Ég býð lægstu skattana. 20% (BJ)

Það er sameiginlegt öllum skattalækkunartillögum stjórnmálaflokkanna fyrir kosningarnar að í þeim felst rökvilla. Sumir eigi ekki að greiða skatta. En skatturinn er einmitt aðgöngumiði okkar að þjóðfélaginu og þess vegna jafngildir skattleysi sumra ákveðinni fyrirlitningu samfélagsins á þeim. Hvers vegna skyldur tekjulitlir ekki greiða skatta eins og aðrir? Þeir nýta sér þjónustu eins og skóla fyrir börnin sín, sjúkrahús, vegi og annað það sem þjóðfélagið borgar. Um það eru ekki miklar deilur að þeir sem hafi meiri tekjur greiði hærri skatta. Hins vegar eru margir haldnir þeirri meinloku að þeir eigi að greiða hlutfallslega hærri skatta.

Skattleysismörk á að hækka að mati flestra stjórnmálamanna. Þetta komi námsmönnum, öldruðum og sjúkum til góða, sem og öllum þeim sem eru í láglaunastörfum. En er það svo? Skattfrelsið kemur fyrst og fremst atvinnurekendum til góða. Við verðum að gera ráð fyrir því að launafólk sé skynsamt sem einstaklingar og líti fyrst og fremst á það sem eftir verður þegar búið er að greiða til samfélagsins. Til þess að menn séu jafnsettir eftir að skattleysi verður afnumið þarf að hækka laun. Atvinnurekendur verða því að bera hærri byrðar vegna lægstu launa. Ríkið á auðvelt með að hækka bætur frá sér vegna breytingar á skattleysismörkum því að það er jafnsett eftir sem áður. Grunnbætur myndu hækka en ekki það sem til ráðstöfunar væri.

Með því að afnema skattleysismörk er hægt að lækka skatthlutfallið. Í stað þess að menn greiða nú 38% af hverri krónu eftir að skattleysisismörkum sleppir og 45% þegar menn fara að losa 300 þúsund króna mánaðarlaun, væri hægt að lækka hlutfallið verulega. Flatur tekjuskattur yrði 18% ef hann yrði lagður á allar tekjur. Með því móti væri skapaður mikill hvati fyrir fólk að leggja harðar að sér, ólíkt núverandi kerfi þar sem millitekjuhópar, einkum barnafólk og þeir sem vilja koma sér þaki yfir höfuðið, komast ekki út úr hjólförum hárra jaðarskatta.

Það má til sanns vegar færa að vegna aukinna útgjalda ríkisins yrði tekjuskatturinn að vera aðeins hærri, en liðlega 20% væru nærri lagi. Á móti kemur að hvetjandi áhrif kerfisins auka launatekjur í heild og þar með skatttekjur ríkisins. Þetta hefði þann kost að skattprósentan væri svipuð á fólk og fyrirtæki.

Hvers vegna er þetta ekki gert? Jú, svarið er einfalt. Jafnvel þó að nýja kerfið væri tekið upp í góðri sátt atvinnurekenda, launþega, öryrkja og aldraðara, þannig að á fyrsta degi væru allir sammála um að ekki væri gengið óhóflega á hlut neins. Alltaf finnast atvinnukvartarar, nuddararnir sem ættu auðvelt með að sýna það eftir á að skattar hefðu hækkað miðað við ákveðna krónutölu. jafnvel þó að ekki finnist einn einasti maður sem er með lægri tekjur eftir en áður þá geta slungnir „reiknimeistarar“, svo mjög sem pistlahöfundi leiðist neikvæður hljómur þess orðs, sagt að skattar hafi hækkað á „hugsaðan“ einstakling.

Kerfið er örugglega betra og réttlátara að því leyti að það lítur ekki á ákveðinn hluta samfélagsins sem ölmusumenn sem ekki geti greitt til sameiginlegra þarfa. En það kemst ekki á vegna þess að stjórnmálamenn óttast nöldur. Hættulegustu hugmyndirnar virðast koma frá Samfylkingunni sem talar í öðru orðinu um fjölgun skattþrepa (illt er að hafa talsmenn tvo og tala sitt með hvorum).

Sömu rök gilda um virðisaukaskatt. Það er vont að hafa mörg skattþrep, það ýtir undir undanskot og verður til þess að skatturinn þarf að vera hærri en ella. Það kann að vera hagur útgefanda að lækka skatt á bókum og blöðum, en eiginhagsmunir vega ekki á móti skynseminni.

Benedikt Jóhannnesson