arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Fáránlegt tilboð.

Roy Hattersley var ekki sendur til Íslands til að leysa landhelgisdeilu Breta og Íslendinga, heldur í því skyni að búa til vandamál. Dæmigert fyrir alla framgöngu hans var, að hann skyldi rjúka upp frá borðum í uppgerðarfússi, þegar brezka sendiráðið flutti honum lygasögur um átök varðskips og togara á Íslandsmiðum.

Hingað til lands kom hann með þá fáránlegu tillögu, að Bretar fengju að veiða 110.000 tonn á ári á Íslandsmiðum. Þessi tillaga felur í sér aðeins 20.000 tonna samdrátt á afla, en hvorki meira né minna en 200.000 tonna samdrátt á afla Íslendinga. Svona tillaga sýnir, að brezka ríkisstjórnin hefur á þessu stigi málsins ekki áhuga á samkomulagi.

Þegar brezkir og íslenzkir ráðherrar hittust síðast í London, var hin “svarta skýrsla” íslenzkra fiskifræðinga eitt helzta umræðuefnið. Sú skýrsla fjallar um, hve nauðsynlegt sé að draga verulega úr veiðum á Íslandsmiðum, svo að fiskistofnarnir fái að rétta við á nýjan leík. Á ráðherrafundinum var ákveðið, að brezkir og íslenzkir fiskifræðingar tækju þessa skýrslu til umræðu.

Skemmst er frá þvi að segja, að brezku fiskifræðingarnir féllust í öllum helztu atriðum á niðurstöður íslenzku starfsbræðranna. Töldu þeir þó, að við Ísland mætti á næsta ári veiða 265.000 tonn af þorski í stað 210.000 tonna, sem var tillaga íslenzku fiskifræðinganna. Á þessum sjónarmiðum er sáralítill munur.

Íslendingar höfðu ástæðu til að vona, að brezka stjórnin hefði tekið eitthvert mark á þessari skoðun sérfræðinganna, er hún hafði frumkvæði að komu Hattersleys til Íslands. En hann flutti ekki með sér neinn skilning á vísindalegum vinnubrögðum og var eins og nýlendumálaráðherra frá nitjándu öld.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Fyrir salti í grautinn.

Seðlabankinn hefur nú til bráðabirgða bjargað íslenzka þjóðarbúinu frá gjaldþroti. Hefur bankinn í því skyni tekið erlent skyndilán, sem nemur hvorki meira né minna en 7500 milljónum íslenzkra króna. Er þetta mesta lán, sem íslenzkir aðilar hafa tekið.

Seðlabankinn getur tekið þessa upphæð út eftir þörfum á næstu þremur árum og á síðan að endurgreiða hana á næstu þremur árum. Þessu fé á ekki að verja til uppbyggingar, heldur eingöngu til að laga greiðslustöðu þjóðarbúsins út á vlð.

Á knattspyrnumáli heitir þetta að bjarga í horn. Aðgerðin var nauðsynleg til þess, að Íslendingar geti á næstunni staðið við skuldbindingar sínar erlendis og glati ekki lánstrausti sínu. Jafnframt gefur hún stjórnvöldum svigrúm til að taka sig á í fjármálum sínum og þjóðarinnar.

En Seðlabankinn sparar heldur ekki yfirlýsingarnar um, að þetta fé sé ekki útvegað til að gefa stjórnvöldum tækifæri til áframhaldandi óráðsíu í fjármálum. Bankinn segir lánið útvegað “í trausti þess, að íslenzk stjórnvöld láti einskis ófreistað til þess að standa við þessar og aðrar skuldbindingar”.

Í greinargerð bankans fyrir lántökunni er vikið að óhagstæðum ytri skilyrðum, sem eiga þátt í fjárhagsvanda þjóðarinnar. En bankinn lýsir ekki síður sök á hendur stjórnvöldum fyrir sleifarlag í stjórn efnahagsmála og fjármála:

“Sá fjárhagsvandi, sem nú er brýnast að leysa, er hinn mikli halli, sem enn er á ríkisfjármálunum. Hefur greiðsluhalli ríkissjóðs átt verulegan þátt í því að veikja stöðu þjóðarbúsins út á við á undanförnum tveimur árum.”

Í greinargerðinni segir, að fjárlög næsta árs verði að afgreiða hallalaust og auk þess verði að gera ráð fyrir eðlilegum niðurgreiðslum skulda ríkisins víð Seðlabankann, sem hafa á þessu ári aukizt um 3500 milljónir króna. Siðan segir:

“Þessu markmiði verður að ná, enda er óhugsandi, að Seðlabankinn geti fjármagnað frekari hallarekstur ríkissjóðs.”

Í greinargerðinni er einnig bent á, hve óhóflega ríkisvaldið hefur seilzt til fjár fyrir ýmsa sjóði á þess vegum: “Önnur orsök jafnvægisleysis á þessu ári hefur verið ör útlánaaukning fjárfestingarlánasjóða og mikil aukning opinberra framkvæmda, sem fjármagnaðar hafa verið með erlendu lánsfé.”

Enn áminnir Seðlabankinn ríkisstjórn og Alþingi: “Við núverandi efnahagsaðstæður ætti fyrst og fremst að reyna að ná jafnvægi með aðhaldi í opinberum útgjöldum og fjárfestingu, svo að nauðsynlegar aðhaldsaðgerðir þurfi ekki að bitna á greiðslustöðu framleiðsluatvinnuveganna”

Skoðanir Seðlabankans fara alveg saman við þá gagnrýni, sem haldið hefur verið uppi í leiðurum Dagblaðsins að undanförnu á hendur ríkisstjórn og Alþingi fyrir gegndarlaust óhóf í fjármálum ríkis og þjóðar. Þetta óhóf hefur nú leitt til þess, að þjóðin þarf nú að taka 7500 milljón króna skyndilán fyrir salti í grautinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Opinber verðmyndun.

Efnahagslífið á Íslandi er verulega frábrugðið efnahagslífi annarra ríkja Vestur-Evrópu. Það er meira eða minna úr tengslum við markaðslögmál. Verðmyndun hér á landi er að verulegu leyti ákveðin með opinberum aðgerðum, svo sem millifærslum, verðlagsnefndum, niðurgreiðslum, uppbótum og pólitískri lánafyrirgreiðslu.

Landbúnaðurinn er hér lokaður og einokaður markaður. Sérstakar stofnanir reikna rekstrarkostnað vinnslustöðva landbúnaðarins og tekjuþörf ímyndaðs bónda á ímynduðu búi. Verð Iandbúnaðarafurða ræðst nokkurn veginn sjálfkrafa eftir þessum útreikningum. Það verð er gersamlega úr samhengi við hliðstætt verð i nágrannalöndunum og á alþjóðlegum markaði.

Sjávarútvegurinn sætir alþjóðlegu markaðsverði, en fær ekki að njóta árangurs erfiðis síns, ef vel gengur. Með röngu gengi er afrakstrinum dreift út í þjóðfélagið í heild. Síðan taka opinberar stofnanir að reikna afkomu fiskiðju og útgerðar, svo að unnt sé að haga fiskverði, gengi og sjóðamillifærslum á þann hátt, að meðalfyrírtæki í þessum greinum komi út á sléttu. Þannig er sjávarútvegurinn slitinn úr tengslum við markaðslögmálin, þótt endanleg sala afurða hans sé á alþjóðlegum markaði.

Byggingaiðnaðurinn er sjálfverndaður vegna einangrunar landsins og skorts á erlendri samkeppni. Verðlag hans er ákveðið i samningum sveina og meistara, sem báðir hafa hag af hækkun byggingakostnaðar. Þetta verðlag hefur síðan veruleg áhrif út á við vegna mikilvægis vísitölu byggingakostnaðar í verðmyndunarkerfinu.

Iðnaðurinn er í nánustu tengslunum við markaðslögmál. Hann keppir við innflutning og reynir einnig að framleiða fyrir erlendan markað. En hin ranga gengisskráning hefur svipuð áhrif í iðnaði og hún hefur í sjávarútvegi. Hún veldur þvi, að ógerningur er að komast að því, hve arðbær og þjóðhagslega hagkvæmur iðnaðurinn er.

Rikisbáknið, viðamesti atvinnuvegur landsins, er svo alveg utan markaða. Verðlag þjónustu ríkisins hækkar i samræmi við meira eða minna ímyndaðar þarfir stofnana þess. Enginn sparnaðarhvati er í ríkiskerfinu, eins og kemur bezt í ljós af því, að útilokað er að skera niður fjárlög, þótt um það séu teknar pólitískar ákvarðanir. Ríkisbáknið þenst út með sjálfvirkum hætti.

Í þessu undarlega efnahagslífi er engin leið að átta sig á, hvar starfskraftar og fjármagn ná beztum árangri. Engin leið er að beina orku og peningum þjóðarinnar að þeirri starfsemi, sem gefur beztan arð, bezt lífskjör og mesta skatta. Þar sem markaðslögmálum er lítt eða ekki beitt, er útilokað að finna, hvar hagkvæmni er og hvar hún er ekki.

Hér á landi koma opinberar og hálfopinberar aðgerðir embættismanna og stjórnmálamanna í staðinn fyrir markaðslögmálin. Þorrinn af fjárfestingarfé þjóðarinnar er tekinn af almennum markaði og látinn í pólitíska sjóði. Verðlag er ákveðið með rangri gengisskráningu, millifærslum, verðlagsnefndum, niðurgreiðslum og uppbótum.

Og svo erum við að furða okkur á verðbólgu og efnahagserfiðleikum!

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Tilfærslukerfin blífa.

Gamansamir menn segja, að nú sé verið að reikna, hvort betra sé að fara út- og suðurfærsluleiðina eða norður- og niðurfærsluleiðina. Slíkir brandarar eru vel viðeigandi í þjóðfélagi, þar sem flest vandamál efnahagslífsins eru leyst til bráðabirgða með tilfærslum.

Menn muna, hvernig næstsíðasta ríkisstjórn þurfti einu sinni síðla á ferli sínum að velja milli svonefndrar uppfærsluleiðar, niðurfærsluleiðar og millifærsluleiðar. Að baki þessara nafngifta liggur sú dapurlega staðreynd, að efnahagslífið er í stórum dráttum orðið að bókfærslukerfi hjá hinu opinbera.

Hér ríkir tiltölulega fullkomin jafnaðarstefna í efnahagslífinu. Ríkið hefur tekið að sér að sjá um atvinnuvegina og flestir virðast ætlast til, að svo sé. Þetta leiðir til þess, að haldið er uppi framleiðslu í úreltum og dýrum atvinnuvegum, sem ekki eru til þess fallnir að standa undir góðum lífskjörum. Í staðinn er hagvaxtar- og lífskjaragreinum haldið niðri.

Ofnýting margvíslegra tilfærslukerfa í hálfa öld hefur komið efnahagslífinu í slíka bókhaldsflækju, að útilokað er orðið að meta raunverulegt gildi einstakra þátta atvinnulífsins. Ekki er unnt að bera saman afköst og fyrirhöfn hliðstæðra innlendra og erlendra atvinnugreina. Því síður er hægt að haga hinum ytri aðbúnaði atvinnulífsins á þann veg, að hagkvæmustu greinarnar eflist á kostnað þeirra, sem óhagkvæmastar eru.

Í þessu jafnaðarkerfi er stefnt að því, að út komi á núlli rekstur sem flestra þátta atvinnulífsins. Í þvi skyni er beitt margvíslegum tilfærslum, svo sem of háu gengi, sjóðakerfí, millifærslum, niðurgreiðslum, uppbótum og lánakjörum. Að svo miklu leyti sem þetta dugir ekki kemur ríkissjóður sjálfur til skjalanna með því að auka skuld sína víð Seðlabankann og magna þannig verðbólguna.

Engum virðist nú detta í hug önnur lausn á núverandi efnahagsvanda en sú að fylgja einhverri hinna gamalkunnu bókhaldsaðferða. Að vísu hefur ein leiðin, svonefnd uppfærsluleið, sem áður var einfaldlega kölluð gengislækkun, verið farin svo oft, að hana má ekkí lengur neína. Mest gamna menn sér við möguleika á niðurfærsluleið, sem líka verkar eins og gengislækkun, en hefur verið svo sjaldan notuð, að hún er ekki eins óvinsæl um þessar mundir.

Tilfærslukerfin hafa í hálfa öld dregið verulega úr hagvexti hér á landi og eiga mikinn þátt í því, að Íslendingar verða að vinna óhóflega langan vinnudag til að komast í lífskjörum í samjöfnuð við nágrannaþjóðirnar. Þetta gildir meira að segja um starfsfólk i fiskveiðum og fiskvinnslu, sem löngum hefur haldið uppi þjóðarbúinu. Tilfærslukerfin hafa nefnilega um langan aldur stefnt starfskröftum og fjármagni i rangar áttir.

Vegna alls þessa er ekki nema sanngjarnt að tala um val milli út- og suðurfærsluleiðar annars vegar og norður- og niðurfærsluleiðar hins vegar. Öll þessi bókfærslukerfi hins opinbera eru rangfærsluleiðir, sem hindra þjóðarskútuna í að sigla á fullum dampi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Byrjið að afla trausts.

Vantraust fólksins á kjörnum fulltrúum þess og stofnunum lýðræðisins hefur aukizt á undanförnum árum. Þessi þróun er mjög hættuleg, því að lýðræði er, þrátt fyrir spillingu og vangetu, langskásta þjóðskipulag, sem þekkist í sögunni.

Vandamálið er ekki hjá efagjörnum almenningi né þeim, sem flytja fréttir af ástandinu og verða þannig til að auka vantraustið enn. Vandamálið er hjá stjórnmálamönnum og embættismönnum, sem með gerðum sínum eða aðgerðaleysi eiga vantraust skilið.

Alþingismenn verða að sýna, að þeir séu ekki að eyða tíma sinum í fánýtt þras, meðan Róm brennur. Almenningur er farinn að Iíta á Alþingi sem eins konar hallargarð, þar sem daglega séu haldnar burtreiðar, – þar sem miðaldariddararnir leiki sér án vitundar um það, sem er að gerast utan hallarveggjanna.

Það fer ákaflega í taugar fólks að fá ekki að vita sannleikann um ástandið í efnahagsmálunum. Menn vilja ekki láta segja sér, að hallinn á ríkisbúskapnum verði tæplega l,3 milljarðar á árinu, þegar síðan kemur í ljós tveimur til þremur vikum síðar, að hann er að verða 4 milljarðar á árinu.

Menn súpa hveljur, þegar allt í einu kemur í ljós, að skuldir ríkisins við Seðlabankann hafa aukizt um tvo milljarða í október einum saman og eru orðnar hvorki meira né minna en átta milljarðar. Þessar tölur eru ekki aðeins óheyrilega háar, heldur benda einnig til þess, að fjármál íslenzka ríkisins séu komin í öngþveiti.

Ljóst er orðið, að niðurskurður sá, sem ráðgerður var í fyrravetur, hefur farið út um þúfur. Ríkissjóður er orðinn að sjúklingi, sem þjóðarbúið stendur engan veginn undir. Hvergi virðist vera unnt að bremsa í útgjöldum, þótt allir prediki hver um annan þveran um hina brýnu nauðsyn þess.

Þegar fulltrúar Alþjóða gjaldeyrissjóðsins voru hér á landi fyrir mánuði, var þeim sagt, örugglega í góðri trú, að hallinn á ríkisbúskapnum yrði rúmlega milljarður á þessu ári. Þeir voru að vonum sáróánægðir með það og töldu Ísland ekki geta slegið meiri lán erlendis fyrr en úr þessu hefði verið bætt.

