arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hausinn af Hussein

Óræstilegur og einmana Saddam Hussein hafði ekki stjórnað einu eða neinu, þegar hann var dreginn upp úr rottuholu sinni í nágrenni Tikrit, allra sízt skæruliðum gegn bandaríska hernáminu. Í landinu eru að minnsta kosti 15 virk samtök skæruliða gegn hernáminu. Flest þeirra börðust gegn Hussein, þegar hann var við völd.

Þetta var ekki lengur reigður harðstjóri, heldur einmana öldungur, sem hafði mánuðum saman haldið til í skúmaskotum og rottuholum með kreppta hendi um fulla tösku af dollurum. Þetta var enginn Osama bin Laden eða Múhammeð Ómar, heldur uppgefinn flóttamaður, sem varðist ekki einu sinni, þegar hann var tekinn.

Myndirnar sýna, að mannkynið hefur lítið breytzt undir slæðu siðmenningarinnar. Ekki er lengur hægt að draga hinn sigraða í hlekkjum á eftir sigurvagni keisarans eins og í Róm fyrir tvöþúsund árum eða setja afhöggvinn haus hans á spjótsodd í borgarhliði. En það er hægt að niðurlægja hann með myndum.

Bush-ættin hefur sigrað Hussein-ættina, drepið synina og sýnt úfinn hausinn á föðurnum. Bandaríkjamenn gleðjast og sýna í könnunum aukinn stuðning við forseta sinn. Vinsældamælir hans hrökk úr 52 prósentum í 58 prósent og jafnsnöggt fjölgaði þeim úr 47 prósentum í 64 prósent, sem telja stríðið gegn Írak ganga vel.

Saddam Hussein verður dreginn fyrir dóm og sennilega drepinn, af því að George W. Bush vill það og af því að tugþúsundir Íraka eiga um sárt að binda af völdum harðstjórans. Heimamenn munu dæma um málið, en ekki fjölþjóðlegur dómstóll eins og áður, svo sem í Nürnberg, Kosovo, Austur-Tímor, Bosníu, Rúanda og Sierra Leone.

Ef alþjóðadómstóll færi með málið, mundu stríðglæpir Saddam Hussein gegn Íran komast í sviðsljósið. Hvattur af Bandaríkjunum og Bretlandi efndi hann til stríðs, þar sem milljón manns féllu, meðal annars fyrir efnavopnum, sem hann fékk hjá glæpamönnum, sem nú eru varaforseti og stríðsmálaráðherra Bandaríkjanna.

Saddam Hussein var vondur harðstjóri eins og margir aðrir, þar á meðal harðstjórarnir, sem Bandaríkin styðja í langtburtistan-ríkjunum norðan Afganistans. Haus hans var ekki sýndur, af því að hann er skíthæll, heldur af því að einu sinni var hann “okkar” skíthæll, sem hélt að hann gæti verið skíthæll fyrir eigin reikning.

Ekki hentar sigurvegurunum, að stríðið gegn Íran verði rifjað upp. Því munu réttarhöldin láta það liggja milli hluta, enda af nógu að taka. Réttlæti nær stundum fram að hluta, en hræsnin er eilífur sigurvegari. Og framhjá því verður ekki litið, að Saddam Hussein á ekki skilið neina samúð fyrir, að nú sé úr honum allur vindur.

Jónas Kristjánsson

DV
Græðgi og gullfiskar

Eins og eldur í sinu um óðul yfirstéttarinnar fer græðgisvæðingin, sem fylgir einkavæðingunni. Bankastjórar bera sig saman við erlenda bankastjóra og forsætisráðherra vill ekki vera minni en bankastjórar. Hans starfslokasamningur á að nema rúmlega hálfum milljarði samkvæmt reikningi Alþýðusambandsins. Skemmtilegar eru röksemdir græðginnar. Forsætisráðherra segist nánast liggja við dauðans dyr og telur ævi sína muni enda um sextugt. Aðrir ræða, hversu nauðsynlegt sé langþreyttum ráðherrum og þingmönnum að setjast snemma í helgan stein eftir að hafa verið á tauginni árum saman í pólitísku vafstri. …
Græðgi og gullfiskar

Eins og eldur í sinu um óðul yfirstéttarinnar fer græðgisvæðingin, sem fylgir einkavæðingunni. Bankastjórar bera sig saman við erlenda bankastjóra og forsætisráðherra vill ekki vera minni en bankastjórar. Hans starfslokasamningur á að nema rúmlega hálfum milljarði samkvæmt reikningi Alþýðusambandsins.

Skemmtilegar eru röksemdir græðginnar. Forsætisráðherra segist nánast liggja við dauðans dyr og telur ævi sína muni enda um sextugt. Aðrir ræða, hversu nauðsynlegt sé langþreyttum ráðherrum og þingmönnum að setjast snemma í helgan stein eftir að hafa verið á tauginni árum saman í pólitísku vafstri.

Ekki skal dregið í efa, að það getur tekið á taugar að lifa tvöföldu og jafnvel margföldu lífi, telja sig þurfa að lofa fólki gulli og gersemum upp í ermina á sér og þurfa síðan að útskýra svikin loforð. Það er líka þreytandi að þurfa að muna, hvenær maður laug hverju og hvernig maður geti haldið áfram að spinna vefinn.

En einnig getur verið þreytandi að vinna láglaunavinnu. Erfitt getur verið að skúra gólf í tvo áratugi, vita ekki, á hverju á að lifa síðustu viku mánaðarins, og fá síðan uppsagnarbréf í starfslokasamning. Ekki hefur verið borin saman streita og meðalævi stjórnmálamanna og bankastjóra annars vegar og púlsmanna hins vegar.

Í meira en öld hefur ekki verið eins mikill munur á Jóni og séra Jóni og þau jól, sem nú ganga í garð með hundruðum milljóna í jólasokki forsætisráðherra. Þeir, sem stjórna tekjum toppanna í þjóðfélaginu virðast markvisst vilja gera þeim kleift að éta þúsund kanilsnúða og drekka þúsund kaffibolla á dag í ellinni.

Hvað á bankastjóri að gera við treikvart milljarð krónur í bónus og hvað á forsætisráðherra að gera við hálfan milljarð í eftirlaunasjóð? Hvort tveggja er langt umfram það, sem almenningur getur ímyndað sér að hægt sé að eyða. Ekki eru þetta kröfur markaðsins, því að nóg er af fólki, sem býðst til stjórnmálastarfa.

Ekki alls fyrir löngu var sagt í fúlustu alvöru, að toppurinn í þjóðfélaginu eigi að hafa tvöfaldar tekjur botnsins. Raunveruleiki græðgisvæðingarinnar er tuttugufaldur munur, þrítugfaldur og fertugfaldur, þegar fríðindi á borð við starfslokasamninga og kauparétt eru talin með. Og munurinn fer ört vaxandi.

En þetta er hægt, af því að pólitíkusar vita af langri reynslu, að flestir kjósendur eru bjánar með gullfiskaminni. Eftir uppistand aðventunnar verður græðgisvæðing stjórnmálanna gleymd og grafin, þegar kemur fram á nýtt ár. Hvað þá þegar koma nýjar kosningar með ný loforð handa öryrkjum og sjúklingum á sífellt lengri biðlistum.

Græðgisvæðing stjórnmálanna er bein afleiðing þeirrar ógæfu, að nógu margir bjánar með gullfiskaminni leyfa fámennri yfirstétt að stjórna stóru og smáu í þágu yfirstéttarinnar.

Jónas Kristjánsson

DV
Gin ljónsins

Vanhugsað er að senda Íslendinga til starfa í Afganistan um

þessar mundir. Þetta er enginn Balkanskagi, þar sem hjálparfólk safnar blómvöndum, heldur einn hættulegasti staður heims, vígvöllur vestræns hernámsliðs, grimmra herstjóra og framleiðenda meirihluta alls ópíums í heiminum. Hatursfullir Afganar gera lítinn greinarmun á hernámsliði Vesturveldanna og borgaralegum starfsmönnum, sem eru beint eða óbeint á vegum þess, þar á meðal flugumferðarstjórum. Íslenzka utanríkisráðuneytið getur ekki ábyrgzt líf og limi fólks, sem fer til Afganistan á þess vegum eða Nató. …
Gin ljónsins

Vanhugsað er að senda Íslendinga til starfa í Afganistan um þessar mundir. Þetta er enginn Balkanskagi, þar sem hjálparfólk safnar blómvöndum, heldur einn hættulegasti staður heims, vígvöllur vestræns hernámsliðs, grimmra herstjóra og framleiðenda meirihluta alls ópíums í heiminum.

Hatursfullir Afganar gera lítinn greinarmun á hernámsliði Vesturveldanna og borgaralegum starfsmönnum, sem eru beint eða óbeint á vegum þess, þar á meðal flugumferðarstjórum. Íslenzka utanríkisráðuneytið getur ekki ábyrgzt líf og limi fólks, sem fer til Afganistan á þess vegum eða Nató.

Ástandið í Afganistan er orðið verra en það var á valdatímum Talíban. Innlendu herstjórarnir, sem komust að nýju til valda í skjóli hins vestræna hernáms, lifa á framleiðslu og sölu eiturlyfja og sjá til þess, að lög og réttur er hvergi nokkurs metinn utan við borgarmiðjuna í höfuðstaðnum Kabúl.

Að minnsta kosti ellefu hjálparstarfsmenn hafa verið myrtir síðustu þrjá mánuði og margir tugir hafa særzt. Andstæðingar leppstjórnar Bandaríkjanna í Kabúl beina í auknum mæli spjótum sínum að borgaralegu starfsfólki vestrænu til að sýna fram á, að landinu verði ekki stjórnað án þeirra.

Bandaríska hernámsliðið gerði þau mistök að skipa ekki neinn ráðherra af þjóðflokki Pastúna, annan en forsætisráðherrann Hamid Karzai, sem almennt er talinn leppur Bandaríkjanna. Fólk af þessum langfjölmennasta þjóðflokki Afganistans telur sig ekki hafa öðlast neina aðild að stjórn landsins.

Bandaríska hernámsliðið drepur óbreytta borgara í auknum mæli. Framganga þess hefur magnað andstöðu og hatur alls almennings í landinu, ekki bara Pastúna. Morð þess á fimmtán börnum um síðustu helgi urðu ekki til að bæta ástandið. Það er tómur þvættingur, að íbúar í landinu styðji hernámið.

Ekki má gleyma, að allar líkur eru á, að Osama bin Laden, leiðtogi Al Kaída, og Múhammeð Ómar, leiðtogi Talíban, leiki enn lausum hala, ýmist í Afganistan eða í Pakistan, sem er bandalagsríki Bandaríkjanna. Hryðjuverkasamtök, sem átti að uppræta, lifa góðu lífi og hlaða að sér nýjum fylgismönnum.Bjánaleg stefna íslenzka utanríkisráðuneytisins í óviðkomandi deilumálum í fjarlægum heimshlutum felur í sér aðild að blóðugri og misheppnaðri styrjaldarstefnu Bandaríkjanna, sem sætir almennri fordæmingu um allan heim, jafnt meðal almennings á Vesturlöndum sem annars staðar.

Vanhugsuð aðild íslenzka utanríkisráðuneytisins að hataðri stríðsstefnu er ekki til þess fallin að slá skjaldborg um fólkið, sem ráðgert er að senda er beint í gin ljónsins.

Jónas Kristjánsson

DV
Vegurinn til vítis

Venjulegir stjórnmálamenn og illa skaffandi fyrirvinnur vilja láta meta sig eftir góðum vilja sinum til góðra verka, en ekki eftir raunverulegum verkum, sem standa viljanum oft langt að baki. Þetta er samkvæmt enska spakmælinu, sem segir, að vegurinn til vítis sé varðaður góðum áformum. Ég lofa að drekka ekki á jólunum segir heimilisfaðirinn og meinar það í alvöru. Þegar annað hefur komið á daginn og hann er kominn í vandræði á heimilinu, sýnir samanlögð reynsla ráðgjafarbransans, að hann vill vera metinn af góðum vilja sínum og að strikað sé yfir fótaskort á góðviljanum. …
Vegurinn til vítis

Venjulegir stjórnmálamenn og illa skaffandi fyrirvinnur vilja láta meta sig eftir góðum vilja sinum til góðra verka, en ekki eftir raunverulegum verkum, sem standa viljanum oft langt að baki. Þetta er samkvæmt enska spakmælinu, sem segir, að vegurinn til vítis sé varðaður góðum áformum.

Ég lofa að drekka ekki á jólunum segir heimilisfaðirinn og meinar það í alvöru. Þegar annað hefur komið á daginn og hann er kominn í vandræði á heimilinu, sýnir samanlögð reynsla ráðgjafarbransans, að hann vill vera metinn af góðum vilja sínum og að strikað sé yfir fótaskort á góðviljanum.

Raunar er ævi stjórnmálamannsins enn flóknari. Hann er ekki bara það, sem hann vill vera og það, sem hann er í raun. Hann er líka það, sem hann þarf að vera til að svara kröfum gengisins, stjórnmálaflokksins og ríkisstjórnarinnar í hans tilviki, en vonds félagsskapar í tilvikum sumra annarra.

Dæmi um þetta er nýr þingmaður, sem áður var talsmaður stúdenta og heimtaði meira fé til háskólans, en greiðir nú atkvæði gegn auknu fé til hans. Á vefsíðu sinni segist hann vera í liði, eins konar fótboltaliði, verði að fylgja sínu liði og ekki samþykkja neitt frá andstæðingum á þingi.

Við þetta bætist, að hefðir lýðræðis segja æskilegt, að stjórnmálamaður sé góðra manna fyrirmynd. Hann eigi helzt að vera eins konar Móses, sem leiðir þjóðina yfir eyðimörkina, unz fyrirheitna landið er í augsýn, eða eins konar Jón Sigurðsson, sem segir á örlagastundu: Vér mótmælum allir.

Þannig búa margar persónur í einum ráðherra, hvort sem hann er heilbrigðisráðherra eða einhver annar. Hann er í senn það, sem hann vill vera; það, sem hann er í rauninni; það, sem hann verður að vera vegna aðstæðna; og það, sem hann ætti að vera, ef hann færi eftir háleitum hugsjónum.

Vegna samsláttar þessara persóna gefur heilbrigðisráðherra ýmis svör, sem fela efnislega í sér, að hann sé góðmenni, sem vilji öryrkjum vel, sé þeim betri en aðrir hefðu orðið, en erfiðar aðstæður á borð við sambandsleysi í stjórnkerfinu og vondur félagsskapur hans hindri fullnustu góðviljans.

Skilja má persónuklofning ráðherrans. En góðmenni fást í kippum. Hrifnari hefðu menn orðið, ef hann hefði barið í borðið í ríkisstjórninni og sagt efnislega: Ég mótmæli allur.

Jónas Kristjánsson

DV
Lögregluofbeldi

Simon Chapman hefur setið í fangelsi síðan hann var gripinn í lögregluóeirðum í tengslum við toppfund Evrópusambandsins í Saloniki í júní. Myndskeið sjónvarpsstöðvar sýnir hann þar með bláan bakpoka. Annað myndskeið sýnir lögreglumenn troða sprengiefni í svartan bakpoka. Lögreglan lýgur, að Chapman hafi verið með svarta pokann, þegar hann var handtekinn. Ítalskir lögreglumenn urðu að játa, að þeir höfðu sjálfir komið fyrir benzínsprengjum í skóla, þegar fundur auðríkja heims var haldinn í Genova í júlí árið 2001. Þeir notuðu fölsunina til að ráðast á sofandi hóp ungmenna, sem höfðu tekið skólann á leigu fyrir svefnskála. Lögreglan misþyrmdi þeim, svo að gera varð að sárum 60 ungmenna. …
Lögregluofbeldi

Simon Chapman hefur setið í fangelsi síðan hann var gripinn í lögregluóeirðum í tengslum við toppfund Evrópusambandsins í Saloniki í júní. Myndskeið sjónvarpsstöðvar sýnir hann þar með bláan bakpoka. Annað myndskeið sýnir lögreglumenn troða sprengiefni í svartan bakpoka. Lögreglan lýgur, að Chapman hafi verið með svarta pokann, þegar hann var handtekinn.

Ítalskir lögreglumenn urðu að játa, að þeir höfðu sjálfir komið fyrir benzínsprengjum í skóla, þegar fundur auðríkja heims var haldinn í Genova í júlí árið 2001. Þeir notuðu fölsunina til að ráðast á sofandi hóp ungmenna, sem höfðu tekið skólann á leigu fyrir svefnskála. Lögreglan misþyrmdi þeim, svo að gera varð að sárum 60 ungmenna.

77 lögreglumenn voru dæmdir fyrir óeirðirnar. Fyrir dómstóli kom fram, að meðal annars höfðu þeir falsað sönnunargögn og látið líta út fyrir, að einn lögreglumaðurinn hefði orðið fyrir hnífstungu. Engin furða er, þótt víða vantreysti menn lögreglunni á þessum síðustu tímum mikils ágreinings og mótmæla út af grundvallaratriðum í stjórnmálum.

Eftir auðríkjafundinn í Genova kom í ljós, að lögreglan hafði stöðvað þúsundir friðsamra mótmælenda við landamærin en hleypt inn þekktum nýnazistum, sem síðan fengu að brjóta rúður í borginni og kveikja í bílum til að koma óorði á mótmælendur, svo að lögreglan fengi tækifæri til að efna til lögregluóeirða víðs vegar um borgina.

Sama ár voru spænskir lögreglumenn áminntir í Barcelona fyrir að klæða sig í gervi mótmælenda og brjóta rúður á veitingahúsum til að koma illu af stað. Í Washington í Bandaríkjunum fann lögreglan svokallaðan piparúða og benzínsprengjur á skrifstofu mótmælenda. Sönnunargögnin reyndust síðan vera þurrkaður chili-pipar og terpentína.

Við sjáum framhaldsþætti í sjónvarpi, þar sem hetjur í brezkri leyniþjónustu eiga í höggi við stórhættulegt fólk, sem mótmælir umhverfisspjöllum, kjarnorkuúrgangi, hnattvæðingarfundum og fleiru slíku. Slíkir þættir eiga að telja fólki trú um, að friðsamir borgarar, sem hafa skoðanir, megi gjarnan vera fórnardýr lögregluóeirða.

Nýlega sáum við í sjónvarpi myndskeið af hópi lögreglumanna í Charleston ganga með barsmíðum af offitusjúklingi dauðum. Slík myndskeið hafa verið árviss í fréttum af lögregluofbeldi í Bandaríkjunum, sem smám saman eru að breytast í lögregluríki í kjölfar ótta við hryðjuverk.

Í ljósi vaxandi vanda á þessu sviði er ástæða til að fagna, að ráðamenn í lögreglunni á Íslandi skuli ekki bera blak af skallabullum, sem stunda lögregluofbeldi og skjalafals.

Jonas Kristjansson

DV
Að hætti Hittíta

Nýjasta og flóknasta tölvukeyrsla á samanburði tungumála sýnir, að íslenzka er eins og önnur indóevrópsk mál ættuð frá fornþjóðinni Hittítum, sem komu til sögunnar í Litlu-Asíu fyrir níu þúsund árum. Ef við erum þjóð á þeim forsendum, að við tölum sérstaka íslenzku, eigum við rætur að rekja til austurhéraða landsins, sem nú heitir Tyrkland. Alltaf er fróðlegt að kanna, hvaðan sé komið og hvert sé farið. Við erum á eyju úti fyrir Evrópu, ef til vill á leið til Ameríku. Við búum við stjórnkerfi, sem er ættað frá hefðum meginlands Evrópu, en hvorki frá Bretlandi né Bandaríkjunum. Rammi lífs okkar felst í reglum frá Róm og Napóleon, sífellt yngdum upp og endurnýjuðum á skrifstofum í Bruxelles. …
Að hætti Hittíta

Nýjasta og flóknasta tölvukeyrsla á samanburði tungumála sýnir, að íslenzka er eins og önnur indóevrópsk mál ættuð frá fornþjóðinni Hittítum, sem komu til sögunnar í Litlu-Asíu fyrir níu þúsund árum. Ef við erum þjóð á þeim forsendum, að við tölum sérstaka íslenzku, eigum við rætur að rekja til austurhéraða landsins, sem nú heitir Tyrkland.

Alltaf er fróðlegt að kanna, hvaðan sé komið og hvert sé farið. Við erum á eyju úti fyrir Evrópu, ef til vill á leið til Ameríku. Við búum við stjórnkerfi, sem er ættað frá hefðum meginlands Evrópu, en hvorki frá Bretlandi né Bandaríkjunum. Rammi lífs okkar felst í reglum frá Róm og Napóleon, sífellt yngdum upp og endurnýjuðum á skrifstofum í Bruxelles.

Hagkerfi nútímans í þessum heimshluta er ættað frá Ludwig Erhard, sem var efnahagsráðherra og síðar kanzlari Þýzkalands upp úr miðri síðustu öld. Hann fínslípaði hinn félagslega markaðsbúskap, sem átti að sætta vinnu og fjármagn, nýta kosti markaðarins og setja öryggisnet undir þá, sem minna mega sín. Þessa stefnu reka vinstri og hægri flokkar enn í dag.

Í Bandaríkjunum styður hálf þjóðin sjónarmið, sem eru langt út af þessu korti, eins konar villt vestur, sem rekið er í þágu auðmanna, er búa í afgirtum hverfum, styðja kristilegt trúarofstæki og róttæka einkavæðingu án félagsfjötra, vilja gjarna senda unga menn í tilefnislaus stríð við aðrar þjóðir og fyrirlíta vilja annarra ríkja og fjölþjóðasamtaka.

Mest selda hetjudúkka í Bandaríkjunum um þessar mundir er 30 sm eftirlíking af George W. Bush Bandaríkjaforseta í herklæðum. Fjölmargir Bandaríkjamenn trúa, að Saddam Hussein hafi tengzt hryðjuverkahópum Al Kaída og árásinni á World Trade Center, svo og að Írak hafi búið yfir gereyðingarvopnum. Ekkert af þessu reyndist rétt vera, en það truflar ekki hetjur.

Kanadamenn hneigjast að evrópskum hefðum, sem Bandaríkjamenn hafna. Þeir styðja til dæmis félagslegan markaðsbúskap eins og vinstri og hægri menn í Evrópu. Ruglaður væri talinn hver sá stjórnmálamaður í Kanada, sem tæki undir sjónarmið helztu ráðherra Bandaríkjanna. Vaxandi reginmunur er á afstöðu þessara nágrannaþjóða til flestra mikilvægra mála.

Í Bretlandi hefur kristilegur trúarofstækismaður leitt ríkið gegn vilja þjóðarinnar til stuðnings við hernaðarlegt ofbeldi Bandaríkjanna, en ekki við ofbeldi þeirra á öðrum sviðum, svo sem í heimsviðskiptum og umhverfismálum, málum fjölþjóðastofnana og afstöðunni til hryðjuverka Ísraelsmanna í Palestínu. Brezka þjóðin er enn evrópsk upp til hópa.

Guðbergur Bergsson sagði nýlega í viðtali við Guardian, að Íslendingar gangi með bandaríska glýju og hnattvæðingarglýju í augum. Sumir segja, að bandarísk landnemahugsun höfði til íslenzkra afkomenda landnámsmanna, en langsótt má það teljast í rauðskinnalausu landi. Líklegra er, að atvinnuástand á Vellinum ráði undirgefni Davíðs og Halldórs.

Græðgisvæðing fjármála sannar ekki, að við séum að sigla frá Evrópu yfir Atlantshafið til Bandaríkjanna. Líklegra er, að við finnum fyrir evrópskt Kanada á þeirri leið og höldum áfram að harma einelti stjórnvalda gegn öryrkjum og annað fráhvarf frá evrópskri sátt um félagslegan markaðsbúskap að hætti Hittíta.

Jónas Kristjánsson

DV
Spakmæli Kolkrabbans

Ekki er nóg að eiga Ræsi, Nóa-Síríus, 20% í Mogganum, þjónustufólk í Ríkissjónvarpinu og nokkuð af reiðufé. Slíkt stendur ekki lengur undir nafnbótinni Kolkrabbinn. Ekki eru þar sjáanlegir þvílíkir viðskiptajöfrar, að þeir geti snúið við nánast lóðréttri leið fyrrverandi hornsteins hagkerfis okkar niður á botn í hafi gleymskunnar. Fyrir fáum árum hefði enginn trúað spádómum um, að Kolkrabbinn væri á leiðarenda sem valdamiðstöð þjóðfélagsins. Nokkrar ættir áttu þjóðfélagið og notuðu Sjálfstæðisflokkinn og Morgunblaðið til að gæta hagsmuna sinna. Nafn fyrirbærisins eitt og sér segir mikla sögu um ofurefli þess í þjóðfélaginu. …
Spakmæli Kolkrabbans

Ekki er nóg að eiga Ræsi, Nóa-Síríus, 20% í Mogganum, þjónustufólk í Ríkissjónvarpinu og nokkuð af reiðufé. Slíkt stendur ekki lengur undir nafnbótinni Kolkrabbinn. Ekki eru þar sjáanlegir þvílíkir viðskiptajöfrar, að þeir geti snúið við nánast lóðréttri leið fyrrverandi hornsteins hagkerfis okkar niður á botn í hafi gleymskunnar.

Fyrir fáum árum hefði enginn trúað spádómum um, að Kolkrabbinn væri á leiðarenda sem valdamiðstöð þjóðfélagsins. Nokkrar ættir áttu þjóðfélagið og notuðu Sjálfstæðisflokkinn og Morgunblaðið til að gæta hagsmuna sinna. Nafn fyrirbærisins eitt og sér segir mikla sögu um ofurefli þess í þjóðfélaginu.

Kolkrabbinn stjórnaði til skamms tíma fáokunarfyrirtækjum í nokkrum mikilvægustu greinum efnahagslífsins. Hann átti tryggingarnar, benzínið, fragtskipin, farþegaflugið og margvíslegt fleira, sat í stjórnum fjármálastofnana. Nú er hann skyndilega hvarvetna á útleið og þarf að leita skjóls hjá nýjum valdhöfum í viðskiptalífinu.

Þetta minnir á örlög Sambandsins. Það hrundi á skömmum tíma sem valdamiðstöð. Leifar þess lifa þó sómasamlegu lífi í svokölluðum Smokkfiski undir handarjaðri Kolkrabbans, rétt eins og Kolkrabbinn mun lifa enn um sinn undir handarjaðri nýs máttarvalds, sem heitir Samson, en kalla mætti Styrjuna, af því að vald þess fæddist í Austurvegi.

Sambandið hrundi, af því að það var gróðurhúsajurt, sem þreifst aðeins í skjóli hins pólitíska valds Framsóknarflokksins, sem gaf því rekstrarfé í formi neikvæðra vaxa. Þegar raunvextir komu til skjalanna, hrundi Sambandið, af því að það var gæludýr, sem gat ekki lagað sig að nýjum tíma og nýjum leikreglum, sem kölluðu á framtak.

Ráðgert var, að Kolkrabbinn gæti setið einn að beztu bitum einkavæðingarinnar. Svo virtist í fyrstu, þegar ríkið sá til dæmis til þess, að hann fengi síldar- og fiskimjölsverksmiðjurnar. En síðan voru leikreglur færðar í óhlutdrægara horf og þá reyndust utangarðsmenn klárari í sviptingunum en makráðir laukar Kolkrabbans.

Eins og Sambandið var hann í náðinni í stjórnmálunum, hafði vanið sig á hlýjuna og gat ekki lifað úti í kuldanum. Þegar kallað var á flóknari snilligáfu í fjármálavafstri en Kolkrabbinn hafði fram að færa, beið hann lægri hlut fyrir nýjum valdamiðstöðvum, sem höfðu risið með ógnarhraða í einkavæðingu heima og heiman.

Allt er þetta í samræmi við Íslandssöguna. Hin miklu efnahagsveldi fyrri alda, svo sem Skarðverjar, áttu hlutfallslega miklu meira af þjóðarauðnum en þau efnahagsveldi, sem hér hafa verið rædd. Samt hvarf ofurauður þeirra á örfáum kynslóðum og svo mun einnig verða um veldin, sem taka við af Kolkrabba og Smokkfiski.

Tvö spakmæli segja alla söguna. Annað er, að á misjöfnu þrífast börnin bezt. Hitt er, að allt er í heiminum hverfult.

Jónas Kristjánsson

DV
Greiðslufall

Heilbrigðisráðherra telur sér heimilt greiðslufall kosningaloforða. Gildir þá einu, hvort loforðin eru munnleg eða skrifleg. Svikin við öryrkja eru stærsta, en ekki eina dæmið um, að ráðherrann telur lofsvert að efna slík loforð að hluta á umsömdum tíma og lýsa yfir vilja sínum til að ljúka dæminu síðar. Ekki er nýtt, að ráðherrar telji sér heimilt að svíkja tímasetningar í gefnum loforðum. Frægasta dæmið um slíkt var í einni þjóðarsáttinni milli aðila vinnumarkaðarins, þegar ríkisstjórnin lofaði skriflega að efna það, sem hún hafði lofað skriflega í fyrri þjóðarsátt þessara sömu aðila. …