Hana nú og hafið þið það (JGH)

Það er talað tungum, beggja vegna Arnarhólsins. Már Guðmundsson seðlabankastjóri sagði í viðtali við Bloomberg í vikunni að það kynni að vera að bankinn gæti lækkað vexti þrátt fyrir synjun forsetans á Icesave lögunum. Nokkrum dögum áður hafði hann sagt við Dagens Næringsliv að ef fólk segði nei við Icesave í þjóðaratkvæði yrðu vextir áfram háir á Íslandi.

Ekki veit ég hvorum Má ég á að trúa. En vonandi kemur hann sem mestri vaxtalækkun í gegn sem fyrst. Sú held ég að verði samt ekki raunin. Peningastefnunefnd, þar sem Már er formaður, hefur til þessa ekki verið á þeim buxunum að lækka stýrivexti niður úr öllu valdi. Og Seðlabankinn hefur áður hótað okkur öllu illu, samanber bréfið til Jóhönnu, ef við samþykkjum ekki Icesave. Seðlabankinn er partur af hótunarprógramminu.

Már segir við Bloomberg að rými sé fyrir vaxtalækkun vegna þess að verbólgan sé í rénum. Fínt. Lækki hann þá vextina í einum grænum. En það er þetta tal um vextina og verðbólguna. Stýra vextir verðbólgu á Íslandi í því efnahagslega umhverfi sem hér ríkir? Nei, ekki að mínu mati. Hækkanir ríkisstjórnarinnar á bensíni, víni, virðisaukaskatti og öðrum opinberum gjöldum eru helsta ástæða verðbólgu á Íslandi. Fyrirtækin hleypa þessum hækkunum út í verðlagið og þess vegna er svonefnd kostnaðarverðbólga af völdum ríkisstjórnarinnar. Fyrirtækin þurfa líka að greiða háa vexti og verðtryggingu og reyna að koma þeim fjármagnskostnaðí út í verðlagið. Það skilst ekki að vextir hafa fyrst og fremst áhrif á umframeftirspurn og slá á þenslu vegna of mikils peningaflæðis í landinu. Hér ríkja ströng gjaldeyrishöft þannig að ekki þarf að hafa háa vexti til að halda uppi gengi krónunnar - enda kom á daginn að sú efnahagsstefna var kolröng.

Már og ríkisstjórnin mynda fullkomna hringrás sem einhverjir gætu kallað hringavitleysu. Ríkisstjórnin (vinstri höndin) veldur verðbólgu – og hækkar auðvitað öll lán í leiðinni hjá fyrirtækjum og heimilum í landinu vegna verðtryggingarinnar. Líkleg verðbólga verður 9 til 11 prósent á næstu mánuðum. Það er verðbólgan sem Már og Seðlabankinn (hægri höndin) segja að sé í rénum.

Vinstri höndin býr til verðbólgu en hægri höndin við Arnarhól setur upp ásjónu mikillar speki og efast um að hægt sé að lækka vexti vegna verðbólgunnar. Hægri höndin sér þó í spilunum að bólgan kunni að vera að minnka. Á sama tíma er dýpsta kreppa í Íslandssögunni og bankarnir gagnrýndir út í eitt af atvinnulífinu fyrir tregðu til að lána fyrirtækjum. Verðtryggingin hækkar lánin og er nema von að ýmsir spyrji sig hvort hægri höndin við Arnarhól líti á þá hækkun sem þenslu í útlánum og því sé ekki hægt að lækka vexti.

Ríkisstjórnin berst við óleysanlegan fjárlagahalla eftir áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðins. En hún og sjóðurinn vilja hins vegar endilega auka fjárlagahallann að óþörfu um 40 milljarða á ári næstu sjö árin með því að samþykkja Icesave sem ríkissjóði ber engin skylda til að ábyrgjast. Þetta jaðrar við að vera ídjódískt. Yfir 300 milljararðar í vexti á sjö árum og þá er höfuðstóllinn óleystur. Rekstur Landspítalans kostar 35 milljarða á ári. Á sama tíma og stjórnin vill ólm samþykkja Icesave þá hamast hún við að telja okkur trú um að hún sé stjórn velferðar. Hvar ætlar hún að fá peninga fyrir Icesave nema skera niður samhjálpina, skera niður í stærstu póstunum; heilbrigðiskerfinu og skólamálum? Um það snýst málið. Það þarf að skera enn meira niður og glíman við fjárlagahallann verður enn óleysanlegri ef ríkið tekur á sig Icesave.

Hringavitleysan heldur áfram. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir við Má og ríkisstjórnina að ef við samþykkjum ekki Icesave þá verði skrúfað fyrir öll lán til Íslands og þjóðin grilluð. Ergó; enn meiri kreppa. Einhver kynni að halda að seðlabankastjórinn drægi þá ályktun að þá yrði enn minna peningaflæði á Íslandi og við neyddumst til að lækka stýrivextina - og laða peninga burt af innlendum innstæðureikningum út í atvinnulífið með vaxtalækkun. Nei, þá kemur hin gullna setning um að ekki sé hægt að lækka stýrvexti á Íslandi nema við samþykkjum Icesave og aukum þannig peningaflæðið frá AGS og Norðurlöndunum. Hvers vegna er ekki hægt að lækka stýrivexti og leyfa svo öðrum vöxtum að ráðast á markaði? AGS-lánið á raunar ekki að fara í uppbyggingu atvinnulífsins heldur styrkja gjaldeyrisforðann. Hvernig er þetta aftur með vexti og væntingar við Arnarhólinn? Já, og ef við samþykkjum Icesave til þess eins að fá lánin frá AGS og Norðurlöndunum þá er hægt að reikna Icesave sem okurvexti á þau lán.

Ríkisstjórnin hækkar skatta á almenning og dregur þannig úr viðskiptum hans við fyrirtæki. Það veldur enn meiri samdrætti og hann bættist við hörðustu kreppu lýðveldisins. Á sama tíma magnar ríkisstjórnin upp verðbólgu með hækkun á bensíni og víni og skerðir kaupmátt almennings enn meira. Ályktun Arnarhóls. Verðbólga í boði ríkisstjórnarinnar og ekki hægt að lækka vexti - og þó; en bara ekki mikið.

Það hefur verið hávær krafa atvinnulífsins í eitt og hálft ár um að lækka stýrivexti niður úr öllu valdi? Nei, því miður, að mati Arnarhólsins. Best að bæta Icesave í málið. Það er ekki hægt að lækka vexti á Íslandi ef fólk segir nei við Icesave í þjóðaratkvæði; þá verða vextir örugglega áfram háir á Íslandi. Áfram frost. Hana nú og hafið þið það!

Eitt sinn var Sænsk-íslenska frystihúsið fyrir neðan Arnarhól þar sem Seðlabankinn er núna. Stundum velti ég því fyrir mér hvort þarna sé enn frystihús; frystihús atvinnulífsins.

Jón G. Hauksson

[email protected]