arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Er íslenzkan dauðadæmd?

Útgáfa íslenzkra bóka hefur staðið í stað í nokkra áratugi. Og margt bendir til þess, að hún sé nú byrjuð að dragast saman. Mörg forlög hafa hætt starfsemi. Því er spáð, að á þessum vetri komi út færri bækur en venja hefur verið. Þá hefur meðalupplag bóka hrapað úr 2000 eintökum í 1500 eintök og virðist vera á góðri leið með að nálgast 1000 eintök.

Útgáfumagn bóka á íslensku er engan veginn fullnægjandi fyrir sjálfstætt málsamfélag. Þýðingum á mikilvægum erlendum bókum fer stöðugt fækkandi. Þess vegna er sífellt að takmarkast aðgangur Íslendinga að hugsunum og hugmyndum nútímans, eins og þær birtast í fagurbókmenntum og fræðiritum. Íslendingar eru að þessu leyti að einangrast menningarlega.

Menn verða að kunna erlent tungumál til hlítar til þess að geta fylgzt með menningar- og þekkingarstraumum nútímans. Þetta eykur hættuna á því, að íslenzk tunga verði smám saman að víkja fyrir erlendum tungumálum. Sumir vísinda- og menntamenn segjast vera teknir að hugsa á ensku, vegna þess að langflestar bækur,sem þeir lesa, eru á því máli.

“Íslendingar verða að gera upp við sig, hvort bækur eiga að koma út í landinu”, segir Örlygur Hálfdánarson, formaður Bóksalafélagsins, í bréfi til ríkisstjórnarinnar, þar sem hann rekur margvíslegt misrétti, sem hann telur bókaútgáfuna verða að sæta.

Þar við bætist, að prentkostnaður hér heima hefur hækkað gífurlega að undanförnu. Talið er, að sæmileg jólabók muni í ár kosta upp undir 2000 krónur, sem augsýnilega er þungur baggi á pyngju manna. Sumir útgefendur hafa reynt að láta prenta bækur sínar erlendis í samlögum við erlenda útgefendur. En ýmis ljón eru þar á veginum, bæði tollar og skortur á gjaldfresti, sem innflutningur á bókum á erlendum málum þarf ekki að sæta.

Þjóðfélagið hér er svo fámennt, að ekki er unnt að koma við þeirri fullkomnu prenttækni, sem einkennir erlenda bókaútgáfu, einkum vasabrotsbóka. Upplög bóka geta ekki orðið nógu há hér á landi til þess, að dæmi fullkominnar prenttækni gangi upp.

Segja má, að ekki séu hundrað í hættunni, þótt nokkrar bókaútgáfur hætti störfum. Og með enn meira kaldlyndi mætti segja, að íslenzkan sé hvort sem er orðin úrelt, svo að varnarbaráttan fyrir henni sé þýðingarlaus.

En þjóðin verður alténd að gera upp við sig, hver hún vill, að þróunin verði á þessu sviði. Á íslenzka smám.saman að lognast út af, þannig að fyrst standi aðeins eftir nokkrir tugir kerlingabóka á ári hverju og síðan ekki neitt, þegar tungumálaþekking þjóðarinnar eykst? Eigum við í aðgerðaleysi okkar að dæma íslenzka tungu ósamkeppnishæfa í heimi nútímans?

Um þessar mundir stefna Íslendingar óafvitandi til þessa örlagaríka dómsúrskurðar. Þess vegna er rétt, að menn reyni að gera sér grein fyrir ástandinu, svo að menn leggi ekki vitandi vits smám saman niður íslenzka tungu, heldur geri sér skynsamlega grein fyrir kostum og göllum þess verknaðar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Misráðin viðskipti

Áður en viðreisnarstjórnin hóf göngu sína fyrir tæpum fimmtán árum, hafði lengi verið mikill skortur.á erlendum gjaldeyri í bönkunum. Þetta olli því, að Íslendingar höfðu ekki frjálst val um, hvaðan þeir keyptu vörur. Reynt var að beina viðskiptunum til svonefndra vöruskiptalanda, sem keyptu af okkur vörur í staðinn.

Þetta var tímabil mikilla viðskipta við Austur-Evrópu. Meðal annars var flutt inn töluvert af iðnaðarvörum, sem fljótt fengu á sig óorð. Menn kvörtuðu út af lélegum hráefnum í þessum vörum, lélegum frágangi og stuttum endingartíma. Enda voru Íslendingar mjög fegnir, þegar viðskiptin við aðra heimshluta voru gefin frjáls og almennilegar vörur streymdu inn í landið.

Menn muna enn vel eftir blómaskeiði innflutnings iðnaðarvara frá Austur-Evrópu og hafa almennt litla trú á endurnýjun slíkra viðskipta. Þess vegna vakti mikla athygli, þegar Magnús Kjartansson, iðnaðarráðherra vinstristjórnarinnar síðustu, lagði ofurkapp á, að tekið yrði tékknesku tilboði í ýmsan rafbúnað Lagarfossvirkjunar. Reyndir menn réðu frá því, minnugir fyrri reynslu. En pólitíkin varð ofan á og búnaðurinn var pantaður.

Tengivirki áttu að afhendast í apríl í vor sem leið. Þau eru ekki komin enn og virðast ekki vera komin í framleiðslu enn. Þótt smíði þeirra verði hafin nú þegar, er ljóst, að minnsta kosti eins árs seinkun verður á afhendingu þessa mikilvæga útbúnaðar. Og á meðan er ekki unnt að setja í gang orkuverið við Lagarfoss.

Þessi svik eru þegar orðin okkur gífurlega dýr. Sá kostnaður á eftir að margfaldast, þegar vetrarkuldarnir hefjast fyrir alvöru. Þá verður að skammta rafmagn á Austfjörðum og keyra á fullu allar olíuknúnar rafstöðvar landsfjórðungsins. Rafmagnsskömmtunin sjálf mun valda miklu tjóni. Og enn meira tjón mun hljótast af því, að Austfirðingar þurfa að notast við rándýra olíu í stað ódýrs vatnsafls Lagarfoss. Þetta tjón nemur að minnsta kosti mörgum tugum milljóna króna.

Úr þessu er nú orðið alvarlegt milliríkjamál. Svo virðist hafa verið gengið frá samningunum við skjólstæðinga Magnúsar Kjartanssonar, að engra skaðabóta er að vænta úr þeirri átt. Sérstök viðskiptasendinefnd hefur reynt að fá Tékka til að standa við samninginn. Og núverandi iðnaðarráðherra, Gunnar Thoroddsen, hefur skrifað persónulega til iðnaðarráðherra Tékkóslóvakíu til að fá hann til að ganga í málið. Vænta menn, að þessi þrýstingur valdi því, að framleiðsla tækjanna fari nú að hefjast eftir dúk og disk.

Við getum lært mikið af þessum óförum. Við eigum ekki að kaupa vandsmíðuð tæki og aðrar viðkvæmar vörur frá ríkjum, sem við höfum slæma reynslu af. Við eigum að beina viðskiptum okkar að fyrirtækjum, sem keppa á frjálsum markaði og hafa hingað til látið okkur hafa vandaðar vörur. Við eigum ekki að taka neina áhættu í innflutningi iðnaðarvara frá Austur-Evrópu. Þar eru fyrirtækin ríkisrekin og eru því langt frá því að vera næm fyrir þörfum markaðsins, hvort sem um er að ræða vörugæði, afhendingartíma eða önnur atriði viðskiptanna.

Einnig væri æskilegt, að opinber rannsókn yrði gerð á viðskiptunum við Tékka í sambandi við Lagarfossvirkjun.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Óhófleg varfærni

Sjómenn eru réttilega reiðir út af óhóflega varfærinni gæzlu landhelginnar. Sí og æ eru að koma upp mál, sem löggæzlan á sjónum tekur ekki nógu föstum tökum. Ólögleg veiðarfæri eru fiskuð upp úr sjó, erlendir togarar gera sig heimakomna á friðuðum svæðum og varðskipin eru of oft fjarri, þegar erlendir togarar læðast.inn í landhelgina. Það er því orðið tímabært, að skipherrum Landhelgisgæzlunnar verði veitt umboð til að ganga harðar eftir því, að lögum sé fylgt á íslenzkum hafsvæðum.

Norska landhelgisgæzlan leggur mikla áherzlu á að skoða veiðarfæri skipa, sem veiða við Noreg. Þeir hafa til þess fullan rétt samkvæmt fjölþjóðasamningum. Sama rétt höfum við, en samt er sáralítið gert af því að skoða veiðarfæri. Í þeim fáu tilvikum, sem það hefur verið gert, hefur þó komið í ljós, að annað hvert skip hefur ólöglegan veiðarfærabúnað.

Þessar athuganir þarf að efla nógu mikið til þess, að erlend fiskiskip megi eiga von á skoðun í hverri einustu veiðiferð. Jafnframt þarf að taka upp refsingar við þessum brotum á fjölþjóðasamningum, svo að skipstjórnarmenn taki eitthvert mark á eftirlitinu. Með aðgerðarleysi sínu eru íslenzk yfirvöld óbeint að stuðla að lögbrotum, því að æ fleiri taka upp ósómann, þegar þeir sjá, að skipstjórnarmenn komast upp með hann. Aðgerðarleysið er því vítavert.

Annað dæmi um aðgerðarleysi í gæzlu landhelginnar er hin friðsamlega afstaða gagnvart veiðum vestur-þýzkra togara innan 50 mílnanna. Það er orðinn viðburður, að skorið sé á togvíra slíkra skipa, og hefur svo verið í heilt ár. Þjóðverjum má því vera nokkuð sama, þótt ekki semjist um fyrirkomulag veiða þeirra á Íslandsmiðum. Þeir hafa að flestu leyti sína hentisemi eins og ástandið hefur verið.

Við munum þó eftir því, að viðræðurnar við Þjóðverja hafa strandað á ósanngjörnum kröfum þeirra um fríðindi umfram það, sem Bretar hafa fengið, einkum að því er varðar veiðar togara af stærstu gerðum. Þeir þrýsta á okkur með því að hindra framkvæmd á sérstökum viðskiptakjörum okkar hjá Efnahagsbandalaginu, en við veitum þeim engan gagnþrýsting á miðunum. Slík taflmennska leiðir til verri stöðu okkar í málinu og hún er því vítaverð. Við megum til með að magna aðgerðir gegn þýzkum lögbrjótum, sem og auðvitað öðrum lögbrjótum innan landhelginnar.

Þær aðgerðir, sem hér hefur verið lýst, er unnt að framkvæma með þeim skipakosti, sem Landhelgisgæzlan hefur til umráða. Hitt er svo einnig ljóst, að gæzlan býr við óhóflegt skipasvelti, eins og margoft hefur verið bent á. Þar sem 200 mílna fiskveiðilögsaga er í uppsiglingu hér við land á síðari hluta næsta árs, er nauðsynlegt að efla gæzluna nægilega til þess, að hún geti haldið uppi lögum og rétti á öllu 200 mílna beltinu.

Það er marklaust að semja lög og reglur, þegar því er ekki sinnt að fylgjast með framkvæmdinni. Þess vegna þarf nú tvennt að fara saman, ákveðnari afstaða landhelgisgæzlunnar á miðunum ásamt refsingum við afbrotum og skjótur undirbúningur að auknum skipakosti gæzlunnar með hliðsjón af 200 mílunum á næsta ári.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þungbúið loft

Loftið er þungbúið í alþjóðlegum fjármálum og viðskiptum um þessar mundir. Sumir spá því, að ný kreppa sé í uppsiglingu um heim allan. Við þurfum að fylgjast vel með þessu, því að einhæfni innlendrar framleiðslu veldur því, að utanríkisviðskiptin eru lífæð okkar.

Ekki er samt ástæða til óhóflegrar svartsýni. Enn sem komið er hefur hagþróunin ekki stöðvazt í viðskiptalöndum okkar, þótt hún sé hægari en áður. Olíukreppan og önnur stundarvandamál alþjóðaviðskipta geta horfið eins og dögg fyrir sólu.

Ástandið mun samt enn magna vandamál Íslendinga á næstu mánuðum eins og það hefur gert á undanförnum mánuðum. Óvissan í alþjóðlegum fjármálum veldur því,að erfitt er að fá lán til langs tíma. Þetta getur gert strik í reikninginn í ráðagerðum okkar um lagningu varanlegs slitlags á vegi og mikla fjárfestingu í raforkuverum, svo að dæmi séu nefnd.

Á undanförnum árum höfum við treyst mjög á erlendar lántökur til að fjármagna ýmis innlend framfaramál. Hætt er við, að í náinni framtíð verði að treysta meira á innlendan sparnað og hægari uppbyggingu. Það er ekki að öllu leyti neikvætt, því að erlendar lántökur hafa gengið úr hófi fram á síðustu árum.

Við höfum ástæðu til að vona, að íslenzkar framleiðsluvörur lækki ekki í verði á erlendum markaði. Hins vegar eru ekki heldur horfur á hækkun fiskverðs erlendis. Í heild má búast við, að viðskiptakjör okkar versni nokkuð vegna stöðugra hækkana á innfluttum vörum. Við getum því ekki reiknað með, að viðskiptakjörin bæti lífskjör þjóðarinnar á næstunni. Við verðum eingöngu að treysta á innlenda hagþróun.

Við höfum þegar að mestu leyti tekið á okkur skellinn af olíukreppunni. Líklega verður enn nokkur verðhækkun á olíu, en varla í sama mæli og á undanförnum misserum. Olíuverðið er raunar þegar orðið óeðlilega hátt, því að framleiðslan er mikil og birgðirnar miklar, en notkunin hefur minnkað vegna verðsins. Margir hagfróðir menn spá því, að þetta óeðlilega ástand geti ekki haldizt mjög lengi og olíuverðið hljóti að hrynja fyrr eða síðar.

Við eigum að geta komizt yfir þessi vandamál, ef við förum gætilega í sakirnar. Vegna óvissunnar verðum við að draga nokkuð saman seglin í fjárfestingu, svo að við höfum ráð á að mæta óvæntum vandamálum, sem bera kann að garði, án þess að rýra lífskjörin meira en orðið er.

Nú reynir á þolrifin í þjóðinni. Við verðum að laga okkur eftir aðstæðum og sætta okkur við stöðnun í lífskjörum að sinni. Við þurfum að spara eftir megni til að leggja í varasjóði og fjárfestingarsjóði, sem hafa verið að tæmast á undanförnum mánuðum.

Með samstöðu þjóðarinnar og vinnufriði á að vera unnt að verjast áföllum og byggja jafnframt upp traustari fjárhagsgrundvöll efnahagslegra framfara. Engin ástæða er til að örvænta, þótt ýmsar blikur séu á lofti.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ekki hvort heldur hvernig

Í Bandaríkjunum er ekki spurt hvort unnt sé að kenna blaðamennsku við háskóla, né hvort gera eigi það, heldur hvernig eigi að gera það. Þar í landi er um áttatíu ára reynsla af háskólakennslu í blaðamennsku og annarri fjölmiðlun.

Bandaríski blaðamennskuprófessorinn Edelstein flutti fyrirlestur um þetta efni í fyrrakvöld í háskólanum. Hann skýrði frá því, að blaðamennskudeildir bandarískra háskóla væru yfirleitt fjölmennar og sæju ritstjórnum fjölmiðla fyrir öllum þorra starfsliðs þeirra. Ennfremur væri mikið um, að nemendur í öðrum deildum tækju námsefni í fjölmiðlunardeildum háskólanna.

Þessi mikla áherzla Bandaríkjamanna á háskólakennslu í fjölmiðlun er sennilega ein af skýringunum á því, að bandarísk blaðamennska ber höfuð og herðar yfir blaðamennsku flestra annarra landa. Upplýsingar Edelsteins eru því mjög athyglisverðar fyrir nefnd þá, sem nú er að kanna, hvort rétt sé að hefja kennslu í fjölmiðlun við Háskóla Íslands.

Ástand íslenzkra fjölmiðla er ekki nógu gott, þegar á heildina er lítið. Oft er kvartað um, að málfar þeirra sé ekki nógu gott, en það er aðeins eitt af mörgum vandamálum fjölmiðlanna. Eitt veigamesta vandamálið er hin pólitíska einstefna, sem allt of víða ræður ríkjum. Einnig má nefna slælegan rekstur, bæði í fjármálalegu og ritstjórnarlegu tilliti.

Með góðri kennslu ekki aðeins fyrir blaðamenn og fréttamenn, heldur einnig ritstjóra og útgefendur, má áreiðanlega bæta ástandið. Þessi kennsla þarf ekki að verða mjög dýr, því að háskólinn hefur þegar starfskrafta á mörgum sviðum, sem snerta blaðamennsku, svo sem í íslenzku og erlendum tungumálum, landafræði, sögu, hagfræði og félagsfræði, svo að dæmi séu nefnd.

Fjölmiðlun er ákaflega mikilvæg í nútíma þjóðfélagi. Ef fjölmiðlarnir geta flutt á alþýðlegu og auðskildu máli fréttir og aðrar upplýsingar, sem koma almenningi að gagni og sem almenningur treystir, er fengin mikil samgöngubót í þjóðfélaginu. Og þessar samgöngur upplýsinga eru ekki síður mikilvægar en aðrar samgöngur í landinu.

Þessar samgöngur verða alltaf í ólagi meðan pólitískir kommissarar ráða ríkjum í útvarpsráði og á ritstjórnum flestra dagblaðanna. Sjónarmið þessara eftirlitsmanna stangast yfirleitt á við skynsamlegan rekstur og heiðarlega upplýsingastefnu og veldur því, að almenningur getur ekki fyllilega treyst fjölmiðlunum.

Edelstein benti á það í fyrirlestri sínum, að ekki væri nóg að mennta verðandi blaðamenn, áður en þeir hefja störf, heldur þyrfti einnig að endurmennta starfandi blaðamenn og þá ekki síður starfandi ritstjóra og útgefendur.

Ekki má búast við, að sú kennsla, þótt hún verði víðtæk, hafi þegar í upphafi veruleg áhrif á rekstur fjölmiðlanna. En dropinn holar steininn á löngum tíma. Séu menn sammála um að bæta þurfi íslenzka fjölmiðlun, geta þeir líka verið sammála um, að háskólakennsla í blaðamennsku þoli ekki bið.

Jónas Kristjánsson

Vísir
30% umfram getu

Tölur Hagstofunnar um verðmæti útflutnings og innflutnings sýna ljóslega, hve hrapallega hefur verið lifað um efni fram á þessu ári. Á fyrstu átta mánuðum ársins voru fluttar inn vörur fyrir 29.6 milljarða króna, en út fyrir aðeins 21,1 milljarð króna.

Sá hluti innflutningsins, sem við gátum ekki borgað fyrir með útflutningi, nam því hvorki meira né minna en 8,5 milljörðum króna eða nærri 30% af innflutningnum. Þetta bil var brúað til bráðabirgða með stórkostlegum lántökum erlendis og með því að þurrka gjaldeyrisvarasjóðinn svo að segja alveg upp.

Á síðasta áratug stóðust útflutningur og innflutningur svo að segja á flest árin. Munurinn var aðeins nokkur hundruð milljónir króna í aðra hvora áttina. Á þessum árum safnaðist mikill gjaldeyrisvarasjóður. Fjármálalegt álit þjóðarinnar jókst verulega og þar með lánstraustið erlendis.

Þessi uppbygging var síðan eyðilögð á þremur árum vinstristjórnarinnar. Árið 1971 var hallinn á vöruskiptunum 4,3 milljarðar, árið 1972 2,1 milljarður og árið 1973 var hann 3,1 milljarður. Á þessu ári er hann svo kominn upp í 8,5 milljarða á aðeins átta mánuðum.

Þetta hefur verið gert til þess að halda uppi fölskum kaupmætti í landinu, til að telja fólki trú um, að vinstri stjórnir jafngiltu bættum lífskjörum. Þessi blekking stóð yfir í þrjú ár, meðan gjaldeyrisvarasjóðurinn eyddist, lántökumöguleikar erlendis voru gernýttir og lánstraust þjóðarinnar stórskaðað.

Nú er aftur komin til skjalanna fjármálalega ábyrg ríkisstjórn. Hún hefur fellt gengið til að efla útflutninginn. Hún hefur staðið fyrir milli færslum í sjávarútvegi til að tryggja mikilvægustu uppsprettu útflutningsteknanna. Og hún hefur haldið áfram frystingu kaupgreiðsluvísitölunnar, svo að þjóðin lifi ekki lengur um efni fram.

Þessar ráðstafanir ættu að duga til að koma þjóðarbúskapnum aftur á réttan kjöl. En það mun án efa taka nokkurn tíma að vinna upp sukk undanfarinna þriggja ára. Það kostar í bili 5,3% rýrnun á kaupmætti láglauna og 7,5% almenna rýrnun kaupmáttar, en ætti að geta jafnazt aftur fyrir lok næsta árs.

Auðvitað finnst þjóðinni sárt að sæta slíkri kjaraskerðingu. Það er alltaf erfitt að draga saman seglin, þegar búið er að lifa of hátt um nokkurt skeið. En þess sjást þó merki, að fólk áttar sig almennt á þeim staðreyndum, sem hér hafa verið raktar.

Þetta sést af tregðu aðildarfélaga Alþýðusambandsins á að verða við áskorun sambandsstjórnarinnar um að segja upp samningum. Flest félögin bíða enn átekta, þrátt fyrir gífurlegan pólitískan undirróður.

Ef þjóðin stenzt þessa raun og vinnufriður helzt í landinu, fara sparnaðarráðstafanir strax að segja til sín og endurreisnin kemst í fullan gang. Þá tekst okkur að afla fyrir eyðslu okkar og ná jafnvægi í viðskiptunum við útlönd. Þá öflum við okkur smám saman raunverulegra kjarabóta í stað falskra. Þá högnumst við á því að horfast í augu við raunveruleikann.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Lítil fórn

Þegar þjóðhagsstofnunin hafði í sumar tekið út efnahagsástandið, ríkti almenn svartsýni á þróun lífskjara hér á landi. Öngþveitið stefndi þá í rúmlega 70% verðbólgu á árinu og í nokkuð atvinnuleysi eftir næstu áramót. Talið var þá, að stjórnvöld gætu hindrað þessa þróun með skipulegum aðgerðum, sem fælu það meðal annars í sér, að lífskjör yrðu svipuð og þau voru árið 1971

Þessar aðgerðir hafa nú flestar litið dagsins ljós. Útkoman er töluvert hagstæðari en menn óttuðust í haust. Lífskjörin þurfa ekki að hverfa til baka til ársins 1971, ef vinnufriður helzt. Þau geta verið svipuð og þau voru í fyrra. Að vísu er teflt á tæpasta vað í afkomu atvinnuveganna. En fórn þjóðarinnar er mjög lítil, ef það tafl lánast.

Ekki er ástæða til að ætla, að lífskjörin rýrni meira en þetta, þótt verðhækkanir kunni að verða meiri en ráð er fyrir gert í bráðabirgðalögum ríkisstjórnarinnar. Þær umframhækkanir mundu verða bættar að fullu í kaupgreiðsluvísitölu í samræmi við ákvæði bráðabirgðalaganna. Þar með er tryggt, að endurreisn efnahagslífsins kostar ekki nema 7,5% almenna kjararýrnun og 5,3% rýrnun láglauna, hvort tveggja frá 1.ágúst í sumar.

Bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar eru því nokkru hagstæðari launþegum en tillögur Alþýðubandalagsins voru í tilraunum vinstriflokkanna til myndunar ríkisstjórnar í sumar.Þær tillögur voru birtar í Þjóðviljanum á sínum tíma og fólu í sér mun minni verndun láglauna en nú er orðin raunin á.

Það er von, að fólk óttist, að forustumenn stéttarfélaga stefni að afleikjum á næstu vikum. Þeir höfðu hægt um sig í vor og sumar, þegar gengið var látið leka, þegar verðlagi var með valdboði haldið óbreyttu og þegar kaupgreiðslu vísitalan var fryst. Nú láta hins vegar ófriðlega sumir þessara forustumanna og stefna að vinnu deilum, einkum í sjómannasambandinu, þótt komin sé hækkun á fiskverði, sem ekki fékkst í vor

Rétt er að benda á, að margir forustumenn stéttarfélaga átta sig vel á, að þjóðin á í varnarstríði í efnahagsmálunum og að lausnir bráðabirgðalaganna eru launþegum langtum hagstæðari en aðrar aðgerðir eða aðgerðarleysi. Enda var forustumönnum Alþýðusambandsins gefið tækifæri til að hafa áhrif á innihald laganna.

Þessi skilningur endurspeglast í ályktun Alþýðusambandsins á þriðjudaginn var. Þar kemur fram, að sambandið hafi náð fram ýmsum breytingum á bráðabirgðalögunum. Ennfremur er þar tekið fram, að kjaraskerðingin sé framhald fyrri skerðingar á tíma vinstristjórnarinnar. 0g loks segir í ályktuninni, að uppsögn kjarasamninga sé fyrst og fremst nauðsynleg vegna þess, að við ríkjandi aðstæður sé ekki hægt að hafa bundna samninga til vors 1976.

Með ályktuninni virðist Alþýðusambandið vera að draga úr þeirri skoðun, að eins konar stríðsyfirlýsing felist í uppsögn kjarasamninga. Vafalaust munu þó einstök félög, ekki sízt hátekjumanna eins og trésmiða, láta draga sig út í hörku og jafnvel vinnudeilur. Þessir hátekjumenn munu einnig að líkindum reyna að fá verkamenn til að gerast dráttardýr fyrir sig í kjaramálum eins og stundum áður.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Varnarmátturinn óskertur

€ Íslendingar munu smám saman taka við um 400 störfum af bandarískum varnarliðsmönnum, einkum við radarstöðvarnar.

€ Varnarliðið mun auka húsakost sinn nógu mikið til þess, að allir varnarliðsmenn geti búið á vallarsvæðinu sjálfu.

€ Almennur flugrekstur verður aðskilinn frá varnarstarfi á Keflavikurflugvelli á kostnað Bandaríkjamanna, sem m.a. aðstoða við fjármögnun nýrrar flugstöðvar.

Þetta eru þrjú meginatriðin í samkomulaginu, sem Einar Ágústsson utanríkisráðherra og Sisco aðstoðarutanríkisráðherra Bandaríkjanna náðu í varnarmálum Íslands í Washington í gær. Verður síðar haldinn fundur beggja aðila í Reykjavík, þar sem gengið verður í einstökum atriðum frá breytingum þeim, sem samkomulag gærdagsins felur í sér.

Samkomulag utanríkisráðherranna er í algeru samræmi við stefnu hinnar nýju ríkisstjórnar okkar í varnarmálum. Þar með er bundinn endir á langt tímabil öryggisleysis og óvissu í einu mikilvægasta hagsmunamáli Íslendinga.

Aðalatriðið í samkomulaginu er, að varnarmáttur varnarliðsins verður í engu skertur, starfsmönnum við varnir fækkar ekki, heldur taka Íslendingar smám saman við 400 störfum af Bandaríkjamönnum.

Hraði þessarar breytingar fer annars vegar eftir því, hve ört Íslendingar geta látið þennan mannafla í té, og hins vegar eftir því, hve langan tíma tekur að þjálfa hann.

Þetta má auðvitað ekki gerast svo hratt, að það valdi skorti á mannafla í atvinnulífinu. En jafnframt verður þetta mikilvægur þáttur í eflingu tækniþekkingar þjóðarinnar og skilnings hennar á eigin ábyrgð í öryggismálum sínum.

Mikill húsnæðisskortur hefur lengi verið í þeim byggðarlögum, sem næst eru Keflavíkurflugvelli. Með flutningi varnarliðsmanna inn á sjálft vallarsvæðið myndast möguleikar á aðstreymi fólks til eflingar útgerðar, fiskvinnslu og annarra atvinnugreina á Suðurnesjum.

Íslendingum hefur lengi verið þyrnir í augum, að varnir og almennur flugrekstur hafa blandazt saman á Keflavíkurflugvelli. Nú verður unnið að því að skipta vallarsvæðinu í tvennt, annars vegar í lokaða varnarstöð og hins vegar í opna flugstöð. Þegar þeirri skiptingu er lokið, munu Íslendingar alls ekki koma inn á svæði varnarliðsins, þegar þeir fljúga utan.

Flugstöðin á Keflavíkurflugvelli er ákaflega ófullkomin og óþægileg, auk þess sem hún er fremur ömurleg landkynning. Ný flugstöð mun gerbreyta þessu ástandi. Þar verður unnt að beita nútímatækni í allri þjónustu við farþega og flugvélar.

Hin bætta aðstaða mun vafalítið laða að sér auknar millilendingar í fluginu yfir Atlantshafið. Og jafnframt mun hún hafa jákvæð áhrif á hinn fjölmenna hóp, sem ekki hefur önnur kynni af Íslandi en stutta viðkomu í flugstöðinni.

Árangurinn, sem felst í samkomulaginu við Bandaríkjamenn, er tvöfaldur. Annars vegar hefur verið tryggður framgangur áhugamála Íslendinga í sambandi við rekstur Keflavíkurflugvallar. Og hins vegar hefur öryggishagsmuna þjóðarinnar verið gætt til fullnustu.

Jónas Kristjánsson

Vísir