arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ráðherrann reiði

Matthías Bjarnason sjávarútvegsráðherra hefur borið á torg gremju sína út af því, að ákvörðun Hafrannsóknastofnunar um hækkun lágmarksstærðar veiðanlegs þorsks úr 58 sentímetrum í 64 hafi ekki farið rétta boðleið um virðingarstiga stjórnmálanna.”Hafrannsóknastofnunin sýndi mér þá kurteisi að láta mig ekkert vita af þessari breytingu, svo róttæk sem hún er”, sagði ráðherra. Þessi orð hans minna örlítið á yfirlýsingu hans frá í fyrra: “Tillögurnar fundust mér lítið rökstuddar og hafa þær lítið vísindalegt yfirbragð”.

Þá var hinn móðgunargjarni ráðherra að tala um tillögur Hafrannsóknastofnunarinnar um 275 þúsund tonna hámarksafla af þorski á ári næstu tvö árin. Áður var stofnunin búin að leggja til 230 þúsund tonna hámarksafla, en hækkaði sig upp til að taka tillit til skammtímasjónarmiða ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum.

Skætingur ráðherrans birtist einmitt, þegar Gundelach, framkvæmdastjóri hjá Efnahagsbandalaginu, kom til landsins til að semja um undanþágur til veiða í fiskveiðilögsögunni. Nær landráðum er ekki auðvelt að komast, er Gundelach hafði orð ráðherrans fyrir því, að kenningar íslenzkra fiskifræðinga um friðunarþörf væru þvæla.

Sjávarútvegsráðherra hefur oftar reynzt reiðigjarn. Hann fyrtist, þegar útgerðarmenn lögðu fram raunsæjar og framsýnar hugmyndir um minnkun sóknar í þorskstofninn. Hann sagði þær óframkvæmanlegar. Þar með gerði hann sig persónulega ábyrgan fyrir því útsæðisáti á þorskinum, sem framið var í fyrra.

Yfirleitt hefur hinum reiðigjarna ráðherra fundizt allt ómögulegt, sem af viti hefur verið sagt og lagt til um björgun þorskstofnsins. Mest hefur Hafrannsóknastofnunin farið í taugarnar á honum og hefur hann gengið berserksgang í tilraunum til að hefta málfrelsi fiskifræðinga.

Þegar lágmarksstærð þorsks er hækkuð úr 58 sentímetrum í 64, hefur hann ekkert efnislega um málið að segja. Ekkert kemst að fyrir bræði út af því, að honum sem ráðherra sé ekki sýnd tilhlýðileg virðing!

Annað er uppi á teningnum í samskiptum ráðherrans og félaga hans í ríkisstjórninni við útlendinga. Hvað eftir annað hafa ráðherrarnir verið komnir á fremsta hlunn með að gefa útlendingum síðustu bröndurnar. Fjölmiðlar og áhugamenn hafa þurft að hafa stöðugar gætur á þeim og að ganga í skrokk á þeim hvað eftir annað.

Brezk blöð halda því nú fram, að íslenzka ríkisstjórnin hafi gert Gundelach tilboð. Ríkisstjórnin þykist ekkert við það kannast. En brezku blöðin hafa áður reynzt hafa rétt fyrir sér við slíkar aðstæður. Til öryggis þurfum við því enn einu sinni að lemja ríkisstjórnina til hlýðni við þjóðarvilja og þjóðarhagsmuni.

Að öllu samanlögðu er réttmætt að endurtaka það, sem áður hefur verið sagt á þessum vettvangi, að sjávarútvegsráðherrann er stórhættulegur. Framtíð þjóðarinnar má ekki vera háð erfiðri lund manns, sem nú neitar meira að segja að segja upp undanþágusamningum, sem komnir eru í eindaga.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hin værukæru meðalmenni

Íslendingar hafa um langt skeið gert fremur litlar kröfur til stjórnmálamanna sinna. Menn gera sig ánægða með að hafa á þingi og í ríkisstjórn vingjarnlega og skemmtilega karla, sem líkjast hver öðrum í værukærri meðalmennsku.

Á undanförnum árum hefur verið að bresta grunnurinn undir einu stóriðju Íslendinga, þorskveiðunum. Leiðtogarnir hafa engar öruggar ráðstafanir gert til að stöðva ofveiðina og bjarga stofninum. Það hefur meira að segja hvað eftir annað þurft að kaghýða ríkisstjórnina í fjölmiðlum til að hindra hana í að afhenda Bretum afganginn af þorskinum.

Ár eftir ár hafa ráðherrar og þingmenn allra flokka belgt út fjárlög ríkisins á kostnað annarra þátta þjóðlífsins. Þetta hefur meira en nokkuð annað stuðlað að því að gera launakjör hér á landi helmingi síðri en í nágrannalöndunum. Og þetta hefur meira en nokkuð annað stuðlað að óðaverðbólgunni, til dæmis þeirri, sem nú er búizt við eftir kjarasamningana.

Þessir menn létu ekki endurnýja fiskiskipin, þegar aflahorfur voru góðar. Þegar stofnunum fór að hnigna, gengu þeir hins vegar berserksgang í að kaupa 60 skuttogara til að flýta fyrir útrýmingu stofnanna. Jafnframt sóa þeir árlega milljörðum í stefnu hömlulausrar framleiðsluaukningar í landbúnaði.

Enn eitt dæmið um hóflega meðalgreind þessara manna er, hversu sannfærðir þeir eru um, að þeir sjálfir séu manna bezt hæfir til að ákveða, hvað gert sé í atvinnulífinu. Í skjóli þessarar sannfæringar hafa þeir sölsað undir sig verulegan hluta fjármagns í landinu til þess að deila því aftur til atvinnuveganna úr skömmtunarsjóðum af ýmsu tagi.

Ýmsar slíkar ráðstafanir hafa mjög grafið undan stjórnmálalegu og fjármálalegu siðferði í landinu. Enda bendir margt til þess, að stjórnmálamenn okkar tróni ekki efst á palli í siðferðinu fremur en í greindinni.

Einn verður forsætisráðherra án þess að sleppa umtalsverðum ítökum sínum í nokkrum af voldugustu fyrirtækjum landsins. Annar ráðherra kaupir hús með hagkvæmum kjörum af stærsta viðskiptaaðila ríkisins. Sá þriðji aflar sér margfaldrar bankafyrirgreiðslu á við það, sem annars tíðkast í þjóðfélaginu. Hinn fjórði aflar sér og einum helzta oddvita stjórnarandstöðunnar undanþágna til skipakaupa.

Aðrir þingmenn sitja svo í ráðum banka og stjórnum sjóða og síðast en ekki sízt í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins og rækta með því spillinguna í landinu.

Íslenzkir stjórnmálamenn hafa sér ekki til afsökunar lengur, að þeir viti ekki betur. Í tvö ár hefur í fjölmiðlum verið flett ofan af margvíslegu siðleysi þeirra og raktar ítarlegar tillögur um breytta og bætta stjórn efnahags- og fjármála. Dagblaðið hefur verið umfangsmesti vettvangur þessara upplýsinga.

En stjórnmálamennirnir hafa hingað til látið þetta sem vind um eyru þjóta. Ef til vill telja þeir, að kjósendur séu að meðaltali á svipuðu stigi greindar og siðferðis og muni því áfram láta þetta gott heita.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Látum týrurnar loga

Sameinuðu þjóðirnar og stofnanir þeirra eru óðum að glata hlutverki sínu á sviði mannréttinda. Við fjölgun þátttökuríkjanna hefur myndazt þar öflugur meirihluti ríkja, sem þverbrjóta daglega flestar greinar mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna.

Í þessum meirihluta eru öflugar fylkingar eins og austantjaldsríkin, arabaríkin og afríkuríkin. Fylkingarnar gera með sér bandalög á ýmsa vegu um að beita Sameinuðu þjóðunum og stofnunum þeirra í deilum sínum við önnur ríki.

Þetta hefur leitt til þess, að Sameinuðu þjóðirnar hafa aðeins afskipti af mannréttindum í Ísrael og Suður-Afríku, helztu skotspónum tveggja af hinum fjölmennu fylkingum í samtökunum. Liggja þessi tvö ríki undir stöðugum ákærum fyrir brot á mannréttindum og sífelldum tilraunum til útskúfunar á alþjóðlegum vettvangi.

Hins vegar skipta Sameinuðu þjóðirnar sér ekkert af mannréttindum í Uganda, Írak, Sovétríkjunum né í rúmlega hundrað öðrum ríkjum í heiminum, sem brjóta mannréttindi freklegar en Ísrael og Suður-Afríka. Þessi tvískinnungur hefur dregið Sameinuðu þjóðirnar niður í skítinn.

Aðskilnaðarstefna kynþátta í Suður-Afríku er freklegt brot á mannréttindum. En þó er það kaldhæðnislegt, að þar í landi njóta svartir menn meiri mannréttinda en svartir menn njóta í sínum eigin ríkjum harðstjórnar og einræðis.

Og Ísrael er í hópi tiltölulega fárra ríkja, sem reyna að halda í heiðri mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóóanna. Ísrael ber ekki eitt ábyrgð á styrjöldum þeim, sem leitt hafa til hernáms arabískra landsvæða og það hernám er mildara en flest annað hernám síðustu áratuga.

Í rauninni eru það ekki nema um það bil 25 ríki í heiminum, sem reyna að ráði að rækta mannréttindi íbúanna, þar af 18 ríki í Vestur-Evrópu. Þessar eyjar í miðaldamyrkrinu eru Norður-Ameríka, Vestur-Evrópa, Eyjaálfa og þrjú stök lönd, Ísrael, Indland og Japan.

Víðast hvar utan þessara eyja fer kúgun og ofbeldi hraðvaxandi. Niðurrif nýlenduvelda í Afríku hefur stuðlað að þessu, þótt undarlegt megi virðast. En á síðustu árum hefur hrunið verið dapurlegast í Suður-Ameríku, sem áður var komin tiltölulega vel á veg í þróun mannréttinda.

Landvinningar mannréttinda hafa hins vegar verið fáir og smáir. Bezt hefur gengið í Evrópu, þar sem Grikkland, Portúgal og Spánn hafa endurreist lýðræði sitt, kosningarétt, skoðana- og tjáningarfrelsi, svo og frjálst upplýsingastreymi. Og í ár tryggði Indland sér sæti á þessum göfuga bekk.

Þeir, sem njóta mannréttinda að marki, mega ekki gefast upp, þótt á móti blási í flestum heimshlutum og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þeir mega ekki hætta að gera kröfur til hinna, sem þverbrjóta daglega mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, mannréttindakafla Helsinki-samningsins og aðrar týrur í myrkrinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ríkisstjórn í þanghafinu

Valdhafarnir í landinu með iðnaðarráðherra í broddi fylkingar hafa lagt blessun sína yfir hrokafull afglöp stjórnar Þörungavinnslunnar hf. Þeir leyfa Steingrími Hermannssyni að sitja áfram á valdastóli Rannsóknaráðs ríkisins og Vilhjálmi Lúðvíkssyni á valdastóli stjórnarformanns. Þörungavinnslunnar hf.

Fyrirtækið á að vísu að reka með þeim hætti á næstu mánuðum, að stjórn þess geti ekki valdið miklum skaða til viðbótar við þann, sem orðinn er. Stjórnin á fyrst og fremst að halda fundi og taka stjórnarlaun, en heimamenn í Austur-Barðastrandarsýslu eiga að taka að sér reksturinn á kostnað og ábyrgð ríkisins.

Heimamenn hyggjast fara að ráðum Sigurðar V. Hallssonar verkfræðings og beita handskurði við öflun þangs fyrir verksmiðjuna. Sigurður hefur haldið því fram, að á þann hátt megi hugsanlega ná endum saman, þótt mistök við þurrkunaraðferðir geri það tvísýnt.

Sigurður taldi þangskurðarprammana ónothæfa í núverandi mynd. Afköst þeirra væru svo lítil, að 24 slíka þyrfti til að afla hráefnisins. Það væri miklu hærri tala en verksmiðjan gæti staðið undir.

Fyrir þessar kenningar var Sigurður rekinn eftir 17-18 ára rannsóknir. Þar á ofan reyndu Steingrímur og Vilhjálmur að gera hann gjaldþrota með því að neita að greiða síðustu rannsóknir hans fyrir Þörungavinnsluna og gera enn.

Niðurstöður Sigurðar hentuðu ekki Steingrími sem þingmanni kjördæmisins. Vegna atkvæðaveiða varð dæmi Þörungavinnslunnar að ganga upp. Hann fékk sér því Vilhjálm, sem sagði 6 pramma duga. Þeir urðu síðan 11, en ekkert dugði.

Síðan hefur rekstur Þörungavinnslunnar hf. verið tóm endaleysa. Ýmsir starfsmenn og jafnvel framkvæmdastjórar hafa bent á þetta og verið svarað með brottrekstri. Hroki þeirra, sem ferðinni réðu, á sér engin takmörk.

Þörungavinnslan hf. er miklu verra mál en Krafla. Í Breiðafirði komu engin náttúruöfl á óvart. Þar var fyrirfram vitað um öll vandamál, sem í ljós komu. Um þau var fjallað í skýrslum Sigurðar, sem Steingrímur og Vilhjálmur neituðu að lesa.

Afleiðingin er sú, að einum milljarði króna hefur gersamlega að ástæðulausu verið sóað af sameiginlegu fé landsmanna og að Reykhólasveit, sem hefur lagt mikið undir, rambar á barmi gjaldþrots.

Í öllum vestrænum siðmenningarlöndum hefði eigandi meirihlutafjárins, ríkið sjálft, skipt um stjórnarmenn við slíkar aðstæður og leitað aðstoðar hjá hinum sannspáa vísindamanni. Þar á ofan hefði ríkið efnt til opinberrar rannsóknar á hugsanlegri skaðabótaábyrgð þeirra, sem ferðinni réðu.

En hér á landi þarf valdastéttin ekki að standa neinn reikningsskap gerða sinna. Iðnaðarráðherra og ríkisstjórnin sem heild þekkja sína. Þetta er eins og þegar Indira Gandhi var að fyrirgefa Sanjay, syni sínum.

Indverjar kunnu svör við hroka valdastéttarinnar. Spurningin er sú, hvort Íslendingar kunni svör við hroka sinnar valdastéttar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Lognið fyrir storminn.

Skyndilega er orðið tíðindalítið í þjóðlífinu. Erfitt er orðið að ná sambandi við menn í atvinnulífinu og í opinberum stofnunum. Sumarleyfin eru farin að setja losaralegan blæ á margar skrifstofur og aðra vinnustaði. Þetta má hafa til marks um, að sumarið sé raunverulega komið.

Lognið kom um leið og skrifað hafði verið undir heildarsamningana um launakjör í landinu. Þá storknaði síðasta blekið í þjóðmálum vetrarins. Framundan er friðsamur tími, sem líklega endist fram í október, þegar alþingi á að koma saman að nýju. Fram að því er varla unnt að búast við miklum tíðindum af stjórnmálum.

Ríkisstjórnin þarf að sjálfsögðu að glíma við verðbólguna þessa fjóra sumar- og haustmánuði. Á þessum tíma verða vandamálin samt varla hrikalegri en svo, að ríkisstjórninni takist að velta þeim á undan sér með gamalkunnum aðferðum. Ráðherrar munu varla finna hjá sér óviðráðanlega hvöt til að hlaupa frá vandanum þessa mánuði.

Hugleiðingar um haustkosningar ættu því að vera tómt mál. Flest bendir til, að kosningar verði ekki fyrr en á næsta ári. Hins vegar geta þær orðið nokkuð snemma á næsta ári, því að sveitarstjórnarkosningar verða fyrir mitt árið.

Líklegt er, að forustumenn Sjálfstæðisflokksins vilji hafa þingkosningar að baki, þegar kosningabaráttan hefst að marki í Reykjavík og öðrum meirihlutastöðum flokksins. Það er ekki víst, að Framsóknarflokkurinn verði fyrri til í þetta sinn, enda líður flokknum vel í helmingaskiptafélaginu.

Hið tvöfalda kosningaár mun vafalítið valda stormum í þjóðmálum næsta vetrar eftir logn sumarsins. Stjórnmálaflokkarnir hafa mánuðum saman staðið höllum fæti í hugum kjósenda og stjórnarandstaðan mun vafalaust reyna eftir getu að hagnast á óvinsældum ríkisstjórnarinnar.

Næsti vetur ætti því í stjórnmálunum að vera ólíkur síðasta vetri, sem var með friðsamasta móti. Þá var langt til kosninga og duglítil stjórn með mikinn þingmeirihluta stóð andspænis daufri stjórnarandstöðu. Vonin um ný fylgishlutföll ætti að geta vakið stjórnarandstöðuna af dvala á öndverðum næsta vetri.

Í sumarlogninu fyrir þennan storm er lítil hætta á skúrum. Líklegt er, að ýmsir fámennir hópar, sem ekki fylgdu með í heildarsamningunum um launakjör, vilji rjúfa ramma láglaunastefnunnar í sínum samningum. Ef þetta kemur í ljós, munu fáir álasa ríkisstjórninni, þótt hún lögfesti ramma heildarsamninganna fyrir þjóðfélagið í heild.

Slíkar skúraleiðingar ættu ekki að þurfa að hindra menn í að njóta sumarsins og lognsins fyrir storminn á næsta vetri.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Vel og varanlega

Að þessu sinni var betur staðið að kjarasamningum en gert hefur verið um langan aldur. Gallar vinnubragðanna voru færri og smærri en áður. Þetta á að gefa góðar vonir um, að nýtt tímabil sé að hefjast í atvinnusögu þjóðarinnar, tímabil vinnufriðar.

Strax í upphafi viðræðnanna varð ljóst, að minna yrði en áður deilt um, hvað væru staðreyndir og hvað ekki. Deiluaðilar töluðu nokkurn veginn sama tungumál, þegar kom að tölum og útreikningum. Slíkt hlýtur auðvitað að greiða fyrir samkomulagi um niðurstöðu.

Skýringin á þessum samhljóm er sú, að heildarsambönd deiluaðila hafa komið sér upp starfsliði með hagfræðilega þekkingu og sem treyst er af þeim, er standa í eldlínunni. Þessi vísindalega þekking á vafalaust eftir að aukast í báðum herbúðum.

Fljótlega kom í ljós, að framfarir voru á fleiri sviðum. Sáttasemjari og sáttanefnd hans höfðu óvenjumikið frumkvæði í viðræðunum, án þess að það skaðaði traust deiluaðila á réttsýni og hlutleysi þessara manna.

Veigamesta frumkvæði sáttamanna fólst í hugmynd þeirri um viðræðugrundvöll, sem þeir lögðu fram tiltölulega snemma, áður en komið var til verkfalla. Þessi hugmynd varð að undirstöðu samninganna á Vestfjörðum, sem síðan urðu grunnur heildarsamninganna.

Eðlilegt er að gera ráð fyrir, að starf sáttasemjara og sáttanefnda verði eflt í náinni framtíð og komið á stöðugri grundvöll. Þessi þróun mun verða til góðs eins og hin aukna fræðiþekking í herbúðum deiluaðila.

Sem enn eitt framfarasporið má benda á þá ákvörðun samtaka launþega að efna ekki beint til allsherjarverkfalls, heldur stíga aðeins eitt skref í senn. Fyrst var byrjað á yfirvinnubanni. Síðan var efnt til eins dags verkfalla í einstökum atvinnuvegum í einu. Næst átti að vera eins dags allsherjarverkfall, áður en skæðari verkföll hæfust, en þá voru samningar undirritaðir.

Í þessu felst, að þrýstingurinn er aukinn stig af stigi. Viðmælandinn er ekki settur skyndilega upp við vegg. Ráðrúm er gefið til að ræða málin ofan í kjölinn og dregið verulega úr hættu á, að upp úr samningum slitni. Verkfallatjón atvinnurekstrar, launamanna og þjóðfélagsins verður mun minna en ella.

Svo virðist sem forustumenn launamanna telji þessa aðferð hafa gefizt vel. Þess vegna eru líkur á, að í náinni framtíð verði verkföllum beitt af meiri varfærni en áður og færri vinnudagar tapist.

Loks má benda á, að í þetta sinn tókst að halda niðurstöðum samninganna innan þess ramma, sem heildarsamtök deiluaðila höfðu markað. Láglaunastefnan marði sigur í því formi, sem sáttamenn höfðu lagt til.

Síðast tókst ýmsum forréttindastéttum að sprengja rammann og ná betri kostum en láglaunafólkið. Í þetta sinn tókst það ekki. Heildarsamtökin voru við stjórnvölinn til leiðarenda. Það á að gefa góðar vonir um, að í náinni framtíð verði unnt að halda kjaraviðræðum í traustum farvegi.

Þjóðin getur gengið til sumars með þá vitneskju í veganesti, að vel og varanlega hafi tekizt til í þetta sinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hún velur verðbólgu

Þegar ríkisstjórnin bauðst í vor til að taka þátt í afgreiðslu kjarasamninganna, var boðið bundið því skilyrði, að launahækkanir yrðu innan tiltölulega þröngra marka. Niðurstöðutölur samninganna eru langt fyrir ofan þessi mörk, enda voru þau allt of þröng. Þetta hefur ríkisstjórnin nú viðurkennt með því að efna loforð sitt, þótt skilyrðið hafi í ekki verið uppfyllt.

Þátttaka ríkisstjórnarinnar í lausn kjarasamninganna kostar ríkissjóð þrjá til fjóra milljarða króna í tekjumissi og útgjaldaauka. Óneitanlega væri forvitnilegt að heyra, hvernig ríkisstjórnin hyggst leysa þann vanda. Það er nefnilega ekki sama, hvernig hann er leystur.

Ótrúlegt er, að ríkisstjórnin muni spara við sig í fjárfestingum eða rekstri hins opinbera. Hún hefur hingað til ekki verið aðhaldssöm á þeim sviðum. Líklegast er, að hún láti Seðlahankann slá fyrir þessum kostnaði. Lántökur hafa frá upphafi verið alfa og ómega þessarar ríkisstjórnar.

Ráðstafanir ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninganna eru flestar til bóta, sér í lagi lækkun tekjuskattsins. Hún felur í sér allt að 62.000 króna skattalækkun hjóna og 42.500 króna skattalækkun einstaklinga. Það munar um þessar upphæðir, ef ríkisstjórnin neitar sér um að ná þeim aftur með skattheimtu á öðrum sviðum.

Öðru máli gegnir um hækkun niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum um einn milljarð króna. Þann milljarð hefði betur mátt nota til að auka fjölskyldu- og barnaafslátt af skatti.

Niðurgreiðslur eru þegar orðnar svo miklar hér á landi, að þær hafa kollsteypt verðkerfinu í landinu. Þær halda uppi óeðlilega mikilli neyzlu á gífurlega dýrum landbúnaðarafurðum, enda er leikurinn raunar til þess gerður.

Hækkun niðurgreiðslna bendir ekki til þess, að ríkisstjórnin muni hafa kjark til að ráðast með virkum aðgerðum gegn verðbólgunni, sem óhjákvæmilega fylgir í kjölfar kjarasamninganna. Að óbreyttu getur verðbólgan orðið um 75% á næsta einu og hálfu ári og það er greinilega of mikið.

Ekki er beinlínis unnt að kenna kjarasamningunum um þessa verðbólgu. Óhjákvæmilegt var að auka kaupmátt lægstu launa um 25% og almennra láglauna um 14%, eins og samningarnir gera ráð fyrir. Kaupmáttaraukningin þyrfti ekki að kosta svona mikla verðbólgu, ef ríkisstjórnin þyrði að halda rétt á spilunum.

Ríkisstjórnin gæti framkvæmt tillögur Dagblaðsins um afnám opinberra afskipta af landbúnaði og um skráningu gengis, er taki tillit til framleiðni sjávarútvegsins. Hún gæti framkvæmt tillögur Kristjáns Friðrikssonar um auðlindaskatt og iðnaðarlán. Og hún gæti framkvæmt tillögur Arons Guðbrandssonar í varnarmálum.

Ef hún gerði eitthvað af þessu, hefði hún nóg fé til að semja við samtök launþega um, að veruleg lækkun skatta kæmi í sárabætur fyrir lækkun gengis. En því miður eru engin teikn á lofti um, að hún geri neitt af þessu. Þess vegna er hætt við, að verðbólgan verði henni þung í skauti.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
“Upp, upp, mín uppmæling”

Uppmælingaraðallinn stóð í vegi fyrir því, að heildarsamningar um laun og kjör í landinu næðust um helgina. Eins og oftar áður ætlar hann sér meiri hlut en öðrum og hefur töluverða möguleika á að ná árangri.

Þessi yfirstétt skákar í því skjóli að semja við sjálfa sig. Hinir raunverulegu launagreiðendur í byggingariðnaði, húsbyggjendur, koma þar hvergi nærri. Það eru meistarar og sveinar, sem semja. Eru þeir þó í sama báti, því að meistarar eru á prósentum af launum sveina.

Að sjálfsögðu býður þetta upp á svikamyllu, sem hefur gert íslenzkan byggingakostnað tiltölulega háan miðað við annan kostnað. Byggingariðnaðarmenn hafa hér á landi miðað við nágrannalöndin tiltölulega góða stöðu í annars lágu launakerfi. Þeir komast nær norrænum lífskjörum en flestar aðrar stéttir.

Sú láglaunastefna, sem felst í samkomulaginu um að greiða fasta krónutölu á allt kaup, breytir ekki þessu misræmi. Hún þrengir ekki í krónum bilið milli uppmælingaraðalsins og láglaunafólks.

Yfirstéttin var ekki ánægð með þetta. Hún vildi fá uppmælingarprósentur ofan á krónutölur samkomulagsins. Hún sætti sig ekki við, að þessar prósentur lækki á þann hátt, að uppmælingar hækki um sömu krónutölur og önnur laun í landinu.

Ef til vill er ástæðulaust að gera veður út af því, að einhverjir hafi það tiltölulega betra en aðrir, ef lífskjör þeirra eru samt ekki eins góð og starfsbræðra þeirra í nágrannalöndunum. Hinir faglærðu hafa góða aðstöðu til að fá starf í þessum löndum. Láglaunastefnan getur ekki rutt brott lögmáli framboðs og eftirspurnar.

Hins vegar er almennt samkomulag um það í þjóðfélaginu, að kjarasamningar þessa árs skuli vera gerðir undir merki félagslegs réttlætis. Allir þurfa að lifa, þótt þeir eigi ekki fyrirtæki, axli ekki sérstaka ábyrgð, hafi ekki sérstaka menntun og hafi litla möguleika á að bæta sér upp lág laun með mikilli yfirvinnu, eða uppmælingu.

Eitt helzta böl þjóðfélagsins er hin mikla lífskjaragjá, sem er milli meirihluta þjóðarinnar, er lifir velsældarlífi, og minnihlutans, er varla á til hnífs og skeiðar vegna skorts á eignum, ábyrgðarstörfum, menntun, yfirvinnu eða uppmælingu. Meginmarkmið kjarasamninganna á að vera að draga úr þessu ranglæti.

Markmiðið, sem kemur næst í röðinni, er að draga úr þörf sem flestra á því að þurfa að byggja á óhóflegri yfirvinnu til að ná þeim tekjum, sem þykja sómasamlegar hér á landi. 37 stundir eru að vísu engin gullin tala, en vafasamt er, að 50 stunda eða lengri vinnuvika þjóni nokkrum tilgangi.

Kjarasamningarnir eru góðir, af því að þeir hafa þessi tvö markmið. Auðvitað taka þeir líka tillit til hinna betur settu, því að annars næðust ekki heildarsamningar. En tilraunir til að fjölga krónum í uppmælingu meira en öðrum krónum eru algerlega utan merkis félagslegs réttlætis.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið