arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Dýrlegur dalur

Elliðaárdalurinn er ákjósanlegt útivistarsvæði fyrir Reykvíkinga og gegnir veigamiklu hlutverki í nýútkominni áætlun Birgis Ísleifs Gunnarssonar borgarstjóra um útivist og umhverfi í borginni.

Þetta útivistarsvæði nær neðan frá sjó í Elliðaárvogi og upp að Heiðmörk. Að svæðinu liggja fjölmennar byggðir, Árbær, Breiðholt, Fossvogur, Gerði, Vogar og Kleppsholt. Í áætluninni er gert ráð fyrir, að auðvelt verði að ganga úr þessum hverfum á útivistarsvæðið án þess að þurfa að stíga út á umferðargötu.,

Með aukinni ræktun og gróðursetningu verður Elliðaárdalurinn enn skemmtilegri vin í borgarlandinu en hann er núna. Að vísu er hann enn í útjaðri borgarinnar, en þess verður ekki langt að bíða, að þéttbýli Reykjavíkur færist langt austur fyrir dalinn. Við það eykst gildi hans sem útivistarsvæðis.

Við uppbyggingu svæðisins þarf auðvitað að gæta vel að því, að flóð í Elliðaánum spilli ekki gróðri og mannvirkjum. Slík flóð hafa leikið dalinn grátt til þessa og gert hann auðnarlegri en skilyrði veðurfars og landslags gefa kost á.

Í áætlun borgarstjóra er gert ráð fyrir, að skíðabrekkurnar í Ártúnsbrekkum verði auknar og endurbættar og að þar verði komið upp aðstöðu til hreinlætis og veitinga. Ennfremur er fyrirhugað að framleiða þar snjó, þegar á þarf að halda. Þar að auki er ráðgert að hreinsa grjót í Breiðholtshverfi og mynda þar skíðabrekkur.

Þar sem skautasvellið á Árbæjarlóni er ekki hættulaust, er gert ráð fyrir grunnri tjörn norðan lónsins, þar sem fólk geti skemmt sér á skautum af fullu öryggi. Einnig eru fyrirhuguð skautasvell á lygnum ofan við væntanlegar stíflur í Vesturál. Ekki má heldur gleyma Rauðavatni, þar sem bæta má verulega aðstöðuna til skautahlaups.

Í áætluninni er stefnt að því að vernda og auka laxveiðina í Austurál, en koma hins vegar upp silungsveiði í Vesturál með því að auka þar vatnsstrauminn og hagræða farveginum með stíflum. Slíkar aðgerðir gætu orðið yngstu kynslóðinni í borginni til gagns og gleði.

Árbæjarsafn heldur að sjálfsögðu áfram að vaxa. Hugsanlegt er, að þar verði komið upp starfsskóla fyrir unglinga og verði þar lögð áherzla á húsdýr, heyskap, garðrækt og silungsveiði. Einnig eru á lofti ráðagerðir um, að listiðn verði stunduð í húsum safnsins, einkum þjóðlegar greinar hennar eins og gull- og silfursmíði, söðlasmíði og vefnaður.

Ennfremur er fyrirhugað að reisa tiltölulega ódýra útisundlaug á Elliðaársvæðinu, koma upp leikvöllum, trimmbrautum, kappreiðabrautum fyrir hjólreiðamenn, varðeldaskálum og tjaldbúðastæðum. Loks er stefnt að því að hafa veitingasölu við helztu athafnasvæðin, til þess að fólk geti lengt útivistartíma sinn á svæðinu.

Þetta er auðvitað ekki hægt að gera allt í einu. Áætlunin gerir ráð fyrir tíu ára uppbyggingu og að fyrstu fjögur árin hafi svæðið frá Vesturlandsvegi að Árbæjarstíflu forgang. Á þessum fjórum árum á að verja 120 milljónum til þessa forgangssvæðis og 60 milljónum til göngu- og hjólreiðastíga um svæðið í heild. Þetta eru semsagt ekki draumórar, heldur framkvæmdaáætlun.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Ekki stigið út á götu

Reiknað er með, að þrír af hverjum tíu borgarbúum noti ekki einkabíla til að komast milli staða. Þetta eru aðallega börn og gamalt fólk, einmitt þeir, sem erfiðast eiga með að vara sig á hinni hröðu bílaumferð.

Vel skipulagt kerfi strætisvagna, eins og er í Reykjavík, kemur töluvert til móts við þarfir þessa fjölmenna hóps borgarbúa. En þeir, sem lengra hugsa, sjá, að til viðbótar þarf einnig að leggja sérstök kerfi umferðaræða fyrir gangandi fólk og hjólreiðamenn.

Gangstéttir geta ekki talizt sérstakt kerfi umferðaræða, því að menn þurfa alltaf að hætta sér yfir götur, þegar þeir fara milli gangstétta.

Þess vegna er það veigamikill þáttur í tillögum Birgis Ísleifs Gunnarssonar borgarstjóra um útivist og umhverfi, að innan fárra ára verði hægt að ganga og hjóla um alla borgina, án þess að þurfa nokkru sinni að fara út á götu.

Borgarstjóri leggur til, að á næstu fjórum árum verði varið tæplega 200 milljónum króna til að leggja tæplega 100 kílómetra af slíkum stigum. Þeir eiga yfirleitt að vera malbikaðir, meira en þriggja metra breiðir, upplýstir og vel merktir.

Þessi fyrsti áfangi á að mynda net um borgina. Að honum loknum á að vera hægt að komast frá Eiðisgranda um Fossvogsdal og Elliðaárdal upp í Heiðmörk án þess að stíga út á götu. Sömuleiðis frá Skólavörðuholti og Laugarnesi um Laugardal og Árbæjarhverfi upp í Heiðmörk. Fyrir utan þessar aðalæðar verða greinar í ýmsar aðrar áttir og samtengingar milli aðalæðanna.

Síðan á að víkka þetta kerfi næstu sex árin á eftir, þannig að árið 1983 verði komið í Reykjavík fullkomið kerfi göngu- og hjólreiðastíga, sem verði algerlega skilið frá bílaumferðinni. Þá á að vera hægt að komast milli heimilis og skóla án þess að stíga út á bílaumferðaræð. Sömuleiðis milli heimilis og útvistarsvæða, svo og innan útivistarsvæða og milli þeirra.

Dýrasti þáttur kerfisins eru brýrnar yfir götur og göngin undir þær. Stefnt er að því, að ekki verði tröppur í þessum mannvirkjum, heldur lítill, aflíðandi halli til þæginda fyrir reiðhjól, barnavagna og fatlað fólk. Er ráðgert að hafa hugmyndasamkeppni um gerð fyrstu brúarinnar.

Reykvíkingar ganga og hjóla minna um borgina en æskilegt og heilsusamlegt væri. Veðurfar og vani hafa áhrif á þetta, og ennfremur ótti við bílaumferð og óþægindi af henni. Með hinu fyrirhugaða kerfi göngu- og hjólreiðastíga ætti að vera unnt að breyta venjum fólks á þessu sviði, borgarbúum til öryggis, ánægju og heilsubótar. Og ekki má heldur gleyma því, að sérstakt kerfi göngu- og hjólreiðastíga ætti líka að vera til þæginda fyrir bílaumferðina.

Reykjavíkurborg hefur stundum áður verið með djarfar áætlanir um ýmis framfaramál, svo sem malbikunaráætlun og hitaveituáætlun. Þær áætlanir stóðust, og er því ástæða til að ætla, að svo verði einnig um göngu- og hjólreiðastígaáætlunina og aðra þætti útivistar- og umhverfisáætlunar Birgis Ísleifs Gunnarssonar borgarstjóra.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Græna átakið

“Fyrstu kröfur fólks eru um “brýnustu” nauðsynjar í aðbúnaði, svo sem atvinnu, húsnæði, hita, rafmagn. og samgöngukerfi. Að þessu fengnu verður æ brýnni þörfin á umbótum í því umhverfi, sem áður taldist ekki til lífsnauðsynja”, segir meðal annars í forsendum áætlunar um útivist og umhverfi, sem Birgir Ísleifur Gunnarsson borgarstjóri hefur lagt fram.

Í forsendum áætlunarinnar segir einnig: “Sífelld stækkun borga og þéttbýlis, ásamt auknum hraða, innisetum og ópersónulegri samskiptum manna milli þrengir stöðugt að fólki og kallar á úrbætur. Borg þarf að hafa þá fjölbreytni í umhverfi og sveigjanleika til að bera, að hver einstaklingur geti sinnt þar hinum ólíkustu athafnaþáttum”.

Áætlunin gerir ráð fyrir stórkostlegu átaki Reykjavíkur í útivistar: og umhverfismálum á næsta áratug. Henni fylgir framkvæmdaáætlun um fyrri hluta tímabilsins. Samkvæmt henni er gert ráð fyrir, að borgin verji um 650 milljónum króna í þessu skyni á næstu fjórum árum og verði þessi róttæka áætlun þá komin vel á veg.

Gert er ráð fyrir, að hraðað verði frágangi allra spildna innan og milli íbúðahverfa, ekki aðeins þeirra, sem borgin sjálf hefur umráð yfir. Einnig verði samið við ríkið og aðra umráðaaðila um frágang svæða, sem eru á þeirra vegum, og taki borgin að sér framkvæmdir eftir þörfum.

Ljúka á gerð gangstétta og ræktun meðfram götum. Þar að auki verði stefnt að frekari að. skilnaði bílaumferðar og umferðar gangandi fólks og hjólreiðamanna með því að leggja sérstaka göngu. og hjólreiðastíga um alla borgina þvera og endilanga. Þessir stígar eiga að mynda sérstakt samgöngukerfi með brúm yfir götur eða göngum undir þær. Ennfremur verði lagðar sérstakar reiðgötur um borgina.

Lögð er sérstök áherzla á að gæða útivistarsvæði borgarinnar lífi. Þar verði margháttuð starfsemi og frístundaiðja fyrir fólk á öllum aldri. Til dæmis verði ræktaður golfvöllur í Laugarnesi, komið upp minigolfi á Miklatúni, tennisvelli vestan Álfheima, svo að dæmi séu nefnd. Jafnframt verði reynt að efla borgarbraginn með flutningi lista og skemmtiefnis á torgum og útivistarsvæðum borgarinnar..Einnig verði lista- og handiðnaðarmönnum gefin vinnuaðstaða í Árbæjarhúsunum.

Gert er ráð fyrir aðstöðu fyrir vélbáta, hraðbáta og stærri seglbáta sunnan megin í Geldinganesi og aðstöðu fyrir minni seglbáta norðan nessins. Slík aðstaða verði einnig í Nauthólsvík og ennfremur verði stórbætt aðstaða fyrir fiskitrillur í,Reykjavíkurhöfn.

Sérstaklega verði tekin fyrir stór útivistarsvæði, fyrst Ártúnssvæðið við Elliðaár. Það svæði á að fullgera á næstu fjórum árum og hafa þar aðstöðu til skíðaiðkana, sunds, silungsveiði í Vesturál, skautahlaups og veitinga, svo að dæmi séu nefnd, auk þess sem svæðið verði ræktað og klætt skógi.

Þessar ráðagerðir eru ein ástæðan fyrir því, að Reykvíkingar segja Birgi Ísleif vera réttan mann með rétta stefnu á réttum tíma.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Skerum nú

Velta ríkissjóðs á þessu ári kemst upp í 33 milljarða króna, ef skattbreytingafrumvarp ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Það er töluverð aukning frá fjárlögum, sem gerðu ráð fyrir 29 milljarða króna veltu. Þessi hækkun stafar sumpart af verðbólgunni og sumpart af þeirri auknu skattheimtu, sem felst í skattbreytingafrumvarpinu.

Talan 33 milljarðar, sem komin er frá efnahagssérfræðingum ríkisstjórnarinnar, er meðal annars athyglisverð fyrir þá sök, að hún felur í sér þreföldun fjárlaga á aðeins þremur árum vinstristjórnarinnar. Það er því kominn tími til að staldra við og undirbúa stórtækar aðgerðir gegn þenslunni á ríkisbákninu og gegn verðbólgunni almennt.

Flestir geta verið sammála um, að nú sé kominn tími til að skera niður útgjöld ríkisins. Ríkissjóður má ekki lengur hafa forustu í að kynda undir verðbólgunni. Mikill niðurskurður ríkisútgjalda í einu vetfangi getur að vísu valdið nokkurri röskun, svo að heppilegt getur verið að framkvæma hana í áföngum. Mætti þá byrja með um 5% niðurskurði á þessu ári og halda síðan áfram næsta ár. 5% niðurskurður mundi spara einn og hálfan milljarð króna og tvö söluskattstig.

Stjórnmálaflokkarnir eru ekki sammála um, hversu mikið þurfi að hækka söluskattinn til að kosta tekjuskattslækkunina, sem ríkisstjórnin samdi um við Alþýðusambandið. Hafa þeir þó allir látið efnahagssérfræðinga kanna málið. Ríkisstjórnin heldur sig við fimm söluskattstig, Alþýðuflokkurinn er með þrjú og hálft stig og Sjálfstæðisflokkurinn tvö stig.

Þessi tvö stig vilja svo þingmenn Sjálfstæðisflokksins losna við með því að skera niður ríkisútgjöldin. Jafnframt vilja þeir nota tækifærið og ganga miklu lengra í lækkun tekjuskatts en frumvarp ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir, þótt sú lækkun valdi því að taka verði aftur inn þau tvö söluskattstig, sem hverfa við 6% samdrátt ríkisútgjalda. Þessi stefna er í samræmi við frumvarp, sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðu fyrir Alþingi í vetur.

Það liggur í augum uppi, að mikilvægt er að finna leiðir til að sporna gegn hækkun söluskatts. Slíkar leiðir ættu að bera árangur í varanlegri kjarabótum, minni verðbólgu, stöðvun á útþenslu ríkisbáknsins, og meiri vaxtarmöguleikum atvinnulífsins.

Ríkisstjórn, sem ekki hefur meirihluta í báðum deildum Alþingis, verður að bíta í það súra epli að taka tillit til sjónarmiða stjórnarandstöðunnar og sætta sig við minnkaða útþenslu ríkisbáknsins og mildari skattheimtustefnu. Brjóti hún ekki odd af oflæti sínu, bregzt hún því, sem hún lofaði launþegasamtökunum, og sýnir með áþreifanlegum hætti, að hún er ekki fær um að stjórna landinu. Siðferðilega ber henni þá skylda til að efna til nýrra kosninga, en það þorir hún ekki fyrir sitt litla líf.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Vantraust á orkuráðherra

Sveitarstjórnarmenn úti um allt land eru ákaflega óánægðir með stefnu ríkisstjórnarinnar í orkumálum. Þetta kom skýrt fram á miðsvetrarfundi Sambands íslenzkra rafveitna, sem haldinn var í fyrri viku. Ræðumenn á fundinum töldu miklu ódýrara, fljótara og öruggara að ráðast fyrst í hagkvæmar smávirkjanir heima í héraði en að samtengja

Landsvirkjunarsvæðið við önnur orkuveitusvæði.

Dæmigerð fyrir þessi sjónarmið voru ummæli Bjarna Einarssonar bæjarstjóra á Akureyri í erindi, sem flutt var á ráðstefnunni. Hann sagðist ekki vera sammála Magnúsi Kjartanssyni orkuráðherra, að samtenging orkuveitusvæða væri forsenda þess, að bætt verði úr orkuskorti um land allt.

Síðan sagði Bjarni: “Flestir landshlutar búa yfir orkulindum, sem auðveldara og ódýrara er að nýta en að flytja orku til þeirra um langan veg eftir háspennulínum um byggðir eða óbyggðir.” Ennfremur: “Ýmsar virkjanir á Norðurlandi, sem rannsakaðar hafa verið, geta framleitt mun ódýrari orku en Sigölduvirkjun, þótt smærri séu, og með mun meira öryggi en unnt er að tryggja með flutningi orku frá Sigöldu norður. Hins vegar er samtenging orkuveitusvæða sjálfsögð, þegar hún er tímabær.”

Bjarni rekur efasemdir um, að Landsvirkjun geti í náinni framtíð ábyrgzt orkusölu norður að vetrarlagi. Hann bendir á, að háspennulínur séu veikar fyrir stórviðrum og krefjist mikils varaafls.

Einnig segir Bjarni, að flutningsgeta byggðalínunnar sé svo lítil, að hún nægi ekki einu sinni fyrir húsahitun á Akureyri. Samt sé hún óhemjulega dýr, 750 milljónir króna. Þannig vakni sú spurning, hvort hið ránrýra olíuafl verði ekki dýrara en línurafmagnið.

Bjarni kvartar yfir því, að stjórnvöld skuli hafa stöðvað framkvæmdir og undirbúning hagkvæmra virkjana á Norðurlandi, svo sem í Laxá og Svartá. Hann telur ríkið verða að borga kostnaðinn af þeim mistökum að taka samtenginguna fram yfir virkjanir á slíkum stöðum.

Hann bendir einnig á, að hin takmörkuðu not, sem verði af línunni frá Landsvirkjun, verði aðeins í þrjú ár, því að árið 1978 taki Kröfluvirkjun væntanlega til starfa og geri línuna að sunnan óþarfa um nokkurt árabil.

Ekki verður annað séð en að ummæli Bjarna og ýmissa annarra fundarmanna feli í sér alvarlegt vantraust á orkuráðherra og kröfu til ríkisstjórnarinnar um, að hún snúi nú þegar frá stefnu hans, þótt framkvæmdir séu hafnar og búið að leggja línu frá Eyjafirði til Skagafjarðar. Í stað þess beri á flýta framkvæmdum við litlar en hagkvæmar virkjanir heima í héruðum. Það yrði ódýrara, öruggara og fljótara.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Finnlandisering

Svokölluð Finnlandisering hefur verið til umræðu í íslenzkum fjölmiðlum undanfarna mánuði vegna deilnanna um varnir á landinu. Þjóðviljinn hefur talið þessa Finnlandiseringu vera Rússagrýlu og tóma ímyndun.

Nú hefur komið fram enn eitt dæmið um þessa Finnlandiseringu. Finnska bókaforlagið, sem gefur út bækur Solshenitsyns, hefur látið undan þrýstingi stjórnvalda og ákveðið að gefa ekki út á finnsku nýjustu bók hans “Gulag-eyjahafið” af pólitískum ástæðum.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Þjóðnýting bænda

Stjórnarfrumvarp til jarðalaga, sem Alþingi hefur til meðferðar um þessar mundir, hefur hlotið óvægilega gagnrýni ýmissa aðila, sem boðið hefur verið að segja álit sitt á því. Leggja þessir aðilar til, að frumvarpinu verði vísað frá

Einna harðorðast er Fjórðungssamband Norðlendinga, sem segir ma.: “Það eru vægast sagt ekki vammlaus vinnubrögð hjá nefnd þeirri, sem bjó frumvarpið í hendur Alþingis, að hafa ekki formlega samráð við samtök sveitarfélaganna í einstökum landshlutum og við sýslunefndir. Í sumar var ekki höfð hirða á því að senda frumvarpið til athugunar hjá ýmsum aðilum á milli þinga. Því verður að vara við öllum einstefnuakstri í meðferð þessara mála, sem getur stefnt árangri af samstarfi um þessi mál í tvísýnu”.

Einnig er Samband íslenzkra sveitarfélaga andvígt þessu frumvarpi í núverandi mynd þess. Hins vegar hafa bændasamtökin ekki haft sömu afstöðu og er það merkilegt, því að frumvarpið gengur lengra á rétt bænda en sveitarfélaga.

Frumvarpið færir vald úr höndum bænda og sveitarfélaga í hendur ríkisins. Sérstök byggðaráð á vegum ríkisins eiga að taka við verkefnum, sem sveitarfélög annast nú. Þessi byggðaráð eiga að verða valdamiklar stofnanir og skerða ráðstöfunarrétt bænda á landi þeirra.

Samkvæmt frumvarpinu má ekki stofna nýbýli nema með samþykki byggðaráðs og landbúnaðarráðuneytisins. Og bændur mega ekki ráðstafa landi sínu til annarra nota en landbúnaðar nema með samþykki ríkisins. Með þessu er verið að skerða eignarétt bænda og rýra möguleika þeirra á að fá fullt markaðsverð fyrir land, sem þeir vilja selja.

Fyrir Alþingi liggur annað frumvarp, sem gengur í svipaða átt. Það er frumvarp til orkulaga, sem slær því föstu, að ríkisvaldið skuli eiga öll háhitasvæði landsins. Þar sem sum þessi svæði eru í eigu sveitarfélaga og bænda, felst í frumvarpinu stórfelld upptaka eigna.

Með þessum tveimur frumvörpum er stigið skref í átt til þjóðnýtingar á bændum og skerðingar á valdsviði sveitarfélaga, um leið og miðstjórnarvaldið í Reykjavík er eflt. Ekki verður séð, að bændur og sveitarfélög eigi skilið slíka meðferð af hálfu ríkisins.

Þess vegna verðum við að vona, að alþingismenn taki mark á ráðleggingum samtaka sveitarfélaga og vísi báðum þessum endemis. frumvörpum frá.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Reiknið dæmið aftur

Skattbreytingafrumvarp ríkisstjórnarinnar hefur sína kosti og sína galla. Það getur orðið ágætt frumvarp, ef ýmsum atriðum þess er breytt, t.d. fjölda stiganna, sem söluskatturinn á að hækka um.

Þar sem ríkisstjórnin hefur ekki meirihluta í neðri deild Alþingis, hefur stjórnarandstaðan aðstöðu til að knýja fram lagfæringar á frumvarpinu. Þá aðstöðu ber stjórnarandstöðunni að nýta og láta sem vind um eyru þjóta allar hótanir ríkisstjórnarinnar um að draga frumvarpið til baka. Ef ríkisstjórnin gerir slíkt, er það alveg á hennar eigin ábyrgð.

Ákvæði frumvarpsins um skattaafslátt eru spor í rétta átt, þótt áður hafi verið bent á heppilegri leiðir til framkvæmda á öfugum tekjuskatti. Slíkur afsláttur ætti að vera víðtækari en gert er ráð fyrir í frumvarpinu og taka við verkefnum úr tryggingakerfinu, t.d. fjölskyldubótum.

Lækkun tekjuskattsins er stórt skref í rétta átt, í átt til skattheimtu viðreisnaráranna. Það er öllum ljóst, að álagning tekjuskatts hefur gengið út í öfgar á síðustu árum. Með kúvendingu frumvarpsins hefur ríkisstjórnin gefizt upp fyrir þeirri stefnu Sjálfstæðisflokksins, að beinir skattar verði lækkaðir og óbeinir hækkaðir að vissu marki á móti.

Alvarlegasta og viðkvæmasta atriði frumvarpsins er hækkun söluskatta um fimm prósentustig. Því hefur verið haldið fram með gildum rökum, bæði hér í Vísi og annars staðar, að þessi hækkun sé að meira eða minna leyti óþörf.

Bent hefur verið á, að verðbólgan hefur gert tekjuliði fjárlaga ríkisins allt of lága. Í fjárlögum var gert ráð fyrir, að hvert söluskattstig gæfi 670 milljónir, en nú er gert ráð fyrir 800 milljónum. 18% söluskattur gefur því á einu ári 2.340 milljónum meira en ella.

Þannig má rekja áfram aðra tekjuliði fjárlaga, svo sem innflutningstolla, sem hækka samtals svo skiptir hundruðum milljóna og jafnvel milljörðum króna. Þar á ofan verður svo tekjuskattur ársins hærri en fjárlögin gera ráð fyrir. Þau reikna með 25-26% hækkun tekna milli áranna 1972 og 1973. En nú er talið að hækkunin sé 30% og jafnvel 33% samkvæmt nýjustu fréttum.

Ekki má heldur gleyma því, að útgjöld fjárlaga hækka líka vegna verðbólgunnar. Á þessu stigi er ekki ljóst, hve þungt sú hækkun vegur á móti tekjuhækkununum. En ríkið ætti alténd að hafa töluverðan afgang til að kosta tekjuskattslækkunina án þess að grípa til söluskatts. Ef það dugir ekki til, má fresta útgjöldum á fjárlögum.

Slík frestun gæti líka auðveldað ríkissjóði að komast af með litla hækkun á söluskatti þá 9-10 mánuði, sem eftir eru af árinu, þar sem það mundi bætast upp á næsta ári, er yrði heilt 12 mánaða söluskattsár.

Veigamesta verkefni Alþingis við meðferð þessa máls er að láta reikna allt fjárlagadæmi ríkisins að nýju með hliðsjón af þeirri verðbólgu, sem orðin er í vetur. Þá fyrst, er það hefur verið gert, er hægt að meta, hve mörg stig hækkun söluskattsins þarf að vera, ef hún þarf þá að vera nokkur.

Jónas Kristjánsson

Vísir
Illkynjað æxli

Viðreisnarárin var verðbólgan á Íslandi um 10% á ári að meðaltali. Þessi verðbólga sjöunda áratugsins var hin sama og verið hafði næstu tvo áratugi á undan. Þessi mikla verðbólga olli því, að talað var um Ísland sem sérstakt verðbólguland.

Það kom í ljós á þessum áratugum, að10% árleg verðbólga olli umtalsverðri röskun í þjóðfélaginu. Hagur skuldara batnaði á kostnað sparenda. Verst kom þetta niður á gamla fólkinu, sem sá lífeyri sinn rýrna með hverju árinu.

Verðbólgan spillti gildi lífeyrissjóða og sparifjársöfnunar og gerði steinsteypuna að einu öruggu verðmætageymslunni. Þar sem menn hafa misjafna aðstöðu til að eignast fasteignir, fólst í verðbólgunni hægfara flutningur fjármagns frá þeim, sem miður máttu sín, til hinna, sem betur máttu sín.

Allar ríkisstjórnir, sem voru við völd á þessum tíma, reyndu eftir mætti að hamla gegn þessari þróun. Árangurinn var takmarkaður eins og hin árlegu 10% sýndu. Hins vegar mátti líta svo á, að nokkur festa fælist í því, að verðbólgan fór ekki hærra.

Stíflan, sem hélt verðbólgunni niðri í 10%, brast svo skömmu eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Síðan hefur þróunin verið vægast sagt uggvænleg. Fyrsta heila starfsár stjórnarinnar, árið 1972, var verðbólgan 20%, tvöfalt meiri en hin hefðbundna verðbólga. Árið 1973 var hún orðin þreföld eða 30%. Og á þessu ári virðist ekkert geta hindrað, að hún nemi 40%, sem er fjórföldun hinnar hefðbundnu verðbólgu.

Hafi 10% verðbólgan haft slæm þjóðfélagsleg áhrif, er öruggt, að 20%, 30% og 40% verðbólga veldur hrikalegum skaða. Hún ruglar óðfluga tekjuskiptingu þjóðarinnar og magnar misréttið í þjóðfélaginu.

Aðeins lítill hluti þessarar miklu verðbólgu er af erlendum toga spunninn, eins og sjá má af því, að verðbólgan er hér margfalt meiri en í nágrannalöndunum. Það dugir því ekki að sitja með hendur í skauti og kenna útlöndum um verðbólguna.

Undir síðustu áramót var verðbólguskrúfan orðin svo hröð, að efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar spáðu 20% verðbólgu á þessu ári, þótt laun hækkuðu ekki í kjarasamningunum. Nú hefur þar á ofan verið samið um miklar launahækkanir, sem fara beint út í verðlagið.

Verðhækkun landbúnaðarafurða um 25% er aðeins forsmekkurinn af því, sem gerist á næstu vikum og mánuðum. Senn hyggst ríkisstjórnin leggja fram lagafrumvarp um 5% söluskatt til viðbótar þeim 13%, sem fyrir eru. Og forustumenn launþega og vinnuveitenda eru sammála um, að nýja launahækkunin fari að meira eða minna leyti beint út í verðlagið.

Það er því þegar búið að efna til 40% verðbólgu á þessu ári. 10% verðbólgan, æxlið, sem blundaði í þjóðarlíkamanum áratugum saman, er orðið að illkynjuðu krabbameini, sem vex án afláts. Og stjórnvöld virðast því miður hvorki hafa kjark né vilja til að skera burt meinsemdina.

Jónas Kristjánsson

Vísir