arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Feimnismálið hræðilega

Um þessar mundir er að koma vel í ljós, að einungis tvö dagblaðanna, Morgunblaðið og Dagblaðið, eru nógu mikið seld til að treysta sér til að taka þátt í nákvæmu upplagseftirliti á vegum Verzlunarráðs Íslands.

Með þessu upplagseftirliti á ekki aðeins að kanna prentað upplag dagblaðanna. og nokkurra annarra rita, heldur einnig dreifingu upplagsins og tekjurnar, sem dagblöðin hafa af sölunni. Finna á, hversu mörg eintök dagblöðin selja í rauninni.

Sérstakur trúnaðarmaður Verzlunarráðs Íslands á að annast eftirlitið. Hann á að hafa aðgang að bókhaldi dagblaðanna og öðrum skjölum þeirra, svo og að skjölum prentsmiðja þeirra, sem prenta blöðin. Ekki er enn vitað, hver þessi eftirlitsmaður verður.

Fullyrðingar dagblaðanna sjálfra um upplag og sölu verða því ekki teknar gildar. Hlutlaus og utanaðkomandi aðili á að tryggja, að sannleikurinn komi í ljós.

Undirbúningur þessa hófst fyrir tæpu ári að frumkvæði Verzlunarráðs. Það kallaði saman nefnd ráðamanna allra dagblaðanna, nokkurra annarra rita og stærstu auglýsingastofanna. Í vetur sem leið vann þessi nefnd að smíði samnings um upplagseftirlitið.

Nefndarmenn gerðu athugasemdir við uppkast, sem lagt var fram af hálfu Verzlunarráðs. Á þeim athugasemdum var byggður endanlegur samningur, sem var tilbúinn til undirskriftar í vor. Dagblaðið og Morgunblaðið skrifuðu strax undir samninginn.

Ráðamenn hinna dagblaðanna fóru hins vegar undan í flæmingi, nema Þjóðviljamenn, sem hreinlega neituðu að skrifa undir. Framkvæmdastjórar Vísis, Tímans og Alþýðublaðsins þóttust þurfa að bera málið fyrir stjórnarfundi.

Síðan hafa stjórnarfundir verið haldnir, en upplagseftirlitinu ekkert þokað áfram. Ráðamenn Vísis, Tímans og Alþýðublaðsins hafa að yfirvarpi, að ekki hafi verið könnuð ýmis atriði, sem voru þó könnuð í nefndinni í vetur og eru í samningnum, sem tilbúinn er til undirskriftar.

Viðbrögðin byggjast á því, að ráðamenn Vísis, Tímans og Alþýðublaðsins vilja ekki upplagseftirlit fremur en ráðamenn Þjóðviljans. Þeir vilja áfram geta haldið fram verulega ýktum tölum um upplag og sölu blaða sinna.

Það væri til dæmis afar sárt fyrir Vísi, ef Verzlunarráð birti réttar tölur af þessu tagi. Á hverjum degi segist Vísir vera mest lesna síðdegisblaðið, þótt Dagblaðið hafi helmingi meiri sölu. Tölur Verzlunarráðs mundu kippa grundvellinum undan fullyrðingum Vísis.

Staðreyndirnar tala sínu máli. Aðeins Morgunblaðið og Dagblaðið þora að láta þjóðina vita um raunverulegt upplag, raunverulega dreifingu og raunverulega sölu. Hjá hinum dagblöðunum er þetta feimnismál. Skýringin. er auðvitað sú, að Morgunblaðið og Dagblaðið eru langsamlega mest seldu blöðin.

Verzlunarráð hefur gert sitt bezta til að reyna að siðbæta verzlunarhætti á þessu sviði. En það er erfitt, þegar fjögur blaðanna kæra sig ekki um slíkt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
30 eða 80 krónu bensín

Undarleg er átta krónu bensínhækkunin nýja. Hún á sér ekki stað í kjarasamningum þessa sumars. Þar að auki er hún brot á loforðum, sem ríkisstjórnin gaf, þegar kjarasamningarnir voru gerðir.

Af hækkuninni ætlar ríkisstjórnin sjálf að hirða 5,30 krónur eða tvo þriðju hluta hennar. Með þessu hyggst hún afla ríkissjóði 600 milljón króna aukatekna á ári, þótt hún hafi lofað skattalækkun, er nemi 2-3% aukningu kaupmáttar í landinu.

Greinilegt er, að ríkisstjórnin telur orð sín einskis virði. Er það sennilega rétt mat hjá henni. Það virðist vera sérgrein stjórnvalda að ljúga og svíkja. Þessi ríkisstjórn er ekki ein um það, enda er þetta víst kallað stjórnkænska á fínu máli.

Um þessar mundir streitast verðlagsyfirvöld við að banna hækkanir, aðrar en þær sem rúmast innan þrengsta ramma kjarasamninga sumarsins. Þessi hemlun er vitanlega mikilvægur liður í baráttunni gegn verðbólgu.

Hin nýja skattheimta ríkisins af bensíni brýtur þvert gegn þessari baráttu. Hins vegar er þetta ekki í fyrsta skipti sem ríkisstjórn hefur forustu í mögnun verðbólgunnar. Þessi ríkisstjórn og hin næsta á undan henni hafa stöðugt leikið sér að verðbólgunni.

Hér í þessum dálkum hafa verið rakin ótal dæmi þess, að síðastliðin vinstri stjórn og núverandi helmingaskiptastjórn hafa að verulegu leyti sjálfar búið til þá verðbólgu, sem verið hefur hér á landi síðustu árin.

Það eru ekki kjarasamningar, heldur fjárgræðgi þessara tveggja ríkisstjórna, sem verðbólgunni veldur. Hins vegar reynir núverandi ríkisstjórn að kenna launþegum um. Hún lætur málgögn sín, Morgunblaðið og Vísi, væla um verðbólguhvatningu síðustu kjarasamninga.

Saga bensínhækkana síðustu sjö ára er ágæt dæmisaga um þetta framferði stjórnvalda. Bensín hefur á þessum tíma verið hækkað hvað eftir annað eða samtals úr 12 krónum árið 1970 í 88 krónur árið 1977.

Erlendum verðhækkunum hefur jafnan verið kennt um. Sovétríkin selja okkur bensín á heimsmarkaðsverði. Og okkur er sagt, að hin “vondu” Arabaríki séu alltaf að hækka heimsmarkaðsverðið.

Arabaríkin eiga hins vegar sáralitla sök á þeim 88 krónum, sem bensínlítrinn kostar hér á landi. Samtals ættu hinar erlendu hækkanir aðeins að hafa hækkað bensínið úr 12 krónum í 30 krónur á þessum sjö árum, að gengislækkunum meðtöldum. við gætum áreiðanlega sætt okkur við að kaupa bensínið á 30 krónur á þessu sumri.

Af þeim 76 krónum, sem bensínlítrinn hefur hækkað um, hafa 42 krónur runnið til íslenzka ríkisins. Tvær síðustu ríkisstjórnirnar hafa notað olíukreppuna til að gera bensínið að einni drýgstu tekjulind sinni.

Aðeins örlítið brot af þessu fé rennur til gatnagerðar sveitarfélaganna, þótt meirihluti bensínnotkunarinnar sé innan bæjarmarka. Og af hluta ríkisins fer minna en helmingur til vegagerðar. Hér er því að verulegu leyti um almenna skattheimtu að ræða.

Þessi skattheimta á bensíni er svo aðeins ein af mörgum verðbólguaðgerðum stjórnvalda.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Nú skal bremsað

Sjaldan hefur heyrzt meiri frekja á opinberum vettvangi en yfirlýsing framkvæmdastjórnar Sambands málm- og skipasmiðja um, að hún telji “það aðildarfyrirtækjum sínum vítalaust að hafa samþykkt verðlagsnefndar frá 8. júlí 1977 að engu, þar sem hún er bein valdníðsla, sem hvorki á stoð í lögum né almennum siðvenjum”.

Verðlagsnefnd hefur þó ekki gert annað en að fara eftir nýgerðum heildarsamningum um kjör í landinu, sem Samband málm- og skipasmiðja skrifaði undir. Þar er gert ráð fyrir 18.000 króna hækkun á alla taxta og 2,5% hækkun til afgreiðslu á ýmsum sérkröfum.

