arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Íbúðalánakerfið í rúst

Húsnæðislánakerfi ríkisins er að riða til falls. Stórfellda fjármuni vantar til að afgreiða lán til húsbyggjenda á næsta ári, auk þess sem verðbólgan hefur rýrt verulega gildi lána Húsnæðismálastofnunarinnar. Þetta kom fram í umræðum á alþingi í vikunni, er Björn Jónsson félagsmálaráðherra svaraði fyrirspurnum Sverris Hermannssonar um ástandið í lánamálunum.

Björn hélt því fram, að byggingaframkvæmdir mundu dragast nokkuð saman á næsta ári. Mætti því ætla, sagði hann, að Húsnæðismálastofnunin þyrfti um 2,5 milljarða á því ári. En að óbreyttu ástandi verða tekjurnar ekki nema 1,3 milljarðar, eða einungis helmingur af þörfinni.

Eins og Sverrir benti réttilega á, er það aðeins ágizkun ráðherrans, að framkvæmdir muni dragast saman á næsta ári. Standist sú spá ekki, verður fjárþörf stofnunarinnar enn meiri en hér að framan greinir.

En þetta segir ekki alla söguna. Sverrir benti á að samkvæmt byggingarvísitölu hefði byggingarkostnaður aukizt um 108% frá maí 1970 til nóvember 1973, en lán Húsnæðismálastofnunarinnar hefðu aðeins hækkað um 33%. Þau voru þá 600.000 krónur á íbúð, eru nú 800.000 krónur, en þyrftu að vera rúmlega 1.200.000 krónur til að vega upp á móti verðbólgunni.

Á tíma viðreisnarstjórnarinnar reyndist unnt að hækka lán Húsnæðismálastofnunarinnar til samræmis við verðbólguna. Síðan vinstri stjórnin tók við hefur sigið skarpt á ógæfuhliðina, enda er verðbólgan meiri en áður hefur verið.

Þegar viðreisnarstjórnin fór frá, var fjárhagur stofnunarinnar svo sómasamlegur, að hún gat greitt húsbyggjendum lán á réttum greiðsludögum. Nú hefur þetta öryggi húsbyggjenda hins vegar horfið, því að stofnunin er oft meira eða minna á eftir áætlun með greiðslur sínar.

Þar að auki hefur stofnunin orðið að grípa til örþrifaráða til að halda lánastarfsemi sinni gangandi. Margir sterkir lífeyrissjóðir hafa hlaupið undir bagga og lánað henni mikið fé. En þar sem vextir af lánum lífeyrissjóða eru mun hærri en af lánum stofnunarinnar, er hún að syndga upp á framtíðina með þessum lántökum. Hún hefur töluverðan taprekstur af þessum endurlánum.

Slík örþrifaráð geta aðeins dugað í skamman tíma. Ef þau verða varanleg, bindur Húsnæðismálastofnunin sér þyngri framtíðarbagga en hún getur staðið undir.

Samkvæmt upplýsingum ráðherra vantar 1,2 milljarða á næsta ári til að fjármagna Húsnæðismálastofnunina. Og enginn veit hvar á að fá það fé. Ef hins vegar er reiknað með, að þá verði byggðar 2000 lánshæfar íbúðir, sem er fremur sennileg tala, og að lánað væri jafnvirði lánanna á viðreisnartímanum, eða um 1.200.000 krónur á íbúð, færi heildarfjárþörf stofnunarinnar upp í 3,6 milljarða eða í 2,3 milljarða umfram tekjur.

Þessar hrikalegu tölur sýna vel, hvernig ástandið er orðið í húsnæðislánakerfi ríkisins, þrátt fyrir stórfelldan ofvöxt ríkisbáknsins. Á þessu sviði er feikilegt verk að vinna, þegar skárri ríkisstjórn sezt að völdum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Miklu verri en 1961

Nýi landhelgissamningurinn við Breta er að því leyti svipaður og samningurinn frá 1961, að alþjóðadómstóllinn í Haag hefur sömu möguleika og áður til að hafa afskipti af málinu. Menn geta hér eftir sem hingað til deilt um gagnið af dómstólnum, en sá skoðanamunur snertir ekki samanburðinn á þessum tveimur samningum.

Nýi samningurinn er miklu verri en samningurinn frá 1961 að því leyti að í honum felst engin viðurkenning á hinni nýju landhelgi. Árið 1961 féllust Bretar á nýju landhelgina og fengu undanþágur í nokkur ár. Að þeim tíma liðnum gilti nýja landhelgin að fullu. Nú er samið til tveggja ára án þess að nýja landhelgin taki gildi að tímabilinu loknu. Þá mun gamla landhelgin gilda áfram að mati Breta.

Nýi samningurinn er miklu verri en samningurinn frá 1961 að því leyti, að Íslendingar fá ekki óskoraða lögsögu yfir hinu umdeilda hafsvæði. Árið 1961 féllust Bretar á, að Íslendingar einir hefðu lögsögu yfir framkvæmd samningsins. Nú verða íslenzku varðskipin hins vegar að kalla á brezk eftirlitsskip til staðfestingar á mælingum, áður en unnt er að strika viðkomandi landhelgisbrjót út af listanum yfir veiðileyfin. Og ekki er lengur hægt að gera afla og veiðafæri upptæk og dæma skipstjóra togaranna í háar fjársektir.

Nýi samningurinn er miklu verri en samningurinn frá1961 að því leyti, að í honum felst engin yfirlýsing Íslendinga um áframhaldandi stækkun landhelginnar, í þetta sinn út í 200 mílur. Árið1961 lýstu Íslendingar yfir því í samningnum við Breta, að þeir hygðust áfram vinna að frekari útfærslu landhelginnar, og var því ekki mótmælt af hálfu Breta í samningnum.

Nýi samningurinn er miklu verri en samningurinn frá 1961 að því leyti, að hólfaskiptingin er mun verri en þá. Þá voru hólfin miðuð við friðun fyrir ágangi brezkra togara á þeim tímum ársins, er mestu máli skiptu. Nú eru hólfin hins vegar ekki friðuð á mestu aflatímunum, heldur sumpart á tímum, er engum brezkum togaraskipstjóra dytti í hug að vera þar á veiðum.

Ef talsmenn Alþýðubandalagsins og Framsóknarflokksins hafa til þessa getað kallað samninginn frá 1961 “landráð”, hvað gætu þeir kallað nýja samninginn sinn? Íslenzka tungu skortir líklega orð yfir það. En það er alténd ljóst af samanburði samninganna, að sé nýi samningurinn þolanlegur, þá var samningurinn frá 1961 verulega góður.

Þar með eru ekki allir gallar nýja samningsins upptaldir. Verst er, að hann getur tafið 200 mílna landhelgina í eitt ár. Þar að auki liggur ekki fyrir nein vitneskja um, hvort Efnahagsbandalag Evrópu telur hann fullnægjandi lausn, þannig að lækka megi tolla af íslenzkum sjávarafurðum.

Og loks er mjög óljóst í samningnum, hversu merkileg talan 130.000 tonn á ári er í raun og veru. Hennar er aðeins getið í formála. “Miðað við” um 130.000 tonn segir í íslenzka textanum, en “áætluð” 130.000 tonn í enska textanum. Hér er misræmi og þoka á ferðinni.

Ljóst er,að á alþingi er meirihluti þingmanna með hinum nýja samningi. Margir þeirra gera það af tryggð við samstöðuna í landhelgismálinu, þótt þeir séu í hjarta sínu andvígir flestum atriðum samningsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Senn þarf svæðisþróun

Einhvern tíma á næsta aldarfjórðungi kemur að því, að Reykjavík verður fullbyggð. Borgin hefur takmarkað landrými, því að Kópavogur takmarkar vöxt hennar til suðurs og Mosfellshreppur til norðurs. Eina stóra svæðið í Reykjavík, sem enn hefur ekki verið skipulagt, er Korpúlfsstaða- og Úlfarsfellssvæðið.

Reykjavík hefur þanizt óvenju ört út að undanförnu. Hverfin í Breiðholti verða greinilega fullbyggð eftir um það bil fjögur ár í stað þeirra tíu ára, sem gert var ráð fyrir í aðalskipulagi borgarsvæðisins. Það reynist því væntanlega nauðsynlegt að hefja byggingar á nýja svæðinu við norðurmörk borgarlandsins þegar á árinu 1978 eða þar um bil.

Undirbúningurinn að skipulagi nýja svæðisins er óvenju vandaður. Kannaðir og kortlagðir hafa verið allir þættir náttúrufarsins, sem áhrif hafa á byggð, svo sem landslag, hæð yfir sjávarmáli, skjól, úrkoma, birta, útsýni og jarðvegsdýpt. Á kortunum má sjá, hvaða svæði eru hentug til hverrar tegundar af landnýtingu.

Þessu starfi er nærri lokið. Þegar gerðar hafa verið ýmsar aðrar athuganir, svo sem spár um mannfjölgun í borginni á næstu árum og áratugum, er hægt að hefja sjálft skipulag svæðisins. Ekkert ætti að geta hindrað, að skipulagi fyrstu hverfanna verði lokið í tæka tíð, þegar framkvæmdum í Breiðholti fer að ljúka.

Ráðamenn borgarinnar hafa unnið afrek í Breiðholti. Þeim hefur nokkurn veginn tekizt að láta þjónustuframkvæmdir borgarinnar koma í takt við uppbyggingu svæðisins, þótt fólk hafi byggt þar miklum mun hraðar en nokkurn gat órað fyrir. Borgarkerfið er ekki svo stirt í vöfum, að það geti ekki lagað sig að slíkum aðstæðum og flýtt sínum eigin framkvæmdum.

Engin ástæða er til að óttast, að Reykjavíkurborg hafi ekki sitt skipulag og undirbúning í lagi, þegar menn fara að byggja yfir sig á Korpúlfsstaða-og Úlfarsfellssvæðinu. Það verða allt önnur vandamál, sem menn horfast þá í augu við. Þau vandamál felast í því, að sveitarfélögin í nágrenni Reykjavíkur standa þá andspænis þeirri skyldu að taka við allri fólksfjölgun svæðisins, þegar Reykjavík verður fullbyggð.

Birgir Ísleifur Gunnarsson borgarstjóri benti nýlega á þann möguleika, að sveitarfélögin í nágrenni Reykjavíkur gerðust aðilar að þróunarstofnun borgarinnar. Með þeim hætti gætu allar sveitarstjórnir Reykjavíkursvæðisins unnið sameiginlega og af miklum krafti að risavöxnu verkefni, fullbyggingu alls Reykjavíkursvæðisins. Með slíku afli er hægt að vinna verk, sem einstök sveitarfélög hafa ekki bolmagn til að vinna.

Það væri æskilegt, að þetta samstarf eða annað slíkt gæti eflzt sem fyrst. Sveitarfélögin í nágrenni Reykjavíkur verða að vera vel undir það búin, að einhvern tíma á næsta aldarfjórðungi geti Reykjavík ekki lengur borið hitann og þungann af mannfjölguninni á svæðinu.

Til þess að sú breyting komi ekki eins og reiðarslag, þurfa sveitarfélögin umhverfis Reykjavík smám saman að efla getu sína til að úthluta lóðum, þannig að þau geti létt álaginu af Reykjavík skref fyrir skref á löngum tíma. Slíkt verður bezt gert með sameiginlegu átaki svæðisins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Evrópa er aumingi

Ráðherrar hinna níu ríkja Efnahagsbandalags Evrópu samþykktu ekki í gær að styðja við bak Hollendinga í olíukúgun Arabaríkjanna gegn þeim. Þess í stað samþykktu ráðherrarnir að kyssa á vöndinn og lýsa yfir stuðningi bandalagsríkjanna við málstað Araba.

Loksins hafa ríki Efnahagsbandalags Evrópu sameinazt sem eitt afl í alþjóðapólitísku máli. Þetta er því sögulegur viðburður, sein þjóðir Evrópu vildu gjarnan vera stoltar af. En því miður hefur Evrópa nú sameinazt í mestu niðurlægingu sinni á síðustu öldum.

Hvað gerir Evrópa, þegar herir Bandaríkjanna eru farnir heim og Sovétríkin byrja að stríða henni? Gefst Evrópa þá ekki upp fyrir Sovétríkjunum í hverju málinu á fætur öðru, úr því að hún gefst nú svo auðveldlega upp fyrir Aröbum?

Evrópa og Efnahagsbandalagið hafa opinberað ræfildóm sinn. Þær vonir eru brostnar, að bandalagið sé að verða þriðja heimsveldið við hlið Sovétríkjanna og Bandaríkjanna. 250 milljón manna veldið reyndist vera pappírstígrisdýr, þegar á átti að herða.

Ræfildómur Evrópu. gagnvart kúgun Arabaríkjanna hlýtur að æsa ráðamenn Sovétríkjanna til að færa sig upp á skaftið gagnvart Evrópu. Þeir sjá fram á möguleika á að ýta ríkjum álfunnar smám saman í þá stöðu að vera eins konar fylgihnettir hins sterka. meginlandsveldis, Sovétríkjanna, ekki sízt ef Bandaríkin fara senn að gefast upp á varnarsamstarfinu við Evrópu.

Evrópuríkin níu og Efnahagsbandalagið áttu vissulega bágt. Olíukúgun Araba var sett fram af fullri hörku. Ríki Evrópu sáu fram á stórfelld vandamál í samgöngum og iðnaði eftir áramótin. En þau kusu ekki að láta kúgun mæta kúgun, eins og hinn sterki hefði gert.

Ef ráðamenn Evrópu hefðu bitið á jaxlinn og farið af fullum krafti út í olíustríð gegn Aröbum, væri staða Evrópu í heiminum ekki eins eymdarleg og hún er nú. Það hefði vel verið hægt að framkvæma neyðarráðstafanir í olíumálum, eins og Hollendingar voru byrjaðir að gera. Og það hefði vel verið hægt að hertaka olíulindir Líbýu til að sýna tennurnar.

Í þessu máli var um að tefla stöðu Evrópu í framtíðarþróun alþjóðastjórnmála. Í stað þess að leika sóknarleik lék Evrópa varnarleik, sem mun kalla á fleiri og sterkari sóknarleiki af hálfu þeirra, sem hafa hag af því að kúga Evrópu.

Almenningsálitið í flestum, ef ekki öllum hinna níu ríkja Efnahagsbandalagsins er eindregið með Ísraelsmönnum í deilu þeirra við Araba, ekki sízt síðan Arabar réðust með vopnavaldi á Ísraelsmenn í fyrra mánuði. Þetta almenningsálit hunza ráðamennirnir með hérahjörtun.

Hvergi í heiminum er stuðningurinn við Ísrael eindregnari en einmitt hér á Íslandi. Samband landanna hefur verið sérlega náið síðustu tvo áratugina, enda þykjumst við sjá ýmsar hliðstæður í gamalli og nýrri sögu þjóðanna. Við vonum því, að ríkisstjórn okkar haldi uppi heiðri okkar og geri á alþjóðavettvangi sitt til að styðja vinaþjóð okkar, sem á nú um sárt að binda vegna ægivalds Sovétríkjanna og Arabaríkjanna og ræfildóms Evrópuríkjanna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Við viljum hreinan sjó

Reykvíkingar vilja hreina og heilnæma borg. Þorri þeirra er áreiðanlega sammála Birgi Ísleifi Gunnarssyni borgarstjóra um, að gera verði ströngustu kröfur um hreinan sjó við fjörur borgarinnar. Þeir styðja hugmynd hans um, að varið verði einum milljarði króna til að ná þessu markmiði á um það bil einum áratug.

Reykjavíkurborg hefur látið gera umfangsmiklar athuganir á því, hvernig þetta verði bezt framkvæmt. Komið hefur í ljós, að ýmsar leiðir eru færar. Felast þær í því að sameina allt skolp frá borginni í eitt, tvö eða þrjú ræsi. Í þessum ræsum verði einföld hreinsunartæki, en afgangur skolpsins verði fluttur svo langt út í sjó, að straumar beri það frá fjörum. Síðar verður svo hægt að setja fullkomnari hreinsunartæki í þessi sameinuðu holræsi til þess að hindra mengun sjávarins á meira dýpi.

Holræsakerfi Reykjavíkur er í góðu lagi, ef frá eru taldar útrásirnar í fjörunum. Þær eru of margar til þess, að það borgi sig að setja í þær hreinsunarútbúnað, og auk þess ná þær of skammt út í sjó. Með því að sameina 30 útrásir í þrjár eða færri er ódýrara, þótt dýrt sé, að koma upp hreinsunarútbúnaði og leggja ræsin út á meira sjávardýpi.

Eftir þetta átak í holræsagerð verður Reykjavík öðrum hafnarborgum til fyrirmyndar. Varla verður nokkurs staðar hægt að finna hreinni sjó og hreinni fjörur en einmitt við Reykjavík. Vissulega er ástandið nú á tímum betra við Reykjavík en víðast annars staðar í heiminum. En það er samt ekki í samræmi við nýjustu kröfur í umhverfisvernd.

Reykvíkingar vilja vera í fararbroddi á þessu sviði eins og ýmsum öðrum sviðum umhverfisverndar og hreinlætis. Þeim hefur tekizt að vernda sitt hreina og tæra kranavatn, þrátt fyrir gífurlega útþenslu borgarinnar og stóraukna vatnsnotkun. Og með stórkostlegu átaki í hitaveitu hefur þeim tekizt að gera Reykjavík að reyklausri borg, erlendum ferðamönnum til mikillar undrunar.

Kalda og heita vatnið er stolt Reykvíkinga. En stórvirki hafa verið unnin á fleiri sviðum hreinlætis og umhverfisverndar á síðustu árum. Rykmökkurinn frá gömlu malargötunum er gleymdur eins og olíureykur skorsteinanna, því að velflestar götur borgarinnar hafa verið malbikaðar. Og síðast en ekki sízt fer ræktun borgarlandsins fram hröðum skrefum.

Á þessu ári hófust umfangsmiklar aðgerðir í ræktun, lagningu gangstíga og gerð útivistarsvæða. Slíkar framkvæmdir hafa verið umtalsverðar í mörg undanfarin ár, en að þessu sinni voru þær stórlega efldar. Markmið hins nýja borgarstjóra er að framkvæma “græna byltingu” í skipulagi borgarinnar.

Það fer vel á því, að “græna byltingin” og hin mikla holræsagerð séu samhliða á verkefnaskrá Reykjavíkurborgar. Bæði þessi mál eru tákn nýs tíma, nýs verðmætamats, sem tiltölulega fáar sveitarstjórnir í þróuðum iðnaðarlöndum hafa enn áttað sig á til fulls. En það er augljóst, að Birgir Ísleifur borga1.stjóri hyggst láta hjarta Reykjavíkur slá í takt við tímann.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ólafur tapar tíma

Ólafur Jóhannesson forsætisráðherra kom landhelgissamningnum við Breta ekki í gegn í ríkisstjórninni á fundi hennar í gær. Þar var ákveðið að fresta afgreiðslu málsins, líklega fram yfir helgi, svo að einstakir ráðherrar fengju tækifæri til að skoða málið ofan í kjölinn.

Stuðningsmenn samningsins í ríkisstjórninni voru bjartsýnir fyrir fundinn. Þingmönnum í utanríkismálanefnd alþingis hafði verið sagt að vera tilbúnir til að mæta á fundi eftir hádegi í gær til að ræða samninginn. Þingmenn gerðu almennt ráð fyrir, að vegna þessa yrðu þingfundir í dag og á morgun til að ljúka afgreiðslu málsins.

Til þessa kom ekki og hlýtur það að teljast nokkur afturkippur í sókn forsætisráðherra í málinu. Hann tapar mikilvægum tíma á frestuninni fram yfir helgi. Á meðan kann Lúðvík Jósepsson að finna ráð til að snúa sér út úr uppgjöf sinni gagnvart forsætisráðherra.

Almennt er nú talið, að viðræður Einar Ágústssonar utanríkisráðherra og McKenzie sendiherra hafi ekki leitt til neinna markverðra breytinga á samningsgrundvelli Ólafs og Heaths. Þetta hefur fjölgað andstæðingum samningsins á undanförnum dögum. Sú bylgja getur risið svo hátt, að Ólafi takist ekki að sameina ríkisstjórnina um málið eftir helgina.

Ekki bætir úr skák, að Ólafi og landhelgisgæzlunni hefur tekizt að reita Vestfirðinga til ákafrar reiði. Vestra þykir mönnum fullsannað, að landhelgisgæzlan þar sé nánast skrípaleikur og erlendir togarar fari að vild um alfriðuð svæði og jafnvel inn fyrir tólf mílur.Gæzlan og Ólafur hafa reynt að gera lítið úr þessum frásögnum. Þetta hefur dregið úr trausti Vestfirðinga á Ólafi og spillt fyrir möguleikum hans á að knýja fram samningsgrundvöll sinn.

Það verður því fróðlegt að sjá á næstu dögum, hvort Ólafur missir sigurinn yfir Lúðvík úr höndum sér og situr eftir með sárt ennið eða hvort honum tekst að halda Lúðvík í bóndabeygjunni, þrátt fyrir frestunina og afturkippinn. Þessi barátta mun einnig sýna, hvort ráðherrar Alþýðubandalagsins halda dauðahaldi í ráðherrastóla sína.

Hitt er svo annar handleggur, að það hefur komið skýrar í ljós á síðustu dögum, að eini ljósi punkturinn í samningsgrundvellinum við Breta er sá, að í honum felst friður, sem út af fyrir sig er ef til vill aðalatriðið. Efnisatriði grundvallarins eru hins vegar ekki til þess fallin að vekja neina hrifningu hér á landi.

Erfiðast er að sætta sig við, að bráðabirgðasamningurinn við Breta eigi að gilda í tvö ár. Það hefði verið auðveldara að sætta sig við allt hitt, ef það hefði aðeins verið til eins árs. Við þurfum eitt ár til að undirbúa útfærslu landhelginnar í 200 mílur. Sú útfærsla þyrfti að eiga sér stað fyrir árslok 1974. En tveggja ára bráðabirgðasamningur um minna málið, 50 mílurnar, tefur framkvæmd stærra málsins, 200 mílnanna, óþægilega mikið.

Að öðru leyti er ekki hægt að ræða um kosti og galla hins endanlega samnings við Breta. Það verður ekki hægt fyrr en hann hefur verið birtur þjóðinni. Og það geta ekki verið nema nokkrir dagar, unz að því kemur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Möðruvallaeinkennin

Klofningurinn í Framsóknarflokknum er orðinn raunverulegur. Í gær tók leiðarahöfundur Tímans Möðruvallalið flokksins rækilega í gegn, vísaði því í útlegð og varaði flokksmenn eindregið við nokkrum mönnum, sem hann taldi vera forustumenn Möðruvallaliðsins.

Þessi breiðsíða á sér langan aðdraganda. Að baki hennar liggur löng valdabarátta í flokknum milli núverandi flokksforustu og nokkurs hóps manna, sem .einkum hefur lotið forustu Ólafs Ragnars Grímssonar prófessors.

Möðruvellingar hafa undirtökin í Sambandi ungra framsóknarmanna og notuðu um skeið síðu þess í Tímanum til harðra árása á Ólaf Jóhannesson flokksformann og stuðningsmenn hans. Þetta leiddi til þess, að fyrst var skrúfað fyrir ungu mennina og þeir síðan settir undir ritskoðun.

Næst reyndi uppreisnarliðið að ná tökum á Félagi ungra framsóknarmanna í Reykjavík, sem var undir stjórn stuðningsmanna flokksforustunnar. Þessi atlaga mistókst gersamlega, því að hinir síðarnefndu reyndust í miklum meirihluta á aðalfundi um daginn. Ruku þá menn Ólafs Ragnars út og stofnuðu sérstakt félag fyrir sig.

Síðan sendu Möðruvellingar út bréf til flokksmanna víða um land, þar sem ráðizt var heiftarlega að flokksforustunni fyrir gróðahyggju, fjármálaspekúlasjónir og svik við hugsjónir flokksins. Þetta bréf fyllti mælinn og olli breiðsíðunni í Tímanum, þar sem ritstjórinn vísaði Möðruvellingum út í yztu myrkur.

Forusta Framsóknarflokksins virðist nú hafa tögl og hagldir í baráttu þessari og vera ákveðin í að losna endanlega við Ólaf Ragnar og Möðruvallalið hans. Er því nú úr vöndu að ráða fyrir sigrað uppreisnarliðið.

Þetta eru sömu mennirnir og ákafast studdu sameiningu vinstri manna í einum flokki. Þeir munu nú reyna að komast úr einangruninni og leggja aukna áherzlu á samstarf og samruna við Hannibalista.

Sá þrýstingur mun hins vegar gera samstarfssamninga Alþýðuflokksins og Hannibalista erfiðari, því að mörgum Alþýðuflokksmönnum lízt hreinlega ekkert á, að Möðruvallaliðið fylgi Hannibalistum inn í nýjan jafnaðarmannaflokk.

Telja þeir, að lítið rúm verði eftir fyrir eldri alþýðuflokksmenn, er svo vígreift lið kemur á vettvang. Það verður því fróðlegt að sjá, hvort Möðruvellingar bjargast úr eyðimerkurgöngu sinni eða mynda nýjan flokk.

Ástæðan fyrir þessum klofningi í Framsóknarflokknum er sumpart framagirni, sem ekki fær útrás í flokknum vegna fyrirstöðu flokksforustunnar. Einnig er hér um að ræða hina útbreiddu sérvizku í röðum vinstri manna, pólitíska einstefnu, sem leiðir til þess, að hver maður þarf helzt að vera sér í flokki.

Þessi skortur á samstarfi meðal vinstri manna er hvarvetna áberandi. Einfalt er að benda á dæmi sjálfrar ríkisstjórnarinnar, þar sem hver ráðherra reynir að skora mark gegn hinum ráðherrunum. Viðskipti Lúðvíks Jósepssonar og Ólafs Jóhannessonar er alvarlegasta dæmið um þetta sundurlyndi.

Þessi draugur vinstri manna er ein af veigamestu ástæðunum fyrir því, hve ólánlega þeim tekst til, þegar þeir eru kvaddir til að stjórna ríkinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skerið krabbameinið

Stundum heyrist sú skoðun, að marklítið sé að kvarta um, að fjárlög ríkisins hækka gífurlega ár frá ári. Slík hækkun sé í eðlilegu samræmi við hina miklu verðbólgu hér á landi, sem sjaldnast hefur verið meiri en einmitt nú.

Þegar nýju fjárlögin verða afgreidd í desember, verða þau þrefalt hærri en fjárlög ársins 1971. Þau hafa hreinlega þrefaldazt á aðeins þremur árum. Þótt verðbólgan hafi verið veruleg á þessum tíma, var hún þó ekki svona hrikaleg.

Staðreyndin er sú, að fjárlögin hafa hækkað langt umfram verðbólguna. Þetta sést bezt með því að athuga þá sneið, sem ríkiskassinn tekur af þjóðarframleiðslunni. Á sjöunda áratugnum, þegar viðreisnarstjórnin var við völd, hækkuðu fjárlögin venjulega í samræmi við verðbólguna og héldust í um eða tæpum 20% af þjóðarframleiðslunni. Þá hirti ríkið einn fimmta af þjóðarkökunni.

Síðan vinstristjórnin tók við, hefur þessi sneið stækkað á kostnað hinna aðilanna að þjóðarkökunni, sveitarfélaganna, fyrirtækjanna og fjölskyldnanna. Í nýjum fjárlögunum, sem afgreidd verða í desember, bendir allt til þess, að sneið ríkisins verði orðin 30% af allri kökunni. Hlutur ríkisins hefur þá aukizt úr fimmtungi í tæpan þriðjung alls þess fjár, sem Íslendingar hafa til umráða.

Þegar ríkið er farið að taka 30 milljarða af100 milljarða þjóðarframleiðslu, sem er til skiptanna, er von, að síga taki á ógæfuhliðina. Þetta er vitanlega ástæðan fyrir þeim drápsklyfjum tekjuskatta, sem almenningur verður að bera um þessar mundir. Ríkið gengur einfaldlega allt of langt í skattheimtu sinni. Þjóðin hefur ekki efni á að bera svona stórt ríkisbákn.

Þetta hafa verkalýðsfélögin nú loksins séð. Ein aðalkrafa Alþýðusambandsins í samningunum, sem nú standa yfir, er, að verulegar lagfæringar fáist á skattheimtunni. Einfalt dæmi nægir til að sýna, hve sjálfsögð slík krafa er. Fái launþegi 10.000 króna hækkun, borgar vinnuveitandinn fyrir hana 14.000 krónur vegna launatengds kostnaðar, svo sem skatta, en launþeginn fær aðeins í sinn hlut 4.500 krónur, því að Halldór E. tekur hitt í skatta. Það kostar því 14.000 krónur að láta launþegann fá 4.500 króna kjarabót.

Það er raunar skiljanlegt, að verðbólgan skuli vera illskeyttari en nokkru sinni fyrr, þegar kerfið er orðið svona fáránlegt. .

Oft hefur verið bent á, að óbeinir skattar væru að ýmsu leyti sanngjarnari og mildari en hinn beini tekjuskattur. Það væri heppilegt að breyta hluta núverandi tekjuskatts í söluskatt og síðar í virðisaukaskatt. En slíkt eitt út af fyrir sig er engin lausn á ofsköttuninni í þjóðfélaginu. Það leysir ekki vandann að koma með einn skatt í staðinn fyrir annan.

Vandinn er sá, að tekjuskattinn verður að stórlækka, án þess að sömu ríkistekna sé aflað með öðrum hætti. Það verður einfaldlega að skera niður fjárlögin. Það verður að leggja niður óþarfa stofnanir, sem ríkisstjórnin hefur komið upp, svo sem Framkvæmdastofnunina. Og það verður að fresta framkvæmdum, sem í sjálfu sér eru nytsamlegar, en þjóðin hefur ekki efni á að sinni.

Eina ábyrga afstaðan, sem þingmenn geta haft gagnvart fjárlagafrumvarpinu, er að skera það miskunnarlaust niður, eins og hvert annað krabbamein.

Jónas Kristjánsson

Vísir