

Ekki andar hlýju í garð almennings í frumvarpinu. Þar stendur: ” … með því að beita sköttum á árinu 1978 þannig, að vexti einkaneyzlu verði í hóf stillt.” Á mæltu máli þýðir þetta, að hækka eigi skatta á fólki, svo að það beri minna úr býtum en ella.

Ein slík hækkun er þegar komin inn í frumvarpið. Það er 15 króna hækkun bensíngjalds og hliðstæð hækkun þungaskatts. Hækkunin er afsökuð með auknum vegaframkvæmdum, þótt tekjur ríkisins af umferðinni séu miklu meiri en útgjöld vegna vega og annarra umferðarmála.

Sem betur fer eiga umsvif ríkisins ekki að aukast, þrátt fyrir 49% hækkun frumvarpsins milli ára. Sjálfur reksturinn á að hækka um hálft annað prósent eða sem svarar íbúafjölguninni. Og opinberar framkvæmdir eiga að dragast saman um 5%.

Þetta væri gott og blessað, ef ríkisstjórnin hefði ekki áður gert sig seka um að magna rekstur og framkvæmdir ríkisins. Á undanförnum árum hefur ríkisgeirinn og útþensla hans verið öflugasta vél verðbólgunnar. Þær syndir hefði nú mátt fyrirgefa, ef hlutdeild ríkisins í þjóðarbúinu hefði í frumvarpinu verið færð niður í það, sem hún var á síðasta ári vinstri stjórnarinnar.

Þá hefðum við getað sagt, að helmingaskiptastjórnin væri ekki verri en vinstri stjórnin. En nýja fjárlagafrumvarpið gefur því miður ekki tilefni til svo vinsamlegra ummæla.

Kjarni málsins er sá, að ríkisstjórnin spáir 49% verðbólgu milli áranna 1977 og 1978 og ætlar að láta ríkið taka af fullum krafti þátt í verðbólgukapphlaupinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fimm kallaðir, tveir útvaldir

Vestfirðingar standa öðrum Íslendingum mörgum skrefum framar í undirbúningi framboða fyrir næstu alþingiskosningar. Og þar á ofan virðast þeir ætla að gera sínar kosningar meira spennandi en kosningar í flestum öðrum landshlutum.

Á Vestfjörðum hafa þegar verið valdir allir frambjóðendur, sem hugsanlega geta komizt á þing. Aðeins einn flokkur hefur enn ekki formlega ákveðið, hverja hann býður fram í efsta sæti. Það eru Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Þau eiga ekki heldur nokkra minnstu von í þessu kjördæmi, úr því að einkum Karvel Pálmason og einnig Jón Baldvin Hannibalsson eru á öðrum framboðslistum.

Prófkjör og skoðanakannanir hafa ekki megnað að breyta framboðum á Vestfjörðum frá síðustu kosningum. Hjá framsóknarmönnum stóðst Gunnlaugur Finnsson í Hvilft tilraun Ólafs Þórðarsonar skólastjóra til að komast í annað sætið. Og Sighvatur Björgvinsson hélt fyrsta sæti alþýðuflokksmanna fyrir Jóni Baldvin Hannibalssyni. Bæði Gunnlaugi og Sighvati tókst þetta með miklum yfirburðum.

Eini munurinn á væntanlegum kosningum og hinum síðustu er sá, að Karvel Pálmason verður nú í óháðu framboði án atbeina Samtakanna og í raun og veru í beinni samkeppni við þau. Staða hans er sennilega erfiðust hinna vestfirzku þingmanna, sem nú stefna að endurkjöri.

Fróðir menn telja, að Framsóknarflokkurinn muni tapa nokkru fylgi á Vestfjörðum í næstu kosningum eins og raunar víðar á landinu. Slíkt fylgistap getur hæglega teflt þingsæti Gunnlaugs bónda í Hvilft í nokkra tvísýnu.

