arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Bókhaldsnúllið

Þegar útgerðin gengur illa, kvarta ráðamenn hennar við stjórnmálamennina og fá yfirleitt góða áheyrn. Útgerðin er nefnilega með bezt skipulögðu þrýstihópum í landinu og hefur mikil áhrif á þingi.

Stjórnmálamennirnir fela Þjóðhagsstofnuninni að kanna málið. Hún skoðar rekstrar- og efnahagsreikninga útgerðar og fiskiðnaðar og jafnvel bókhald þeirra. Hún kemst venjulega að raun um, að kvartanirnar séu á rökum reistar.

Hagfræðingarnir reikna út, hve mikið þurfi að fella gengið til að koma rekstri útgerðar og fiskiðnaðar upp í núll að meðaltali. Þá kemur strax babb í bátinn. Gengislækkunin kemur útgerðinni ekki að gagni, þar sem ranglátar hlutaskiptareglur taka ekki tillit til núverandi tækjakostnaðar og olíukostnaðar útgerðarinnar.

Næsta skref í þessum menúett er að fara í kringum hlutaskiptin. Það er gert með því að láta gengislækkunina ekki endurspeglast að fullu í hækkuðu fiskverði til útgerðar og sjómanna.

Í staðinn er fiskvinnslan látin greiða sífellt meira í sjóði, sem létta undir með rekstri útgerðarinnar. Þannig greiðir vinnslan nú orðið hundruð milljóna á ári til niðurgreiðslu á olíu til fiskiskipa og til greiðslu á afborgunum, vöxtum og tryggingum skipanna.

Með þessum hætti hefur verið byggt upp flókið og spillt millifærslukerfi, sem gagnar þeim mest, sem mestri olíu eyða og mest skulda, á kostnað hinna, sem fara sparlega með olíu og halda skuldum sínum hóflegum.

Yfirleitt tekst að ná afkomu útgerðar og fiskiðnaðar úr mínus og upp á núllpunkt með þessu flókna kerfi gengislækkunar, fiskverðshemlunar og millifærslna.

En meira geta stjórnmálamennirnir ekki gert fyrir sjávarútveginn, því að þá er öðrum þrýstihópi að mæta, sem er enn valdameiri. Af eðlilegum ástæðum berjast alþýðusamtökin gegn gengislækkunum, sem lækka lífskjörin, og tekst jafnan að hindra, að þær verði nægilega miklar.

Þannig safnast ekki fyrir auður í útgerðinni til kaupa á nýjum skipum til jafnrar og þéttrar endurnýjunar flotans. Stjórnmálamennirnir svipast þá um eftir leiðum til að bjarga þessu.

Venjulega leysa þeir málið með því að auka ýmiss konar fjárhagslegar fyrirgreiðslur til útgerðarinnar umfram fyrirgreiðslur til venjulegrar starfsemi í landinu. Þeir útvega fé til meiri og meiri lána, betri og betri lánakjara, hækkun hlutfalls lána af fjárfestingarkostnaði og æ sjálfvirkari lána.

Meðan aðrir aðilar í þjóðfélaginu verða að leggja fram 40-75% eigið fé til fjárfestingar og aðeins með veikri von í lánum, þarf útgerðin ekki að leggja fram nema 10-20% eigið fé og í sumum tilvikum enn minna. Hitt fær hún sjálfkrafa lánað, með óeðlilega lágum vöxtum í samanburði við aðra vexti í þjóðfélaginu.

Þetta gerir vissulega vandræðamönnum kleift að kaupa skip fyrir lítið og taka þátt í bókhaldsleik millifærslukerfisins. En skip eru alténd keypt og þar með gengur hið sérkennilega dæmi upp.

Þannig er orðinn hálfgildings ríkisrekstur á útgerðinni. Hún er ekki lengur sjálfstæður atvinnuvegur heldur bókhaldsatriði hins opinbera.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Útgerðar-ólánið

Þráskák þrýstihópanna í efnahagslífinu er einna stórbrotnust umhverfis aðalþræl þjóðfélagsins, sjávarútveginn. Efnahagsbjargráð Alþingis á undanförnum vetri eru ljóst dæmi um ölduhæðina í þessum sviptingum.

Þrýstihópur sjávarútvegsins ræður að vissu marki öllu, sem hann vill ráða. Hann getur látið stjórnmálamennina tryggja sjávarútveginum að meðaltali núllrekstur í greininni sem heild. En meira getur hann ekki, því að þá er öðrum þrýstihópum að mæta, sem eru líka voldugir.

Þrýstihópur sjávarútvegsins hefur ekki mátt til að knýja fram raunhæf hlutaskipti á flotanum né rétta skráningu gengis krónunnar. Núverandi hlutaskiptareglur taka hvorki tillit til aukinnar þátttöku rándýrs tækja. og veiðarfærabúnaðar í kostnaðinum við að ná inn aflanum, né til aukinnar þátttöku olíuverðsins í þessum kostnaði.

Ólán sjávarútvegsins er, að viðsemjandinn um hlutaskiptin kann ekki að beita spjótum sínum gegn réttum atriðum. Forsvarsmenn sjómannafélaganna eru sífellt að berjast við útvegsmenn um hlutaskiptin og sjá ekki lengra en nef þeirra nær.

Ef þrýstihópar útgerðar og sjómanna hefðu betri sýn yfir hagsmuni sína, sneru þeir saman bökum til að knýja upp fiskverðið. Jafnframt mundu þeir gera bandalag við þrýstihóp fiskiðnaðarins um að fá gengi krónunnar lækkað, svo að fiskiðnaðurinn geti greitt hærra fiskverð.

Of há gengisskráning er meginástæðan fyrir því, að sjávarútvegurinn nýtur ekki afkasta sinna. Árlega eru milljarðar fluttir frá fiskiðju, útgerð og sjómönnum út í aðra þætti þjóðlífsins með rangri skráningu gengis krónunnar.

Hér á landi er aflamagnið á hvern sjómann þrisvar sinnum hærra en hjá Vestur-Þjóðverjum, sem næstir koma, og tíu sinnum hærra en hjá fjölda þjóða. Íslenzkur sjávarútvegur ætti því að vera mjög arðbær, meðan sjávarútvegur annarra þjóða lifir á styrkjum.

En samt berst íslenzkur sjávarútvegur í bökkum, Of há gengisskráning skyldar hann til að halda uppi flottheita-lífskjörum í landi, svo og til að halda uppi efnahagslegum ómögum á borð við landbúnaðinn.

Alþýðusamtökin í landinu sjá nefnilega til þess, að stjórnmálamennirnir þora aldrei að lækka gengið niður í raunverulegt verðgildi krónunnar. Gengi hennar er því jafnan of hátt skráð, einnig strax eftir gengislækkanir.

Áhrif þrýstihóps sjávarútvegsins renna þannig út í sandinn, þegar þau mæta áhrifum þrýstihópa alþýðusamtakanna. Þetta hefur freistað sjávarútvegsins til að leita í vaxandi mæli á náðir ríkisvaldsins.

Stjórnmálamenn og hagfræðingar sitja þess vegna með sveittan skallann við að byggja spilaborgir millifærslusjóða, sem greiða niður olíu, afborganir og vexti, svo og tryggingar fiskiskipa – allt til að bæta sjávarútveginum upp rangt gengi og röng hlutaskipti.

Það eru sérkennileg örlög undirstöðu efnahagslífsins, sjávarútvegsins, að vera í miðjum vítahring þráskákar þrýstihópakerfisins og búa þess vegna við skipulagðan núllrekstur eins og hagfræðingar stjórnmálamannanna meta hann á hverjum tíma.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Mesta böl þjóðarinnar

Efnahagsmálum þessa lands er stjórnað af þráskák nokkurra voldugra þrýstihópa, sem dreifa milli sín sameiginlegu fé þjóðarinnar. Stjórnmálamennirnir eru nánast leikbrúður þessara forréttindahópa, sem hver otar sínum tota eftir föngum.

Í fremsta flokki þessara þrýstihópa eru landbúnaður, sjávarútvegur, launaþegasamtökin, landsbyggðin og kjördæmin. Allir þessir hópar hafa sterk ítök á Alþingi og eiga jafnvel suma þingmenn með húð og hári.

Aðeins fáir þingmenn starfa eins og umboðsmenn kjósenda sinna. Flestir eru þeir önnum kafnir við að þjónusta þrýstihópana eða ná samkomulagi milli þeirra um skiptingu þjóðarteknanna.

Ekki ræður heldur úrslitum, hvar í flokki stjórnnálamennirnir standa. Þingmeirihlutar ríkisstjórna koma og fara, en meirihlutar þrýstihópanna eru eilífir.

Þessi mikla þráskák á sína biðleiki eða bráðabirgðaráðstafanir, sem oftast nefnast hinu virðulega nafni efnahagsráðstafanir. Frumvörp um þetta efni eru næstum árlega meginverkefni Alþingis, að fjárlagasmíðinni varla undanskilinni.

Með hinum svonefndu efnahagsráðstöfunum er reynt að finna nýtt jafnvægi milli hagsmuna þrýstihópanna og þá vitanlega á kostnað annarra hópa þjóðfélagsins, t.d. almennings og ýmissa atvinnuvega, sem ekki eru í náðinni.

Þessi jafnvægisleit heldur við miðstýringunni, sem einkennir fjármál og efnahagsmál Íslands umfram nágrannaþjóðirnar, sem reka meiri eða minni markaðsbúskap í þessum efnum.

Stjórnmálamennirnir meina fjármagni þjóðarinnar að leita arðbærustu hafna og reyna að ná því í sínar hendur með öllum tiltækum ráðum. Hafa þeir náð gífurlegum árangri á því sviði.

Þeir ofskatta þjóðina til að afla fjár til að gefa þrýstihópunum í formi styrkja, niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta. Þeir krækja í fjárfestingarpeninga þjóðarinnar með frystingu í Seðlabanka, útgáfu ríkisskuldabréfa og með forgangi ríkisins að erlendum lánum til þess að geta lánað þá forréttindahópunum með kjörum, sem eru nánast hreinar gjafir.

Þetta gerist með meira eða minna sjálfvirkum hætti með því, að peningarnir eru eyrnamerktir ákveðnum stofnlánasjóðum. Enginn hirðir um, hvort peningagjafir þessar séu arðbærar eða ekki. En það liggur í augum uppi, að í mörgum tilvikum .er um hreina peningabrennslu að ræða, sem síðan veldur fjármagnsskorti á öðrum sviðum þjóðlífsins.

Af öllu þessu magnast verðbólgan og kemur efnahagskerfinu úr skorðum með næsta árvissum hætti.

Hinir voldugu þrýstihópar mergsjúga þannig þjóðfélag okkar á Íslandi. Þeir eru öflugri en stjórnmálaflokkarnir og sameinað afl kjósenda. Þeir halda áfram að ríkja, þótt ríkisstjórnir og þingmeirihlutar komi og fari. Þeir eru mesta böl þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þrýstihóparnir ráða

Sá misskilningur er útbreiddar hér á landi, að efnahagsmálum þjóðarinnar sé stjórnað af hagfræðingum í Seðlabanka, Þjóðhagsstofnun, Framkvæmdastofnun og öðrum slíkum stofnunum.

Hagfræðingar hins opinbera segja stjórnmálamönnunum ekki fyrir verkum. Þeir eru aðeins reiknivélar stjórnmálamannanna, -líkjast eins konar tölvum, sem stjórnmálamennirnir mata. Munurinn.er þó sá, að séu tölvur mataðar á rugli, kemur rugl til baka úr þeim, en hagfræðingarnir reyna þó að fá glóru í það rugl, sem þeir eru stundum mataðir á.

Hlutverk hagfræðinga hins opinbera hefur áratugum saman verið fólgið í að taka við upplýsingum um þörf stjórnmálamanna fyrir ákveðnar millifærslur milli þrýstihópa í þjóðarbúinu. Hagfræðingarnir hafa síðan reiknað og reiknað til að finna meira eða minna nothæfar lausnir, sem falla að þráskák þrýstihópanna, eins og stjórnmálamennirnir meta hana hverju sinni.

Allt of oft eru þessar lausnir hagfræðinganna eingöngu bráðabirgðalausnir, sem gera stjórnmálamönnunum kleift að sofa rólegir til næsta dags í vissu þess að vera ekki étnir af þrýstihópum í þetta sinnið.

Hið tvíþætta undirgefnissamband, annars vegar hagfræðinga og stjórnmálamanna og hins vegar stjórnmálamanna og þrýstihópa, hefur stuðlað að flókinni hagstjórn og strangri miðstýringu íslenzkra efnahagsmála.

Fæstir stjórnmálamenn koma úr slíkum jarðvegi, að þeir hafi skilning á rekstri fyrirtækja, hvað þá heils þjóðarbús. Samt hafa þeir tekið að sér stjórn efnahagsmála frá degi til dags.

.Það er gömul saga, að þjóðarbú okkar rekur frá einu efnahagsfrumvarpinu til annars. Alþingismenn okkar eru stundum mánuðum saman uppteknir við tímabundnar reddingar efnahagsfrumvarpa og geta þá vart sinnt almennri lagasetningu.

Í nálægum löndum er siðvenjan víðast hvar sú, að stjórnmálamenn verja tíma sínum í hina pólitísku heildarmynd, en standa ekki óbeint í daglegum rekstri einstakra þátta þjóðarbúsins, eins og hér hefur orðið venja,

Þráskák þrýstihópanna um beztu kjörin í fyrirgreiðslum hins opinbera stjórnar íslenzkum stjórnmálamönnum og íslenzku efnahagslífi að veruleguleyti. Hún er meginforsenda óhóflegrar verðbólgu, of lítils hagvaxtar og of hægra lífskjarabóta.

Sjálfráðum hagfræðingum dytti aldrei í hug að mæla með þeim bráðabirgðalausnum miðstýringar,sem einkennt hafa efnahagslífið hér á landi áratugum saman.

Engum sjálfráðum hagfræðingi dytti í hug að byggja upp innflutningsbann á ákveðnum vörutegundum, frystingu á fjármagni þjóðarinnar til að hálfgefa það forréttindaatvinnuvegum, kerfi styrkja, niðurgreiðslna og uppbóta, svo og flókið millifærslukerfi innan einstakra atvinnugreina.

En þetta hrikalega peningabrennslukerfi er einmitt það kerfi, sem þráskák þrýstihópanna hefur þröngvað upp á stjórnmálamennina og þeir síðan upp á hagfræðingana og þjóðina alla.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Áfall á áfall ofan

Þeir, sem óttast eitrun af völdum ryks frá væntanlegri kísiljárnverksmiðju í Hvalfirði, geta nú þegar farið að biðja fyrir sér, því að þetta ryk er hugsanlega komið í tún um allt Ísland. Rykið frá nýjustu kísiljárnverksmiðjunni í Noregi er nefnilega bundið í saltpétursáburð, sem seldur er þar innanlands og til útlanda, þar á meðal til Íslands.

Rykið frá slíkum verksmiðjum er því ekki aðeins meinlaust, eins og stuðningsmenn Hvalfjarðarverksmiðjunnar hafa haldið fram, heldur beinlínis hollt fyrir gróður, úr því að það er notað í áburð.

Þessar fréttir eru ekki eina áfallið, sem andstæðingar kísiljárnverksmiðjunnar hafa orðið fyrir að undanförnu. Enda má sjá af þeim sótröftum, sem eru á sjó dregnir í þeim herbúðum um þessar mundir, að flótti er brostinn í liðið.

Nýjustu rökin úr þeirri átt eru, að útbreiddir séu sjúkdómar eins og krabbamein og hjartaáfall, sem sumpart eigi sér ókunnar forsendur. Ein þeirra forsenda gæti hugsanlega verið tilvera kísiljárnverksmiðja. Þar sem næstum ókleift sé að sanna nokkuð af eða á í því efni, sé vissara að reisa ekki verksmiðjuna margumræddu í Hvalfirði.

Rökrétt framhald af þessari varfærni væri að leggja niður allt atvinnulíf í landinu, bæði líkamlega vinnu og skrifstofuvinnu, þar sem ókleift sé að sanna, að menn fái ekki krabbamein eða hjartaáfall af hverri þeirri atvinnu, sem menn geta talið upp.

Eftir ítarlega athugun verksmiðjumálsins bæði hér heima og í Noregi hefur Náttúruverndarráð komizt að þeirri niðurstöðu, að verksmiðjuna megi reisa. Þessi niðurstaða er annað áfallið, sem andstæðingar verksmiðjunnar hafa orðið fyrir á skömmum tíma.

Náttúruverndarráð segir rykið frá slíkum verksmiðjum meinlaust en hvimleitt. Það leggur því til, að rykið verði síað og bundið eins og farið er að gera í hliðstæðum verksmiðjum í Noregi. Ráðið leggur til, að öllum þekktum mengunarvörnum verði beitt í Hvalfjarðarverksmiðjunni og að lífríkisathuganir fari fram á svæðinu bæði áður og eftir að verksmiðjan tekur til starfa. Allt er þetta sjálfsagt mál.

Enn eitt áfall þeirra, sem staðið hafa fyrir móðursýkisskrifum og -ræðum um kísiljárnverksmiðjuna, er, að í ljós hefur komið, að afstaða nágrannanna til verksmiðjunnar er önnur en þeir hafa haldið fram.

Fyrst samþykkti verkalýðsfélagið á Akranesi vinsamlega ályktun í garð hinnar fyrirhuguðu verksmiðju. og síðan skrifaði meirihluti kjósenda í þeim tveim hreppum, sem næstir eru verksmiðjunni, undir ályktun, sem einnig er vinsamleg í garð verksmiðjunnar.

Barátta undanfarinna ára um kísiljárnverksmiðjuna er afar lærdómsrík. Þjóðin hefur séð úlfalda gerðan úr mýflugu í mengunarumræðunum og getur því betur varað sig næst, þegar ný verksmiðja verður á dagskrá. Þá verður erfiðara að æsa fólk upp af tilefnislausu. Menn munu þá rifja upp fyrir sér hinn fullkomna ósigur móðursýkismanna í máli Hvalfjarðarverksmiðjunnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Málmblendi án mengunar

Náttúruverndarráð hefur gefið út tímamótayfirlýsingu um málmblendiverksmiðjuna fyrir huguðu í Hvalfirði. Ætti þessi yfirlýsing að geta bundið enda á móðursýkisskrif um mengunarmál þessa þjóðþrifafyrirtækis.

Náttúruverndarráð segir: “Varðandi fyrirhugaða kísiljárnverksmiðju í Hvalfirði er það mat Náttúruverndarráðs, að hættan á skaðlegum áhrifum á lífríki vegna mengunar af hennar völdum sé ekki veruleg, ef allar tilteknar varúðarráðstafanir eru gerðar, og minni en af öðrum málmblendiiðnaði, svo sem af framleiðslu mangan- og krómjárnblendis.”

Ráðið segir einnig: “Þrátt fyrir áratuga reynslu af mikilli og hvimleiðri rykmengun frá kísiljárnbræðslum í Noregi, hafa að sögn umhverfisyfirvalda þar ekki komið fram neinar upplýsingar, sem benda til þess, að slík mengun hafi haft skaðleg áhríf á gróður eða dýralíf.”

Ráðið bendir á, að nýjasta tækni í rykhreinsun geri einnig kleift að losna næstum alveg við hina meinlausu rykmengun.

Náttúruverndarráð leggur í yfirlýsingu sinni áherzlu á, að við verksmiðjuna verði beitt fullkomnustu mengunarvörnum, sem völ er á, og að vistfræðilegar rannsóknir hefjist þegar, áður en rekstur verksmiðjunnar hefst.

Ekkert ætti því að vera til fyrirstöðu, að byrjað verði að reisa málmblendiverksmiðjuna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sorglegt stjórnarfrumvarp

Stjórnarfrumvarpið um ráðstöfun gengishagnaðar, sem lagt var fram á þingi í upphafi vikunnar, er alvarlegt spor stigið aftur á bak. Í því felst ekki neitt fráhvarf frá fargani millifærslusjóðanna, sem almennt hefur verið fordæmt að undanförnu.

Var þó í upphafi undirbúnings frumvarpsins lofað, að reynt yrði að draga að meira eða minna leyti úr millifærslukerfinu. Sjómenn og útgerðarmenn tóku undir þá stefnu með því að leggja til, að skipuð.yrði sérstök nefnd til að undirbúa afnám þessa kerfis og að hún ljúki störfum fyrir næstu áramót.

Þrátt fyrir gefin fyrirheit og stuðning sjávarútvegsins stefnir frumvarpið í öfuga átt, að aukningu millifærslufargansins.

Í fyrsta lagi gerir frumvarpið ráð fyrir nýju og misjöfnu útflutningsgjaldi á sjávarafurðir. Mjöl og lýsi eiga að greiða 2%, saltfiskur 6% og aðrar sjávarafurðir 4%. Með þessari mismunun er verið að draga úr því, að fiskiðnaðurinn leggi alla áherzlu á arðbærustu vinnsluna.

Í öðru lagi gerir frumvarpið ráð fyrir, að tekjurnar af útflutningsgjaldinu verði notaðar til að greiða olíu fiskiskipaflotans enn meira niður en áður hefur verið gert. Samkvæmt frumvarpinu á útgerðin aðeins að greiða 5,80 krónur , eða um 30% af 20,20 króna raunverði olíulítrans. Með þessari niðurgreiðslu er verið að draga úr því, að menn spari olíu í útgerðinni.

Að baki þessa hörmulega frumvarps er langt samningaþóf milli ólíkra sjónarmiða, svo að líklegt er, að það nái fram að ganga. En það er afar sorglegt, að hið gerspillta millifærslufargan skuli vera aukið einmitt núna, þegar allir málsaðilar hafa komið auga á ókosti þess.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sykursorg haftasinna

Nokkrum kaupmönnum hefur tekizt að rjúfa sykureinokun hinna hefðbundnu innflutningsaðila á þessu sviði. Þeir hafa náð hagkvæmum innkaupum á sykri, sem þeir hafa til sölu á um það bil 240 krónur kílóið, í stað um það bil 410 króna kílóið í öðrum búðum.

Þetta sykurmál varpar skýru ljósi á viðskipta- og verðlagskerfi.okkar og sýnir, hvar spillingu þess er að finna.

Þegar alþjóðlegt sykurverð var sem hæst síðari hluta árs í fyrra, keyptu hinir hefðbundnu innflutningsaðilar okkar mikið magn af sykri, sem átti að endast fram yfir mitt þetta ár. Þetta gerðu þeir, þótt þeir vissu, að sykurverðið væri í þann veginn að hrapa.

Slíkar verðbreytingar eiga sér langan aðdraganda, sem rakinn er í sérgreinatímaritum og öðrum upplýsingum, er nær daglega berast stórkaupmönnum á þessu sviði sem öðrum. Og verðhrunið á sykrinum þótti svo sjálfsagt, að almenn fréttarit voru búin að spá því fyrir næstum heilu ári.

Fráleitt er að telja íslenzka sykurinnflytjendur einhverja undrabjálfa, sem viti ekkert, hvað er að gerast umhverfis þá. Ástæðan fyrir hinum dýra innflutningi er væntanlega allt önnur.

Fyrst og fremst hafa þeir séð eftir þeirri lækkun álagningar í krónutölu, sem hefði fylgt ódýrari innkaupum á sykri. Og hver þeirra fyrir sig hefur treyst því, að enginn hinna mundi hlaupa út undan sér í þessu máli.

En þeir vanmátu möguleikana á utanaðkomandi samkeppni. Kaupmennskan er nefnilega enn til með Íslendingum, þrátt fyrir niðurdrepandi áhrif kerfisins. Nokkrir kaupmenn tóku á sig að fá færri krónur í sinn hlut í álagningu á hvert sykurkíló til þess að laða til sín fleiri viðskiptavini. Þannig hrundi spilaborg sykurverðsins, íslenzkum neytendum tilmikilla hagsbóta.

Hinir hefðbundnu sykurinnflytjendur eru ekki sökudólgarnir í málinu. Meinið á rót sína að rekja til verðlagskerfisins, sem skammtar kaupmönnum ákveðna prósentutölu ofan á innkaupsverð vörunnar. Þetta hvetur kaupmenn til að kaupa sem dýrastar vörur í hverjum vöruflokki og hafa samstarf sín í milli um innkaupin.

Verðlagshöftin eru löngu aflögð í öðrum löndum, einnig á Norðurlöndum, þar sem jafnaðarmenn hafa lengst af verið við völd. Stjórnvöld í þessum löndum hafa áttað sig á, að verðlagshöftin gera illt verra. Þau hafa reynslu af því, að óbeint eftirlit, neytendafræðsla, einokunareftirlit og betri samkeppnisjarðvegur er vænlegri til árangurs en höftin.

Viðreisnarstjórnin var á sínum tíma komin á fremsta hlunn með að breyta okkar spillta kerfi eftir norrænni fyrirmynd og leggja niður beinu höftin. Því miður stöðvaði Alþýðuflokkurinn málið á síðustu stundu. Núverandi stjórn hefur svo tekið málið upp að nýju. Vonandi verður sykurmálið til þess að flýta frágangi laga um óbeint verðlagseftirlit, neytendafræðslu og einokunareftirlit í stað haftanna.

En það er dæmigert fyrir spillingu núverandi haftakerfis, að einn sykurinnflytjandinn, Samband íslenzkra samvinnufélaga, hefur beðið viðskiptaráðuneytið um að banna innflutninginn á ódýra sykrinum og telur sig hafa fengið hálfgildings vilyrði fyrir slíku banni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ný efnahagsstefna

“Þeir harðsnúnu hagsmunahópar, sem mestu ráða hér á Íslandi, bæði innan þings og utan, geta orðið erfiðir viðureignar. Ég treysti þó á drengskap og þjóðhollustu þeirra manna, sem stjórna þessum hagsmunahópum, því öllum er ljóst, að svona getur þetta ekki lengur gengið.”

Þetta sagði Davíð Scheving Thorsteinsson, formaður iðnrekendafélagsins á ársfundi þess í vikunni, er hann hafði sett fram nýjar tillögur um nýja efnahagsstefnu. Tillögur hans fara mjög saman við hugmyndir, sem fjallað hefur verið um í leiðurum Vísis að undanförnu.

Allar þessar hugmyndir og tillögur eru greinar af öflugri meiði. Hvarvetna í þjóðfélaginu eru menn um þessar mundir að átta sig á, að forréttindabúskapurinn í efnahagslífinu hefur gengið sér til húðar, og að hið háa Alþingi starfar oft sem samtök hagsmunaafla, þvert í gegnum flokkakerfið.

Tillögur Davíðs eru í stórum dráttum þessar:

Gengið verði rétt skráð, þannig að jafnan sé sem mest jafnvægi með gjaldeyristekjum og -notkun þjóðarinnar.

Allar útflutningsuppbætur verði afnumdar í áföngum á tíu árum.

Tekinn verði upp auðlindaskattur, svo að þeir, sem nýta auðlindir landsins, greiði þjóðinni fyrir afnotin.

Verðjöfnunarsjóðum verði beitt í mun ríkari mæli til að draga úr sveiflum í efnahagskerfinu.

Afnumin verði lög og ákvæði, sem orsaka sjálfvirkni í gerð fjárlaga.

Fjárlög verði á þenslutíma aldrei afgreidd með halla og skuldasöfnun.

Hætt verði útgáfu verðtryggðra spariskírteina ríkissjóðs til að fjármagna óarðbærar framkvæmdir.

Arðsemissjónarmið ráði fjárfestingu í atvinnuvegunum og lagasetningum þeirra vegna.

Breytt verði óraunhæfri tekjuskiptingu í sjávarútvegi.

Rofin verði tengsl verðmyndunarkerfis landbúnaðarafurða við afkomu annarra atvinnuvega og í þess stað verðið miðað við erlent markaðsverð búvöru.

Hætt verði öllum niðurgreiðslum og söluskattur lækkaður að sama skapi.

Samið verði um kjör opinberra starfsmanna og starfsmanna í byggingum, samgöngum, verzlun og þjónustu á grundvelli samninga við þá, sem starfa við vöruframleiðslugreinarnar, þ.e. fiskveiðar, fiskiðnað og framleiðsluiðnað.

Tekin verði upp ný kaupgreiðsluvísitala, sem breytist í samræmi við raunverulegar þjóðartekjur.

Peningamagn í umferð aukist ekki meira frá ári til árs en sem nemur vexti þjóðarframleiðslu.

Þessar tillögur Davíðs eru athyglisvert framlag í baráttunni fyrir afnámi hins gróna forréttindakerfis sem Alþingi hefur byggt upp á löngum tíma og leitt hefur yfir þjóðina stórkostlega verðbólgu, sóun fjármagns, of hægan lífskjarabata og hagvöxt og síðast en ekki sízt útbreitt pólitískt óraunsæi í efnahagsmálum.

Alþingi þarf að hætta að starfa sem afgreiðslustofnun fyrir gróna sérhagsmuni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Latur formaður

Aðgerðaleysi formanns stjórnarskrárnefndar, Hannibals Valdimarssonar, er orðið að meiri háttar hneyksli. Árum saman hefur hann tregðazt við að halda fundi í nefndinni, þrátt fyrir tilmæli annarra nefndarmanna og kröfur fjölmargra, sem telja stjórnarskrána vera orðna gersamlega úrelta í ljósi nútíma aðstæðna. Nokkrum sinnum hefur hann þó haldið fundi, en án sjáanlegs árangurs.

Þó tekur steininn úr, þegar Hannibal kennir almenningi um þennan seinagang, eins og hann gerði opinberlega um daginn. Hann getur ekki ætlazt til, að almenningur hlaupi upp til handa og fóta með tillögur. Hann getur ekki heldur búizt við, að erindi ýmissa stofnana og samtaka til nefndarinnar fjalli um annað en sérsvið þeirra.

Nauðsynlegt gæti reynzt að skipa nýja nefnd með nýjum formanni til að setja kraft í málið.

Jónas Kristjánsson

Vísir