arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Endurspeglun ástandsins

Samkvæmt nýju bráðabirgðalögunum verður frystingu kaupgreiðsluvísitölunnar, sem vinstristjórnin hóf í sumar, haldið áfram til 1. júní á næsta ári. Ekki er þó gert ráð fyrir, að þjóðin þurfi áfram að bera ófyrirséðar verðhækkanir, sem kunna að verða á þessu tímabili, heldur fái menn eðlilegar vísitöluhækkanir á laun, ef vísitala framfærslukostnaðar fer yfir 358 stig.

Þetta framhald á frystingu veldur miðlungstekjufólki og hátekjufólki nokkurri kjaraskerðingu. Hjá henni verður ekki komizt eins og ástandið er í efnahagslífinu á þessu ári. Hins vegar tryggja bráðabirgðalögin, að frekari kjararýrnun en orðin er verður ekki hjá þeim, sem minna mega sín.

Áður var með bráðabirgðalögunum um ráðstafanir í sjávarútvegi búið að tryggja sjómönnum 11% kjarabót með því að gera ráð fyrir 11% hækkun fiskverðs. Njóta sjómenn þar gengislækkunarinnar og eru þeir eina stéttin, sem fær kjarabót án tillits til þess, hvort þeir eru hátekjumenn eða lágtekjumenn. Má segja, að það sé skiljanlegt í ljósi mikilvægis starfs þeirra.

Láglaunamenn í landi fá nú 3.500 króna uppbót á mánaðarlaun sín og tilsvarandi hækkun á eftirvinnu og helgidagavinnu. Láglaunamenn eru taldir þeir, sem hafa 50.000 krónur á mánuði í dagvinnulaun eða lægri tekjur. Þetta þýðir 7% launahækkun hjá þeim, sem hafa 50.000 á mánuði, 8% hjá þeim, sem hafa 43.650, 9% hjá þeim, sem hafa 38.900 og 10% hjá þeim, sem hafa 35.000 krónur á mánuði, svo dæmi séu nefnd. Greiðslur ellilífeyris og örorkubóta hækka með svipuðum hætti og tekjur láglaunafólks.

Þetta er félagslega hliðin á endurreisn efnahagslífsins. Ríkisstjórnin hefur haft um þetta samráð við Alþýðusambandið og gerir sér grein fyrir því, að hindra verður frekari lífskjaraskerðingu láglaunafólks, aldraðra og öryrkja. Bráðabirgðalögin eiga að tryggja þetta.

Í þessu felst einnig mikilvægt skref til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu. Það er afturhvarf frá niðurstöðu kjarasamninganna í vetur sem leið, þegar ójöfnuðurinn jókst og mestu hátekjumennirnir fengu hlutfallslega mestu hækkunina.

Nú er eftir að sjá, hvort félög hátekjumanna una þessu eða hvort þau reyna með verkföllum að ýta byrðum sinna manna yfir á herðar láglaunafólks eins og gerðist í kjarasamningunum í vetur sem leið. Siðferðilega séð hvílir þung ábyrgð á forsvarsmönnum þessara félaga, og reynir nú á hvort þeir eru menn til að standa undir henni.

Stjórnarandstaðan gerir nú harða hríð að bráðabirgðalögum ríkisstjórnarinnar og reynir að etja forustumönnum launþegafélaga út í styrjöld gegn þeim. Mun það sennilega fara tölu. vert eftir pólitískum línum, hverjir standast ekki mátið.

Hitt vita svo allir, hvar í flokki, sem þeir standa, að efnahagslífið hefur orðið fyrir gífurlegum áföllum, sem hljóta á einhvern hátt að endurspeglast í lífskjörum þjóðarinnar, hvernig svo sem menn semja um laun og vísitölubætur.

Tilraunir til að búa til peninga sem ekki eru til rýra aðeins verðgildi þeirra og koma nýrri verðbólguskriðu og nýju öngþveiti af stað.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Verulegur áfangi

Með bráðabirgðalögunum um millifærslur í sjávarútvegi annars vegar og um láglaunabætur og hækkun elli- og örorkubóta hins vegar hefur náðst verulegur áfangi í endurreisn efnahagslífsins úr öngþveiti undanfarinna mánaða.

Gengislækkunin miðaði að því, að gengi krónunnar yrði rétt skráð á nýjan leik. Og rétt skráning gengis er lykillinn að því, að íslenzkt atvinnulíf sé samkeppnishæft. Þess vegna var gengislækkunin fyrsta skref endurreisnarinnar.

En gengislækkunin ein nægði ekki til að koma sjávarútveginum á réttan kjöl. Samanlagður árlegur halli allra greina sjávarútvegsins var áætlaður 1740 milljón krónur, þrátt fyrir gengislækkunina. Þess vegna voru fyrir helgina sett bráðabirgðalög um ráðstöfun gengishagnaðar og millifærslur í sjávarútvegi, sem eyða þessum halla að mestu leyti. Er talið, að hallinn komist með lögunum niður í 150 milljón krónur.

Eftir þetta eiga margar greinar sjávarútvegsins að geta borið sig. En útgerð skuttogara og loðnubáta mun eftir sem áður eiga í erfiðleikum og þess vegna er ráðgert að koma í vetur með frekari ráðstafanir til viðbótar.

Sjómenn munu að töluverðu leyti njóta gengislækkunarinnar, því að hún gerir kleifa hækkun fiskverðs um allt að 11%. Sú hækkun kemur óskipt fram í aflahlut sjómanna.

Bráðabirgðalögin um láglaunabætur og hækkun almannatrygginga veita hinum verst settu í þjóðfélaginu svipaðar kjarabætur og sjómenn fá. Þeir, sem hafa 50.000 króna mánaðartekjur fá um 7% kauphækkun í formi láglaunabóta. Þeir, sem lægri tekjur hafa, fá hlutfallslega hærri launabætur. Og hækkunin á ellilífeyri og örorkubótum gerir svipað gagn.

Frysting vinstristjórnarinnar á kaupgreiðsluvísitölunni,hefur þegar valdið nokkurri kjaraskerðingu. Gengislækkunin og framhald vísitöluskerðingarinnar magna þessa kjaraskerðingu, nema hjá hinum verst settu í þjóðfélaginu. Nýju bráðabirgðalögin eiga að vernda þá gegn þessari auknu kjaraskerðingu.

Alþýðusambandið átti töluverðan þátt í mótun þessara ráðstafana í þágu hinna verst settu. Ekki tekur sambandið samt neina ábyrgð á ráðstöfununum eins og sést á því, að það hefur hvatt aðildarfélög sín til að segja upp kjarasamningum.

Félög uppmælingarmanna og annarra hátekjumanna láta nú fremur ófriðlega. Svo getur því farið, að verkföll hefjist í byrjun nóvember og endurreisn efnahagslífsins verði fyrir slæmu áfalli. Félögin eru nú sem óðast að segja upp samningum. Þetta er stærsta vandamálið, sem þjóðin horfist nú í augu við.

Á meðan þurfa stjórnvöld að glíma við annað vandamál, tóma sjóði ríkisins, ríkisstofnana, opinberra sjóða og sveitarfélaga. Vandi nokkurra sjóða og stofnana hefur að vísu þegar verið leystur. En sjálft fjárlagadæmið er eftir og það mun líta dagsins ljós fyrstu dagana í nóvember, þegar þing kemur saman. Þar er verkefnið að rétta við fjárhag hins opinbera með sparnaði og samdrætti og án nýrra skatta. Þetta er einn erfiðasti þáttur endurreisnarinnar.

Nýja ríkisstjórnin hefur núna strax á fyrstu vikum ævi sinnar náð verulegum áfanga í endurreisninni. En blikur eru enn á lofti, svo að of snemmt er að spá, hvort endurreisnin takist í heild.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Allt með millifærslum

Heildarhallinn á rekstri fiskveiða og fiskvinnslu Íslendinga mun lækka úr 1.740 milljónum króna á ári í 150 milljónir króna á ári við tilkomu bráðabirgðalaganna, sem sett voru á föstudaginn.

Þessar aðgerðir til minnkunar á tapi einnar mikilvægustu greinar atvinnulífsins eru árangur mikils starfs á vegum hins nýja sjávarútvegsráðherra, Matthíasar Bjarnasonar.

Þar sem þetta eru þær greinar, sem verst eru settar í núverandi efnahagsöngþveiti, eru bráðabirgðalögin eitt mikilvægasta skrefið í þeirri skipulegu endurreisn efnahagslífsins, sem nú stendur yfir.

Aðgerðir laganna nægja samt ekki fiskveiðiflotanum og allra sízt nýju skuttogurunum, sem eru reknir með rosalegu tapi. Hefur sjávarútvegsráðherra gengizt fyrir því, að bankarnir munu nú auka rekstrarlán til útgerðarinnar um 50%. Ennfremur hyggst ríkisstjórnir styrkja skuttogaraútgerð umfram það, sem kemur fram í lögunum.

Einn mikilvægasti þáttur bráðabirgðalaganna er, að útvegað er fjármagn til að greiða þá gífurlegu hækkun á olíuverði, sem orðið hefur á undanförnum misserum. Talið er, að olíusjóðurinn þurfi um 1.530 milljónir í þessu skyni. 300 milljónir fást af gengishagnaði í Seðlabanka og 1.230 milljónir króna af sérstöku gjaldi á útflutning sjávarafurða. Verður lagt 5,5% á útflutning saltfisks og skreiðar og 4% á annan útflutning sjávarafurða.

Annar mikilvægasti þáttur laganna er, að afganginum af gengishagnaðinum, eða 1.250 milljónum króna, verður varið til að greiða afborganir og vexti af skuttogurum og til ýmissa annarra þarfa fiskveiða og fiskvinnslu. Þar á ofan verður stofnfjársjóður fiskiskipa styrktur um 565 milljónir á ári með því að hækka greiðslur fiskvinnslustöðva úr 10% í 15% af aflaverðmæti og greiðslur báta, sem landa erlendis, úr 16% í 21%.

Augljóst er, að þessar ráðstafanir eru einkum gerðar á kostnað fiskvinnslunnar, enda hefur gengissigið og gengislækkunin á þessu ári bætt stöðu hennar en ekki fiskveiðanna. En þar með er líka búið að mjólka fiskvinnsluna eins og unnt er. Þess vegna er ákvæði í lögunum um, að fiskverð megi nú ekki hækka meira en um11%.

Til þess að verja fiskvinnsluna gegn frekari verðsveiflum á erlendum markaði er í lögunum gert ráð fyrir því, að greiðslur úr og í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins nemi 75% í stað 50% af verðbreytingum.

Athyglisvert er, að engin ákvæði laganna beinast að lækkun aflahlutar sjómanna, þótt því sé oft haldið fram, að hann sé svo hár, að fiskiskipin geti ekki borið sig, þótt þau séu með stöðugan mokafla. Þvert á móti er gert ráð fyrir því, að kjör sjómanna batni nokkuð, því að þeir fá að sjálfsögðu 11% hækkun fiskverðs að fullu í sinn hlut.

Að öllu samanlögðu má það teljast afreksverk hjá þeim mönnum, sem sömdu bráðabirgðalögin, að geta minnkað árlegt tap sjávarútvegsins úr 1.740 milljónum króna í aðeins 150 milljónir og gera það eingöngu með millifærslum innan sjávarútvegsins sjálfs, án þess að ríkissjóður komi til skjalanna. Þessar aðgerðir kosta þar með ekki neinar álögur á almenning í landinu.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Enginn vissi mjólkurverðið

Í þættinum “Vísir spyr” á þriðjudaginn kom í ljós, að enginn hinna spurðu vissi nákvæmlega, hvað mjólkurlítrinn kostar. Þessi athyglisverða niðurstaða er í samræmi við þá skoðun, að Íslendingar séu langt frá því að vera eins næmir fyrir verðlagi og nágrannaþjóðirnar eru.

Þessi sérstaða Íslendinga á rætur sínar í kerfinu. Hér ákveður ríkisvaldið verðlag vöru og þjónustu í landinu. En á Norðurlöndum annast neytendur og samtök þeirra verðlagseftirlitið og njóta til þess stuðnings opinberra stofnana, sem rannsaka og gefa út skýrslur um vöruverð og vörugæði.

Íslenzka kerfið dregur úr samkeppni .milli kaupmanna um hylli neytenda. Vörur eru seldar á föstu verði, sem ríkisvaldið ákveður. Þetta kerfi er ákaflega virkt deyfilyf á tilfinningu neytenda fyrir verðlagi.

Jafnframt tryggir íslenzka kerfið óhagkvæm innkaup heildsala og smásala. Þeir hafa meiri hag af því að flytja inn og selja dýrar vöru en ódýrar, af því að þá fá þeir hærri krónutölu úr álagningunni.

Norðurlandaþjóðirnar hafa fyrir löngu áttað sig á, hve óhagkvæmt er að hafa haftakerfi á borð við það, sem hér ríkir. Skilningur á því, að neytendur muni hafa hag af frjálsu verðlagi, hefur hins vegar átt erfitt uppdráttar hér á landi.

Í stjórnarsáttmála nýju ríkisstjórnarinnar eru boðaðar endurbætur á núverandi ástandi. Þar segir: “Undirbúin sé ný löggjöf um verðmyndun, viðskiptahætti og verðgæzlu. Stefnt sé í átt til almenns eftirlits neytenda með viðskiptaháttum til að tryggja heilbrigða samkeppni og eðlilega verðmyndun verzlunar- og iðnfyrirtækja til bættrar þjónustu fyrir neytendur.”

Í þessu felst, að ríkisstjórnin stefnir að því að læra af reynslu nágrannaþjóðanna á Norðurlöndum og færa verðlagskerfið hér í átt til þess kerfis, sem þar ríkir.

Athyglisvert er, að ritstjórar Tímans eru komnir í stjórnarandstöðu í þessu máli. Í þættinum Á víðavangi í Tímanum í fyrradag er talað af fyrirlitningu um verðlagseftirlit neytenda og vísað til þess, að hinir spurðu í Vísi á þriðjudaginn hafi ekki haft nána vitneskju um mjólkurverðið.

Niðurstaða ritstjóra Tímans er rökfræðilega skökk. Þeir segja, að Íslendingar séu ekki næmir fyrir verðlagi og gefa í skyn, að þess vegna sé væntanlega betra, að þeir annist ekki verðlagseftirlitið sjálfir, heldur ákveði hið opinbera verðið. Rétt er hins vegar að segja, að vegna þess að hið opinbera ákveður verðið eru neytendur sjálfir ekki næmir fyrir verðlagi.

Vonandi tekst Ólafi Jóhannessyni viðskiptaráðherra að leiða ritstjórum Tímans fyrir sjónir, að þeir ruglast á orsökum og afleiðingum. Hann getur bent þeim á, að á Norðurlöndunum eru jafnaðarmenn og samvinnumenn sammála um, að þeirra kerfi sé betra en íslenzka haftakerfið og að upplagt sé fyrir okkur að læra af reynslu þeirra á þessu sviði eins og mörgum öðrum.

Ákvæði stjórnarsáttmálans um verðlagsmál eru vissulega tímabær. Efla þarf samkeppni heildsala og smásala í innkaupum á ódýrum og góðum vörum. Jafnframt þarf að efla hliðstæða samkeppni framleiðenda. 0g loks er mikilvægast að efla verðlagsvitund þjóðarinnar sjálfrar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Allt í óvissu

Viðræður ríkisstjórnarinnar og Alþýðusambandsins, sem nú eru á lokastigi, hafa gengið eins vel og hægt var að vona. Þátttakendur í viðræðunum eru sammála um, að þar hafi ríkt góður andi, enda mun ríkisstjórnin hafa tekið töluvert tillit til óska Alþýðusambandsins og breytt áformum sínum til samræmis við það.

Ekki var við því að búast, að viðræðurnar leiddu til sérstakra samninga. Alþýðusambandið fer ekki með samninga fyrir hönd aðildarfélaga sinna. En Alþýðusambandið fékk sem stærsti fulltrúi launþega í landinu tækifæri til að hafa veruleg áhrif á væntanlegar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í málum, sem varða lífskjör almennings.

Athyglisvert er þó, að Alþýðusambandið hefur þrátt fyrir allt þetta ekki talið ástæðu til að draga til baka stríðsyfirlýsinguna, sem fólst í áskoruninni til aðildarfélaganna um að segja upp samningum vegna gengislækkunarinnar. Sú áskorun er því í gildi enn. og á forsíðu Þjóðviljans í dag er varaforseti Alþýðusambandsins, Snorri Jónsson, að rukka inn uppsagnir frá aðildarfélögunum.

Þjóðin hefur því ekki neina tryggingu gegn því, að allt fari í bál og brand á vinnumarkaðinum. Hún sér bara, að Þjóðviljinn er daglega að egna sjálfsmorðssveitirnar til átaka, um leið og blaðið ræðst með sínu venjulega, ruddalega orðbragði að fulltrúum Alþýðusambandsins í viðræðunum við ríkisstjórnina og sakar þá um að reka erindi ríkisstjórnarinnar.

Nú er skammt að bíða bráðabirgðalaganna, sem ríkisstjórnin hyggst gefa út að loknum þessum viðræðum. Kjarni þeirra verður væntanlega sá, að frysting kaupgreiðsluvísitölunnar, sem vinstristjórnin hóf 1. júní í sumar, haldi áfram í átta mánuði í viðbót eða til 1.júní á næsta ári.

Í áframhaldandi frystingu felst áframhaldandi kjaraskerðing. En munurinn er sá, að nú á að greiða sérstaka láglaunauppbót á mánaðarlaun, sem eru lægri en 54.000 krónur. Þeir sem hafa 50.000 krónur eða minna, fá 4.000 króna uppbót. Og þeir, sem hafa 50.000-54.000 krónur, fá stiglækkandi uppbót, þannig að endanleg laun þeirra verða 54.000krónur. Þeir sem meiri laun hafa, fá enga uppbót.

Talið er hugsanlegt, að hliðstæð uppbót verði greidd á eftir-og helgidagavinnu. Þá er ekki gert ráð fyrir, að fyrirhuguð 3% launahækkun 1. desember verði fryst. Ekki er heldur gert ráð fyrir, að frysting kaupgreiðsluvísitölunnar verði ótakmörkuð, heldur hækki laun, ef vísitalan fer upp úr ákveðnu hámarki. Og loks munu niðurgreiðslurnar á landbúnaðarvörum ekki lækka nema um 12,5%.

Af þessu er ljóst, að ríkisstjórnin hefur tekið verulegt tillit til sjónarmiða Alþýðusambandsins og hyggst framkvæma margvíslegar ráðstafanir til að milda þær byrðar, sem efnahagsráðstafanir leggja á herðar hinna lægst launuðu í landinu.

Ekki er enn ljóst, hvort forustumenn einstakra launþegafélaga taka nokkurt tillit til þessarar merkilegu tilraunar, sem m.a. dregur úr tekjumismun í þjóðfélaginu. Þeir hafa aðstöðu til að eyðileggja þessa tilraun og breikka tekjubilið í þjóðfélaginu eins og þeim tókst að gera fyrir rúmlega hálfu ári, með þeim alvarlegu efnahagsafleiðingum, sem allir geta nú séð.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ýmsar hættur

Í viðræðum ríkisstjórnarinnar og Alþýðusambandsins hefur náðst árangur, sem nægir til þess, að forseti Alþýðusambandsins getur lýst því yfir, að andrúmsloftið á fundunum sé gott, enda sé engin “pólitík” í spilinu. Viðræðuaðilarnir verða æ bjartsýnni á, að friðsamleg lausn finnist á vandamálunum.

Báðir aðilar virðast sammála um þá meginstefnu, að láglaunafólki, sem hefur innan við 50.000 króna mánaðartekjur, verði bætt að verulegu leyti kjaraskerðingin, sem leiðir af endurreisn atvinnulífsins. Þá virðist einnig sennilegt, að samkomulag geti náðst um tímalengd ráðstafananna, vísitölufrystingarinnar og láglaunabótanna.

Þetta bótakerfi hefur enn ekki verið mótað, enda þarf að vanda mjög til þess, svo að það nái tilgangi sinum. Sigla þarf framhjá ýmsum hættum, sem gætu fylgt vanhugsuðu bótakerfi. Þess vegna er eðlilegt, að nokkurn tíma taki að finna rétta kerfið.

Ein hættan er,sú, að ýmsir flokkar gerviláglaunamanna fái bætur. Þar með mundi rýrna það fjármagn, sem væri til ráðstöfunar handa raunverulegu láglannafólki. Sumar stéttir ern láglaunastéttir samkvæmt tímatöxtum, en eru í rauninni hátekjustéttir vegna uppmælingakerfis. Það mundi stríða eindregið gegn anda hugmyndarinnar um láglaunabætur, ef þessir hátekjumenn fengju þær.

Önnur hætta er sú, að niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum verði of freistandi. Þessar niðurgreiðslur eru í ýmsum tilfellum orðnar svo miklar, að verðið til bóndans er hærra og jafnvel mun hærra en verðið til neytandans. Niðurgreiðslurnar eru orðnar hærri en vinnslu- og dreifingarkostnaður landbúnaðarvara. Við vitum af reynslunni, að slíkar niðurgreiðslur gang út í öfgar og skapa hættu á hringsölu.

Ekki er þó raunhæft að tala um afnám niðurgreiðslna við núverandi aðstæður. Einhvern gullinn meðalveg þarf að finna, sem ekki aflagar verðmyndunarkerfið óhóflega og leggur ríkissjóði ekki óhóflegar byrðar á herðar.

Þriðja hættan er sú, að ekki verði litið nægilega á möguleika skattlækkunar. Sú leið sameinar þó kjarabætur og samdrátt í ríkiskerfinu, sem er æskilegur á þvílíkum þenslutíma, sem nú er. En menn hafa jafnan tilhneigingu til að vanmeta kosti slíkrar leiðar. Ríkisstjórnin hefur áhuga á þessari leið, enda er það á stefnuskrá hennar, að tekjuskattur verði ekki greiddur af almennum launatekjum. En ekki er enn ljóst, hvort Alþýðusambandið hefur áhuga á þessari leið.

Enn ein hættan er sú, að hugsanlegt samkomulag verði eyðilagt á þann hátt, að Alþýðusambandið missi tökin á hátekjuhópum á svipaðan hátt og í samningunum í vetur sem leið. Þá klufu mörg félög hátekjumanna sig frá og náðu gífurlegum kjarabótum, sem eru ein meginorsaka öngþveitisins í efnahagslífinu. En láglaunafólkið sat þá eftir með sárt ennið. Ef sami leikurinn verður leikinn núna, munu allar aðgerðir í þágu láglaunafólks verða gagnslausar. Nú reynir því á styrk Alþýðusambandsins sem væntanlega hefur lært af biturri reynslu.

Af þessu öllu er ljóst, að eðlilegt er, að nokkurn tíma taki að finna lausn, sem kemur að fullu gagni án þess að hafa óþægileg hliðaráhrif.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Góður andi í viðræðum

Viðræður ríkisstjórnarinnar við Alþýðusambandið ganga hægt, en vel og vinsamlega. Þetta eru mikilvægustu viðræðurnar af þeim, sem ríkisstjórnin á nú við flesta aðila efnahagslífsins. Þess vegna er ekki ónýtt, að góður andi skuli vera í þeim.

Til þessa hafa viðræðurnar einkum snúizt um launauppbætur til láglaunafólks. Með hugmyndinni um þessar uppbætur er stefnt að því að samræma tvö meginsjónarmið í efnahagsmálunum, tryggja endurreisn atvinnuveganna á þann hátt, að það komi sem minnst niður á láglaunafólki.

Í þessu felst einnig, að horfið er frá niðurstöðu kjarasamninganna í vetur sem leið, þegar hálaunamenn fengu yfirleitt töluvert meira en láglaunamenn. Eftir samningana voru menn sammála um, að það hefðu verið mistök að láta þá fara úr skorðum á þennan hátt. Og nú er verið að tala um að stíga skref til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu.

Gengissig og gengislækkun og aðrar ráðstafanir til að koma atvinnulífinu á traustari grundvöll hljóta að koma niður á lífskjörum þjóðarinnar. Við höfum lifað um efni fram á síðustu misserum og einkum á síðustu mánuðum. En hinir lægst launuðu í þjóðfélaginu geta síður en aðrir borið skerðingu lífskjaranna. Þess vegna snúast viðræður ríkisstjórnarinnar og Alþýðusambandsins einkum um hag láglaunafólks.

Ekki hafa enn komið fram mótaða hugmyndir um, hvernig bæta megi láglaunafólki kjaraskerðingu efnahagsaðgerðanna. Ýmsar leiðir koma til greina og auðsjáanlega er æskilegast, að sem bezt samráð verði höfð um valið. Aðalatriðið er, að lausnin komi þeim að gagni, sem þurfa á henni að halda, og komi þar að fullu gagni, en útvatnist ekki með greiðslum til þeirra, sem betur mega sín.

Nefnt hefur verið, að uppbótin komi að fullu á mánaðartekjur, sem eru 50.000 krónur eða lægri, og að hluta til á tekjur, sem eru milli 50.000 og 60.000 króna, en ekki á tekjur þar fyrir ofan. Þegar vinstri flokkarnir voru að ræða þessi mál í sambandi við stjórnarmyndunartilraunir þeirra í sumar, voru þeir með markið við 35.000 krónur, en það er greinilega fulllág tala.

Viðræðuaðilar hafa enn ekki orðið sammála um, hve lengi vísitöluskerðingin og láglaunauppbótin eigi að gilda. Ríkisstjórnin hefur talað um tólf mánuði en Alþýðusambandið sex. Unnt ætti að vera að finna lausn á þessum ágreiningi.

Nokkuð hefur verið rætt um fjölskyldubætur og niðurgreiðslur. Í ljós hefur komið, að fjölskyldubæturnar njóta minni vinsælda en áður, enda hefur notkun þeirra sem hagstjórnartækis gengið út í öfgar. Fulltrúar Alþýðusambandsins vara hins vegar við mikilli skerðingu niðurgreiðslna, þótt þeir viðurkenni jafnframt, að óheilbrigt sé, að niðurgreiðslur séu meiri en sem nemur dreifingarkostnaði.

Í viðræðunum hefur komið fram áhugi á að kanna skattakerfið. Ríkisstjórnin mun í dag eða næstu daga leggja fram upplýsingar um áhrif síðustu breytingar á því. Að þeim upplýsingum fengnum má búast við töluverðum umræðum um skattamál.

En kjarni málsins er sá, að báðir aðilar líta á vandamálið sem verkefni til úrlausnar og hafa því hingað til tekið ábyrga afstöðu til þess.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Tilfinningaleg spenna en ekki málefnaleg

Sjálfstæðismenn og framsóknarmenn eiga sumir hverjir erfitt með að átta sig á, að flokkar þeirra eru nú komnir á sama bát eftir nærri tveggja áratuga harða andstöðu. Þeir hafa ekki enn gert sér fulla grein fyrir, að þessir tveir flokkar eiga nú þeirra sameiginlegu hagsmuna að gæta, að ríkisstjórninni lánist að framkvæma verkefnin, sem hún hefur sett sér.

Hin langa andstaða flokkanna hefur að sjálfsögðu sett sín mörk á suma stuðningsmenn þeirra. Tilfinningalegir erfiðleikar munu áreiðanlega verða stjórnarsamstarfinu fjötur um fót. Það sést til dæmis af dagblöðunum, að enn fljúga hnútur um borð, þrátt fyrir samstarfið.

Margir í flokkunum er óánægðir með samstarfið. Meðan þeir bíða tækifæris, reyna sumir þeirra að blása í glæðurnar og breiða óánægjuna út. Þetta gildir um báða flokkanna, en er líklega meira áberandi í Framsóknarflokknum, einkum vegna þess að Möðruvellingar eru nú að læðast aftur inn um bakdyrnar í flokknum eftir ósigurinn í kosningunum.

Miklu síður er ástæða til að ætla, að málefnaágreiningur spilli stjórnarsamstarfinu. Báðir aðilar geta verið ánægðir með stjórnarsáttmálann. Og fyrstu skref hinnar nýju ríkisstjórnar benda til þess, að einhugur sé innan hennar um brýnustu verkefnin. Báðir aðilar munu t.d. vera ráðnir í að halda á lofti merki þingræðisins gegn hugsanlegum tilraunum utanþingsaðila til að sölsa sér vald, sem þeim ber ekki.

Ef eingöngu er litið á málefnin, virðist svo sem grundvöllur sé fyrir varanlegu samstarfi, sem geti staðið töluvert lengur en eitt kjörtímabil. Flokkarnir tveir eru ekki aðeins sammála um björgunaraðgerðir í efnahagsmálum líðandi stundar, heldur einnig um mikinn fjölda framfaramála, sem taka mun langan tíma að koma á verulegan rekspöl.

Þrátt fyrir þetta efast margir um, að stjórnin haldi samstöðu sinni út kjörtímabilið og hvað þá lengur. Í þessari vantrú kemur fram vitneskjan um hina tilfinningalegu spennu, sem getið var hér að framan og lengi hefur grafið um sig meðal stuðningsmanna flokkanna. Þessi tilfinningalega spenna á sér sögulegar forsendur, en ekki málefnalegar eins og málum er nú háttað.

Heiðarlegt og opið samstarf ráðherra í ríkisstjórn er alger forsenda þess, að stjórnin verði farsæl í starfi. Og ekki heyrist annað en að samstarfið sé ákjósanlegt og að þaðan megi því vænta góðs fordæmis, er smám saman geti eytt hinum sögulegu og tilfinningalegu fordómum.

Báðir flokkarnir þekkja vankantana á fyrra samstarfi og eiga að geta komizt hjá því að lenda í svipuðum ógöngum. Það reynir fyrst á þetta í alvöru, þegar kosningaskjálftinn sækir á menn fyrir næstu kosningar. Og nógur tími er til stefnu.

Nú ríður á, að fylgismenn flokkanna tveggja líti fremur á það sem sameinar en það sem sundrar. Flokkarnir eru í sama báti að vinna að björgunaraðgerðum í efnahagslífinu og að framkvæmd þeirra framtíðarverkefna, sem ríkisstjórnin hefur sett sér.

Jónas Kristjánsson

Vísir