Hvað segja svo þessir lánardrottnar okkar, þegar skyndilega kemur í ljós, að hallinn á ríkisbúskapnum er að verða fjórir milljarðar á árinu? Er ekki öruggt, að lánstrausti þjóðarinnar hefur verið stefnt í óbætanlegan voða með því að láta reka svona á reiðanum?

Nauðsynlegt er, að upplýst verði til hlítar, hvernig skuld ríkissjóðs við Seðlabankann fær að aukast um tvo milljarða á einum mánuði og hvernig það virðist koma embættismönnum og stjórnmálamönnum á óvart, að halli ríkissjóðs er að verða fjórir milljarðar. Ennfremur er nauðsynlegt, að alþingismenn fari að átta sig á, að alvara er á ferðum í fjármálum ríkis og þjóðar. Nú er kominn tími til að byrja að vinna fyrir nýju trausti þjóðarinnar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Spurning um kjark.

Stundum kemur að því, að íslenzkar ríkisstjórnir verða að sýna kjark í hagstjórn sinni. Verðbólgan og önnur ósköp efnahagslífsins leiða reglubundið til þess, að bráðabirgðaaðgerðir duga ekki lengur. Þegar lyfjagjafir millifærsluleiða eru hættar að verka, verða menn að horfast í augu við, að uppskurður er nauðsynlegur.

Þetta gerðist á árunum um 1900, þegar takmörkuð fríverzlun leysti gamla haftakerfið af hólmi. Miklar gengislækkanir voru þáttur í uppskurðinum og leiddu til töluverðrar en tímabundinnar kjaraskerðingar. Þegar frá leið, olli þessi uppskurður mikilli velmegun almennings og atvinnulífs, sem entist langt fram eftir áratuginum.

Á árunum um 1967 varð aftur að skera upp efnahagslífið. Eins og venjulega voru gengislækkanir liðir í uppskurðinum og ollu eins og venjulega tímabundinni kjaraskerðingu. Þar við bættist tilfinnanlegt en tímabundið atvinnuleysi. En þegar frá leið olli þessi uppskurður nýrri skriðu velmegunar almennings og atvinnulífs.

Í fyrra stóðu menn svo andspænis því, að enn var þörf á uppskurði. En þáverandi ríkisstjórn var veik og hrökklaðist frá. Og nýja ríkisstjórnin treysti sér ekki til neinnar harðneskju, hvorki þá né nú á þessu ári. Á meðan hafa vandamálin magnazt og ýmsar undankomuleiðir lyfjagjafar gengið til þurrðar.

Ríkisstjórnin hefur sér það til málsbóta, að hinar tiltölulega mildu aðgerðir hennar hafa ekki framkallað neitt atvinnuleysi og að verkföll hafa ekki verið tíð á valdaskeiði hennar. Hún hefur reynt að fara með löndum og halda frið við þrýstihópana. Hún beið eftir betri tíð í viðskiptum þjóðarinnar við umheiminn. Á meðan kláraðist gjaldeyrisvarasjóðurinn og erlendir lánamöguleikar voru gernýttir.

Nú eru slíkar undankomuleiðir á þrotum og vandinn meiri en áður. Ekki er ljóst, hvað ríkisstjórnin tekur til bragðs. Hún hefur að ýmsu leyti óvenju fast bundnar hendur, einkum vegna spennunnar milli stjórnmálaflokkanna tveggja, sem að henni standa.

Varla kallar hún á Jónas Haralz bankastjóra sér til bjargar, því að margir forustumenn Framsóknarflokksins hafa hina mestu óbeit á kenningum hans. Varla verður gengislækkun lykill að gerðum hennar, því að orðið gengislækkun er hálfgert bannorð. Ástandið á vafalaust eftir að versna enn, áður en ríkisstjórnin treystir sér til að hugleiða gengislækkun í alvöru.

Ríkisstjórnin hefur misst af ágætu tækifæri, sem hún hafði, þegar fjárlagafrumvarpið var í smíðum. Ef frumvarpið hefði lækkað nokkuð í hlutfalli við þjóðarframleiðslu, væri aðstaða hennar mun betri. Hún hefði þá gengið á undan öðrum með góðu fordæmi. Og hún hefði þá létt byrðum af almenningi og atvinnulífi, sem bera ríkisbáknið á herðum sínum.

Kröfugerð þrýstihópa hefur verið mögnuð að undanförnu. Menn loka augunum fyrir staðreyndum og hver heimtar sína Borgarfjarðarbrú. Ríkisstjórnin mun ekki ráða við neitt, ef hún hyggst halda frið við þrýstihópana. Nú verður hún að sýna kjark og hann meira en lítinn.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Ævintýri Inúka.

Ævintýrið um kolbítinn, sem eignaðist konungsríkið, er til í óteljandi myndum í þjóðsögum margra landa. Það hefur löngum verið og er enn vinsælt söguefni að lýsa þyrnum stráðri vegferð smælingjans upp í hinn æðsta sess. Hitt er svo enn meira fagnaðarefni, þegar slík ævintýri gerast í raun og veru.

Leikritið Inúk fæddist ekki til mikilla áhrifa. Það var ekki samið og æft til sýninga í Þjóðleikhúsinu sjálfu, heldur fyrst og fremst til sýninga í skólum og úti á landi. Fámennum flokki leikara var falið að búa til heimildaleikrit, aðallega til notkunar í fræðsluskyni. Þetta framtak Þjóðleikhússins var athyglisverð nýjung, þótt sennilega hafi enginn spáð þeirri sigurgöngu, sem leikritið átti eftir að fara.

Vinnubrögð leikaranna sex voru mjög óvenjuleg. Þeir vildu gefa innsýn í menningarþróun með Grænlendingum og fengu til liðs við sig þjóðfræðing, sem sérstaklega hafði kynnt sér þá þjóð. Allur hópurinn fór á vettvang til Grænlands til að sjá aðstæður af eigin raun. Og upp úr þessu þjóðfræðilega efni sömdu leikararnir sjálfir leikritið Inúk, settu það á svið og hófu að sýna í skólum.

Eftir góðar viðtökur hér heima fór Inúk út í heim, fyrst til Norðurlanda og síðan víðar um Evrópu. Alls hefur leikflokkurinn sýnt leikritið í ellefu löndum og víð sívaxandi vinsældir. Nú síðast var hópurinn í tveggja mánaða ferð til Hollands, Spánar og Póllands og sýndi Inúk 40 sinnum fyrir fullu húsi og furðu lostnum gagnrýnendum, sem hældu verkinu á hvert reipi.

Og þetta er bara byrjunin. Leikflokknum berst nú hvert tilboðið á fætur öðru til sýninga í Skotlandi, Sviss, Vestur-Þýzkalandi, Ungverjalandi, Júgóslavíu og meira að segja í Venezuela. Er ekki annað hægt að sjá en flokkurinn geti haft næg verkefni næstu misseri við að gera garðinn frægan erlendis.

Aldrei hefur íslenzk leiklist unnið slíkan sigur. Það virðist ekki skipta máli, þótt leikið sé á íslenzku fyrir erlenda leikhúsgesti. Efnið og leikurinn kemst til skila. Þrátt fyrir einangrað tungumál hefur íslenzk leiklist rutt sér til rúms úti í hinum stóra heimi. Þetta er sannkallað ævintýri.

Þjóðleikhúsið og leikflokkur þess komast nú ekki hjá því að fylgja þessum sigri eftir. Beinast liggur við að halda áfram að gera leikflokkinn út á erlend mið meðan vinsældirnar endast. Einnig er nauðsynlegt að halda áfram tilraunum af þessu tagi, þótt enginn megi búast við, að ævintýrið endurtaki sig.

Sumir sjá í þessu möguleika á að afla gjaldeyris á annan hátt en með fisk úr sjó. Aðrir hugsa fremur um áhrifin á þróun leiklistar hér á landi. Hið nýja höfuðleikverk ÍsIands er ekki samið af einangruðum höfundi á herbergi sínu, heldur af leikurunum sjálfum og sérfræðingum þeirra og úti á vettvangi mannlífsins.

Til hamingju, Inúkar.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið
Sáralitlar samningahorfur.

Erfitt er að átta sig á stöðunni í landhelgismálinu, þótt mikil hreyfing hafi verið á því undanfarnar vikur. Samningamenn vilja af eðlilegum ástæðum sem minnst segja um gang mála í miðju kafi. En flest bendir til þess, að ekki séu miklar horfur á samningum á næstunni.

Vakið hefur athygli, að fulltrúar Vestur-Þjóðverja hafa að undanförnu verið hinir þýðustu. Framganga þeirra á samningafundum er gerbreytt frá því, sem áður var. Og þar að auki hefur togaraskipstjórum þeirra verið sagt að hafa hægt um sig á Íslandsmiðum og gefa íslenzku Iandhelgisgæzlunni sem minnstan höggstað á sér.

Vestur-Þjóðverjar eru nú tilbúnir til að fallast á, að frystitogurum þeirra verði ekki leyft að veiða á Íslandsmiðum. Þetta er gerbreyting á fyrra við- horfi þeirra, er viðræður um 50 mílurnar strönduðu einmitt á þessu atriði. Þá er ekki óhugsandi, að þeir geti sætt síg við engar heimildir innan 50 mílna og mjög skerta veiði milli 50 og 200 mílna.

Að sjálfsögðu teljum við þessar eftirgjafir ekki nægar. En við hljótum að viðurkenna, að nokkur sáttfýsi hljóti að felast í jafnmikilvægum eftirgjöfum sem þessum og að ástæða sé til að reyna samninga til þrautar.

Bretar eru langtum harðari um þessar mundir. Ráðamenn þeirra bíta í skjaldarrendur. Þeir tala um herskipavernd á Íslandsmiðum. Þeir segjast jafnvel telja eðlilegt, að brezkir togarar veiði upp að tólf mílum eftir viku, þegar 50 mílna samningurinn við þá rennur út. Það virðist því ekki enn hafa fundizt neinn raunverulegur viðræðugrundvöllur milli sjónarmiða Breta og Íslendinga.

Þar með virðist fremur ólíklegt, að nokkrir samningar takist í bráð við erlend ríki um 200 mílna landhelgina. Við teljum eðlilega lítils virði að semja við einstök aðildarríki Efnahagsbandalags Evrópu, nema samningunum fylgi afnám refsitolla þeirra, sem bandalagið beitir okkur nú í vaxandi mæli.

Efnahagsbandalagið virðist ætla að koma meira við sögu í viðræðum um 200 mílurnar en í fyrri landhelgisviðræðum. Sjálft bandalagið er farið að fjalla um ýmis vandamál efnahagslögsögu. En ekki er ljóst, hvort þessi áhugi bandalagsins verður til ills eða góðs í viðræðunum um 200 mílurnar okkar.

Samningamenn okkar, ráðherrarnir Einar Ágústsson og Gunnar Thoroddsen, virðast hafa haldið fast á spilunum í undanförnum viðræðum. Þeir hafa flaggað mjög hinni svokölluðu Svörtu skýrslu, þar sem íslenzkir fiskifræðingar rökstyðja hina knýjandi þörf á samdrætti í veiðum á Íslandsmiðum. Og þessi skýrsla er einmitt nú umræðuefnið á sameiginlegum fundi brezkra og íslenzkra fiskifræðinga í Reykjavik.

Á þessu stigi er ástæðulaust að ásaka ríkisstjórn okkar fyrir linkind í 200 mílna málinu. Ríkisstjórninni er áreiðanlega ljós sú afstaða þjóðarinnar, að svo miklir Iífshagsmunir séu í húfi, að litið svigrúm sé til eftigjafa af okkar hálfu. Ekkert hefur komið fram, sem bendir til undanhalds ríkisstjórnarinnar, enda eru sáralitlar horfur á samningum í bráð.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið