Iðngarðar á alþingi

Í flestum nágrannalöndum okkar reyna stjórnvöld eftir mætti að skjóta rótum undir iðnað af ýmsu tagi. Þau útvega ódýrt leiguhúsnæði og skattfríðindi, auk þess sem þau bjóða lán í hlutfalli við þann fjölda atvinnutækifæra, sem iðnfyrirtækið veitir.

Þingmennirnir Eggert Haukdal og Guðmundur Karlsson hafa lagt til á alþingi, að ríkisstjórnin undirbúi lög um iðngarða, er einstaklingar, félög og sveitarstjórnir byggi með stuðningi ríkisins. Vitna þeir til reynslu nágrannaþjóðanna af slíku frumkvæði.

Töluvert hefur verið fjallað um iðngarða hér á landi á undanförnum árum. Kristján Friðriksson iðnrekandi hefur lagt til auðlindaskatt, sem sumpart verði notaður til byggingar iðngarða um land allt. Í ritstjórnargreinum Dagblaðsins hefur verið lagt til, að hluti núverandi landbúnaðarstyrkja verði notaður í sama skyni.

Að baki allra þessara hugmynda liggur skilningur á mikilvægi þess, að Íslendingum framtíðarinnar verði útveguð atvinnutækifæri við hæfi. Hingað til hefur ekki farið mikið fyrir slíkum skilningi á hinu háa þingi. En sem betur fer koma nýir siðir með nýjum þingmönnum.

Augljóst er, að ört hnignandi fiskstofnar og ört gróðureyddar afréttir gefa ekki mikinn kost á fjölgun atvinnutækifæra í sjávarútvegi og landbúnaði. Ef börnin, sem senn fara að vaxa úr grasi, eiga ekki að þurfa að flýja til útlanda í atvinnuleit, verður að byggja upp arðbæran iðnað í landinu.

Hingað til hefur húsbyggingarkostnaður verið einn af fyrirferðarmestu þröskuldunum í vegi uppbyggingar ungra iðnfyrirtækja. Baráttan við þennan vanda hefur kostað marga iðnrekendur svo mikinn tíma, fé og fyrirhöfn, að þeir hafa ekki haft neitt aflögu til sjálfs iðnaðarins.

Auðvelt er að sjá fyrir sér, hvílíkt gildi iðngarðar mundu hafa, ekki sízt ef húsaleigu yrði í hóf stillt. Margvíslegar iðnaðarhugmyndir mundu verða að veruleika. Sumar mundu mistakast og aðrar heppnast. Heildarútkoman yrði mun örari iðnþróun en við búum við um þessar mundir.

Flytjendur tillögunnar á alþingi benda á margvísleg önnur atriði til stuðnings iðngörðum. Þar á meðal er hin augljósa hagkvæmni við hönnun, útboð, smíði og fjármögnun staðlaðs húsnæðis fyrir iðnað.

Þingmennirnir benda á fleiri atriði: “Þar sem fleiri en eitt fyrirtæki eru saman komin á þar til skipulögðu athafnasvæði, hefur reynslan sýnt, bæði hér og erlendis, að fyrirtækin geta haft margvíslegan stuðning hvert af öðru. Þau geta haft samstarf um skrifstofu, sölu og margháttaða aðra þjónustu. Þau geta haft nánara samstarf um framleiðslu og nýtingu tiltekinna sérhæfðra véla. Loks má nefna sameiginlegt mötuneyti og félagslega aðstöðu starfsfólks.”

Þeir benda réttilega á, að iðngarðar eigi ekki aðeins við í meiri háttar kaupstöðum, heldur einnig á smærri stöðum, í minni sjávarplássum og meira að segja í sveitum landsins.

Hið eina, sem er athugavert við hugmyndir Eggerts Haukdals og Guðmundar Karlssonar, er, að þær fjalla ekkert um, hvernig fjármagna megi framtak hins opinbera við smíði iðngarða. Á því sviði hafa Kristján Friðriksson og leiðarahöfundur Dagblaðsins gert betur.

Eigi að síður er frumvarp þeirra félaga hið lofsverðasta Það er verulega ánægjuleg tilbreytni að heyra skynsamlegar hugmyndir í atvinnumálum frá fulltrúum þjóðarinnar á alþingi.

Jónas Kristjánsson

Dagblaðið