Radiohead breyta reglunum

Það mátti e.t.v. segja sér það fyrirfram að Thom Yorke og félagar í Radiohead myndu ekki fara troðnar slóðir við útgáfu nýjustu „plötu“ sinnar – en þetta er fyrsta platan sem sveitin gefur út eftir að hafa klárað samning sinn við EMI-útgáfurisann.

Radiohead tilkynntu sem sagt í síðustu viku að nýjasta platan þeirra, In Rainbows, kæmi út eftir einungis 10 daga – og þá aðeins í stafrænu formi. Og það sem meira er, áhugasömum er algerlega í sjálfsvald sett hvað þeir greiða fyrir plötuna. Reyndar fylgir það sögunni að einnig er hægt að kaupa sérstaka Deluxe-útgáfu In Rainbows sem inniheldur tvo geisladiska, tvær vínylplötur og ýmislegt annað góðgæti – auk þess sem einnig er von á hefðbundnum geisladiski, en hann kemur sennilega ekki út fyrr en eftir nokkra mánuði.

Radiohead hafa svo sem áður verið þekktir fyrir að fara sínar eigin leiðir í tónlistinni um leið og þeir hafa, með forsprakkann Yorke í fararbroddi, látið mjög til sín taka á pólitískum vettvangi. Þar á meðal fór hljómsveitin í tónleikaferðalag um heiminn árið 2000 þar sem lagt var upp með að hvergi sæjust vörumerki á tónleikasvæðunum. Það þótti nokkuð djarft, þar sem stór hluti kostnaðar við umfangsmikil tónleikaferðalög er oft greiddur af samstarfsaðilum sem fá þá að vera mjög sýnilegir á tónleikasvæðunum.

Tónlistarbransinn skelfur

En þetta nýjasta útspil er margfalt öflugri yfirlýsing, sem gæti haft verulega miklar afleiðingar í för með sér fyrir tónlistariðnaðinn í heild sinni. Radiohead eru í raun að gera hefðbundna geisladiskaútgáfu að aukaatriði við sölu tónlistar – a.m.k. til að byrja með. Um leið sjá þeir til þess að þeir sjálfir fái stærsta hluta söluverðsins í stað þess að fá smáa prósentu af útsöluverði geisladisks. Með þessu stjórna þeir jafnframt sjálfir þessum hefðbundna „leka“ sem oft verður til þess að áhugasamir geti orðið sér úti um plötur eftir ólöglegum leiðum áður en þær koma út.

Þeir láta áhugasama svo standa frammi fyrir móralskri spurningu, sem þeir hefðu e.t.v. ekki velt fyrir sér ef platan hefði dúkkað fyrst upp á einhverju torrent-svæðinu: „Get ég í alvöru réttlætt það að fá tónlist án þess að greiða fyrir hana - og hvað finnst mér eðlilegt verð?“ Deluxe-pakkinn er svo frábær leið til að höfða til safnaranna sem hefði annars e.t.v. fundist þeir verða útundan með einungis stafrænni útgáfu.

Og tónlistarbransinn nötrar og skelfur yfir þessu. Verður þetta fordæmi fyrir alla fræga tónlistarmenn hér eftir? Þurfa þeir e.t.v. ekki lengur á útgefendum að halda, heldur geta látið hlutina gerast milliliðalaust í gegnum Netið? Útgáfufyrirtækin, sem hafa verið upptekin við að lögsækja þá sem sækja tónlist á Netið, vakna nú allt í einu upp við það að listamennirnir séu komnir í hitt liðið. Hvar er Metallica þegar maður þarf á þeim að halda?

Dauðakippir og nýtt upphaf

Sem áhugamaður um tónlist, tækniþróun og Radiohead get ég ekki annað en skríkt af spenningi yfir þessu öllu saman. Og það sem er líka hvað skemmtilegast við þetta frá persónulegu sjónarhorni er að síðasta Radiohead-platan sem ég keypti, Hail to the Thief, var með innbyggðri afritunarvörn. Sem þýðir að ég get t.d. ekki bætt þeim diski við iTunes safnið mitt og spilað á iPod-inum. Samt borgaði ég sama verð fyrir Hail to the Thief og venjulega diska – sem eru búnir þeim eiginleikum að maður getur búið til afrit fyrir tölvuna og MP3-spilarann og notað þá á fleiri stöðum en einum í einu.

Sá diskur var sem sagt ein af nokkrum (sem betur fer herfilega misheppnuðum) tilraunum tónlistarútgefenda til að beita afritunarvörnum á geisladiska. Liður í fáránlega illa hugsaðri baráttu sem gekk út á að þjófkenna og draga úr rétti þeirra neytenda sem þó leggja það á sig að greiða fyrir vöruna. (Mér skildist á sínum tíma að Radiohead sjálfir hafi verið æfir yfir þessum aðferðum útgefandans).

En þetta er frábært dæmi um kaldhæðni örlaganna. Á meðan síðasti Radiohead-diskur var tákngerving dauðakippa gömlu útgáfufyrirtækjanna markar sá næsti upphaf nýrra tíma.

Kristinn Jón Arnarson er almannatengslaráðgjafi hjá AP almannatengslum og fyrrverandi ritstjóri Tölvuheims. EM> P>