arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Refsað fyrir aukna vinnu

“Þá hefur eitt atriði svo til alveg gleymzt í allri umræðunni um matið á heimilisstörfunum: semsé það að hin gifta útivinnandi kona er líka húsmóðir og heimavinnandi og að hennar vinnudagur er oft æði langur. Ber henni og hennar heimili ekki að fá það viðurkennt á sama hátt og önnur heimili? Er vinnan á því heimili ekki sú sama og á öðrum heimilum og jafnvel unnin að miklu leyti í kvöld- og helgarvinnu?”

Þessar ábendingar komu fram í kjallaragrein Arndísar Björnsdóttur kennara í Dagblaðinu fyrir réttri viku. Og það er ljóst, að útivinnandi konum reynist ekki auðvelt að losna úr þessum þrældómi. Hingað til hafa þær þó getað notað hálfar tekjur sínar skattfrjálst til að kaupa barnagæzlu og heimilishjálp. En í nýja skattafrumvarpinu er girt fyrir slíka möguleika.

Eðlilegast væri að meta kostnaðinn við barnagæzlu og heimilisaðstoð og veita útivinnandi eiginkonum skattaívilnun til samræmis við það, Kostnaðurinn og ívilnunin færu þá annars vegar eftir fjölda barna á forskólaaldri, sem þarfnast gæzlu, og hins vegar eftir fjölda manna í heimili. Gæzla barns á forskólaaldri kostar að minnsta kosti 25.000 krónur á mánuði og heimilishjálp kostar að minnsta kosti 15.000 krónur á mánuði á hvern heimilismann.

Höfundar hins nýja skattafrumvarps hafa ekkert tillit tekið til þessa réttlætismáls, heldur anað áfram í blindni eins og á svo mörgum öðrum sviðum frumvarpsins, svo sem frægt er orðið. Arndís segir m.a. í grein sinni:

“Afslættirnir, sem frumvarpið gerir ráð fyrir, eru svo lágir miðað við kostnað þann, sem leiðir af útivinnu, að í mörgum tilvikum hrykkju nettólaunin ekki fyrir þeim aukna kostnaði. Við höfum ekki efni á að missa dýrmætan vinnukraft eins og til dæmis í frystihúsum, þar sem vinnuframlag kvenna er ómissandi … Á umbun þessara kvenna að vera sú, að til viðbótar við álagið við heimilisstörfin hljóti þær skattalega refsingu?”

Höfundar frumvarpsins ætla sér að lækka skatta á ráðherrum og embættismönnum, sem eru hálaunamenn, af því að þeir eru í fínum störfum. En þeir vilja gjarna hækka skatta á fólki, sem reynir með mikilli vinnu að koma undir sig fótunum. Hinar útivinnandi húsmæður eru aðeins eitt dæmið um þá viðleitni. Annað dæmi er um unga fólkið, sem er að reyna að koma þaki yfir höfuð sitt. Það á líka að fá að axla aukna skatta. Hið sama er að segja um einstæða foreldra, sem eru að reyna að standa á eigin fótum. Þeir eiga líka að fá að bera auknar byrðar.

Staðreyndin er sú, að embættismenn þeir, sem samið hafa frumvarpið og talið fjármálaráðherra trú um, að heppilegt væri að leggja það fyrir alþingi, eru ekki í neinum umtalsverðum tengslum við íslenzkan raunveruleika. Þeir þykjast vera að einfalda skattakerfið, en ern í rauninni að flækja það. Þeir þykjast vera að koma lögum yfir skattleysingjana frægu, en eru í rauninni að rýja duglegt miðstéttarfólk. Þeir þykjast vera að bæta kerfið, en eru í rauninni fyrst og fremst að afla ríkissjóði meiri tekna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
3ja króna Kröfluorka

Kröfluvirkjun er nú komin svo langt á veg, að með lagi er unnt að grilla í nokkrar staðreyndir, sem ekki sáust áður. Þar á meðal eru ýmsar tölur um kostnað og orkuverð. Fara þær nokkuð bil beggja milli kenninga Kröflusinna og Kröfluandstæðinga.

Orkustofnun reiknar með, að þrjár skástu holurnar, sem boraðar hafa verið, muni gefa samtals um tíu megawött. Hún telur sig ennfremur geta fundið fimm borholum þessa árs betri staði og náð um tíu til tuttugu megawöttum til viðbótar. Ætti það að vera nóg til að knýja fyrri vélasamstæðu orkuversins fullum krafti.

Um áramótin voru komnar 6413 milljónir í Kröflu. Reiknað er með, að í ár fari 1380 milljónir til frekari framkvæmda og 1564 milljónir í fjármagnskostnað. Er þá reiknað með miklum kostnaði í frekari boranir. Í lok þessa árs ætti Krafla því að vera komin upp í 9357 milljónir á núverandi verðlagi.

Ekki er þar með öll sagan sögð, því að þá er enn eftir að bora fyrir gufu til að knýja síðari vélasamstæðu orkuversins. Er því engan veginn fráleitt að telja, að öll muni Krafla kosta tíu milljarða króna á núverandi verðlagi.

Auðvitað er þetta miklu hærra ver:ð en menn bjuggust við að borga fyrir Kröflu. Það mun koma fram í orkukostnaði, þótt ekki eigi hann að þurfa að verða eins hár og sumir andstæðingar Kröfluvirkjunar halda fram. Dæmi Kröflu verður að reikna með svipuðum hætti og önnur slík dæmi hér á landi.

Ekki er unnt að heimta, að Krafla nýtist að fullu í upphafi. Ekki er gert ráð fyrir, að Sigalda nýtist nema 20-40% á þessu ári og hinu næsta. Samt á að setja báðar vélasamstæður Sigöldu upp strax. En árið 1979 líður að því, að Sigalda verði fullnýtt. Þá getur byggðalínan farið að flytja suður orku frá Kröflu, sem gæti þá orðið fullnýtt árið 1981 eða 1982.

Í áætlunum vatnsorkuvera hefur hingað til verið reiknað með 40 ára afskriftatíma, þegar orkuverðið er metið. Mjög ósanngjarnt virðist að gera ráð fyrir 7 eða 15 ára afskriftatíma Kröflu, svo sem sumir andstæðingar hennar hafa gert. 25 ára afskriftatími virðist hæfilegur í samanburði við vatnsorkuverin, þegar tekið er tillit til meiri úreldingar á ýmsum þáttum gufuvirkjunar.

Að þessum forsendum gefnum má búast við, að orkan frá Kröflu muni kosta þrjár krónur kílówattstundin, sem er um það bil 50% dýrara en áður var talið. Þessi orka er um og rúmlega 50% dýrari en orkan frá Soginu og Þjórsá-Tungnaá. Hún er hins vegar ódýrari en orka frá smávirkjunum, svo sem Mjólká, sem kostar 3-4 krónur. Og hún er langtum ódýrari en olían, sem hún leysir af hólmi og kostar hvorki meira né minna en 10 krónur kílówattstundin.

Allt byggist þetta náttúrlega á því, að Orkustofnun meti ástandið rétt, þegar hún mælir með því, að áfram verði haldið framkvæmdum, og telur sig geta náð hinni heitu gufu, sem reyndist svo erfið viðureignar á síðasta ári. Ef það mat reynist rétt, ættum við að geta fengið Kröflurafmagn á sómasamlegu verði, þótt ekki verði það eins ódýrt og vonað var í upphafi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fjörefni sprautað

Grár getur hann orðið, hversdagur fámennrar þjóðar, sem býr við erfiðar aðstæður við yztu myrkur. Ekki bætir úr skák, þegar almenningur efast um, að stjórnvöld hafi getu til að ráða fram úr vandamálum heildarinnar. Menn verða svartsýnir í skammdeginu og óska þess að geta þreyð þorrann í spænsku sólskini. Sumir velta jafnvel fyrir sér atvinnumöguleikum úti í heimi.

Auðvitað geta menn sigrazt á skattaálögum, Kröflum, dráttarvöxtum og verðhækkunum, ef hinn innri kraftur er til með þeim. Eitt bezta ráðið til að magna hann er stoltið út af því, að á ýmsum sviðum haldi Íslendingar til jafns við þær þjóðir, sem bezt standa sig. Á slíkum stundum gleyma menn jafnvel ríkisstjórninni og hafa gleði af því að vera til.

