Heillum horfnir (JGH)

Íslendingar eru heillum horfnir þegar kemur að ríkisstjórn og Seðlabanka. Þegar óveðursský hrannast upp hér heima og úti um allan heim sjá Jóhanna Sigurðardóttir og Már Guðmundsson seðlabankastjóri mikinn efnahagsbata í spilunum. Már hækkar vexti vegna verðbólgu þegar kollegar hans erlendis lækka vexti vegna kreppu. Hagkerfi heimsins spóla, heildareftirspurn í heiminum er of lítil og fer minnkandi, skuldsetning banka, heimila og ríkja er alltof mikil; bæði vestanhafs og austan.

Allir fjölmiðlar heims segja að svarta skýið á himni sé skuldavandinn í Evrópu og raunar Bandaríkjunum líka. Evrusvæðið er að sogast niður – og skipt er um menn í brúnni við Miðjarðarhafið um hverja helgi.

Papandreuo féll af stalli í Grikklandi um síðustu helgi og Berlusconi á Ítalíu stígur af stokki um þessa helgi.

Á Íslandi er gengismunur í bankakerfinu með því hæsta í heiminum, þ.e munurinn á útlánsvöxtum og innlánsvöxtum. Hann er í kringum 5 til 6 prósent. Erlendis eru bankar hins vegar reknir á 1 til 3% vaxtamun.

Erlendis eru stýrivextir lækkaðir vegna skuldavanda og kreppu. Hér eru eru þeir hækkaðir? Már sagði á dögunum hjá Viðskiptaráði að vextir væru raunar enn of lágir ef eitthvað væri.

Hærri vextir auka fjármagnskostnað fyrirtækja og heimila – sem þó eru fyrir á gjörgæslu vegna þess að skuldavandi þeirra er enn of mikill.

Á sama tíma kemur ríkisstjórnin og hækkar skatta og eykur álögur á fyrirtæki svo þau neyðast til að hækka vöruverð. Ríkisstjórnin heldur að leiðin til hagvaxtar sé að hækka skatta og vexti og sýna fjárfestingu innlendra sem erlendra fjárfesta eins mikla andúð og hægt er.

Þetta heitir að draga sig upp á hárinu. Hvers eiga Íslendingar að gjalda? En stöldrum við. Þetta er í okkar höndum.

Það er ráðist á sjávarútveginn. Það er ráðist á orkugeirann. Enginn hvati í spilunum.

Ríkisstjórninni hækkar verð á bensíni, víni og vindlingum vitandi að sú hækkun fer beint í neysluvísitöluna og hækkar öll verðtryggð lán í landinu. Verðtryggingin er afleit og hefur verið það frá hruni þegar mest ríður á að draga úr fjármagnskostnaði og koma því fjármagni sem er á innstæðureikningum í vinnu.

Síðastliðið vor greiddi ríkisstjórnin fyrir því að vitleysustu kjarasamningar, sem Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafa nokkru sinni gert, yrðu að veruleika – og lofuðu 60 milljörðum úr ríkiskassanum til að af þeim gæti orðið.

Hvernig gat Vilhjálmi Egilssyni og Gylfa Arnbjörnssyni dottið í hug að taka aftur upp víxlverkanir verðlags og kaugjalds?

Mitt í dýpstu kreppu lýðveldisins – þar sem landsframleiðsla hefur hrunið um 11% á tveimur árum, um 12 þúsund manns ganga um atvinnulausir og þúsundir flýja land – eru laun hækkuð á vinnumarkaði svo það sé öruggt að vinnuafli verði dýrara og færri hafi vinnu.

Auðvitað ýta launahækkanir undir verðbólgu þegar laun eru 70% af vöruverði.

En þú hækkar ekki vexti í kjölfarið nema að þú viljir minnka enn frekar súrefnið til fyrirtækja svo þau geti ekki fjármagnað launahækkanirnar.

Enda er algerlega útilokað að sjá að markmið ríkisstjórnarinnar sé að auka atvinnu á Íslandi og búa til ný störf. Það er líka útilokað að sjá að ríkisstjórnin vilji auka hagvöxt.

Það er undir okkur sjálfum komið að koma skikki á okkar mál.

Miklar umræður eru um gjaldmiðilinn. Raunveruleikinn er krónan. Samt fer ótrúlegur tími í umræður um það í atvinnulífinu hvort við eigum að taka upp evru, dollar eða Kandadollar. Sú umræða er pólitík.

Nýr gjaldmiðill, hver sem hann yrði, gæti komið að gagni við að verja stöðugleika síðar eftir að búið er að vinna sig upp og koma á stöðugleika varðandi fjárlög, skuldir, viðskiptajöfnuð og aðrar almennar hagstærðir.

Nútíðin snýst um að koma atvinnulífinu af stað og auka framleiðni í efnahagslífinu með krónunni.

Framleiðni Íslendinga skiptir öllu. Það verður að koma hagvexti af stað í gegnum fjárfestingu og aukna framleiðslu en ekki aukna einkaneyslu.

Kappsmálið á að vera sterkt og samkeppnisfært atvinnulíf. Sterkt atvinnulíf skapar stöðugleika og styrkir t.d. krónuna sem gjaldmiðill.

Það er sama hvaða gjaldmiðill er á Íslandi - hann tekur aldrei af okkur ábyrgðina á að koma skikki á okkar mál sjálfir, að framleiðni og samkeppnisfærni atvinnulífsins í gegnum vinnulaun, orkuverð og annað hráefnisverð.

Íslendinga vantar sárlega erlenda fjárfestingu. Hvað gerum við? Jú, við höfum höft og komum því rækilega áleiðist til erlendra fjárfesta að þeir séu illa séðir á Íslandi.

Seðlabankinn segist hækka vexti vegna þess að það sé verðbólga.

Gott og vel. En það er kostnaðarverðbólga en ekki eftirspurnarverðbólga. Við erum í besta falli komin á botninn og það er bjartsýni að við séum komin á hina beinu braut hagvaxtar.

Vextir slá fyrst og fremst á eftirspurnarverbólgu sem stafar af of mikilli fjárfestingu og fjáraustri banka og lánastofnana út í atvinnulífið. Hvernig getur Seðlabankanum dottið í hug að það sé eftirspurnarverðbólga á Íslandi sem lýsir sér í ofhitnun hagkerfisins?

Þetta er í okkar höndum - en við Íslendingar erum heillum horfnir.

Jón G. Hauksson

[email protected]