arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Vinnum hratt og horfum langt

Það leynir sér ekki, að mikill og vaxandi hraði er á orkuvæðingu Íslands. Hluti árlegrar fjárfestingar í orkuverum af heildarfjárfestingu í landinu hefur nærri tvöfaldazt á stuttum tíma. Árin 1970-1974 var fjárfesting í orkumálum að meðaltali 9% af heildarfjárfestingu í landinu, en árin 1975-1976 var hún orðin 16%.

Þetta kostar miklar erlendar lántökur. Í fyrra voru erlendar lántökur til orkumála um átta milljarðar af tuttugu milljarða heildarlántökum ársins. Meira en helmingurinn fór til Sigöldu eða 4,4 milljarðar og næstmest til Hitaveitu Reykjavíkur eða 1,6 milljarðar. Samtals fóru sex af átta milljörðum til þessara tveggja mikilvægu verkefna.

Flestum má vera ljóst, að undanfarin tvö ár hafa erlendar lántökur Íslendinga verið of miklar. Þær binda okkur of mikla bagga í framtíðinni. Hins vegar er það líka rétt, að lántökur til orkuframkvæmda leiða til verðmætaaukningar, sem er umfram vexti og endurgreiðslur lána. Lántökur til orkumála eru hættuminni en flestar aðrar lántökur.

Enn er mikið starf óunnið í orkuvæðingu landsins. Innflutt olía nemur enn um 62% af orkunotkuninni. Vatnsaflið sér um 20% orkunotkunarinnar og jarðvarminn um 18% orkunotkunarinnar. Hlutfall hinna tveggja innlendu orkugjafa þarf enn að efla á kostnað innfluttu olíunnar.

Við verðum áreiðanlega lengi enn að notast við olíu sem orkugjafa í skipum, flugvélum og bílum. En á flestum öðrum sviðum eigum við að reyna að láta vatnsaflið og jarðvarmann leysa olíuna af hólmi.

Um 55% þjóðarinnar nýtur nú jarðvarma til húshitunar. Við lok þeirra virkjana, sem nú eru í undirbúningi, kemst þetta hlutfall upp Í 67%. Síðan er unnt að stefna að því, að 80% þjóðarinnar njóti jarðvarma til húshitunar og þau 20%, sem eftir eru, fái rafhitun í staðinn.

Um leið og við látum innlenda orkugjafa leysa erlenda af hólmi í almennri orkunotkun, þurfum við að vinna að frekari eflingu orkufreks iðnaðar, eins og til dæmis byggingu álvers í Eyjafirði. Ef athuganir leiða Í ljós, að menn óttist slíkan iðnað vegna mengunar eða af pólitískum ástæðum, kemur sterklega til greina að stefna að útflutningi umframorkunnar um gervihnetti, eins og töluvert hefur verið rætt um í sumar.

Jafnframt þurfum við að vera framsýnir á fleiri sviðum. Við þurfum að fylgjast vel með, hvernig gengur að nýta rafmagn til að knýja samgöngutæki, fyrst og fremst bíla. Þegar þær hugleiðingar verða raunhæfar, getum við enn höggvið á hlut innfluttra orkugjafa í orkunotkun þjóðarinnar.

Enginn vafi er á, að orkan er ein mikilvægasta auðlind heimsins. Jafnljóst er, að uppbygging innlends orkukerfis er eitt mikilvægasta hagsmunamál Íslendinga um þessar mundir og um ókomna áratugi. Á því sviði verðum við að vinna hratt, um leið og við verðum að horfa langt fram Í tímann.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Happið mikla

Verðhækkun íslenzkra fiskafurða á erlendum markaði á þessu ári veldur því, að heldur er farið að birta í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Ríkisstjórnin hefur nú gott tækifæri til að nota þetta óvænta happ til að framkvæma þær aðgerðir, sem menn hafa beðið lengi eftir.

Verðhækkunin er um 35% í íslenzkum krónum og er aðeins að litlu leyti vegna gengissigs krónunnar. Hún er að enn minna leyti vegna aukinnar framleiðslu fiskafurða hér á landi. Hún er að verulegu leyti hrein verðhækkun í hörðum gjaldmiðli á óbreyttu vörumagni.

Þessi verðhækkun er svipuð verðbólgu ársins. Það má því segja, að óbeint vegi hún á móti verðbólgunni og valdi því, að ekki þurfi að lækka gengi krónunnar að þessu sinni, að minnsta kosti ekki vegna verðbólgu ársins.

Áhrif verðhækkunarinnar eru mun víðtækari. Skuldir Íslendinga við útlönd hætta skyndilega að hrannast upp. Þetta gerist einmitt á þeim tíma, er skuldasöfnunin var að verða þjóðarbúinu óbærileg. Verðhækkunin kemur þannig eins og frelsandi engill á síðasta andartaki.

Verðhækkunin ætti líka að geta leitt til kjarabóta almennings, án þess að atvinnuvegunum sé íþyngt. Það er að vísu ekki sama, hvernig á því máli verður haldið. Kjarabætur á línuna yrðu lítils virði. En kjarabætur hinna verst settu gætu gert mikið gagn, auk þess sem knýjandi nauðsyn er orðin á slíkri umbót.

Loks ætti verðhækkun að geta hjálpað ríkisstjórninni til að skrúfa niður verðbólguna. Það byggist á því, að verðhækkunin ætti að auka veltuna Í þjóðfélaginu. Hið opinbera á þá auðveldara með að láta sér nægja minni hlutdeild en áður í þjóðarbúskapnum. Ríkisstjórnin getur sem sagt notað tækifærið til að lækka skattana.

Lánið leikur því við ríkisstjórnina um leið og það leikur við þjóðina í heild. Ef ríkisstjórnin grípur nú tækifærið, má margt fyrirgefa henni af fyrri syndum.

Við afgreiðslu fjárlaga þarf ríkisstjórnin nú að sjá til þess, að geiri hins opinbera af þjóðarbúinu lækki úr 36% niður Í þau 32%, sem hann var á tíma vinstri stjórnarinnar, og síðan árið eftir niður Í þau 28%, sem hann var á tíma viðreisnarstjórnarinnar.

Þar með getur stjórnin lækkað skatta einstaklinga og fyrirtækja mjög verulega. Hún getur lækkað þá enn meira, ef hún lætur breyta skattalögunum á þann hátt, að skattur náist af þeim, sem hingað til hafa sloppið vel eða alveg við að greiða í samræmi við tekjur og lífsstíl.

Afleiðingin af erlendri verðhækkun, samdrætti ríkisgeirans, kjarabótum almennings og lækkun skatta yrði sú, að atvinnulífið mundi leysast úr læðingi. Þar með væri lagður grundvöllur að auknum umsvifum í atvinnulífinu, auknum hagvexti og síðan enn auknum kjarabótum.

Ríkisstjórnin þarf nú að grípa þéttingsfast um haldreipi hinna erlendu verðhækkana. Hún má ekki nota það til að auka sukkið sitt, heldur til að bjarga sér og þjóðinni aftur á þurrt land. Þá munu menn fljótt gleyma ömurlegri fortíð ríkisstjórnarinnar, enda er batnandi manni bezt að lifa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þegar svigrúmið þrengist

Þegar blaðamenn tveir að nafni Woodworth og Bernstein skrifuðu fréttir Í Washington Post um spillingu Nixons forseta og ráðgjafa hans, þóttu skrif þeirra ágæt hér á landi. Morgunblaðið og Tíminn kvörtuðu ekki um “drullupolla” og “æsiblaðaskrif”, enda voru umrædd vandamál langt í burtu frá íslenzkum hagsmunum.

Í ýmsum dagblöðum á Íslandi og einkum Í Dagblaðinu hafa á þessu ári birzt fréttir af íslenzkri spillingu. Þessar fréttir hafa verið studdar betri gögnum en fréttir Woodworths og Bernsteins voru á sínum tíma. Og þær hafa þrengt verulega svigrúmið, sem ýmsir pólitískir og hálfpólitískir glæframenn hafa haft hér á landi.

Hinu samtryggða kerfi stjórnmálaflokkanna hentar að gera lítið úr þessum of nálægu fréttum og hefja sönginn um æsiblaðaskrif. Fréttir, studdar fullum rökum og gögnum, af spillingu í Bandaríkjunum eru góð blaðamennska, en hliðstæðar fréttir af spillingu á Íslandi eru vond blaðamennska að mati hinna pólitísku blaða.

Morgunblaðið hagar sér eins og gamla frænka frá Viktoríutímanum. Það vill hvorki heyra, sjá né tala um óviðurkvæmileg vandamál. Í Reykjavíkurbréfi blaðsins er þetta orðað svo, að Morgunblaðið fari sér hægt í fullyrðingum og byggi á öruggum heimildum.

Á mæltu máli þýðir þetta, að Morgunblaðið skrifi seint eða alls ekki um óhugnaðinn, sem er pólitískur raunveruleiki á Íslandi. Blaðið segir að vísu, að upp hafi komizt um hrikaleg glæpamál, en vill ekki láta þau raska draumaheimi blaðsins.

Morgunblaðið segir, að “ábyrgu fólki sé tekið að blöskra æsiskrifin í blöðunum. Ekki er minnzt á, að fréttirnar um glæpamál, pólitísk og hálfpólitísk hneykslismál hafa undantekningarlaust reynzt vera réttar í aðalatriðum og jafnvel öllum atriðum. Það má bara ekki ónáða Morgunblaðið með svo ljótum sannleika.

Tíminn hefur hins vegar tekið að sér hlutverk verjanda spillingarinnar. Blaðið hefur tekið forustu í útgáfu reyksprengja, sem Indriði G. Þorseinsson lýsti vel í nýlegri Svarthöfðagrein í Vísi. Þar gagnrýnir hann: ” … skrif, sem bjóða daglega upp á býti á glæpum, skattasvindli og lánabraski. Þar eru á ferð hin heilögu blöð stjórnmálaflokkanna, sem hengja skítugan þvott sinn út á hverjum degi, og þykir sjálfsagt”.

Tíminn túlkar sjónarmið þeirra manna, sem telja, að gagnabirtingar Dagblaðsins og fleiri fjölmiðla þrengi um of að svigrúmi þeirra til að græða fé á samspili verðbólgu, stjórnmálaflokka og lánastofnana. Það eina, sem Tíminn hefur efnislega til varnar sínum mönnum eru langsótt dæmi um, að aðrir stjórnmálamenn kunni að vera ekki hótinu betri. Þess á milli flytur Tíminn illa dulbúin tilboð um gagnkvæma þögn.

Það væri sannarlega gaman, ef öll vandamál væru langt vestur Í Ameríku og hér á landi ríkti fullkomin siðprýði. En fyrir sannleika er hver sárreiðastur sögumanni, svo sem dæmi Morgunblaðsins og Tímans sýna glögglega.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Siðferðisbrestur.

Siðferðisbrestir virðast furðu algengir hjá stjórnmálaforingjum þjóðarinnar. Upplýsingar síðustu mánaða benda til þess, að margir þeirra séu ekki mikils trausts verðir. Sumir þeirra kunna að meira eða minna leyti að vera hafðir fyrir rangri sök, en í flestum tilvikum virðast gögnin gegn þeim vera óyggjandi.

Athyglin hefur einkum beinzt að ráðherrum Framsóknarflokksins. Halldór E. Sigurðsson er gagnrýndur fyrir húsakaup, Einar Ágústsson fyrir lántöku, Ólafur Jóhannesson fyrir stuðning við Klúbbmenn og Vilhjálmur Hjálmarsson er gagnrýndur fyrir mál, sem ekki er fjárhagslegs eðlis, en nógu alvarlegt samt, mál Braga Jósepssonar.

Aðrir stjórnmálaforingjar hafa einnig sætt ámæli. Lúðvík Jósepsson er gagnrýndur fyrir skattleysi, Matthías Á. Mathiesen fyrir bílainnflutning, Steingrímur Hermannsson fyrir benzínnotkun, Gylfi Þ. Gíslason fyrir lántöku sína og nokkurra annarra prófessora, svo og Matthías Bjarnason fyrir húsasölu á Ísafirði.

Öll þessi gagnrýni hefur verið studd gögnum. Önnur gagnrýni hefur komið fram án þess að vera studd sterkum líkum. Menn munu vafalaust leggja misjafnt mat á gögn og gagnaleysi, láta flokksbræður sína njóta efasemda en sakfella pólitíska andstæðinga á svipuðum líkum eins og jafnan hefur gerzt í pólitík á Íslandi.

Stjórnmálaforingjarnir eiga að vera viðkvæmir fyrir þessari gagnrýni, líka þeirri, sem virðist vera ósanngjörn. Þeir, sem virðast hafðir fyrir rangri sök, eiga skilyrðislaust að óska eftir rannsókn. Hinir, sem standa andspænis sterkum gögnum um siðferðisbrest, eiga ekki aðeins að biðja um rannsókn, heldur víkja einnig úr starfi á meðan.

Starfsbræður þeirra í nágrannalöndunum mundu bregðast við á þann hátt. En hér tekur því miður enginn stjórnmálamaður afleiðingum gerða sinna. Þeir hrópa bara: Ég er ofsóttur. Og hvert flokksblað fyrir sig hrópar: Hinir eru ekkert betri.

Sennilega eru það samantekin ráð stjórnmálaflokkanna að láta dagblöð sín gera þessi mál að farsa. Mest ber á þessu í slagsmálum Tímans og Þjóðviljans um Halldór og Lúðvík. Þetta pólitíska moldviðri getur endað með því, að almenningur viti ekki lengur, hvað snýr upp og hvað niður, en stjórnmálamennirnir sleppi með skrekkinn.

Þrátt fyrir moldviðrið er nauðsynlegt, að stjórnmálamennirnir sæti aðhaldi, ekki aðeins svipuðu aðhaldi og í sumar, heldur enn sterkara aðhaldi. Stefnan á að vera sú, að leiðtogar þjóðarinnar séu nokkurn veginn vammlausir og hafi mun meira siðferðisþrek en gerist og gengur Í þjóðfélaginu.

Ef til vill eru stjórnmálaforingjar of illa launaðir. Þeir eiga raunar að hafa nógu miklar tekjur með eðlilegum hætti, svo að minni hætta sé á freistingum af því tagi. Umbætur á þessu sviði gætu líka leitt til þess, að meira framboð hæfra og valinkunna manna yrði til starfa að stjórnmálum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Krónan lögð niður

Sennilega koma hér á landi aðeins tvær leiðir til greina, ef menn vilja ná árangri í baráttunni gegn verðbólgunni. Báðar þessar leiðir eru róttækari en kák það, sem hingað til hefur verið beitt. Við ættum líka að hafa rúmlega aldarfjórðungs reynslu af því, að hér duga ekki hefðbundin ráð gegn verðbólgu.

Gallinn er bara sá, að stjórnmálamenn okkar hafa takmarkaðan áhuga á að draga úr verðbólgunni, þótt þeir þykist hafa það. Í kringum stjórnmálaflokkana hafa myndazt öflugir hagsmunahópar verðbólgubraskara. Þeir nota yfirráð stjórnmálaflokkanna yfir bönkunum til að skapa sér forgang að óverðtryggðu lánsfé, sem þeir breyta síðan í verðtryggða steinsteypu.

Hingað til hefur aðeins verið bent á eina leið til að draga úr slæmum áhrifum verðbólgunnar. Hún er sú að eyða þeim gróða, sem menn hafa hingað til haft af því að ná sér í óverðtryggð lán. Það er unnt að gera með því að verðtryggja allar fjárskuldbindingar í samræmi við sérstaklega útreiknaða mánaðarlega vísitölu fjármagns.

Þessi leið er áreiðanlega vel fær, þótt stjórnmálamenn og sérfræðingar þeirra finni henni allt til foráttu. Hún mundi hafa óbein áhrif á vísitöluna. Með því að eyða gróða verðbólgubraskaranna mundi hún rjúfa hagsmuni stjórnmálaflokkanna af verðbólgunni og auðvelda á þann hátt aðgerðir gegn henni.

Hin leiðin hefur svo vitað sé ekki verið nefnd áður, enda gengur hún lengra. Hún gengur út frá því, að hagsmunatengsl verðbólgubraskara, stjórnmálaflokka og banka séu slík, að ókleift sé að stjórna fjármálum landsins af viti. Hún gengur út frá því, að ekki sé nóg að beita sálrænum brögðum á borð við að taka nokkur núll aftan af krónunni. Leiðin er sú, að krónan verði lögð niður.

Luxemborgarar hafa að vísu til eigin gjaldmiðil að nafninu til. En þeir nota jöfnum höndum belgíska franka í viðskiptum sínum og verður ekki meint af. Í fjölda smáríkja Evrópu, t.d. Í Sviss, eru menn vanir að nota heimafyrir hvaða harðan gjaldmiðil sem er.

Við getum tekið upp notkun á ýmsum norrænum krónum, dölum, pundum, mörkum og frönkum og tengt þannig innanlandsmarkaðinn við milliríkjaviðskipti okkar. Þótt þessir gjaldmiðlar sveiflist nokkuð, eru það hreinir smámunir í samanburði við stöðugt hrun krónunnar.

Með því að leggja niður íslenzku krónuna hættum við að geta búið til ýmisleg sjálfskaparvíti, svo sem íslenzka einkaverðbólgu og margvíslegar fjármagnstilfærslur í blekkingarskyni. Eftir það verður nánast ekki hægt að hafa meiri verðbólgu hér á landi en Í nágrenninu.

Vitanlega særir það stolt þjóðarinnar að hafa engan eigin gjaldmiðil. En það er illskárra en skömmin af þeirri krónu, sem þjóðin hefur verið að rýra Í aldarfjórðung. Skynsamlegt gæti verið að viðurkenna getuleysi okkar við að halda reisn krónunnar og reyna að byggja upp heilbrigð fjármál á öðrum grundvelli.

Þessi hugmynd er sett hér fram í fullri alvöru. Ef menn vilja í raun og sannleika losna við verðbólgubölið, þá verður annaðhvort að verðtryggja allar fjárskuldbindingar eða leggja niður krónuna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Valda verkamenn verðbólgu?

Um langt skeið hefur það verið tízka sérfræðinga að kenna óraunhæfum kjarasamningum um verðbólgu. Þeir tala minna um, að háir kjarasamningar geti stafað af verðbólgu. Eru þó bæði þessi atriði þættir í hringrás, þar sem útilokað er að finna upphaf og endi.

Guðfræðingar miðalda áttu erfitt með að átta sig á, hvort hafi verið til á undan, eggið eða hænan. En sérfræðingar nútímans eru margir hverjir vissir um, að kjarasamningar séu á undan verðbólgunni en ekki öfugt. Þessi einstefna hefur verið notuð til að stuðla að láglaunaþjóðfélagi á Íslandi.

Dæmið um eggið og hænuna er að vísu flóknara en dæmið um kjarasamninga og verðbólgu. Stundum eru kjarasamningar meiri orsök en afleiðing verðbólgu og stundum er þetta öfugt. Þessi atriði verður að skoða og meta hverju sinni.

Óraunhæfir kjarasamningar stuðluðu fyrir nokkrum árum að því að koma verðbólgunni á þá flugferð,sem við höfum nú reynslu af. En upp á síðkastið hafa kjarasamningar verið varfærnislegir og örugglega fremur afleiðing en orsök veróbólgu. Verðbólga undanfarinna ára er áreiðanlega öðru fremur um að kenna en kjarasamningum.

Mesti verðbólguvaldurinn er ríkisstjórnin. Hún hefur magnað verðbólguna með því að þenja út opinbera geirann í þjóðarbúskapnum. Vinstri stjórnin var á þremur árum búin að þenja opinbera geirann úr 28% Í 32% og nú er hægri stjórnin búin að þenja hann úr 32% í 36%.

Þessi þensla hefur að sjálfsögðu komið niður á atvinnurekstri og almenningi. Geiri þeirra hefur minnkað að sama skapi. Það er því hvorki atvinnureksturinn né launþegarnir, sem hafa magnað veróbólguna að undanförnu. Forustan Í verðbólgunni er eingöngu í höndum ríkisstjórnarinnar.

Ýmislegt verður undan að láta í þjóðfélagi, þar sem ríkisstjórnin er eins og útspýtt hundskinn Í þjónustunni við ýmsa þrýstihópa. Þetta komur fram í uppbótum og niðurgreiðslum, þrýstingi fjármagns til sérþarfasjóða og óbærilegu framkvæmdafylleríi alþingismanna, svo að nokkur helztu dæmin séu nefnd.

Alvarlegast er þó, að umhverfis stjórnmálaflokkana standa verðbólgubraskarar. Að tilstuðlan flokkanna hafa þeir óeðlilega mikinn aðgang að lánsfé. Verðbólgan veldur því, að þetta lánsfé er í rauninni að verulegu leyti gjöf til lántakanda. Voldugir hagsmunir beinast þess vegna að því að halda við verðbólgunni.

Stjórnmálamennirnir hafa hátt um baráttugleði sína gegn verðbólgunni. En í rauninni er þeim flestum ýmist sama um hana eða þeir fagna henni. Milli þeirra og verðbólgubraskaranna hefur myndazt bandalag, sem hindrar, að þjóðin fái losnað við böl verðbólgunnar.

Svo er láglaunafólkinu kennt um allt saman. Það er sagt, að óraunhæfar kröfur þess og kjarasamningar valdi vandræðunum. Það er örugglega fráleitasta hagfræðikenning, sem sézt hefur hér á landi um nokkurt skeið. En hún er dæmi um, hversu traustum fótum stjórnmálamennirnir og verðbólgubraskararnir telja sig standa.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Síðustu forvöð.

Nú er ekki nema rúm vika, unz fjárlagafrumvarp næsta árs verður lagt fyrir Alþingi. Þessi árlegi atburður er venjulega einn helzti stjórnmálaviðburður ársins, því að stefna hverrar ríkisstjórnar hlýtur að endurspeglast skýrast í frumvarpi hennar til fjárlaga.

Hingað til hefur ríkisstjórnin stefnt að því að sóa meiru og þenja ríkið meira út en nokkur fyrri ríkisstjórn í sögu landsins. Vinstri stjórnin, sem var undanfari hennar, lét sér þó nægja að láta 32% þjóðarframleiðslunnar renna til opinberra þarfa. En núverandi ríkisstjórn hefur á tveimur árum belgt þessa hlutdeild upp Í 36%.

Fjármálaráðherra og ríkisstjórnin öll hafa sætt harðri gagnrýni vegna þessa og eiga hana fyllilega skilið. Helzta vörnin hefur verið sú, að ríkisstjórnin hafi ekki verið nógu lengi við völd til að geta markað sín eigin spor í kerfinu, þar á meðal í fjárlagafrumvarpinu.

Menn samþykktu þessa vörn Í hittifyrra, þegar ríkisstjórnin hafði aðeins verið örfáa mánuði við völd. Þá var smíði fjárlagafrumvarpsins langt komin, þegar hinir nýju menn settust í valdastólana. Þá vissu menn ekki, að frumvarpið mundi leiða til þess, að opinber útgjöld næsta árs mundu hlutfallslega hækka frá því, sem var á tíma vinstri stjórnarinnar.

Í fyrra var enn reynd sú vörn að kenna vinstri stjórninni um bölið. En þá voru menn reynslunni ríkari, þótt þá væru ekki til þau einföldu sönnunargögn, sem nú eru til. Þessi sönnunargögn sýna, að efnahagsvandinn er heimatilbúið böl ríkisstjórnar, sem kann ekki fótum sínum forráð í fjármálum.

Viðreisnarstjórnin þurfti 28% þjóðarframleiðslunnar til að halda uppi opinberum framkvæmdum og rekstri. Vinstri stjórnin reyndist dýrka hið opinbera meira og tók til þeirra þarfa 32% þjóðarframleiðslunnar. Miklu mest er þó núverandi ríkisstjórn, sem tekur 36% til opinberra þarfa.

Þegar hið opinbera, ríki og sveitarfélög, eykur hlut sinn, hlýtur að minnka hlutur hinna aðilanna að þjóðarbúskapnum. Minni hlutur verður afgangs til einkaneyzlu almennings og fjárfestingar atvinnuveganna. Og hin mikla aukning, sem orðið hefur á hlut hins opinbera í tíð núverandi ríkisstjórnar, er áreiðanlega mikilvægasta orsök undanfarinnar óðaverðbólgu.

Ráðamenn þjóðarinnar hafa lagzt í takmarkalausar sníkjur á erlendum vettvangi til að fjár, magna útþenslu ríkisbáknsins. Á fyrsta ári ríkisstjórnarinnar jók hún langtíma erlendar skuldir þjóðarinnar úr 41 milljarði Í 73 milljarða króna. Þessa skuldaaukningu ætlar hún börnum okkar að greiða.

Nú bíða menn í ofvæni eftir nýju fjárlagafrumvarpi. Skömmu eftir að það er komið fram og menn eru búnir að spá í götin á því, er unnt að meta, hvort það felur í sér óbreytta óráðsíu ríkisstjórnarinnar eða hvort það felur Í sér, að ríkisstjórnin hafi lært eitthvað af gagnrýninni.

Sumir núverandi ráðamanna eru við völd vegna þess loforðs þeirra að fara gætilega í fjármálum og draga úr skefjalausri útþenslu ríkisbáknsins. Nú eru komin síðustu forvöð að efna það loforð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Svona lækkum við skattana.

Almenningur hefur oftast verið óánægður með skattana stna, en sjaldan eins og á því sumri, sem nú er liðið. Aldrei áöur hefur komió jafn berlega í ljós, að fjöldi manna hefur aðstöðu til að koma sér undan eðlilegum sköttum og til að hækka á þann hátt skatta náungans.

Kröfur um réttlátara skattakerfi hafía aldrei verið háværari en einmitt á þessu ári hinna mestu ríkisumsvifa í Íslandssögunni. Eðlilegt er, að í kjölfar krafanna fylgi tillögur til úrbóta, og þær hafa líka litið dagsins ljós.

Ólafur Nilsson, fyrrum skattrannsóknastjóri, kom með ýmsar tillögur í blaðaviðtali fyrir skömmu. Og í leiðurum Dagblaðslns hafa nokkrum sinnum birzt ýmsar hugmyndir.

Stungið hefur verið upp á, að ríkið minnki hlutfall umsvifa sinna af þjóðarbúinu, svo að lækka megi skattprósentu og draga úr gildi tekjuskattsins.

Stungið hefur verið upp á, að tekjuskattur og útsvar verði sameinuð í útsvarsformi, svo að niður falli ýmsir frádrættir, svo sem vegna fasteigna, vaxta, útivinnu giftra kvenna og ýmsir fleiri, sem þrýstihópar af ýmsu tagi hafa komið í gegn.

Í stað frádráttar vegna útivinnu giftra kvenna yrði þá að koma barnafrádráttur til greiðslu kostnaðar við barnagæzlu og heimilisfrádráttur til greiðslu á heimilishjálp.

Stungið hefur verið upp á, að söluhagnaður verði gerður skattskyldur að svo miklu leyti sem hann er umfram verðbólgu eða byggist á óverðtryggðu lánsfé.

Stungið hefur verið upp á, að atvinnurekendur, sem reka fyrirtæki sín á eigin nafni, verði að greina á milli einkatekna slnna og tekna fyrirtækjanna.

Stungið hefur verið upp á, að samræmt verði mat eigna til eignaskatts, þannig að þær séu metnar sem næst á raunvirði þeirra í endursölu.

Stungið hefur verið upp á, að metin verði lÍfsgæðaaðstaða manna eins og hún kemur fram í íbúðum þeirra, bílaeign, húsbúnaði, skemmtunum og ferðalögum til að fylla þá mynd, sem skattskýrslan sýnir.

Allar þessar tillögur mundu leiða til hærri skattgreiðslna þeirra, sem hingað til hafa sloppið bezt. Jafnframt væri unnt að lækka skatta hinna, sem hingað til bafa borið hitann og þungann af byrðum skattakerfisins.

Annars vegar elga þær að leiða til þess, að venjulegar verkamannatekjur, eins og þær eru hverju sinni, verði skattfrjálsar. Hins vegar eiga þær að leiða til lækkunar á skattprósentum til hagsbóta fyrir meðaltekjufólk, sem ekki hefur getað hagrætt sköttum sínum.

Ljóst má vera öllum, að við ramman reip er aðó draga. Stjórnmálamenn munu vissulega þykjatst vera fullir áhuga á réttlæti. En hætt er við, að úr áhuganum dragi, þegar til kastanna kemur og þrýstíhóparnir taka til sinna ráða.

Almenningur má nú ekki missa niður þráðinn, heldur verður að halda stjórnmálamönnunum við efnið, unz þeir efna loforð sín um réttlátara skattakerfi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið