Yfirskrift Viðskiptaþings: Ísland, best í heimi?

Ég hef haldið því fram að á undan- förnum fimm til tíu árum hafi þjóðin losnað að mestu við þá minnimáttar- kennd sem þjakaði hana í aldir gagnvart útlendingum. Það er fyrst og fremst ríkidæmi Íslendinga sem hefur losað þá úr fjötrum lélegrar sjálfsmyndar, en þjóðin hefur líka átt mikla afreksmenn á sviði athafnamennsku, lista, bókmennta, vísinda og íþrótta – sem hafa átt sinn þátt í að koma henni á kortið.

Sem betur fer höfum við getað gert grín að minnimáttarkennd okkar og sagt að við ættum fallegustu konurnar, besta vatnið, hreinasta loftið, fallegustu árnar, fossana og jöklana, bestu hestana og svo framvegis. Innst inni höfum við að vísu trúað þessu. Sumir hafa kallað þetta þjóðrembu, en þetta er auðvitað ekkert annað en lítið sjálfstraust og vanmáttarkennd 300 þúsund eyjaskeggja á eyjunni Íslandi norður í Ballarhafi. Ég álasa hins vegar ekki þjóðinni fyrir að hafa farið hjá sér við erlendar gestakomur fyrir hundrað árum þegar hér var komið á heimastjórn. Molbúahátturinn var alger; þjóðin var bláfátæk, hún bjó í moldarkofum til sveita, hreysum í þéttbýli, gekk eftir foraðsstígum í bæjum og lyktaði illa; snyrtimennskunni var a.m.k. nokkuð ábótavant. En síðan reis þjóðin hægt og bítandi upp úr öskustónni með viljann og eljusemina að vopni. Hér hafa orðið framfarir eins og annars staðar.

Þess vegna var mér verulega brugðið að Viðskiptaráð Íslands skyldi halda Viðskiptaþing undir kjörorðinu „Ísland, best í heimi?“ Jú, þið sjáið rétt, það er þarna spurningarmerki. Í besta falli er svona yfirskrift væmin. En því miður ber hún fyrst og fremst keim af minnimáttarkennd. Að vísu var gantast með þetta á þinginu og léku nokkrir fundargestir og þátttakendur í umræðunum í auglýsingum sem voru stælingar á kunnum Thule-sjónvarpsauglýsingum um Íslendingana á barnum sem sögðust eiga fallegustu konurnar, hreinasta loftið og svo framvegis. Það breytir því ekki að yfirskrift þingsins var óheppileg og úr takt við tíðarandann. Íslendingar spyrja ekki lengur hvern einasta útlending, sem hingað kemur, „How do jú læk Iceland?“ Eða þá að þeir brotni algerlega niður í heimsborgum erlendis þótt einhver viti ekki hvar Ísland er á hnettinum og hafi aldrei heyrt minnst á landið. Hvað með það þótt Ísland sé ekki þekktasta land í heimi!?

Yfirskriftin „Ísland, best í heimi?“ var heldur ekki í neinum takti við þær ræður sem fluttar voru á Viðskiptaþinginu. Geir H. Haarde forsætisráðherra boðaði í ræðu sinni betra Ísland og lagði mesta áherslu á umbætur í skattamálum fjármagnseigenda – og hyggst leggja niður skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa – til að koma í veg fyrir frekari flótta eignarhaldsfyrirtækja í hagstæðara skattaumhverfi í útlöndum. Forsætisráðherra veit að það er mun auðveldara fyrir fjármagnið að flytjast til útlanda en fólkið. Um það að hækka fjármagnstekjuskattinn, sagði hann: „Sumir fást ekki til að skilja að 10% af miklu er meira en 18% af engu.“

Erlendur Hjaltason, forstjóri Exista og formaður Viðskiptaráðs, var heldur ekki að ræða um „Ísland, best í heimi?“ í ræðu sinni heldur var útgangspuntur hans að hafa áhyggjur af ástandi gengismála hér á landi – og sagði ástandið ótækt. Hann bætti við að lausnirnar væru ekki augljósar. „Það er ekki auðveldara að búa við evru og slæma hagstjórn heldur en krónu og slæma hagstjórn.“

En hvers vegna var yfirskrift þingsins þá „Ísland, best í heimi?“ Jú, hún var sögð tileinkuð alþjóðlegu orðspori og ímynd Íslands. Simon Anholt, sem framkvæmt hefur rannsókn á ímynd Íslands fyrir ríkisstjórnina og Viðskiptaráð síðustu mánuðina, sagði í ræðu sinni að ímynd Íslands væri ekki nægilega sterk. Hann bætti við að þetta væri ekki til marks um að ímynd Íslands væri neikvæð heldur fremur að fólk hefði litla eða enga ímynd af landinu – vissi lítið um landið. Niðurstaða könnunar hans, sem gerð var í 35 löndum meðal hátt í 30 þúsund manna, var sú að Ísland lenti í 19. sæti meðal þeirra 38 landa sem voru rannsökuð. Anholt var óánægður, en hvers vegna? Er það ekki bara fín niðurstaða að vera 19. þekktasta landið í könnuninni? Anholt þessi bætti við að Ísland hefði alla getu til að skara fram úr (okkur líður öllum aðeins betur) og lagði til „samstillt átak“ í þeim efnum. Ekki veit ég hvað hann er að fara – það eru fyrst og fremst einstaklingar af eigin rammleik sem kynna Ísland svo að eitthvert vit sé í. Björk, Vigdís og Halldór Laxness komu Íslandi á kortið – síðan hafa margir bætt um betur. Ríkisstjórnir bæta ekki ímyndir með væmnum auglýsingum.

Flestum þykir sinn fugl fagur og það er eflaust gott að búa á Íslandi og ala hér upp börn. En Ísland er ekki nafli alheimsins og Ísland er ekki best í heimi. Miðað við orð forsætisráðherra á Viðskiptaþinginu hefði yfirskriftin átt að vera: Heima er best! Eða þá eins og þjóðin sjálf orðar það á kappleikjum: Áfram Ísland!

Jón G. Hauksson