Síðast fór Gunnlaugur inn á 716 atkvæðum og Karvel á 711 atkvæðum. Keppinautar þeirra um þingsæti eru uppbótarmenn hinna flokkanna þriggja. Síðast fékk Sigurlaug Bjarnadóttir, þriðji frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins, 600 atkvæði. Þá fékk Kjartan Ólafsson hjá Alþýðubandalaginu 578 atkvæði og Sighvatur Björgvinsson hjá Alþýðuflokknum 495 atkvæði.

Þau Gunnlaugur, Karvel, Sigurlaug, Kjartan og Sighvatur berjast um tvö laus kjördæmisþingsæti. Aðeins þrír frambjóðendur eru í öruggum sætum, þeir Matthías Bjarnason og Þorvaldur Garðar Kristjánsson hjá Sjálfstæðisflokknum og Steingrímur Hermannsson hjá Framsókn.

Hér að framan hefur því verið haldið fram, að staða Gunnlaugs og Karvels sé verri en síðast. Við það bætist svo, að staða hinna þriggja keppinautanna hefur batnað, einkum staða Sighvats og Kjartans.

Sighvatur hefur nú fengið Jón Baldvin með sér í annað sætið og þar með eitthvað af svokölluðu Hannibalsfylgi úr Samtökunum. Þar á ofan var mjög góð þátttaka í prófkjöri Alþýðuflokksins í kjördæminu.

Kjartan náði mjög góðum árangri fyrir Alþýðubandalagið í síðustu kosningum. Hann hefur síðan treyst stöðu sína innan flokksins, auk þess sem flokkurinn virðist hafa sótt á í kjördæminu.

Að öllu þessu samanlögðu er rétt að búast við spennandi talningu á Vestfjörðum í næstu þingkosningum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Valtir þingmenn.

Eftir hrapallegan ósigur Jóns Ármanns Héðinssonar alþingismanns í prófkjöri Alþýðuflokksins í Reykjaneskjördæmi fækkar örugglega þeim, sem telja prófkjör engu breyta.

Að undanförnu hefur oft verið sagt, að prófkjör og skoðanakannanir hjá stjórnmálaflokkunum stuðli að viðhaldi ríkjandi ástands. Á prófkjörunum græði þeir, er fyrir séu í framboðssætum þeim, sem um er barizt.

Reynslan á Vestfjörðum virtist styðja þessa skoðun. Hjá framsóknarmönnum tókst Gunnlaugi bónda Finnssyni í Hvilft að hindra tilraun Ólafs Þórðarsonar skólastjóra til að komast í annað sæti listans. Og hjá alþýðuflokksmönnum tókst Sighvati Björgvinssyni að halda fyrsta sætinu fyrir Jóni Baldvin Hannibalssyni.

Þetta töldu margir vera merki þess, að þingmenn mundu jafnan hafa betur í skoðanakönnunum og prófkjörum um skipan framboðslista. Úrslitin í prófkjöri Alþýðuflokksins í Reykjaneskjördæmi sýna, að þetta þarf alls ekki alltaf að vera rétt.

Þar lenti Jón Ármann Héðinsson alþingismaður í þriðja sæti í samkeppninni um efsta sæti listans. Bæði Kjartan Jóhannsson verkfræðingur og Karl Steinar Guðnason verkalýðsforingi komust langt upp fyrir hann.

Kjartan Jóhannsson fékk 1008 atkvæði í fyrsta sæti í harðri samkeppni við Karl Steinar Guðnason, sem hlaut 22 atkvæðum færra, eða 986 atkvæði. Jón Ármann fékk hins vegar ekki nema 681 atkvæði.

Þar á ofan fengu þeir Kjartan og Karl atkvæði í annað sæti, Kjartan 400 atkvæði og Karl 608. Samtals fékk Kjartan þannig atkvæði 1408 manna og Karl atkvæði 1592 manna.

Með þessu hefur Kjartan Jóhannsson nánast náð kjöri til alþingis. Ef gert er ráð fyrir að Alþýðuflokkurinn fái að minnsta kosti einn kjördæmakosinn þingmann í Reykjavík eða annars staðar, fylgir örugglega uppbótarþingmaður í Reykjaneskjördæmi vegna fjölmennis þess.

Enginn dómur á misjöfnu ágæti Kjartans og Jóns felst í því að segja úrslitin í Reykjanesumdæmi hafa komið skemmtilega á óvart. Þau sýna, að nýir menn geta ýtt þingmönnum úr vegi. Þau hljóta að hvetja nýja menn til að taka þátt Í prófkjörum og skoðanakönnunum á vegum flokkanna.

Á þessu verður þó að hafa einn fyrirvara. Hvorki Kjartan né Karl Steinar eru neinir utangarðsmenn í Alþýðuflokknum. Kjartan er hvorki meira né minna en varaformaður flokksins og Karl Steinar hefur lengi verið í röð fremstu flokksmanna.

En það er unnt að endurnýja alþingi, þótt ekki komi margir utangarðsmenn til sögunnar. Nýir menn gefa vissar vonir, þótt þeir komi úr valdastöðum flokkanna. Núverandi alþingismenn hafa ekki megnað að lyfta virðingu alþingis úr lágmarki. Nýir þingmenn geta alténd ekki staðið sig verr en hinir gömlu.

Á þessu einu getum við byggt vonir okkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ilmurinn af umheiminum

Umsvif Flugleiða halda stöðugt áfram að aukast. Þær eru stöðugt að afla sér nýrra flugleiða út um heim. Og jafnframt berast við og við fréttir af nýjum dótturfélögum, sem Flugleiðir hafa stofnað í fjarlægum heimsálfum.

Hörð samkeppni á einstökum flugleiðum virðist ekki geta dregið máttinn úr Flugleiðum. Um nokkurt skeið hefur leiguflug yfir Norður-Atlantshaf hert samkeppnina við lág fargjöld í áætlunarflugi. Og nú hefur Laker komið á gífurlegu fargjaldastríði í áætlunarflugi á þessari leið.

Athyglisvert er, hve lítið Flugleiðir kvarta um þessa þróun mála yfir Norður-Atlantshafinu. Kannski stendur rekstur félagsins og dótturfélaga þess svo traustum fótum víðs vegar um heim, að ein flugleið fái ekki raskað hag þess.

Ekki má heldur gleyma þeim gamla hornsteini, sem er í innanlandsfluginu og í flugi milli Íslands og Norðvestur-Evrópu. Í innanlandsfluginu hafa Flugleiðir einkarétt á því flugi, sem þær kæra sig um. Og í Íslandsfluginu hafa Flugleiðir líka nánast einokunaraðstöðu.

Flugleiðir eru orðnar gífurlega stórar. Þær eru meira að segja orðnar að litlu fjölþjóðafyrirtæki. Sú þróun er góð í sjálfu sér. Hún felur í sér harðan stjórnunarskóla, sem margir Íslendingar hafa aðgang að. Og hún færir þjóðinni mikinn gjaldeyri.

Reynslan sýnir, að bókhald slíkra fyrirtækja verður mjög flókið. Erfitt er að meta, hvort þessi kostnaðurinn eða hinn eigi að reiknast þyngra eða léttar á flugleiðina Reykjavík-Hornafjörður eða New York-Luxembourg.

Það er líka erfitt að meta, á hvaða verði móðurfyrirtækið á að leigja flugvél til dótturfyrirtækis. Slík viðskipti við sjálf sig eru sérgrein fjölþjóðafyrirtækja. Hagnaðurinn hefur að sjálfsögðu tilhneigingu til að flytjast þangað, sem hann er léttast skattaður.

Flugleiðir eru komnar í slíka stöðu, að þær eru utan seilingarfjarlægðar íslenzka ríkisins. Þær geta farið sínu fram að vild, eins og títt er um fjölþjóðafyrirtæki. Við megum til dæmis ekki búast við, að Flugleiðir leggi mikla skatta af mörkum til íslenzka ríkisins á næstu árum, þótt rekstur fyrirtækjahópsins í heild gangi vel.

Engin ástæða er til að gráta þetta, því skattar eru minnstur og ómerkastur hluti þess hagnaðar, sem íslenzkt þjóðfélag hefur af Flugleiðum með ýmsum hætti. Gjaldeyririnn, starfsreynslan, atvinnumöguleikarnir, stjórnunarskólinn og jafnvel bara ilmurinn af hinum stóra, víða umheimi er meira virði.

Eitt biðjum við þó um. Við viljum ekki láta plaga okkur með ósannanlegum og óhrekjanlegum fullyrðingum um, að tap sé á innanlandsflugi. Slíkar fullyrðingar tákna ekkert annað en, að Flugleiðir hafi ákveðið að gráta á d4 en ekki á einhverjum öðrum reit hins víðáttumikla skákborðs.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Eitt happ og hvað svo?

Staðsetning alþjóðastofnana og alþjóðasamtaka hefur mikil efnahagsleg áhrif, enda bítast borgir og ríki um bitana, sem falla á þessu sviði. Til dæmis veitir Zürich alþjóðasambandi, sem höfundur þessa pistils þekkir vel, ókeypis búsnæði á virðulegasta stað í borginni. Það dugði þó ekki til, því að sambandið hefur flutzt til London.

Enginn einn staður hefur orðið ofan á sem miðstöð alþjóðastofnana og alþjóðasamtaka. Borgir eins og Vín, Genf, London og New York berjast um forustuna og aðrar borgir fylgja fast á eftir. Ísland eða Reykjavík eru þar hvergi á blaði enn.

Alþjóðastofnanir og alþjóðasamtök hafa í för með sér peninga, framkvæmdir og atvinnu. Starfsliðið er venjulega að hluta innlent, auk þess sem það kaupir innlenda vöru og þjónustu. Ráðstefnur eru haldnar og hótelrekstur eflist. Samgöngur batna við umheiminn. Og af allri þessari veltu fá ríki og borg skatta og skyldur.

Af tilviljun hafa myndazt líkur á, að Reykjavík geti orðið aðsetur Alþjóðaskáksambandsins. Það stafar af því trausti og virðingu, sem Friðrik Ólafsson skákmeistari hefur aflað sér víða um heim. Núverandi forseti sambandsins vill gera Friðrik að eftirmanni sínum, sem jafngildir flutningi sambandsins til Íslands. Og þessi hugmynd hefur hlotið góðar undirtektir í Vestur-Evrópu og víðar.

Alþjóðaskáksambandið er lítið samband með lítil umsvif. En það er þó byrjun, sem er þess virði, að ríki og borg leggi töluvert af mörkum til að knýja fram. Sú fyrirgreiðsla mun skila sér til baka í hina opinberu kassa með ýmsum óbeinum hætti. Þar er aðeins um að ræða reikningsdæmi fyrir hagfræðinga ríkis og borgar.

Auðvitað eigum við að reyna að ná Alþjóðaskáksambandinu hingað með öllum tiltækum ráðum. Og við eigum að reyna að ná í stofnanir á vegum Norðurlandaráðs og annarrar norrænnar samvinnu. Við eigum að ná í stofnanir og samtök á ýmsum sviðum, sem geta kallazt sérgreinar Íslendinga, svo sem fiskveiðum, flugi, eldfjöllum og jarðhita.

Einn stærsti þrándur í götu slíkrar stefnu eru hin hneykslanlega háu gjöld á símtölum, skeytum og telexi milli Íslands og umheimsins. Ef þessi gjöld stórlækka ekki í síðasta lagi með fyrirhugaðri jarðstöð, er vonlaust að tala um Ísland sem samkeppnishæft land í rekstri alþjóðlegra samtaka og stofnana.

Annar vandi er sá, að ekki er ljóst, hver geti haft forgöngu í stefnunni, sem hér hefur verið lýst. Þótt undarlegt megi virðast, er sennilegt, að verkefnið komi næst sviði Ferðamálaráðs vegna starfs ráðsins á sviði alþjóðlegra ráðstefna.

Einhvers staðar verður að vinna skipulega að íslenzkri yfirtöku alþjóðlegra stofnana og samtaka. Annars fáum við ekkert nema tilviljun Alþjóðaskáksambandsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sumir eru jafnari en aðrir

Ef þú sem algert núll í þjóðfélaginu brýzt inn í verzlun og stelur 100.000 krónum, verður þú sennilega að endurgreiða þýfið og færð skilorðsbundinn dóm. Í annað skiptið lendirðu sennilega á Litla-Hrauni.

Ef þú ert hins vegar ráðherra og notar aðstöðu þína til að stela 124.000.000 krónum af ríkinu, endurgreiðir þú hvorki, né ferð á Litla-Hraun. Sennilega færðu fálkaorðuna.

Innkaupastofnun ríkisins er sá aðili í landinu, sem mesta reynslu hefur af útboðum framkvæmda. Gerð útboðanna og mat tilboðanna, sem inn berast, byggist á langri og verkfræðilegri reynslu af því, hvað hlutirnir kosta í raun og veru.

Vegna þessa er Innkaupastofnunin látin meta eignir, sem ríkið hyggst komast yfir. Það gerði hún líka, þegar máttarstólpar Sjálfstæðisflokksins heimtuðu, að ríkið keypti margbrunnið Víðishús á 259 milljónir króna.

Innkaupastofnunin skoðaði húsflakið hátt og lágt og gaf langa og ýtarlega skýrslu um ástand þess. Skýrsla þessi er samfelld hryllingssaga, svo sem fram hefur komið Í sumum dagblaðanna. Gert er ráð fyrir, að það kosti 380 milljónir að gera húsið nothæft.

Kjarni málsins er þó sá, að Innkaupastofnunin mat verðgildi hússins 135 milljónir króna. Þetta hundsaði fjármálaráðuneytið og ákvað að kaupa húsið fyrst á 220 milljónir og síðan á 259 milljónir. Þarna átti að hafa 124 milljónir króna af skattgreiðendum.

Að þessu myrkraverki stóðu fjármálaráðherra, forsætisráðherra og menntamálaráðherra. Málið var ekki borið undir ríkisstjórnina, enda reyndust bæði Halldór E. Sigurðsson og Gunnar Thoroddsen því andvígir, þegar þeir lásu um það í blöðunum.

Málið var að sjálfsögðu ekki kynnt almenningi. Hryllingssögu Innkaupastofnunar ríkisins var stungið undir stól og hefur hún síðan verið ríkisleyndarmál. Dagblaðinu og fleiri blöðum tókst þó að ná í eintök og fræða almenning um málið. En sú uppljóstrun er ekki landsfeðrunum að þakka.

Enginn ráðherra hefur 124 milljónir króna af ríkinu og skattgreiðendum af hreinni heimsku, þegar sérfræðingarnir eru búnir að vara hann við. Enginn ráðherra er svo vitlaus, að hann telji sig vita betur en Innkaupastofnun ríkisins um verðgildi Víðishússins.

Þótt sannanir liggi ekki á borðinu um þessar mundir, er augljóst, að pólitískt fjármálabrölt, en ekki heimska, liggur að baki. Eigandi Víðishússins er meðal helztu fjármálastólpa Sjálfstæðisflokksins.

Engin leið er að komast hjá hinni rökréttu ályktun, að hluti 124 milljón krónanna renni til leyndra kosningasjóða og að Framsóknarflokkurinn fái líka sitt vegna helmingaskiptareglunnar.

Svo virðist sem reiði almennings hafi knúið fram frestun á afgreiðslu. Samt er ekki mikil von, að hætt verði við, því að krumlur flokkanna verða einkar stjarfar, þegar þær kreppast um milljónir. Og enginn þarf að fara á Litla-Hraun, því að þetta eru fínu mennirnir í þjóðfélaginu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Alltaf utan við

Beztu vinir Dagblaðsins eru stundum gramir í þess garð. Starfsmenn blaðsins skortir stundum vinnufrið, þegar þessi gremja brýzt fram. Er þá ekki kvartað um, að Dagblaðið hafi ofgert, heldur að það stígi ekki skref sín til fulls.

Dæmigerð gremja er þessi: “Dagblaðið hefur lausnirnar á efnahagsvandamálum og öðrum vandamálum þjóðarinnar. Þið eigið ekki að láta fréttir, kjallaragreinar og leiðara nægja. Þið eigið að fara fram með málið í pólitíkinni. Þið eigið að stofna flokk.”

Nú hefur það greinilega komið fram, að Dagblaðsmenn telja sig með engu móti geta orðið við þessum kröfum. Dagblaðið mun ekki stofna stjórnmálaflokk né taka upp stuðning við einhvern þann flokk, sem nú er til eða stofnaður kann að verða.

Til þessa liggja tvær ástæður, sem hvor um sig nægja. Sú fyrri er fremur einföld. Dagblaðsmenn þekkja sín takmörk. Þeir telja sig kunna að gefa út og skrifa blað, sem Íslendingar þurfa á að halda. Þekking þeirra er á sviði fjölmiðlunar. Hún er ekki á sviði útgerðar stjórnmálaflokka.

Nú vill svo til, að veigamestu atriðin í samningu og útgáfu blaðs, sem á erindi til þjóðarinnar, eru einmitt pólitísk í eðli sínu. Dagblaðið hlýtur að verða fullt af efni á sviði þjóðmálanna.

Við getum tekið fréttirnar sem dæmi. Dagblaðið þarf að hafa kunnuga blaðamenn, þar á meðal hagfræði- og viðskiptafræðimenntaða, sem geta skyggnzt að baki efnahagslegra aðgerða og atburða og útskýrt fyrir fólki. Fyrir bragðið fá margir nýjan og dýpri skilning á efnahagsmálum þjóðarinnar.

Við getum líka tekið leiðara og kjallaragreinar Dagblaðsins sem dæmi. Þar þarf Dagblaðið sumpart sjálft og sumpart sem vettvangur einstaklinga úti í bæ að rekja fyrir lesendum þjóðfélagsleg vandamál og benda á möguleika til lausnar þeim. Þetta á að vekja nýjan og dýpri skilning.

Ekki er síður ástæða til að taka dæmi af svonefndri “sorpblaðamennsku” Dagblaðsins, þegar það flettir ofan af ýmsum þáttum hinnar háþróuðu spillingar, sem einkum hefur þróazt í skjóli stjórnmálaflokkanna. Þessi skrif eiga að vekja nýjan og dýpri skilning.

Allt þetta leiðir ekki til þess, að Dagblaðið eigi eða þurfi að taka forustu fyrir þeim hópi, sem hefur öðlazt nýjan og dýpri skilning. Þar er komið að síðari forsendu þess, að Dagblaðið mun takmarka sig við fjölmiðlun.

Dagblaðið sem flokksblað mundi. verða hluti af flokkakerfinu. Það mundi ekki lengur hafa sömu frjálsu og óháðu aðstöðu til að birta efni, sem er til þess fallið að gefa lesendum nýjan og dýpri skilning.

Þess vegna verður Dagblaðið að segja við hina grömu vini sína: “Þið verðið að leysa málið á annan hátt. Gangið í flokk eða stofnið flokk. Skrifið í blöðin og vekið á annan hátt athygli á nauðsynlegum umbótum. Gefizt ekki upp, þótt Róm sé ekki byggð á einum degi.”

En örlög Dagblaðsins eru þau að verða alltaf að standa utan við kerfið og vilja það.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Leiðtogi óskast

Alþýðuflokkurinn stendur á krossgötum í vetur. Annars vegar berst flokkurinn fyrir lífi sínu sem þingflokkur. Hins vegar á hann ýmsa möguleika á að hagnast á óánægju stuðningsmanna annarra flokka, einkum Sjálfstæðisflokksins. Og einmitt á þessum tíma eru leiðtogamál Alþýðuflokksins í ólestri.

Alþýðuflokkurinn stæði mun traustar á krossgötunum, ef hann hefði leiðtoga, sem hentar lýðræðisjafnaðarflokki með fjöldafylgi, eins og slíkir flokkar eru víðast hvar í Norður- og Vestur-Evrópu. Hann vantar menn, sem sameina pólitíska reisn og rætur í verkalýðsfylgi.

Gylfi Þ. Gíslason er engan veginn fullkominn leiðtogi slíks flokks. Hann hefur reisn, en hann skortir rætur og traust hjá almenningi. Og hann ætlar ekki að vera í framboði í næstu kosningum.

Hér í þessum dálkum hafa nýlega verið leidd rök að því, að með Benedikt Gröndal kemur ekki maður í manns stað. Hann skortir reisn Gylfa og hann hefur ekki meiri rætur hjá almenningi né meira traust hans. Hann er ekki leiðtogi fyrir flokk, sem stendur á krossgötum.

Ekki er heldur um auðugan garð að gresja í valdastöðvum flokksvélarinnar, einkum í Reykjavík. Margt er þar mætra manna, en utan frá að sjá skortir þá reisn og vídd til flokksforustu.

Dæmigerður fulltrúi flokksvélarinnar er Kjartan Jóhannsson, varaformaður flokksins. Hann er vel menntaður. Frami hans í flokknum er þó meira að þakka leikni hans í hinu dæmigerða innanflokksbrölti flokksvélarmanna. Hann hefur hvorki reisn né rætur.

Margir horfa eðlilega með vonaraugum á hina ungu og reiðu menn í flokknum. Þeir hafa opnað glugga flokksins og hleypt inn hreinu lofti. Þeir hafa veitt flokknum hugmyndafræðilega og siðferðilega endurnýjun.

Slíkir menn hafa jafnan reynzt lýðræðisjafnaðarflokkum góðir baráttumenn, en sjaldnast góðir leiðtogar. Til þess hafa þeir of mikinn tilfinningahita og of lítið jafnvægi.

Dæmigerður fulltrúi hinna ungu og reiðu manna er Vilmundur Gylfason. Hann hefur reynzt hinn færasti siðferðispostuli. En hann skortir ró, auk þess sem stjórnmálaforusta á ekki að ganga í erfðir.

Eina von Alþýðuflokksins er að finna sér nýjan leiðtoga úr röðum verkalýðshreyfingarinnar. Hún er helzta afl alþýðunnar. Þar er að finna ræturnar, sem leiðtogi öflugs lýðræðisjafnaðarflokks þarf helzt að hafa. En utan frá að sjá virðist flesta oddamenn flokksins í verkalýðshreyfingunni skorta reisn og vídd til flokksforustu.

Eggert G. Þorsteinsson er orðinn of þreyttur. Björn Jónsson vill líklega ekki, enda sennilegt, að hann telji hæfileika sína nýtast betur í verkalýðsmálum en í flokksforustu, og væri það þá rétt metið.

Þrátt fyrir allt er Gylfi bezta leiðtogaefni Alþýðuflokksins og Björn Jónsson að honum frágengnum. En Alþýðuflokkurinn verður að leita áfram í röðum alþýðunnar að nýju leiðarljósi með næga reisn. Á því byggist framtíð flokksins næsta áratuginn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið