arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Ný viðreisn

Bjartara er yfir ríkisstjórninni þessa dagana en verið hefur um langt skeið. Aldrei þessu vant er samstaða á ýmsum sviðum milli tveggja og jafnvel þriggja stjórnarflokka um, hvað gera þurfi.

Hingað til hefur ríkisstjórnin hrakizt frá einni bráðabirgðalausn til annarrar. Jafnan hafa stjórnarflokkarnir á elleftu stund komið sér saman um það minnsta, sem mögulegt var að gera í hverju máli.

Efnahagsvandinn í nóvember var leystur með því að velta honum yfir á fjárlögin í desember. Og fjárlagadæmið Í desember var leyst með því að velta vandanum yfir á efnahagsfrumvarp febrúarmánaðar. Í hvert sinn sögðu menn, að vandinn yrði meiri næst.

Enginn vafi er á, að efnahagur þjóðarinnar er í mikilli hættu. Óstjórn þriggja ríkisstjórna á áttunda áratugnum hefur leikið þjóðarhag grátt. Ofan á brjáluðustu verðbólgu Íslandssögunnar er nú kreppa í aðsigi.

Hingað til hefur þessi ríkisstjórn ekki staðið sig betur en tvær þær síðustu á undan henni. Hún hefur að því leyti verið verri, að innan hennar hefur nánast ekki verið samkomulag um neitt. Nú er að verða á því nokkur breyting.

Veruleg samhljóman virðist vera í tillögum Framsóknarflokksins og Alþýðuflokksins um aðgerðir í efnahagsmálum. Vandinn virðist fyrst og fremst vera fólginn í að koma Alþýðubandalaginu úr rósrauðum hugmyndafræðiskýjum niður á jörðina.

Milli Framsóknarflokksins og Alþýðuflokksins ætti að geta náðst samkomulag um að halda ríkisbúinu i 30% af þjóðarbúinu og fjárfestingu í 25% af þjóðartekjum. Ennfremur samkomulag um raunvexti í því formi, að höfuðstóll sé verðbólgutryggður og vextir séu lágir.

Milli þessara flokka ætti að geta náðst samkomulag um minnkun sjálfvirkni í útlánum og um arðsemismat í ríkisframkvæmdum og útlánum. Ennfremur um þak á niðurgreiðslur, um vísitölu viðskiptakjara, svo og um 5% launahækkun 1. marz.

Sjálfsagt verður að hækka þessa prósentutölu í 6-7% til samkomulags við Alþýðubandalagið, sem hefur lýst sig sveigjanlegt í því efni. Í öðrum atriðum er meiri óvissa um afstöðu bandalagsins.

Ekki er sama að hafa góðan vilja og að framkvæma hann. Áhorfendur bíða spenntir að sjá, hvernig Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn hyggjast ná hinum lofsverðu markmiðum.

Meira hófi í fjárfestingu má vafalaust ná með verðbólgutryggðum höfuðstól lána. Og kannski er verðbólgutryggður höfuðstóll ein helzta forsenda þess, að sjálfvirkni í útlánum minnki og að arðsemismat eflist. Þannig tengjast leiðirnar að markmiðunum á ýmsa vegu.

Ef ríkisstjórninni tekst að framkvæma þær hugmyndir, sem hér hefur verið lýst, er bæði hún og þjóðarhagur á framtíðarvegi. Þá væri um hliðstæðan uppskurð að ræða og viðreisnarstjórnin framdi í upphafi ferils síns og entist þjóðinni í einn áratug.

Líklega er það sagnfræðilegt lögmál, að ráðamenn treystast ekki til raunhæfra aðgerða fyrr en ástandið er orðið svo alvarlegt, að þorrinn er hver einasti möguleiki á bráðahirgðalausnum. Slíkt er ástandið einmitt nú.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Eðlileg þróunarsaga.

Klofningur samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi í tvenn samtök var óhjákvæmilegur. Áhugamál Suðurnesjamanna og Innnesjamanna í samstarfi sveitarstjórna eru svo ólík, að þau verða bezt meðhöndluð sitt í hvoru lagi.