Hin endurteknu afrek landsliðs okkar í handbolta á undanförnum vikum hafa lyft stolti þjóðarinnar og magnað kraft hennar í skammdeginu. Leikmenn okkar hafa sigrað fulltrúa Dana, Pólverja, Tékka og Vestur-Þjóðverja, fjögurra af beztu handboltaþjóðum heims.

Þeir, sem vit hafa á handbolta, telja, að landsliðsmennirnir hafi náð ótrúlegum árangri í örfárra mánaða þjálfun hjá vinsælasta gesti þjóðarinnar um þessar mundir, pólska þjálfaranum Czerwinski. Og nú halda þeir senn af stað til Vínarborgar í næstsíðasta áfanga heimsmeistarakeppninnar.

Þangað fylgja þeim bjartar vonir í kjölfar sigurgöngu þeirra í Laugardalshöllinni að undanförnu. En hlálegt er, að mörgum þeirra munu fylgja fjárhagsáhyggjur vegna vinnutaps, nema stjórnvöld taki myndarlegar í taumana en þau hafa gert til þessa.

Ríkisstjórnin hefur gefið opinberum starfsmönnum í hópi leikmanna frí á launum til að fara í heimsmeistarakeppnina. En hún á líka að greiða beinan og óbeinan ferðakostnað alls liðsins án þess að verða sér til skammar með of löngum umhugsunarfresti. Þjóðin mundi fyrirgefa henni margt sukkið, ef hún stæði sig í þessu einu af þeim fáu skiptum, þegar örlætið á við.

Stundum hafa íslenzkir keppnismenn, einkum í frjálsum íþróttum, skák og bridge, náð frábærum árangri gegn beztu keppnismönnum heims á sínu sviði. Árangurinn hefur í hvert einasta sinn vakið fögnuð heimamanna, eflt stolt þjóðarinnar og magnað innri kraft hennar. Og oft hefur þessi fjörefnagjöf haft tiltölulega varanleg áhrif.

Á þessum stundum hverfur hinn grái hversdagur eins og dögg fyrir sólu. Þá kúrum við ekki lengur við yztu myrkur, heldur böðum okkur í miðju heimsins. Þá kiknum við ekki lengur undan skuldasöfnun ríkisstjórnarinnar né öðrum vandræðaskap hennar. Við gleymum öllu öðru en þátttöku hennar í fjárhagslegum grunni þess, að keppnismennirnir náðu árangri.

Við höfum sem þjóð haft gott í skammdeginu af fjörefnasprautu landsliðsins í handbolta. Við skulum ekki styðja það með smánaraurum til Vínarfarar, heldur senda það með reisn og óskum um nýjar fjörefnasprautur í fréttunum frá Vínarborg. Standið þið nú við ykkar hlut, ráðherrar!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Báðir aðilar samþykki

“Ég lít svo á, að lýðræðishugsjónin sé það rótgróin hér á landi, að breytingar á vinnulöggjöfinni og starfsháttum við samningsgerð séu varhugaverðar, nema báðir aðilar vinnumarkaðsins séu samþykkir þeim.”

Svo segir í merkri kjallaragrein eftir Guðlaug Þorvaldsson háskólarektor og sáttasemjara, sem birtist í Dagblaðinu á mánudaginn. Dagblaðið vill taka undir þessa skoðun og leggur til, að ríkisstjórnin reyni ekki að knýja fram það frumvarp um þetta efni, er legið hefur frammi um nokkurt skeið og fengið dræmar undirtektir hjá launþegum, sem hafa tjáð sig um málið.

Eins og Guðlaugur segir eru kjaramál átakafyrirbrigði í þjóðfélaginu og um leið er lýðræðið tímafrek stjórnunarleið og krefst þolinmæði. Við slíkar aðstæður leysa lögþvinganir ekki vandann, jafnvel þó benda megi á marga galla í starfsháttum við samningagerð, sem hafa orðið þjóðfélaginu til mikils fjárhagstjóns.

Guðlaugur vill ekki einu sinni auka vald sáttasemjara, nema fullur vilji beggja aðila vinnumarkaðsins liggi að baki. Hann telur það geta leitt til þess, að samningsaðilar telji sig firrta allri ábyrgð. Hins vegar telur hann, að bæta megi verkstjórn og skipulag af hálfu sáttasemjara með því að gera sáttasemjarastarfið að föstu starfi með föstu starfsliðið.

