arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Trúarofsi í “súpergaggó”.

Nú eru endurvaktir kaþólskir miðaldatímar í Háskóla Íslands. Í stað hinna kaþólsku vísinda, sem þá voru kórrétt, eru komin hin marxisku vísindi, sem nú eru orðin kórrétt í hluta heimspekideildar.

Útskrifaður háskólaborgari, sem hefur kennt dönsku í átján ára getur ekki haldið áfram frekara námi í dönsku, af því að hún hefur ekki sömu marxisku trúarbrögðin og kennarar í dönsku vilja troða upp á alla nemendur sína.

Í gamla daga urðu menn að gjalda skoðana sinna, ef þeir töldu kaþólsku ekki vera vísindi. Nú er aftur svo komið, að menn verða að gjalda skoðana sinna, ef þeir telja marxiska trú ekki vera vísindi.

Auðvitað er marxismi ekki vísindi. Það er ekki einu sinni til einn marxismi, heldur margir marxismar. Alveg eins og margar kaþólskur deildu í gamla daga um merkingu ritningarinnar, deila nú margir marxismar um sina ritningu.

Allir ismar heimsins eru í bezta lagi hugmyndakerfi, en oftast þó trúarbrögð. Það, sem sameinar þessa isma, er fyrirlitning á skoðunum annarra og notkun valdaaðstöðu til að hindra rétt þeirra til þessara skoðana.

Voltaire gamli sagði: “Ég fyrirlit skoðanir þínar, en er fús til að láta lifið fyrir rétt þinn til að hafa þær.” Þessi grundvallarhugsjón frelsisbaráttu mannsandans hefur fallið niður milli fjala miðaldakaþólsku og marxisma.

Auðvitað er sjálfsagt, að menn fái að læra marxisma, helzt marga marxisma, og raunar aðra isma í háskólanum, svo sem spíritisma og nýjalsisma, en þó á þann hátt, að þeir trufli ekki aðra kennslu, svo sem dönskukennslu.

Heimspekideild háskólans vísaði frá að lítt athuguðu máli kærunni, sem reis út af innrætingu trúarbragða í dönskukennslu. Þessi frávísun og meðferðin á kærandanum eru deildinni og háskólanum í heild til skammar.

Aðalstefna deildarinnar virðist verða að standa saman um sína menn. Þetta minnir á stuðning deildarinnar við skipun prófessors í sagnfræði, sem var í samræmi við umdeilt álit dómnefndarmanns úr deildinni.

Þá setti deildin niður, af því að þessi maður skrifaði undir eitt álit, þar sem hann taldi tvo umsækjendur hæfa, og annað álit, þar sem hann taldi þá óhæfa. Einnig vegna þess, að álit hans var fullt af skætingi og áróðri.

Háskólarektor og háskólaráð yppta öxlum og segja allt þetta vera einkamál deildarinnar, sem komi rektor og ráði ekki við. Þetta er sjálfsagt rétt, en bjargar ekki sóma skólans.

Almenningur og útskrifaðir háskólamenn eru farnir að tala um heimspekideildina sem “súpergaggó”. Er þá átt við, að menn geti dólað þar í gegn án forsenda úr fyrra námi, án hæfileika og án ástundunar.

Fyrir nokkru var svo komið, að kunnugir menn töldu sig hafa dæmi um vaxandi andstöðu erlendra alvöruháskóla gegn því að taka gild próf úr heimspekideild. Væru önnur lönd en Norðurlönd að lokast af þessum ástæðum.

Með þessu er auðvitað verið að dæma heila háskóladeild og raunar heilan háskóla fyrir vandamál, sem kunna að vera afmörkuð. En það er verkefni deildar og skóla að sýna fram á, að “súpergaggó” sé rangnefni.

Við slíkar aðstæður mega háskóli og heimspekideild sízt við því, að hafið sé trúarbragðaofstæki í dönskukennslu.

Jónas Kristjánsson.

Dagblaðið
Þeir tala og við hlustum.

Vandi Ingvars Gíslasonar menntamálaráðherra í norræna sjónvarpsþættinum á þriðjudaginn endurspeglar vanda Íslendinga almennt í norrænni samvinnu og á ekkert skylt við meinta ást Íslendinga á engilsaxnesku máli og menningu.

Ingvar sagði fátt í þættinum og sagði það hægt. Hann lagði lítið til málanna annað en að taka undir sjónarmið hinna. Hann varð utanveltu í umræðunum, beinlínis af því að hann varð að tala annað mál en móðurmálið.

Í norrænu samstarfi hafa Danir, Norðmenn og Svíar orðið. Þeir tala sitt móðurmál og tala það hratt. Smám saman fer umræðan framhjá Íslendingum og mörgum Finnum, sem ekki eru jafn flugfærir í skandinavísku og móðurmálinu.

Við slíkar aðstæður hefur komið fyrir, að Íslendingar og Finnar hafi óskað eftir, að enska yrði notuð í stað skandinavisku. Með þessu eru þeir aðeins að biðja um að geta tekið þátt í norrænum umræðum á jafnréttisgrundvelli.

Þegar enska er notuð í norrænum umræðum, verða allir að tala hægt, líka Danir, Norðmenn og Svíar. Þannig kemur hraði umræðunnar í þann farveg, að Finnar og Íslendingar geta tekið þátt án minnimáttarkenndar.

Enska er nokkurn veginn hlutlaust mál á Norðurlöndunum. Þar með er ekki sagt, að hún sé hlutlaus í evrópsku eða víðtækara samhengi. Það er einmitt oft áberandi, hvernig enskumælandi menn ráða ferðinni í alþjóðlegum umræðum.

Ef til vill þurfum við á að halda esperanto eða latínu, svo að umræðumenn úr öllum heimshornum hafi jafnrétti á við engilsaxa í alþjóðlegu ráðstefnulífi. En á Norðurlöndum út af fyrir sig getur enskan dugað.

Þegar Danir, Norðmenn og Svíar heyra Íslendinga halda slíkum skoðunum fram, telja sér gjarnan trú um, að við séum að sogast hættulega mikið burt frá norrænni menningu inn í engilsaxneska menningu.

Í umræddum sjónvarpsþætti var greinilegt, að bæði norski og sænski ráðherrann voru úti að aka á þessu sviði. Sá sænski kvartaði um, að hér vildi fólkið á götunni fremur tala við sig ensku en skandinavisku.

Gaman hefði verið, ef Ingvar hefði sagt honum, að fólkið á götunni í Stokkhólmi vildi heldur tala við sig á ensku en íslenzku! Frændur vorir mega nefnilega gæta sín ofurlítið á hinum svonefnda stórskandínavisma.

Norski ráðherrann virtist dauðhræddur um, að íslenzk menning væri að líða undir lok og nefndi það sérstaklega, að Íslendingar væru farnir að tala ensku! Svona er nú þekkingin á Íslandi hjá nágrönnum okkar.

Íslenzk dægurlög í útvarpinu eru þó í minna mæli með enskum textum en hlíðstæð lög nágranna okkar á Norðurlöndum. Við köllum “teve” sjónvarp og “radio” útvarp. Daglegt mál okkar er minna enskuskotið en danska, norska og sænska.

Þegar sænski ráðherrann í sjónvarpinu talar um, að stjórnmálamenn verði að hafa “courage”, talar Ingvar Gíslason um, að þeir verði að hafa hugrekki. Jafnvel árið 1980 varðveitum við okkar mál betur en þeir sitt.

Það setur Íslendinga að óþörfu upp á móti norrænu samstarfi, að ráðamenn menningarmála í nágrannalöndunum skuli vera jafn fullir af fordómum í garð Íslendinga og sjónvarpsþátturinn bar vitni um.

Þessir fordómar eru sumpart afleiðing af einhliða ráðstefnum, þar sem þeir tala og við hlustum.

Jónas Kristjánsson.

Dagblaðið
Enn er óbragð

Óneitanlega eru margir hér á landi enn mjög sárir út i norsk stjórnvöld vegna tilrauna þeirra í fyrrasumar til að ná undirtökum í Jan Mayen málinu með óskemmtilegum brögðum í leiftursókn gegn Íslendingum.

Ráðherrar norska Verkamannaflokksins og verndarar íslenzka Alþýðuflokksins beittu fyrst fyrir sig íslenzkum flokksbróður, Benedikt Gröndal, þáverandi utanríkisráðherra. Þeir töldu honum trú um, að deilan snerist um miðlínu.

Þannig komst norska stjórnin aftan að Íslendingum. Hér heima vissu stjórnmálamenn lítið sem ekkert um innihald einkaviðræðna Benedikts, þegar þrír ráðherrar norsku stjórnarinnar komu til Íslands í lok júní.

Norsku ráðherrarnir buðust til að takmarka loðnuveiðar sinna manna við Jan Mayen gegn því að Íslendingar samþykktu miðlínu. Þessi einstæða frekja kom flatt upp á íslenzka stjórnmálamenn, aðra en Benedikt Gröndal.

Svo byrjuðu hótanirnar, þegar Íslendingar þvældust fyrir í viðræðunum. Fyrst var sagt, að engan tíma mætti missa, því að annars mundu Sovétmenn veiða alla loðnuna. Með þessum ósannindum átti að taka okkur á taugum.

Þegar hinum norsku ráðherrum varð ljóst, að Benedikt Gröndal talaði ekki fyrir munn Íslendinga í Jan Mayen málinu, ruku þeir burt i fússi. En taugastríði þeirra lauk ekki, þótt Sovétmenn lýstu yfir áhugaleysi á loðnu.

Samanlagt stóð þessi skyndisókn norskra stjórnvalda allan júlí og fram eftir ágúst. Þegar Rússagrýlan var úti, fóru norsk stjórnvöld að hóta ofveiði af eigin hálfu á loðnu við Jan Mayen. Þau sögðust ekki ráða við norska sjómenn.

Við vitum núna, hvernig þetta taugastríð endaði. Við verðum því alveg róleg næst, þegar við mætum nýrri leiftursókn af norskri hálfu í sumar. En undir niðri þökkum við okkar sæla fyrir að hafa sloppið fyrir horn í fyrra.

Það varð okkur til bjargar, að nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Alþýðubandalagsins áttuðu sig á, hvað var að gerast. Þeir mótuðu af Íslands hálfu tillögur í Jan Mayen málinu, þar sem tekið var tillit til Íslands.

Þessi sjónarmið voru mjög studd hér í Daghlaðinu. Ennfremur snerist þáverandi forsætisráðherra og núverandi utanríkisráðherra, Ólafur Jóhannesson, á sveif með þeim, sem töldu, að hafa þyrfti góðar gætur á islenzkum hagsmunum þar nyrðra.

Þegar Ólafur lýsti því yfir í ágústlok, að ekki kæmi til greina, að við deildum hafsbotninum við Jan Mayen með Norðmönnum, mátti segja, að norska leiftursóknin væri endanlega runnin út í sandinn.

Síðan hefur verið reynt að hóta með hugmyndum um norska fiskibátahöfn á Jan Mayen. Þetta var minni háttar útspil, sem Ólafur Jóhannesson kallaði “veikleikamerki”. Annars hefur verið tíðindalítið á þessum vígstöðvum í vetur.

Íslendingar viðurkenna ekki norska efnahagslögsögu við Jan Mayen af ástæðum, sem raktar hafa verið í leiðurum Dagblaðsins undanfarna daga. Íslendingar telja sig raunar hafa meiri rétt til Jan Mayen en Norðmenn hafi.

Auðvitað höfum við ekki styrk til að fylgja rétti okkar eftir til fulls. Og auðvitað vitum við, að á endanum verða Norðmenn og Íslendingar að semja í vinsemd um málið. En lævísin og leiftursóknin hafa skilið eftir óbragð, sem við finnum enn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Benzínfreistingar.

Þegar bensínverð ætti að hækka hér á landi um 100 krónur vegna erlendra hækkana, hækkar það í rauninni um 220 krónur. Það stafar af því, að ríkissjóður hefur gert olíukreppuna að einni helztu gróðalind sinni í skattamálum.

Álögur hins opinbera á bensín eru reiknaðar í prósentum. Í hvert sinn, sem hin alþjóðlega verðbólga er mögnuð með hækkun á bensíni, magnar ríkissjóður hina innlendu verðbólgu tvöfalt hraðar með prósentukerfi sínu.

Í fyrra rak vinstri stjórnin þessa stefnu gegndarlaust, jafnvel þótt bensínmarkaðurinn í Rotterdam væri kominn úr skorðum. Hún notaði Rotterdam til að fylla í ríkiskassanum ýmis göt, sem ekki komu samgöngum neitt við.

Þegar ríkissjóður leggur 120 krónur ofan á 100 króna bensínhækkun, renna aðeins tæpar 40 krónur hækkunarinnar í vegasjóð. Hinar rúmu 80 krónurnar fara í að greiða kostnað ríkisins við að lifa um efni fram.

Í júlí í fyrra var svo komið, að jafnvel ráðherrarnir voru komnir með samvizkubit. Þeir létu, aðrir en fjármálaráðherra, hafa eftir sér, að nú væri mál að linnti. Ríkissjóður mætti ekki lengur halda fullri prósentuálagningu.

Það fór þó svo, að fjármálaráðherra hafði sitt fram. Hann gat líka bent á, að samvizkubit út af bensíni væri lítils virði, þegar hinir sömu ráðherrar hefðu með öðrum ráðum framleitt þann halla á ríkissjóði, sem bensínið þyrfti að laga.

Nú er enn búizt við hækkun á bensíni. Hin nýja ríkisstjórn á þá tækifæri til að verða fyrsta ríkisstjórnin til að neita ríkissjóði um fullar prósentur af hækkuninni og leyfa til dæmis aðeins sem svarar hlut vegasjóðs.

Slíkt væri dæmi um, að aukið aðhald í ríkisbúskap væri raunveruleiki og ekki óskhyggja. Slíkt væri líka mikilvægt skref í þá átt, að mesti verðbólguvaldur Íslands, ríkisvaldið, tæki forustu í hina áttina, til verðhjöðnunar.

Það er í mörgum atriðum sem þessum, að orð á blaði málefnasamnings mæta dómi reynslunnar og standast hann eða standast ekki.

Áhrifalaust blað.

Morgunblaðið hefur í nærri þrjár vikur hamast á Gunnari Thoroddsen með nokkurri aðstoð Vísis. Gunnari hafa verið valin hin verstu orð. Hver sótraftur hefur þar verið á sjó dreginn. Þetta efni hefur tröllriðið blaðinu dag eftir dag.

Morgunblaðið reyndi jafnvel að gefa í skyn, að ríkisstjórn Gunnars væri mynduð í höfuðstöðvum kommúnismans á Íslandi. Þegar lesendur skildu ekki ópin um Rúbluna, fór blaðið að tala um hægri stjórn Gunnars sem vinstri stjórn.

Þessi æðibunugangur hefur ekki haft hin minnstu áhrif. Gunnar Thoroddsen nýtur stuðnings þjóðarinnar, þar á meðal alls þorra sjálfstæðismanna og óháðra kjósenda. Þetta kom í ljós í skoðanakönnun Dagblaðsins, sem birt var á mánudaginn.

Árangursleysi herferðar Morgunblaðsins gegn Gunnari Thoroddsen er átakanlegt dæmi um, að þetta gamalgróna blað er orðið gersamlega áhrifalaust í stjórnmálum. Það er utan gátta og lifir í gömlum heimi, þar sem orð Morgunblaðsins voru lög.

Fjölmiðlun á Íslandi er nú orðin svo fjölbreytt, að enginn einn aðili getur stjórnað almenningsálitinu, allra sízt Morgunblaðið. Þessi staðreynd hefur bara ekki komizt inn í höfuð flokkseigendafélagsins í kringum Morgunblaðið.

Jónas Kristjánsson.

Dagblaðið
Aðhald í tæka tíð.

Leiftursókn Sjálfstæðisflokksins gegn verðbólgu náði ekki fram að ganga í kosningunum í desember. Greinilegt var, að kjósendur óttuðust offors og hölluðust fremur að hægfara sókn gegn verðbólgu í stíl Framsóknarflokksins.

Þetta viðurkenndi Morgunblaðið síðar, þegar Sjálfstæðisflokkurinn virtist einangraður. Þá bauð blaðið faðminn til allra átta og talaði meira að segja um nauðsyn “sögulegra sátta” Sjálfstæðisflokks og Alþýðubandalags.

Málefnasamningur hinnar nýju ríkisstjórnar dregur dám af þessari staðreynd. Í verðbólgumálum er hann fremur hægfara og raunar óljós. Satt að segja er ekki hægt að átta sig á, hvort hann felur í sér nokkra sókn gegn verðbólgu.

Að vísu er í öðru orðinu talað um útbreiðslu verðtryggingar og sérstaklega nefnd full verðtrygging sparifjár. En í hinu orðinu er sagt, að verðbótaþáttur vaxta skuli ekki hækka 1. marz og síðan jafnvel lækka.

Ef ríkisstjórnin ætlar sér að verðtryggja innlán, en ekki útlán, er hætt við, að reynslan neyði hana til að skipta um skoðun. En trúlega er hér bara um að ræða þessa venjulegu óskhyggju, sem einkennir alla málefnasamninga.

Svo virðist sem ríkisstjórnin viti af hörðustu rótum verðbólgunnar, því að málefnasamningurinn fjallar um stóraukið aðhald í ríkisbúskapnum. Hætta á gegndarlausri peningaprentun í Seðlabanka og hafa hóf á erlendri skuldasöfnun.

Það dugir að vísu ekki eitt sér gegn verðbólgunni að reka ríkissjóð án greiðsluhalla. Framsóknarflokkurinn hafði þá stefnu í síðustu vinstri stjórn. En bættur hagur ríkis fékkst með hækkuðum sköttum og verðbólgan jókst.

Því miður er ekkert rætt um skatta í málefnasamningnum. Það vekur auðvitað ugg um, að einhverjar hækkanir séu fyrirhugaðar. Ummæli samningsins um aðhald í ríkisbúskap gefa þó á móti nokkra von um hófsemi í skattheimtu.

Hinu er þó ekki að leyna, að málefnasamningurinn stefnir í formi verðjöfnunar af ýmsu tagi að auknum álögum á íbúa suðvesturhorns landsins. Það á að verðjafna hitun, rafmagn, síma og meira að segja flutningskostnað.

Ríkisstjórnin þyrfti helzt að hafa tvennt í huga í verðjöfnunarofforsinu. Í fyrsta lagi má verðjöfnun ekki draga úr áhuga manna að leggja í nauðsynlegar framkvæmdir á borð við jarðvarmaveitur á sem flestum þéttbýlissvæðum.

Í öðru lagi hefur verðjöfnun fleiri hliðar en þær, sem getið er um í málefnasamningi. Breiðholtsbúar hafa að meðaltali mun hærri samgöngukostnað vegna vinnu sinnar en íbúar sjávarplássa. Og hvað um jöfnun á tekjum eftir landshlutum?

Hin harða dreifbýlisstefna ríkisstjórnarinnar lýsir sér líka í landbúnaðarkafla málefnasamningsins. Samkvæmt honum á að endurvekja hina fullkomnu sjálfvirkni í fjármögnun landbúnaðar, sem Ingólfur á Hellu kom á í tíð viðreisnar.

En þá voru líka uppgangstímar í landinu. Þjóðin kveinkaði sér ekki svo mjög undan byrðum landbúnaðar. Ástandið er allt annað núna og ríkisstjórnin getur hæglega farið flatt á ofrausn í garð landbúnaðar.

Með þessum athugasemdum er ekki sagt, að málefnasamningurinn sé vondur. Nokkur atriði í honum valda áhyggjum, sem ríkisstjórnin dreifir vonandi, þegar til kastanna kemur. En ekki sakar, að hún fái aðhaldið í tæka tíð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Einkaframtak Gunnars.

Einkaframtak Gunnars Thoroddsen í tilraunum til stjórnarmyndunar má líta ýmsum augum. Sumir telja hann hafa svikið flokk sinn fyrir stól forsætisráðherra. Aðrir telja hann hafa höggvið þann hnút, sem minni háttar stjórnmálamenn hafi ekki getað leyst.

Eitt er þó víst, að sá tími er liðinn, að Morgunblaðið stjórni almenningsálitinu í máli sem þessu. Menn munu taka afstöðu á svipuðum grunni og þeir tóku áður afstöðu til Gunnars Thoroddsen í valdastreitu hans og Geirs Hallgrímssonar. Hún er nú loksins orðin opinber.

Uppreisn Gunnars er óneitanlega síðbúin. Fyrir síðustu kosningar hafði hann góðan stuðning í þingflokki sjálfstæðismanna. Þá var helmingur þingflokksins talinn hlynntur Gunnari og hinn helmingurinn hlynntur Geir. En nú hafa þar Geirsmenn bæði tögl og hagldir.

Á föstudaginn var klofningurinn ekki orðinn sá, sem hann varð svo um helgina. Í fyrstu gerði Gunnar ekki annað en að óska eftir stuðningi þingflokksins til framhalds viðræðna hans við Framsóknarflokk og Alþýðubandalag, sem höfðu reynzt árangursríkari en tilraunir annarra.

Þingflokkur sjálfstæðismanna gat auðvitað heimilað Gunnari þetta, til dæmis með fyrirvara um forsætisráðherrann. Kannski hefði Gunnar getað myndað stjórn fyrir Geir eins og Ólafur Jóhannesson gerði fyrir hálfu sjötta ári.

Ef það hefðu verið Matthías Bjarnason eða Matthías Mathiesen, sem hefðu náð svona góðu einkasambandi við stjórnmálamenn annarra flokka, gæti flokkurinn hugsanlega sætt sig við aðferðina. En af því að það var Gunnar, var aðferðin móðgun við formann flokksins, Geir Hallgrímsson.

Vegna hinna sérstöku aðstæðna í Sjálfstæðisflokknum hefði umboð til Gunnars jafngilt vantrausti á Geir. Þess vegna kaus þingflokkurinn að ítreka það umboð, sem hann hafði áður veitt Geir til viðræðna við aðra flokka. Þessi afstaða var skiljanleg.

Með töluverðri teygingu ímyndunarafls var tillagan um ítrekað umboð Geirs túlkuð sem breytingartillaga við tillöguna um nýtt umboð Gunnars. Tillaga Gunnars kom því alls ekki til atkvæða. Hlýtur það að teljast ákaflega sérkennileg málsmeðferð.

Þessi sjónhverfing átti að hindra vitneskju fólks um stuðning og hlutleysi í þingflokknum gagnvart framtaki Gunnars. Hún dugar þó skammt, ef Gunnar myndar stjórn, sem verður varin falli af tveimur eða fleiri þingmönnum Sjálfstæðisflokksins.

Og það var einmitt þessi þingflokksfundur á föstudaginn, sem magnaði klofninginn. Gunnar lét nefnilega ekki segjast, þótt aðild Sjálfstæðisflokksins að stjórn hans væri úr sögunni. Hann hélt áfram að mynda stjórnina sem einstaklingurinn Gunnar Thoroddsen.

Í morgun var ekki vitað, hvort ríkisstjórn hans yrði að veruleika. Framsóknarflokkurinn hefur samþykkt að taka þátt í henni og búizt er við svipaðri niðurstöðu í Alþýðubandalaginu í dag. Þá reynir á, hvaða hlutleysi Gunnar getur tryggt sér meðal þingmanna Sjálfstæðisflokksins.

Óneitanlega ber þingflokkur sjálfstæðismanna ábyrgð á því, að stjórnarkreppan er ekki leyst með samstjórn Alþýðubandalags, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Þingflokkurinn hafði meiri áhuga á spennunni milli Gunnars og Geirs en á sjálfum þjóðmálunum. Flokkurinn hefur teflt sér í patt.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sovét-svartnættið.

Svartnættið færist ört yfir Sovétríkin. Þar eru harðlínumenn og nýstalínistar smám saman að taka völdin. Knésetning Afganistans og frysting Sakharofs eru dæmi um magnaðri heimsvaldastefnu og harðstjórn.

Sovétstjórnin tekur ekki hið minnsta mark á samningi austurs og vesturs, sem kenndur er við Helsinki. Þriðjungur þess samnings fjallaði um mannréttindi, skoðanafrelsi og upplýsingafrelsi. Og allt er þetta fótum troðið.

Ofsóknirnar gegn Sakharof eru ekkert einangrað dæmi. Á síðasta ári lét ógnarstjórnin fangelsa meira en hundrað andófsmenn. Hún vinnur ötullega að því að kaffæra mannréttindahreyfinguna í svartnætti Sovétríkjanna.

Aðgerðirnar gegn Sakharof vekja meiri athygli en aðrar, af því að hann er einn stórmenna nútímans. Hann er einn þekktasti kjarnorkuvísindamaður heims og friðarverðlaunamaður Nóbels fyrir störf að mannréttindum.

Íslendingum er vel kunnugt um annað dæmi um glæpi harðstjórnarinnar gegn manréttindum. Það eru ofsóknirnar gegn skákmeistaranum Kortsjnoj og fjölskyldu hans í Sovétríkjunum. Þar hefur villimennskan komið vel í ljós.

Ef sonur Kortsjnojs færi í herinn, mundi honum vera meinuð brottför vestur fyrir járntjald á þeim forsendum, að hann vissi um hernaðarleyndarmál. Þess vegna vill hann ekki fara í herinn og fær dóm fyrir liðhlaup.

Þetta minnir á hina alkunnu aðferð, þegar ógnarstjórnin rekur andófsmenn úr vinnu og dæmir þá síðan fyrir að vera sníkjudýr. Hún rekur þá úr húsnæði og dæmir þá síðan fyrir flæking. Hún er gersamlega siðlaus.

Víðar er glæpalýður við völd en í Sovétríkjunum. En heimsins voldugustu glæpamenn eru þó Brezhnev og Andropov og flokksfélagar þeirra. Ráðamenn Sovétríkjanna einir eru verulega hættulegir heimsfriðnum.

Öll samningsgerð þeirra við Vesturlönd er markleysa ein, hvort sem hún fjallar um hermál, mannréttindi eða önnur mál. Undirskriftir harðstjóranna í Moskvu eru nákvæmlega einskis virði, bæði fyrr og nú.

Brezhnev skrifar undir Helsinki-sáttmála, ef hann telur það geta svæft Vesturlönd. Hann skrifar undir sovézka stjórnarskrá til að flagga framan í útlendinga, en tekur ekki mark á einu orði í henni.

Vesturlönd geta ekki keypt andófsmönnum og gyðingum frelsi með viðskiptum og tækniaðstoð. Þau geta ekki keypt sér svefnfrið með samningum um gagnkvæman samdrátt herafla. Harðstjórarnir hlæja að eigin undirskriftum.

Þeir treysta sér meira að segja til að halda ólympíuleika í fangelsi sínu. Þeir eru að flytja úr Moskvu hverja einustu sál með sjálfstæða hugsun. Eftir sitja þeir einir, sem hafa ekki hugmynd um frelsisbaráttu mannsandans.

Hér vestra vísum við til Voltaires og segjumst fyrirlíta skoðanir hver annars, en vera reiðubúnir að deyja fyrir rétt hver annars til að hafa þessar skoðanir. Eystra láta ráðamenn sér nægja að fyrirlíta skoðanir.

Milli hugsjóna austurs og vesturs er gjá, sem seint verður brúuð. Og hún verður ekki brúuð af íþróttamönnum. Enda munum við horfa í undrun á þá íþróttamenn, sem fara til Moskvu til að gefa villimönnum blóm í hnappagatið.

Við skulum aldrei víkja frá því, að allir menn hafi rétt til að fá og flytja upplýsingar og skoðanir og vera öðruvísi en aðrir.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið