arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Valtur geislabaugur

Þingflokkur Alþýðuflokksins er stóra spurningin í upphafi nýs kjörtímabils. Menn spyrja, hverjir séu allir þessi nýju menn, sumir hverjir óþekktir, og hvernig muni þeir standa sig.

Aðeins tveir af fjórtán sátu á síðasta þingi, Benedikt Gröndal og Sighvatur Björgvinsson. Þar af er annar, Sighvatur, í hinni órólegu deild ungu manna flokksins.

Aðeins fjórir af fjórtán eru komnir á miðjan aldur eða lengra. Auk Benedikts eru það Bragi Sigurjónsson, Björn Jónsson og Magnús H. Magnússon, allt kunnir stjórnmálamenn. Enginn þeirra er óskrifað blað, enda munu þeir engu bylta.

Vegna veikinda Björns Jónssonar er líklegt, að fimmti maður á landslista flokksins, Ágúst Einarsson úr Suðurlandskjördæmi, setjist um tíma í þingstól á næsta hausti. Verður hann þá ellefti ungi maður Alþýðuflokksins á þingi.

Þjóðin hefur margoft séð unga menn fara á þing með þungan farangur vona og loforða. Hún hefur séð þá koðna niður í meðalmennsku og spillingu alþingis og samlagast bitlingasjúkum kerfisþrælum. Hví skyldi það ekki einnig gerast nú?

Ef til vill er auðveldara fyrir tíu eða ellefu menn að ryðjast saman inn á alþingi. Kannski getur stærð hópsins gert ungu mennina ónæma fyrir ljúfum kerfisgufum alþingis. Þar höfum við nokkra von.

Því má ekki heldur gleyma, að þessir menn vita, að þá hefur borið inn á þing með risahárri öldu andúðar Íslendinga á öllu braskinu hjá flokkunum, sem hefur gert stjórnmál að skammaryrði í íslenzku.

Þeir vita, hvaða vonir eru bundnar við þá hjá þúsundum lausbeizlaðra kjósenda. Þeir vita, að þeir geta fallið næst, ef þeir bregðast óskum kjósenda um siðvædd stjórnmál og heilbrigt efnahagslíf.

Athyglisvert er að sjá gamlan og fremur óprúttinn stjórnmálaref, Benedikt Gröndal, taka forustu fyrir þessu nýja liði. Draga má í efa, að hann hafi nægan innri styrk til að bera þá ábyrgð. Og um fram allt er nauðsynlegt, að ungu mennirnir hafi á refnum strangar gætur.

Hætturnar steðja að ungu mönnunum úr öllum áttum. Þeir eru tiltölulega lítið reyndir og sumir jafnvel trúgjarnir og fullir óskhyggju. Fæstir hafa þeir næga þekkingu til að bera á viðfangsefnum alþingismanna, einkum þar sem mest á reynir, í efnahagsmálunum.

Alþýðubandalagið mun í samstarfi við Alþýðuflokkinn leggja höfuðáherzlu á að grafa hægt og sígandi undan siðferðisstoðum flokksins og gera þingmenn hans að fífli, svo að unnt verði að kála þessum helzta keppinaut bandalagsins í næstu kosningum.

Sjálfstæðisflokkurinn mun reyna hið sama, ef það verður hlutskipti hans að stjórna með Alþýðuflokknum. En hann mun gera það á öðrum forsendum en Alþýðubandalagið. Hann mun reyna að gera nýju Alþýðuflokksmennina að góðum strákum í bræðralagi strákanna um auð og völd.

Vegna alls þessa er hinum nýju þingmönnum Alþýðuflokksins mikill vandi á höndum. Ef þeir standa sig vel, hafa þeir gert Alþýðuflokkinn að varanlegum höfuðflokki. Geri þeir það ekki, fellur af þeim geislabaugurinn og flokkurinn fellur aftur í svaðið til smáflokkanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tveir formenn segi af sér

Undir forustu Ólafs Jóhannessonar hefur Framsóknarflokkurinn tapað nærri þriðjungi af fylgi sínu og undir forustu Geirs Hallgrímssonar hefur Sjálfstæðisflokkurinn tapað nærri fjórðungi af fylgi sínu.

Þessi útreið nálgast hrun. Í nágrannalöndum okkar mundi hún leiða til þess, að Ólafur og Geir segðu af sér formennsku í flokkum sínum í því skyni, að nýir menn gætu reynt að endurreisa flokkana úr eymd þeirra.

Eðlilegt væri, að slíkar kröfur kæmu nú fram í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum. Því miður eru ekki horfur á, að leiðtogarnir tveir vilji sjá það, sem letrað er á vegginn. Því valda innanflokksvandamál.

Flokkseigendafélög beggja flokkanna vilja heldur hafa tögl og hagldir í litlum flokki en vera valdalítil í stórum flokki. Þess vegna munu flokksleiðtogarnir sem oddvitar eigendafélaganna sennilega reyna að sitja sem fastast.

Ef þeim tekst þetta, má búast við miklum töfum í viðleitni framsóknarmanna og sjálfstæðismanna við að endurreisa flokkana í tæka tíð fyrir næstu kosningar. Helzta von sjálfstæðismanna væri þá fólgin í, að hugsanleg vinstri stjórn mundi leysa vandann með óvinsældunum, sem slíkar stjórnir hafa jafnan bakað sér.

Slíka von hafa framsóknarmenn ekki, því að vinstri stjórn þyrfti á flokki þeirra að halda til að hafa meirihluta á þingi. Útreiðin í kosningunum veldur því, að framsóknarmenn verða tregir til slíks samstarfs eins og raunar til hvaða stjórnarsamstarfs sem er.

Hugsanlega gætu framsóknarmenn þegið nýsköpunarstjórn eða viðreisnarstjórn í eitt kjörtímabil til þess að fá tíma til að sleikja sárin. Svo mikið er forustuleysið í íslenzkum stjórnmálum, að fáir reikna með, að komandi stjórn afli sér vinsælda af gerðum sínum.

Jafnvel sigurvegari kosninganna, Alþýðuflokkurinn, getur ekki gengið til stjórnarmyndunar með jafnaðargeði. Hinir nýju menn flokksins eru búnir að vekja svo miklar vonir með fólki, að þeir munu eiga fullt í fangi með að standa undir þeirri ábyrgð.

Stjórnarhorfur eru því óljósar. Hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Framsóknarflokkurinn geta verið vissir um að geta læknað sín innri mein með því að vera stikkfrí á þessu kjörtímabili. Hætt er við, að fylgisleysi þeirra og innanmein verði varanlegt, ef þeir endurnýja ekki forustusveitirnar.

Þegar Birgir Ísleifur Gunnarsson var felldur í borgarstjórnarkosningunum, var bakari hengdur fyrir smið. Margir héldu, að fyrrverandi stuðningsmönnum Sjálfstæðisflokksins mundi verða hverft við úrslit borgarstjórnarkosninganna og þeir snúa aftur til föðurhúsanna. En þeir héldu áfram og hengdu smiðinn líka, Geir Hallgrímsson.

Athyglisvert var, að baráttutæki Sjálfstæðisflokksins hampaði eingöngu Geir Hallgrímssyni af forustusveit flokksins í lokahríð kosningabaráttunnar. Sú persónulega tenging eykur ábyrgð Geirs á úrslitunum gagnvart flokksmönnum sínum. Svipað má segja, en í minna mæli, um Ólaf Jóhannesson.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Við viljum frið

Við viljum fá að vera í friði á kjördegi. Við viljum fá að gera upp hug okkar á þeim degi án aðstoðar stjórnmálaflokkanna. Við viljum, að stjórnmálaflokkarnir ljúki kosningabaráttu sinni á laugardagskvöldi og láti kjósendur alveg í friði á sunnudegi. Slíka mannasiði kunna forustumenn stjórnmálaflokka í mörgum nágrannalandanna.

Við viljum fá að vera í friði fyrir símhringingum á kjördegi. Við teljum okkur ekki þurfa á að halda hamingjuóskum flokkssnata út af nýfengnum kosningarétti. Og við teljum okkur ekki heldur feng í áminningu flokkssnata um að fylgja eftir fyrri þátttöku í prófkjöri.

Allra sízt viljum við, að vinum og kunningjum sé beitt fyrir símhringingavélar stjórnmálaflokkanna. Þetta fólk hefur aðgang að annars friðhelgum heimilum okkar af allt öðrum ástæðum en flokkspólitískum. Ef stjórnmálaflokkarnir reyna að notfæra sér þennan aðgang, eru þeir að rjúfa friðhelgi heimilanna.

Við skulum einfaldlega hringja í lögregluna, ef við verðum fyrir ónæði í síma eða dyrasíma á kjördegi. Við skulum kvarta um, að viðkomandi kosningaskrifstofa, sem við eigum ekki hið minnsta vantalað við, sé að rjúfa friðhelgi heimilisins.

Við viljum einnig fá að vera í friði fyrir stjórnmálaflokkunum á kjörstað. Við viljum ekki, að nöfn okkar séu lesin upp, svo að flokksnjósnarar geti skráð þau í bækur eyrnamerktra flokkssauða. Við viljum ekki einu sinni hafa flokksnjósnarana inni í kjördeildinni, meðan við erum að kjósa.

Við teljum það vera brot á mannréttindum okkar, að fjölmennt lið stjórnmálaflokkanna hafi með höndum kjörskrár, þar sem svo að segja hver einasta sál er dregin í pólitíska dilka eins og sauður á réttardegi. Við viljum láta banna slíkar merkingar með lögum.

Við teljum, að stjórnmálaflokkarnir megi hafa menn á kjörstað til að fylgjast með, að engin brögð séu höfð í tafli við framkvæmd kosninganna, einkum við meðferð og geymslu kjörkassa og kjörgagna. En við teljum, að þeim komi ekki við, hver kaus hvenær og hver kaus ekki hvenær.

Við skulum því krefjast þess af kjörstjórn, að hún láti flokksnjósnara víkja meðan við kjósum. Neiti kjörstjórn þessu, krefjumst við þess, að kjörstjórn fari með persónuskilríki okkar sem trúnaðarmál og láti njósnara flokkanna ekki vita um innihald þeirra, hvorki meðan við erum í kjördeildinni, né eftir að við erum farin.

Ef kjörstjórn neitar annaðhvort að vísa njósnurunum út eða að halda nöfnum okkar leyndum fyrir þeim, skulum við umsvifalaust kæra hana fyrir yfirkjörstjórn. Ef nógu margir taka saman höndum um þetta, endar það með því, að kjósendum tekst að reka njósnarana af höndum sér.

Kjarni málsins er sá, að stjórnmálaflokkarnir eru að missa tökin á kjósendum. Hinum hreinu flokkssauðum fer fækkandi. Þetta tækifæri geta kjósendur notað, ef þeir eru nógu ákveðnir. Þeir geta bæði losnað við flokksnjósnarana úr kjördeild og við flokkssnatana úr símanum á kjördegi.

Við viljum ná því marki, að kosningabaráttu stjórnmálaflokkanna ljúki á laugardagskvöldi og að landsmenn fái allir að vera í friði á kjördegi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hesturinn varð ráðherra

Nýlega setti Vilhjálmur Hjálmarsson menntamálaráðherra eina umsækjandann, sem ekki uppfyllti kröfur um menntun, í embætti skólameistara menntaskólans á Austurlandi. Þetta minnti dálitið á, að Kalígúla keisari gerði einu sinni hestinn sinn að ráðherra.

Sennilega fær Vilhjálmur bezt umtal ráðherranna. Því má spyrja: Ef sá er hinn bezti, hvernig eru þá hinir? Í rauninni er þetta allt sama bitlingatóbakið, aðeins mismunandi þægilegt í daglegri umgengni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Allir eru þeir eins

Tilraunir stjórnmálaflokkanna hvers fyrir sig til að hræða fólk með samstjórn hinna flokkanna eru dæmdar til að mistakast. Flest bendir til, að ekki skipti máli, hvort hér verður eftir kosningar helmingaskiptastjórn, vinstristjórn eða nýsköpunarstjórn.

Afdrif vísitölumálsins í hinni nýju borgarstjórn Reykjavíkur er gott dæmi um, að því meira sem hlutirnir breytast, þeim mun meira eru þeir eins. Hinn nýi meirihluti treysti sér ekki til að greiða tafarlausar vísitölubætur, heldur aðeins í áföngum á mörgum mánuðum.

Þar með voru gerðir hins vinstri meirihluta í borgarstjórn orðnar mjög svipaðar gerðum hinnar hægri ríkisstjórnar. Það er rétt svo, að sjónarmunur sést, og er hann fremur til málamynda en raunverulegur.

Þeir, sem eru í stjórn, hafa yfirleitt nokkurn veginn sömu stefnu, hvort sem þeir eru kallaðir kommar eða íhald, eða eitthvað þar á milli. Sama er að segja um þá, sem eru í stjórnarandstöðu.

Flokkarnir breytast sjálfir við að fara úr stjórnarandstöðu í stjórn og úr stjórn í stjórnarandstöðu. Í stjórnarandstöðu eru þeir ábyrgðarlitlir yfirboðaflokkar. Í stjórn eru þeir vanafastir, hugmyndasnauðir og bitlingagráðugir.

Alþýðubandalagið byggði kosningabaráttuna í Reykjavík fyrst og fremst á vísitöluskerðingu ríkisstjórnarinnar. Að kosningasigri loknum dró bandalagið í land og beitti sér fyrir málamiðlun, sem var miklu nær stefnu ríkisstjórnarinnar en kosningaloforðum Alþýðubandalagsins.

Þetta bendir til, að vonlaust verði fyrir Sjálfstæðisflokkinn að hræða kjósendur með nýrri vinstristjórn. Það býst enginn við, að vinstristjórn muni þjóðnýta neitt, né koma hinu svonefnda varnarliði úr landi.

Enginn býst við, að vinstristjórn muni eyða sjóðum, því að þeir eru engir til hjá hægristjórn. Og enginn býst við auknum ríkisafskiptum, því að þau eru þegar komin í hámark hjá hægristjórn.

Forustumenn stjórnarandstöðunnar geta ekki nefnt eitt einasta hugsjónamál, sem þeir muni standa og falla með í viðræðum um stjórnarsamstarf. Hið sama er auðvitað að segja um stjórnarflokkana.

Af öllu þessu leiðir, að vonlaust er fyrir Alþýðubandalagið að hræða kjósendur með framhaldi núverandi helmingaskiptastjórnar. Hún mun hér eftir sem hingað til stjórna eins og vinstristjórnin gerði á sínum tíma.

Allir eru til í allt, opnir í báða enda. Enda eru þeir allir eins, þegar til kastanna kemur.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ótrúlegar tölur

Skoðanakönnun Dagblaðsins um úrslit alþingiskosninganna bendir til stórsigurs Alþýðuflokksins og fylgishruns Framsóknarflokksins. Ennfremur bendir hún til, að Alþýðubandalagið muni vinna nokkuð á og Sjálfstæðisflokkurinn tapa nokkru. Loks bendir hún til hvarfs Samtaka frjálslyndra og vinstri manna úr hópi þingflokka.

Víðtækari ályktanir er ekki unnt að draga af könnuninni. Hópar þeirra, sem annaðhvort vildu ekki svara eða höfðu ekki tekið afstöðu, eru of fjölmennir til þess, að unnt sé að spá jafn hrikalegri sveiflu og könnunin sýnir.

Að vísu kom ekkert það fram í könnuninni, sem venjulega er haft til marks um lasleika slíkra kannana. Hinir spurðu skiptust jafnt milli kynja og hlutfallslega jafnt milli kjördæma. Einnig er athyglisvert, að þeir, sem ekki vildu svara eða höfðu ekki gert upp hug sinn, skiptust í eðlilegum hlutföllum milli kjördæmanna.

Svo virðist sem framsóknarmenn hljóti að vera sérstaklega fjölmennir í hópum þeirra, sem ekki vildu svara eða tvístigu í afstöðu sinni. Á því höfum við enga skýringu, ekki sízt þar sem við spáðum Framsóknarflokknum réttu fylgi í skoðanakönnuninni um úrslit borgarstjórnarkosninganna. Þá voru framsóknarmenn ekki óeðlilega fjölmennir í hópum þeirra, sem vildu ekki svara eða taka beina afstöðu til flokka.

Við eigum hins vegar mjög bágt með að trúa því, að Framsóknarflokkurinn muni tapa kjördæmiskosnum þingmanni í öllum kjördæmum og báðum þingmönnum sínum í Reykjavík. Jafnerfitt er að trúa því, að Alþýðuflokkurinn muni vinna kjördæmiskosinn þingmann í öllum kjördæmum nema á Austfjörðum.

Margir hafa spáð Sjálfstæðisflokknum meira fylgistapi en könnunin sýnir. Hún bendir til, að flokkurinn muni ekki tapa hærra hlutfalli en hann vann í síðustu kosningum og halda óbreyttri hinni sterku stöðu sinni sem þingflokkur. Hefði fremur mátt halda, að meira samræmi væri milli fylgisaukningar Alþýðuflokksins og fylgistaps Sjálfstæðisflokksins en skoðanakönnunin bendir til.

Ef trúa má könnuninni, er um tvennt að ræða. Annaðhvort er meiri samgangur milli fylgis Framsóknarflokksins og Alþýðuflokksins en menn hafa hingað til haldið. Eða þá, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi bætt sér upp fylgismissinn til Alþýðuflokksins með fylgisaukningu frá Framsóknarflokknum.

Einu niðurstöður skoðanakönnunarinnar, sem koma ekki á óvart, eru andlát Samtaka frjálslyndra og vinstri manna og þriggja prósentustiga fylgisaukning A1þýðubandalagsins. Hafa verður þó í huga, að skoðanakönnunin um úrslit borgarstjórnarkosninganna vanmat nokkuð fylgisaukningu bandalagsins og gæti sú orðið raunin einnig nú.

Fróðlegt verður að bera niðurstöðurnar saman við úrslit kosninganna. Ef frávikin verða ekki mun meiri en þau voru í borgarstjórnarkosningunum, hafa skoðanakannanir Dagblaðsins fest sig endanlega í sessi. Því miður eru niðurstöðutölurnar í þetta sinn svo ótrúlegar, að lítil ástæða er til bjartsýni á því sviði.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Dútlað við fjöregg

Sorglegt var að sjá þingmenn og þingmannsefni allra flokka svara spurningum út í hött í sjónvarpinu í síðustu viku. Framganga þeirra flestra benti til, að þeir væru úti að aka í íslenzkum þjóðmálum.

Flestir íslenzkir stjórnmálamenn byrja að skjálfa, þegar þeir hafa ekki lengur fyrir framan sig blað með skrifaðri ræðu. Þeir verða málstirðir og málhaltir, sveittir og skelfingarlegir á svip, rétt eins og þeir hafi uppgötvað að heilinn sé ekki í sambandi.

Þar með er ekki sagt, að hinir fáu málliðugu hafi staðið sig betur. Eins og aðrir svöruðu þeir spurningunum út og suður. Af orðum þeirra mátti ráða, að allir flokkarnir væru opnir í báða enda og hefðu engin stefnumál, sem ekki mætti selja fyrir völd.

Þegar komið var að efnisatriðum, einkenndust svörin af ódýrri óskhyggju. “Það verður að stöðva verðbólguna,” sögðu þeir og gerðu sig ábyrga í framan. Væru þeir spurðir, hvernig fara ætti að því, lentu þeir strax í ógöngum, enda hafa þeir greinilega ekki hugmynd um það.

Áfram má nefna fleiri dæmi af þessu tagi. “Það þarf þjóðarsamstöðu gegn verðbólgunni,” sögðu þeir og gerðu sig landsföðurlega í framan. Síðan lentu þeir í sömu ógöngunum, því að auðvitað eru þetta bara innihaldslaus slagorð.

“Það þarf að breyta vaxtastefnunni”, sögðu frambjóðendurnir. Væru þeir spurðir um einsaka útlánaþætti, lentu þeir strax í ógöngum, því að fínu kenningarnar þeirra reyndust götóttar um leið og þeir sáu framan í hagsmuni atvinnuvega og annarra þrýstihópa.

Upp til hópa voru þetta hræddir menn á skerminum, menn sem vakna á næturnar við þá martröð, að þeim hafi orðið fótaskortur á tungunni og þeir bakað sér reiði einhvers þrýstihóps. Hugrekki virðist vera sjaldgæft meðal íslenzkra stjórnmálamanna.

Menn, sem engan vilja móðga, bjarga ekki Íslandi. Þeir munu ekki spara þjóðinni eina Kröflu á ári með því að hætta ríkisafskiptum af landbúnaði. Þeir munu ekki spara þjóðinni aðra Kröflu á ári með því að fækka fiskiskipum, auka arðsemi þeirra og koma á auðlindaskatti. Þeir munu því ekki hafa gróðann af þessu hvoru tveggja til að reisa iðngarða um land allt.

Menn sem ekki geta notað heilabúið vegna langvinnrar notkunar ódýrra slagorða, bjarga ekki Íslandi. Þeir munu áfram hjakka í sama farinu, hvernig svo sem þeir raða sér í meirihluta og minnihluta á alþingi. Ekki sízt munu þeir halda áfram að rækta verðbólguna, því að hún er lykillinn að völdum þeirra.

Sorglegt er, að allt of fáir hæfileikamenn fara út í stjórnmál. Þeir virðast hafa öðrum hnöppum að hneppa og hafa eftirlátið meðalmönnum og dútlurum fjöregg þjóðmálanna. Samt eru kjör stjórnmálamanna orðin svo sæmileg, að þau ættu að geta höfðað til hæfari manna.

Greinilegt er, að kosningarnar eftir viku skipta engum sköpum, hvernig sem þær fara. Við fáum áfram sama tóbakið, kannski undir nýjum fánum. Þjóðin getur því enn horft fram til fjögurra magurra ára.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
“Hinir ætla að stjórna”

“Hinir ætla að stjórna”, gætu verið einkunnarorð hinnar nauðaómerkilegu kosningabaráttu, sem háð er í blöðum stjórnmálaflokkanna þessa dagana. Að baki einkunnarorðanna er hugsunin: “Þið verðið að kjósa okkur, svo að hinir skilji okkur ekki eftir úti í kuldanum.”

Svo virðist sem enginn stjórnmálaflokkur hafi eigin verðleikum að hampa í kosningabaráttunni. Hins vegar séu gallar hinna flokkanna svo áberandi að hagkvæmast sé að fjalla sem mest um þá. Þetta staðfestir þá skoðun margra, að stjórnmálaflokkarnir hafi almennt staðið sig illa.

Þjóðviljinn leggur mikla áherzlu á, að núverandi helmingaskiptastjórn ætli að sitja áfram eftir kosningar. Vitnar blaðið jafnvel í óvarleg orð Geirs Hallgrímssonar því til staðfestingar. Þessi áróður hefur sálrænt gildi, því að engin ríkisstjórn hefur verið óvinsælli en þessi.

Morgunblaðið leggur mikla áherzlu á, að allir aðrir flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn ætli að sameinast um vinstristjórn eftir kosningar. Vitnar blaðið til tveggja þingmanna Alþýðubandalagsins og eins þingmanns Framsóknarflokksins því til staðfestingar. Einnig þessi áróður hefur sálrænt gildi, því að síðasta vinstristjórn var næstum eins óvinsæl og helmingaskiptastjórnin er.

Tíminn á við ramman reip að draga í þessari samkeppni. Blaðið verður að fara rúma þrjá áratugi aftur í tímann til að hræða menn á væntanlegri nýsköpunarstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðubandalags og líklega Alþýðuflokks einnig. Þessi áróður hefur takmarkað sálrænt gildi, því að fáir muna nýsköpunarstjórnina og enn færri muna, hvort hún var góð eða vond.

Þessar deilur geta ekki talizt uppbyggilegar. En kjósendur geta þó nokkuð fræðzt af þeim um málefnastöðu stjórnmálaflokkanna, því að svona áróður reka þeir, sem finnst vera fokið í flest skjól hjá sér.

Morgunblaðið hefur þó tekið upp eitt kosningamál síðustu dagana. Það eru tillögur Sjálfstæðisflokksins um varanlega vegagerð um land allt á næstu árum. Gallinn er bara sá, að núverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins hefur nánast lagt slíka vegagerð niður.

Suma daga má ráða af Þjóðviljanum, að í landinu geisi borgarastyrjöld, þar sem ánauðugir launþegar séu að rísa gegn herforingjaklíku Suður-Ameríkuríkis. Er það raunar ekki í fyrsta sinn sem rithöfundar Þjóðviljans eru staðnir að því að lifa í eigin draumaheimi.

Kannski er þessi kosningabarátta fremur háð af skyldurækni en mætti. Kannski hugga ráðamenn flokkanna sig við, að hvort sem er sé lítil hjálp í áróðri flokksblaða og því sé sama hvernig hann er.

Einn áróðursmeistarinn sagði líka í blaði sínu eftir úrslit sveitarstjórnarkosninganna: “Eitt er það, sem ef til vill mun furða marga, hve lítil áhrif blaðaskrif flokksblaða virðast hafa haft á úrslitin.”

Svo má líka halda fram, að þessir menn telji, að lesendum, sem hirða um að kaupa áróður af þessu tagi á allt að 100 krónur skammtinn, henti ekki efnismeiri barátta en raun ber vitni um.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Jafnvel neikvætt áróðursgildi

Úrslit borgarstjórnarkosninganna gáfu vísbendingu um, að áróðursgildi hinna flokkspólitísku dagblaða væri lítið og í sumum tilvikum jafnvel neikvætt.

Síðustu tvær vikurnar var Morgunblaðið gersamlega undirlagt af kosningaáróðri af öllum blæbrigðum litrófsins. Hræðsluáróður blaðsins um misrauða bolsa á vinstri væng, er ekki gætu komið sér saman um borgarstjóra, náði hámarki í ruglinu um borgarstjóraefnið Karl Marx.

Á hinn og fínni bóginn birti blaðið svo fermetra eftir fermetra af klígjusætum spariviðtölum við frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins. Þetta hvort tveggja og öll hin blæbrigðin komu fyrir ekki. Fylgið hrundi af flokknum.

Áróður Alþýðublaðsins skipti litlu máli, þótt ritstjórnin hamaðist á hinum átta daglegu síðum blaðsins. Í meira en viku lá útkoma blaðsins niðri. Og þegar það kom svo út aftur, var það eins og venjulega lesið af fáum. Útbreiðsla blaðsins er svo lítil. Samt vann Alþýðuflokkurinn stórsigur í Reykjavík.

Erfiðara er að sjá hreinar línur í samanburði á kosningabaráttu Þjóðviljans og útkomu Alþýðubandalagsins. Auðvelt er þó að sjá, að flokkurinn fékk stuðning langt út fyrir lesendahóp Þjóðviljans, sem er næsta þröngur.

Ekki er trúlegt, að lítil útbreiðsla Þjóðviljans hafi magnað fylgi Alþýðubandalagsins. Hitt er sennilegra, að flokknum hafi lánazt einstaklega vel persónusköpun í hinum pólitísku sjónvarpsþáttum fyrir kosningarnar.

Um Tímann og Framsóknarflokkinn má vitna til greindarlegra orða Jóns Sigurðssonar, ritstjórnarfulltrúa Tímans: “Eitt er það, sem ef til vill mun furða marga, hve lítil áhrif blaðaskrif flokksblaða virðast hafa haft á úrslitin”.

Jón benti á, að Tíminn hefði varla birt orð um hina tvísýnu kosningabaráttu í Kópavogi og að þar hefði framsóknarmönnum samt farnazt tiltölulega vel. Blaðið hefði eytt púðri sínu á baráttuna í Reykjavík, en samt hrundi fylgið þar af flokknum.

Tiltölulega hófsamleg kosningabarátta Vísis í þágu Sjálfstæðisflokksins gat ekki heldur hindrað fylgishrun flokksins. Blaðið gætti þess að tala undir rós í leiðurum og birti í þess stað töluvert af greinum kunnra manna. Yfir 90% þeirra greina voru eftir stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins.

Dagblaðið gegndi allt öðru hlutverki í kosningabaráttunni en hin flokkspólitísku blöð. Í leiðurum blaðsins var ekki dreginn taumur neins aðilans. Dagblaðið gagnrýndi sumt í fari þáverandi meirihluta og lofaði annað.

Í kjallaragreinum Dagblaðsins gátu lesendur svo kynnt sér allt litróf stjórnmálanna, allt frá því, sem var yzt til hægri, til hins, sem var yzt til vinstri.

Þá fór Dagblaðið um allt land, kom við í yfir 40 kaupstöðum og kauptúnum og birti viðtöl við fólk á götunni og frambjóðendur allra lista. Þetta gerði blaðið að tillögu manna úr öllum landshornum. Þeir töldu, að með slíkum hætti fengju kjósendur betri sýn yfir moldviðri áróðurs flokksblaðanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið