arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
40.000 landráðamenn eða landvarnamenn?

Þeir hafa verið kallaðir svartur blettur á þjóðhátíðarárinu, djúpt sokknir í spillinguna, leiguþý alþjóðaauðvaldsins og óþjóðhollir menn, svo að örfá dæmi úr yfirlýsingum og ályktunun séu nefnd.

Mennirnir, sem þannig er lýst eru ekki fámennur hópur landráðamanna. Þeir eru 40.000 talsins, þátttakendurnir í undirskriftasöfnun “Varins lands”. Þetta er miklu meiri fjöldi en nokkru sinni áður hefur tekið þátt í undirskriftasöfnun hér á landi, og er þá meðtalin undirskriftasöfnun hernámsandstæðinga fyrir rúmum áratug.

Ýmis samtök undir áhrifavaldi Alþýðubandalagsins hafa gert harða hríð að þessu fólki og gefið út yfirlýsingar með ruddalegu orðbragði Þessi óvönduðu meðul hafa ekki haft áhrif. Menn hafa ekki látið hræða sig frá því að standa við skoðun sína og taka þátt í undirskriftasöfnuninni.

Það er traustvekjandi, að mikill hluti þjóðarinnar skuli sjá í gegnum ódýr slagorð um, að við séum ekki frjáls þjóð, meðan erlendur her sé á íslenzkri grund, og fleira í þeim dúr, sem höfðar í senn til afbakaðrar þjóðernishyggju og einfaldra tilfinninga. Þessi slagorð hafa ekki haft umtalsverð áhrif, þótt þau hafi verið ríkur þáttur íslenzkra bókmennta á undanförnum áratugum.

Þessi 40.000 manns vita betur. Þau þekkja sitt eigið sálarlíf og hugarfar og kannast ekki við, að það hafi spillzt af völdum varnarliðsins. Þau telja varnarliðið ekki vera þátt í lífi sínu. Þau vita, að þjóðin verður fyrir miklum erlendum áhrifum af ferðalögum erlendis.innflutningi erlendra vörutegunda, kvikmynda og efnis fyrir íslenzka fjölmiðla, en ekki af dvöl varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli.

Þetta fólk lítur á sig sem landvarnamenn. Það telur landvarnir vera eðlilegan og nauðsynlegan þátt í að halda uppi sjálfstæðu ríki hér á landi á þeim viðsjárverðu tímum, sem nú eru. Þetta fólk þráir alheimsfrið eins og aðrir, en lifir ekki í þeirri blekkingu óskhyggjunnar, að friðurinn sé þegar kominn. Þetta fólk sér raunveruleikann að baki hástemmdra yfirlýsinga á friðarfundum herveldanna.

Skoðanakannanir undanfarinna ára hafa bent til þess, að tveir af hverjum þremur Íslendingum væru landvarnamenn og aðeins einn af hverjum þremur væri hernámsandstæðingur. Velgengi undirskriftasöfnunar “Varins lands” er staðfesting á liðsstyrk landvarnamanna og mun vafalaust herða kröfur margra þeirra um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð varnarliðsins.

Velgengni “Varins lands” stuðlar einnig að því, að landvarnamenn um allt land geti setið rólegir undir rógi og ruddaskap hernámsand stæðinga. Orðljótar yfirlýsingar um meirihluta þjóðarinnar hljóta að missa marks og þynna enn raðir þeirra, sem hingað til hafa talið sig hernámsandstæðinga. Straumarnir í þjóðlífinu eru landvarnamönnum í hag um þessar mundir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Allt er leyst með bólgu

Um þessar mundir er verið að eyðileggja alla lífeyrissjóði landsmanna, nema sjóð opinberra starfsmanna, sem er vísitölutryggður. Á aðeins tveimur og hálfu ári rýrnar verðgildi lífeyrisgreiðslna þeirra til ellilaunafólks um hvorki meira né minna en helming.

Þetta hróplega ranglæti, hrun mikilvægasta hluta tryggingakerfis okkar, er aðeins ein af mörgum alvarlegum afleiðingum hinnar yfirgengilegu verðbólgu,, sem við búum við. Árleg verðbólga er farin að nema 30% samkvæmt tölum Hagrannsóknadeildar. Og ljóst er, að frá. miðju ári 1972 til loka þessa árs, eða á hálfu þriðja ári, mun verðbólgan nema 100%, sem jafngildir tvöföldun verðlags á þessum tíma.

Eins árs verðbólga frá miðju ári 1972 til miðs árs 1973 nam 25%, og verðbólga ársins 1973 nam 30% samkvæmt tölum Hagrannsóknadeildar. Og það versta er, að í nýútkominni skýrslu deildarinnar um þjóðarbúskapinn er ekki spáð neinum bata á þessu sviði á árinu, sem nú er að líða.

Bendir deildin á, að kauptaxtar séu þegar orðnir 15% hærri en þeir voru að meðaltali í fyrra og að fyrirsjáanlegar verðlagsbætur muni samtals hækka kauptaxta um 25% milli ára. Verðlagið fylgir náttúrlega sömu lögmálum, enda er það þegar orðið 13% hærra en það.var að meðaltali í fyrra.

Í þessum tölum Hagrannsóknadeildar er ekki tekið tillit til þeirra kjarasamninga, sem nú standa yfir, enda var ekki vitað. um útkomu þeirra, þegar skýrslan var samin. Nú er bilið milli deiluaðila hins vegar orðið svo lítið, að þegar er ljóst, að miklar almennar kauphækkanir eru framundan, fyrir utan vísitöluhækkanirnar.

Þar á ofan eru afskipti ríkisstjórnarinnar af samningunum mjög verðbólguhvetjandi. Á fundum með vinnuveitendum hefur hún hvatt til þess, að þeir semdu um meiri kauphækkanir en þeir ráða við. Í staðinn býðst hún til að leyfa verðlagshækkanir og að lækka gengi íslenzku krónunnar, svo að þeir megi líka vel við una.

Þessi tegund afskipta er mjög líkleg til að stuðla að lausn vinnudeilunnar. En um leið magnar hún verðbólguna meira en nokkur önnur tegund afskipta. Vinnufriðurinn er keyptur með verðbólgu. Vandamálinu er þar með slegið á frest. Þú færð strax fleiri krónur í vasann, en þegar þú ætlar að fara að nota þær, kemstu að rann um, að verðlagið hefur hækkað að sama skapi.

Þessi vítahringur launa og verðlags er okkur gamalkunnur, þótt við höfum aldrei lært neitt af honum. En kannski er nú komið tækifærið til að læra. Í stað hinnar gamalkunnu 10% árlegrar verðbólgu, er nú komin 30% árleg verðbólga og virðist ætla að festa sig í sessi.

Ríkisstjórnin gerir ekkert til að hamla gegn þessari þróun, þótt hún sé ákaflega ranglát gagnvart þeim, sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, svo sem lífeyrisþegum. Ríkisstjórnin sprengdi upp fjárlögin fyrir jólin. Hún er núna að sprengja upp laun með tilboðum um verðhækkanir og gengislækkun. 0g hún er með í maganum hugmyndir um enn frekari skattlagningu neyzluvara almennings.

Það er von, að hagfræðingar hennar séu svartsýnir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Fyllist, fyllist hripið mitt

Ríkið hefur tekið um hálfa milljón króna í tolla og söluskatt af hverju húsi, sem flutt hefur verið inn á vegum Viðlagasjóðs. Þannig hagnast ríkið á hörmungum Eyjamanna og gjafmildi nágrannaþjóðanna á Norðurlöndum. Ríkisstjórnin hefur vísað frá sér hugmyndum um, að fjárfúlgur þessar renni beint í Viðlagasjóð, sem er illa staddur um þessar mundir. Þessar óvæntu tekjur, sem ekki var gert ráð fyrir á fjárlögum ríkisins, eiga að renna í óseðjandi ríkishítina.

Ríkið hefur fleiri öngla í sjó á þessum ógeðfelldu miðum. Það hyggst hagnast um 400 milljónir króna á verðhækkun olíu og bensíns Ríkisstjórnin hefur vísað frá sér hugmyndum um, að skattprósentan af þessum vörum verði lækkuð, svo að krónutalan haldist óbreytt frá því, sem gert er ráð fyrir á fjárlögum. Hún hefur líka vísað frá sér hugmyndum um, að þessar óvæntu tekjur verði notaðar til að greiða niður olíu til húsahitunar. Ennfremur hefur hún vísað frá sér hugmyndum um, að þessar 400 milljónir verði notaðar í þágu bílaeigenda með því að leggja þær í Vegasjóð og hindra þar með yfirvofandi gjaldþrot sjóðsins.

Ríkisstjórnin hyggst þannig græða á þeim áföllum, sem þjóðin hefur orðið fyrir að undanförnu, bæði eldgosinu í Heimaey og verðhækkuninni á olíu og bensíni.

Þar á ofan notar hún hvert tækifæri til að öngla fjármuni, sem henni ber ekki samkvæmt fjárlögum. Hún hyggst græða 300 milljónir á því að breyta tollum í söluskatt. Hún tapar á tollalækkuninni um 400 milljónum króna umfram fjárlög og hyggst samkvæmt tollafrumvarpi sínu vinna þetta upp með 700 milljón króna hagnaði af hækkun söluskatts um 1 prósentustig.

Hún hyggst hagnast um hvorki meira né minna en milljarð á afskiptum sínum af kjarasamningunum, sem nú standa yfir. Hún hefur boðið upp á 2.500 milljón króna lækkun tekjuskatts og hyggst vinna það upp með 3.500 milljón króna hagnaði af hækkun söluskatts um 5 prósentustig.

Öll þessi óhugnanlega peningagræðgi er til viðbótar við rosalegustu fjárlög, sem afgreidd hafa verið í sögu Íslands, er nema hvorki meira né minna en um það bil 30% af öllum þjóðartekjunum. Með þessum fjárlögum ætlar ríkisstjórnin áfram að hafa forustu í verðbólgukapphlaupinu

Samkvæmt skýrslu hagrannsóknadeildar er þetta 35% hækkun milli ára. Ef aðrir aðilar þjóð félagsins fylgja fast á eftir fordæmi ríkisstjórnarinnar, verður verðbólga þessa árs um og yfir 30%, enn meiri en metárið í fyrra.

Og stefna ríkisstjórnarinnar á síðustu vikum bendir til þess, að verðbólga fjárlaganna nægi henni ekki. Hún er ákveðin í að hagnast þar á ofan á eldgosinu í Heimaey og verðhækkun olíu og bensíns og belgja út ríkisreksturinn um þann hagnað. Hún þykist gera þjóðinni til góða með lækkun tolla og tekjuskatts, en ætlar sér að ná þeim tekjumissi ríflega til baka með hækkun söluskatts og hyggst belgja út ríkisreksturinn um þann hagnað.

Fjárgræðgi ríkisstjórnarinnar er fyrir löngu orðin alræmd, en nú tekur svo sannarlega steininn úr.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þeir tóku hann í gær

Þeir komu og tóku hann í gær. Harðvítugasta kerfi umburðarleysisins þoldi ekki lengur mátið. Sovétstjórnin tók þá áhættu, að þessi aðgerð mundi leiða til þess,að hún gæti síður dregið stjórnir Vesturlanda á asnaeyrunum í friðarviðræðunum í Vín og Genf. En Solzhenitsyn var talinn svo hættulegur, að nokkru yrði að fórna til að hefta frelsi hans.

Í nýjustu bók sinni rekur Solzhenitsyn ótal dæmi um kerfisbundna mannvonzku og grimmd sovézka kommúnismans. Hann segir þessi dæmi sýna, að sovézki kommúnisminn hafi á hálfrar aldar skeiði sínu verið margfalt grimmari og verri en keisarastjórnin gamla og ennfremur verri en nazisminn. Hann bendir líka á, að ekki sé hægt að skýra þetta með Stalínisma, heldur sé þetta sjálfvirk afleiðing kerfisins.

Í augum harðstjóranna er auðvitað stórglæpur að segja þennan sannleika. Þess vegna hafa menn frekar furðað sig á, hve lengi Solzhenitsyn hefur fengið að ganga laus. Við höfum ótal dæmi þess, að minni spámönnum sannleikans hefur verið stungið í vinnubúðir í Síberíu eða á geðveikrahæli, þar sem þeir hafa sætt misþyrmingum.

Skýringin er aðallega sú, að harðstjórarnir voru hræddir við Solzhenitsyn. Þeir vita ekki, hvernig þeir eiga að taka á óttalausum manni, sem stendur eins og klettur úr hafinu, þrátt fyrir allar ógnanir alræðisins. Solzhenitsyn er hertur í þjáningum fangabúðavistar og er reiðubúinn til að mæta örlögum sínum. Jafnframt er hann ákaflega mannlegur og kann vel að blanda réttlætiskennd sína skopskyni og sjálfsháði. Harðstjórar félagshyggjunnar átta sig ekki á, hvernig eigi að taka á svona sjálfstæðum einstaklingi.

Friðarviðræðurnar í Vín og Genf hafa líka haldið aftur af Sovétstjórninni. Í þessum við. ræðum hefur stjórnin sett á svið stórfenglegt sjónarspil til að telja Vesturlandabúum trú um, að varanlegur friður sé á næsta leiti í Evrópu.

Frumkvæði Sovétstjórnarinnar á þessu sviði bar nokkurn árangur í fyrstu og hún vildi ekki spilla honum með ofsóknum gegn Solzhenitsyn. Nú eru friðarfundirnir hins vegar svo vel á veg komnir, að ráðamenn á Vesturlöndum, utan ríkisstjórn Íslands, svo og allur almenningur í þessum löndum hafa áttað sig á skrípaleiknum

Sovétstjórnin neitar að ræða mannréttindi, skoðanafrelsi og ferðafrelsi. Jafnframt gerir hún í hermálum tillögur, sem fela í sér algera og varanlega hernaðarlega yfirburði Sovétríkjanna í Evrópu. Og samhliða stendur hún fyrir mesta herútboði í Evrópu síðan í heimsstyrjöldinni og vígbýst af meira kappi en nokkru sinni fyrr.

Líklega hefur Sovétstjórnin núna áttað sig á, að Vesturlandabúar væru loksins farnir að sjá gegnum friðarblekkinguna og mundu ekki láta leika á sig í Vín og Genf. Þar með þarf hún ekki lengur að halda aftur af sér gagnvart Solzhenitsyn. Þess vegna hefur hún aftur sýnt andlit ógnarstjórnarinnar.

Þess vegna komu þeir og tóku hann í gær.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Sagan um hvorki-né

Leiðtogum Framsóknarflokksins er mikið í mun að finna á varnarmálunum lausn, sem haldið geti flokknum og ríkisstjórninni saman. Tillaga Einars Ágústssonar utanríkisráðherra er athyglisverðasta framlagið í þessa átt. Hún er tilraun til að rjúfa hefðbundna flokkadrætti í varnarmálunum.

Skoðanakannanir undanfarinna ára hafa bent til þess, að sjö af hverjum tíu Íslendingum vildu hafa hér varnarlið enn um sinn og að þrír af hverjum tíu vildu losna við það sem allra fyrst Milli þessara tveggja sjónarmiða hafa verið skörp og stöðug skil um langt árabil.

Aðeins tveir stjórnmálaflokkanna, Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðubandalagið, hafa ekki haft vandamál af þessum skörpu skilum. Þeir hafa verið nær einróma sinn hvoru megin skilanna.

Öðru máli gegnir um milliflokkana. Þeir áttu með Sjálfstæðisflokknum þátt í að byggja upp það form landvarna, sem við búum við. Meirihluti fylgismanna þessara flokka hefur stutt varnastefnuna. En hávær minnihluti hefur verið varnarliðinu andvígur, einkum í Framsókn.

Þennan vanda má auðveldlega sjá af yfirlýsingum undanfarinna daga. Þingmenn Alþýðuflokksins lýsa yfir stuðningi við undirskriftasöfnun Varins lands, en Samband ungra jafnaðarmanna heimtar herinn úr landi. Hannibal Valdimarsson vill gera orðalag tillagna Einars ákveðnara í þá átt, að hér verði áfram varnir, en Félag frjálslyndra og vinstri manna í Reykjavík heimtar herinn úr landi. Um 170 kunnir framsóknarmenn mæla með þátttöku í undirskriftasöfnun Varins lands, en Samband ungra framsóknarmanna heimtar her inn úr landi.

Í Framsóknarflokknum hefur forustunni verið mest raun af þessum innanflokksklofningi. Hún hefur árum saman verið að bíða eftir lausn, sem gæti sætt báða arma flokksins, svo að flokkurinn hefði einu sviðinu færra að tvístíga á. Slík lausn mundi eyða stærsta veikleika flokksins.

En hver er samnefnari gagnstæðra skoðana á því, hvort varnarliðið eigi að vera eða fara? Sá samnefnari er greinilega núll. Eðli málsins sam kvæmt hlutu tillögur Einars því að verða hvorki fugl né fiskur.

Innihald eða innihaldsleysi tillagnanna skiptir forustu flokksins raunar litlu. Aðalatriðið var að finna þriðja flötinn á varnarmálunum, eitthvað sem ryfi hina hefðbundnu skiptingu þjóðarinnar í fylgjendur og andstæðinga varnarliðs. Flokkurinn gæti þá hugsanlega heill og óskiptur boðið kjósendum upp á þriðju leiðina, raunhæfa eða óraunhæfa og snúið vörn í sókn í baráttunni um fylgið.

Kjósendur áttu að geta túlkað tillögurnar í samræmi við skoðanir þeirra. Enginn veit með vissu, hvort lágmarksvarnir og kafbátaeftirlit felast í tillögunum, né hvort flugsveitir eigi jafn an að vera hér á landi. Þessa þoku ætlaði Einar að bera eins og klæði á vopnin og fá flokksfrið og helzt þjóðarfrið um málið.

En bragðið tókst ekki. Hernámsandstæðingarnir í flokknum eru jafnharðir og áður og landvarnasinnarnir sömuleiðis. Það sýna ályktanir og undirskriftir þessara aðila. Það verður því engin flokkseining og hvað þá þjóðareining um tillögur Einars. Þær ganga nefnilega á svig við þá staðreynd, að í varnarmálunum verða menn að velja eða hafna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Heimagerð bólga

Verðbólga í útlöndum á sinn þátt í því Íslandsmeti í verðbólgu, sem við settum í fyrra. Áhrif hinna erlendu verðhækkana eru þó ofmetin í varnarræðum ríkisstjórnarinnar. Það má greinilega sjá í nýútkominni skýrslu Hagrannsóknadeildar um þjóðarbúskapinn.

Verðlag innflutnings hækkaði í fyrra um 12% í erlendum gjaldeyri. Þetta er óvenjulega mikil hækkun. En mikið og lítið eru afstæð orð og þessi 12% verða ekki mikil, ef þau eru borin saman við aðrar tölulegar staðreyndir úr þjóðarbúskap liðins árs.

Verðlag útflutningsafurða okkar hækkaði á sama tíma um hvorki meira né minna en 32% í erlendum gjaldeyri. Það nálgast að vera þrefalt meiri hækkun en á innflutningsverðinu. Þessi mikli mismunur hefði átt að geta verið til hjálpar í baráttunni gegn verðbólgunni hér heima.

Reynslan og vísindin segja, að verðbólga magnist jafnan um allan helming í kjölfar gengislækkunar. Gengislækkunarárin hafa yfirleitt verið mestu verðbólguárin. Og árið í fyrra getur ekki talizt neitt gengislækkunarár.

Undir venjulegum kringumstæðum hefði orðið að lækka gengi krónunnar verulega í fyrra. En hin mikla verðhækkun útflutningsafurðanna gerði stjórnvöldum kleift að komast hjá þeim vanda, sem annars hefði hlaupið umsvifalaust út í verðlagið og gert Íslandsmetið í verðbólgunni enn glæsilegra en raun varð á.

Þar á ofan hefur vanda gengislækkunar ekki verið bægt frá, heldur aðeins slegið á frest. Svo virðist að vísu sem sjávarútvegurinn og fiskiðnaðurinn þurfi ekki á gengislækkun að halda Verðhækkunin í fyrra varð langmest á afurðum þessara atvinnugreina og hið háa verðlag virðist ætla að haldast á þessu ári.

Verðlag afurða útflutningsiðnaðarins hækkaði hins vegar miklu minna en sjávarafurðanna í fyrra. Erlend og innlend verðbólga, dýrari aðföng og launakostnaður, léku þessa ungu framtíðargrein mjög grátt og eiga eftir að halda þeim leik áfram á þessu ári.

Yngstu og efnilegustu atvinnugreininni hefur þannig verið fórnað til þess að komast hjá því að lækka gengið og magna verðbólguna meira en raun var á. Ef stjórnvöldum hefði hins vegar tekizt að halda verðbólgunni niðri með öðrum hætti, hefði verið unnt að lækka gengi krónunnar og hvetja útflutningsiðnaðinn til dáða.

Verðbólgan í fyrra hefur að þessu leyti eins og á ýmsan annan hátt verið okkur dýrkeypt. Alvarlegast er þó, að stjórnvöld virðast láta sér hana í léttu rúmi liggja og reyna að koma því inn hjá fólki, að svona sé ástandið víða um heim.

En 25-30% verðbólga á einu ári er hvorki algengt fyrirbæri né ómerkilegt fyrirbæri. Og léttlyndi stjórnvalda leiðir aðöllum líkindum til sama hraða verðbólgunnar á þessu ári. Þá var skárra að hafa 10% árlega verðbólgu, án þess að reynt væri að kenna útlendingum um hana.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Zetan lifi

Zetan hefur áratugum saman ekki verið kennd í barnaskólum landsins. Og í gagnfræðaskólunum hefur þessum umdeilda staf verið komið fyrir aftast í kennslubókunum. Margir ljúka því skyldunámi án þess að hafa haft nein kynni af zetunni.

Enginn þarf að undrast, þótt þjóðin eigi í erfiðleikum með annars flokks staf, sem er meira eða minna utangátta í skólakerfinu. Það er raunar mesta furða, hve lífseig zetan hefur verið, þrátt fyrir meðferðina í kerfinu.

Einfaldasta lausnin á vandamáli zetunnar er að gera hana að hlutgengum staf í skólakerfinu, kenna hana frá upphafi til jafns við aðra stafi íslenzks ritmáls.

Zetan hefur þann kost umfram suma aðra stafi, að reglurnar um hana eru fullkomlega rökréttar og án undantekninga. Zetan er að þessu leyti hátíð í samanburði við ypsilonið, sem nemendur eru árangurslaust að berjast við alla sína skólatíð.

Stafsetningarnefndin hefur fengið menntamálaráðuneytið til að leggja zetuna niður. Með þessari atlögu gegn zetunni ruglast nefndin á orsök og afleiðingu. Zetan er ekki í sjálfu sér neinn vandræðagripur. Hún. er til vandræða, af því að hún er ekki kennd.

Árásin á zetuna er einnig athyglisverð fyrir þá sök, að nefndin gerir engar aðrar veigamiklar tillögur um breytta stafsetningu. Hún leggur til, að lítill stafur komi í stað stórs í þjóðaheitum eins og Íslendingur. Hún vill hætta ritun joðs á eftir ý, ey og æ. Og hún vill fækka kommum.

Afnám zetunnar væri skiljanlegt, ef nefndin vildi taka upp rithátt eftir framburði. En þá mundi hún líka afnema ypsilon. Og hún mundi breikka sérhljóða á undan ng og nk og taka upp eitt n í stað tveggja í áherzlulausum atkvæðum, svo að dæmi séu nefnd.

Einn nefndarmanna lagði raunar til, að þetta yrði allt gert. Í þeirri skoðun hans er rökrétt samhengi, samræmd tilfærsla í átt til ritháttar eftir framburði. En hann var einn í minnihluta, enda er þjóðfélagið varla undir það búið að taka á sig slíka kollsteypu.

Tillaga meirihlutans um afnám zetunnar er hins vegar ekki í neinu samræmi við aðrar tillögur hans um framhald fyrri stafsetningarreglna. Það var því sannarlega fljótræði hjá menntamálaráðherra að knýja afnámið í gegn í ríkiskerfinu.

Alþingismenn með Sverri Hermannsson í broddi fylkingar hafa nú tekið upp vörn fyrir zetuna og hafa nokkrar vonir um, að Alþingi geti gert ráðherra afturreka með frumhlaup sitt. Vonandi tekst þeim að ná saman meirihluta um þessa vörn.

Jafnframt væri æskilegt, að þeir fengju því einnig framgengt, að zetunni yrði gert jafnhátt undir höfði í skólunum og öðrum stöfum. Mætti þá búast við, að zetan mundi eftir um það bil áratug ekki valda meiri erfiðleikum en aðrir stafir ritmálsins. Öðru vísi verður zetan ekki varin gegn árásum óvildarmanna hennar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Norska skoðunin

Vígbúnaður Sovétríkjanna er þrúgandi, segir forseti norska stórþingsins, Guttorm Hansen, sem var hér um helgina á norsk-íslenzkri ráðstefnu um öryggismál.

Viðhorf hins norska jafnaðarmanns er dæmigert fyrir raunsæi Norðmanna á þessu sviði. Þeir hafa lært af biturri reynslu í síðari heimsstyrjöldinni og eru vel á verði. Níu af hverjum tíu Norðmönnum vilja hafa her og varnir og sjö af hverjum tíu vilja vera áfram í Atlantshafsbandalaginu. Þetta gildir jafnt um unga sem gamla.

Norðmenn verja miklu fé til landvarna. Með því ímynda þeir sér ekki, að þeir geti einir hrundið sovézkri árás. En þeir telja, að norski herinn geti þvælzt fyrir, meðan aðrar þjóðir Atlantshafsbandalagsins skunda á vettvang.

Líklegast er talið, að árás á Noreg yrði samhliða aðgerðum um alla Evrópu að minnsta kosti. Þar með gætu Norðmenn ekki vænzt skjótrar aðstoðar bandalagsríkjanna í Evrópu. Hver þjóð hefði nóg að gera við varnir á sínu svæði. Aðstoðin við Noreg gæti fyrst og fremst komið frá Bandaríkjunum.

Ísland er mikilvægur áningarstaður á leiðinni milli Bandaríkjanna og Norður-Evrópu. Það gildir jafnt um flug sem siglingar, þótt ýmsar gerðir flutningavéla komist í einum áfanga yfir Atlantshafið.

Á ófriðartíma væri Ísland nauðsynleg herbækistöð að baki norsku víglínunnar. Hér væri meiri friður til að skipa liði og skipuleggja hergagnaflutninga heldur en við sjálfa víglínuna. Og héðan væri tiltölulega auðvelt að halda úti lofthernaði gegn framrás Rauða hersins á Norðurlöndum.

Norðmenn telja slíkar hugleiðingar enga óra. Þeir hafa bitra reynslu af útþenslustefnu og hernaði stórvelda. Og þeir hafa líka nærtækara vandamál en beina árás. Hinn stóraukni floti Sovétríkjanna á Norður-Atlantshafi veldur þeim áhyggjum. Þeir vilja, að sem bezt eftirlit sé haft með ferðum þessa flota.

Vegna alls þessa óttast Norðmenn nú mjög, að þeir missi Björn að baki Kára, ef Íslendingar láta varnarliðið fara úr landi eða gera það óvirkt með óhóflegri fækkun í því.

Bæði fyrri ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn í Noregi voru sammála um efni bréfs til íslenzku ríkisstjórnarinnar, þar sem lýst var áhyggjum út af þróun mála á Íslandi og varað við ábyrgðarleysi í öryggismálum.

Tekið var fram í bréfinu, að framtíð landvarna á Íslandi væri ákvörðunaratriði Íslendinga einna. Hins vegar væri ekki óeðlilegt, að Norðmenn lýstu sínum hagsmunum í málinu.

Áhugi Norðmanna stafar ekki af því, að þeir verði að taka við erlendum her, sem færi héðan. Takmarkað gagn er af aukningu herafla á litlu landsvæði. Mun mikilvægara er að tryggja baklínuna og alla aðdrætti um hana. Það eru þessi sjónarmið, sem ráða viðbrögðum Norðmanna við ráðagerðum um breytingu á íslenzkum landvörnum.

Jónas Kristjánsson

Vísir