Getur leitt til 29 prósenta launahækkana (JGH)

Ég held að það slái hinn almenna vinnumarkað ekki vel að sjá í fyrirsögn að nýr kjarasamningur ríkisins við kennara í framhaldsskólum geti leitt til 29% launahækkana. Ég staldraði að minnsta kosti við þessa fyrirsögn á mbl.is. Stóra málið er auðvitað að skriðan fari ekki af stað og allar launahækkanir á næstunni endi í launalækkunum vegna verðbólgu. Víða á eftir að semja. Kennarar í framhaldsskólum fá 2,8% launahækkun til að byrja með og alls nemur hækkunin 6% á samningstímabilinu sem nær til haustsins 2016. Í sjálfu sér er það í takt við hagvöxt í landinu og ekkert nema gott eitt um það að segja. Aðrar hækkanir, allt að 23%, sem eru háðar nýju vinnumati og fyrirkomulagi eru meira spurningamerki.

„Við sjáum verulegan ávinning fyrir þjóðabúið með þessum samningi þegar til lengri tíma er litið,“ segir Gunnar Björnsson, formaður samninganefndar ríkisins. Obbinn af launahækkuninni kemur með breyttu vinnufyrirkomulagi og lengingu skólaársins – en kennarar þurfa að samþykkja það fyrirkomulag fyrir febrúar á næsta ári. Ekki veit ég hver þessi breytta vinnuskylda er og síst af öllu geri ég lítið úr vinnu kennara; góður kennari er happdrættisvinningur hvers nemanda. En viðbótarvinna þeirra verður augljóslega mjög mikil til að standa undir allt að 23% hækkun vegna breytts fyrirkomulags. Einn mánuður í vinnu, um 160 tímar, er 8,3%. Það sem ég óttast er að þessi samningur dragi dilk á eftir sér úti á hinum almenna vinnumarkaði. Vona ég að svo verði ekki. Þetta breytta vinnufyrirkomulag þarf augljóslega að skýra mjög vel út fyrir öðrum opinberum starfsmönnum og hinum almenna vinnumarkaði. Það liggur væntanlega beint við að grunnskólakennarar – sem eru í vinnu hjá sveitarfélögum – fá sömu hækkanir. Auk þess hafa þeir beðið um verulegar launahækkanir þar sem þeir hafa dregist stórlega aftur úr framhaldsskólakennurum í launum og ætla þeir sér að ná þessum mun til baka á næstu árum.

Ég hef hamrað á því hér í þessum pistlum að ekki sé svigrúm til að hækka laun í landinu umfram hagvöxt – og í raun þurfi hagvöxturinn, verðmætaaukningin, að koma fyrst og svo launahækkun í kjölfarið. Lífskjör á Íslandi verða aldrei bætt með því að smella fingri; þau batna eingöngu með aukinni framleiðni og afköstum. Af því er enginn afsláttur.

Í Þýskalandi er þjóðarsátt um að hækka ekki laun nema innstæða sé fyrir hendi og þar hugsa fyrirtæki sig tvisvar um áður en þau hækka vöruverð um 2 til 3%. Hér dengja fyrirtæki 10 til 20% hækkunum út í verðlagið án þess að blikna í kjölfar á óraunhæfum kjarasamningum – og þegar verðbólgan fer af stað er það svo allt gjaldmiðlinum að kenna.

Líklegast er það hvergi nema á Íslandi sem nýr kjarasamningur er kynntur þannig til sögunnar að hann geti leitt til 29% launahækkana – og að um þjóðarhag sé að ræða. Laun eru langstærsta breytan í formúlunni yfir verðbólgu þar sem laun eru vel yfir helmingur af landsframleiðslunni. Verðbólgan er versti óvinur launamannsins; étur upp launahækkanir á svipstundu og skilur skuldastöðu hans eftir í rjúkandi rúst vegna verðtryggingarinnar. Það er þjóðarhagur að hafa litla verðbólgu og hallalaus fjárlög.

Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík - orð Gísla Marteins

Í vikunni var ég spurður í útvarpsþætti um stöðu Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík fyrir sveitarstjórnarkosningarnar. Hann á mjög í vök að verjast og má muna sinn fífil fegurri. Ég svaraði því til að mér fyndist einkennilegt að Vaka, félag hægri manna, vinni ár eftir ár stórsigur í Háskóla Íslands á sama tíma og því er haldið fram að ungt fólk sé allt orðið vinstrisinnað eða komið á Píratana. Í nágrannasveitarfélögunum er Sjálfstæðisflokkurinn sterkur; eins og í Reykjanesbæ, Hafnarfirði, Garðabæ, Kópavogi, Seltjarnarnesi og Mosfellsbæ. Staða hans er sterkust í Garðabæ og Seltjarnarnesi og þar flykkist ungt fólk að flokknum.

Ég sá einhvers staðar að Gísli Marteinn Baldursson, fyrrum borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, hefði sagt á Twitter að ástæðan fyrir því að X-D mældist með 23,5% í Reykjavík væri þessi: „Íhald sem vill ný úthverfi, meiri umferð, flugvöll og mislæg gatnamót tók völdin.“

Úthverfin í Reykjavík eru ekki bara Grafarvogur, Breiðholt, Norðlingaholt, Grafarholt, Úlfarsárdalur heldur auðvitað öll nágrannasveitarfélögin þar sem Sjálfstæðisflokkurinn mælist sterkur. Sumir segðu jafnvel Hveragerði og Akranes væru úthverfi frá höfuðborgarsvæðinu sé horft til sveigjanleika vinnuafls. Margir á þessum stöðum vinna í höfuðborginni.

Mín skoðun er sú að borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi alveg séð um fylgishrunið sjálfur. Ég hef áður bent á að hann hafi verið mjög ósýnilegur og haft sig lítið í frammi á kjörtímabilinu. Líklegast skýringin er að leita til borgarfulltrúanna sjálfra. Til að ná árangri þarf að vera sterkur leiðtogi með útgeislun, þor og óhefðbundna, skemmtilega framkomu; og sem höfðar til fólks með rökum og skynsemi. Orð Gísla Marteins finnst mér dæma sig sjálf – skýringar hans eru ekki trúverðugar; hvernig vill hann eiginlega að menn ferðist innan höfuðborgarsvæðisins? Hann vill að vísu flugvöllinn í burtu og að þar rísi íbúðabyggð, en hvernig ætlar það fólk, sem þar hyggst búa í rándýrum húsum, að komast leiðar sinnar til vinnu í úthverfunum? Það segir sig sjálft að þá fyrst verða umferðahnútar til og frá miðborginni og vesturbænum nema gripið verði til stórfelldra endurbóta á gatnakerfinu fyrir umferð bíla en ekki bara reiðhjóla. Og eflaust finnst Gísla lítið til þeirra 75 þúsund sem skrifuðu undir áskorun um að hafa flugvöllinn áfram á sínum stað.

Könnun MMR - skuldaniðurfellingin

Aðeins í lokin um það hvernig MMR kynnti könnun sína í dag um lækkun húsnæðisskulda. Þar sagði í fréttatilkynningu: Meirihluti telur að lækkun húsnæðisskulda muni hafa neikvæð eða engin áhrif á efnahagslífið!

Þetta er í sjálfu sér ekki rangt - og þó. Það er þetta með framsetningu talna. Stærstur hluti svarenda, eða 45%, telur að breytingarnar hafi jákvæð áhrif á efnahagslífið, 35% töldu að um neikvæð áhrif yrði að ræða og 20% sögðu að skuldaniðurfærslan hefði engin áhrif á efnahagslífið.

Hvers vegna sagði ekki í fréttatilkynningunni?: Mikill meirihluti, 65%, telur að lækkun húsnæðisskulda muni hafa jákvæð eða engin áhrif á efnahagslífið.

Það er vissulega stórt spurt þegar spurt er um „áhrif á efnahagslífið“ í svona könnunum og ekki víst að svarendur hafi nægilegar forsendur til að svara. Það breytir engu, oft er það þannig. Sleppum því. Engu að síður getur svarið „að það hafi engin áhrif á efnahagslífið“ verið jákvætt í huga þess sem metur það svo að aðgerðinni fylgi t.d. lítil verðbólguáhrif - og gæti því alveg eins flokkast sem „jákvæð afstaða“ ef á annað borð er verið að spyrða svör saman - sem á ekki að gera.

Það er þetta með framsetningu talna, kjarasamninga og kosningar.

Jón G. Hauksson

[email protected]