arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Indverskur sigur

Fáir trúðu fyrirfram á afturhvarf Indverja til lýðræðislegra stjórnarhátta. Hið indverska lýðræði var orðið eins og tímaskekkja í vaxandi harðstjórn og einræði þriðja heimsins. Menn voru ekki heldur vissir um, að lýðræðið væri raunhæft, því að sami flokkurinn hafði verið við völd frá upphafi sjálfstæðis Indlands og stjórnarskipti því aldrei orðið á tímabilinu. Og gerræðislegt stjórnarfar Indiru Gandhi á síðustu valdaárum hennar sannfærði menn um, að leifar indversks lýðræðis mundu brátt hverfa.

Það var því mikill og óvæntur sigur fyrir lýðræðið, er Indira Gandhi aflétti neyðarástandslögum og efndi til heiðarlegra þingkosninga. Ekki var það minni sigur, er hún sagði af sér með lýðræðislegum hætti, þegar stjórnarandstaðan hafði unnið meirihluta á þingi. Með því að innleiða lýðræði á nýjan leik hefur hún unnið persónulegan sigur í ósigri sínum. Hún hefur gert hreint fyrir sínum dyrum og verður hér eftir ekki sökuð um afnám lýðræðis í landinu.

Indira Gandhi tapaði kosningunum vegna gerræðis síns á undanförnum árum. Hún hafði látið setja lög um neyðarástand og notað þau til að treysta völd sín. Hún hafði varpað stjórnarandstæðingum þúsundum saman í fangelsi. Hún hafði með margvíslegum hætti reynt að ofsækja þá fáu frjálsu og óháðu fjölmiðla, sem þorðu að dansa ekki eftir hennar pípu. Indland stefndi hraðbyri til einræðis og ógnarstjórnar, þegar Indira Gandhi snéri skyndilega við blaðinu.

Það stuðlaði að tapi hennar, að hún hafði látið son sinn, Sanjay, leika lausum hala í þjóðfélaginu. Þetta er dekurbarn, sem kann sér ekki hóf í sjálfstrausti. Meðal annars hafði hann teiknað bíl, sem indversk bílaverksmiðja neyddist til að framleiða af pólitískum ástæðum, en var gersamlega ónothæfur. Ennfremur gekk hann of hart fram í vönunum á óviðbúnu fólki. Undir verndarvæng móðurinnar gekk hann berserksgang í stjórnmálunum, svo að menn töldu, að nú ætti að innleiða arfgengt konungsveldi ofan á harðstjórn og einræði.

Ekki er við því að búast, að hagur Indverja batni verulega með nýrri stjórn. Það eru ósamstæðir hópar lýðræðissinna, sem nú hafa náð völdum. Og mikil bjartsýni væri að ætla þá geta náð einlægu samstarfi um framfarir Indlands. En alténd fær Kongressflokkurinn nú tíma og tækifæri til að sleikja sárin og byggja upp sterkt framboð í næstu kosningum. Og aldrei er að vita nema hinir nýju valdhafar geti rýrt eitthvað spillinguna, sem grafið hefur um sig á löngu valdaskeiði Kongress.

Indverjar geta borið höfuðið hátt við stjórnarskiptin, þrátt fyrir hina efnahagslegu eymd í landinu. Þeir hafa sýnt fram á, að pólitískt siðgæði þeirra er á mun hærra stigi en víðast hvar í þriðja heiminum. Þeir hafa sýnt fram á, að þeir geta skipt um valdhafa með lýðræðislegum og friðsamlegum hætti. Ekki er þessi útkoma minni sigur fyrir lýðræðisöflin í heiminum. Það munar um minna en 600 milljónir Indverja, sem skyndilega hafa flutzt úr herbúðum einræðis í herbúðir lýðræðis. Þetta er mikill sigur eftir áralanga framsókn einræðis og ógnarstjórnar í þriðja heiminum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Þrjár stéttir Reykjavíkur

Oft er litið á félagsvísindin sem eins konar Öskubusku í vísindunum. Kemur þar aðallega tvennt til. Í fyrsta lagi einkennast félagsvísindi stundum of mikið af þrætubókarlist miðalda og marxisma. Og í öðru lagi hafa margir félagsvísindamenn slegið lögfræðinga og hagfræðinga út í stéttarmáli, þokukenndri framsetningu.

Grein Bjarna Reynarssonar um félagslegt landslag Reykjavíkur, sem birtist í síðasta hefti Fjármálatíðinda, er skemmtilega laus við þessi vandamál. Í greininni eru notaðir mjög rækilega möguleikar líkindastærðfræðinnar og tölvutækninnar, þannig að til fyrirmyndar má telja í íslenzkum félagsvísindum.

Bjarni notar þáttagreiningu, byggða á fylgnireikningi, til að finna, hver sé stéttaskiptingin eftir hverfum í Reykjavík. Á þessum grundvelli finnur hann þrjár tegundir hverfa í Reykjavík.

Í fyrsta lagi eru hverfi ungs meðal- og hátekjufólks, sem býr í fjölbýlishúsum í nýlegum hverfum og er á uppleið í þjóðfélaginu, bíður eftir því að komast í næsta flokk.

Í öðru lagi eru hverfi miðaldra meðal- og hátekjufólks, sem býr í fábýlishúsum eða einbýlishúsum í grónum hverfum og hefur komið sér sæmilega vel fyrir í þjóðfélaginu.

Í þriðja lagi eru hverfi lágtekju- og meðaltekjufólks, sem komið er á miðjan aldur, án þess að hafa komið sér jafnvel fyrir og fólkið í flokknum hér að ofan.

Þessi stéttaskipting eftir hverfum er ekki eins greinileg og hún er í erlendum borgum, þar sem hún hefur verið mæld með sama hætti. Kemur það heim og saman við fyrri kenningar um, að stéttaskipting sé óvenjulítil hér á landi, þótt ástæðulaust sé að neita alfarið tilvist hennar.

Höfundur þessa pistils kom einu sinni fram með þá tilgátu, að stéttaskipting í líkingu við erlendar fyrirmyndir mundi helzt koma fram, ef skoðaðar væru einstakar götur og götuhlutar, en ekki heil hverfi. Sama tilgáta kemur fram í niðurstöðum Bjarna.

Ef það er rétt, að félagslegt landslag Reykjavíkur sé fíngerðara en hliðstætt landslag erlendra borga, má gera því skóna að félagsleg fjarlægð stétta sé minni í Reykjavík. Stéttirnar geta síður einangrazt í stórum og afmörkuðum hverfum.

Ýmsar slíkar tilgátur hafa ekki verið prófaðar með aðferðum stærðfræðilegra félagsvísinda. Óneitanlega væri mikill fengur að fleiri athugunum á slíkum sviðum. Þær gætu komið að miklu gagni við skipulagningu Reykjavíkur og annarra byggða hér á landi.

Hinar þrjár stéttir Bjarna hafa líka víðara gildi en skipulagslegt. Ef til vill er þarna á ferðinni skiptingin í þjóðina og hina þjóðina, sem sett var fram í leiðara Dagblaðsins fyrir áramótin. Í fyrsta og öðrum flokki er þá sá meirihluti þjóðarinnar, sem hefur komið sér fyrir eða stefnir að því að koma sér fyrir.

Í þriðja flokkinum er þá hin þjóðin, sem ekki getur tekið þátt í lífsgæðakapphlaupinu og býr við þröngan kost í miðju allsnægtaþjóðfélaginu. Þessu fólki þarf að sinna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Hafa sig að fífli

Hugsa mætti sér, að utanríkisráðuneytið og varnarliðið hefðu fyrir helgina átt með sér símtal eitthvað á þessa leið:

“Það stendur í Dagblaðinu, að þið hafið líklega látið sökkva sprengiefni á Faxaflóa. Vitnað er í menn, sem lásu á umbúðirnar, þegar varan fór um borð í skip. Þetta er vonandi ekki satt?”

“Nei, það er alls ekki satt.”

“Það var gott að heyra. Kærar þakkir.”

Fyrir einu ári hefði hliðstætt símtal getað átt sér stað eitthvað á þessa leið:

“Það stendur í Dagblaðinu, að líklega séu geymd kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli. Vitnað er í greinar einhverra hernaðarfræðinga. Þetta er vonandi ekki satt?”

“Nei, það er alls ekki satt.”

“Það var gott að heyra. Kærar þakkir.”

Trúgirnin virðist vera aðalsmerki þeirra, sem fara með mál Íslands gagnvart öðrum ríkjum og öðrum erlendum aðilum. Engin tilraun er gerð til að sannreyna fögur orð viðsemjenda Íslands.

Fyrr og nú hafa viðskipti íslenzkra ráðamanna við erlenda aðila einkennzt af flaðri því, sem byggist á minnimáttarkennd. Allt er tekið gott og gilt, sem útlendingar halda fram. Íslendingar eru hvað eftir annað hafðir að fífli í viðskiptum við erlenda aðila og jafnan velta íslenzkir ráðamenn sér á hrygginn til að láta klóra sér.

Íslendingum er enn í fersku minni, hve oft lá við, að stjórnvöld semdu af sér sigra í landhelgismálinu. Hvað eftir annað þurfti til að koma þung og hávær andstaða frá almenningi og óháðum fjölmiðlum til að stöðva ríkisstjórnina í að fara að ráðum erlendra viðsemjenda sinna í landhelgismálinu.

Menn eru líka farnir að átta sig á, hversu illa stjórnvöld okkar sömdu af sér í viðræðunum við Svisslendinga um álverið í Straumsvík. Þar var öllu trúað, sem Svisslendingarnir héldu fram. Fyrir bragðið höfum við frá upphafi þurft að borga stórkostlegar fjárhæðir með rafmagninu til álversins. Og fyrir bragðið kemst álverið upp með að tregðast ár eftir ár við að koma upp hreinsitækjum, sem þykja sjálfsögð í hliðstæðum álverum annars staðar í heiminum.

Nú vill svo til, að varnarliðið má ekki losa úrgangsefni við strendur landsins án leyfis Siglingamálastofnunarinnar. Slíks leyfis var ekki leitað, svo að varnarliðið hefur framið alvarlegt og hættulegt lögbrot. Þess vegna má nú skikka það til að slæða upp úrganginn. Tækifærið má svo nota til að gá að, hvort sprengiefni eru í umbúðunum.

Þegar þetta er ritað, eru margir dagar liðnir, án þess að utanríkisráðuneytið hafi sent varnarliðinu alvarlega áminningu og hvað þá skipun um að sækja aftur úrganginn. Þennan fánahátt og annan slíkan í utanríkismálunum þarf að leggja niður og fela málin þeim, sem hafa tögg til að láta hart mæta hörðu.

Hvernig væri að fela Aroni Guðbrandssyni viðskiptin við varnarliðið?

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Svæfingar í nefnd

Hannibal Valdimarsson, formaður stjórnarskrárnefndar, sagði í viðtali við Dagblaðið á þriðjudaginn, að nefndin hefði lítið starfað um skeið. Tekur hann þar vægt til orða, því að nefndin hefur frá upphafi nær ekkert starfað. Heilu árin liðu án funda fyrst eftir að stjórnarskrárnefnd Hannibals komst á laggirnar á tíma vinstri stjórnarinnar síðari.

Enn virðist ýmislegt vera því til fyrirstöðu, að langþráð endurskoðun stjórnarskrárinnar verði að veruleika. Ráðsmaður Hannibals í Selárdal hefur veikzt og á nefndarformaðurinn því ekki heimangengt. Virðist búskapurinn í Selárdal ætla að verða þjóðinni örlagaríkur.

Merkilegt er, að hinum önnum kafna Selárdalsbónda skuli ekki hafa dottið í hug að fela formennskuna að minnsta kosti um tíma einhverjum öðrum, sem má vera að því að sinna þessu þjóðþrifamáli. En sennilega framkvæmir Hannibal svæfingar sínar með vitund og vilja leiðtoga þjóðarinnar, úr því að ekkert er rekið á eftir honum.

Hannibal upplýsti ennfremur í viðtalinu, að ekki væri hljómgrunnur í nefndinni fyrir einmenningskjördæmum. Hafa þó skoðanakannanir leitt í ljós, að með þjóðinni er útbreiddur áhugi á einmenningskjördæmum. En fulltrúum flokksvélanna í nefndinni þykir sjálfsagt líklegt, að einmenningskjördæmi mundu draga úr ofurvaldi flokksvélanna.

Þessar flokksvélar þrúga þjóðina á margan hátt og er þetta eitt dæmið. Við getum ekki fengið betri þingmenn, kosna beint í persónulegu kjöri, í stað núllanna í öruggum sætum framboðslistanna, af því að slík breyting hentar ekki flokksvélunum.

Hannibal þykir ekki tíðindum sæta, að nefnd ungra manna úr þremur stjórnmálaflokkum, Alþýðuflokknum, Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, hefur náð samstöðu um tillögur um persónulegt kjör alþingismanna. “Það er góðra gjalda vert, að unga fólkið myndar sér skoðanir”, segir Hannibal um þessar ágætu tillögur.

Samkvæmt tillögunum eiga flokksvélarnar ekki að geta troðið þægu börnunum sínum í örugg sæti, því að ekki er kosið eftir listum. Kjósendur eiga sjálfir að setja númer fyrir framan nöfn frambjóðendanna í þeirri röð, sem kjósendur, en ekki flokksvélarnar, vilja hafa þá. Og kjósendurnir geta meira að segja sett frambjóðendur annarra flokka inn í þessa röð, ef þeir vilja.

Því miður er áhugaleysi Hannibals um þessar tillögur líkast til dæmigert um áhugaleysi þingmanna almennt. Þeir eru skrautblóm flokksvélanna og hafa smám saman unnið sig upp eftir númeraröð framboðslistanna. Þeim er það sjálfsagt óbærileg tilhugsun, að skyndilega kæmi til sögunnar ný skipan, er gæti á einni nóttu gert alla þessa fyrirhöfn að engu.

Núverandi alþingismenn hafa þeirra hagsmuna að gæta, að kosningalögin verði ekki bætt. En Hannibal ætti ekki að þurfa að þjóna þessum hagsmunum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ríkið ærist

Auglýsingar innheimtudeilda ríkisins um gjalddaga eru sífellt að verða ruddalegri. Æ fleiri slíkar deildir taka upp þann ósið að vera með hótanir inni á gafli á hverju heimili. Þessi síbylja útvarps-, sjónvarps- og blaðaauglýsinga er óneitanlega orðin afar hvimleið.

Að baki þessara auglýsinga er sjúkleg tilfinning fyrir valdi. Víðast hvar eiga kröfur ríkisins forgang umfram aðrar kröfur. Miskunnarlaust er beitt þeirri aðferð að loka fyrir einokunarþjónustu, ef menn beygja sig ekki samstundis fyrir hótunum innheimtudeildanna.

Vélmenni eru send um borg og bý til að loka fyrir einokunarþjónustuna. Sé veifað framan í þau kvittunum fyrir greiðslu, þá svara þau: “Ég er bara ráðinn til að loka. Þú verður að fara með þetta blað á SKRIFSTOFUNA á morgun og sýna ÞEIM það.”

Höfundi þessa pistils er minnisstætt gamalt samtal við þáverandi innheimtulögfræðing ríkisútvarpsins, sem ekki vildi hlusta á fullyrðingar um, að fjölda vitna mætti leiða að því, að útvarpstæki hefði aldrei komið í ákveðinn bíl og því væri innheimta slíks afnotagjalds marklaus. “Hið opinbera hefur ekki rangt fyrir sér”, sagði lögfræðingurinn.

Og það er ekki nóg með, að stofnanir ríkisins séu aðgangsharðastar allra kröfuhafa. Þar á ofan eru þær fyrstar allra til að hækka gjöld sín. Það eru einmitt stofnanir ríkisins, sem hafa forustu í verðbólgunni.

Dagblaðið hefur að undanförnu birt nokkrar fréttir, sem sýna, hvernig bankarnir þverbrjóta reglur Seðlabankans til að hafa fé af viðskiptavinum sínum, einkum þeim, sem nota ávísanahefti. Enginn þorir að æmta né skræmta gegn þessu ofbeldi af ótta við að lenda í ónáð hjá voldugum anga kerfisins.

Sjaldnast þarf ríkið að brjóta lög til að hafa sitt fram. Það á niðri við Austurvöll 60 þræla, sem eru boðnir og búnir að samþykkja lög, er embættismenn semja um nýjar og stærri ríkisstofnanir og fela jafnan í sér ákvæði um forgang í innheimtu.

Ef við lítum á ríkið sem kastala sögulegrar hefðar um sveit embættismanna og þjóðarleiðtoga, þá er eins og þessi sveit hafi ærzt af sjálfstrausti og öryggi. Öllu ræður ríkið, stóru og smáu. Hinn frjálsborni borgari er orðinn að lénsskyldum þegni, meira að segja bundinn fjárhagslegum átthagafjötrum eins og þegnar Sovétríkjanna.

Að þessu Il súpa Íslendingar seyðið af ríkiskapítalismanum, sem byggður var upp hér á kreppuárunum og leiddi til þess, að menn töldu almennt, að ríkið væri afl þeirra hluta, sem gera skyldi. Úr þessu hefur mótazt tilfinningasljótt bákn, tryllt af græðgi, sem minnir í nútímanum á risaeðlur miðalda jarðsögunnar.

Ef til vill verða þessar hamfarir ríkisins til nokkurs gagns, áður en yfir lýkur. Þær kunna að leiða til þess, að ríkisdýrkun rýrni með þjóðinni. Þegar kúgunin verður óbærileg, kann fólkið að rísa upp sér til varnar. Ef það hjól fer loks af stað, stöðvast það ekki fyrr en þegnar ríkisins eru orðnir frjálsir borgarar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Um Berling og skinkuna

Verð á einu kílói af Dagblaðinu er 750 krónur eða tíu sinnum óhagstæðara en verðið á einu kílói af Politiken og Berlingi, sem er aðeins 75 krónur, segir í gamansamri grein Agnars Guðnasonar, talsmanns samtaka landbúnaðarins, er birtist í Dagblaðinu á mánudaginn.

Agnar er þarna að beita hliðstæðum reikningsaðferðum gagnvart Dagblaðinu og blaðið hefur beitt gagnvart landbúnaðinum. Kjarni greinar hans er, þótt ekki sé það með berum orðum sagt, að Dagblaðið ætti ekki að vera að taka mikið upp í sig um landbúnaðinn.

Óneitanlega er röksemdafærsla Agnars miklu hugnanlegri og skemmtilegri en sú, sem talsmenn landbúnaðarins tömdu sér fyrir tveimur árum, þegar þeir gengu berserksgang í að beina viðskiptum frá tveimur bílaumboðum, sem áttu Vísi og eiga enn, í því skyni að hræða þau til að stöðva skrif Vísis um landbúnað í þá daga.

Og ekki síður yljar það Dagblaðsmönnum um hjartarætur, er þeir minnast hins umtalsverða þáttar, sem talsmenn landbúnaðarins eiga í stofnun, vexti og viðgangi Dagblaðsins. Sennilega hefði Dagblaðið ekki lánazt, ef talsmenn landbúnaðarins hefðu ekki verið svo framtakssamir á sínum tíma.

Það er því engin furða, þótt talsmenn landbúnaðarins vilji gjarna fylgjast með þessu óhreina barni sínu og kenna því betri siði, þegar tilefni gefst til. En þeir gera það sem guðfeður Dagblaðsins og ekki sem skattgreið- endur.

Dagblaðið þiggur ekki eina krónu úr ríkissjóði, þótt hin dagblöðin geri það, ýmist beint eða óbeint í gegnum auglýsingareikninga til þingflokkanna. Dagblaðið er því ekki áhyggjuefni fyrir skattgreiðendur. Það er landbúnaðurinn hins vegar, því að hann þiggur í ár tæpa níu milljarða króna úr ríkissjóði.

Enginn þarf að kaupa og lesa Dagblaðið, ef hann kærir sig ekki um það. Menn eru frjálsir að því að kaupa Politiken og Berling á 75 krónur kílóið, ef þeir vilja. Engar hömlur og ekki einu sinni tollar eru lagðir á innflutning þessara ágætu dagblaða.

Menn mega meira að segja vera svo sérvitrir að kaupa Tímann í stað Dagblaðsins, ef þeim er mikið í mun að efla á degi hverjum bjargfasta trú sína á réttmætti núverandi stefnu stjórnvalda í landbúnaðarmálum.

Vilji einhver hins vegar hafna súpukjöti á 750 krónur kílóið og kaupa í þess stað danska skinku á 300 krónur kílóið, þá má hann það ekki. Danska skinkan er ekki eins vel séð af íslenzkum stjórnvöldum og danski Berlingur. Er hún þó sama danska gæðavaran.

Ef atvinnugrein eða fyrirtæki eru illa rekin, verður það ekki almennt áhyggjuefni, fyrr en samkeppni er bönnuð og starfsemin kemst á ríkisframfæri.

Þess vegna þarf talsmaður landbúnaðarins ekki að hafa áhyggjur af rekstri Dagblaðsins. En Dagblaðið hefur hins vegar fulla ástæðu til að hafa áhyggjur af rekstri landbúnaðarins.

8,7 milljarðar á fjárlögum og innflutningsbann skilja á milli feigs og ófeigs í umræðum um gildi einstakra atvinnugreina og fyrirtækja.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Persónulegar kosningar

Misráðin og ranglát lög um kosningar og kjördæmaskipun eru ein af undirstöðum spillingar og annarra vandræða í íslenzkum stjórnmálum. Það kann ekki góðri lukku að stýra, er annar kjósandinn hefur fimmfaldan atkvæðisrétt á við hinn. Það kann ekki heldur góðri lukku að stýra, er alþingi fyllist af litlausum andlitum úr öruggum sætum á flokkslistum.

Samstarfshópur fulltrúa æskulýðssamtaka flestra stjórnmálaflokkanna hefur lagt fram skynsamlegar tillögur um endurbætur á lögunum um kosningar og kjördæmaskipun. Þessar tillögur vöktu nokkra athygli, þegar þær litu dagsins ljós í fyrra. En því miður hefur verið allt of hljótt um þær að undanförnu.

Eitt hið athyglisverðasta við tillögurnar var, að ungir framsóknarmenn stóðu að þeim. Er það raunar alveg nýtt, að þar í flokki sé ekki barizt með kjafti og klóm gegn afnámi ójafnaðar í kosningarétti. En í þátttöku ungu framsóknarmannanna kemur einmitt fram skilningur á því, að óbærilegt ástand á þessu sviði getur ekki haldizt til eilífðarnóns.

Eins og einn þeirra sagði í blaðagrein nýlega: “Framsóknarmenn hafa áður orðið að sæta því að vera settir hjá, þegar þessi málefni hafa verið til umræðu og ákvörðunar. Það er á okkar valdi sjálfra, að svo verði ekki einu sinni enn.”

Tvö meginatriði fólust í tillögunum. Annað var, að atkvæðisréttur eftir landshlutum yrði jafnari en hann er nú. Hitt var, að kjör þingmanna yrði persónulegt. Ungu mennirnir vildu taka upp kosningakerfi Íra og Ástralíumanna.

Þeir mæltu ekki með einmenningskjördæmum Breta og Bandaríkjamanna og ekki heldur með hinu blandaða kerfi í Vestur-Þýzkalandi og Danmörku. Írska kerfið hefur líka þann kost, að það krefst ekki umfangsmikilla breytinga á sjálfri kjördæmaskipuninni.

Írska kerfið felur það í sér, að kosningin er um leið prófkjör innan flokkanna. Kjósendur setja sjálfir númer fyrir framan nöfn frambjóðenda flokks þess, sem þeir vilja styðja. Flokksvélarnar geta ekki troðið óvinsælum flokksómögum í örugg sæti, því að þeir einir ná kosningu, sem kjósendur setja fremst í númeraröðina.

Þetta kerfi felur það líka í sér, að kjósendur geta að vild sett frambjóðendur úr öðrum flokkum inn í þessa númeraröð. Sterk þingmannsefni geta á þennan hátt fengið fleiri atkvæði en fylgi flokks þeirra segir til um.

Sérstök reikningsaðferð á að tryggja, að þingsæti skiptist jafnt milli stjórnmálaflokka eftir fylgi þeirra, þótt kosningin sjálf sé persónuleg. Og helzti gallinn við þetta annars ágæta kerfi er, að það gerir ekki ráð fyrir neinu sérstöku prósentulágmarki, er flokkur þurfi að ná til að komast á blað. Þótt margt sé í ólagi hjá okkur, þurfum við þó sízt á fjölgun stjórnmálaflokka að halda.

Ástæða er til að ætla, að kosningakerfið megi byggja upp á þann hátt, að ekki myndist ótal smáflokkar. Með fyrirvara um það mælir Dagblaðið með tillögum ungu mannanna.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ekki sést í botn

Engin ástæða er til bjartsýni í samningum þeim, sem nú eru hafnir milli alþýðusambandsins og vinnuveitendasambandsins. Eins og ástandið er í þjóðfélaginu þarf nánast kraftaverk til að ná saman skynsamlegum kjarasamningum. Gjáin milli deiluaðila er dýpri en svo, að í botn sjáist.

Ekki stafar þetta af óeðlilegum kröfum alþýðusambandsins. Hvað er sanngjarnara en hækkun lægstu launa upp í 100.000 krónur og almenn 40% launahækkun? Engum dettur í hug, að fjölskylda geti lifað af minna en 100.000 krónum. Og allir vita, að laun á Íslandi eru ekki nema helmingurinn af því, sem þau eru í nágrannalöndunum.

Ástandið á þessum sviðum er raunar orðið óþolandi. Margir hafa ekki í sig og á, þótt þeir hafi tækifæri til að vinna fullan vinnudag. Og þar á ofan berast ljúfir ómar frá freistingunum úr nágrannalöndunum. Láglaunakerfið hér hlýtur að leiða til aukins flótta fólks frá landinu.

Ekki stafar gjáin heldur af óeðlilegri fyrirstöðu vinnuveitendasambandsins. Þeim, sem til þekkja, dylst ekki almennt léleg greiðslugeta fyrirtækja hér á landi. Þetta kemur fram í tregri afgreiðslu og greiðslu reikninga og á ýmsum öðrum sviðum. Þessi fyrirtæki geta ekki tekið á sig neina hækkun, nema þau megi velta henni jafnóðum út í verðlagið.

Þessi hlið ástandsins er líka orðin óþolandi. Hin bezt reknu fyrirtæki hanga á horriminni án nokkurs svigrúms til að mæta skellum. Og sum þeirra geta ekki keppt við afurðir erlendra fyrirtækja, sem borga þó sínu starfsfólki hærri laun.

Hvað veldur þessu hræðilega ástandi í kjaramálum og efnahagsmálum Íslands?

Svarið er: Ríkisvaldið.

Engu máli skiptir, hvort hægri eða vinstri stjórnir eru við völd hér á landi. Allar hafa þær sömu röngu stefnuna, sem lýsir sér í ýmsum ljótum myndum.

Ríkið hefur smám saman sölsað undir sig mestan hluta fjármagnsins í landinu. Þetta fé notar það til óhóflegrar eigin fjárfestingar og til óhóflegrar miðstýringar atvinnulífsins með sjóðakerfinu. Hvort tveggja veldur því, að fjárfesting er hér of mikil og í röngum verkefnum.

Landbúnaðarstefnan er hreinn skrípaleikur, eins og margoft hefur verið bent á. Hún kostar milljarða á ári hverju. Allt of mörg skip eru að skarka á miðunum. Sá umframkostnaður nemur líka milljörðum ár hvert. Nýr iðnaður fæst ekki byggður upp nema á kostnað opinberra sjóða, sem ekkert samþykkja, nema það sé nógu fáránlegt og nógu flokkspólitískt.

Ef þjóðarleiðtogarnir höguðu sér eins og menn þyrfti hér engan tekjuskatt og ekki nema hálfan söluskatt, auk þess sem ellilaun og örorkubætur gætu verið mun hærri. Jafnframt væru þá til peningar á frjálsum markaði til uppbyggingar atvinnulífs utan sjóðakerfis, atvinnulífs, sem getur staðið undir mannsæmandi lífskjörum.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið