arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Hinn fullkomni sigur

Lífið gengur sinn vanalega gang í Vestmannaeyjum í dag, réttu ári eftir upphaf eldgossins í Heimaey. Rúmlega helmingur Eyjamanna hefur aftur tekið upp búsetu í Eyjum. Útgerðin og fiskiðjan eru alveg komnar heim. Og bráðum verður allt eins og ekkert hafi í skorizt.

Menn tala jafnvel um, að margt sé betra en áður var í Eyjum. Gnægð er af góðu efni í húsgrunna, vegi og jafnvel til útflutnings. Höfnin er mun stærri og betri en áður og hentar betur sem lífhöfn Suðurlands. Og menn eru jafnvel teknir að leiða hraunhitann með góðum árangri sem hitaveitu inn í hús.

Sætust er meðvitundin um unninn sigur í harðri baráttu við náttúruöflin. Þessi sigur hefur eflt sjálfstraust Eyjamanna og þjóðarinnar allrar, aukið áræði hennar, dugnað og bjartsýni. Mönnum finnst nú, að erfiðleikar séu til þess eins að sigrast á þeim. Í stað þess að gera greinarmun á erfiðu og ókleifu tala menn nú aðeins um, að verkefnin geti tekið mislangan tíma.

Vatnaskilin á þessu ferðalagi fólust í kælingu hraunsins með vatni. Það virtist fáránlegt að ætla að beina brunaslöngum gegn hraunstraumnum, sjálfu náttúruaflinu. En vísindamenn og athafnamenn létu hlátur ekki aftra sér og réðust ótrauðir í hið ókleifa. Og eftir langt varnarstríð tókst þeim að stöðva sigurgöngu hraunflaumsins.

Menn vissu raunar áður, að mannsandinn og mannshöndin geta rekið náttúruöflin af höndum sér og jafnvel beizlað þau. Við höfum byggt af okkur jarðskjálftana með traustum járnbindingum húsa. Við klæðum af okkur kuldann með hita úr iðrum jarðar og afli úr jökulvötnum hálendisins.

En samt virtist eldfjallalandið allt í einu vera byggilegra en áður. Ný sönnun var fengin, ný skírskotun til skyldleikans við Sæmund fróða á selnum. Þessi lífsreynsla mun verða okkur styrkur í erfiðleikum náinnar framtíðar.

Eitt ár er nú liðið frá hinni einstæðu björgun, er allir Eyjabúar fluttu til lands á einni nóttu og hófu nýtt líf, dreifðir um byggðir landsins. Á þessu eina ári gerðist gossagan og eftirleikur hennar. Viðlagasjóður var myndaður og bráðabirgðahús reist víða um land. Atvinnutæki og önnur verðmæti voru flutt frá Eyjum til lands og síðan aftur til baka. Gosefnin voru hreinsuð úr bænum og lagður grundvöllur að nýjum hverfum í stað hinna eyddu.

Þessi hringrás hefur ekki tekið heila öld, heldur aðeins eitt ár. Vestmannaeyingar minnast í dag upphafs gossins, ekki í útlegð, heldur heima í Eyjum. Þeir minnast þess með því að ganga til daglegra starfa um borð í fiskiskipum sínum, í fiskvinnslustöðvum, á verkstæðum, í verzlunum og þjónustufyrirtækjum. Með þeim hætti sést líka bezt, hve fullkominn sigurinn er.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Mörg mál bíða

Mörg mál bíða afgreiðslu Alþingis, sem kom saman í gær eftir langt jólahlé. Þar sem ríkisstjórnin hefur misst meirihlutann í neðri deild, má búast við hörðum sviptingum um ýmis mál, sem stjórn og stjórnarandstöðu greinir á um. Getur farið svo, að síðari hluti þessa þings verði mun fjörugri en endranær.

Orkuskorturinn í heiminum hlýtur að koma til umræðu á Alþingi. Að vísu bendir margt til þess, að hann snerti okkur minna en menn hafa óttazt. Við verðum að sæta um tíma uppsprengdu verði á olíum og olíuvörum, svo og þeim vörum, sem framleiddar eru með hjálp olíuknúinna véla. En okkar afurðir hækka líka á móti. Og svo eru margir þegar farnir að spá verðfalli á olíu.

Olían getur á þrennan hátt orðið umræðuefni á Alþingi. Í fyrsta lagi munu margir þingmenn vilja fylgjast með því, að stjórnvöld séu vel á varðbergi í olíumálunum. Í öðru lagi er hætta á því,að ríkisstjórnin vilji misnota orkuskortinn til að koma fram ýmsum áhugamálum sínum, svo sem hækkun skatta. 0g í þriðja lagi er óhjákvæmilegt, að Alþingi taki til meðferðar þær tafir, sem orðið hafa á byggingu orkuvera, bæði vatnsafls og jarðhita, á valdatíma ríkisstjórnarinnar.

Þessar tafir valda því, að mjög kemur til álita að fresta framkvæmdum á fjárlögum og beina fjármagninu fremur til hraðari byggingar orkuvera. Öflun innlendrar orku hlýtur að verða forgangsmál okkar, að minnsta kosti meðan olíukreppan stendur sem hæst.

Líklegt er, að á alþingi rísi deilur um fjármögnun aðgerða gegn orkuskorti. Stjórnarandstaðan mun leggja áherzlu á frestun framkvæmda á öðrum sviðum og vera á móti hækkun skatta. Inn í þá mynd koma frumvörp stjórnarandstöðunnar um lækkun beinna skatta. Þessar tillögur hafa vakið mikla athygli, bæði fyrir vandaða undirbúningsvinnu og fyrir þá sök, að skattlagning hefur nú keyrt um þverbak.

Alþingi þarf að afgreiða mörg önnur mál, stór og smá. Tollalækkanir hljóta að koma aftur á dagskrá og verður ekki annað séð en ríkisstjórnin neyðist til að falla frá hugmyndum sínum um hækkun söluskatts á móti lækkun tolla. Þá er orðið tímabært, að Alþingi hætti að velta grunskólafrumvarpinu fram og aftur og taki það til alvarlegrar meðferðar. Loks er nú orðið tímabært að Alþingi ákveði, hvenær og með hvaða hætti landhelgin verði færð út í 200 mílur.

Varnar- og öryggismálin verða eitt veigamesta viðfangsefni síðvetrarþingsins. Ríkisstjórnin er nú að gera lokatilraun til að bræða saman hinar margvíslegu túlkanir sínar á málefnasamningnum og fá samstöðu stjórnarsinna um millileiðir, sem eru hvorki fugl né fiskur

Ekki er víst, hvort þetta tekst. En þeir þingmenn, sem vilja varnir á Íslandi, verða að búa sig undir að vinna fyrir málstaðinn af miklum krafti. Í svona alvarlegu máli dugir ekki að fallast á léttúðugar miðlunarleiðir.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Verðhrun á olíu?

Tímaritið Economist spáir því í nýjasta tölublaði sínu, að verðhrun og offramleiðsla verði á olíu á næstu árum. Þessi spá er í beinni mótsögn við það, sem stjórnmálamenn og sérfræðingar hafa verið að segja að undanförnu. Flytur blaðið ítarlegar röksemdir fyrir þessari óvæntu skoðun.

Blaðið segir, að um það bil fimmtán sinnum frá stríðslokum hafi áhrifamenn verið sammála um að spá skorti á ákveðinni afurð. Í öllum tilvikum hafi þeir haft á röngu að standa. Í stað skorts hefur orðið offramleiðsla á þessum vörum.

Árin 1946-1969 spáðu menn smjörskorti í Evrópu og síðan fór smjörfjall fljótlega að myndast, Árin 1950-1951 spáðu menn síhækkuðu hráefnisverði og síðan var þetta verð í tvo áratugi að ná hámarki ársins 1951. Árin 1951 var mynduð alþjóðleg nefnd til að finna lausn á óhugnanlegum brennisteinsskorti og síðan varð brennisteinn fljótlega óseljanlegur.

Árið 1947 var spáð nægri kolanámuvinnu í marga áratugi. Nokkrum árum síðar hafði flestum kolanámum verið lokað. Árið 1956 var spáð skorti á flutningaskipum vegna lokunar Súezskurðar. Nokkrum árum síðar voru góð flutningaskip farin að ryðga af aðgerðarleysi. Við lokun Súez-skurðar voru Bretar og Frakkar helztu óvinir Araba, en nú eru þeir aftur á móti orðnir helztu stuðningsmennirnir.

Þannig nefnir Economist hvert dæmið á fætur öðru um, að þróunin stefni í öfuga átt við það, sem.spáð er. Bendir blaðið á, að fréttirnar um skort á ákveðinni vörutegund leiði til þess, að ríkisstjórnir og framleiðendur keppist við að bjarga málunum með því að spara vöruna og nota aðrar í staðinn, með því að nýta hana betur, og með því að auka framleiðslu á henni. Afleiðingin sé jafnan offramleiðsla og verðhrun.

Economist segir, að nýja og háa verðið á olíunni leiði til þess, að um allan heim verði skjótlega farið að vinna olíu, sem áður var talin of dýr í vinnslu. Auk þess séu olíulindir heimsins margfalt meiri en opinberar tölur gefi til kynna. Þar á ofan séu í uppsiglingu orkulindir eins og kjarnorka, sem muni fljótlega veita olíu harða samkeppni.

Blaðið segir, að verðhækkun olíunnar verði Aröbum í óhag, þegar til lengdar lætur. Gagnaðgerðir annarra aðila muni leiða til þess, að á þessum áratug muni olíuverð dragast aftur úr öðru verðlagi og verða hlutfallslega lægra en það var fyrir hækkun. Blaðið varar einnig við óhóflegri bjartsýni um, að olíulindirnar í Norðursjó verði mikil gullnáma.

Þetta eru náttúrlega ósannaðar kenningar eins og annað, sem sagt er um þróun olíumálanna. En þær eru óneitanlega mjög athyglisverðar, ekki sízt vegna hins ítarlega rökstuðnings, sem fylgir þeim. Þær gefa til kynna, að oft er ekki allt sem sýnist, ekki sízt þegar skelfingin stjórnar skoðunum manna. Olíukreppan er kannski ekki eins alvarleg og ætla mætti af taugaveikluðum yfirlýsingum sérfræðinga og stjórnmálamanna.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Varið land

Skoðanakannanir Vísis hafa hvað eftir annað leitt í ljós, að meirihluti landsmanna telur ekki tímabært, að varnarliðið fari úr landi. Oftast hafa um tveir þriðju hinna spurðu verið andvígir brottför og einn þriðji fylgjandi henni.

Árum saman hefur miklu meira borið á þeim þriðjungi, sem vill, að varnarliðið fari strax eða fljótlega úr landi. Samtök hernámsandstæðinga hafa starfað mikið með köflum, haldið fundi, farið í kröfugöngur og rekið áróður í fjölmiðlum og manna á milli.

Meirihlutinn hefur hins vegar setið aðgerðalítill, enda hefur lengst af ekki þótt líklegt, að andstæðingar varnarliðsins mundu ná undirtökunum. Nú hefur hins vegar setið í hálft þriðja ár ríkisstjórn, sem stefnir að því, að varnarliðið hverfi á brott.

Þar við bætist, að hugmyndir um millileiðir í málinu hafa hlotið nokkurn hljómgrunn meðal fólks. Hugsanlegt er, að samkomulag náist um einhverja slíka millileið, bæði innan ríkisstjórnarinnar og í viðræðunum við fulltrúa 8andaríkjastjórnar. Það er ennfremur hugsanlegt, að slík leið mundi njóta stuðnings meirihluta þjóðarinnar

Því miður er líklegast, að þessi leið muni ekki tryggja öryggishagsmuni Íslands. Hún getur e.t.v. leyst þörf Atlantshafsbandalagsins og Bandaríkjanna fyrir eftirlitsflug, en þá á kostnað varna sjálfs landsins. Það virðist óhjákvæmilegt, að fækkun í varnarliðinu muni rýra varnir Íslands.

Þess vegna er orðið fyllilega tímabært, að þeir, sem eru þessari þróun andvígir, spyrni við fótum. Undirskriftasöfnunin, sem fór vel af stað í vikunni, er kröftugt upphaf að því andófi. Enginn vafi er á, að mörg þúsund manns munu skrifa nafn sitt undir ávarp fjórtánmenninganna.

“Við teljum fulla ástæðu til, að fram komi, að íslenzkur almenningur krefst þess, að við tökum áfram þátt í samstarfi innan Atlantshafsbandalagsins og álítur ótímabært að vísa varnarliðinu á brott”, segir í ávarpinu.

Þar segir einnig: “Varnir landsins eru bæði beint í. þágu Íslendinga, annarra þjóða við Norður-Atlantshaf, ekki sízt Norðmanna, og í þágu varnarsamtaka Vesturlanda, sem eru trygging þess, að Ísland haldi frelsi og sjálfstæði. Varnarlaust Ísland mundi veikja stöðu vestrænna ríkja í tilraunum þeirra til að ná samningum um að draga úr vígbúnaði”.

Þetta er kjarni málsins. Friðarfundirnir í Vín og Genf hafa ekki enn leitt til neins áþreifanlegs árangurs. Og ljóst er, að þeir munu ekki gera það á næstunni. Ef þar semst einhvern tíma um gagnkvæman samdrátt herafla Atlantshafs- og Varsjárbandalagsins, verður framtíð varnarliðsins á Keflavíkurvelli eðlilegur þáttur dæmisins, en fyrr ekki.

Ef undirskriftasöfnunin opnar augu margra fyrir köldum staðreyndum umheimsins, verður hún þjóðinni og öryggi hennar að miklu gagni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Misnotuð einokun

Leigubílar eru sér í lagi nauðsynlegir á nóttunni, þegar strætisvagnar ganga ekki. Á daginn geta menn yfirleitt komizt allra sinna ferða án leigubíla, en á nóttunni eiga menn ekki annarra kosta völ, ef þeir þurfa að kaupa sér far milli staða.

Búast mætti við, að leigubílstjórar skipulegðu þjónustu sína á þann veg, að hún kæmi fólki að sem mestum notum. Í slíku skipulagi fælist m.a., að flestir leigubílar væru í gangi á álagstímum og að stöðvarnar .kölluðu út bílstjóra sína, þegar óvænt álag bæri að garði.

Siðferðilega er stétt leigubílstjóra skyldug til þessa. Henni hefur tekizt að viðhalda einokun í starfsgreininni. Stéttinni hefur verið haldið lokaðri með sérstöku kvótakerfi. Fjölda leigubíla á hverja þúsund íbúa hefur verið haldið óeðlilega lágum. Þessi óvenjulegu og vafasömu sérréttindi leggja leigubílstjórum skyldur á herðar, sem þeir standa því miður ekki undir eins og ótal dæmi sýna.

Í fyrrinótt voru sárafáir leigubílar í akstri, þótt færðin vari vel viðráðanleg vel búnum bílum. Þeir bíllausu, sem höfðu erindum að gegna á þessum tíma, urðu .að treysta á tvo jafnfljóta. Hefði þó verið hægt að leysa málið með því að stöðvarnar vektu nokkra bílstjóra, því að þetta var engin sérstök álagsnótt, aðfaranótt fimmtudags, og vínveitingahúsin því lokuð.

Fjöldi manna bíður eftir því að fá að gerast leigubílstjórar. Eins og stéttin misnotar nú aðstöðu sína virðist eðlilegast, að leiguakstur verði gefinn frjáls, að minnsta kosti á álagstímum. Erlendis er mjög algengt, að menn í öðrum störfum vinni sér inn aukatekjur með leiguakstri, þegar mest er um að vera.

Alkunnugt er, að leigubílaskorturinn á verulegan þátt í landlægri ölvun við akstur. Fólk, sem kemur af vínveitingahúsum, hyggst fyrst skilja bíla sína eftir, en freistast síðan til að aka þeim heim eftir langa og árangurslausa bið eftir leigubílum. Það er því þung ábyrgð þeirra, sem standa gegn því, að leiguakstur verði gefinn frjáls.

Frjáls leiguakstur væri í mestu samræmi við þarfir neytenda. Slíkt fyrirkomulag mundi ekki rýra að neinu ráði kjör bílstjóra, sem sofa hvort eð er, þegar álagið er mest. Fæstir hinna nýju bílstjóra mundu aka utan álagstímanna. En einnig kæmi til greina að gefa út takmörkuð leyfi til leiguaksturs á einkabílum, þegar annir eru miklar, því að margir mundu gjarna vilja slíka aukavinnu.

Verst er, að neytendur hafa engin samtök, sem geta brotið hina spilltu einokun á bak aftur. Mönnum finnst þetta ef til vill ekki neitt stórmál. En leigubílaskorturinn er eitt af ótal mörgum dæmum um, hvernig hagsmunir almennings verða að víkja fyrir sérhagsmunum, sem tekizt hefur að beita kerfinu fyrir sig.

Barátta við einokun á ýmsum öðrum sviðum,. svo sem í sölu landbúnaðarafurða, kann að vera nærtækara verkefni fyrir neytendasamtök, en eigi að síður er skaði, að engin slík samtök skuli enn hafa andæft leigubílaeinokuninni.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Aðgengilegar tillögur

Hannibal Valdimarsson hefur svipt hulunni af einu viðkvæmasta leyndarmáli íslenzkra stjórnvalda, tilboði Bandaríkjastjórnar um framtíðarskipan varna á Keflavíkurflugvelli. Samkvæmt lýsingu Hannibals gengur tilboðið verulega til móts við íslenzkar hugmyndir um endurskoðun varnarsamningsins.

Í tilboðinu er fallizt á, að bandarísku starfsfólki á Keflavikurflugvelli fækki verulega og að Íslendingar taki við störfum þess. Ennfremur er stungið upp á, að allir varnarliðsmenn búi framvegis innan girðingar á Keflavíkurflugvelli. Loks fellst Bandaríkjastjórn á, að alveg verði skilið milli varnarliðsflugsins og almenns flugs undir íslenzkri stjórn og býður aðstoð við byggingu nauðsynlegra mannvirkja í því skyni.

Þessi aðskilnaður er bæði tímabær og framkvæmanlegur. Reisa þarf sérstaka flugstöð fyrir millilandaflugið, eins og lengi hefur verið í ráði.

Þessi flugstöð og vegurinn til hennar þurfa að vera utan varnarliðssvæðisins. Talið er auðvelt að hluta flugvallarsvæðið sundur í þessu skyni. Með þessum hætti getur Keflavíkurflugvöllur gegnt sómasamlega hinu tvíþætta hlutverki sínu.

Samkvæmt tilboðinu telur Bandaríkjastjórn vel koma til greina, að Íslendingar taki að sér umtalsverðan hluta starfanna á vegum varnarliðsins. Þetta er í samræmi við hugmyndir, sem skotið hafa upp kollinum meðal Íslendinga. Varla er raunhæft að ætla, að Íslendingar fari að leggja stund á hermennsku, en reynslan ætti að geta skorið úr um, að hve miklu leyti Íslendingar geta tekið að sér störf Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli.

Búseta varnarliðsmanna utan vallarins hefur leitt til smygls á tollfrjálsum vörum frá flugvellinum. Með flutningi allra bandarískra starfsmanna varnarliðsins inn á sjálft vallarsvæðið ætti þetta vandamál að verða viðráðanlegra. Ekki mundi þó draga úr samskiptum þjóðanna, því að atvinna Íslendinga á vellinum mundi leiða til aukinna samskipta innan vallarsvæðis á móti minnkuðum samskiptum utan þess.

Í heild má segja, að þetta séu gagnlegar og aðgengilegar tillögur. Því miður er ríkisstjórn okkar á öðru máli og telur nauðsynlegt að ganga lengra í átt til varnarleysis. Nefnd nokkurra framsóknarmanna vinnur nú að því að bræða saman hin mörgu sjónarmið í Framsóknarflokknum og Alþýðubandalaginu og finna leið, sem haldið geti stjórninni saman. Þessa leið á svo utanríkisráðherra að hafa í veganestið, næst þegar hann ræðir málið við fulltrúa Bandaríkjastjórnar.

Hætt er við, að úr þessum bræðingi verði sangur grautur, sem fullnægi engan veginn öryggisþörfum Íslendinga. Þeim verður þá fórnað fyrir lengingu lífdaga ríkisstjórnarinnar.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Við búum til skort

Nýr fiskur ætti að vera dæmigerð dagprísavara í fiskbúðunum. Aflinn er svo miklum sveiflum háður frá degi til dags, að ekki er framkvæmanlegt að hafa á honum fast verð. Reynslan sýnir líka, að fastaverðið leiðir til þess, að nýr fiskur er mjög oft alls ekki á boðstólum.

Þegar mikið berst að af fiski, eiga fisksalar auðvelt með að útvega sér fisk á venjulegu verðlagsstjórnarverði og geta síðan selt hann aftur á venjulegu verðlagsstjórnarverði. Að vísu bendir helmingsfækkun fiskbúða á undanförnum árum til þess, að álagning fiskbúða sé of lítil, en það er önnur saga.

Málið vandast, þegar lítið af fiski berst á land. Þá eiga fisksalar um þrennt að velja. Þeir geta reynt að bjóða í fiskinn. Þeir geta reynt að sækja hann til fjarlægari verstöðva, þar sem meira framboð er af fiski. og þeir geta haldið að sér höndum.

Tveir fyrri kostirnir eru dýrir. Í öðru tilfellinu verður innkaupsverðið hærra en útsöluverðið og í hinu kemur til sögunnar mikill flutningskostnaður, sem leiðir til sömu niðurstöðu. Það kostar hins vegar ekkert að halda að sér höndum og því er það algengasta niðurstaðan, þegar skortur er á fiski.

Þetta kerfi kemur niður á neytandanum. Hann fær ákaflega ófullnægjandi þjónustu. Það er mjög óvíst, að hann kæri sig um að hafa saltfisk eða reyktan fisk í hvert mál. Miklu líklegra er, að hann vilji geta valið um að kaupa í staðinn nýja ýsu, þótt hún sé á hærra verði en venjulega.

Ef dagprísar væru á nýjum fiski, mundi þjónustan lagast af sjálfu sér. Bátarnir, sem afla þessa fiskjar, mundu koma jafnar að landi. Aukin fyrirhöfn einstakra báta á því sviði mundi leiða til hærra verðs upp úr sjó. Fisksalarnir mundu geta yfirboðið vinnslustöðvarnar, þegar hörgull er á fiski. Og þeir mundu ekki telja eftir sér að sækja fisk til fjarlægra verstöðva, þegar ekki væri annan fisk að fá.

Þessi kostnaðarauki mundi að sjálfsögðu endurspeglast í hærra verði á nýjum fiski til neytenda, þegar hörgull er á fiski. Þessa daga gætu neytendur valið um unninn fisk á föstu verði og nýjan fisk á hækkuðu verði í stað þess að hafa ekkert val og verða að taka vinnslufiskinn.

Í þessu dæmi um fisksöluna sést munurinn, sem er á frjálsu markaðskerfi nágrannalandanna og á verðlagsstjórnarkerfi okkar. Allir sjá, hversu ótækt fisksölukerfi okkar er, en blindan er svo mikil, að fæstir sjá möguleikann á frjálsu markaðskerfi. Helzt er, að tillögur sjáist um, að sveitarfélög taki að sér fisksölu.

Verðlagsstjórnarkerfið hefur drepið fisksölu á Reykjavíkursvæðinu. Það hefur fækkað fiskbúðum svæðisins um helming og hefur tryggt sífelldan skort á þeirri ódýru vöru, sem fiskur er. Þetta er mikið afrek hjá annarri eins fiskveiðiþjóð og við erum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Leyndarmál kerlingar

“Ég ætla ekki að segja þér frá því, að hún Sigga er farin að vera með Jóni”, er haft eftir kerlingu nokkurri, sem þurfti að varðveita leyndarmál. Eins er utanríkisráðherra okkar farið. Hann sendi í dag til Haag-dómstólsins bréf um, að ríkisstjórnin kæri sig ekki um að senda þangað málskjal með röksemdum Íslendinga í landhelgismálinu. En bréfið sjálft er málskjal, fullt af ábendingum og tilvísunum, málstað okkar til varnar.

Í bréfi Einars er bent á, að hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna hafi verið kvödd saman og hafi ekki enn lokið störfum. Þetta er ábending til alþjóðadómstólsins um, að gögn þau, sem honum beri að dæma eftir, séu ekki enn orðin til.

Í bréfi Einars er líka á bent á ýmsar alþjóðlegar samþykktir til stuðnings víðáttumikilli efnahagslögsögu í hafinu, svo og á almennt fylgi ríkja heims við 200 mílna efnahagslögsögu. Loks er í bréfinu skýrt frá samningnum við Breta og viðræðunum við Vestur-Þjóðverja.

Eftir að hafa lesið þennan málflutning bréfsins er óneitanlega dálítið broslegt að lesa í niðurlaginu, að ekki komi til mála, að ríkisstjórn Íslands afhendi málskjal. Þessi aðferð er fremur framsóknarleg, opin í báða enda. Ríkisstjórnin segist ekki senda málskjal og sendir það samt.

Verið getur, að kerlingin, sem getið er hér að framan, hafi talið sig komast vel frá gæzlu leyndarmálsins. En ætli það sé ekki heppilegra í alþjóðamálum að gera það vel, sem menn gera á annað borð? Ríkisstjórnin átti kost á að halda sér annað hvort fast við fyrri stefnu og hunza dómstólinn eða að fallast á röksemdir sjálfstæðismanna um, að ítarlegur málflutningur væri æskilegur. En hún kaus að fara bil beggja, svo að úr varð hvorki fugl né fiskur.

Fulltrúar sjálfstæðismanna í utanríkisnefnd lögðu í gær til, að greinargerð yrði send til Haag og teknir þeir frestir í málinu, sem með þyrfti. Síðara atriðið er ekki síður mikilvægt, því að alltaf er sú hætta á ferðum, að dómstóllinn taki ekki tillit til þess, að mikil stefnubreyting í landhelgismálum er væntanleg á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Því lengra fram á ráðstefnu, sem hægt er að tefja málið í Haag, þeim mun minni líkur eru á, að dómstóllinn treysti sér til að kveða upp úrskurð fyrr en niðurstaða ráðstefnunnar er fengin.

Alkunnugt er, að hafréttarráðstefnan er lykillinn að sigri málstaðar okkar. Það stappar því nærri landráðum af hálfu ríkisstjórnar okkar að gernýta ekki alla möguleika til frestunar Haag-málsins, unz tryggt sé, að dómstóllinn byggi á niðurstöðu ráðstefnunnar.

Þetta vítaverða aðgerðaleysi byggist fyrst og fremst á því, að ríkisstjórnin vill í barnaskap sínum ekki láta það um sig spyrjast, að hún fari að ráðum stjórnarandstöðunnar. Hún veit hins vegar, að það eru skynsamlegar ráðleggingar, svo að hún fór bil beggja eins og kerlingin. En þannig er bara ekki hægt að vinna mikil alvörumál.

Jónas Kristjánsson

Vísir