arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Luns tókst það

Á elleftu stund hefur þorskastríðið milli Breta og Íslendinga tekið nýja og betri stefnu. Þar sem áður var engin von, er nú nokkur von. Deiluaðilar munu á nýjan leik taka upp viðræður, sem legið hafa niðri mánuðum saman.

Það eru afskipti Joseph Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins, sem valda þessari skyndilegu breytingu. Skyndiferð hans til London um helgina var hápunkturinn á sáttastarfi hans. Þá tókst honum að fá Heath, forsætisráðherra Bretlands, til að draga herskipin og dráttarbátana í hlé.

Luns hefur notið stuðnings allra ríkja bandalagsins nema Bretlands í sáttastarfi sínu. Hann hefur lagt sig allan fram í því starfi. Undir það síðasta var hann orðinn svo þreyttur á þrjózku Bretastjórnar,að hann lýsti því yfir í London, að hún stæði í vegi fyrir sáttum með því að draga ekki skip sín í hlé.

Það er athyglisvert við þróun málsins undanfarna daga, að stundum hefur munað litlu, að allt skryppi í baklás aftur. Án skyndiferðar Luns til London og sannfæringarkrafts hans í viðræðunum við Heath forsætisráðherra hefði stjórnmálasamband Íslands og Bretlands slitnað og deilan færzt á miklum mun alvarlegra stig.

Annað atvik í þessari þróun skipti líka sköpum. Í utanríkismálanefnd alþingis lögðu sjálfstæðismennirnir til, að slitum stjórnmálasambands yrði frestað í nokkra daga, meðan fyrra bréf Heaths væri kannað rækilega. Þetta fékk ekki hljómgrunn í nefndinni. En ríkisstjórnin tók góðu heilli upp sjónarmið sjálfstæðismanna og gaf frestinn, sem gerði Luns kleift að gera lokaatlögu að Heath. Ef ríkisstjórnin hefði ekki tekið hinu góða ráði,væri stjórnmálasambandið núna slitið.

Atburðarásin að undanförnu hefur verið þessi: Fyrst sendi Heath vinsamlegt en óljóst bréf, sem reyndist ekki hafa neinar tilslakanir að geyma. Út á þetta bréf var gefinn frestur, sem Luns gat notfært sér til að fá Heath til að slaka á. Eftir samtalið við Luns sendi Heath bréf til Ólafs Jóhannessonar, þar sem hann bauðst til að fara með herskipin og dráttarbátana til bráðabirgða út fyrir 50 mílurnar og bauð Ólafi einkaviðræður í London. Loks svaraði Ólafur, frestaði slitum á stjórnmálasambandi og þekktist boð Heaths um viðræður í London.

Þar með er landhelgisdeilan langt frá því að vera leyst. En þó hefur verið höggvið á harðasta hnútinn. Um sinn hafa skapazt skilyrði til nýrra viðræðna um málið. Þær viðræður geta leitt til bráðabirgðasamkomulags. En þær geta líka orðið árangurslausar og leitt til sama ófremdarástands og ríkt hefur undanfarnar vikur. Mestu máli skiptir, að tilraunin er mikils virði.

Við vitum ekki, hvort afskipti Luns hafa leitt til varanlegrar hugarfarsbreytingar hjá brezkum stjórnvöldum. Ef svo væri, ætti bráðabirgðalausn að geta fundizt, sem brúaði bilið fram til ákvörðunar hafréttarráðstefnunnar um víðáttu auðlindalögsögu. Við hljótum því öll að fagna afskiptum Luns og eftirgjöf Heaths.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Hvatning til átaka

Ýmsar athyglisverðar tillögur eru í skýrslunni um ferðamál Íslands, sem bandarískt fyrirtæki gerði á vegum þróunarsjóðs Sameinuðu þjóðanna. Þar er lagt til, að á næstu fjórum árum verði rúmlega tveimur milljörðum króna varið til að byggja upp ferðamannaþjónustu hér á landi. Verði fé þetta lagt fram af einkaaðilum, ríki og sveitarfélögum, svo og alþjóðlegum lánastofnunum.

Þetta er mikið fé, en verkefnin, sem bent er á í áætluninni, eru líka mörg og viðamikil og líkleg til að auka verulega tekjur þjóðarinnar af ferðamálum. Eitt fjárfrekasta og nauðsynlegasta verkefnið, sem bent er á, er bygging 200 herbergja hótels með ráðstefnuaðstöðu í Reykjavík. Sú bygging á að kosta rúmlega hálfan milljarð króna.

Í áætluninni er því haldið fram, að Íslendingar eigi einmitt mesta möguleika á sviði alþjóðlegra ráðstefna. Það þyki nýstárlegt og sérstætt að halda ráðstefnur á Íslandi og sjálfsagt sé fyrir okkur að stuðla að slíkri þróun. Einkum sé mikilvægt að fá þessar ráðstefnur utan mesta ferðamannatímans, og eru í áætluninni ekki talin veruleg vandkvæði á því.

Einnig er í áætluninni bent á, að erlendir ferðamenn vilji yfirleitt hafa sérbaðherbergi á hótelum. Því miður fullnægja ekki þær heimavistir skóla, sem notaðar eru fyrir sumarhótel, þessu skilyrði. Í áætluninni er hvatt til þess, að framvegis verði sérbaðherbergi á heimavistum, sem byggðar verða á þeim stöðum, þar sem von er ferðamanna. Jafnframt er lagt til, að ríkið greiði skólunum þann kostnaðarauka, sem af þessu hlýzt.

Í áætluninni er lagt til, að ríkið styrki sveitarfélög til byggingar hótela og kosti frágang tjaldstæða, hreinlætisaðstöðu og skála á mörgum ferðamannastöðum. Þrjár nýstárlegar hugmyndir eru í áætluninni. Ein er sú, að komið verði upp eftirlíkingu af gömlu, íslenzku þorpi í nágrenni Reykjavíkur og verði í þorpinu 100 herbergja gistirými fyrir ferðamenn. Er bent á þann möguleika, að þorpið verði byggt í kringum Korpúlfsstaði, og höfuðbóli Thors Jensens verði breytt í hótel. Tilgangur slíks þorps er að gera erlendum ferðamönnum Íslandssöguna áþreifanlega og lifandi.

Önnur hugmyndin er að reisa sérstaka menningarmiðstöð með jarðfræðisafni og Íslandssögusafni, veitingahúsi með íslenzkum mat, svo og upplýsinga- og ferðaskrifstofu. Í áætluninni er talið, að slík miðstöð geti stuðlað að komu ferðamanna hingað árið um kring.

Þriðja hugmyndin er að reisa fyrir rúmar 800 milljónir bað-, skíða- og heilsumiðstöð, t.d. inn af Hvalfirði. Er gert ráð fyrir 200 herbergjum í þessari miðstöð, sem væri heilsuhæli allt árið um kring, skíðahótel á veturna og almennt ferðahótel á sumrum.

Ekki verður annað séð en þessar hugmyndir séu byggðar á vönduðum rannsóknum sérfræðinga þeirra, sem áætlunina hafa samið. Hún ætti því að verða okkur hvatning til að taka til óspilltra málanna og reyna að gera eitthvað af þessum hugmyndum að veruleika, áður en langt um líður.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Bréf án innihalds

Ríkisstjórnin tók sömu afstöðu og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálanefnd, þegar hún ákvað að veita brezku stjórninni stuttan frest, áður en stjórnmálasambandi ríkjanna yrði slitið.

Hið óvænta bréf Heaths, forsætisráðherra Bretlands, gaf tilefni til slíkrar frestunar Hugsanlegt var, að í bréfinu leyndust nýjar sáttaleiðir, sem bundið gætu enda á þorskastríðið. Alténd var trúlegt, að þetta framtak Heaths bæri vott um, að hann vildi ekki ganga út á yztu nöf í nýlendustefnu brezku stjórnarinnar í landhelgismálinu.

Því miður olli bréf Heaths vonbrigðum við nánari skoðun. Ekkert nýtt kemur fram í því og engin eftirgjöf er sjáanleg. Hann heldur fast við hina gömlu stefnu, að íslendingar verði að lofa að hætta að áreita brezka togara, ef Bretar kalli heim freigátur sínar.

Í bréfinu er einnig lagt til, að Bretar dragi sjálfviljugir úr sókn á Íslandsmið. Ekki verður séð, að þetta almenna orðalag gangi á nokkurn hátt lengra en tilslakanir þær, sem brezkir samningamenn voru áður búnir að gera í viðræðum við Íslendinga í vetur sem leið.

Það virðist því jafnljóst og áður, að Heath er ekki svo annt um samkomulag í þorskastríðinu, að hann vilji gefa neitt eftir til að ná sáttum. Í bréfinu felst fyrst og fremst sýndarmennska. Ætlunin er að láta líta svo út, að brezka stjórnin sýni sáttfýsi til hins síðasta, en fái engu áorkað vegna einstefnu Íslendinga. .

Þessari skoðun til stuðnings má líka benda á, að brezku herskipin hafa haldið áfram að reyna að stofna til árekstra við íslenzku varðskipin. Ef nokkur alvara hefði verið í bréfi Heaths, hefði hann látið flotaforingja sína hætta þessum hernaðaraðgerðum, að minnsta kosti rétt á meðan íslenzk stjórnvöld væru að skoða bréfið.

Með bréfi sinu var Heath ekki að hugsa um að gera úrslitatilraun til samkomulags. Hins vegar var hann að afla sér ástæðu til að geta sagt við umheiminn: Ég gerði mitt bezta. Og þetta hefur hann sennilega sagt við Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins, sem sótti hann heim í gær til að reyna að hafa vit fyrir honum.

Í rauninni er bréf Heaths til þess fallið að hleypa meiri hörku í deiluna en orðið er. Það sýnir, að hann kærir sig kollóttan um slit á stjórnmálasambandi ríkjanna og er aðeins að gæta þess að hafa sín gögn í lagi. Annars hefði hann sett út einhverja spotta í bréfinu og bannað ásiglingar meðan Íslendingar væru að grípa í þessa spotta.

Hinn litli áhugi Heaths á framhaldi stjórnmálasambands ríkjanna er merki um að landhelgisdeilan er komin á ákaflega alvarlegt stig. Enginn vonarneisti er sjáanlegur. Við verðum að vísu að nota frestinn fram að slitum til að hlusta á það, sem brezki sendiherrann hefur að segja. En því miður þarf ekki svartsýni til að spá því, að hann hafi ekkert efnislegt að segja.

Þessi hörmulega þróun er en ein sönnun þess, að við verðum að leggja ofurkapp á undirbúning hafréttarráðstefnunnar og reyna að flýta fyrir því, að við fáum undanþágulausa 200 mílna landhelgi án viðræðna og samninga við óforbetranlega þöngulhausa.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Búktalstilraun kommissara

Hinir pólitísku kommissarar í útvarpsráði eru stöðugt að færa sig upp á skaftið. Þeir gera harða hríð að starfsmönnum stofnunarinnar fyrir meint frávik frá því, sem meirihluti útvarpsráðs telur rétta pólitíska línu. Síðustu atburðir benda til þess, að ráðið hyggist með góðu eða illu stunda búktal í gegnum fréttamenn útvarps og sjónvarps.

Þessi aukna afskiptasemi gerir vitanlega vinnuskilyrðin á fréttastofunum óbærileg. Fréttamenn kvarta yfir stöðugum flaumi tilskipana frá útvarpsráði. Þeim finnst, að þeir geti ekki lengur starfað í samræmi við eigin samvizku. Þeir geta ekki lengur staðið vörð um frjálsa fjölmiðlun, ef útvarpsráð heldur áfram að herða ritskoðunarstefnu sína.

Þess vegna risu allir fréttamennirnir upp utan einn og mótmæltu síðustu tilraun útvarpsráðs til að hræða þá til hlýðni. Þeir eiga virðingu skilið fyrir einbeitni sína. Án slíkrar samstöðu um verndun frjálsrar fjölmiðlunar er voðinn vís.

Tilefnið var óvenju gróft. Útvarpsráð hafði komið á framfæri við fjölmiðla órökstuddum dylgjum um rangar frásagnir fréttamanna af byltingunni í Chile. Þessi aðferð til nöldurs er ný af nálinni og bendir til þess, að ráðið hafi ætlað að hræða fréttamennina til hlýðni.

Allir yfirmenn stofnunarinnar standa með fréttamönnunum í þessu máli og hafa sent útvarpsráði yfirlýsingu um það efni. Þessi óhlýðni æsti upp kommissarana í ráðinu, svo að þeir fóru að hafa í hótunum á fundi ráðsins. Eitthvað mikið hefur gengið á, úr því að annar eins geðprýðismaður og útvarpsstjórinn gengur út af fundi ráðsins með nánustu samstarfsmönnum sínum.

Meirihluti útvarpsráðs hyggst breyta þjóðfélaginu og kann sér ekki hóf í þeirri viðleitni. Þetta er gamla sagan, þegar pólitískir ofsatrúarmenn komast til áhrifa. Í útvarpsráði þykjast þeir vita allt betur en fagmennirnir og eru óhræddir við að gera fréttastofurnar óstarfhæfar, ef það þjónar pólitískum tilgangi þeirra.

Fréttamaður getur ekki tekið fjarstýringu af þessu tagi. Hann verður sjálfur að trúa því, að vinnubrögð hans séu heiðarleg og réttlát. Sé hann látinn vinna á þann hátt, að það stríðir gegn samvizku hans, er búið að eyðileggja hann sem fréttamann. Meirihluti útvarpsráðs má ekki komast upp men slíkt.

Æskilegasta lausn málsins er, að formaður útvarpsráðs, höfuðsmaður kommissaranna, segi af sér. En það fæst hann vitanlega ekki til að gera, meðan niðurrifsstarfi meirihlutans er ólokið. Önnur lausn gæti falizt í því, að ráðið fengi sjálft að annast leiðréttinga- og athugasemdaþátt á góðum tíma í dagskránni, til mótvægis við heiðarleg vinnubrögð fréttamannanna.

Allir þeir, sem unna frjálsri fjölmiðlun og telja hana nauðsynlega í lýðræðislegu þjóðfélagi, verða nú sem einn maður að styðja við bak fréttamanna og yfirmanna útvarps og sjónvarps, og reyna þannig að stuðla að því, að búktalstilraunir hins volduga útvarpsráðs mistakist. Nú ríður á, að kommissararnir taki ekki öll völd í þessari mikilvægu stofnun frjálsrar fjölmiðlunar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Mest eða bezt?

Oft reynist mönnum erfitt að gera greinarmun á því, sem mest er, og því, sem bezt er. Ofát er algengur kvilli og ekki eingöngu í mataræði. Hér á Íslandi rata menn ekki alltaf á meðalhófið, svo sem ýmis dæmi sýna.

Gott er að endurnýja fiskiskipaflotann smám saman á löngu árabili og nota tækifærið til að afla nýrrar skipagerðar, skuttogara. En það kann ekki góðri lukku að stýra að kaupa á einu bretti marga tugi skuttogara, sem alls ekki bera sig, og leggja jafnframt tiltölulega nýlegum aflaskipum.

Eitt nýjasta æði Íslendinga eru tízkuverzlanirnar , sem skjóta upp kollinum á öðru hverju götuhorni. Þær fyrstu kunna að hafa gengið vel, en hætt er við, að margar hinna nýju verzlana lúti í lægra haldi í ofkeyrðri samkeppni. Við þekkjum mörg dæmi um slíkar öldur, sem hafa risið og hnigið í ýmsum greinum verzlunar.

Einstaklingar reisa sér hurðarás um öxl í byggingu íbúða, bílakaupum og ferðalögum til útlanda. Allt stafar þetta sumpart af því, að menn gera ekki greinarmun á því, sem mest er, og því, sem bezt er. Því meira, því betra, hugsa menn.

Að undanförnu hefur nokkuð verið varað við óhóflegu offorsi í ferðamálunum. Bent hefur verið á, að viðleitnin við að fá sem flesta ferðamenn hingað til lands geti haft slæmar afleiðingar frá sjónarmiði náttúruverndar og einnig frá sjónarmiði lífsgæða þjóðarinnar.

Bandarískt fyrirtæki hefur nú með aðstoð íslenzkra sérfræðinga tekið saman ferðamálaáætlun fyrir Ísland á vegum þróunarsjóðs Sameinuðu þjóðanna. Þessi áætlun er einkum athyglisverð fyrir það, að hún tekur fullt tillit til þess sjónarmiðs, að varlega skuli fara í sakirnar.

Markmið áætlunarinnar var ekki að finna leiðir til sem mestrar fjölgunar erlendra ferðamanna á Íslandi. Markmiðið var að finna leiðir til hóflegrar fjölgunar þeirra. Og áætlunin gerir ekki ráð fyrir, að áherzla verði lögð á að auka ferðamannastrauminn á hávertíðinni, sumrinu. Hún gerir hins vegar ráð fyrir lengingu ferðamannatímans yfir á vor og haust.

Áætlunin hafnar í bili draumsýnum um, að Ísland geti í bráð orðið alþjóðlegt skíðaland. Hún segir, að samkeppnin við hin grónu skíðalönd muni reynast okkur of hörð. Hún varar líka við því, að treyst sé um of á laxveiðar sem agn fyrir ferðamenn. Hún telur meiri möguleika á aukinni silungsveiði og sjóstangaveiði fyrir erlenda ferðamenn, bæði vegna rýmri markaðar og lengra veiðitímabils.

Ferðamálasérfræðingarnir, sem sömdu áætlunina, telja möguleikana vera vænlegasta í alþjóðlegum fundum og ráðstefnum, sem haldnar yrðu utan aðalferðatímans. Vilja þeir fjölga ráðstefnugestum úr 2.700 árið 1972 í 10.000 árið 1980. Þetta er rán efa skynsamlegasta leiðin til að auka tekjur af erlendum ferðamönnum.

Ferðamannastraumurinn hefur aukizt um 16-17% á ári síðasta áratuginn, 1961-1971. Áætlunin gerir ráð fyrir, að hæfileg aukning fram til 1980 verði nokkru minni, eða 12%, og enn minni áratuginn þar á eftir, eða 8%. Þetta eru tiltölulega hófsamlegar tölur, sem benda til þess, að höfundar áætlunarinnar kunni að gera greinarmun á því, sem mest er, og því, sem bezt er.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þjónustan sem gleymdist

Póstþjónustan hefur lengi verið hornreka hjá Pósti og síma. Velflestir yfirmenn stofnunarinnar eru símamenn, sem fyrst og fremst hafa áhuga á framförum í símamálum. Þeir hafa náð góðum árangri á því sviði svo sem sjálfvirka kerfið ber vitni um. En póstmálin hafa setið á hakanum, þótt á því sviði sé um augljóst neyðarástand að ræða.

Vísir gerði fyrir tveimur árum könnun á því, hve lengi póstur væri í ferðum hér á landi. Kom þá í ljós næsta ævintýralegur hægagangur. Póstur var almennt óþarflega lengi á leiðinni. Algengt var, að hann væri heila viku að komast það, sem ekki ætti að taka hann nema einn dag, ef kerfið væri í fullkomnu lagi.

Flest bendir til þess, að ástandið hafi ekki batn að mikið á þessum tveimur árum. Póstmenn komu saman fyrir nokkrum dögum og ályktuðu, að í póstþjónustunni ríkti ófremdarástand. Vildu þeir láta endurnýja kerfið frá grunni. Vonandi tala þeir ekki fyrir daufum eyrum ráðamanna.

Lélegar samgöngur eru engin skýring á neyðarástandinu. Seinagangurinn er stundum mestur, þar sem samgöngurnar eru beztar, svo sem milli Reykjavíkur og Kópavogs. Og úti um hinar dreifðu byggðir eru samgöngur orðnar miklum mun örari og öruggari en var fyrir einum áratug.

Sú breyting til bóta virðist ekki hafa verkað á kerfi póstþjónustunnar að neinu verulegu ráði. Á þessu sviði er greinilega mikið verk að vinna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Okkar óþörfu ýkjur

Allir íslenzku fjölmiðlarnir nema Vísir segja, að kvikmyndirnar af árekstrum brezkra herskipa og íslenzkra varðskipa sýni, að brezku skipin hafi siglt á hin íslenzku. Þessi óskhyggja er ekki í nægilegu samræmi við raunveruleikann. Það, sem brezku herskipin gera, er að sigla fyrir íslenzku varðskipin og valda þar með árekstri.

Sök brezku herskipanna er ekki minni fyrir það, að þau sigla ekki beinlínis á íslenzku varðskipin. Tilgangurinn er hinn sami, hvort sem um

beina eða óbeina ásiglingu er að ræða. Við gerum ekki greinarmun á beinni og óbeinni ásiglingu, þegar við segjum upp stjórnmálasambandi við Bretland. Við höfum fengið sannanir fyrir því, að brezku herskipin valda árekstrunum, og það nægir okkur.

Við þurfum því ekki að hagræða sannleikanum og segja Bretana hafa siglt á. Sá, sem hefur góðan málstað, þarf ekki á slíku að halda. Ýktar fullyrðingar um ásiglingar herskipanna gefa brezku stjórninni tækifæri til að halda uppi þeirri einföldu og auðveldu vörn í málinu, að kvikmyndirnar sýni einmitt hið gagnstæða, að varðskipin sigli á herskipin.

Við skulum því hætta að láta hlaupa með okkur í gönur og halda okkur eingöngu við það, sem kvikmyndirnar sanna, að brezku skipin valda árekstrunum, þótt þau sigli ekki beinlínis á. Sannleikurinn er nefnilega sagna beztur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Heimskan er hershöfðingi

Heimskan er lífseigur fugl, sem skýtur upp kollinum á ótrúlegustu og hæstu stöðum. Brezkir embættismenn þykjast nú núa saman höndum af ánægju yfir því, að Íslendingar segi upp stjórnmálasambandi við Breta. Þeir segja Íslendinga munu tapa meira á því. Mikið óskaplega geta þessir menn verið skammsýnir, svo sem öll meðferð landhelgismálsins sýnir.

Auðvitað hafa Bretar sára þörf fyrir að koma sér sjálfir upp 200 mílna auðlindalandhelgi. Þeim væri nær að sinna slíku lífshagsmunamáli en að gera sig að glæpamönnum hér norður í höfum. Í atkvæðagreiðslu á hafréttarráðstefnunni á næsta ári mun koma fram, að rúmlega tveir þriðju hlutar ríkja heims fylgja 200 mílna auðlindalandhelgi. Eftir það er tilgangslítið fyrir Breta að vera í nýlenduveldisleik á Íslandsmiðum.

Brezk flotayfirvöld og stjórnvöld hafa hagað sér eins og skepnur í landhelgismálinu. Mælirinn er löngu fullur. Við slítum nú stjórnmálasambandi við brezk stjórnvöld, ekki til að hefna okkar á efnahagslegu sviði, heldur til að sýna þeim og umheiminum fyrirlitningu okkar á framferði þeirra. Um leið gefum við til kynna, að leiðum til samkomulags í fiskveiðideilunni hefur endanlega verið lokað.

Við skulum svo leyfa sögunni að upplýsa, hvaða árangri Bretar munu ná með stríðsleik sínum á Íslandsmiðum. Ætli niðurstaðan verði ekki sú, að þeim hefði verið nær að semja friðsamlega í tæka tíð. Þá hefðu þeir átt kost á margvíslegum undanþágum. En heimskan ríður ekki við einteyming. Hún drottnar í stjórnarráðum og ríkisstjórnum sem annars staðar. Hún er eins konar Haig hershöfðingi í landhelgisstríði Breta.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ólíkt hafast þeir að

Landhelgisdeila okkar við Breta og Vestur-Þjóðverja hefur tekið tvær ólíkar stefnur. Gagnvart Bretum fer deilan sífellt harðnandi og möguleikar á samkomulagi verða sífellt fjarlægari. Deilan við Vestur-Þjóðverja þokast hins vegar smám saman í átt til samkomulags.

Aðalsamningamaður Þjóðverja, Hans Apel aðstoðarráðherra, hefur gefið tímamótayfirlýsingar í leiðara, sem hann skrifaði í eitt dagblað jafnaðarmanna í Þýzkalandi. Þar leggur hann áherzlu á, að Þjóðverjar reyni að ná samningum við Íslendinga, áður en deilan verði að alþjóðlegu stórmáli.

Apel varar við hinum útbreidda hugsunarhætti meðal andstæðinga Íslendinga í deilunni, að ekki megi semja, vegna þess að útfærsla Íslendinga sé einhliða og ólögleg. Hann segir stjórnmálamenn verða að hafa víðari sjóndeildarhring, kunna að taka staðreyndum og hindra, að landhelgisdeilan snúist upp í stórmál á alþjóðavettvangi.

Apel viðurkennir hreinskilnislega, að Þjóðverjar verði að draga úr sókn sinni á Íslandsmið, fækka skipum sínum og veiða utan íslenzkra bannsvæða. Og hann er nógu víðsýnn til að taka sérstaklega fram, að þennan mun megi bæta upp með því að kaupa meiri fisk en áður af Íslendingum. Svo virðist sem hann vilji jafnvel gera slík fiskkaup að einu atriði væntanlegs samkomulags.

Auðvitað er þetta sjónarmið nútímans. Þjóðverjar eiga ekki að vera að vasast í taprekstri á útgerð, þegar þeir hafa miklu betri tekjur af öðrum atvinnuvegum. Þjóðir verða að sérhæfa sig í atvinnugreinum, svo að rekstrarhagkvæmnin verði meiri. Apel sér, að Íslendingar kunna að reka útgerð með árangri. Og því þá ekki að kaupa fiskinn af Íslendingum. Þjóðverjar hafa nægar vörur til að selja hingað í staðinn.

Ef til vill er grein Apels merki um, að þýzk stjórnvöld hafi komizt að raun um, að þýzkir og íslenzkir þjóðarhagsmunir fari saman og séu andstæðir hagsmunum nokkurra þýzkra útgerðarmanna. Ef svo er, ættu viðræðurnar í október að geta leitt til samkomulags í deilunni. Íslendingar munu fyrir sitt leyti gera sitt bezta til að svo geti orðið.

Brezki íhaldsþingmaðurinn Laurence Reed hefur ekki sama hljómgrunn hjá stjórnvöldum síns heimalands, þegar hann segir Breta verða að vægja í landhelgisdeilunni, þar sem þjóðarhagsmunir beggja fari saman. Það er sorglegt, að brezka stjórnin skuli ekki átta sig á, að hagkvæmara er fyrir Breta að taka sjálfir upp 200 mílna landhelgi en standa í illdeilum við Íslendinga.

Brezka stjórnin herðir í þess stað deiluna stig af stigi. Hún hagar sér eins og hún eigi í styrjöld. Hún lætur skip sín valda árekstrum við íslenzku varðskipin og þykist svo vera blásaklaus. Þetta framferði er svo alvarlegt, að frekari viðræður milli Breta og Íslendinga eru útilokaðar. Þar á ofan hefur brezka stjórnin með þessu gert íslenzkum stjórnvöldum ókleift að standa við fyrri tilboð sín gagnvart brezku samningamönnunum. Íslendingar eru ekki lengur til viðtals um tilslakanir og undanþágur fyrir brezka togara.

Jónas Kristjánsson

Vísir