Að skila auðu (JGH)

Hægrikonan Marine Le Pen, sem varð þriðja í fyrri umferð forseta- kosninganna í Frakklandi hinn 22. apríl sl., segist ætla að skila auðu í seinni umferð kosninganna sem verður núna um helgina, sunnudaginn 6. maí. Le Pen hlaut 17,9% atkvæða í fyrri umferðinni. Ég staldraði við þegar hún sagðist ætla að skila auðu vegna þess að nýlega lenti ég í miklum rökræðum um hvað það merkti að skila auðu í kosningum. Er það að vera hlutlaus og hafa enga skoðun? Felast í því skilaboð? Merkir það að þögn sé sama og samþykki? Er einhver raunverulega „að kjósa“ þegar hann mætir á kjörstað og skilar auðu?

Hægrikonan Marine Le Pen skilar auðu vegna þess að hún kýs „að kjósa“ hvorki Sarkozy eða Hollande. Henni líkar við hvorugan.

Lýðræðissinnar segja oft að það sé vanhelgun á lýðræðinu að mæta á kjörstað og skila auðu – og hvað þá að mæta ekki á kjörstað. Kosningar séu réttur sem mikið var fyrir haft að fá og menn eigi að nýta sér hann.

Mér hugnast betur að mæta á kjörstað, svona af gömlum vana, og skila auðu en mæta ekki á kjörstað.

Þegar kosið var til stjórnlagaþings í nóvember árið 2010 mættu aðeins 37% þjóðarinnar á kjörstað. Kosningarnar voru síðan dæmdar ógildar af Hæstarétti Íslands en stjórnlagaþingi var þá breytt í stjórnlagaráð.

Ég mætti á kjörstað með semingi og fyrst og fremst vegna þess að konan mín fór á kjörstað og ég fylgdi henni - þó ekki inn í kjörklefann.

Þorvaldur Gylfason fékk um 3% þeirra sem mættu á kjörstað í kosningunum um stjórnlagaráð og aðrir í ráðinu fengu innan við 1%.

Spurningin eftir þessar kosningar var sú hvort þau 63% sem mættu ekki á kjörstað hefðu hunsað kosningarnar vegna þess að þær skiptu engu máli og gefið frat í þær – þar sem fyrirfram var lýst yfir að stjórnlagaþingið átti aðeins að vera ráðgefandi þing.

Stjórnlagaráð hefur hins vegar eftir að það var skipað litið mjög stórt á sig og viljað helst keyra tillögur sínar í gegn án þess að Alþingi, sem hefur það hlutverk að breyta stjórnarskránni, fái nokkru um það ráðið.

Þjóðin hafnaði stjórnlagaþinginu þegar 63% ákváðu að sitja heima! Þannig hefði auðveldlega mátt túlka þetta. Og enginn sem hlaut kosningu fékk fylgi sem einhverju nemur og fékk því enga traustsyfirlýsingu.

Fylgismenn stjórnalagaþingsins sögðu hins vegar að í raun hefði verið 100% kosningaþátttaka. Hvernig mátti það vera?

Jú, þeir sem hefðu setið heima hefðu kosið að sitja heima og kjósa engann og að þögn væri sama og samþykki. Þar með væri 100% kosningaþátttaka og þetta sýndi mikinn vilja þjóðarinnar til stjórnalagaþingsins.

Ég held að ekki sé hægt að ganga lengra í að túlka eitthvað sér í hag og þetta.

Þegar kosið var um Reykjavíkurflugvöll fyrir nokkrum árum var það gefið út fyrirfram að kosningin væri aðeins gild ef svo og svo margir kæmu og kysu. Ég sat heima og kaus ekki – og sagði við sjálfan mig að þar með væri ég að stuðla að því að þessi kosning hefði gildi.

Ég var hundskammaður fyrir þetta af þeim sem vildu hafa flugvöllinn áfram og að ég hefði átt að mæta og kjósa – og helst auðvitað með vellinum.

Lágmarkskjörsókn náðist ekki en samt vildu andstæðingar flugvallarins líta á kosningarnar sem stórasannleik.

Forsetakosningar á Íslandi verða í sumar og þar verður hart tekist á. Einhver orðaði það um daginn þannig að kosningarnar snerust um það hvort Ólafur Ragnar sitji áfram eða ekki. Þess vegna beri þeim, sem vilja ekki Ólaf Ragnar áfram, að kjósa þann sem líklegastur sé til að fella hann – og þá skipti engu máli hvort þeim líka við þann frambjóðanda eða ekki.

Þetta er auðvitað rökvilla. Ég sagði í umræðuþætti í útvarpi á dögunum að ég spáði því að þar sem Ólafur Ragnar væri umdeildur – ekki síður en andstæðingar hans – gæti svo farið að einhver hluti kjósenda mætti á kjörstað og skilaði auðu.

Ég vísaði til forsetakosninganna á Íslandi árið 2004 þegar Baldur Ágústsson og Ástþór Magnússon buðu sig fram á móti Ólafi Ragnari að þá skilaði um fimmtungur (20%) þeirra sem mættu á kjörstað auðu. Kjörsókn var þess utan léleg.

Þegar kosið var um Icesave í fyrstu kosningum (hinn hræðilegi Svavars-samningur) hvöttu þau Steingrímur J. og Jóhanna fólk til að sitja heima og sjálf sögðust þau ekki ætla að mæta á kjörstað og styðja þann samning sem ríkisstjórn þeirra og Alþingi höfðu troðið í gegnum þingið.

Auðvitað þótti þetta mjög sérkennileg hegðun; að kjósa ekki einu sinni um eigin verk.

Marine Le Pen segist ætla að skila auðu núna um helgina; á sunnudaginn og sendir út skýr skilaboð til stuðningsmanna sinna. Að vísu bætti hún því við „að þeim væri frjálst“ að kjósa hvorn frambjóðandann sem er.

Það er þetta með að mæta ekki á kjörstað, skila auðu eða ógilda seðilinn. Hvað merkir þetta ef þessi kostur er fyrir hendi?

Jón G. Hauksson

[email protected]