Á báðum stöðum hafa undanfarin ár verið starfræktar samstarfsnefndir sveitarfélaga. Skiptingin milli þeirra var sunnan Straums, það er að segja annars vegar í Suðurnes og hins vegar í Reykjavikursvæðið.

Reykjavík er aðili að samstarfsnefnd sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Að því leyti ná samstarfsnefndirnar tvær sameiginlega yfir stærra svæði en heildarsamtökunum í Reykjaneskjördæmi var ætlað að ná yfir.

Skýringin er sú, að Reykjavík er þungamiðjan í samstarfshugleiðingum á höfuðborgarsvæðinu. Reykjavík er aðilinn, sem getur lagt fram kjarna í hitaveitu, vatnsveitu, rafveitu, brunavörnum, sorpeyðingu og ýmsu öðru, sem dæmin sýna.

Höfuðverkefni samstarfsnefndarinnar á höfuðborgarsvæðinu hafa verið á sviði skipulagsmála. Það er augljóst, að sveitarfélög, sem hafa runnið saman í eitt þéttbýli, verða að hafa samræmi í skipulagi byggðarinnar.

Þetta samstarf hefur gengið mjög vel, enda mótað af gagnkvæmri tillitssemi þátttakenda. Enn betur hefur suðurnesjamönnum gengið í sinni samstarfsnefnd, þar sem kraftaverk hafa verið unnin, þótt árangurinn sé ekki alltaf formlega tengdur nefndinni.

Sveitarfélögin á Suðurnesjum reka í sameiningu sjúkrahús og heilsugæzlustöð. Þau eiga fjölbrautaskóla og hitaveitu í sameiningu. Þau reka brunavarnir og sorpeyðingu saman.Þetta samstarf hefur mótazt á ótrúlega skömmum tíma.

Eftir allt, sem á undan er gengið, er það nánast formsatriði að breyta samstarfsnefnd Suðurnesjamanna í formlegt samband sveitarfélaga á Suðurnesjum, svo sem nú hefur verið gert. Gera má þó ráð fyrir, að hér eftir aukist samstarfið hraðar en áður.

Þannig hefur samstarf Suðurnesjamanna annars vegar og Innnesjamanna hins vegar vaxið úr grasi á náttúrlegan hátt. Það hefur ekki gerzt með lagasetningu að ofan. Samstarfið fæddist og óx af þörfum heimamanna.

Staða hinna eldri samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi hefur orðið tæp við þessar breytingar. Þessi samtök, sem áður fyrr voru mjög virk, eru nú orðin næsta verkefnalítil. Fastir starfsmenn eru ekki lengur neinir.

Þessi samtök hafa enn það verkefni að kjósa fræðsluráð Reykjanesumdæmis á fjögurra ára fresti. Svo virðist sem Suðurnesjamenn hafi ekki áhuga á að slíta samstarfinu á þessu sviði, enda ríkir almenn ánægja með hina sameiginlegu fræðsluskrifstofu alls kjördæmisins.

Samtök sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi munu því ekki verða lögð niður að sinni, hvað sem síðar kann að verða. Það getur líka vel verið, að fyrr eða síðar komi í ljós einhver ný þörf á samstarfsvettvangi Suðurnesja- og Innnesjamanna.

Þróunin, sem hér hefur verið lýst, sýnir, að oft getur verið heppilegt að ofskipuleggja ekki fyrirfram, heldur leyfa atburðarásinni að mótast eftir náttúrlegum þörfum hverju sinni.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fölsunarnefnd fær á baukinn.

Vísitölufölsunarnefndin, sem gengur undir nafninu verðlagsnefnd, hefur nú fengið annan harðan skellinn á skömmum tíma á vettvangi dómsmálanna. Með tveimur úrskurðum hefur grundvellinum verið kippt undan hefðbundnum lögleysum nefndarinnar.

Í lögum segir, að verðlagsnefnd skuli miða úrskurði sína við könnun á álagningarþörf fyrirtækja með skipulagðan og hagkvæman rekstur. Þessi lög hefur nefndin hunzað með skipulögðum hætti.

Sem oddamaður nefndarinnar hefur Björgvin Guðmundsson, skrifstofustjóri viðskiptaráðuneytisins, komið fram sem refsivöndur hvers viðskiptaráðherrans á fætur öðrum. Um allt land hafa menn skolfið í ótta og auðmýkt.

Umboðsmaður ráðherra hefur gert nefndina að vettvangi stjórnvalda til að falsa vísitöluna og að braska með pólitísk völd. Nú hefur hann verið dæmdur fyrir þetta. Lög og réttur hafa náð fram að ganga gegn gerræði og oflæti stjórnmálamanna.

Fyrr í þessum mánuði úrskurðaði ríkissaksóknari, að ekki væri ástæða til aðgerða af hálfu hins opinbera gegn Dagblaðinu og Vísi, sem höfðu neitað að taka mark á gerræði vísitölufölsunarnefndar. Þar með ónýttist allur málarekstur verðlagsstjóra gegn þessum dagblöðum.

Það er hefðbundið, að slíkir úrskurðir ríkissaksóknara eru án rökstuðnings. Þess vegna var ekki ljóst, hvort hann kastaði út málinu vegna lögbrota nefndarinnar eða af öðrum ástæðum. Sigur réttlætisins í málinu var því ekki nema hálfur.

En nú hefur í Borgardómi verið kveðinn upp dómur í máli Verzlunarráðs Íslands, Kaupmannasamtaka Íslands og Félags íslenzkra stórkaupmanna gegn öðrum úrskurði nefndarinnar, sem einnig var byggður á gerræði, en ekki lögum.

Úrskurður nefndarinnar var dæmdur ógildur og Björgvin Guðmundsson dæmdur til að greiða stefnendum málskostnað. Í úrskurðinum segir, að nefndin hafi ekki virt lagagreinina um könnun á hag vel rekinna fyrirtækja í greininni.

Þar með hefur verið dæmt, að úrskurðir nefndarinnar séu ógildir og ólöglegir, nema þeir séu byggðir á könnun á álagningarþörf fyrirtækja með skipulagðan og hagkvæman rekstur, svo sem segir í lögum.

Jafnframt var viðskiptaráðherra sýknaður í málinu. Sá úrskurður jafngildir yfirlýsingu um, að hvorki formanni vísitölufölsunarnefndar né öðrum nefndarmönnum beri að líta á sig eða geti litið á sig sem umboðsmenn ráðherra eða ríkisstjórnar.

Allt eru þetta makleg málagjöld, sem munu hafa mikil áhrif á viðhorf manna til nefndarinnar. Hér eftir verður hún að byggja úrskurði sína á traustum gögnum. Annars gerir hún ekki annað en að mæta fyrir dómstólum.

Ýmist munu menn hunza ákvarðanir vísitölufölsunarnefndar eða kæra þær á grundvelli þeirra prófmála, sem hér hefur verið lýst. Út úr þeim ógöngum er aðeins til sú leið, að vísitölufölsunarnefnd gerist verðlagsnefnd og fari að starfa að lögum.

Tvöfaldur ósigur nefndarinnar á vettvangi dómsmálanna í þessum mánuði er tvöfaldur ósigur oflætis og gerræðis íslenzkra stjórnmálabraskara. Þessi sigur réttlætisins má ekki ganga þjóðinni úr greipum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Engin útgjöld eru heilög.

Virðingarvert var framtak ríkisstjórnarinnar, er hún skar niður fjárlög þessa árs um tvo milljarða. Með því sýndi hún skilning á, hversu nauðsynlegt er að sporna gegn sjálfvirkum vexti ríkisbúsins.

Tveir milljarðar segja samt ekki mikið, þegar heildarútgjöldin eru tvö hundruð milljarðar. Eitt prósent nægir ekki til að hindra sjálfvirkan vöxt ríkisbúsins. Til þess þarf að beita bandarískum vinnubrögðum við undirbúning fjárlaga.

Hin hefðbundnu vinnubrögð við gerð fjárlaga ríkisins og fjárhagsáætlana sveitarfélaga, þar á meðal Reykjavíkur, felast í að leggja gildandi fjárlög til grundvallar. Allar tölur eru síðan hækkaðar um áætlaðan verðbólgustuðul.

Meintar, nýjar þarfir eru skoðaðar sérstaklega og síðan bætt ofan á það, sem fyrir er. Öll umræða fjallar um viðbótarstarfsemi, en ekki þá starfsemi, sem fyrir er. Grunnurinn er ekki hreyfður.

Afleiðing þessara vinnubragða er sú, að fjárlög og fjárhagsáætlanir hækka alltaf eitthvað örlítið meira en verðbólgan. Hið opinbera bú þenst dálítið meira en þjóðarbúið.

Í fyrirtækinu Texas lnstruments hefur um árabil verið farin ný leið, sem Bandaríkjastjórn hefur nú tekið upp við gerð fjárlaga. Samkvæmt þessari leið eru engin útgjöld heilög, þótt hefðbundin séu.

Hverja einustu fjárveitingu þarf að réttlæta á nýjan leik á hverju ári. Áætlaðan árangur hennar þarf að bera saman við áætlaðan árangur af öðrum hugsanlegum fjárveitingum.

Hjá Texas Instruments kom í ljós, að mörg útgjöld urðu fljótt úrelt. Fyrirtækið náði miklum árangri í niðurskurði hefðbundinna útgjalda. Það er nú orðið eitt öflugasta fyrirtæki Bandaríkjanna.

Hinni svonefndu sólarlagsaðferð hefur líka verið beitt með góðum árangri vestan hafs. Hún kom fyrst fram við gerð fjárlaga Colorado fyrir nokkrum árum og er nú notuð hjá meirihluta ríkja landsins, svo og við gerð fjárlaga Bandaríkjastjórnar.

Samkvæmt þessari aðferð eiga allar stofnanir og allar fjárveitingar að hníga til viðar á nokkrum árum, til dæmis sex árum. Að þeim tíma liðnum falla úr gildi lög um þessa ákveðnu starfsemi.

Ef menn telja bráðnauðsynlegt að halda áfram rekstri stofnunarinnar eða halda áfram ákveðinni fjárveitingu, er nauðsynlegt að setja ný lög þar að lútandi. Við slíka endurskoðun kemur stundum í ljós, að ekki er lengur þörf á umræddum útgjöldum.

Hér í Dagblaðinu hefur nokkrum sinnum verið bent á leið, sem nú er komin á stefnuskrá Framsóknarflokksins. Hún er sú að hefja undirbúning fjárlaga og fjárhagsáætlana með því að ákveða niðurstöðutölurnar.

Heildarupphæðinni er síðan skipt með samkomulagi eða rifrildi milli einstakra ráðuneyta og innan þeirra milli einstakra stofnana og deilda. Þá kemur í hlut hvers rekstrarstjóra upphæð, sem hann er bundinn, þótt hún sé fjarri hans ýtrustu óskhyggju.

Það er einmitt þessi óskhyggja, sem nú ræður gerð fjárlaga. Rekstrarstjórarnir eru beðnir um tillögur, sem í raun hækka jafnan meira en sem nemur verðbólgunni. Útkoman er fjárlagaskrímsli, sem enginn ræður við, þrátt fyrir 1% niðurskurð.

Vonandi er tveggja milljarða niðurskurðurinn bara fyrsta skrefið í átt til betri fjármálastjórnar hins opinbera.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Blóð í Framsókn

Ýmis athyglisverð og nytsamleg atriði eru í nýbirtri efnahagsstefnu þingflokks og framkvæmdastjórnar Framsóknarflokksins. Er raunar sorglegt, að þessi stefna skuli lítil áhrif hafa enn sem komið er haft á gerðir ríkisstjórnarinnar.

Sett er fram það markmið, að ríkisumsvif verði ákveðið hlutfall af þjóðartekjum, ekki meiri en 30% næstu tvö árin. Fyrir þessu markmiði er hægt að hrópa húrra, enda felur það í sér, að skattheimta verði ekki aukin.

Þessu markmiði má ná með því að semja fjárlagafrumvarpið að ráði Dagblaðsins, byrja á niðurstöðutölunum og enda á einstökum liðum. Þetta er þveröfugt við gildandi plagsið fjármálaráðuneytisins.

Áþreifanleg markmið af þessu tagi hefur skort átakanlega í störfum ríkisstjórna síðustu 15 árin. En Framsóknarflokkurinn lætur ekki við þetta sitja. Hann vill ákveða fjárfestingu í hlutfalli af þjóðartekjum, ekki yfir 25% næstu tvö árin.

Bæði þessi markmið mundu í framkvæmd nýtast vel í baráttunni gegn verðbólgu. Sama er unnt að segja um fleiri atriði í stefnuskrá Framsóknarflokksins og koma sum þeirra þægilega á óvart.

Alveg eins og Dagblaðið vill Framsóknarflokkurinn framkvæma raunvexti með því að verðtryggja höfuðstól lána, reikna afborganir og vexti af verðbættum höfuðstól og lækka jafnframt sjálfa vextina.

Í framkvæmd mundi þetta markmið Framsóknarflokksins greiða rothðgg spillingunni, sem hingað til hefur þrifizt í skjóli aðstöðu stjórnmálaflokkanna í bönkum og lánastofnunum. Lán mundu hætta að vera verðbólgugjafir.

Samanlagt mundu 30% ríkisumsvif, 25% fjárfesting Og raunvextir ná langt til að leggja niður þá verðbólgu, sem hér á landi er umfram verðbólgu i öðrum löndum. Loksins heyrir maður stjórnmálamenn segja eitthvað af viti!

En það er meira blóð í kúnni. Framsóknarflokkurinn vill afnema lögbindingu á framlögum til fjárfestingarsjóða og leggja reglur um arðsemis- og gagnsemismat til grundvallar útlánum. Það liggur við, að ekki sé hægt að trúa eigin eyrum.

Mikið óskaplega mundi þjóðarhagur batna, ef fjármagn yrði ekki lengur eyrnamerkt, heldur færi til þeirra framkvæmda, sem mestum arði skila. Og óskaplega er þægilegt að heyra þessi sannindi einmitt frá Framsókn.

Sumir gætu látið sér detta í hug, að fjármagn mundi grisjast nokkuð í landbúnaði, ef hið lofsverða markmið Framsóknarflokksins næði fram að ganga. Samt heggur flokkurinn enn í sama knérunn:

Hann vill, að niðurgreiðslur verði ekki auknar umfram það, sem nú er, og að útsöluverð landbúnaðarafurða sé sem næst verði til framleiðenda. Það endar bara með því, að Framsóknarflokkurinn tekur upp stefnu Jónasar Kristjánssonar í landbúnaði.

Ennnfremur eru í stefnuskrá Framsóknarflokksins athyglisverð atriði um kjaramál. Ber þar hæst tillögu um vísitölu viðskiptakjara. Flokkurinn vill, að vísitölubætur taki mið af breytingum viðskiptakjara.

Framsóknarflokkurinn vill, að launahækkanir verði ekki meiri en 5% 1. marz. Og hann vill, að breytingar á óbeinum sköttum hafi ekki áhrif á verðbótavísitölu launa. Allt eru þetta atriði, sem eiga að geta hamlað gegn verðbólgu.

Spurningin er svo sú, hvort Framsóknarflokkurinn meinar eitthvað með hinum ágætu tillögum sínum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fálmað í blindni.

Hinn nýi skattur á byggingar aðrar en íbúðir er vafalítið áhrifaríkt hagstjórnartæki. Svo getur meira að segja farið, að hann verði óhóflega virkt hagstjórnartæki.

Gjaldið dregur úr kjarkinn. Ráðamenn fyrirtækja sjá, að þeir þurfa að greiða milljónir og í sumum tilvikum tugi milljóna, áður en þeir geta hafið framkvæmdir við byggingu húsnæðis fyrir reksturinn.

Gjaldið mun því ná markmiðinu. Það mun draga úr fjárfestingu í steypu og stuðla á þann hátt að hófsamlegri hlutdeild fjárfestingar af þjóðarframleiðslunni. Of mikil fjárfesting er einmitt einn margra verðbólguvalda hér á landi.

En ríkisstjórnin má líka vara sig á þessu tæki. Oft hefur það komið fyrir, að vel meint krukk í hin sjálfvirku markaðsöfl hefur haft í för með sér slæm hliðaráhrif, sem stjórnvöld og sérfræðingar sáu ekki fyrir.

Í þessu tilviki er augljóst, að ríkisstjórnin mun valda verulegu atvinnuleysi í byggingariðnaði. Þar hafa að undanförnu verið teikn á lofti um aðvífandi kreppu. Þessi teikn hefðu átt að leiða til frestunar á lögfestingu nýbyggingagjaldsins.

Undirbúningur byggingaframkvæmda hefur dregizt saman og verkefnaskrár iðnaðarmanna hafa stytzt. Atvinnuleysi er að byrja í sumum hópum þeirra, aðallega hjá trésmiðum. Þetta hefur gerzt án tilverknaðar nýbyggingagjaldsins.

Samdrátturinn endurspeglar kreppueinkenni í þjóðfélaginu. Almenn svartsýni ríkir með þjóðinni. Menn halda að sér höndum í framkvæmdum í slíku ástandi. Og mörg fyrirtæki riða til falls af rekstrinum einum, þótt framkvæmdir bætist ekki við.

Ríkisstjórnin og meirihluti hennar á alþingi hefðu átt að bíða átekta í stað þess að fleygja barninu út með baðvatninu. Markmiðið hefði sennilega náðst án afskipta hins opinbera af hinum sjálfvirku markaðsöflum.

Þegar nýbyggingagjaldið lagðist í síðustu viku ofan á fyrri samdrátt, jukust skyndilega líkurnar á atvinnuleysi í byggingariðnaði. Þessi breyting getur orðið að umfangsmiklu þjóðfélagsböli á þessu ári og hinu næsta.

Því má halda fram, að byggingariðnaðurinn hafi belgzt óhæfilega mikið út hér á landi. Þjóðin hafi ekki efni á svona breiðum byggingargeira af þjóðarkökunni. Aðrar þarfir séu brýnni.

En fyrr má nú rota en dauðrota. Það er óhugnanlegt, hve léttilega landsfeðurnir afgreiða mál án þess að skoða þau ofan í kjölinn. Þeir virðast ekki hafa látið kanna atvinnuhorfurnar, þegar þeir skelltu á nýbyggingagjaldinu.

Ef svo fer sem horfir, mun ríkið þurfa að verja miklu fé til atvinnuleysisbóta. Kemur þá að litlu gagni peningafíknin, sem meðfram olli því, að ríkisstjórnin beitti gjaldtöku sem hagstjórnartæki. Miklu alvarlegri eru þó áhrifin á hagi og fjölskyldulíf þeirra, sem atvinnuleysinu sæta.

Verið getur, að hér sé of djúpt í árinni tekið og ástandið verði ekki svona slæmt. Gallinn er bara sá, að ríkisstjórnin hefur síður en svo neina vissu fyrir því, að hún hafi ekki kastað út barninu með baðvatninu. Hún tók sína ákvörðun í blindni.

Þannig starfa landsfeður, sem láta græðgina í skattpeninga hlaupa með sig í gönur.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Mega ræningjar spóka sig?

Alþingismenn eru ekki lengur bankastjórar og ráðherrar láta ekki lengur geyma fyrir sig bankastjórastóla. Almenningur hefur fyrir löngu knúið fram þennan samdrátt í stjórnmálaspillingu.

Samt er bankakerfið gerspillt sem fyrr. Enn eru útlán bankanna sumpart verðbólgugjafir, sem sérstakir pólitískir gæðingar njóta langt umfram venjulegt fólk. Um þetta hafa menn ótal dæmi.

Slit hinna beinu tengsla alþingis og ríkisstjórnar annars vegar og bankanna hins vegar hafa bætt ástandið, en bara örlítið. Spillingin er að minnsta kosti ekki lengur auglýst á yfirborðinu.

Enn er þó til banki, sem auglýsir fjármálaspillingu stjórnmálanna á yfirborðinu. Það er Framkvæmastofnun ríkisins, sem hefur alþingismenn að kommissörum. Stofnunin annast útlán Byggðasjóðs og kommissararnir eru bankastjórar sjóðsins.

Hið pólitíska úthlutunarkerfi Framkvæmdastofnunarinnar er á ábyrgð allra stjórnmálaflokkanna. Því var komið á fót með kommissörum frá Framsókn, Alþýðubandalagi og Samtökunum, sem þá fóru með völd.

Sjálfstæðisflokkurinn þóttist á sínum tíma vera á móti Framkvæmdastofnuninni og kommissarakerfinu. Græðgin reyndist þó yfirsterkari, þegar flokkurinn komst í stjórn með Framsókn.

Í þeirri helmingaskiptastjórn hafði hvor flokkur sinn kommissar og voru þeir báðir alþingismenn um leið. Undu flokkarnir sér einkar vel við kjötkatlana og héldu góðan frið hvor við annan.

Nú hafa enn orðið stjórnarskipti í landinu og stjórnmálaspillingin í Framkvæmdastofnuninni er aftur komin til umræðu. Má búast við, að tekin verði upp sú regla, að kommissarar megi ekki vera alþingismenn.

Hinn rótgróni spillingarflokkur, Framsókn, vill halda óbreyttu yfirborði. Því til sönnunar hefur að undanförnu nokkrum sinnum verið vitnað til ummæla Tómasar Árnasonar, áður kommissars, nú fjármálaráðherra. Hann hefur ekki borið þau til baka.

Haft er eftir Tómasi, að kommissarastarfið sé svo mikilvægt flokknum, að Tómas mundi fremur gefa eftir ráðherraembættið og fara aftur í Framkvæmdastofnunina, ef annars væri hætta að Framsóknarflokkurinn missti kommissar sinn.

Alþýðuflokkurinn hefur krafizt þess, að kommissarakerfið verði lagt niður. Ólafur Jóhannesson reyndi að friða uppreisnarmenn í Alþýðuflokknum með því að gera Sighvat Björgvinsson alþingismann að stjórnarformanni Framkvæmdastofnunarinnar.

Ólafur Ragnar Grímsson hefur boðað frumvarp Alþýðubandalagsins um, að þingmenn megi ekki vera kommissarar. Jafnframt sagði hann, að þingmönnum Alþýðuflokksins og annarra flokka yrði gefinn kostur á að vera með í að flytja málið. Búast má við, að Alþýðubandalagið og Alþýðuflokkurinn geti kúgað Framsóknarflokkinn í þessu máli. Slit hinna beinu tengsla alþingis og Framkvæmdastofnunar hljóta að verða til örlítilla bóta.

Um leið verður að minna á, að breytingin er engin patentvörn gegn spillingu. Hún dregur einkum úr henni á yfirborðinu eins og gerðist í bönkunum á sínum tíma. Auðvitað heldur hún áfram undir niðri.

Stjórnmál á Íslandi verða áfram barátta ránsflokka um herfang verðbólgugróðans. Samt er alltaf mikils virði, þegar ræningjar þora ekki lengur að spóka sig með spillinguna á yfirborðinu.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið