Konur og kraftaskáld (BJ)

Nú er kvennafrídagur enn einu sinni. Ég get ekki að því gert að mér finnst það svolítið hallærislegt að taka sér frí til þess að leggja áherslu á kröfur. Konur eru mikilvægar í þjóðfélaginu og það tapa allir, og þar með þær, á því að taka sér frí. Mér finnst hins vegar að konur eigi að standa jafnfætis körlum og víða held ég að munurinn sé minni en við viljum vera láta.

Í gamla daga þegar ég var í menntaskóla var einu sinni haldinn málfundur um jafnrétti og ég var fenginn til þess að vera frummælandi. Það var vegna þess að það var haldið að ég myndi lýsa yfir yfirburðum karlmanna. En það fór öðruvísi. Ég hafði nýlokið við langa ritgerð um nauðsyn þess að efla hag kvenna á öllum sviðum og ég byggði mína ræðu á henni. Það voru því tveir kvenfrelsiskarlar sem töluðu, Sigurður Helgason í Umferðarráði og ég. Mér fannst það svolítið fyndið að stelpurnar sem sáu um fundinn völdu tvo karla til þess að tala um efnið, en svona var það nú samt.

Ég fór á sýningu í Þjóðleikhúskjallaranum einhvern tíma á þessum árum. Hún hét Ertu nú ánægð kerling? og þar voru nokkrir leikþættir um dapurlega stöðu kvenna og sungnir baráttusöngvar með. Ég man aðallega eftir því að Jökull Jakobsson sat við borð hjá okkur með einhverri konu, líklega konunni sinni. Hann var þá einn aðalmaðurinn í bænum, afkastamikill rithöfundur og skemmtilegur útvarpsmaður. Ég held að ég myndi varla nenna á svona sýningu núna, en minnir að mér hafi þótt ágætt þá. Annars var ég aldrei mjög hrifinn af Rauðsokkum. Mér fannst alltaf að þær héldu því fram að hlutskipti kvenna stafaði af því að karla væru almennt vondir. Það fannst mér ekki sanngjarnt.

Þó að það séu liðin 30 ár síðan þetta var er ég enn sömu skoðunar. Konur eiga að hafa jafnan rétt. Kynin eru samt ekki eins þannig að á þeim verður alltaf munur. Þess vegna eigum við ekki að reyna að láta eins og hann sé ekki fyrir hendi. En sá munur kemur réttindum ekkert við og kynin eiga að hafa jafna rétt. Það er heimskulegt að blanda því saman við að kynin séu jöfn í öllu. Konur eiga að eiga rétt á að ná sama árangri og karlar byggt á þeirra eigin hæfileikum, en alls ekki kynjakvótum eða ásýndarkröfum.

Smá innskot í lokin. Ég er að vinna að grein um allt annað og sé að íslenskar konur eru í 6. sæti í launum í heiminum, en Ísland hins vegar í 15. sæti í launajafnrétti. Jöfnuður er mestur í Keníu og fyrir ofan okkur eru Kambódía, Armenía og Benín. Tölurnar segja ekki alltaf allt.

Tvö leikrit

Í beinu framhaldi af þessu er rétt að segja frá því að ég sá Sölku Völku um daginn. Leikrit sem átti að vera um jafnrétti sem brást, kommúnisma sem stóðst ekki einföldustu próf. Bókin sjálf er fyrsta alvöruskáldsaga Halldórs Laxness og gölluð að ýmsu leyti en skemmtileg saga. Leikgerðin sem hér er sýnd hjá Leikfélagi Reykjavíkur er líka gölluð. Hún er eiginlega tvö leikrit. Annað fyrir hlé þar sem ærsl og sprell eru í fyrirrúmi og svo seinni hlutinn sem gerir efninu miklu betri skil með því að sýna því hæfilega virðingu. Nokkrir skrípaleikarar spilltu fyrir mér, en það getur vel verið að unnendur áramótaskaupsins skemmti sér hið besta með Ladda og fleirum. Það var leiðinlegt að ekki tókst að halda sömu gæðum allan tímann því að eftir hlé kom í ljós hvað leikstjórinn, Edda Heiðrún Bachman, er hæfileikarík kona. Það var áhrifaríkt og eftirminnilegt að sjá hana koma fram á sviðið í uppklappi eftir sýninguna.

Halldór Laxness er viðfangsefni Ólafs Hauks Símonarsonar í Halldóri í Hollywood. Þar er lýst kafla í ævi skáldsins um það leyti sem Salka er að fæðast í huga hans. Leikritið er auðvitað sagnfræðilegt skáldverk, mikið byggt á skrifum skáldsins sjálfs og auðvitað allt í gæsalöppum. Og þó ekki. Ummæli Baldurs Sveinssonar afabróður míns um að það þyrfti ekki að vera gáfaður til þess að skrifa Vefarann mikla, en hins vegar þyrfti séní til þess að fara til Ameríku með fimmtíu dollara í vasanum voru lögð einhverjum statista í munn. Mér fannst það líka skrítið þegar barnsmóðir Halldórs kom að kveðja hann þegar hann fór utan með barnið í vagni, fimm ára gamalt. En þetta er líklega það sem kallað er skáldaleyfi.

Sagt er frá meintu ástarævintýri Halldórs við íslenska hjúkrunarkonu sem bjó í Los Angeles. Það vill svo til að ég man eftir þessari konu löngu eftir að hún fluttist heim til Íslands. Fyrst gerðist hún bóndakona í áratugi og svo fluttust þau hjónin í bæinn og bjuggu í kjallara skammt frá foreldrum mínum. Mig minnir að hún hafi unnið á elliheimili eftir að hún kom á mölina. Ég er ósáttur við að Ólafur lætur hana segja við Laxness þegar hann yfirgefur hana: „Heldur þann versta en þann næstbesta.“ Hún var gift ágætum manni, sem ég veit ekki hvort var næstbestur, en allavega fjarri því að vera slæmur.

En þrátt fyrir þess hnökra sem pirra enga nema mig er þetta mjög skemmtileg sýning. Ólafi hefur tekist að gera skemmtilega umgjörð utan um þetta skeið í lífi Halldórs og leikritið ætti að verða með þeim vinsælustu í leikhúsinu í vetur.

Benedikt Jóhannesson

Fleiri pistlar