Guðlaugur leggur mikla áherzlu á, að virk, upplýst og ábyrg þátttaka samningsaðilanna í samningsgerðinni sé höfuðnauðsyn lýðræðislegs fyrirkomulags. Hann telur mikið hafa áunnizt í þessu efni. Bæði njóti opinberar hagstofnanir vaxandi trausts beggja aðila og ennfremur séu þeir sjálfir farnir að hafa á að skipa hæfum mönnum til að meta þau gögn, sem hinar opinberu stofnanir leggja fram.

Eðlilegt er, að samtök vinnumarkaðsins vilji ekki láta þvinga upp á sig nýjum leikreglum. En um leið verður ábyrgðin þeirra sjálfra: “Tel ég, að aðilum vinnumarkaðsins beri skylda til þess að freista þess til hlítar að gera lýðræðið við samningagerðina hraðvirkara og hagkvæmara.”

Óhætt er að taka tvímælalaust undir lokaorð kjallaragreinar Guðlaugs Þorvaldssonar, þar sem hann dregur saman niðurstöður hugleiðinga sinna:

“Ákveðnar leikreglur eru nauðsynlegar við gerð kjarasamninga og ég dreg ekki í efa, að þær mætti bæta á ýmsan hátt með breyttri vinnulöggjöf hér á landi.

Leikreglur marka hins vegar málum aðeins bása og farvegi. Samningsgerð er ekki síður mannlegt vandamál, sem reynir á þekkingu á efnahagsmálum og samskiptaháttum manna, sveigjanleika og stjórnmálaþroska.

Kjaramál eru og verða átakafyrirbrigði, sem verða vafalaust aldrei skilin frá stjórnmálum af einhverju tagi, og á þeim er því engin vísindaleg lausn.

Hraðvirkari og betur skipulögð og verkstýrð samningagerð er nauðsynjamál, en þar verður að fara með gát, ef lýðræðislegri hefð á að halda í heiðri.”

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Orkustofnun var óheppin

Svo virðist sem erfitt muni verða að kenna neinum um, hversu mikil tvísýna er orðin með orkuverið við Kröflu. Þau mistök, sem gerð hafa verið, hafa ekki ráðið úrslitum, heldur gosið, sem breytti eðli borunarsvæðisins. Enginn sá gosið fyrir, né vissi, að það mundi breyta svæðinu.

Orkustofnun taldi 7. ágúst 1974, að tvær tilraunaholur mundu nægja til að meta Kröflusvæðið. Er þær holur höfðu verið boraðar í árslok 1974, taldi Orkustofnun, að ná mætti 50-60 megavöttum til virkjunar og meira afli síðar. Sjálft svæðið hafði áður verið valið af Orkustofnun og Náttúruverndarráði. Og í marz 1975 segir Orkustofnun enn, að áhætta við Kröflu sé lítil, næstum engin.

Það er ekki fyrr en við gosið í desember 1975, að umtalsverður ágreiningur rís milli Orkustofnunar og vísindamanna utan stofnunarinnar. Sá ágreiningur snerist að mestu um goshættu, en ekki þá breytingu á eðli borunarsvæðisins, sem síðan kom í ljós síðari hluta ársins 1976. Orkustofnun hefur reynzt óheppin, en verður varla sökuð um vísindalega röng vinnubrögð, því að þau voru viðurkennd í fyrstu.

Allir alþingismenn samþykktu Kröfluvirkjun 4. apríl 1974 og enginn mótmælti þeirri yfirlýstu skoðun margra þeirra, að snör handtök þyrfti við virkjunina. Magnús Kjartansson, þáverandi orkumálaráðherra, skipaði síðan Kröflunefnd í júní 1974 í fullu umboði alþingis. Þá lá öllum geysilega mikið á.

Kröflunefnd gerði þau mistök að kaupa stærri hverfla en lög heimiluðu og knýja framkvæmdir svo hratt áfram, að kostnaður varð meiri en orðið hefði við venjulegar kringumstæður. Þessi atriði hafa hins vegar ekki bein áhrif á hina tvísýnu stöðu orkuversins eftir gosið.

Segja má, að Gunnar Thoroddsen, núverandi orkumálaráðherra, hefði getað sparað þjóðinni eitthvað af þeim milljörðum, sem Kröfluframkvæmdir kostuðu í fyrra, ef hann hefði stöðvað framkvæmdir með ráðherraúrskurði eftir gosið þá um áramótin. En þá hefði hann orðið að rísa gegn meðmælum Orkustofnunar og afskrifa það mikla fé, sem þegar var komið í Kröflu.

Fyrir ári töldu Kröflusinnar, að gosið væri frá og friður væri til að ljúka framkvæmdum og ná þaðan “ljósi og yl” fyrir áramót. Þá vissu ekki einu sinni vísindamenn innan eða utan Orkustofnunar, að gosið hefði breytt svo mjög eðli borunarsvæðisins, sem síðan kom smám saman í ljós síðari hluta ársins 1976.

Nú er ennþá minna eftir að greiða af stofnkostnaði Kröflu en var fyrir ári. Enn telja Kröflusinnar, að tilraunavinnsla geti hafizt eftir þrjá mánuði og sjálfur rekstur orkuversins á þessu ári. Það er því að vissu leyti skiljanlegt sjónarmiðið, sem Ragnar Arnalds Kröflunefndarmaður setti fram í Þjóðviljanum á sunnudaginn, að “harla óskynsamlegt” sé “að reyna ekki að ljúka því litla, sem á vantar”, úr því að allir þessir miklu peningar eru þegar komnir í Kröflu.

Enn veltur þó mest á, hvort Orkustofnun metur hina vísindalegu gagnrýni nógu alvarlega til þess, að hún mæli með stöðvun framkvæmda eða hvort hún vill halda áfram í þeirri von, að ólánið sé að baki og að þekkingaraukinn nægi til að ná upp nógu af heitu vatni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Spenna eða streita

Líklegt má telja, að meiri spenna ríki í fjármálum venjulegs Íslendings en hjá hliðstæðum einstaklingum meðal annarra þjóða. Hér láta menn húsbyggingar steypa sér í súpu lausaskulda og líta upp frá því á hinn framlengda víxil sem mátt þeirra hluta, er gera skal. Hér gera menn allt á víxlum, kaupa bíl og sólarlandaferð, kvænast og jarða.

Einkafjármál Íslendingsins minna stundum á fjármál erlendra fyrirtækja.. Þau eru svo umfangsmikil, að erfitt er að átta sig á, að það eru venjulegar launatekjur, sem standa undir þeim. Enda leiðir þessi fjármálaspenna til þess, að Íslendingar kunna almennt öðrum þjóðum betur á leikreglur fjármálanna.

Einkum er það þáttur húsbygginganna í þessu braski almennings, sem leiðir til dreifingar þjóðarauðsins á miklu fleiri hendur en þekkist í nágrannalöndunum. Á Íslandi ríkir meiri eignajöfnuður en í öðrum löndum á svipuðu þróunarstigi efnahagsmála.

Þessi spenna hefur ekki bara kosti. Sumir þrífast vel við hana, en aðrir miður. Hjá sumum leiðir hún til streitu, sem kemur fram í drykkjuskap, hjónaskilnaði og öðru einkennisböli nútímans. Og oftast skilur spennan eftir einhver ör, þótt hún leiði ekki til streitu.

Unga fólkið gengur berserksgang við að koma sér upp íbúð á aðeins 5-10 árum. Þessi íbúð á eftir að endast í 100 ár og gagnast þremur kynslóðum Íslendinga. Og svo vaknar sumt af þessu fólki upp við, að það er orðið þreytt og miðaldra eftir 5-10 ára þrælkun húsbyggingar og víxlaframlenginga.

Meiri líkur væru á, að þátttaka unga fólksins í þessum fjármáladansi yrði því fremur hvatning en martröð, ef unnt væri að dreifa byggingarkostnaði á fleiri ár, fá meira af löngum lánum á borð við húsnæðismálastjórnarlán. Þar vantar að vísu alltaf fé. En peningarnir eru til í kerfinu, því að menn afla sér þeirra með víxlaslætti. Það þarf bara að færa þessa peninga til, svo að úr þeim verði varanlegri lán.

Veltuhraði þessara peninga mundi að vísu minnka. En væri um leið breytt reglum um húsnæðismálastjórnarlán á þann hátt, að hagkvæmt yrði fyrir fólk að kaupa notað húsnæði, nýttist núverandi húsnæði betur en áður og minna þyrfti að byggja. Nú standa þessar gömlu íbúðir meira eða minna auðar í hinum grónari hlutum Reykjavíkur.

Það reynist flestum hollt að fá erfið og ábyrgðarmikil verkefni að glíma við. Oftast vaxa menn af hverri raun, ef raunirnar ern ekki óhóflegar. Húsbyggingar og fjarmálaerill ungs fólks geta í sjálfu sér verið holl, ef aðstæðurnar verða ekki óbærilegar. Því miður virðist kosta sífellt meira átak að koma þaki yfir höfuðið. Þessi þróun er þegar orðin hættuleg og á eftir að verða enn hættulegri, ef ekki er gripið í taumana.

Mestu máli skiptir, að spennan sé skemmtileg og valdi ekki streitu. Spennulaust líf er sjálfsagt dauflegt og litlaust. En allt gott má ofgera.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Geirfinnsmálið að baki

Gott er að vera laus við Geirfinnsmálið. Hinn óhugnanlegi skuggi þess hefur myrkvað þjóðfélagið allt of lengi. Líkamsmeiðingar og manndráp eru alvarlegri glæpir en fjárglæfrar, sem ekki beinast gegn lífi manna og limum. Schütz rannsóknarlögreglumaður hefur rétt fyrir sér, er hann segir mál þetta hafa valdið öryggisleysi hjá þjóðinni.

Löggæzlumenn hafa nú lýst í smáatriðum, hvernig afvegaleitt fólk varð Geirfinni að bana, að því er virðist út af misskilningi og stundargremju. Ber þessari lýsingu saman við fréttir þær, er lesendur Dagblaðsins hafa séð í blaði sínu undanfarna mánuði. Enda kemur engum niðurstaða rannsóknarlögreglunnar á óvart.

Mikil vinna og mikill dugnaður liggur að baki niðurstöðunnar. Einkum hefur hingaðkoma Schütz reynzt gagnleg. Hann er kunnugur öllum hnútum á þessu sviði í stórborgaþjóðfélagi nútímans og byggir á langri reynslu, sem íslenzkir starfsbræður hafa ekki haft tök á að afla sér, fyrr en núna.

Yfirvöld dómsmála tóku laukrétta ákvörðun, þegar þau ákváðu að reyna að fá Schütz til liðs við sig. Nú er spurningin sú, hvort ekki sé rétt að reyna að hamra járnið meðan það er heitt og fá Schütz til aðstoðar við uppbyggingu hinnar fyrirhuguðu rannsóknarlögreglu ríkisins.

Nokkurs misskilnings virðist gæta hjá Schütz, er hann telur sérstaka ástæðu til að benda á, að hvorki standi mafía né fjármálamenn að baki drápsmanna Geirfinns. Ekki er ástæða til að ætla, að almenningur hafi talið, að svo væri, enda hafa fréttir fjölmiðla ekki gefið tilefni til slíkra hugleiðinga.

Raunar hafa blaðafréttir af þessu máli verið merkilega nákvæmar. Þær eru gott dæmi um stóraukna getu dagblaða við að fræða almenning um alvarleg mál, þrátt fyrir ótal hindranir. Þessi geta kemur einnig fram á öðrum sviðum, svo sem í skrifum um ýmis fjárglæframál, alveg óskyld Geirfinnsmálinu.

Rannsóknarlögreglumenn kvarta um, að þessar nákvæmu fréttir hafi spillt fyrir rannsókn málsins. Ekki verður þó séð, að fréttirnar hafi hindrað, að rannsóknin leiddi til niðurstöðu. Embættismenn vilja bara helzt vinna bak við lokaðar dyr. Þeim finnst óþægilegt, að verið sé að horfa á þá meðan þeir eru að vinna. Af þeim ástæðum, en ekki efnislegum, eru þeir dálítið gramir fjölmiðlum.

Geirfinnsmálið hefur vakið athygli manna á þeim erfiðleikum, sem saklausir menn geta lent í, ef þeir verða fórnardýr meinsæris. Þeir urðu að sæta gæzluvarðhaldi og bæði þeir og aðstandendur þeirra urðu að sæta margvíslegum öðrum persónulegum óþægindum. En sennilega er erfitt að koma í veg fyrir slíkt, þegar meinsæri er sérstaklega vel undirbúið eins og var í þessu tilfelli.

Blaðamenn, rannsóknarlögreglumenn og menn almennt fagna því að hafa Geirfinnsmálið að baki. Hvarvetna bíða önnur og aðkallandi verkefni, sem hafa fallið í skugga Geirfinnsmálsins. En menn munu þó seint gleyma því máli, bæði vegna hryllings þess og lærdómanna, sem ótal aðilar geta af því dregið.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þyrnum stráð

Nýir og nýir gallar eru smám saman að koma í ljós á skattafrumvarpinu, sem fjármálaráðherra hefur lagt fyrir alþingi. Það er sífellt að koma betur og betur í ljós, að endurbætt skattakerfi er ekki markmið frumvarpsins, heldur er markmiðið aukin skattheimta ríkissjóðs.

Ýmsir hafa bent á, hversu illa frumvarpið fer með einstæða foreldra. Reynir Hugason verkfræðingur benti á það hér í blaðinu á mánudaginn, að hrein skattahækkun frumvarpsins nemur 26.000 krónum á hvert barn einstæðs foreldris. “Einkum er það ámælisvert, að skattarnir skuli hækka þeim mun meira sem börn hins einstæða foreldris eru fleiri”, segir Reynir réttilega í greininni.

Aðrir hafa bent á, að frumvarpið gengur út frá þeirri forsendu, “að konur séu og verði láglaunahópur og varavinnuafl í landinu”, eins og Sólveig Ólafsdóttir orðaði það á umræðufundi Kvenréttindafélags Íslands. Enda segja höfundar frumvarpsins sjálfir: “Almennt sagt er þess að vænta, að hjón, þar sem eiginkonan starfar ekki utan heimilis, mundu hafa ávinning af þessari breytingu.”

Ennfremur hefur Reynir Hugason reiknað út áhrif breytingarinnar úr vaxtafrádrætti yfir í vaxtaafslátt. Í fyrrnefndri grein hans kom fram, að breytingin jafngildir 3% vaxtahækkun í landinu á skuldum allra þeirra, sem hafa meira en 925.000 krónur í tekjur á ári. Þetta kemur að sjálfsögðu mjög illa við ungt fólk, sem er að byggja.

Einnig hefur það komið fram, að ýmis kostnaður útivinnandi kvenna er hrapallega vanmetinn í frumvarpinu. Eins mánaðar kostnaður við gæzlu eins barns er svipaður og frumvarpið gerir ráð fyrir, að sé á heilu ári.

Þá hafa margir bent á, að svonefnd sérsköttun hjóna í frumvarpinu er bara það orðalag, sem stjórnmálamenn nota um samsköttun hjóna. Kerfi frumvarpsins er samsköttun, þar sem sameiginlegum tekjum er skipt til helminga. Að kalla slíkt sérsköttun er lélegt orðagjálfur.

Af þessu má vera ljóst, að frumvarpið ræðst á einstæða foreldra, útivinnandi konur og ungt fólk í byggingaframkvæmdum. Hins verður ekki vart, að frumvarpið geri minnstu tilraun til að ná skattalögum yfir ýmsa skattleysingja, sem hafa mikil umsvif og lifa sældarlífi, er venjulegir skattgreiðendur verða að borga fyrir.

Óánægjan með þetta síðasta var þó kveikjan að hinum miklu skattaumræðum síðastliðins árs. Það var hún, sem leiddi til fagurra loforða stjórnvalda um úrbætur. Þau loforð. hafa verið svikin á sérlega grófan hátt í frumvarpi fjármálaráðherra.

Sem betur fer hefur komið í ljós, að margir þingmenn stjórnarinnar og jafnvel ráðherrar eru andvígir þessu ömurlega frumvarpi. Væntanlega nægir sú andstaða til að hindra framgang þess á alþingi. Gætu þá ráðamenn gefið sér tíma til að kanna raunhæfar endurbætur á skattakerfinu, til dæmis í líkingu við þær, sem raktar voru í leiðara Dagblaðsins á þriðjudaginn var.

Ljósasti punkturinn í þessu öllu er, hversu margir óbreyttir borgarar hafa rannsakað skattafrumvarpið og tjáð sig um það.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið