Bönn og leynd (BJ)

Um daginn var þingmaður að tala um hvernig hægt væri að misnota upplýsingar um tekjur manna. Ég hef verið að velta þessu fyrir mér síðan og get ekki fundið neina góða leið til þess. Eina dæmið um notkun á upplýsingunum sem ég veit um, er að Sævar Karl sendir þeim sem eru á listanum boð um að koma í búðina til sín og skoða jakkaföt. Kannski er það misnotkun, en það er ekkert sérstaklega sárt að vera misnotaður á þennan hátt.

Úti í Bandaríkjunum er maður varla búinn að hitta nokkurn innfæddan þegar hann segir manni hvað hann er með í árslaun. Svona eru þeir. Í skólanum kepptust þeir við að segja manni hvað þeir hefðu í meðaleinkunn. Ef maður sagði að íslenskum sið að allt gengi sæmilega, þá gripu þeir mann, horfðu djúpt í augun á mér og spurðu hvað væri að. Bandaríkjamenn eru ekki mikið fyrir leyndarmál, að minnsta kosti ekki fyrr en þeir fara að bjóða sig fram. Þeir eru samt sannfærðir um að ríkið sé stöðugt að njósna um þá, en enginn veit nákvæmlega hvað það er sem hægt er að njósna um.

Fyrir tæplega 20 árum var mikil leynd um ársreikninga fyrirtækja hér á landi. Talnakönnun var þá að stíga fyrstu skrefin og gaf meðal annars út rit sem nefndist Íslenskt atvinnulíf. Í því voru ársreikningar fyrirtækja krufðir og sagt frá því helsta úr starfsemi fyrirtækjanna. Bankarnir og tryggingafélögin létu sína reikninga strax af hendi, sömuleiðis mörg kaupfélögin. En margir tortryggðu þetta framtak mjög og fannst það vera árás á einkalíf fyrirtækjanna. Minnisstætt var þegar við hringdum í Eimskipafélagið. Þar varð fyrir svörum einhver Jói í bókhaldinu. Hann taldi af og frá að Eimskipafélagið færi að senda sína ársreikninga til einhverra aðila úti í bæ. Ég varð ævareiður við þetta og hringdi í félagið og náði þar í einhvern hærra settan og heimtaði að fá ársreikningana sem hluthafi. Ég veit ég hef verið reiður því að ég var varla búinn að leggja á þegar ég fékk ársreikninginn sendan í leigubíl. Síðar um daginn kom sendill með annað eintak og það þriðja barst í póstinum daginn eftir. Tveimur dögum seinna hringdi einhver yfirmaður Eimskipafélagsins í mig og sagði mér frá því að verndarstefnan hefði verið einkamál Jóa, ekki stefna félagsins.

Tveir ársreikningar voru sérstaklega spennandi í hugum okkar ársreikningasafnara. Annar var frá Pharmaco, innflutningssamstæðu apótekara. Þann reikning fengum við aldrei. Einu sinni sá ég hann af öðru tilefni og þótti geysisterkur miðað við þá tíma. En að öðru leyti ekkert merkilegur. Hinn var úr hermangsfyrirtækinu Íslenskum aðalverktökum. Það gengu alltaf miklar sögur af Aðalverktökum og á þeim árum mátti skilja Þjóðviljann svo að þeir sem þar ynnu væru nánast í sálufélagi við Kölska sjálfan. Svo einn góðan veðurdag hringdi Stefán Friðfinnsson í okkur og las upp allar tölur sem við báðum um. Það voru mikil vonbrigði eftir alla biðina að finna út að félagið átti endanlega mikið af peningum, bara örfáa milljarða.

Það sama gildir um tekjur manna. Leynd yfir tekjum veldur tortryggni. Bankamaður einn sagði frá því í fyrra að hann hefði 600 þúsund á mánuði í laun. Hann hefur misminnt um nokkrar milljónir, en hvaða máli skiptir það hjá mönnum sem höndla með milljarða? Nú liggur það ljóst fyrir hver launin eru og engin ástæða til þess að fara úr jafnvægi við það. Það er miklu frekar ástæða til þess að gleðjast yfir því hve mörgum gengur vel. Það er hinum hvatning. Enda er algengasta mótbáran gegn tekjublaðinu frá forstjórum sem kvarta undan því að menn séu með það undir hendinni í launaviðtölum. Það er notkun á upplýsingum, ekki misnotkun.

Leynd og bönn eru hættuleg stjórnmálastefna, en hafa verið á stefnuskrá margra flokka gegnum tíðina. Sem betur fer hefur sól þeirra flestra hnigið til viðar. En auðvitað geta flokkar ekki tekið ábyrgð á öllum einstaklingum sem í þeim eru.

Benedikt Jóhannesson