arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Á réttri leið

Franska byltingin er enn að gerast. Þótt slagorð hennar hafi reynzt hræsnisfull á stundum, er staðreyndin þó sú, að efnahagslegt og félagslegt jafnrétti er að eflast, að menningarlegt og persónulegt frelsi er að magnast, og að þátttaka almennings í stjórnmálaákvörðunum er að aukast.

Valdið í þjóðfélaginu er nú almennt talið upprunnið hjá almenningi, en ekki hjá þjóðhöfðingjanum eða hinum sterka. Vald laganna hefur tekið við af persónulegu valdi. Jafnréttisþjóðfélag hefur tekið við af stéttaþjóðfélagi.

Við vitum, að lýðræðiskerfi okkar skortir í sumum tilvikum innihald. En aðstaða okkar sem borgara lýðræðisríkis er gerólík aðstöðu þegnanna í Chile, Sovét og Spáni. Hægri menn geta því rólegir yppt öxlum, þegar spámaður vinstrimanna, Herbert Marcuse, segir,að frjálslyndur kapítalismi sé verri en fasismi. Hann gleymdi nefnilega að ráðfæra sig við þá Ítali, sem muna eftir Mussolini.

Reynslan hefur sýnt, að sovézka byltingin, kínverska byltingin og kúbanska byltingin voru aðeins hliðarspor. Samþjöppun alls valds í höndum fámennisstjórnar vísar ekki veginn fram á leið heldur aftur til miðalda.

Þar sem pólitískt, efnahagslegt, hernaðarlegt, tæknilegt, lagalegt, menningarlegt og upplýsingalegt vald er á einni hendi, er ekki til nein gagnrýni. Hún er hins vegar til á Vesturlöndum, þar sem einstaklingurinn er borgari en ekki þegn.

Menn greinir á um, hvort gamla, franska byltingin sé að ná meiri árangri á Norðurlöndum, í Vestur-Þýzkalandi eða í Bandaríkjunum. Norðurlandabúar hafa lengi talið sig hafa vinninginn, en ýmis teikn eru um, að Bandaríkjamenn séu að fara fram úr þeim.

Í Bandaríkjunum er suðupottur framfaranna, meðan Norðurlandabúar eru að flækjast inn á hliðarspor ríkisdýrkunar, ekki einungis í efnahagsmálum, heldur einnig í fjölmiðlun.

Ekkert þjóðfélag býr við jafn skarpa innri gagnrýni og bandarískt þjóðfélag. Um þetta geta menn sannfærzt með því að bera bandaríska fjölmiðla saman við fjölmiðla annarra Vesturlanda. Hinir fyrrnefndu bera af eins og gull af eiri.

Í tækniheimi nútímans getur ekkert hagkerfi staðizt, ef borgararnir hafa ekki aðstöðu til og vilja til að gagnrýna kerfið og endurnýja það. Þess vegna er sovézka hagkerfið sérhæft hernaðarkerfi, sem lifir á vestrænum uppgötvunum og getur ekki staðið á eigin fótum.

Við sjáum umhverfis okkur á Vesturlöndum, að stjórnmálalegt lýðræði er smám saman að leiða til efnahagslegs lýðræðis. Þessi þróun gerist ekki í ríkjum alræðis og fámennisstjórna. Þessi þróun gerist ekki heldur í ríkjum þriðja heimsins, sem eru flest brennd marki einræðis, þjóðernishroka, sósíalisma, spillingar og skorts á sjálfsgagnrýni.

Borgaraleg hugsun kann að vera á undanhaldi í heiminum. Samt blómstrar hún á Vesturlöndum Þar er franska byltingin enn að gerast. Við skul um njóta hennar, meðan hún endist.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Auga fyrir auga?

Um nokkurt skeið hefur verið löndunarbann á íslenzkum ísfiski í Vestur-Þýzkalandi og sérstakir hefndartollar á íslenzkum sjávarafurðum í löndum Efnahagsbandalags Evrópu. Vesturþýzk stjórnvöld eiga frumkvæðið að þessum ofríkisaðgerðum og stjórnvöld annarra ríkja Efnahagsbandalagsins eru að sjálfsögðu samábyrg.

Við höfum ekki vakið nægilega athygli á þessum dæmigerða bulluskap stórvelda. Ferð Ólafs Jóhannessonar viðskiptaráðherra til Genfarfundar Fríverzlunarsamtakanna bætti nokkuð úr skák og færði þetta vandamál nær sviðsljósinu.

Í framhaldi af þessu hefur dagblaðið Tíminn hreyft því í leiðara, að hugsanlega gætu Íslendingar komið upp sérstökum tolli á vesturþýzkar vörur sem eins konar svari við löndunarbanninu og frumkvæði Þjóðverja að hefndartollum bandalagsins.

Slík gagnaðgerð af okkar hálfu kemur að sjálfsögðu sterklega til greina. Einnig mætti athuga möguleika á hreinu löndunarbanni hér á einhverjum vesturþýzkum vörum.

Slíkar aðgerðir mundu að vísu ekki skipta Þjóðverja neinu efnahagslegu máli. En þær mundu hafa táknrænt gildi og vekja athygli umheimsins á viðskiptastríði Vestur-Þýzkalands gegn okkur.

Sem betur fer veldur löndunarbann Þjóðverja okkur ekki neinu efnahagslegu böli vegna nægra markaða annars staðar. En söm er gerðin eigi að síður og vel þess virði, að bent sé á hana með eftirminnilegum hætti.

Miklu alvarlegri eru hefndartollar Efnahagsbandalagsins, er valda okkur tjóni, sem nemur hundruðum milljóna króna á ári hverju. Við þurfum því líka að kanna möguleika á gagnaðgerðum á því sviði.

Tíminn varpaði fram í umræddum leiðara þeirri hugmynd, að Íslendingar riftu fríverzlunarsamningnum við Efnahagsbandalagið. Þá hugmynd má gjarna kanna til hlítar, þótt líklegt sé, að í ljós komi, að jákvæðu hliðarnar á samstarfinu við bandalagið séu þyngri á metunum en neikvæðu hliðarnar.

Hins vegar kann að vera unnt að koma upp hliðstæðum hefndartollum gagnvart mikilvægum útflutningsvörum ríkja Efnahagsbandalagsins og þeir hafa gagnvart okkar mikilvægustu útflutningsafurðum.

Í heild má segja, að tímabært sé fyrir okkur að endurskoða stöðu okkar í fjölskyldu Evrópuþjóðanna. Senn liður að útfærslu efnahagslögsögu okkar í tvöhundruð mílur. Sú útfærsla getur hæglega leitt til þess, að nýjar ofríkishugmyndir komist á kreik meðal stóru bræðra okkar í Evrópu.

Við þurfum því í auknum mæli að minna umheiminn á óviðurkvæmilega framkomu stóru bræðranna gagnvart okkur og þurfum í því skyni að beita þeim aðferðum, sem bezt henta á hverjum tíma. Vel getur verið, að kominn sé tími til að beita róttækari aðferðum en við höfum hingað til beitt.

Sértollar og innflutningsbann eru aðgerðir, sem koma til greina og kanna þarf í fullri alvöru.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ekki svo með öllu illt

Þeir eru búnir að semja, þrátt fyrir alla bölsýnina, sem ríkt hefur undanfarna daga. Allsherjarverkfallið kemur að vísu til framkvæmda, en einungis í einn dag. Ótti manna við margra vikna verkfall hefur reynzt ástæðulaus.

Sáttanefndin og samninganefndirnar eiga mikinn heiður skilið. Þær hafa barið saman samkomulag á örfáum dögum, þótt bilið milli deiluaðila hafi fram á síðustu stund verið breiðara en dæmi eru um á undanförnum árum.

Að sjálfsögðu lækna samningarnir ekki öll mein. Atvinnurekendur ern fremur svartsýnir. Spurningin er um hægan eða skjótan dauðdaga þeirra, sagði einn fulltrúa þeirra í gær. Ef þetta er rétt, hafa þeir valið hægan dauðdaga með því að semja.

En hvað var hægt að gera? Öllum mátti vera ljóst, að slagorðið um, að afkoma heimilanna væri í hættu, átti fullan rétt á sér. Og afkoma fyrirtækjanna varð að víkja fyrir afkomu heimilanna, af því að samningar eru pólitík.

Þessi síðasti og versti galli samninganna kemur meðal annars fram í því, að ríkisstjórnin hefur neyðzt til að ábyrgjast fast verð á landbúnaðarafurðum. Hún hefur tekið að sér að sjá um, að niðurgreiðslur verði auknar með sama hraða og Parísarhjól verðbólgunnar.

Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um þetta efni er talin vera lykillinn að því, að unnt reyndist að brúa hið breiða bil, sem var milli deiluaðila. Það er slæmur fyrirboði, að samningarnir skuli þurfa að byggjast á efnahagslega rangri ákvörðun stjórnvalda.

Nú lendir þjóðin í hinu gamla og sígilda dæmi, að kjörin breytast eftir allt öðrum lögmálum en samningar gera ráð fyrir. Það skiptir ekki máli, hvort samið hefur verið um hæstu krónutölu, sem um getur í samningum, eins og forseti Alþýðusambandsins talar um.

Krónan hefur lag á að skreppa saman eftir þörfum. Hún skrifar ekki beinlínis undir samningana, þrátt fyrir öll vísitöluákvæði. Hún hagar sér eftir sambandi þjóðartekna og launakjara á hverjum tíma og lætur enga pólitík hafa áhrif á sig.

Samningarnir byggjast á pólitísku mati sáttanefndar á möguleikum aðstöðunnar eins og hún er núna. Á þessum grundvelli var unnt að berja saman samninga. En efnahagslegur grundvöllur samninganna er enginn.

Réttmætt væri, að samninganefndirnar tækju sig saman um að leggjast á bæn og biðja fyrir fiskverðinu í Bandaríkjunum. Þar er að sjálfsögðu prófsteinninn á, hvort samningarnir eru alvörusamningar eða gervisamningar. Því miður fer verðið þar lækkandi á sama tíma og samningamenn skemmta sér við hæstu krónutölur í manna minnum. Þeir hafa ekkert lært og engu gleymt.

Allt þetta nöldur er þó lítils virði í ljósi þess, að vinnufriður ríkir. Hjól atvinnulífsins snúast alténd, þótt smurninguna skorti. Frestur á illu hefur náðst. Betra er að spila upp á lukkuna en að spila alls ekki. Biðskák er betri en töpuð skák.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Veikar vonir en vonir samt

Allsherjarverkfallinu hefur verið frestað um tvo daga. Þessi frestun er mikilvægasti árangurinn í samningalotunni, sem staðið hefur að undanförnu.

Mikilvægið felst ekki í lengd frestsins. Augljóst er, að tveir dagar gefa lítið svigrúm. Reynslan sýnir, að allsherjarsamningar eru of þungir í vöfum fyrir slíkan frest.

Þegar óformlegt samkomulag hefur náðst, getur það tekið tvo eða jafnvel þrjá daga að ganga frá öllum hliðaratriðum, vélritun ótal gagna og endanlegri afgreiðslu á félagsfundum. 0g í morgun hafði ekkert óformlegt samkomulag náðst, 40 stundum fyrir verkfall, svo að þjóðin er ekki enn búin að bíta úr nálinni.

Samkomulagið um frestunina er fyrst og fremst mikilvægt vegna andans,sem í því felst. Samkomulagið er eins konar friðaryfirlýsing, skilaboð til þjóðarinnar um, að samningsaðilar vilji halda sáttastefnu á lofti.

Sáttanefnd ríkisstjórnarinnar hefur lagt fram nokkuð óljósar hugmyndir um lausn deilunnar. Greinilegt er, að báðir aðilar eru óánægðir með þessar hugmyndir. Menn Alþýðusambandsins telja þær ganga of skammt og menn Vinnuveitendasambandsins telja þær ganga of langt.

En báðir aðilar telja þó felast í þeim umræðugrundvöll og það skiptir mestu máli. Þannig hafa viðhorfin í deilunni gerbreytzt á örskömmum tíma eftir langt og árangurslaust þóf.

Framsetning sáttahugmyndanna, viðurkenningin á þeim sem umræðugrundvelli og tveggja daga frestun verkfallsins hafa breytt algeru vonleysi í veikar vonir.

Hugsanlegt er, að óformleg niðurstaða náist í dag eða á morgun. Ef það yrði upp á teningnum, er ekki fráleitt að búast við, að verkfalli verði enn frestað, meðan verið er að ganga frá gögnum, undirrita þau og greiða atkvæði um þau í hinum einstöku félögum.

Ef slík niðurstaða næst ekki í dag eða á morgun, er fresturinn aðeins gálgafrestur. Þá skellur verkfallið á með fullum þunga næstu nótt og stendur ekki skemur en verið hefði án frests.

Vonandi þurfum við ekki að þola þann hrapallega endi á hinni góðu skorpu, sem verið hefur í viðræðunum undanfarna tvo daga. Öll þjóðin er í andanum með sáttanefnd og samningamönnum og á ekki aðra ósk heitari en þá, að þeim auðnist að finna gagnvegi til sátta þegar á þessum degi.

Togaraverkfallið eitt hefur valdið þjóðfélaginu gífurlegu tjóni og orsakað atvinnuleysi og peningaleysi mikils fjölda alþýðufólks. Tjónið af því er samt ekki nema brot af því tjóni, sem allsherjarverkfall mundi valda.

Á tímum minnkandi þjóðartekna hefur þjóðin enn síður en ella efni á að sólunda fjármunum sínum í verkföll. Samningamenn verða því að sjá til þess strax í dag, að til verkfalls komi ekki.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hátíðisdagar og harmdagar

Karl sextándi, konungur Svíþjóðar, er kominn til Íslands í opinbera heimsókn við sérkennilegar aðstæður, allsherjarverkfall. Leiðinlegt er, að hátíðisdagar heimsóknar og harmdagar verkfalla skuli fara saman, en um leið er það lærdómsríkt.

Íslendingar hafa áratugum saman sótt dýrmæta reynslu til höfuðþjóðar norræns samstarfs, Svía. Í lagasetningu okkar hefur oft verið tekið mið af sænskum fyrirmyndum. Háskólamenn okkar hafa margir hverjir sótt þekkingu sína til Svíþjóðar. Og sænsk bókmenntaáhrif hafa verið mikil hér á landi.

Eitt höfum við þó aldrei getað lært af Svíum og það er meðferð vinnudeilna. Þar í landi eru verkföll svo að segja óþekkt fyrirbæri, eins og raunar í tveimur öðrum mestu auðþjóðum heims, Sviss og Vestur-Þýzkalandi.

Þjóðir þessara landa eru auðugar vegna almenns skilnings á lögmálum markaðshagkerfisins, þar á meðal skilnings á þeirri staðreynd, að verkföll eyða þeirri köku, sem um er deilt. Svíar, Svisslendingar og Vestur-Þjóðverjar telja óhugsandi, að samgöngur á láði, í lofti og á legi stöðvist, að mjólk sé hellt niður og tún veslist upp af áburðarleysi, svo að dæmi séu nefnd.

Þótt íslenzkir verkalýðsforingjar setji upp alvörusvip og segist vera seinþreyttir til vandræða, sýnir reynslan samt, að þeir nota verkfallsvopnið í óhófi, svo að ekki sé meira sagt.

Kaupskiptaflotanum er haldið í höfn langtímum saman vegna samúðarverkfalls fámennrar stéttar um borð, vélstjóra. Samúðarverkfallið, sem hætti í gær, er gott dæmi um skeytingarleysi, skilningsleysi og ábyrgðarleysi íslenzkra kjaradeilna.

Verkfallið í Áburðarverksmiðjunni.var annað slíkt dæmi, er tiltölulega fámennur hópur hugðist leggja í rúst afkomu bændastéttarinnar í landinu, að því er virðist af fullkomnu samvizkuleysi.

Í allsherjarverkfallinu í fyrra lá í loftinu, að verkalýðsforingjum þætti gaman að lifa. Þeir voru allt í einu orðnir miðpunktar þjóðfélagsins og sneru ráðherrum vinstristjórnarinnar í kringum sig eins og skopparakringlum.

Nú hefur allsherjarverkfall verið boðað á miðnætti í nótt. Virðist enginn mannlegur máttur geta hindrað það, enda ber mikið á milli sjónarmiða deiluaðila.

Vandi þeirra er sá, að af hinni umdeildu köku eru aðeins eftir ruður af veisluhöldum ríkisvalds og forréttindahópa þjóðfélagsins. Þessir aðilar þykjast þurfa að halda sínu, þótt þjóðartekjurnar fari ört minnkandi.

Yfirbygging þjóðfélagsins, samneyzlan og gjafasjóðakerfi forréttindahópanna er heimilum og atvinnuvegum of þung byrði á tímum minnkandi þjóðartekna. Þess vegna er hvort tveggja að gerast í senn, að afkoma heimilanna og fyrirtækjanna er í hættu. Hvorugur aðilinn getur leyst sín mál á kostnað hins. Og allra sízt með verkföllum og verkbönnum, sem eru punkturinn yfir i-inu í feigðarflani þjóðarinnar.

Við komu Karls sextánda Svíakonungs skulum við minnast hinnar skynsömu þjóðar hans og óska þess, að um síðir fáum við lært af henni skynsamlega meðferð vinnudeilna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Stríðið um ruðurnar

Íslenzka efnahagskerfið er samfelld brosgretta, svo sem fram kemur í nýjustu spá Þjóðhagsstofnunarinnar um skiptingu þjóðartekna á þessu ári.

Meðan launþegar og atvinnurekendar eru látnir berjast um ruður, hirðir ríkisvaldið beztu bitana til að geta þjónustað með óbreyttum hætti helztu forréttindahópa þjóðfélagsins.

Þjóðhagsstofnunin gerir ráð fyrir, að 11% minnkun þjóðartekna á þessu ári komi að fullu niður á launþegum og atvinnuvegum. Einkaneyzla heimilanna á að minnka um 11%, íbúðabyggingar um 5% og fjárfestingar atvinnuveganna um 12%.

Hins vegar á ríkið ekki að taka neinn þátt í þessu hrikalega böli. Samneyzlan, sem er fínt orð yfir ríkisreksturinn, á að haldast óbreytt. 0g opinberar framkvæmdir eiga að aukast um hvorki meira né minna en 10% á þessum síðustu og verstu tímum.

Að sjálfsögðu nær þetta ekki nokkurri átt, þegar allt er að fara á hvolf í efnahagslífinu. Ástandið er þannig, að afkoma atvinnuveganna er í hættu, þótt engar launahækkanir verði, og að afkoma heimilanna er í hættu, þótt einhverjar launahækkanir verði.

Svo virðist þó sem lofaður niðurskurður ríkisútgjalda um 3,5 milljarða sé inni í dæmi Þjóðhagsstofnunarinnar. En hvar sér þessa niðurskurðar stað, þegar heilir fimm mánuðir eru liðnir af árinu? Það er örugglega ekki enn búið að spara einn tíunda hluta þessarar upphæðar.

Ríkisbáknið virðist gína yfir meiru og meiru, hvort sem vinstri eða hægri ríkisstjórnir eru við völd. Allar eru þær fangar þrýstihópanna, sem eru óseðjandi, hvernig sem allt veltur í efnahagslífinu.

Landbúnaðurinn þarf sína milljarða, meðan launþegar og atvinnurekendur berjast af heift um ruðurnar. Byggðastefnan þarf sína milljarða, meðan verkföll leggja efnahag Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis í rúst.

Ríkisvaldið er ósjálfbjarga í klóm voldugustu þrýstihópanna og neyðist stöðugt til að magna hið hátimbraða forréttindakerfi, sem hvílir á herðum atvinnuvega og launþega.

Það er ekki von, að vel fari, þegar verulegur hluti alls fjármagns í landinu er sogaður inn í gjafasjóðakerfi forréttindagreinanna, meðan biðstofur bankanna eru fullar af atvinnurekendum og heimilisfeðrum, sem eru að fara á höfuðið.

Vísir hefur nokkrum sinnum bent á það í vor, að verðmætabrennslan í efnahagslífi okkar á ekki sinn líka í nálægum.löndum. Nú er einmitt rétti tíminn til að benda á þetta, þegar allir sjá, að meira en lítið er athugavert við efnahagskerfið.

Hið rotna fjármagnsfyrirgreiðslukerfi ríkisins á verulegan þátt í þeirri sjálfheldu, sem er í viðræðum deiluaðila vinnumarkaðarins. Launþegar og atvinnurekendur hafa einfaldlega ekki um neitt að semja nema ruður, því að ríkið er þegar búið að hirða lungann úr fjármagni landsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Allir geta tapað í senn

“Afkoma heimilanna er í hættu” hafa margir sagt að undanförnu. Þetta orðalag sýnir, hve alvarlegum augum fólk lítur á kjaraskerðinguna, sem það hefur orðið að þola undanfarið ár.

Þetta sjónarmið á verulegan þátt í að gera stjórnarandstæðingum kleift að beita Alþýðusambandinu af óvenjulegri hörku í kjarasamningunum, sem nú standa yfir. Þess vegna er almennt búizt við allsherjarverkfalli um miðja næstu viku.

Samt eru lífskjör hinna verst launuðu ekki lakari en þau voru fyrir hálfu öðru ári og lífskjör hinna bezt launuðu ekki lakari en þau voru fyrir tveimur-þremur árum. Töldust þau lífskjör þó nokkuð góð í samanburði við lífskjör fyrri ára.

Þetta eru staðreyndir, sem dyljast mönnum um þessar mundir af eðlilegum ástæðum. Neyzluvenjur eru stöðugt að breytast, lífskjarakröfurnar að aukast. Menn reka sig stöðugt á, að þeir eiga erfitt með að laga sig að samdrætti lífskjara, þótt þeir hafi vel komizt af á slíkum lífskjörum fyrir hálfu öðru ári.

Hitt viðurkenna menn, að þjóðarbúið hefur orðið fyrir óvenjulegum áföllum á undanförnum mánuðum. Verðlag útflutningsafurðanna hefur að meðaltali lækkað á sama tíma og verðlag innfluttrar vöru hefur hækkað.

Viðskiptakjörin hafa því versnað hrapallega. Hallinn á viðskiptajöfnuðinum gagnvart útlöndum varð hvorki meira né minna en 15,5 milljarðar króna í fyrra. Við fjárfestum of mikið og höfðum of mikla einkaneyzlu og samneyzlu, sem þessari upphæð nam.

Þetta líf um efni fram var annars vegar greitt með því að tæma digran gjaldeyrisvarasjóð og hins vegar með erlendu lánsfé. Nú er ekki lengur hægt að tæma tóman sjóð. Og möguleikar okkar til lántöku erlendis eru óðum að þverra.

Sama óheillaþróunin hélt áfram fyrstu þrjá mánuði þessa árs. Í apríl gerðist það loks, að jafnvægi náðist milli útflutnings og innflutnings. Þá loks komst þjóðarbúið á kjöl.

Hinir svartsýnu segja, að skýringin á góðum árangri í apríl sé óvenju mikill útflutningur á loðnuafurðum. En hinir bjartsýnu segja, að lífskjörin séu komin niður á það stig, að við lifum ekki lengur um efni fram.

Ef fyrri skýringin er rétt, er fokið í flest skjól og framundan er efnahagsleg og þjóðfélagsleg upplausn. Ef síðari skýringin er rétt, getum við vonað, að lífskjörin fari senn að batna.

Auðveldasta leiðin til að bæta lífskjörin er að draga úr samneyzlu og fjárfestingu og leggja meira í einkaneyzlu, meðan ófremdarástandið í viðskiptakjörunum varir.

Þegar líður á árið höfum við ástæðu til að vona, að ný efnahagsþensla í Bandaríkjunum muni smám saman leiða til hækkunar á verðlagi fiskafurða okkar.

Sennilega getur Alþýðusambandið knúið með verkföllum fram kauphækkanir í þessum mánuði. En slíkir samningar yrðu sama vitleysan og samningarnir í fyrra. Viðskiptajöfnuðurinn gagnvart útlöndum mundi aftur sporðreisast með nýjum gengislækkunum og endurtekningu á geðveikis-verðbólgu undanfarinna ára. Allir mundu tapa á slíku.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Margir reynast löghlýðnir

Alþýðuflokkurinn hefur nú séð eftir aðild sinni að yfirlýsingu stjórnarandstöðuflokkanna um “að lýsa fyllsta stuðningi við samþykkt stjórnar Alþýðusambandsins … og viðbrögð verkafólks í Sementsverksmiðju, Áburðarverksmiðju og Kísiliðju”.

Í leiðara Alþýðublaðsins í morgun segir, að með þessu hafi ekki átt að hvetja til lögbrota. Blaðið segir, að lagagildi bráðabirgðalaganna verði ekki dregið í efa. Og það segir Alþýðuflokkinn vera eftir sem áður lýðræðislegan flokk, sem virði lög í hvívetna.

Það er virðingarvert, þegar augu manna opnast fyrir því, að þeir eru komnir út á hálan ís, þegar pólitísk ávinningsvon leiðir þá út í meðmæli með brotum á stjórnarskrá, lögum og siðvenjum þjóðarinnar.

Skammarlegri eru þau viðbrögð, sem á síðari stigum málsins hafa komið fram hjá forstöðumönnum Alþýðusambandsins og endurspeglast í leiðara Alþýðublaðsins í morgun, að kenna starfsfólkinu um lögbrotin og segja það hafa “sem einstaklingar” neitað að mæta til vinnu.

Að sjálfsögðu eru það fyrst og fremst forustumenn Alþýðusambandsins, sem eru ábyrgir fyrir lögbrotunum. Ekkert gerðist, fyrr en þeir voru búnir að semja og birta harðorða yfirlýsingu, þar sem starfsfólkið var hvattog knúið til að brjóta lögin.

Síðan hlaupa þessir forustumenn í felur, neita félagslegri ábyrgð og benda á “einstaklinga”, sem hafi neitað að mæta til vinnu.

Þessir hringsnúningar forustu Alþýðusambandsins minna á mismunandi skoðanir forseta þess, Björns Jónssonar, á bráðabirgðalögum um kjaramál. Þegar hann er í stjórnaraðstöðu kallar hann slík lög “smekksatriði”, en í stjórnarandstöðu kallar hann þau “einstakt ofbeldi” og “svívirðilega árás”.

Staðreyndin er sú, að forustumenn Alþýðusambandsins og stjórnarandstöðuflokkanna töldu sig geta slegið pólitískar keilur út á megna óánægju almennings með kjararýrnun undanfarinna mánaða.

Um helgina kom hins vegar í ljós, að mikill fjöldi manna gerir heilbrigðan greinarmun á heiðarlegri kjarabaráttu og lögbrotum. Þetta kom m.a. fram í, að dæling hófst hjá Kísiliðjunni um hádegi á sunnudag í trássi við vilja og fyrirmæli Alþýðusambandsins.

Þegar lögbrotastefnan var farin að gliðna með þessum hætti, dró forusta Alþýðusambandsins í land og lét kyrrt liggja, þótt starfsfólk verksmiðjanna yrði boðað til afgreiðslustarfa á mánudagsmorgni.

Opnunin á afgreiðslum verksmiðjanna leiddi til þess, að unnt var að hefja samningaviðræður á nýjan leik. Þeim viðræðum hefur síðan verið haldið ósleitilega áfram og gætir vaxandi bjartsýni á, að frjálst samkomulag geri bráðabirgðalögin óþörf. En ein greinlaganna fjallar einmitt um,að þau falli úr gildi, ef deiluaðilar komast að samkomulagi.

Opnun afgreiðslanna hefur bægt áburðarskorti frá mörgum bændum og dregið verulega úr stórtjóni því, sem verkfallið var farið að valda landbúnaðinum. Því miður er ekki unnt að segja hið sama um byggingaiðnaðinn, því að mjög lítið var til af sekkjuðu sementi. Enn blasir því við vaxandi atvinnuleysi í byggingaiðnaði.

Jónas Kristjánsson

Vísir