arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Merkasti minnisvarðinn

Ekki er unnt að minnast ellefu alda búsetu í landinu á verðugri hátt en væntanlega verður gert á Þingvöllum á sunnudaginn. Þá mun nýkjörið Alþingi koma þar saman til að samþykkja fimm ára landgræðsluáætlun, er á að bjarga þeim jarðvegi og gróðri, sem nú er í hættu, og snúa vörn í sókn.

Forfeður okkar komu hér fyrir ellefu öldum að gróðursælu landi, viði vöxnu milli fjalls og fjöru. Þessi landgæði hefur þjóðin smám saman verið að taka út á ellefu öldum sér til lífsviðurværis. Þeim hefur verið eytt, án þess að nokkru hafi verið skilað í staðinn

Nú er svo komið, að gróðursvæði landsins hafa rýrnað um helming að flatarmáli og miklum mun meira að gæðum. Þrátt fyrir umfangsmikla sandgræðslu undanfarinna áratuga hafa uppblástur og gróðureyðing ekki látið af sókn sinni.

Við getum ekki álasað forfeðrum okkar fyrir meðferðina á landinu. Sultur og harðindi hafa fylgt þjóðinni mestan hluta búsetu hennar í landinu. Menn hjuggu skóginn og ofbeittu landið til að halda lífi frá ári til árs. Þeir höfðu ekki aðstöðu til að líta til fjarlægrar framtíðar.

Nú er þjóðin hins vegar skyndilega orðin rík og býr þar að auki yfir mikilli þekkingu, meðal annars í vistfræði. Við getum litið yfir vítahring forfeðranna og vitum, hvað við eigum að gera til að skila landinu aftur því, sem tekið hefur verið frá því. Og síðast en ekki sízt höfum við ráð á að greiða ellefu alda gamla skuld okkar við landið.

Landgræðsluáætlunin er ítarleg 211 síðna bók. Þar eru sundurliðuð þau verkefni. er brýnust eru. Kostnaður við þau er áætlaður einn milljarður króna, sem skiptist í 200 milljónir króna á ári í fimm ár.

Takmark áætlunarinnar er að stöðva uppblástur,sandfok og aðra jarðvegseyðingu; koma í veg fyrir hvers konar gróðurskemmdir og gróðurrýrnun; koma gróðurnýtingu og beit í það horf, að gróðri fari fram; og friða þau skóglendi, sem þess eru verð og tryggja, að þau gangi hvergi úr sér; leggja grundvöll að nýjum skógum til fegrunar, nytja, skjóls og útivistar, þar sem það hentar; stuðla að endurgræðslu örfoka og ógróinna landa, sem æskilegt er, að breytist í gróðurlendi; og efla rannsóknir á þessum sviðum, þannig að sem traustastur grundvöllur sé undir öllu, sem gert er til að ná þessum markmiðum.

Ráðgert er að skipta fjármagninu á þann veg, að 705 milljónir renni til sandgræðslu á vegum Landgræðslu ríkisins, 165 milljónir til skógræktar, 80 milljónir til rannsókna og 50 milljónir til landnýtingarmála.

Þetta fimm ára átak á að nægja til að snúa vörn í sókn í gróðri landsins. Þar með er ekki sagt, að staðar verði numið eftir fimm ár. Miklu fremur er ástæða til að gera þetta að samfelldu átaki næstu áratuga, þannig að um næstu aldamót getum við sagt, að verulegur hluti skuldar þjóðarinnar við landið hafi þegar verið greiddur.

Landgræðsluáætlunin er aðalsmerki þjóðhátíðarinnar á Þingvöllum á sunnudaginn. Hún markar tímamót í viðskiptum Íslendinga við umhverfi sitt í landinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Úttektin er uggvekjandi

Úttekt Hagrannsóknarstofnunar ríkisins á efnahagsástandinu er nú komin í hendur allra alþingismanna. Þessi úttekt sýnir, að ástandið hefur versnað svo mjög síðan í vor, að bráðabirgðaaðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa ekki megnað að draga hið minnsta úr öngþveitinu.

Erlend verðbólga er ekki lykillinn að þessu slæma ástandi. Viðskiptakjörin hafa vissulega versnað svo á árinu, að þjóðartekjur á mann verða lægri á þessu ári en þær voru í fyrra. En viðskiptakjörin verða þó ekki verri en svo á árinu, að þau verða svipuð og árið 1972, betri en árið 1971 og mun betri en nokkurt ár viðreisnarstjórnarinnar.

Hagrannsóknastofnunin gerir ráð fyrir að viðskiptajöfnuðurinn verði óhagstæður um 8,2 milljarða á árinu og jafnvel um 9,2 milljarða, ef illseljanlegar birgðir hlaðast upp á árinu. Gjaldþrot þjóðarbúsins er svo hindrað með því að taka 9 milljarða erlend lán á árinu. Þetta verður þó ekki unnt að leika áfram, því að lánsfé er orðið af mjög skornum skammti á erlendum vettvangi og vextir af slíku fé komnir upp í 15%.

Úttektin sýnir, að með óbreyttri þróun verðlags og kaupgjalds er.stefnt að 50% verðbólgu á ári Gert er ráð fyrir, að kaupgjaldsvísitalan hækki um 28.8% 1. september, jafnvel þótt ekki sé gert ráð fyrir frekara gengissigi en þegar er orðið.

Ef gert er ráð fyrir, að kaupgjaldsvísitölunni verði áfram haldið úr sambandi og að gengið sígi áfram eins og að undanförnu, kemst kaupmáttur launa aftur niður fyrir það, sem hann var við myndun vinstri stjórnarinnar 1971. Væru þá þrjú ár orðin til lítils, ef óstjórnin ætti að enda með því.

Úttektin sýnir, að enn vantar nokkuð upp á, að gengið sé rétt skráð. Fiskiskipaflotinn er rekinn með 10% halla og gerir það um 1,4 milljarða á ársgrundvelli. Þar til viðbótar kemur svo taprekstur frystihúsanna, sem nemur einnig um 1,4 milljörðum króna á ársgrundvelli.

Einnig kemur í ljós, að ríkið, ríkisstofnanir og fjárfestingarsjóði þess vantar um 5 milljarða króna til að standa við skuldbindingar sínar, þrátt fyrir rosalegar tollatekjur af óeðlilega miklum innflutningi, og þótt kosningaveizlu niðurgreiðsla verði hætt.

Sem dæmi má nefna, að Vegasjóð vantar 800 milljónir, Póst og síma 500 milljónir. Rafmagnsveitur ríkisins 400 milljónir, Reykhólaverksmiðjuna 300 milljónir, Olíusjóð fiskiskipa 800 milljónir, Byggingasjóð ríkisins 300-400 milljónir króna, Stofnlánadeild landbúnaðarins 400 milljónir króna og Framkvæmdasjóð 200 milljónir.

Stjórnmálaflokkarnir standa því andspænis þungbærum ákvörðunum á næstunni. Viðtakandi stjórn þarf væntanlega annað hvort að láta gengi krónunnar síga áfram um 10-15% eða gera hliðstæðar ráðstafanir til að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi. Hún þarf sömuleiðis væntanlega að leiðrétta verðlag á ýmsum sviðum til að hindra, að opinber fyrirtæki og einkafyrir tæki verði gjaldþrota. Og hún þarf væntanlega að semja við launþegasamtökin um, að frekari hækkanir kaupgjalds skrúfi verðbólguna ekki meira upp en orðið er og sjá jafnframt um, að þessar ráðstafanir komi sem minnst við þá lægst launuðu.

Ekki er því hægt að segja annað en að viðskilnaður vinstristjórnarinnar sé einstaklega ömurlegur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sandurinn sigraður

Sprengisandur er orðinn svo vel fær, að um daginn sást þar á ferð bíll með hjólhýsi í eftirdragi. Er þá lítið orðið eftir af ógnum þessa sögufræga sands, er þægindi nútímans hafa lagt hann að velli með þessum hætti.

Einn bezti vegur landsins liggur þráðbeint frá inntaksstíflu Búrfellsvirkjunar upp að Sigöldu og síðan með litlum sveigjum upp að Þórisósi. Þarna inni á eyðisöndum er verið að reisa mikil mannvirki, sem eiga að stuðla að þægilegu nútímalífi á Íslandi.

Þegar þessari breiðu braut sleppir, eru aðeins eftir um 120 kílómetrar til byggða norðan sands. Vegarstæði er mjög gott og þurrt á þessari leið, svo að tiltölulega ódýrt er að ryðja þar upp góðum malarvegi. og Vegamálastjórnin er einmitt að láta athuga, hversu hagkvæmt sé að leggja slíkan þjóðveg norður Sprengisand.

Verktakinn, sem lagði veginn frá Búrfelli að Þórisósi, gizkaði á fyrir fimm árum, að leggja mætti góðan veg þessa 120 kílómetra fyrir um 35 milljónir króna, Þetta gæti hugsanlega samsvarað um 100 milljónum króna á núverandi verðlagi, en er þó ekki há upphæð í samanburði við annan vegagerðarkostnað nútímans

Um svipað leyti var gizkað á, að þungaflutningabíll,sem færi þessa leið til Akureyrar og stytti sér þar með leiðina þangað úr 450 kílómetrum í 350 kílómetra, mundi spara sér 15.000 krónur í rekstrarkostnaði og viðhaldi á leiðinni fram og til baka. Ef áætlað er, að þessi tala hafi magnazt með sama hætti og hin fyrri, má gizka á, að sparnaðurinn sé kominn upp í 40.000 krónur fram og til baka. Samkvæmt þessu nægðu 2.500 ferðir þungavörubíla til að greiða kostnaðinn við Sprengisandsveg.

Þetta eru ágizkunartölur, sem benda þó til þess, að mönnum sé óhætt að bíða spenntir eftir niðurstöðum hagkvæmnisathugunar Vegamálastjórnar.

Beinn og breiður vegur yfir Sprengisand verður ekki lagður fyrir skemmtiferðir á sumrum. Ef hann hins vegar yrði nýttur á sumrin fyrir þungaflutninga til Norðausturlands, er hugsanlegt, að hann gæti borgað sig niður á tiltölulega skömmum tíma.

Nokkur bið verður á því, að þetta verði að veruleika. En á meðan eykst umferðin stöðugt á sandinum. Áætlunarbílar fara hann í reglubundnum ferðum, auk hópferðabíla og einkabíla.

Ferðamönnum er til mikils hægðarauka, að víða hafa verið sett upp skilti, sem vísa leið til skoðunarverðra staða. Menn eiga því ekki á hættu að fara af vangá framtjá náttúruundrum eins og Hrauneyjarfossi og Aldeyjarfossi. Hins vegar er sjálf vegarmerkingin víða orðin þreytuleg og aukaslóðir villugjarnar, eins og sést m.a. af því, að ferðamenn að sunnan villast iðulega inn í Sandbúðir, ef þeir ætla niður í Bárðardal.

Þarfasti þjónninn þurfti bithaga, og þess vegna var Sprengisandur erfið leið á sinum tíma. Nú hafa aðstæður hins vegar gerbreytzt með bílunum. Sandurinn, sem áður var hindrun í vegi ferðamanna, er nú orðinn hið ákjósanlegasta vegarstæði á bílaöld. Svo kann að fara, að þessi svarti sandur verði ein af meiri háttar samgönguæðum landsins.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Tvíbentur atvinnuvegur

Þótt undarlegt megi virðast, borgum við með erlendum ferðamönnum, sem leggja leið sína hingað. Ríkið greiðir stórfé fyrir þær kartöflur og kindakjöt, mjólk og smjör, sem þeir nota hér á landi. Þeir njóta góðs af kosningaveizlu ríkisstjórnarinnar og sleppa við að borga kostnaðinn, því að þeir eru ekki skattgreiðendur hér á landi.

Þetta er gott dæmi um, hversu fáránlegar niðurgreiðslur eru. Þær setja verðmætamat úr skorðum og aflaga neyzluvenjur fólks. Og þær draga úr þjóðhagkvæmni ferðamannaþjónustu sem atvinnugreinar.

Þrátt fyrir þessar meðgjafir fer ferðamönnum fækkandi um þessar mundir. Opinberar tölur sýna, að færri ferðamenn hafa komið fyrstu mánuði þessa árs en á sama tíma í fyrra. Er þetta í fyrsta skipti í manna minnum, að ferðamönnum fjölgar ekki milli ára.

Þessi samdráttur hefur vitanlega alvarleg áhrif á afkomu ferðamannaþjónustunnar. Flugfélögin búa við tiltölulega lélega sætanýtingu. Og hótel, einkum úti á landi, eru rekin með miklu tapi vegna óvenju fárra ferðamanna. Einkum eru þeir illa settir, sem komið hafa upp nýjum og glæsilegum hótelum og hafa þunga skuldabagga á bakinu.

Ástæðan fyrir þessum samdrætti er sögð verðbólgan, sem er meiri á Íslandi en í nokkru öðru landi Evrópu. Erlendir ferðamenn hafa hreinlega ekki efni á að ferðast um landið og greiða fyrsta flokks verð fyrir fimmta flokks mat.og þjónustu.

Ferðamannaþjónustan er að þessu leyti á sama báti og útflutningsiðnaðurinn. Verðbólgan leikur allar atvinnugreinar grátt, en engar þó verr en einmitt þessar tvær.

Sumir hafa hvatt til þess, að þjónustufyrirtæki eins og hótel taki saman höndum um að færa niður verð þjónustu sinnar. Slíkt er vitanlega tvíeggjað. Það getur komið fyrirtækjunum í fjárhagslega úlfakreppu og stuðlar að því, að launum sé haldið niðri í ferðamannaþjónustu. Við sjáum þetta böl við strendur Miðjarðarhafsins og viljum ekki flytja það hingað heim.

Tilgangur íslenzkra atvinnuvega er að veita þjóðinni góð og sífellt batnandi lífskjör. Ef framtíð atvinnuvegar eins og ferðamannaþjónustu, veltur á því, að lífskjörum starfsfólksins sé haldið niðri, er kominn til sögunnar vítahringur, sem engum gagnar.

Við verðum einfaldlega að sætta okkur við þá staðreynd, að íslenzk ferðamannaþjónusta er ekki samkeppnishæf. Við verðum líka að sætta okkur við, að hún er sveiflubundinn atvinnuvegur, sem getur seint orðið undirstöðuatriði í þjóðarbúinu. Hann er hins vegar góður með öðrum atvinnuvegum, ef við treystum ekki um of á hann.

Bandarískt ráðgjafarfyrirtæki í ferðamálum lagði í fyrra til, að Íslendingar legðu í þeim efnum höfuðáherzlu á að reisa 200 herbergja hótel með ráðstefnuaðstöðu í Reykjavík. Á þann hátt mætti nýta þá staðreynd, að Ísland er í þjóðbraut milli heimsálfa, að aragrúa erlendra samtaka vantar Ísland í ráðstefnusafn sitt og að þátttakendurnir eru mun fjársterkari en aðrir ferðamenn. Þetta er skynsamlegt ráð miðað við aðstæður hér á landi.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Alþýðuflokkurinn rambar á barmi vinstristjórnar.

Agnið hefur verið lagt fyrir Gylfa Þ. Gíslason, formann Alþýðuflokksins. Stjórnarflokkarnir bjóðast til að styðja hann í embætti forseta sameinaðs alþingis. Má líta á þetta boð sem fyrstu innborgun vinstristjórnarflokkanna í væntanlega þátttöku Alþýðuflokksins í uppvakinni vinstristjórn.

Alþingi kemur saman í dag, án þess að neitt liggi fyrir um væntanlegt stjórnarsamstarf. Eðlilegast væri við slíkar aðstæður, að þingflokkarnir skiptu með sér forsetaembættum eftir stærð flokkanna. Með slíkri skiptingu væru þingmenn ekki að spá neinu um niðurstöðu stjórnarmyndunar.

Ef Framsóknarflokkurinn, Alþýðubandalagið, samtökin og Alþýðuflokkurinn gera hins vegar með sér samkomulag um skiptingu forsetaembætta, eru þessir flokkar að gefa til kynna, að þeir séu allir að vinna að nýrri vinstristjórn.

Talið er mjög freistandi fyrir Gylfa að vera forseti Sameinaðs alþingis á landnámshátíðinni á Þingvöllum. Hann yrði þá mjög í sviðsljósinu í því virðulega embætti. Auk þess væri á ýmsan hátt heppilegt fyrir Gylfa að vera þingforseti en ekki ráðherra í nýrri vinstristjórn. Hann bæri þá takmarkaða ábyrgð á ábyrgðarleysi útvíkkaðrar vinstristjórnar.

Á meðan freistingarnar sækja á Gylfa, er lítið um áþreifanleg svör forustumanna vinstriflokkanna við tilraunum Geirs Hallgrímssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, til stjórnarmyndunar. Bæði Alþýðuflokkurinn og Framsóknarflokkurinn tala eins og véfréttir og forðast að gefa á sér færi.

Tilraun Geirs er samt ekki gagnslaus, þótt hún leiði ekki til stjórnarmyndunar. Hagrannsóknastofnun ríkisins hefur gert úttekt á þjóðarbúinu, sem foringjar allra flokka geta haft til hliðsjónar í umræðum um stjórnarmyndun.

Svo virðist sem bráðabirgðaaðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi ekki megnað að draga neitt úr efnahagsöngþveitinu. Enn vantar fimm milljarða króna til að fjárfestingarsjóðir og ríkissjóður nái endum saman, tvo milljarða til að sjávarútvegur og fiskiðnaður skrimti á jöfnu, og átta til níu milljarða upp á, að jafnvægi náist í viðskiptum við útlönd.

Á næstu dögum reynir endanlega á, hvort einhverjir flokkar vilji taka höndum saman við Sjálfstæðisflokkinn um nauðsynlegan uppskurð á þjóðarbúinu og ríkisbúinu. Vandinn liggur ljós fyrir og spurt er, hverjir vilji taka til höndum.

Ef tíminn líður fram á næstu helgi, án þess að áþreifanlegur árangur náist í viðræðum þeim, sem Geir Hallgrímsson hefur frumkvæði að, fer að verða ljóst, sem marga grunar, að vinstriflokkarnir vilji fá tækifæri til að reyna að endurlífga vinstristjórn. Þá er eðlilegt, að forseti Íslands feli Ólafi Jóhannessyni slíka tilraun.

Of snemmt er að spá því, hvort sú stjórnarmyndun takist. Eysteinn Jónsson leggur þunga áherzlu á, að svo megi verða, og komið hefur í ljós, að margir forustumenn Alþýðuflokksins eru veikir fyrir hugmyndinni. Ef tekst að veiða Gylfa á forsetaagninu, er endurlífgun vinstristjórnar komin hálfa leið í höfn.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Annar hringvegur bíður

Opnun vegarins yfir Skeiðarársand er án efa ein af mestu samgöngubótum síðustu ára og er viðeigandi minnisvarði um ellefu alda búsetu í landinu. Vegurinn um sandinn er hápunkturinn á löngu og erfiðu átaki þjóðarinnar í viðleitninni við að koma öllum byggðum Íslands í gott vegasamband.

Vegurinn er opnaður snöggtum fyrr en menn þorðu að vona fyrir nokkrum árum. Kemur þar tvennt til. Annað var ágæt hugmynd Jónasar Péturssonar, fyrrverandi alþingismanns, um að efnt yrði til happdrættis til að fjármagna verkið. Og þjóðin sýndi vilja sinn í verki með mikilli þátttöku í þessu happdrætti. Hitt atriðið er frábær frammistaða þeirra, sem skipulögðu verkið og lögðu veginn.

Samt má einnig segja, að vegurinn yfir Skeiðarársand sé nokkuð síðbúinn. Hann er í flokki með vegum þeim, sem einkenndu vegagerð sjöunda áratugsins. Þá voru lagðir vandaðir vegir um Austfirði og Vestfirði þvera og endilanga og skilyrðin til búsetu þannig stórlega bætt í þeim sveitum, sem áður voru afskekktastar. Þá voru tímar Vestfjarðaáætlunar, Austfjarðaáætlunar og gífurlegrar fjármögnunar Vegasjóðs. Vegurinn um sandinn er síðbúinn hápunktur vegagerðarstefnu þess tíma.

Með áttunda áratugnum hófst svo stefna var anlegrar vegagerðar. Hún mætti nokkurri tortryggni úti á landi, þar sem menn töldu hana einkum vera í þágu íbúa Reykjavíkursvæðisins, enda teygðu varanlegu þjóðvegirnir sig í þrjár áttir frá höfuðborginni.

Nú, þegar menn hafa nokkurra ára reynslu af varanlegu slitlagi milli Selfoss og Reykjavíkur, eru menn almennt hættir að hafa horn í síðu hinnar dýru vegagerðar áttunda áratugsins. Menn átta sig á, að þessi góði vegur er aðeins upphafið að varanlegum hringvegi um landið allt

Lagning varanlegs slitlags á þjóðvegi fór vel af stað fyrstu tvö ár þessa áratugar. En eftir stjórnarskiptin hljóp tregða í undirbúning framkvæmda, þannig að upp á síðkastið hefur ekki verið samfelld vinna að varanlegri vegagerð eins og áður var.

Er þó ljóst, að vel verður að halda á spöðunum, ef takast á að leggja tvöfalda braut varanlegs slitlags hringinn kringum landið og út á Snæfellsnes og Vestfirði fyrir næstu aldamót, eins og marga dreymir um. Ef það á að takast, verður undirbúningurinn og sjálf vegagerðin að vera samfelld frá ári til árs.

Áætlað hefur verið, að þessi draumur muni kosta 1-2% af þjóðartekjunum næsta aldarfjórðunginn. Það er ekki há hlutfallstala, ef hún er skoðuð í ljósi þess, hve vanþróaðir við erum í vegakerfinu. Og þetta eru peningar, sem skila sér í hagkvæmara viðhaldi bíla og vega og ekki síður í stórbættum skilyrðum til búsetu úti í dreifbýlinu.

Þjóðin hefur lagt sinn hringveg og opnað hann til umferðar. En rykið, sem grúfir yfir þjóðvegum landsins þessa dagana, minnir okkur á, að enn er annar hringvegur ólagður. Enn sem komið er nær hann aðeins úr Kollafirði suður og austur til Selfoss með afleggjara út á Reykjanesskaga. Við þurfum því að herða okkur og stefna ótrauð að varanlegum hringvegi á aldarfjórðungs afmæli malarhringvegarins frá 1974.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Alveg án mannasiða

Sorpritið Þjóðviljinn hefur löngum sérhæft sig í persónulegum svívirðingum og fúkyrðum. Siðleysi blaðsins þótti slæmt á ritstjórnarárum Magnúsar Kjartanssonar iðnaðarráðherra, en hefur síðan tekið út yfir allan þjófabálk.

Lengst hefur sorpritið gengið í skrifum um forgöngumenn Varins lands. Óþverralegri skrif hafa ekki sézt á prenti hér á landi í manna minnum. Þar ægði saman blindu hatri og ofstæki og grófasta níði og klámi. Minna þessi skrif mjög á skrílblöð þau, sem nazistar gáfu út eftir valdatöku sína.

Bæði Tíminn og Alþýðublaðið kvarta yfir þessu ástandi í blöðum gærdagsins. Tíminn talar um “lúalega árás Þjóðviljans á Ólaf Jóhannesson”. og Alþýðublaðið segir m.a.: “Það virðist vera regla hjá kommúnistum að taka hvern þann fyrir persónulega, sem leyfir sér að vinna gegn þeirra málstað, ata menn auri svívirðinga og fúkyrða, ráðast að fjölskyldum þeirra, menntunarferli og starfsheiðri. Hið nýjasta af þessu tagi er birting níðkvæða, sem sýna sama ofstækið og hatrið. Með þessum aðferðum er ráðizt gegn málfrelsi og komið í veg fyrir málefnalega umræðu með rökum. Íslenzk blaðamennska og þjóðmálaumræða er dregin niður á stig ljótustu sorpblaða.”

Í ofanálag veltir Þjóðviljinn sér upp úr siðleysi sínu og vill gera aurkastara sína að þjóðhetjum. Hver nytsami sakleysinginn á fætur öðrum er fenginn til að kvarta yfir því, að forgöngumenn Varins lands skuli leyfa sér að leita verndar dómstólanna gegn ruddalegu orðbragði Þjóðviljans, sem notar svo tækifærið til að endurtaka óþverrann og bæta við hann.

Því hæpnari sem málstaður Þjóðviljans er, þeim mun ákafar grípur hann til sóðaskaparins. Þá eru dregnar fram hinar frægu ljósmyndir blaðsins af pólitískum andstæðingum. Ef meira þykir við liggja, er Degi Þorleifssyni sleppt lausum á síðum blaðsins. Hástigi ná svo vinnubrögðin í birtingu níðkvæða og klámkvæða um þá menn, sem eru blaðinu ekki að skapi.

Þessi sjúklegu skrif Þjóðviljans draga úr möguleikum málefnalegrar umræðu um pólitísk deilumál. Menn venjast því smám saman, að skrílmennska sé óhjákvæmilegur þáttur hinnar pólitísku baráttu. Þannig er henni aflað viðurkenningar, sem hún á ekki skilið.

Ástandið er orðið þannig, að fjöldi nytsamra sakleysingja telur það vera árás á málfrelsið, er fórnardýr sorpritsins leita verndar dómstólanna. Meiðyrðalögin hindra þó á engan hátt, að menn komi sjónarmiðum sínum og hugsjónum á framfæri með virkum hætti. Þjóðviljinn gat vel reynt að gagnrýna forustumenn Varins lands á málefnalegan hátt án þess að eiga nein málaferli á hættu. En blaðið kaus heldur hið sjúklega orðbragð, sem meiðyrðalögin eiga að vernda menn gegn.

Þjóðviljamenn ættu nú að taka þetta vandamál sitt til alvarlegrar skoðunar. Þeir gera bæði sér og íslenzkum þjóðmálum ógagn með því að halda áfram á sömu braut. En það er aldrei of seint að sjá að sér og snúa við. Mannasiðir kosta ekki neitt.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Aukin kjölfesta

Fylgisaukning Sjálfstæðisflokksins í alþingiskosningunum um helgina var ekki bundin við Reykjavíkur-og Reykjanessvæðið, heldur tiltölulega jöfn um land allt. Aðeins Austurland og Norðurland vestra sátu eftir í þessari þróun og hækkaði þó hlutfall Sjálfstæðisflokksins af heildarfylginu á Austurlandi um 1,5%.

Á Vestfjörðum, Vesturlandi, Norðausturlandi og Suðurlandi jókst hlutfall flokksins um 4-5%. Áður var flokkurinn orðinn stærsti flokkurinn á Suðurlandi, en varð það nú einnig á Vestfjörðum. Og hann er um það bil að verða stærsti flokkurinn á Vesturlandi.

Liðin er sú tíð, að Framsóknarflokkurinn átti þorra fylgisins á Norðausturlandi. Vaxandi þéttbýlismyndun og fólksfjölgun á svæðinu hefur eflt Sjálfstæðisflokkinn verulega. Þetta er svipuð þróun og hefur orðið á Vesturlandi og Vestfjörðum. Enn stærri er flokkurinn á Suðurlandi, þar sem hann er kominn upp í tæp 43% fylgisins, eða svipað og hann hefur stundum haft í alþingiskosningum í Reykjavík.

Í höfuðborginni fékk Sjálfstæðisflokkurinn rúmlega helming fylgisins. Reykjanesið í heild er orðið hliðstætt flokksvígi. Þar fékk hann sinn mesta sigur í þessum kosningum og náði rúmlega 47% atkvæða.

Hlutdeild Sjálfstæðisflokksins af heildaratkvæðamagninu á Reykjanesi jókst um nærri 11%. Þetta er gífurlega há tala, sem jafngildir um 30% fylgisaukningu umfram fólksfjölgun og 50% aukningu atkvæðamagns.

Þetta er sama þróun og kom í ljós í byggðakosningunum fyrir mánuði. Þá varð Sjálfstæðisflokkurinn langstærsti flokkurinn í öllum kaupstöðum og kauptúnum svæðisins og meirihlutaflokkur í sumum þeirra.

Höfuðvígi Sjálfstæðisflokksins nær því yfir Reykjavík og Reykjanesskagann allan. Það er ákaflega mikilsvert fyrir stjórnmálaflokk að hafa um helmings fylgi í mestu vaxtarhéruðum landsins og spáir það góðu um framtíð flokksins.

Suðurland er einnig í þann veginn að verða hluti þessa virkis. Það er athyglisvert, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur hærra atkvæðahlutfall á Suðurlandi en Framsóknarflokkurinn hefur í sínu gamla höfuðvígi, á Austurlandi.

Framsóknarflokkurinn hefur hins vegar glatað áður öruggri háborg sinni á Austurlandi og Norðausturlandi og býr þar í meira jafnvægi við aðra flokka en áður var. Hann er nú flokkur aðeins þriðjungs fylgis á landsbyggðinni og sjöunda hluta í Reykjavík og á Reykjanesi.

Stjórnmálaþróun síðustu ára með öllum sínum glundroða og erfiðleikarnir við myndun nýs meirihluta eftir kosningarnar sýna kjósendum fram á nauðsyn þess, að stórir flokkar séu efldir og smáir flokkar lagðir niður. Með þeim hætti er unnt að efla jafnvægi í stjórnmálum og efnahagsmálum landsins. Hin mikla fylgisaukning Sjálfstæðisflokksins um land allt er, ásamt hruni Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, vísbending um, að kjósendur stefni í átt til fárra flokka og jafnvel tveggja flokka kerfis.

Jónas Kristjánsson

Vísir