Hvernig dettur Má þetta í hug? (JGH)

Ég hef oft gagnrýnt Má Guðmundsson seðlabanka- stjóra í þessum pistlum. Hann heldur áfram að koma á óvart. Hvernig dettur honum í hug að hækka stýrivexti og útskýra þá hækkun að hún sé til að slá á þenslu í atvinnulífinu þegar Íslendingar eru enn að falla á botninn í efnahagsmálum og efnahagslífið hefur dregist saman um yfir 11% á síðustu tveimur árum? Við erum ekki enn byrjaðir að skrapa botninn og í besta falli farnir að tylla tánum á hann.

Hvernig dettur Má og peningastefnunefnd bankans það í hug að hækkun vaxta slái á verðbólgu í því efnahagsumhverfi þar sem 15 þúsund manns ganga um atvinnulausir og fyrirsjáanlegar eru stórfelldar uppsagnir á haustmánuðum vegna arfavitlausra kjarasamninga ASÍ og SA?

Hvernig dettur honum í hug að hækka stýrivexti þegar fjárfestingar eru í sögulegu lágmarki?

Hvernig dettur honum í hug að hækka vexti til að slá á kostnaðarhækkanir sem þegar eru komnar fram.

Hvernig dettur honum í hug að hækka vexti þegar kostnaðarverðbólgan stafar m.a. af verðhækkunum ríkisins og aukinnar skattheimtu í vöruverði, t.d. bensíni, tóbaki og víni, auk þess sem virðisaukaskattur hefur verið hækkaður.

Hvernig dettur honum í hug að hækka vexti sem hækka fjármagnskostnað fyrirtækja sem eiga enga aðra leið en að hleypa vaxtahækkuninni út í verðlagið - auk þess sem ríkið hefur hækkað atvinnutryggingagjald þannig að það er dýrara er fyrir fyrirtæki að hafa fólk í vinnu?

Hvernig dettur honum í hug á sama tíma og heimurinn stendur á öndinni og nær ekki nætursvefni vegna stórfelldra vandræða í efnahagslífi Evrópu og Bandaríkjanna þar sem samdráttur, stöðnun, verðfall og vandræðagangur einkenna markaði en ekki þensla?

Hvernig dettur honum í hug að hækka vexti þegar skuldavandi heimila og fyrirtækja er enn óleystur vegna gífurlegs fjármagnskostnaðar eftir hrunið? Ríkissjóður er sömuleiðis að sligast undan vaxtakostnaði. Vextir eru annað stærsta ráðuneytið á Íslandi.

Það var lengi vel rannsóknarefni eftir hrunið hvers vegna Már og peningastefnunefnd bankans voru svo treg til að lækka stýrivexti í mestu kreppu lýðveldisins. Á sama tíma hrópuðu atvinnulífið og einstaklingar stöðugt á vaxtalækkun.

Þau hróp voru eðlileg. Það bar vott um bíræfni að hafa hæstu vexti í heimi í mestu kreppu í sögu landsins og með rammgerð gjaldeyrishöft í þokkabót.

Mjög varfærnislega hóf bankinn loks að lækka stýrivextina. Hægt og sígandi – en aldrei jafnmikið og flestir bjuggust við. Og ekki niður í það stig sem flestir vildu.

Már hefur stundum verið sagður handbendi Jóhönnu og ríkissstjórnarinnar. Nú bregður svo við að sjálfur Steingrímur J. gagnrýnir hann fyrir þessa vaxtahækkun og segir að hún hefði mátt bíða. Trúin á Má er að dvína.

Það er kostnaðarverðbólga á Íslandi samfara harðri kreppu í atvinnulífinu. Vextir slá fyrst og fremst á verðbólgu sem stafar af umframeftirspurn, þenslu, offjárfestingu og fjáraustri banka í útlánum.

Eru starfsmenn bankanna sveittir upp fyrir haus að lána fé til fjárfestinga og til almennings? Allir vita svarið.

Starfsmenn þýska bankans Commerzbank, en hlutabréf í bankanum hafa hrunið síðustu daga, sögðu um stýrivaxtahækkun Seðlabanka Íslands að hún kæmi á sama tíma og allir seðlabankar heimsins hefðu sett stýrivaxtahækkanir á bið vegna óvissu á fjármálamörkuðum.

Már og peningastefnunefndin segja að ástæðan fyrir hækkun stýrivaxta sé veiking krónunnar, hækkun hráefnaverðs á heimsmarkaði og hækkun húsnæðisverðs á Íslandi. Síðastnefnda hækkunin stafar m.a. af því að þeir sem eiga peninga í bönkum eru að færa fé sitt yfir í steypu.

Ég er afar ánægður með útskýringar hagfræðideildar Landsbankans sem segir að stjórntæki Seðlbankans séu bitlaus við núverandi aðstæður. Sömuleiðis er ég ánægður með viðbrögð Viðskiptaráðs.

Ríkisstjórnin kom að samningum ASÍ og SA sl. vor og greiddi götu þeirra samninga í bókstaflegri merkinu með 60 milljarða framlagi úr ríkissjóði sem var galtómur fyrir vegna mikils fjárlagahalla. Hún ýtti undir þessa vitlausu. Þessir samningar voru afleitir og fram kom að verslunin í landinu gæti varla borið þá miklu launahækkun – sem þó væru á lægstu launin.

Nú heyrast raddir um að taprekstur hafi verið í verslunargeiranum í sumar m.a. vegna þess að launahækkanirnar komu strax fram af fullum þunga. Hvað gera verslanir þá? Þær loka eða segja upp fólki.

Kjarasamningar ASÍ og SA voru upphafið að úreltum víxlverkunum kaupgjalds og verðlags sem þekktust frá fyrri tíð. Stórt skref aftur á bak.

Þessir samningar eru hins vegar ekki einungis víxlverkanir kaupgjalds og verðlags, heldur víxlverkanir kaupgjalds og aukins atvinnuleysis.

Már og peningastefnunefnd bankans hafa reiknað þær væntingar út að íslenska hagkerfið sé að ofhitna. Þær væntingar heita örvæntingar.

Már segist fá borgað fyrir að hafa áhyggjur. Aðrir hafa áhyggjur af að geta ekki borgað.

Jón G. Hauksson

[email protected]