Nú virðist svo sem Samband málm- og skipasmiðja hafi í rauninni samið um meiri hækkun til starfsmanna sinna og vilji nú velta þeirri umframhækkun yfir á viðskiptamenn sína. Sá sem sprengir þannig kjarasamningana, hlýtur að gera það á eigin ábyrgð og eigin kostnað.

Samtök sveina og meistara í byggingaiðnaði hafa löngum beitt þeirri aðferð, sem Samband málm- og skipasmiðja vill nú beita. Meistarar hafa samþykkt meiri hækkanir en aðrir og velt þeim jafnóðum yfir á húsbyggjendur. Í nýjustu kjarasamningunum var gerð fyrsta raunhæfa tilraunin til að stöðva þetta svindl.

Auðvitað kemur ekki til mála, að Samband málm- og skipasmiðja hafi sitt rangláta mál fram með frekjunni. Ekki kemur heldur til mála, að opinberar stofnanir leiki þennan sama leik.

Forsvarsmenn opinberra stofnana hafa lengi haft ástæðu til að ætla, að lög um verðstöðvun gildi aðeins um einkafyrirtæki, en ekki um opinber fyrirtæki. Árum saman hafa opinber fyrirtæki komizt upp með að hækka sína þjónustu hratt og örugglega, meðan einkafyrirtækin hafa lent í vandræðum.

Nú hyggst verðlagsstjóri koma á bættum siðum í þessu efni. Ríkisverksmiðjurnar hafa nýlega gert kjarasamninga, sem sprengja ramma hinna almennu kjarasamninga. Starfsmenn þeirra fá ekki aðeins 18.000 króna hækkun, heldur hlutfallslega meiri, ef þeir eru ofar en í lægstu launaflokkum. Þær hafa síðan gert tilraun til að fá að velta þessu léttlyndi yfir á viðskiptamenn sina. En verðlagsstjóri hyggst standa fast gegn slíkum kröfum.

Fleiri eru á ferðinni í samkeppninni um mögnun verðbólgunnar. Landsvirkjun hefur heimtað mikla hækkun til þess að koma hagnaði sínum upp í alþjóðlega staðla. Vissulega væri ágætt, ef innlend fyrirtæki gætu almennt haft hagnað í stíl við alþjóðlega staðla. En ástandið hefur ekki gert þeim það kleift. Og nú er allra sízt ástæða til að magna hagnað fyrirtækja.

Landsvirkjun verður að sæta því að sitja við sama borð og önnur íslenzk fyrirtæki. Sá tími er vonandi liðinn, að hún geti hagað sér eins og lénsherra, er verðleggur einokunarvöru sína næstum því að vild.

Sérstök bremsunefnd Georgs Ólafssonar verðlagsstjóra, og þingmannanna Ólafs G. Einarssonar og Halldórs Ásgrímssonar, hafnaði kröfu Landsvirkjunar og hafa þeir vaxið að virðingu fyrir bragðið. Vonandi stendur ríkisstjórnin fast við bak þeirra. Á þessu sviði sem öðrum verða stjórnvöld að berjast hatrammlega gegn verðbólgunni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dráttardýrin okkar

Dráttardýr hvers þjóðflags eru mennirnir með snilligáfuna. Hugsanir þeirra lyfta umhverfi þeirra efnislega og andlega. Sumir eru í listum og bókmenntum. Aðrir gera lífsbaráttuna auðveldari hjá heilum þjóðum eða jafnvel mannkyninu öllu. Þeir finna nýja tækni, nýjar vinnuaðferðir.

Hér er ekki átt við vísindamenn holt og bolt. Flestir þeirra eru lítið annað en langskólagengnir skriffinnar, sem hafa tileinkað sér hefðbundnar vinnuaðferðir á flóknum sviðum. Hér er hins vegar átt við uppfinningamennina, sem hafna hefðbundnum hugsunarbætti og ryðjast inn á áður ókunn svið.

Allt mannkyn lifði enn í frumstæðri eymd, barnadauða og hungri, við þrotlaust strit og litlar ævilíkur, ef ekki hefðu allar aldir verið til menn með meiri eða minni snilligáfu. Öll efnahagsþróun hefur byggzt á snilligáfu uppfinningamanna í vísindum, tækni, samgöngum og viðskiptum.

Karl Marx var úti að aka, þegar hann sagði, að hendur almennings sköpuðu verðmætin. Upprunalega er það snilligáfan, sem skapar verðmætin. Stundum tekst uppfinningamönnunum að hafa hag af hugarleiftri sínu, unz einkaleyfi þeirra renna út og verða eign fjöldans. Á meðan eru þeir oft ranglega litnir illu auga og kallaðir arðræningjar.

Hvar stæðum við Íslendingar með hendur okkar, ef uppfinningamenn hefðu ekki fært okkur fisksjár og önnur háþróuð tæki, víxla og aðrar háþróaðar viðskiptaaðferðir, síma og aðrar háþróaðar samgönguleiðir? Auðvitað stæðum við með tvær hendur tómar, kannski atvinnulausar.

Þannig hvílir hvert þjóðfélag á herðum örfárra manna, sem hafa snilligáfu í meiri eða minni mæli. Þessir menn eru örugglega innan við 1% af mannfólkinu, en skipta þó meira máli en hin 99%.

Sem betur fer þurfum við Íslendingar ekki að vera sjálfum okkur nógir í snilligáfu, sem við kaupum í formi vöru og þjónustu. En sumpart verðum við líka að lifa á innlendri snilligáfu og hennar verður of lítið vart.

Þjóðfélagi Íslendinga er stjórnað af meðalmennum fyrir meðalmenn. Í skólum landsins er reynt að rækta skriffinna og sérfræðinga, er geti síðar orðið opinberir starfsmenn. Þar er áherzlan lögð á miðjuna, auk veikburða tilrauna til að lyfta þeim upp, sem miður mega sín. En ekkert er gert til að hlúa að fræjum snilligáfu.

Sum börn koma inn í skólakerfið með gífurlega eðlisgreind í vegarnesti. Þar eru þau til að byrja með látin sitja aðgerðarlaus í 3-4 ár, meðan hin læra að lesa, skrifa og reikna. Þau dofna, færast nær miðjunni og missa fræ snilligáfunnar. Þau falla inn í mót miðlungs Íslendingsins.

Samt þurfum við ekki fleiri miðlungsmenn,. heldur snillinga. Aðeins þeir réttlæta sjálfstæða tilvist Íslendinga sem þjóðar. Án þeirra er Ísland aðeins óarðbær útkjálki fólks, sem lifir á molum, er falla af nægtaborði umheimsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Konan með kassann

Gunnar Böðvarsson verkfræðingur hefur rétt fyrir sér í skýrslunni um Kröfluvirkjun, þar sem hann segir, að nú verði að sigla milli skers og báru. Hann bendir á tvær andstæður: “Tæknilega séð væri mjög æskilegt að gera hlé á meiri háttar vinnsluborunum þar til gefizt hefur nægilegt tóm til að endurskoða og endurskipuleggja þær aðferðir og þá tækni, sem notuð hefur verið . Þá er og skjálfta- og eldvirkni svæðisins enn í hámarki og gefur það fullt tilefni til frekari gætni.

Á hinn bóginn er virkjunarsamstæðan þegar fullgerð og tilbúin til reksturs. Af fjárhagslegum og samfélagslegum ástæðum er jafnknýjandi nauðsyn að koma henni í gagnið …”

Gunnar leggur til á þessum grundvelli að áfram verði borað á Kröflusvæðinu um leið og reynt verði að lagfæra eldri holur og bæta borunartæknina.

Gunnar vill láta bora eina eða fleiri holur í efra kerfi Kröflusvæðisins nálægt skiljustöðvarhúsi í þeirri von, að unnt verði að gangsetja Kröfluvirkjun með virku 10 Mw afli, ef minnkun komi fram í holum 7 og 11, sem raunin hefur orðið á. Þetta er fyrsta tillaga Gunnars.

Gunnar vill líka láta bora eina könnunarholu í suðurhlíðum Kröflufjalls með svipuðum aðferðum og áður hafa verið notaðar. Þetta er fimmta tillaga hans.

Önnur til fjórða tillaga Gunnars fjalla um endurrannsókn á svæðinu, hreinsun, endurfóðrun og dýpkun á eldri bolum, svo og endurhönnun borhola og tækjakaup, svo að bora megi niður í þriggja kílómetra dýpi og fóðra niður í 1,5 kílómetra dýpi.

Tvær síðustu tillögur Gunnars fjalla svo um síðari djúpborun á Leirbotnasvæði með nýrri tækni og um athugun á Hvíthólasvæði, þegar og ef frekari neikvæð merki hafa komið fram á Leirbotnasvæði.

Nýjar tillögur Orkustofnunar eru að verulegu leyti í samræmi við tillögur Gunnars, að öðru leyti en því, að stofnunin er svartsýnni á aðgerðir á eldri holum og bjartsýnni á frekari boranir á nýjum svæðum. Vill Orkustofnun bora tvær holur í suðurhlíðum Kröflu, auk þess sem reynt verði að laga gömlu holurnar.

Orkustofnun telur ekki ástæðu “til að ætla annað en að finna megi betri gufuvinnslueiginleika á öðrum hlutum Kröflusvæðisins. Það verður að leita að þeim. Það verður einungis gert með frekari borunum … “

Ríkisstjórnin hefur lagzt á tillögur Gunnars Böðvarssonar og Orkustofnunar um frekari boranir. Hún hefur aðeins fallizt á tillögurnar um endurvinnslu gömlu holanna og hyggst verja til þess 100 milljónum króna. Það er lítil upphæð miðað við 10.000 milljón króna Kröfluævintýri.

Ríkisstjórnin hefur tvö undanfarin ár haft ýmis tækifæri til að hætta við Kröfluvirkjun, áður en kostnaðurinn var kominn upp í 10.000 milljónir. Nú er hins vegar nokkuð seint að æðrast. Ekki mundi það segja mikið í sukkið, þótt boraðar yrðu tvær til þrjár holur á nýjum svæðum á árinu, svona upp á vonina.

En kannski hefur konan með kassann sannfært ríkisstjórnina um, að endurvinnslan mundi lukkast!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þjóð kynnist landi

Engin kynslóð Íslendinga hefur þekkt landið sitt betur en núverandi kynslóð. Með hverju árinu fjölgar innlendum sumarferðamönnum í byggðum landsins og óbyggðum.

Menn eru farnir að þekkja fjalla- og jöklasóley. Menn þekkja mun á ýmsum gerðum fjalla og eldstöðva. Menn hafa séð hreindýr og gengið á jökul. Margir eru orðnir að gangandi heimildarritum um örnefni og staðhætti um land allt.

Ýmsar ástæður liggja að baki. Bílaeign er orðin almenn. Sumarfærir bílvegir hafa gert Sprengisand og Kjöl að þjóðleiðum þvert yfir landið. Þeir hafa opnað mönnum staði á borð við Landmannalaugar og Hveravelli.

Jeppaeign hefur einnig aukizt hröðum skrefum. Hvarvetna hafa nýjar jeppaslóðir verið opnaðar til afskekktra og forvitnilegra staða. Nú komast menn til dæmis á þessum farartækjum í Kverkfjöll og Lónsöræfi og víðs vegar um hálendi Austurlands.

Hringvegurinn freistar manna að fara hringinn. Við tilkomu hans kynntust menn Öræfum og Vatnajökli, auk þess sem umferð ferðamanna jókst einnig alls staðar annars staðar á hringnum.

Ferðamenn eru betur sjálfbjarga en oftast áður. Miklar endurbætur hafa orðið á viðleguútbúnaði og ferðafatnaði. Þetta er léttara og fyrirferðarminna en áður og veitir betra skjól gegn vindi og regni. Menn geta því notið ferðanna, þótt sólskinið skorti oft.

Fæðing félagsins Útivistar hefur og stuðlað að kynningu lands og þjóðar. Hörð samkeppni hófst milli Ferðafélagsins og Útivistar. Framboð ferða hefur aukizt og orðið fjölbreyttara. Kynningarsamkeppni félaganna hefur um leið aukið þátttöku manna, svo að um munar.

Mest áberandi er hin aukna áherzla á stuttar gönguferðir á Suðvesturlandi, þar sem þéttbýlið er mest. Bæði félögin bjóða upp á slíkar ferðir um hverja einustu helgi árið um kring.

Einnig hafa félögin fjölgað lengri ferðum til staða, sem bjóða upp á gönguleiðir. Sem dæmi má nefna Hornstrandir, sem hafa reynzt vinsælar á þessu sumri.

Rekstur beggja félaganna virðist standa með blóma. Það er vel, því að reynslan hefur sýnt, að samkeppni er nauðsynleg á þessu sviði sem öðrum.

Landkynningarferðir á vegum félaganna hafa þann kost umfram einstaklingsferðir, að reyndir fararstjórar geta oft bent mönnum á atriði, sem þeir annars hefðu ekki tekið eftir.

Vandamál hljóta að fylgja fólksflaumnum. Víða hefur álagið um tíma reynzt meira en viðkvæm náttúra hefur þolað. Þetta hefur víða verið leyst með sérstökum útbúnaði einkum til að takmarka akstur.

Til dæmis hefur verið sett girðing fyrir Hvannalindir og gefizt vel. Hliðstæðar ráðstafanir þarf að gera í Landmannalaugum og víðar, þar sem álagið er enn of mikið.

Yfirleitt er umgengni góð í áningarstöðum. Ekki á að vera nein hætta á ferðum, ef frágangur staðanna af hálfu yfirvalda og umsjónaraðila er með eðlilegum hætti.

Þeim mun meira sem Íslendingar ferðast um landið sitt, þeim mun sterkari verða tengslin við það.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Félagi Napóleon

“Í okkar landi er engum meinað að láta í ljósi skoðun sína á einu eða neinu og gagnrýna það, sem miður fer”, sagði Michael Kostikov, fulltrúi sovézku fréttastofunnar á Íslandi, í kjallaragrein í Dagblaðinu fyrr í þessum mánuði.

Þessi ummæli sýna, hversu gerólík sovézk rökfræði er þeirri, sem við eigum að venjast á Vesturlöndum. Það er erfitt að tala við menn, sem geta sett fram fullyrðingar, er við teljum fáránlegar, og geta það án þess að blikna né blána. En seint verða slíkir menn teknir alvarlega á Vesturlöndum.

Ótal sannanir eru fyrir því, að stjórn Sovétríkjanna lætur ofsækja harðlega þá menn, sem þar í landi reyna að halda því uppi, sem hér á landi og í flestum nágrannalanda okkar væri aðeins talinn eðlilegur þáttur í venjulegri stjórnarandstöðu, gagnrýni á stjórnarstefnuna og á kerfið sjálft.

Hér á landi rífa menn sig eins og þeim þóknast án ótta við ofsóknir hins opinbera. Menn fá í mesta lagi fjársekt, ef sjálft orðbragð þeirra keyrir úr hófi fram, en ekki vegna innihalds þess, sem þeir segja.

Í Sovétríkjunum eru gagnrýnendur hins vegar settir á geðveikrahæli, látnir taka hættuleg lyf, sæta brottrekstri úr starfi og missi atvinnuleyfis, eru hindraðir í að ferðast úr landi, eru handteknir fyrirvaralaust og sitja í gæzluvarðhaldi mánuðum saman án dómsúrskurðar. Reynt er að brjóta þá niður fjárhagslega, líkamlega og andlega.

“Við höfum hingað til leyst úr öllum okkar vandamálum sjálfir, án utanaðkomandi íhlutunar og viljum halda áfram að gera það”, sagði Kostikov ennfremur í greininni. Þetta er ábending hans um, að mannréttindi í Sovétríkjunum komi okkur ekki við og sé jafnvel íhlutun í sovézk innanríkismál.

Vesturlandabúar telja sér hins vegar fullkomlega heimilt að ræða mannréttindi í Sovétríkjunum, ekki síður en þeir ræða vandamál Bandaríkjanna og annarra ríkja heims. Og okkur finnst sérstök ástæða til að ræða um Sovétríkin, þar sem þau seilast mjög til áhrifa um heim allan.

Þar á ofan teljum við okkur fullkomlega heimilt að knýja ríkisstjórnir Vesturlanda til að taka ákveðnari afstöðu gegn sífelldum og svívirðilegum brotum stjórnar Sovétríkjanna á Helsinki-yfirlýsingunni.

“Að sjálfsögðu reynum við ekki að troða okkar reynslu upp á einn eða neinn”, segir enn í hinni makalausu röksemdafærslu Kostikovs í kjallaragreininni.

Það vill svo til, að íhlutun Sovétríkjanna í innanríkismál annarra ríkja er miklu freklegri en gagnrýni Vesturlandabúa á mannréttindabrotum austantjalds. Ekkert ríki í heiminum er iðjusamara við að troða reynslu sinni upp á aðra, ekki bara í Austur-Evrópu. heldur einnig í þriðja heiminum og á Vesturlöndum.

Þegar fulltrúi Sovétríkjanna segir skoðanafrelsi ríkja í landi sínu, hafnar afskiptum okkar af mannréttindum þar eystra og heldur því fram, að Sovétríkin skipti sér ekki af málum annarra ríkja, þá þekkjum við rökfræði Félaga Napóleons úr bók George Orwells.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Síðbúinn skilningur

Helmut Schmidt, kanslari Vestur-Þýzkalands, hefur lýst því yfir, að heimsókn hans til Íslands og viðræður við íslenzka ráðamenn hafi fært honum skilning á fiskfriðunarsjónarmiðum Íslendinga.

Gott er að heyra þetta frá einum þeirra valdamanna heimsins, sem hafa verið okkur þungir í skauti í landhelgismálinu. Hins vegar felst engin greiðasemi í síðbúnum skilningi Schmidts, Því að sá tími er liðinn, að unnt sé að kúga Íslendinga í þessu efni.

Að baki sjónarmiða Íslendinga liggur köld skynsemi, sem Schmidt á manna bezt að geta skilið. Það er engum til hagsbóta, að farið verði með íslenzka þorskinn á sama hátt og farið hefur verið með síldina í Norðursjó.

Svo vel vill til, að hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna hefur gert Íslendingum kleift að vernda fiskimiðin á 300 mílna belti frá yztu nesjum. Að minnsta kosti þrjú ár eru síðan Schmidt kanslara átti að verða fullljóst, hvert stefndi á ráðstefnunni.

Friðunaraðgerðir Íslendinga ná vissulega ekki nógu langt. Sjávarútvegsráðherra hefur komið í veg fyrir ráðagerðir Hafrannsóknastofnunarinnar um stækkun möskva. Það er enn ofveiði á þorski.

Samt hefur mikið verið gert til friðunar. Möskvastærð er hér orðin meiri en þekkist annars staðar. Sett hafa verið skyndileg veiðibönn á viðkvæmum svæðum. Settar hafa verið hertar reglur um lágmarksstærð fisks í afla. Og nú síðast hefur verið ákveðið að leggja flotanum samtals í mánuð, það sem eftir er af árinu. Í þessu öllu felst mikil sjálfsafneitun.

Samanlagt er þetta langt umfram það, sem aðrar þjóðir gera. Skýringin er sú, að Íslendingar vilja sitja enn um aldir að auðlindum sjávarins, en ekki éta þær upp á einni kynslóð. Íslendingum má treysta í friðun fiskimiða, því að örlög þeirra sem þjóðar eru samtvinnuð örlögum fiskistofnanna við landið.

Ef vestur-þýzk og brezk stjórnvöld hefðu viljað skilja þetta fyrir nokkrum árum, hefðu þau líklega náð samningum um varanlega hlutdeild í þorskafla Íslandsmiða. Nú er hins vegar orðið of seint að skilja. Hafréttarráðstefnan hefur séð til þess.

Í Bretlandi og Vestur-Þýzkalandi réðu ferðinni einsýnir embættismenn, sem létu stjórnast af skammsýnum sjónarmiðum þrýstihópa útgerðar og þingmanna útgerðarstaða. Á toppnum voru svo menn, er vildu láta menn halda, að þeir væru karlar í krapinu, sem létu ekki vaða ofan í sig í samningum. Þetta voru menn eins og Schmidt kanslari og Hattersley hinn brezki.

Um tíma náðu harðjaxlarnir nokkrum árangri, sem byggðist á því, að íslenzku ríkisstjórnina skorti bein í nefið. Hámarki náði sú þróun, er vestur-þýzku stjórninni tókst að knýja fram tveggja ára undanþágusamning. En þá sprakk líka blaðran. Upp reis þjóðleg vakning meðal Íslendinga gegn endurtekningu slíks fíflaskapar.

Enn gamna brezk og vestur-þýzk stjórnvöld sér við óskhyggjuna um að viðskiptakúga Íslendinga á vegum Efnahagsbandalagsins. Ef Schmidt kanslari hefur áttað sig á vonleysi slíkra aðgerða, hefur Íslandsför hans ekki orðið til einskis.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið