arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Tölvan og tungan.

Ekki er langt síðan fólk fékk almennt rangt stíluð bréf frá bönkum og opinberum stofnunum vegna frumstæðrar tölvutækni. Dæmi um það var, að brodda vantaði yfir stafi, svo að stundum komu út hjákátleg nöfn, sem voru hrein móðgun við fólkið, er bréfin átti að fá.

Nú er öldin önnur. Flest tölvufyrirtækin, sem öflugust eru á íslenzka markaðinum, eru með alla íslenzku stafina rétt skapaða og meira að segja á réttum stöðum á ritvélarborðinu. Því reynist flestum auðvelt að flytja sig frá hefðbundnum ritvélum yfir til tölva.

Þá hafa tölvuborðin ekki hinar sömu vélrænu takmarkanir og ritvélarnar. Þau veita meira rúm fyrir íslenzka sérvizku og hefðir. Til dæmis er auðveldara að fá réttar, íslenzkar gæsalappir en áður var.

Eitt tölvukerfið, það sem hefur verið tekið í notkun hér á DV, getur skipt orðum milli lína með 95% nákvæmni samkvæmt íslenzkum reglum. Sá árangursríki hugbúnaður er unninn af Norsk Data í samvinnu við handritalesara Morgunblaðsins og DV.

Fólk, sem hættir að nota ritvél og fer að nota tölvu, getur skilað frá sér betri íslenzku og á þægilegri hátt. Tölvan gefur nefnilega kost á margvíslegum breytingum í miðju kafi, án þess að hreinskrifa þurfi á eftir.

Þannig má færa til heilu málsliðina, breyta orðaröð og leiðrétta á annan hátt svo rækilega, að handritið hefði orðið ólæsilegt með gamla laginu. Tölvan heldur handritinu ætíð hreinu og freistar á þann hátt til nákvæmari notkunar íslenzku.

Búast má við, að í framtíðinni geti tölvutæknin veitt íslenzkri tungu enn betri þjónustu. Í Bandaríkjunum er til hugbúnaður fyrir samheiti í ensku máli, enda hefur samheitaorðabók verið til á ensku í meira en öld í sífelldum endurútgáfum.

Þar er hægt að láta tölvur veita leiðbeiningar um notkun orða, til dæmis vara við ofnotkun einstakra þeirra. Þar getur fólk sótt sér í tölvuna aukna fjölbreytni í orðavali og næmari skilning á blæbrigðum samheita.

Slík samheitaorðabók fyrir íslenzka tungu er nú í fyrsta skipti að koma út. Sú bók verður tungunni vafalítið til mikils stuðnings. Efni þeirrar bókar mætti svo koma fyrir í hugbúnaði tölva á einhvern hliðstæðan hátt við það, sem gert hefur verið í Bandaríkjunum.

Þar vestra er til margvíslegur annar hugbúnaður til verndar enskri tungu í tölvukerfum. Tölvur gera tillögur um breytingar á stafsetningu í samræmi við stafsetningarorðabók, sem þær hafa verið mataðar á. Þá er til hugbúnaður, sem varar við klisjum og stofnanamáli.

Tölvukerfi eru að verða svo öflug, að fylla má hluta minnis þeirra með margvíslegum orðabókum samheita, stafsetningar, stofnanamáls, slangurs og annarra slíkra bóka, til eftirbreytni eða viðvörunar, eftir því sem við á hverju sinni.

Með því að hleypa texta gegnum slíkan hugbúnað mundi fólk geta náð sér í eins konar kennara, sem leiðbeindi um notkun rétts máls, eins og það er talið vera hverju sinni. Tungunni hlýtur að vera styrkur að slíku.

Þannig má búast við, að tölvur framtíðarinnar misþyrmi ekki íslenzku, eins og hinar gömlu gerðu, og lagi sig ekki aðeins að tungunni, svo sem hinar nýju gera, heldur verði henni beinlínis til framdráttar.

Jónas Kristjánsson

DV
Við eigum afmæli.

DV á fjögurra ára afmæli í dag, 26. nóvember. Um svipað leyti eiga forverar blaðsins merkisafmæli. Elzta dagblað landsins, Vísir, verður 75 ára 10. desember og Dagblaðið varð tíu ára 8. september. Það er því þreföld ástæða til fagnaðar.

DV minnist þessara tímamóta með áþreifanlegum hætti. Í fyrsta lagi er flutt í nýtt og eigið húsnæði, sem reist hefur verið yfir allan rekstur fyrirtækisins. Í öðru lagi er verið að taka í notkun á blaðinu eitt af stærstu tölvukerfum landsins.

Fram til þessa hefur DV verið til húsa á ýmsum stöðum í Reykjavík. Samgangur hefur því oft verið tafsamur. Þetta hefur háð starfseminni og vafalaust komið niður á lesendum og auglýsendum. Nú er þessu frumbýlingsskeiði að ljúka.

Nýja húsið er að Þverholti 11, aðeins steinsnar frá Hlemmtorgi, miðstöð samgangna í borginni. Ritstjórn og prentsmiðja fluttu þangað búferlum um helgina. Áður höfðu almenna skrifstofan, afgreiðsla og smáauglýsingadeild komið sér þar fyrir. Innan skamms verður auglýsingadeildin komin þangað líka.

Um leið er tekin upp í öllum deildum blaðsins hin fullkomnasta tækni, sem völ er á. Þungamiðja tækninnar er tölvukerfi frá Norsk Data. Það er óvenjulegt að því leyti, að það spannar allar deildir DV, framleiðslu, hönnun, ritstjórn, orðaskiptingu, safnvinnslu, auglýsingar, áskrift, dreifingu, viðskipti og bókhald.

Þetta er eitt af stærstu, fasttengdu tölvukerfum landsins. Fjórar samtengdar tölvur með samanlagt tólf milljón stafa innra minni og tæplega tveggja milljarða stafa diskaminni þjóna 61 útstöð. Rúmlega þrír fjórðu hlutar kerfisins eru þegar komnir í notkun.

Sem dæmi um fullkominn hugbúnað tölvukerfisins má nefna, að því tekst að skipta orðum milli lína með 95% nákvæmni samkvæmt íslenzkum reglum. Það er mun meiri nákvæmni en áður hefur náðst á þessu sviði. Talið er, að með viðbótaraðgerðum megi koma nákvæmninni upp í 98%.

Önnur mikilvæg endurbót í tækninni eru tvær nýjar tölvur, sem setja texta blaðsins með leysigeisla. Hraði þeirra í vinnslu er gífurlegur, miklu meiri en svarar öllu því, sem gefið er út á íslenzku. Þar að auki eru leturgæðin mun betri, svo sem lesendur geta séð. Þær eru beint tengdar tölvukerfinu.

Búast má við, að einhverjar truflanir verði, meðan verið er að slípa hina nýju tækni. Vonum við, að lesendur og auglýsendur taki slíku með þolinmæði og skilningi, enda verði aðlögunartíminn sem allra stytztur.

Þessar miklu og dýru framkvæmdir eru merki um árangurinn, sem DV hefur náð á fjögurra ára ferli. Þær sýna, að ekki hafa rætzt hrakspár margra við sameiningu Dagblaðsins og Vísis, heldur stendur nýja blaðið traustum fótum.

Velgengnin er fyrst og fremst lesendum að þakka. Þeir hafa flykkzt að blaðinu og síðan haldið tryggð við það. Þeir hafa með stuðningi sínum gert blaðinu kleift að ráðast í stórvirki. Árangurinn er núna kominn í ljós.

Aðstandendur og starfslið DV vilja nota nýja og betri aðstöðu og tækni til að varðveita traust lesenda og halda áfram að gefa út frjálst og óháð blað, sem er fyrst með fréttirnar og þiggur ekki styrk úr hendi hins opinbera.

Jónas Kristjánsson

DV
Saumum að okri.

Fyrir helgina skýrði gáfaður formaður stjórnmálaflokks frá því, að rétt væri að “banna” okrið. Ef hann hefði verið enn gáfaðri, hefði hann bætt við tillöguna ákvæði um að banna glæpi yfirleitt. Svona einfaldur getur heimur lýðskrumaranna verið.

Að sjálfsögðu er nauðsynlegt að reyna að hafa hemil á okri eins og öðrum glæpum. Það gerist bezt með því að byrja á að gera sér grein fyrir jarðveginum, sem fær okur til að blómstra. Með því að flytja burt jarðveginn er hægt að draga úr okri.

Okur þrífst vegna þess, að fórnardýr okurlánara hafa ekki aðgang að lánsfé eftir eðlilegum leiðum. Og þau hafa ekki aðgang að lánsfé, af því að of lítið er til af því. Og loks er of lítið til af því, þar sem vextir hafa lengi og til skamms tíma verið lágir og jafnvel öfugir.

Við skulum spá í ástandið, sem væri, ef vextir væru lengi búnir að vera jákvæðir, og sem verður, þegar þeir hafa lengi verið jákvæðir og helzt nokkuð háir. Við fáum innsýn í þetta ástand með því að skoða sparnað þjóðarinnar á undanförnum hávaxtamánuðum.

Allur peningalegur sparnaður nam 49% af landsframleiðslu árið 1980. Nú er hann kominn upp fyrir 72% af landsframleiðslu. Talið er, að launþegar eigi 80-90% af þessu og ýmsir sjóðir afganginn. Við skulum því ekki gleyma hag launþega af háum vöxtum.

Enn brýnna er að gera sér grein fyrir, að þetta þýðir, að bankar og sparisjóðir fyllast smám saman af sparifé. Meðan svo er, færumst við nær jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar fjármagns. Æskilegt er, að sú þróun fái að gerast sem hraðast.

Búast má við, að vextir verði jákvæðir, en lágir, þegar jafnvægi er komið milli þeirra, sem geta lánað fé, og hinna, sem vilja fá fé að láni. En þangað til má búast við, að vextir þurfi að vera hærri að raungildi en í löndum, þar sem meira framboð er af fé.

Því nær, sem við færumst þessu jafnvægi, þeim mun meira þrengjum við að okrinu. Ef bankar, sparisjóðir og aðrar venjulegar lánastofnanir geta þjónað allri eðlilegri lánsfjárþörf, á okrið ekki annað svigrúm eftir en óheilbrigð lán, lán, sem ekki verða endurgreidd.

Þegar lýðskrumarar í hópi stjórnmálamanna eru að heimta lækkaða vexti. eru þeir um leið að heimta aukið ójafnvægi og meira okur. Þegar þeir eru að heimta, að takmarkað fjármagn sé eyrnamerkt til ýmissa gælusviða, svo sem landbúnaðar, og með sérstökum vildarkjörum, eru þeir að heimta aukið ójafnvægi og okur.

Ef ráðamenn okkar bera gæfu til að leyfa þróuninni að stefna í átt til lánsfjárjafnvægis og hruns okurmarkaðarins, geta þeir samt reynt að milda afleiðingarnar af því, að raunvextir eru á meðan í hærri kantinum. Þeir geta til dæmis veitt húsbyggjendum skattaafslátt af vaxtagreiðslum.

Sumir stjórnmálamenn okkar vita um mikilvægi vaxta, en telja kjósendur sína svo heimska, að vænlegt sé að heimta lægri vexti og “bann” við okri. Aðrir skilja ekki einu sinni, hvaða hlutverki vextir gegna. Það er eins og þeir haldi, að peningum rigni af himnum ofan.

Almenningur hefur vald til að útvega lánsfé í eðlilegar lánastofnanir og til að sauma að okurmarkaðinum. Það gerir hann með því að fá stjórnmálamenn til að skilja, að þeir græði ekki fylgi á andstöðu við vexti.

Jónas Kristjánsson

DV
Málleysi og ríkidæmi.

Marcos Filippseyjaforseti er að reyna að þvælast fyrir heiðarlegum forsetakosningum í landinu, þrátt fyrir þrýsting frá Bandaríkjastjórn. Hann vill áfram fá að mergsjúga þjóðina og safna hundruðum milljóna á erlenda bankareikninga sína og helztu vildarvina. Sjaldan er auðvelt að hemja fólk, sem kemst til valda.

Marcos er í langri röð rummungsþjófa og morðingja, sem hafa komizt til valda hér og þar í heiminum fyrir meiri eða minni stuðning Bandaríkjanna. Annar stórþjófur í nágrenninu er Suharto lndónesíuforseti, einn helzti fjöldamorðingi, sem nú er uppi.

Löng var harmsagan í Suður-Vietnam, þar sem Bandaríkin komu til valda hverju illmenninu á fætur öðru. Þeir köstuðu ríkinu þar með í fang ógnarstjórnar Norður-Vietnan, sem hefur síðan gerzt fjölþreifin víðar um lndókína.

Verst hafa Bandaríkin komið fram í Mið- og Suður-Ameríku, þar sem þau hafa áratugum saman stutt þjófa og glæpamenn til valda. Duvalier á Haiti, Batista á Kúbu og Somoza í Nicaragua eru einna frægustu dæmin. Þá hafa Bandaríkin stuðlað að illræmdum herforingjastjórnum, svo sem var í Argentínu til skamms tíma og er enn í Chile.

Nauðsynlegt er, að stjórnmálamenn og embættismenn Bandaríkjanna reyni að gera sér grein fyrir, hvernig standi á þessum ósköpum, sem stinga í stúf við hefðir lýðræðis og fjármála í Bandaríkjunum sjálfum. Einnig þurfa bandamenn þeirra að gera sér grein fyrir þessu.

Fulltrúar Bandaríkjanna í utanríkismálum, hermálum og á öðrum sviðum tala yfirleitt ekki í útlöndum mál heimamanna og eiga því erfiðara en ella með að átta sig á aðstæðum. Þar við bætist, að Bandaríkin og fulltrúar þeirra hafa áratugum saman haft meira fé milli handa en gengur og gerist í öðrum löndum.

Þetta hefur sogað að þeim fólk, sem sameinar hundseðli, peningagræðgi og ófyrirleitni. Þessum jámönnum tekst oft að efla misskilning fulltrúa Bandaríkjanna á stöðu mála í öðrum ríkjum. Og sem jámönnum tekst þeim oft að auka völd sín með stuðningi Bandaríkjanna.

Um leið og fulltrúar Bandaríkjanna nota jámennina til að efla áhrif sín til skamms tíma, sjá þeir oft galla þeirra og fyrirlíta þá undir niðri. Þetta álit yfirfæra þeir svo á þjóðina í landinu í heild. Þannig hættir þeim til að vanmeta erlendar þjóðir.

Við sjáum þetta hér á landi, að vísu í tiltölulega mildri útgáfu. Frá upphafi síðari heimsstyrjaldarinnar hefur sogazt að bandarísku herliði ýmis óværa, sem bezt lýsir sér í langvinnu hermangi. Skyldu ekki margir yfirmenn á Vellinum hafa, vegna ákveðinna dæma, litið á Íslendinga sem þjófótta?

Á liðnum áratugum hafa verið hér margir bandarískir sendimenn, sem hafa hvorki þekkt tunguna né þjóðina og aðeins umgengist þröngan hóp jámanna, sumra hverra lítilla sæva. Slíkir sendimenn hljóta að fá skekkta mynd af Íslendingum sem bandamönnum.

Vandinn hér á landi hefur verið sáralítill í samanburði við þriðja heiminn, þar sem fátækt er almenn, lýðræði hartnær óþekkt og lífsbaráttan grimm. Við fáum því aldrei neinn Marcos, Ky, Doe eða Duvalier. En rót vandans er eigi að síður nokkurn veginn hin sama, málleysi og ríkidæmi Bandaríkjamanna.

Jónas Kristjánsson.

DV
Gamalt gengur aftur.

Gamla fjárlagafrumvarpið frá í haust hefur nú gengið aftur á Alþingi eftir nokkra hrakninga. Ekki er langt síðan þingflokkur sjálfstæðismanna barði í borðið og hótaði stjórnarslitum, ef þingflokkur framsóknarmanna féllist ekki á það í þáverandi mynd.

Síðan skutu þingflokkur sjálfstæðismanna og miðstjórn Sjálfstæðisflokksins á frægum fundi í Stykkishólmi. Þar var ákveðið, að frumvarpið væri óalandi og óferjandi. Nauðsynlegt væri að skera það niður við trog til að stöðva skuldasöfnun í útlöndum.

Til frekari áherzlu skipti þingflokkurinn á fjármálaráðherrum og gerði sjálfan flokksformanninn að sláturstjóra í ráðuneytinu. Niðurstaðan er samt sú, að lítillega hefur verið kroppað í frumvarpið, en í stórum dráttum, rúmlega 99%, er það enn óbreytt.

Eini markverði niðurskurður opinberra útgjalda er frestun framkvæmda við Blönduvirkjun um eitt ár til viðbótar við árið, sem fyrri útgáfa frumvarpsins fól í sér. Þetta sparar mikið fé, 250 milljónir króna á næsta ári. Þannig eru menn smám saman að láta orkuvímuna renna af sér.

Næststærsti liðurinn er Þróunarfélagið, sem á að fá 50 milljónum minna en áður var gert ráð fyrir. Þar með er nokkurn veginn tryggt, að andvana er fædd sú hugsjón ríkisstjórnarinnar. Hún hefur svo mikinn kostnað af gömlum atvinnugreinum, að hún hefur ekki efni á nýjum.

Ekki er gerð hin minnsta tilraun til að hreyfa við sumum dýrustu þáttum ríkisútgjalda, svo sem ríkisrekstri hins hefðbundna landbúnaðar og vegagerð, sem komin er út í alvarlegar hugleiðingar um brúun ósa í kjördæmi fjármálaráðherra og borun gata í ýmis fjöll.

Ofangreindir tveir niðurskurðarliðir eru raunar utan frumvarpsins eins og það er sett fram. Innan þess eru smámunir á borð við fjórar milljónir af Þjóðarbókhlöðu, fimmtán af Listasafni Íslands, fimm af Háskólanum og sex af Raunvísindastofnun, – aðallega til að sýna hugarfarið.

Marklítið er að slengja fram niðurskurði almenns rekstrar ríkisins um 170 milljónir vegna samdráttar í risnu, ferðalögum og öðru slíku. Sjálfsagt er að trúa þessu strax og tekið er á því, en ekki deginum fyrr. Við höfum séð of mörg loforð af því tagi.

Ánægjulegt er, að fjármálaráðherra og ríkisstjórnin skuli hafa uppgötvað, að Póstur og sími sé 160 milljónum ríkari en áætlað var fyrir mánuði. Slíkar uppfinningar hafa þó hingað til fremur lyktað af bókhaldsbrögðum en af raunverulegum fjársjóðsfundi.

Og eftirtektarvert er, að fjársjóðsfinnendur skuli ekki hafa áttað sig á, að húsnæðisgeirann vantar meira en 1000 milljónir til að standa við kosningaloforð, sem stjórnarflokkarnir gáfu á sínum tíma og hafa margítrekað síðan, meðal annars síðastliðið vor.

Dæmigert fyrir hina nýju útgáfu gamla frumvarpsins er, að ráðherrar finna með röntgenaugum þægilegu atriðin, en eru alveg blindir á hin óþægilegu. Þess vegna er frumvarpið jafnmarklaust og það var í fyrri mynd, ónothæft með öllu til þess brúks sem því er ætlað.

Frumvarpið mun auka skuldir hins opinbera í útlöndum um að minnsta kosti 1600 milljónir króna, stækka opinbera geirann og efla verðbólguna vegna skorts á jafnvægi opinberra fjármála. Það stendur ekki við eina einustu af forsendunum, sem birtast í inngangi þess.

Jónas Kristjánsson.

DV
Léleg rök gegn markaðsgengi.

Andúðin á markaðsskráningu erlends gjaldeyris, sem greinilega kemur fram hjá ríkisstjórninni og ráðgjöfum hennar úr Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun, stafar af þreytu, en ekki af efnisatriðum málsins. Þessum aðilum finnst þægilegt að geta vísað vandanum til sjávarútvegsins.

Ríkisstjórnin og ráðgjafar hennar treysta sér ekki í átökin, sem fylgja nýrri skiptingu þjóðarkökunnar. Erfiður og árangurslitill slagur við verðbólgu hefur dregið mátt úr ríkisstjórninni. Hún hefur reynt að sýna hetjuskap og orðið móð af sárum. Hún er gömul og þreytt.

Enn er reynt að telja sjávarútveginum trú um, að hann skuldi svo mikið, að rétt gengi komi honum ekki að gagni. Röksemdafærslan er ekki upp á marga fiska, en felur í sér þann sannleika, að vonlaus er vondur rekstur, sem hefur dollaralán á bakinu.

Meðaltölin segja allt annað. Erlendur rekstrarkostnaður í sjávarútvegi er 25% af tekjum hans og erlendur fjármagnskostnaður 14%. Samtals er þetta rétt innan við 40% af tekjum sjávarútvegs. Aðeins þessi hluti gjalda er beint tengdur tekjum í gjaldeyri.

Meirihluti útgjalda sjávarútvegsins felst í lífskjörum starfsfólks og öðrum innlendum kostnaði. Þessi útgjöld eru aðeins að hluta og óbeint tengd gengi erlends gjaldeyris. Þessa staðreynd hafa stjórnvöld játað í hvert sinn, sem þau hafa breytt genginu.

Við gengislækkun batnar samkeppnisaðstaða vöru og þjónustu í hlutfalli við innlent vinnsluvirði hennar, þann hluta verðmætisins, sem er innlendur að uppruna. Kaupendur bæta sér upp hluta gengislækkunarinnar með því að beina viðskiptum sínum meira að slíkri vöru og þjónustu.

Þessi tilfærsla veldur því, að neytendur, þar með talið starfsfólk í sjávarútvegi, þurfa ekki að berjast fyrir að fá gengislækkun bætta til fulls heldur aðeins upp að þeim mun, sem eftir stendur. Þessi tilfærsla hefur komið að gagni við hverja gengislækkun.

Ekki er nóg með, að innlend framleiðsla eflist á kostnað innfluttrar, heldur eflist líka innlendur sparnaður á kostnað nýrra lána í útlöndum. Gengislækkun gerir fjárfestingu í útlendri vöru óhagstæða í samanburði við innlenda vöru og innlendan sparnað.

Gengislækkanir liðins tíma og þar á meðal sú í fyrra hafa nýtzt of illa að þessu leyti. Ríkisstjórnir hafa haft að þeim allt of langan aðdraganda, svo að spákaupmennska hefur eyðilagt árangurinn að verulegu leyti. Þess vegna er markaðsgengi betra en gengislækkanir.

Ennfremur hafa ríkisstjórnir vikið sér undan ábyrgð og fyrirhöfn með því að taka lán í útlöndum, hreinlega til að halda uppi lifnaði um efni fram. Þessi gjaldeyrir í formi lána er auðvitað í samkeppni við gjaldeyrinn, sem sjávarútvegurinn aflar.

Ríkisstjórnir geta eytt árangri gengislækkana með lántökum í útlöndum. En það er lítill hetjuskapur ráðherra að hóta sjávarútveginum slíku. Það er ekkert markaðslögmál, að ríkisstjórn þurfi að kikna í hnjáliðunum í hvert sinn, sem hún lendir í öðrum vanda en tapi í sjávarútvegi.

Ekki er síður aumlegt, þegar ráðherrar og ráðgjafar ríkisstjórnarinnar halda fram, að hið skráða gengi fari í raun nálægt markaðsgengi. Af hverju megum við ekki fá að sjá, hvort þetta er blekkisögn á léleg spil, sögð til að slá ryki í augu sjávarútvegsins?

Jónas Kristjánsson

DV
Opin lönd og lokuð.

Við höfum daglega aðgang að upplýsingum um hryðjuverk á vegum stjórnarinnar í Suður-Afríku. Lögreglumenn ganga berserksgang í manndrápum og skjóta jafnvel börn og unglinga í bakið. Siðrænt gjaldþrot aðskilnaðarstefnunnar liggur í augum uppi um heim allan.

Við höfum líka daglegar upplýsingar um skipulega mismunun og mannréttindabrot af hálfu ríkisstjórnar Ísraels á hernumdu svæðunum vestan við ána Jórdan. Við getum, ef við kærum okkur um, kynnt okkur, hvernig arabar eru annars flokks borgarar í Ísrael.

Hvorki Ísrael né Suður-Afríka enn síður eru lýðræðisríki. Þetta eru ríki kúgunar og sumpart hryðjuverka, svartur blettur á samvizku hinna vestrænu ríkja, sem leynt eða ljóst hafa stutt þessi ríki gegn hinum minni máttar í þjóðfélaginu og í nágrenni þess.

Sum vestræn ríki eru raunar aðeins lýðræðisleg inn á við, en haga sér eins og hryðjuverkasamtök út á við. Illræmdar eru tundurduflalagnir stjórnar Bandaríkjanna í höfnum Nicaragua. Ennfremur beinn og óbeinn stuðningur hennar við uppreisnarmenn frá Somoza-tímanum.

Mitterrand Frakklandsforseti er kominn í dilk með Gaddafi Líbýuleiðtoga. Menn hans stunda hryðjuverk í erlendum ríkjum. Þegar þetta kemst upp, biðst Mitterrand ekki einu sinni afsökunar, en lætur ofsækja þá menn, sem grunaðir eru um að hafa lekið þessum upplýsingum.

Jafnvel þótt Frakkland og Bandaríkin væru talin til lýðræðisríkja, eru slík ríki ekki nema um 50 í heiminum, langflest í Vestur-Evrópu. Hin, sem ekki ástunda lýðræði, eru mun fleiri eða um 110 talsins. Lýðræði er því miður afar sjaldgæf munaðarvara á jörðinni.

Lýðræðisríkin eru þau, sem virða ákvæði stofnskrár Sameinuðu þjóðanna um mannréttindi og upplýsingafrelsi. Þessum samtökum er svo aftur á móti núorðið stjórnað með samblæstri ríkja, sem virða hvorki mannréttindi né upplýsingafrelsi almennings.

Í atkvæðagreiðslum standa saman fulltrúar þriggja afla, Sovétblakkarinnar, arabaríkjanna og einræðisherra þriðja heimsins. Meðal þess, sem þetta ófélega lið hefur á heilanum, eru Ísrael og Suður-Afríka. Ályktunum gegn þeim linnir ekki, en önnur ríki eru látin í friði.

Í Sovétríkjunum hefur allur þorri fólks engin borgaraleg réttindi. Þau eru öll í höndum fámennrar yfirstéttar, sem til dæmis beitir mannréttindasinna margvíslegu kvalræði og fremur í Afganistan villimannlegustu hryðjuverk, sem kunn eru um þessar mundir.

Í heild má segja um Sovétblökkina, arabaríkin og þriðja heiminn, að stjórnarfar þar er verra en í Suður-Afríku og Ísrael. Við höfum hins vegar yfirleitt ekki eins nákvæmar upplýsingar um kúgun og hryðjuverk slíkra stjórnvalda, af því að þetta eru meira eða minna lokuð lönd.

Ísrael og Suður-Afríka hafa það umfram slík ríki, að þau eru opin. Við getum fengið fréttir af ástandi mála og tekið afstöðu til þeirra. Við fáum hins vegar stopular fréttir af æðinu í Afganistan og aðstæðum eða líðan mannréttindasinna í Sovétríkjunum.

Við megum ekki verða svo upptekin af óbeit á framferði ríkisstjórna í opnum ríkjum, að við gleymum framferði verri ríkisstjórna í lokuðum ríkjum. Og við skulum muna, að hornsteinn mannréttinda er upplýsingafrelsið. Baráttan fyrir því er mikilvægasta lóðið á vogarskálina.

Jónas Kristjánsson.

DV