arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Minni hverfasérhæfingu

Sérhæfing atvinnuhverfa og svefnhverfa eykur mjög umferðarálagið á götum Reykjavíkur. Mest er umferðin að og frá gamla miðbænum, vegna þess að þar eru mestir vinnustaðirnir og fæstir íbúarnir. Einnig veldur skipulag Breiðholts sem einangraðs svefnhverfis mikilli umferð þaðan til vinnustaða í öðrum hverfum, til dæmis í gamla miðbænum.

Skipulagssýning Reykjavíkur á Kjarvalsstöðum sýnir, að Þróunarstofnun borgarinnar vill reyna að bæta úr þessu, einkum í gamla miðbænum, þar sem íbúum hefur á rúmum þremur áratugum fækkað úr 12.000 manns í 5.000 manns. Vill Þróunarstofnunin hætta við iðnað og vörugeymslur milli Hverfisgötu og Skúlagötu og reisa þar í staðinn þétta og lága íbúðabyggð. Með þessu á að fjölga íbúunum upp í 7.000 manns.

Þróunarstofnunin tekur þarna ekki nógu djúpt í árinni. Þessi aukning nægir varla til að létta neitt að ráði á umferðinni á morgnana niður í bæ og fyrir kvöldmat neðan úr bæ. Hví ekki stefna að fjölgun íbúa gamla miðbæjarins upp í 12.000 manns eins og áður var? Það má gera með því að reisa háhýsi íbúða á svæðinu milli Hverfisgötu og Skúlagötu og skipuleggja íbúðir ofan á verzlunar- og skrifstofuhúsum Laugavegsássins.

Leikvelli og auð svæði má skipuleggja á skýldum þökum hinna lægri húsa á þessu svæði. Einnig má reisa sérstök bílageymsluhús á nokkrum stöðum til að mæta hinni auknu landnýtingu, sem þessar hugmyndir mundu hafa í för með sér. Hvað er athugavert við að nýta gamla miðbæinn vel og gera hann iðandi af lífi kvölds sem morgna?

Skipulagssýningin ber þess merki, að enn hefur ekki verið ráðizt til atlögu gegn svefnhverfisböli Breiðholts. Þar er enn sýnd sama einhæfa íbúðabyggðin, þar sem börn og gamalmenni eiga að búa á daginn, meðan fyrirvinnur eru í bílalestum á leiðinni að og frá. Ekki bætir úr skák, hversu einangrað Breiðholt er frá öðrum hverfum, þar sem atvinnulífið er meira.

Reykjavík gæti kannski samið við Kópavog um, að hann stækkaði verulega atvinnuhverfi sitt vestan Reykjanesbrautarinnar fyrirhuguðu og skapaði þannig nærtæk atvinnutækifæri fyrir íbúa Breiðholts. Fyrirhuguð braut yfir Elliðaárnar til Ártúnshöfða mun einnig stytta leið margra Breiðholtsbúa til vinnu. Ennfremur þyrfti að athuga, hvort ekki sé unnt að skipuleggja svæðið austan Reykjanesbrautar á þann hátt, að það bjóði upp á meiri atvinnutækifæri. Og ekki er fráleitt, að inni í Breiðholti sjálfu sé enn unnt að skipuleggja atvinnuhúsnæði í stað íbúða.

Þessum hugmyndum er ætlað að hafa margvíslegt gagn í för með sér. Þær eiga til dæmis að draga úr því, að sum hverfi séu aðeins á lífi á daginn, en önnur á kvöldin og nóttunni. Þær eiga að gæða gamla miðbæinn meira lífi en tillögur SkipuIagsnefndar gera ráð fyrir. En fyrst og fremst eiga þær að draga úr þörfinni á umfangsmiklum og daglegum fólksflutningum milli hverfa í borginni. Nýjar hugmyndir á skipulagssýningunni beinast í rétta átt, en eru að þessu leyti ekki nógu djarfar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Misheppnað undanhald

Skipulagssýning Reykjavíkur á Kjarvalsstöðum ber nokkur merki gagnrýninnar á svonefndar blikkbeljur, sem hefur verið í tízku á undanförnum árum. Sú gagnrýni ristir þó ekki dýpra en svo, að höfundar hennar stíga gjarnan upp í einkabíla sína að reiðilestri loknum.

Peningaleg rök eru fyrir því, að notkun strætisvagna eigi að aukast á kostnað notkunar einkabíla. Taprekstur strætisvagnanna felur líka í sér viðurkenningu borgaryfirvalda á því, að notkun þeirra sparar borginni gerð umferðarmannvirkja.

Ef skipulagsmenn telja svo, að þessi peningalegu rök skipti mestu máli, vaða þeir í villu og svima. Einkabíllinn er annað og meira en flutningatæki. Hann er sálrænn og félagslegur hluti nútímamannsins. Þetta meginatriði málsins verða menn að viðurkenna, þegar þeir skipuleggja borgir.

Þróunarstofnun Reykjavíkur treður bíleigendum ekki upp í strætisvagna með því að skera niður áætluð bílastæði í gamla miðbænum úr einu stæði á hverja 50 fermetra gólfflatar í eitt stæði á hverja 150 fermetra gólfflatar. Menn munu áfram þrjózkast um á einkabílum í umferðarteppunni, hvað sem yfirvöldin segja. Þetta er líka reynslan erlendis, þar sem ástandið er verra en hér.

Auðvitað verður að bæta strætisvagnakerfið og reka það áfram með tapi, þótt ekki sé nema fyrir börnin og gamla fólkið. En það er ófært, að skipulagsyfirvöld leggi á flótta undan blikkbeljugagnrýninni og taki að fækka bílastæðum. með slíku er einungis verið að skipuleggja umferðaröngþveiti í framtíðinni.

Auka þarf flutningsgetu Skúlagötu og Hringbrautar frá því, sem sýnt er á skipulagssýningunni, og reisa við Hverfisgötu nokkur bílageymsluhús, sem ekið sé inn í frá Skúlagötu. Þar með er hindrað, að umferðarþunginn frá Skúlagötu stífli hinar þröngu götur gamla miðbæjarins og spilli svip þeirra. Úr slíkum bílageymsluhúsum er svo unnt að hafa innangengt í yfirbyggða göngugötu framtíðarinnar á Laugavegi.

Aðrar breytingar umferðarmála á sýningunni eru yfirleitt til bóta, til dæmis fráhvarfið frá tengingu Túngötu við Grettisgötu. Það er ekki rétt að slíta gamla miðbæinn mikið í sundur með bílaumferð. Undantekningin er Lækjargatan, enda háttar landslagi þar svo, að þægilegt er að koma fyrir brúm fyrir gangandi fólk milli holts og kvosar.

Skipulag borga hefur löngum verið háð allskonar dellum og tízku . Blikkbeljugagnrýnin er þar í flokki . Hún tekur ekki tillit til sálrænna og félagslegra þarfa nútímamannsins, þótt hún lítil vel út á öðrum sviðum. Ef skipuleggjendur Reykjavíkur láta hugmyndafræði blikkbeljugagnrýnenda loka augum sínum fyrir heilbrigðri skynsemi, er voðinn vís. Þá kafnar gamli miðbærinn í umferðaröngþveiti.

Skipuleggjendur eiga að miða við fólk, eins og það er í raun og veru, en ekki við fólk, eins og það ætti að vera frá sjónarmiði blikkbeljugagnrýnenda. Um þetta geta skipuleggjendur sannfærzt með því að skoða einkabílaeign hinna reiðu manna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Nýir menn á gömlum grunni

Þrátt fyrir fjölda nýrra andlita í miðstjórn Alþýðusambands Íslands, er sennilegt að stefna sambandsins verði svipuð því, sem verið hefur. Að grunni til hélt velli hin fyrri skipan mála, þótt ýmsar tilfærslur væru gerðar til samkomulags við óánægð öfl á þingi sambandsins.

Kröfurnar um fleiri fulltrúa láglaunafólks í miðstjórn báru nokkurn árangur. Í hinni nýju miðstjórn eru heldur fleiri fulltrúar verkamanna, verzlunarmanna og iðnverkafólks en voru í hinni fyrri og um leið færri fulltrúar hinna iðnlærðu manna, sem yfirleitt njóta mun betri kjara.

Hugsanlegt er, að óeðlilega mikið vægi fulltrúa byggingariðnaðarins í miðstjórn Alþýðusambandsins hafi haft áhrif á kjarabaráttu síðasta áratugar. Á þessum tíma hafa hátekjumenn í sambandinu treyst stöðu sína, sumpart á kostnað láglaunafólks. Horfur eru á, að hin nýja miðstjórn breyti þessu og gæti hagsmuna láglaunafólks tiltölulega betur en gert hefur verið oft áður.

Litill árangur náðist í baráttunni gegn því kerfi þjóðstjórnar, sem ríkt hefur í miðstjórn Alþýðusambandsins. Stuðningsmenn allra flokka komust í miðstjórn. Alþýðubandalagsmenn unnu þó eitt sæti af sjálfstæðismönnum. Má líta á þessa breytingu sem tilraun til að sætta hina svokölluðu “órólegu deild” Alþýðubandalagsins við hina umdeildu sáttastefnu stjórnmálaskoðana í miðstjórninni.

Atkvæðagreiðslan um miðstjórnarmenn sýndi, að meirihluti fulltrúa var trúr sáttastefnunni. Sjálfstæðismenn hlutu setu í miðstjórn á töluvert meira en helmingi atkvæða. þótt þeir væru ekki taldir vera nema um fjórðungur fulltrúa. Þeir hafa því farið inn á atkvæðum fulltrúa, sem styðja aðra stjórnmálaflokka.

Alþýðusambandinu er mikill styrkur að því að geta haldið þjóðstjórnarstefnunni, þótt í nokkuð breyttum hlutföllum sé. Alltaf er hættulegt, ef þarna myndast flokkspólitískar stjórnir, sem taka flokkspólitíska afstöðu til ríkisstjórnar og kjaramála. Fagleg eining er til þess fallin að styrkja stöðu sambandsins gagnvart ríkinu og viðsemjendum launþega.

Að sjálfsögðu þarf að sætta ýmis ólík sjónarmið Í þjóðstjórn. En ekki verður betur séð en það hafi lánazt sæmilega í miðstjórn Alþýðusambandsins á undanförnum árum og eigi að geta lánazt sæmilega hér eftir, þegar ýfingar sambandsþingsins hafa fallið í skuggann.

Það tekur sinn tíma að koma í ljós, hvort þessi bjartsýni á rétt á sér. Meira en helmingur miðstjórnarmanna er nýr á þeim vettvangi, þótt topparnir séu hinir sömu og áður. Þetta er mikil endurnýjun á aðeins einu þingi og getur að sjálfstöðu haft í för með sér breytingar, sem erfitt er að spá um núna, þótt stjórnkerfið hvíli í stórum dráttum á fyrra grunni.

Menn munu fylgjast spenntir með fyrstu skrefum hinnar nýkjörnu miðstjórnar Alþýðusambands Íslands, enda er þar um að ræða eina af valdamestu stofnunum þjóðfélagsins.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þörunga-glæfrar

Gallinn við Sigurð V. Hallsson efnaverkfræðing var sá, að hann var of raunsær. Hann hafði í 17-18 ár stundað rannsóknir á möguleikum á þörungavinnslu á Breiðafirði og sá enn ýmsa annmarka á því, að vinnslan gæti orðið arðbær. Þetta gengur náttúrlega ekki í hinu íslenzka þjóðfélagi óbilandi bjartsýni. Sigurður var því látinn hætta og framagosar látnir taka við, reynslulitlir.

Árangurinn er vissulega . átakanlegur. Stjórn Þörungavinnslunnar hf. tók ekki mark á ráðleggingum og viðvörunum Sigurðar V. Hallssonar. Henni lá á að fara að leika sér að peningum almennings og valdi ranga öflunaraðferð á þanginu og röng hitaskipti í þurrkunarofnum. Þetta leiddi til 270 milljón króna taps Þörungavinnslunnar á aðeins tveimur árum.

Stjórn Þörungavinnslunnar situr samt sem fastast og heimtar nýja tugmilljóna styrki frá ríkinu í formi hlutafjár. Þessi staða er ákaflega alvarlegt áfall fyrir Rannsóknaráð ríkisins og gæti bent til þess, að ráðið væri einnig of bjartsýnt á öðrum sviðum, svo sem í sambandi við saltvinnslu á Reykjanesi. Alténd hafa fulltrúar ráðsins gert sig seka um afglöp í Þörungavinnslunni, sem benda til þess, að ekki sé unnt að treysta þeim vísindalega.

Svo virðist sem fulltrúum ráðsins hafi ekki líkað, að Sigurður V. Hallsson taldi þangskurðarprammana enn of vanþróaða og óhentuga og standa handskurði enn að baki. Sigurður hafði reiknað út, að 24 pramma þyrfti til að anna afköstum Þörungavinnslunnar. Rannsóknaráð og Þörungavinnslan skiptu þá um menn og fengu framagosa, sem sögðu, að 11 prammar mundu nægja. Það hefur nú komið í ljós, að Sigurður V. Hallsson hafði rétt fyrir sér.

Sigurður V. Hallsson hafði lagt til, að keyptir yrðu hitarar, er nýtt gætu heita vatnið allt niður í 20-25 gráður á Celcius. Borholurnar hefðu nægt, ef farið hefði verið að ráðum hans. Í staðinn voru keyptir of litlir hitarar, sem nýta vatnið aðeins niður í 60 gráður. Afleiðingin er sú, að afköst verksmiðjunnar eru allt of lítil og að bora verður eftir meira heitu vatni.

Svo forhertir eru framagosar Rannsóknaráðs, að þeir neituðu meira að segja að lesa skýrslur Sigurðar V. Hallssonar. Vissu þeir þó, að hann naut trausts hinna skozku aðila, sem bezt þekktu til þörungavinnslu og höfðu boðizt til að kaupa framleiðsluna. 17-18 ára reynsla var að engu höfð, en reynslulausir menn látnir æfa sig á tilraunavinnslu fyrir milljónatugi af almannafé.

Þetta er einhver ljótasta sagan um misnotkun almannafjár á síðustu árum. Ef einhver dugur væri í þingmönnum þjóðarinnar, létu þeir nú þegar fara fram rannsókn á því, hvernig svona mistök geta átt sér stað. Ekki er nokkur ástæða fyrir skattgreiðendur að leggja meira fé í þá vitleysu, sem Þörungavinnslan hf. er. Enda verður ekki séð, að stjórn hennar telji sig á nokkurn hátt fjárhagslega ábyrga fyrir afglöpunum.

Nú ber ráðherra að beita hlutafé ríkisins til að setja úr stjórn Þörungavinnslunnar þá menn, sem þar eru á vegum ríkisins og Rannsóknaráðs, og velja í staðinn menn, sem við treystum, að segi rétt frá, þegar þeir meta stöðu og horfur þessa vandræðafyrirtækis.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Borgin spyr fólk ráða

Samanburður á stjórnkerfi ríkisins og Reykjavíkur er höfuðstaðnum yfirleitt hagstæður. Til dæmis er á vegum Reykjavíkurborgar meira starfað fyrir opnum tjöldum. Fjölmiðlum eru sendar allar fundargerðir ráða og nefnda á vegum borgarinnar, en hið sama er ekki unnt að segja um ríkisvaldið. Fjölmiðlum reynist tiltölulega auðvelt að veita almenningi innsýn í starfsemi borgarinnar, en fremur erfitt að lýsa inn í myrkvið ríkiskerfisins.

Athyglisvert er, hve mikla áherzlu borgarstjórinn leggur á að vita því sem næst allt um allan rekstur borgarinnar. Þetta kom greinilega fram á fundum hans í hverfunum fyrr í vetur. Spyrjendum reyndist útilokað að koma að tómum kofunum hjá honum. Hann hafði jafnvel á hraðbergi svör við spurningum um einstaka ljósastaura. Svona nákvæm þekking er algeng hjá stjórnendum í einkarekstri, en fremur sjaldgæf hjá stjórnendum í opinberum rekstri.

Að undanförnu hefur verið haldin á Kjarvalsstöðum sýning á nýjum tillögum að skipulagi Reykjavíkur, sem skipulagsnefnd borgarinnar hefur samþykkt og sent borgarráði og borgarstjórn til meðferðar. Með sýningunni vilja borgaryfirvöld kynna borgarbúum tillögur og hugmyndir skipulagsnefndar, svo að þeir geti komið fram með sínar ábendingar og athugasemdir, áður en skipulagið er endanlega samþykkt.

Þetta er ólíkt vinnubrögðum ríkisvaldsins, sem sendir tillögur sínar aðeins til umsagnar sérfræðinga og hagsmunahópa, en reynir ekki að laða almenning til samstarfs. Að vísu er enn ekki ljóst, hvaða árangur næst af tilraunum Reykjavíkurborgar til samstarfs við borgarbúa um skipulagsmál, en borgin hefur þó með sýningunni reynt að leggja sig fram á því sviði.

Skipulagssýningin er fremur ýtarleg. Áhugamenn geta verið þar dögum saman, ef þeir hyggjast komast yfir alla þætti hennar. Auðvelt er að kynnast þeirri hugsun, sem liggur að baki tillagnanna, og auðvelt að átta sig á áhrifum þeirra. Einkum er fjallað ýtarlega um ákveðna þætti, svo sem framtíðarbyggð norðan Grafarvogs og að lögsögu Mosfellssveitar, endurnýjun gamla miðbæjarins og uppbyggingu nýja miðbæjarins, hafnarsvæðin, frekari þróun Breiðholts og um gatnakerfi framtíðarinnar.

Væntanlega verður á næstunni reynt í leiðara Dagblaðsins að fjalla um ýmsa þætti sýningarinnar og gagnrýna sumt, sem þar kemur fram. Mun blaðið þannig fyrir sitt leyti reyna að verða við hvatningu borgaryfirvalda, sem láta liggja frammi á sýningunni pappír og skriffæri, svo að menn geti párað hugmyndir sínar á blað og sett í sérstakan kassa, er þar trónir á áberandi stað.

Ekki er nóg með, að borgin bjóði upp á þessa ýtarlegu sýningu og hugmyndabankann. Í kynningarbæklingi sýningarinnar er bent á, að þar sé ekki unnt að sýna alla þá vinnu, sem liggi að baki sýningunni. Öllum er því gefinn kostur á að koma í Þróunarstofnun Reykjavíkurborgar og fá þar svarað frekari spurningum í einstökum atriðum og fá aðgang að greinargerðum um einstök atriði.

Þessi viðhorf Reykjavíkurborgar gagnvart almenningi eru til sóma og fyrirmyndar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Landhreinsun í dag.

Stórkostleg landhreinsun er orðin að veruleika í dag. Brezku togararnir eru farnir úr ísIenzkri fiskveiðilögsögu, vonandi í síðasta skipti. Sigurinn er unninn eftir langa mæðu. Nú þurfa ráðamenn þjóðarinnar einungis að gæta sín á að láta ekki gabba sig út í neina nýja samninga um undanþágur til erlendra veiða á Íslandsmiðum.

Bretar eiga engra kosta völ. Þeir geta ekki beitt herskipum sínum. Þeir hafa enga sjálfstæða samningaaðstöðu, því að Efnahagsbandalagið fer með málið fyrir þeirra hönd. Og þeir voru búnir að skrifa undir undanþágusamning, sem veitti Íslendingum einhliða heimild til að ákveða tilhögun fiskveiða á miðum sínum.

Þetta ákvæði í undanþágusamningnum var mikilvægasta atriði hans. Það olli því, að Dagblaðið snerist á síðustu stund á sveif með samningi við Breta, þótt blaðið hefði allt fram að því verið ákaflega andvígt slíkum samningi. Andstaðan byggðist einmitt á því, að annars vegar væri aflamagn undanþáganna of hátt og að hins vegar væri ekki ljóst, hvað tæki við að samningstíma liðnum.

Norðmönnum tókst sem sáttasemjurum á síðustu stundu að fá inn í samninginn ákvæði um einhliða fullveldi Íslendinga á þessu sviði. Áður hafði hvað eftir annað orðið ljóst, að ríkisstjórn okkar, eða að minnsta kosti talsmenn hennar gátu sætt sig við minna. Gífurlegur þrýstingur að heiman olli því hins vegar, að ekki náðist samstaða í ríkisstjórninni um fyrri og óhagstæðari samningsdrög.

Á þeim tíma grunuðu margir ríkisstjórnina um linkind í landhelgismálinu og höfðu til þess ærnar ástæður. Enn gerist það nú, að menn gruna ríkisstjórnina um linkind og ekki að ástæðulausu. Matthías Bjarnason sjávarútvegsráðherra hefur lýst frati á skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar um nauðsynlega takmörkun þorskveiða. Og sami ráðherra hefur margoft fjallað um mikilvægi síldveiða í Norðursjó og friðunaraðgerða Efnahagsbandalagsins við Grænland. Endurómar hann hliðstæðar skoðanir, sem Morgunblaðið hefur sett fram.

Til viðbótar við þessar grunsemdir koma svo fréttirnar af einkennilegri bjartsýni Efnahagsbandalagsins og Breta á endurnýjaðar undanþágur í einhverri mynd um áramót eða upp úr þeim. Það liggur í loftinu, að Gundelach, framkvæmdastjóri hjá bandalaginu, telji sig hafa fengið einhver vilyrði fyrir slíkum undanþágum.

Við skulum vona, að allt þetta sé á misskilningi byggt og að ríkisstjórnin standi eins og klettur úr hafinu gegn hvers kyns undanþágum. Við höfum reynslu af því, að við getum þolað löndunarbann af hálfu Breta. Og við höfum reynslu af því, að við getum þolað tollaofsóknir af hálfu Efnahagsbandalagsins, úr því að við þoldum þær fram á mitt þetta ár.

Allur þorri Íslendinga telur fráleitt að semja við Efnahagsbandalagið um undanþágur, hvað sem líður síldveiðum í Norðursjó og karfaveiðum við Grænland og hvort sem við verðum beittir ofbeldi eða ekki. Ef ríkisstjórnin áttar sig á þessu almenningsáliti, er væntanlega ástæðulaust að vera með efasemdir í hennar garð. Þjóðin mun alténd ekki þola neitt fráhvarf frá landhreinsun dagsins í dag.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Helmingi lægri laun.

Það hefur komið ýmsum á óvart, en er eigi að síður satt, að almenn verkamannalaun eru helmingi lægri hér á landi en í nágrannalöndunum. Gildir það raunar líka um flesta aðra starfshópa þjóðfélagsins, að samanburðurinn við nágrannalöndin er þeim óhagstæður. Samt er verðlag ekki lægra hér á landi og jafnvel mun hærra á brýnustu lífsnauðsynjunum, matvælum.

Svo sýna tölur um stöðu okkar gagnvart útlöndum, að við lifum um efni fram. Viðskiptahallinn og skuldasöfnunin eru að vísu töluvert minni en í fyrra, en nema samt verulegum fjárhæðum. Mikilvægasti eyðsluseggurinn er ríkisvaldið, sem eykur jafnt og þétt hlut sinn af þjóðarbúskapnum, hvort sem vel eða illa árar.

Ráðamenn þjóðarinnar hafa hvorki kjark né vilja til að ráðast gegn þeim grundvallarmeinsemdum, sem eru í þann veginn að gera Ísland að varanlegu láglaunasvæði. Þeir reyna að halda úti samneyzlu til jafns við nágrannalöndin, þótt það kosti ofsköttun almennings og atvinnulífs. Þeir verja milljörðum til að halda uppi offramleiðslu á illseljanlegum landbúnaðarafurðum.Og þeir soga lungann úr fjármagni þjóðarinnar til eyrnamerktra fjárfestingarlánasjóða, framhjá öllum lögum um arðsemi.

Þetta kerfi hefur leitt til þvílíkrar offjárfestingar í útgerð, að flotinn er að minnsta kosti tvisvar sinnum of stór fyrir þann afla, sem unnt er að ná úr sjónum. Þetta þýðir tvöfaldan olíukostnað, tvöfaldan mannskap og tvöfaldan annan rekstarkostnað, auk tvöfaldrar bindingar fjármagns í fiskiskipastól.

Með því að leigja út veiðileyfi á háu verði og hleypa aðeins hálfum flotanum að, á margt að geta unnizt. Þjóðin losnar við hallærisútgerð. Beztu útgerðirnar hagnast meira en áður og sjómenn þeirra fá betri tekjur. Og ríkið fær árlega milljarða til að lána til uppbyggingar iðnaðar í landinu.

Stjórnlausir styrkir til landbúnaðar hafa leitt til hliðstæðrar offjárfestingar á þeim vettvangi. Niðurgreislur og útflutningsuppbætur sýna, hversu ósamkeppnishæfur landbúnaðurinn er, þrátt fyrir þetta fjáraustur. Afnám forréttinda landbúnaðarins á að geta sparað ríkinu rúma átta milljarða króna á ári og gert því kleift að lækka söluskatt úr 20% í 15%.

Ef jafnframt verður lögð niður eyrnamerking fjármagns í fjárfestingarlánasjóðum og tekinn upp almennur fjármagnsmarkaður, þar sem arðsemin ein fær að ráða, er líklegt að á nokkrum tíma megi byggja upp traust iðnaðarþjóðfélag hér á landi.

Sóun okkar og úrræðaleysi á framangreindum sviðum veldur því, að lífskjör þjóðarinnar eru smám saman að dragast aftur úr. Við högum okkur í atvinnulífinu eins og smjör drjúpi af hverju strái. Margir tugir milljarða fara á ári hverju í súginn með þeim hætti, að þeir renna til framkvæmda og rekstrar, sem ekki er arðbær og skilar ekki til þjóðfélagsins nógu miklum hagnaði í samanburði við atvinnuvegi nágrannaþjóðanna.

Þetta eru atriði, sem Alþýðusamband Íslands ætti að taka til meðferðar á þingi sínu. Lágu launin stafa ekki af vonzku annarra, heldur af meinsemdum í efnahagskerfinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Léleg kjör alþýðu

Óvenjumiklir flokkadrættir voru undanfari þings Alþýðusambands Íslands, sem nú stendur yfir. Annars vegar er um að ræða deilur meðal alþýðubandalagsmanna um afstöðuna til sjálfstæðismanna og framsóknarmanna á þinginu. Og hins vegar er um að ræða óánægju fulltrúa láglaunafólks með of lítinn hlut þess í árangri starfa Alþýðusambandsins.

Þessar tvær hreyfingar, sem eru óháðar hver annarri, munu vart ná miklum árangri á þessu þingi. Valdakerfið í Alþýðusambandinu mun væntanlega haldast óbreytt. Enda verður vart séð, að sambandið hafi nokkurn hag af því, að stuðningsmenn ákveðinna stjórnmálaflokka séu útilokaðir frá áhrifastöðum í sambandinu. Þjóðstjórnarkerfið í Alþýðusambandinu hefur að mörgu leyti gefizt vel og hafið Sambandið yfir flokkspólitíska gagnrýni.

Hitt er svo alvarlegra mál, hversu mjög hlutur láglaunafólks hefur verið fyrir borð borinn í samningum Alþýðusambandsins við vinnuveitendur. Hin svonefndu uppmælingafélög eru öflug í stjórn sambandsins, meðan verkafólksfélögin njóta ekki hins mikla fjölda félagsmanna sinna. Hin síðarnefndu ættu að hafa fleiri fulltrúa í æðstu ráðum Alþýðusambandsins.

Lág laun á Íslandi eru orðin helmingi lægri en lág laun í nágrannalöndunum. Þetta alvarlega ástand stafar þó ekki af auknum launamismun hér á landi í samanburði við nágrannalöndin. Lengd launastigans er ekki vandamálið, heldur hve neðarlega neðstu þrepin eru. Og ástandið stafar ekki heldur af óeðlilegu hlutfalli tekna launafólks og hagnaðar fyrirtækja í þjóðarbúskapnum, því að það er launafólki í hag, ef borið er saman við nágrannalöndin.

Það skiptir félagsmenn Alþýðusambandsins miklu máli, að fundnar verði orsakir láglaunakerfisins á Íslandi. Og öllum má vera ljóst, að orsakanna er að leita í þjóðfélagskerfinu sjálfu. Í leiðurum Dagblaðsins hefur því verið haldið fram, að tvö atriði skipti þar mestu máli, forréttindi landbúnaðar og óhófleg sókn á fiskimiðin.

Þjóðfélagið ber gífurlegan kostnað af útgerð tvöfalt fleiri veiðiskipa en nauðsynlegt er til að ná því aflamagni, sem veiða má. Þetta ástand skaðar þjóðfélagið um fjölmarga milljarða króna á ári hverju. Með uppboði veiðileyfa og minnkun flotans um helming má leysa þennan vanda.

Þjóðfélagið ber sömuleiðis gífurlegan kostnað af forréttindum landbúnaðar í samanburði við aðrar atvinnugreinar. Þessi forréttindi nema nokkrum milljörðum króna á ári hverju. Með samdráttarleið þeirri, sem bent er á í nýútkominni skýrslu frá Rannsóknaráði ríkisins, má slaka á þessum vanda.

Alþýðusambandið þarf að reyna að brjóta atriði sem þessi til mergjar. Það þarf að reyna að finna hinar raunverulegu forsendur, sem liggja að baki þess, hve léleg eru kjör alþýðu á Íslandi. Það eru slíkar kerfisforsendur, sem valda því, að hjón verða bæði að vinna úti fullan vinnudag fyrir helztu lífsnauðsynjum.

Vandinn er ekki sá, að uppmælingarmenn né atvinnurekendur hirði arðinn af starfi láglaunafólks, heldur sá, að fjármagni þjóðarinnar er kerfisbundið sáldrað út í vindinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið