Baugsmálið dómtekið (JGH)

Myndir af sakborningunum sex í Baugsmálinu og lögfræðingum þeirra á leið í Héraðsdóm Reykjavíkur við Lækjartorg eru fréttamyndir þessa árs. Brosandi, hlæjandi, vel útlítandi og geislandi af sjálfstrausti og sakleysi. Setningar ársins komu svo innandyra: „Ákæran er röng, ég er saklaus.“ Þó þetta sé risavaxið og flókið bókhaldsmál er hluti þjóðarinnar, þ.e. andstæðingar Davíðs, hins vegar búinn að kveða upp sinn dóm: Davíð er sökudólgurinn, hann sigaði löggunni á Baugsmenn.

HÚN ER FRÆG myndin af Erlendi heitnum Einarssyni, fyrrum forstjóra Sambandsins, þegar hann gekk inn í Héraðsdóm Reykjavíkur út af kaffibaunamálinu svonefnda og huldi andlit sitt með möppu þegar blaðaljósmyndarar smelltu af. Síðan eru liðin um tuttugu ár og pr-menn og spunameistarar hafa öðlast veglegan sess.

ÞEGAR SAKBORNINGARNIR sex í Baugsmálinu gengu fylktu liði ásamt lögmönnum sínum inn í Hérðasdóm Reykjavíkur við Lækartorg þá voru engar möppur á lofti. Þeir marseruðu í takt, brosandi, hlæjandi, vel útlítandi og geislandi af sjálfstrausti og sakleysi. Þeir höfðu ekkert að fela. Eða eins og einhver orðaði það: „Þessi mynd segir meira en mörg orð og táknar að góðu gæjarnir séu mættir!“

ÉG HEF ALLTAF haft góðar taugar til Bónusfeðga, Jóhannesar Jónssonar og Jóns Ásgeirs Jóhannessonar, eins og annarra duglegra athafnamanna. Frjáls verslun hefur útnefnt þá feðga sem menn ársins. Ímynd þeirra er þessi: Harðir, duglegir, snjallir og klókir bisnessmenn sem taka áhættu í fjárfestingum, bæði hér heima og erlendis, og hafa unnið þrekvirki fyrir neytendur. Bónus hefur til margra ára mælst vinsælasta fyrirtæki landsins, samkvæmt könnunum Frjálsrar verslunar. Hins vegar hefur mörgum þótt þeir feðgar of stórir og atkvæðamiklir í viðskiptalífinu innanlands – með of stóran hluta af matvörumarkaðnum og hreinlega alltof gráðugir á of mörgum sviðum viðskiptalífsins. Með öðrum orðum: „Of stórir fiskar í lítilli tjörn.“

UM ÍMYND LÖGREGLUNNAR er það að segja að hún hefur verið mjög sterk á meðal almennings. Samkvæmt könnunum um tiltrú almennings á stofnanir voru lögreglan og dómstólar í efsta sæti, ef mig misminnir ekki mikið. Fólk treystir lögreglunni – eða svo hefur verið til þessa.

ÞESS VEGNA KEMUR mér það á óvart hvað fólk á auðvelt með að dæma í Baugsmálinu og að það skuli gruna lögregluna um græsku. Málið er risavaxið og flókið og snýst um bókhaldsreglur, meðferð ársreikninga og vinnubrögð endurskoðenda. Það er svo flókið að helstu sérfræðingar landsins í reikningshaldi treysta sér ekki til að tjá sig um það efnislega í fjölmiðlum. Það breytir engu: Hluti þjóðarinnar, þ.e. andstæðingar Davíðs Oddssonar, er hins vegar búinn að kveða upp sinn dóm í þessu máli; Davíð er sökudólgurinn og sigaði löggunni á Baugsmenn. Það bendir til að málflutningur þeirra feðga í fjölmiðlum hafi skilað sér til margra.

JÓN ÁSGEIR HAMRAÐI t.d. á meintu samsæri Davíðs í eftirminnilegu Kastljósi Sjónvarpsins. Mér fannst Jón Ásgeir standa sig almennt vel í umræddu Kastljósi, raunar líka Jón Gerald Sullenberger í Íslandi í dag. Jón Ásgeir var sjálfsöruggur, svaraði misþungum spurningum fljótt og virtist vera með þetta á hreinu. Hann var það sem heitir trúverðugur. Ég næ hins vegar ekki þessari vörn í málinu að þetta sé allt runnið undan rifjum Davíðs Oddssonar og að háttsettir embættismenn dansi eftir hans höfði. Hvernig er hægt að fá það út að hatur Davíðs á Jóni Ásgeiri og Baugi sé svo mikið að embætti ríkislögreglustjóra nötri og sé undirlagt af tugum sérfræðinga við að knésetja hann og aðra tengda Baugi? Mér brá eiginlega hvað Jón Ásgeir setti þetta fram af mikilli einlægni og sannfæringu í Kastljósinu. Hafði kenningin þó heyrst áður.

DAVÍÐ GETUR SJÁLFUM sér svolítið um kennt. Hann hefur gert sig sekan um að tala óþarflega óvarlega í garð Jóns Ásgeirs þannig að þjóðinni hefur mislíkað. Hann nefndi hann „götustrák“ og ekki fór á milli mála að hann varpaði sprengju á morgunvakt Rásar 2 þegar hann hafði það eftir Hreini Loftssyni, stjórnarformanni Baugs, að Jón Ásgeir hefði orðað það að greiða þyrfti Davíð 300 milljónir til að hann léti af andstöðu við fyrirtækið. Vandinn við þessa yfirlýsingu Davíðs var að hann hafði ekkert í höndunum til að sanna þetta. Að vísu viðurkenndi Hreinn að þetta hefði verið sagt í hálfkæringi.

Á SAMA HÁTT er vandi Jóns Ásgeirs sá að hann hefur engar sannanir fyrir því að Davíð Oddsson, Haraldur Johannessen, ríkislögreglustjóri, Jón H. Snorrason, saksóknari og yfirmaður efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra, Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttadómari, Jón Gerald Sullenberger, fyrrverandi samstarfsmaður Bónusfeðga og sá sem hratt málinu af stað og kærði, séu með svo magnað samsæri - og það í samráði við tugi sérfræðinga hjá lögreglunni. Jón Ásgeir hefur eftir Hreini Loftssyni að Davíð hafi nefnt Jón Gerald í samtali þeirra Hreins í upphafi árs 2002 og í kjölfarið hafi Hreinn varað stjórn Baugs við yfirvofandi aðgerðum gegn félaginu. Einhverjir gætu haldið því fram að þarna hafi Davíð „varað Baug við“ aðgerðum.

EKKI ÆTLA ÉG að vangaveltast mikið um það hvernig dómstólar dæma í málinu, eða kveða upp úr um sekt eða sakleysi. Sú fiskisaga gengur að „helstu lögfræðingar landsins“ telji að hinir ákærðu sleppi þar sem ekki sé um „auðgunarásetning“ að ræða heldur „formbrot“.

MARGT BENDIR hins vegar til að Baugsmenn hafi náð eyrum margra og a.m.k. andstæðinga Davíðs sem segja: 1) Hvað er Haraldur ríkislögreglustjóri eiginlega að hugsa? 2) Davíð er sökudólgurinn og er með puttana í þessu. 3) Þetta er bara bókhalds-ónákvæmni sem endurskoðendur segja að mátt hefði betur fara. 4) Ég styð Jón Ásgeir – Ísland er bölvað bananalýðveldi. 5) Væri ekki nær að rannsaka söluna á Búnaðarbankanum? 6) Er ekki svona bókhalds-ónákvæmni í öllum fyrirtækjum, eða hvaða fyrirtæki stæðist skoðun eins og Baugur og Gaumur hafa gengið í gegnum? 7) Eru þeir ekki að fá sömu meðferð og Jón Ólafsson í Skífunni fékk?

SVO ER BARA að sjá hvað dómstólarnir segja? Það er víst til eitthvað sem heitir löggjafarvald, framkvæmdvald – og fyrir þá sem Davíð þolir ekki er eins gott að til sé dómsvald.

Jón G. Hauksson