arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þegar embætti er laust

Dómsmálaráðherrar hafa oftast sætt gagnrýni fyrir embættaveitingar sínar. Þeir hafa stundum hneigzt til að taka flokksbræður sina fram yfir aðra umsækjendur, sem betur væru að embættinu komnir. Yfirleitt hefur þessi gagnrýni verið réttmæt. Meira máli skiptir þó, að hún hefur í ýmsum tilvikum leitt til heilbrigðari embættaveitinga.

Með tilkomu Ólafs Jóhannessonar í embætti dómsmálaráðherra hefur þetta gamla vandamál magnazt á nýjan leik. Fara verður langt aftur í tímann til að finna hliðstæða einstefnu í embættaveitingum. Með einni eða tveimur undantekningum hefur einlit hjörð framsóknarmanna verið skipuð í laus embætti dómara, fógeta og lögreglustjóra, síðan vinstri stjórnin tók við völdum.

Nú síðast var Björn Ingvarsson lögreglustjóri skipaður yfirborgardómari. Til þess er hann vissulega hæfur, auk þess sem hann er góðs maklegur eftir árangursríkt starf í erfiðu embætti. Það er því auðveldara að nota þetta tækifæri en annað til að ræða æsingalaust um hið alvarlega siðferðislega vandamál, sem núverandi dómsmálaráðherra á almennt við að stríða í embættaveitingum sínum.

Dómsmálaráðherra hefur skipað lögreglustjóra í Hornafirði og Bolungarvík, fógeta á Ísafirði, dómara og tollstjóra í Reykjavík, auk hæstaréttardómara. Í sumum þessara tilvika hefur hann gengið gróflega framhjá reyndum embættismönnum til að koma að framsóknarmönnum, sem enga reynslu höfðu í skyldum störfum.

Þessi einstefna hefur ekki vakið mikið umtal. Ein af ástæðunum fyrir því er, að ríkisstjórnin hefur gefið nægilega höggstaði á sér á öðrum sviðum. Embættaveitingar dómsmálaráðherra hafa fallið í skugga annarra vandamála, sem ríkisstjórnin hefur átt við að stríða.

En ekki er hægt að líta framhjá annarri orsök, sem ekki er síður alvarleg. Menn virðast ekki gera sömu kröfur til þessarar ríkisstjórnar og annarra og þá ekki frekar í embættaveitingum en á öðrum sviðum. Það er þungur dómur yfir ríkisstjórninni, ef menn telja embættaveitingar dómsmálaráðherra vera sjálfsagða skrautfjöður í trúðshatti ríkisstjórnarinnar.

Þess vegna væri það ríkisstjórninni í hag, að Ólafur Jóhannesson sæi framvegis að sér, minnugur þess, að siðferðileg mistök stjórnvalda eru til þess fallin að grafa undan siðgæðishugmyndum þjóðarinnar í heild. Sá skaði getur verið varanlegri en það tjón, sem unnið er á efnahag þjóðarinnar með vanhugsuðum aðgerðum í fjármálum og efnahagsmálum.

Atvinnuvandamál framsóknarmanna geta ekki verið svo alvarleg, að dómsmálaráðherra þurfi framvegis að grípa til jafn dapurlegra embættisveitinga og hingað til.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Orkustefnan í ólestri

Víða um land urðu menn í desemberkuldunum að sætta sig við það hlutskipti forfeðranna að skorta bæði eldivið og ljósmeti. Gekk þessi orkuskortur svo langt, að sumir Hornfirðingar urðu að flýja til Reykjavíkursvæðisins vegna húskulda heima fyrir. Gripið var til rafmagnsskömmtunar mjög víða og jafnvel í Reykjavík römbuðu menn á barmi skömmtunar.

Þessi reynsla sýnir, að upp á síðkastið hefur slaknað á klónni í orkuöflun innanlands. Orkunotkunin hefur aukizt mjög hratt, en framleiðslan ekki að sama skapi. Fyrir nokkrum árum var bjartsýnin meiri á þessu sviði, Búrfellsvirkjun var komin í gagnið og hafnar framkvæmdir við miklar virkjanir í Laxá og Lagarfljóti. Þar á ofan var reiknað með að virkjun við Sigöldu eða Hrauneyjarfoss væri á næsta leiti.

Síðan hefur myndin breytzt. Deilur risu um Laxárvirkjun og ónýttu hana sem stórvirkjun Jafnframt hefur dregizt að finna aðra virkjun í staðinn og ákvörðun tekin allt of seint um virkjun gufuafls í nágrenni Mývatns. Hálendislínal frá Þjórsárvirkjunum til Norðurlands þykir af veðurfarsástæðum ekki vera sú lausn á orkuskorti nyrðra, sem margir væntu.

Við þetta bætist, hve seinlega hefur gengið að fjármagna Sigölduvirkjun. Hún er því seinna á ferðinni en æskilegt hefði verið. Minni líkur en áður eru á því, að hún verði aflögufær með rafmagn út fyrir Landsvirkjunarsvæðið eða til húsahitunar á eigin orkudreifingarsvæði. Þessi seinkun er dæmi um óhóflega rósemi stjórnvalda við öflun innlendrar orku.

Svo hrökkva menn við, þegar olíuskortur er farinn að segja til sín í nágrannalöndunum. Allir sjá nú, að við þurfum sem skjótast að láta jarðhita og vatnsafl leysa olíuna af hólmi í húsahitun og rafmagnsframleiðslu. Hin ódýra innlenda orka verður ár eftir ár sífellt hagstæðari í verði í samanburði við olíuna, sem hækkar stöðugt í verði.

Við slíkar kringumstæður á orkuráðherra ekki að verja dýrmætu fé til Öxnadalsheiðarlínu, sem ekki kemur að notum á næstu árum. Hann á ekki að neita Hornfirðingum um vararafstöðvar að láni hjá varnarliðinu. Og hann á ekki að standa í verðstöðvunarofsókn á hendur Hitaveitu Reykjavíkur, sem nú er einmitt að undirbúa lagningu hitaveitu í kaupstaði og kauptún nágrennisins. Pólitískt brölt verður að víkja fyrir orkuhagsmunum þjóðarinnar.

Orkunotkun þjóðarinnar byggist í vaxandi mæli á olíuknúnum vararafstöðvum. Þeirri þróun ber að snúa við hið bráðasta og leggja kapp á að framkvæma sem hraðast áætlanir um virkjun jarðhita og vatnsafls víða um land. Til þess þarf virkari forustu af hálfu ríkisins og meiri stuðning við framtak sveitarfélaga á þessu sviði. Eftir olíukreppuna hafa stjórnvöld enga afsökun fyrir því að sofa áfram á verðinum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Eftirmáli um ríkisstjórn.

Eftir fremur dapurlegan feril síðustu vinstri stjórnar þóttust menn í upphafi geta gert hóflegar kröfur til núverandi rikisstjórnar um frammistöðu i góðu meðallagi. Menn bjuggust svo sem ekki við neinni kjarnorkustjórn, heldur varfærinni og tiltölulega giftudrjúgri miðlungsstjórn.

Þessar vonir hafa brugðizt. Núverandi ríkisstjórn skarar ekki fram úr vinstri stjórninni þrátt fyrir öruggan meirihluta á þingi. Ýmis dæmi um mistök stjórnarinnar hafa verið ýtarlega rakin hér í leiðurum Dagblaðsins á undanförnum vikum.

Sem dæmi um frammistöðuna í landhelgismálinu má nefna, að utanríkisráðherra var látinn standa eins og kjáni á ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins án greinargóðra upplýsinga um ásiglingarnar á Þór. Þótt þorskfiskar séu okkur mikilvægir, eru þeir ekki taldir spennandi í alþjóðastjórnmálum. Utanríkisráðherra gat gert drama úr málinu með því að rekja það í ræðu sinni og enda hana á yfirlýsingu um, að hann treysti sér ekki til að sitja á ráðherrafundi með brezkum ráðherrum. Síðan átti hann að ganga út og fara heim.

Þetta er dæmi um skort á hraða í hugsun. En i þessu máli er lika skortur á reisn. Gerður hefur verið fremur lélegur samningur við Vestur-Þjóðverja. Og þjóðin er dauðhrædd um, að stjórnin freistist til 60.000 tonna uppgjafar gagnvart Bretum, þrátt fyrir ítrekaðar aðvaranir.

Ljóst er orðið, að vandræðin í efnahagsmálum eru að meirihluta heimatilbúin. Ríkisstjórnin hefur valið sér lina og lélega ráðgjöf í efnahagsmálum, mjðg svipaða þeirri, sem vinstri stjórnin hafði. Ríkisstjórnin virðist ekkí hafa tekið efnahagsmálin nógu alvarlega.

Mesti bölvaldurinn í efnahagsmálunum er sjálf meðferð ríkisfjármálanna. Ríkisstjórnin hefur i tvígang magnað ríkisgeirann á kostnað lífskjara almennings og rekstrargrundvallar atvinnulífsins. Hún kann einfaldlega ekki með fé að fara.

Hér hefur verið stiklað á stóru, rétt til að leggja grundvöll að skýringu á frammistöðu ríkisstjórnarinnar. Hún hefur brugðizt í landhelgismálinu, efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Hún hefur hugsað of hægt, látið sig skorta reisn og sýnt léttúð gagnvart þjóðarhag og ríkishag. Hún hefur umfram allt verið forustulítil, þótt einstakir ráðherrar hafi reynt að standa sig.

Spurningin er nú sú, hvernig ríkisstjórnin geti lagfært þetta án þess að segja af sér. Hún þarf betri skákmann stjórnmálanna i forustusess. Hún þarf meiri einlægni af hálfu ráðherra Framsóknarflokksins, og hún þarf nýjan ráðherra fjármála og efnahagsmála.

Forsætisráðherra og dómsmálaráðherra gætu reynt að skipta á sætum, um leið og Jónas Haralz bankastjóri yrði fjármála- og efnahagsmálaráðherra. Þetta er tiltðlulega lítil breyting, sem gæti orðið árangursrík. Hins vegar verður ekki séð, að þjóðin eða stjórnarflokkarnir þoli óbreytt ástand til lengdar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ósæmilegur endasprettur.

Alþingi lauk störfum fyrir jólin á endaspretti, sem ekki var jafnglæsilegur og hann var hrikalegur. Inn á þing fauk skæðadrífa stjórnarfrumvarpa, sem urðu að lögum í belg og biðu, án þess að nokkur gæti áttað sig i kófinu.

Það eru svona tímabil, sem setja Alþingi niður sem sjálfvirka afgreiðslustofnun stjórnvalda. Þetta gerist oft fyrir jólin og á vorin og hefur stundum verið jafnhastarlegt og núna. Ríkisstjórnin er ekki sekari um þetta en fyrri ríkisstjórnir, ef það er þá einhver afsökun.

Ríkisstjórnin hefur sýnt Alþingi óvirðingu með þvi að kasta í það flóknum frumvörpum og heimta tafarlausa afgreiðslu. Þingmenn hefðu ekki átt að láta bjóða sér þetta. En þeir beygðu sig og hjálpuðu þannig til við að endurnýja stimpil afgreiðslustofnunar á Alþingi.

Fjárlögin eru stærsti bitinn í þessu kófi. Þar varð hlutur Alþingis betri en oftast áður. Venjulega hafa þingmenn smurt verulega útgjöldum ofan á fjárlagafrumvörp ríkisstjórna. En stjórnarmeirihlutinn á þingi stóðst freistinguna í þetta sinn.

Meirihluti fjárveitinganefndar hafði forustu um að neita nær allri óskhyggju og kjördæmabrölti einstakra þingmanna, svo og kröfum þrýstihópa, sem hafa róið í fjárveitinganefnd í allan vetur. Hækkunin á fjárlögunum við meðferð þeirra byggist fyrst og fremst á upplýsingum rikisstjórnarinnar um ýmsar vanáætlanir.

Því miður fela fjárlögin það í sér, að hlutur hins opinbera heldur áfram að þenjast út á kostnað hluta launþega og atvinnulífs. Rikisstjórnin virðist ekki hafa kraft í sér til að víkja frá stefnu fyrri ríkisstjórnar á þessu sviði.

Rikisstjórnin átti vitanlega að hafa frumkvæði að lækkun fjárlaga. Á þetta er margbúið að benda, en hún hefur samt flanað forustulaust út i ófæruna. Fjárlagasmíðin er einn mesti ósigur, sem þessi rikisstjórn hefur beðið.

Jólavertíð Alþingis lauk með tiu prósent hækkun útsvarsálagningar, framlengingu vörugjalds og tveggja prósentustiga hækkun söluskatts. Þetta eru feikilegar og ósanngjarnar álögur á almenning, sem hefur þegar orðið að sæta verulegri kjararýrnun á undanförnum misserum.

Ríkisstjórnin ber ábyrgð á þessu öllu. Það bætir ekki úr skák, er hún reynir að fela þessa ábyrgð með þvi að velta útgjöldum og tekjum yfir á sveitarfélögin til þess að hagræða sínu eigin fjárlagabókhaldi. Í raun og veru eru hinar nýju álögur hennar hærri en niðurstöður fjárlaga gefa til kynna, og eru þó 60 milljarðar væn tala, þrátt fyrir alla verðbólgu.

Nú er logn eftir storminn. Stjórnmálamennirnir eru komnir i jólafriðinn. Gott væri, að þeir notuðu tímann til að líta í eigin barm og kanna ofan í kjölinn, hvort aðgerðir þeirra siðustu vikurnar bendi til þess, að þeir valdi hlutverki sínu eða ekki.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Gengið til góðs.

Sá, sem flettir Morgunblaðinu, Tímanum og Vísi annars vegar og Þjóðviljanum og Alþýðublaðinu hins vegar, kemst ekki hjá því að taka eftir hinni kerfisbundnu afstöðu í stjórnmálum, sem þar birtist.

Fyrri hópur blaðanna fylgir jafnan gerðum ríkisstjórnarinnar, ver þær og útskýrir. Að þeirra mati gerir ríkisstjúrnin jafnan hið rétta í landhelgismálum, fjármálum og efnanhagsmálum, svo að umdeild atriði séu nefnd. Í bland koma svo föðurlegar áminningar til launþega um, að þjóðarbúið þoli ekki launahækkanir.

Síðari hópur blaðanna er jafnan andvígur gerðum ríkisstjórnarinnar og kemur það fram bæði í þrasi og háði. Að þeirra mati gerir ríkisstjórnin aldrei hið rétta í neinu máli og er í samsæri með vinnuveitendum gegn hófsömum óskum launþega um mannsæmandi lífskjör.

Nýjasta blaðið, Dagblaðið, hefur ekki þessa kerfisbundnu afstöðu í stjórnmálunum. Blaðið hefur stutt ríkisstjórnina í sumum málum og verið andvígt henni í öðrum, eftir málsatvikum hverju sinni. Menn geta ekki lesið sjálfvirka flokkspólitíska afstöðu í stjórnmálaskrifum Dagblaðsins. En segja má, að blaðið hafi meira gert að því að gagnrýna ríkisstjórnina en lofa hana.

Dagblaðið hefur lagt sérstaka áherzlu á að afla sér kjallaragreina eftir bæði þjóðkunna menn og lítt kunna. Höfundarnir hafa spannað yfir svið, sem nær frá því að vera hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn yfir í að vera vinstra megin við Alþýðubandalagið. Samanlagt gefa þessar kjallaragreinar innsýn í ótrúlega margvísleg sjónarmið.

Að öðru leyti er Dagblaðið einnig frábrugðið einstefnublöðunum. Blaðið hefur reynt að upplýsa huldumál stjórnvalda. Til dæmis skýrði blaðið eitt blaða frá uppistandinu í Sölustofnun lagmetisiðnaðarins og kvörtunarbréfi Seðlabankans út af léttúð fjármálaráðuneytisins. Og blaðið varð fyrst til að segja frá hinni “svörtu” skýrslu um ástand fiskistofnanna.

Meðal fjölda annarra mála, sem Dagblaðlð hóf umræðu um og hefur fjallað um blaða ýtarlegast, er tregða Landbelgisgæzlunnar víð að setja svartolíu á varðskipin, gullæðið, sem hefur fylgt í kjölfar ónákvæmra laga um tannlækningar, og sviptingarnar, sem bafa verið i kringum sparisjóðinn Pundið.

Stundum hafa skrif Dagblaðsins borið nokkurn árangur. Ríkisvaldið neyddist til að viðurkenna mistök við útreikning skyldusparnaðar. Og það neyddist til að falla frá reglugerð um, að síld mætti aðeins salta úti á sjó um borð í veiðiskipunum.

Mikilvægust er þó barátta blaðsins fyrir hagsmunum litla mannsins í þjóðfélaginu, en hann hefur jafnan mátt sín lítils gegn kerfinu og þrýstihópunum. Blaðið befur rakið ýtarlega ótal dæmi um þetta ástand. Skyldur þessu eru hinn mikli fjöldi greina með samanburði á vöruverði. Og ekki má gleyma hinum 400 lesendabréfum blaðsins. Þau eru jafnmörg og samanlögð lesendabréf allra hinna blaðanna á sama tíma.

Það er því ekki nema von, þótt hin blöðin telji fæðingu Dagblaðsins hafa verið hreinan óþarfa!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hluta flotans lagt.

Hagsmunasamtök eru yfirleitt ekki þekkt að framsýní né ráðagerðum, sem ganga út fyrir hag líðandl stundar. Þess vegna kemur þægilega á óvart, hversu raunsæja afstöðu Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefur tekið til skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar um nauðsyn samdráttar í veiðum á flestum mikilvægustu fiskistofnunum við landið.

Kristján Ragnarsson, formaður Landssambandsins, sagði við setningu aðalfundar þess í fyrri viku, að útvegsmenn yrðu að taka mjög alvarlega þessa skýrslu og hliðstæða skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins, sem báðar sýna mjög skuggalega mynd af ástandi fiskistofnanna við landið.

Benti Kristján á nokkrar tölur úr skýrslum þessum máli sínu til stuðnings. Stærð hrygningarstofns þorsks er talin hafa verið 750 þúsund lestir árið 1970, er núna talin vera 220 þúsund lestir og verður 60 þúsund lestir árið 1079 samkvæmt spá um framhald hliðstæðrar ofveiði og átt hefur sér stað að undanförnu.

“Þetta er hin hrikalegasta niðurstaða skýrslunnar, sem enginn getur látið fram hjá sér fara, og þetta er það, sem með engu móti má verða”, sagði Kristján um þessar tölur.

Formaður Landssambandsins gagnrýndi, að ekkí skuli fyrr hafa komið fram tillögur frá Hafrannsóknastofnuninni um það aflamagn, sem leyft skuli að veiða úr hverjum fiskistofni. Þessi gagnrýni er réttmæt, enda eru slíkir útreikningar engin nýjung í fiskifræði.

Svo virðist sem tölurnar hafi legið hjá Hafrannsóknastofnuninni í marga mánuði og málið þótt of viðkvæmt til birtingar. Síðan hafi sérfræðingar hjá stofnuninni þjófstartað tölunum í framangreindri skýrslu Rannsóknaráðs, ef til vill fyrst og fremst til að knýja fram birtingu á hinum óþægilega sannleíka.

Í ræðu sinni skóf Kristján Ragnarsson ekkert af því, að fiskiskipafloti okkar væri orðinn of stór og að hægt væro að ná sama afla á færri skip. Vísaðo hann til skýrslu Rannsóknaráðs, þar sem segir, að flotinn sé rúmlega 90% of stór og valdi óþörfum umframkostnaði upp á sjö milljarða króna á ári.

Kristján fjallaði í ræðu sinni um tvo möguleika á að bregðast við þessum vanda. Annars vegar mætti hætta veiðum upp úr miðju næsta ári og láta flotann liggja til áramóta. Þessa leið taldi Kristján ekki færa af atvinnuástæðum.

Hin leiðin væri sú að stöðva hluta flotans strax í byrjun ársíns 1976 og dreifa í þess stað veiðunum yfir allt árið til að jafna atvinnuna. Taldi Kristján þessa leið þjóðhagslega hagkvæmarí, þótt hún væri örðug í framkvæmd.

Í þessari róttæku hugmynd Kristjáns felst í rauninni ekki annað en viðurkenning á þeirri staðreynd, að við verðum framvegis að fara hóflega að fiskistofnunum til þess að geta haft af þeim hag um alla framtíð. Hrikalegt vandamál kallar á róttæka lausn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Grautarfrumvarp.

Sjaldan hefur ráðleysi ríkisstjórnarinnar komið betur fram en í tillögum hennar um breytingar á tryggingalögum, sem lagðar voru fram á Alþingi í fyrradag. Þessar tillögur eru hin mesta grautargerð og eru raunar lagðar fram til að villa um fyrir þjóðinni.

Meginatriði frumvarpsins er, að 1200 milljóna kostnaður víð rekstur sjúkrahúsa er fluttur frá ríkinu yfir til sveitarfélaganna. Fjármálaráðherra nær niðurstöðutölum fjárlaga niður um þessa upphæð, en rekstur hins opinbera minnkar ekki hið minnsta. Þetta bókbaldsbrask er framkvæmt til að leyna því, hve gersamlega landsfeðrunum hefur mistekizt að halda fjárlögunum i skefjum.

Enda leiðir frumvarpið til hækkunar útsvara um einn tíunda hluta. Það er sem sagt enn einu sinni verið að leggja nýja skatta á þjóðina til að standa undir hríðvaxandi bákni hins opinbera, einmitt þegar allir aðilar, nema auðvitað báknið, verða að draga saman seglin.

Um þessar mundir er unnið að endurskoðun tryggingalaganna. Endemisfrumvarp ríkisstjórnarinnar er ekki í neinu samræmi við þá endurskoðun. Hvað tryggingar snertir er fmmvarpið hreint sprikl út i loftið, enda er viðurkennt, að það sé aðeins samið til bráðabirgða.

Eitt atriði er samt gott í frumvarpinu. Það gerir ráð fyrir raunhæfari greiðslum sjúklinga fyrír lyf og læknisaðstoð. Samkvæmt því eiga viðtöl við sérfræðinga og röntgengreiningar að kosta 600 krónur í stað 200 og 300 króna. Og lyf eiga að kosta 300 og 600 krónur í stað 200 og 400 króna.

Frumvarpið er ekki i neinu samhengi við tilraunir til að koma á skýrari verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Að þeim málum er unnið á öðrum vettvangi og réttilega stefnt að því að auka verksvið sveitarfélaga á kostnað ríkisins á þann hátt, að heilir málaflokkar séu færðir á milli, einkum þeir málaflokkar, er nú fara bil beggja.

En frumvarpið stefnir hins vegar að aukinni grautargerð ríkis og sveitarfélaga. Það ætti því ekki að koma neinum á óvart, að ríkisstjórnin hefur ekki haft nein samráð um málið við samtök sveitarfélaganna. Útsvarshækkunin er því ekki á ábyrgð sveitarfélaganna, sem ekki voru spurð ráða, heldur ríkisstjórnarinnar einnar.

Málið virðist unnið i megnasta æðibunugangi og tekið til umræðu á Alþingi um leið og það er lagt fram. Þingmenn fá því ekkert tækifæri til að kynna sér málið, enda þolir það enga skoðun. Trúlega er manndómur þingmanna ríkisstjórnarinnar svo lítill, að þeir þora ekki að standa gegn fáránlegu frumvarpi, sem verið er að keyra ofan í þá í einum grænum.

Það er leiðinlegt, að einmitt þessi ríkisstjórn skuli telja sig þurfa á að halda slíkum blekkingum, sem felast í tryggingafrumvarpinu. Þetta er smánarleg frammistaða, sem verður lengi í minnum höfð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Nýr leikur í pólitíkinni.

Kjarasamningar renna yfirleitt út um áramótin. Viðræður Alþýðusambands og Vinnuveitendasambands Íslands eru að komast i fullan gang. Fulltrúar launþega hafa lagt fram stefnu sína í þessum víðræðum. Þar kemur fram fullur skilningur á ástandi þjóðarhags og engin tilraun gerð til að koma ríkisstjórninni illa.

Morgunblaðinu og Vísi nægir ekki þessi hógværð og ábyrgðartilfinning fulltrúa launþega. Þau hafa byrjað árásir úr launsátri á þessa menn, væntanlega í þeim tilgangi að gera þá meyrari og meðfærilegri í samningunum. Árásírnar felast i tilraunum blaðanna til að kenna Hermanni Guðmundssyni í Hlíf og öðrum forustumönnum launþega í bankaráði Alþýðubankans um vandræði bankans.

Allir vita, að stjórnir fyrirtækja eru yfirleitt fremur áhrifalitlar og að framkvæmdastjórar ráða oftast öllu. þetta gildir líka um valdahlutföll bankaráða og bankastjóra. Bankaráðin koma saman af og til og fá skýrslur um útlánaflokkun og ýmsar almennar upplýsingar, en vita næsta lítið um tryggingar einstakra viðskiptamanna.

Formlega séð eiga bankaráðin að líta eftir rekstri bankanna. En þetta verkefni hefur í raun færzt í hendur Seðlabankans, sem hefur komið sér upp bankaeftirliti. Og það eru einmitt bankaeftirlit Seðlabankans og bankaráð Alþýðubankans, sem standa nú sameiginlega að tilraunum til að lagfæra rekstur Alþýðubankans.

Bankaráðíð hefur gegnt skyldu sinni með því að óska eftir opinberri rannsókn málsins. Það hefur líka gegnt skyldu sinni gagnvart umbjóðendum slnum, eigendum bankans, með því að ræða málið við fulltrúa launþegasammkanna og viðhalda trausti þeirra á bankanum. Samtökin hafa samþykkt að fylkja sér um bankann og auka hlutafé hans um 60 milljónir.

Í ljósi þessa virðist nokkuð langsótt að kenna bankaráði Alþýðubankans um mistökin í rekstri hans. Tilgangur árása Morgunblaðsins og Vísis á forustumenn launþega í ráðinu virðist vera sá að koma því á framfæri, að þeir hafi lítið vit á rekstri og fjármálum. Eðlileg afleiðing af slíku væri sú, að ekki bæri að taka mark á skoðunum þeirra á greiðslugetu atvinnuveganna.

Einnig má með slíkum árásum koma því inn hjá almenningi, að í röðum forustumanna launþegasamtakanna séu hálfgerðir misindismenn, sem séu meðsekir um fjármálaóreiðu og þar með siðferðilega ekki bærir um að veita launþegum forustu í kjarasamningum.

Almenningurer orðinn mjög þreyttur á fjármálaspillingu og annarri spillingu í landinu. Menn vilja hreinsa til og bæta siðferðið á þessu sviði. Þessi heilbrigðu viðhorf er unnt að misnota með upplognum ásökunum í trausti þess, að almenningur hafi tilhneigingu til að trúa öllu illu um áhrifamenn.

Í þessu tiltekna efni er málatilbúnaður of langsóttur til þess, að hann megni að grafa undan forustumönnum launþega. En það gefur okkur tilefni til að vara okkur á tilraunum í framtíðinni til að misnota siðgæðisvitund okkar með því að bera rangar spillingarsakir á menn. Ýmsir munu verða til þess að reyna slíkan leik.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið