Foringjar utan þings (JGH)

Stundum er sagt að hún sé skrýtin tík pólitíkin. Eftir kosningarnar er vart um annað rætt en pólitíska framtíð Davíðs Oddssonar forsætisráðherra og Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar. Ingibjörg er án þingsetu og úr leik í bili og flestir hallast að því að Davíð dragi sig í hlé eftir eitt til tvö ár og hverfi þá af þingi þótt Sjálfstæðisflokkurinn hafi sigrað í kosningunum. Þar með kæmi upp sú staða að foringjar tveggja stærstu flokkanna, og þeir sem tókust mest á í kosningabaráttunni, yrðu báðir utan þings.

Það er alltaf gaman að sjá hvernig menn túlka úrslit kosninga - og hverjir séu sigurvegarar. Hann er t.d. lífseigur brandarinn um að allir séu sigurvegarar. Það sé bara spurning við hvað sé miðað. Sjálfstæðisflokkurinn, sem fékk mest fylgi, tæp 34%, og er áfram stærsti flokkur þjóðarinnar, hlýtur að vera ótvíræður sigurvegari þótt hann hafi tapað um 7% fylgi frá því í kosningunum árið 1999 þegar hann fékk óvenjugóða kosningu. Samfylkingin lenti í öðru sæti og komst upp fyrir 30% múrinn. Þar á bæ voru væntingar um miklu meira. Enda sýnir það sig að stuðningsmenn Samfylkingar eru ekki fyllilega sáttir við útkomuna þótt stutt sé í frasann um að þeir séu sigurvegarar og að úrslitin "séu skýr skilaboð" frá kjósendum um breytingar. Í þeirra huga gekk allt út á að fella ríkisstjórnina og koma Ingibjögu Sólrúnu Gísladóttur inn á þing. Hvorugt tókst.

Það kann að þykja góður árangur hjá Framsóknarflokknum að tapa ekki nema 0,7% miðað við það litla fylgi sem hann fékk í könnunum um tíma í vetur. Hann stóð sig vel á endaspretti kosningabaráttunnar. En kannanir eru kannanir. Sömuleiðis telst það eflaust góður árangur hjá Frjálslynda flokknum að fá 7,4% fylgi og tvöfalda þingmannafjölda sinn, úr tveimur í fjóra. En það getur aldrei gert flokkinn að einhverjum sigurvegara kosninganna. Vinstri grænir með 8,8% fylgi verða seint taldir sigurvegarar. Þeir töpuðu einum þingmanni og sýnast dæmdir til að vera smáflokkur á vinstri jaðrinum. Kosningarnar gengu út á það hvort ríkisstjórnin héldi velli eða ekki. Þannig lagði stjórnarandstaðan upp með málið í kosningabaráttunni. Stjórnin hélt velli með 5 þingmanna meirihluta og hlýtur því að vera sigurvegari kosninganna þótt hart hafi verið að henni vegið.

Það sem mér finnst einna merkilegast við þessar kosningar er sú staða sem upp er komin gagnvart Davíð Oddssyni forsætisráðherra og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar. Össur tók að vísu þann titil af henni strax daginn eftir kosningar, þegar hann "fékk loksins málið" aftur, og útnefndi Halldór Ásgrímsson sem forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar. Össuri er einkar lagið að tilnefna forsætisráðherraefni. Ég skil ekki vinsældir Össurar innan Samfylkingarinnar. Ingibjörg er núna án þingsetu og úr leik í bili. En fari svo að Davíð dragi sig í hlé eftir eitt til tvö ár blasir við að foringjar tveggja stærstu flokkanna, og þeir sem tókust mest á í kosningabaráttunni, verða báðir utan þings. Það er sérstök staða.

Davíð Oddsson sannaði það enn og aftur í kosningunum á laugardag að hann er einhver mesti sigurvegari sem fram hefur komið í íslenskum stjórnmálum. Hann vann fjórðu alþingiskosningarnar í röð og það eftir að hafa setið sem forsætisráðherra í samfellt tólf ár og borgarstjóri í níu ár. Þjóðin treystir honum. Engu að síður lítur hann svo á að fylgistapið frá kosningunum árið 1999 sé merki um að kominn sé tími til að hann dragi sig í hlé á kjörtímabilinu og hleypi öðrum að. Hann metur stöðuna svo að þreytu sé farið að gera vart við sig í sinn garð og úrslitin á laugardag hafi verið gult spjald. Hann lítur svo á að litlar líkur séu á að hann vinni fimmtu alþingiskosningarnar í röð eftir fjögur ár þegar hann hefur gegnt starfi forsætisráðherra í sextán ár. Það er bara lífsins gangur að foringjar í pólitík hverfa af sviðinu hafi þeim auðnast að vera tólf til fjórtán ár samfellt í embætti forsætisráðherra, sbr. Thatcher og Kohl. Ég hef hins vegar litla trú á að Davíð verði seðlbankastjóri þótt sú staða sé sögð bíða eftir honum. Með því að fara í Seðlabankann hverfur hann ekki nægilega af sviðinu.

Þótt þingflokkar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafi gefið formönnum sínum umboð til að mynda nýja ríkisstjórn gengur sú saga fjöllunum hærra að innan Framsóknarflokksins fylgi hugur ekki máli og að þar á bæ séu kröfur um samstarf við Samfylkinguna. Þessari sögu á ég afar bágt með að trúa. Slík stjórn hefði aðeins eins þingmanns meirihluta, auk þess sem verulegur málefnaágreiningur var á milli Framsóknarflokks og Samfylkingar í kosningabaráttunni. Því er haldið fram að Vinstri grænir væru til í að verja slíka stjórn vantrausti þótt þeir tækju ekki þátt í stjórnarsamstarfinu. Í mínum huga yrðu það hrein og klár svik við kjósendur ef Framsóknarflokkurinn læsi það út úr úrslitum kosninganna að hann ætti að vinna með Samfylkingunni og mynda nýja ríkisstjórn í skjóli Vinstri grænna. Ég hef enga trú á að Halldór velji slíka leið. Þetta er óskhyggja einhverra vinstri manna.Til þess er Halldór einfaldlega of traustur og til þess ber of mikið á milli í málefnum á milli flokkanna.

Gangi það eftir sem flestir álíta að Halldór Ásgrímsson taki við stöðu forsætisráðherra af Davíð Oddssyni eftir eitt til tvö ár þá sýnist einsýnt að skipting ráðherraembætta verður ekki jöfn á milli flokkanna í þeirri ríkisstjórn sem þá verður mynduð. Framsókn verður að fórna stólum til að fá forsætisráðherraembætti stærsta flokksins. Verði þessi leið engu að síður valin má ætla að Sjálfstæðisflokkur fengi sjö til átta ráðherrastóla af þeim tólf sem yrðu til skiptanna. Ég spái því að það verði ekki fyrr en á þeim tímapunkti sem Sjálfstæðisflokkurinn geri verulegar breytingar á ráðherraliði sínu.

Ég hef sömuleiðis enga trú á kjaftasögunni, sem gengur núna fjöllunum hærra, um að sjálfstæðismenn geri það að kröfu sinni, gefi þeir Halldóri eftir forsætisráðherraembættið, að framsóknarmenn slíti R-listasamstarfinu í borginni og að Björn Bjarnason taki við sem borgarstjóri.

Það er ekki klókt að spyrða bæjarpólitík of mikið við landsmálapólitíkina - þó hún sé skrýtin tík pólitíkin.

Jón G. Hauksson

Fleiri pistlar