Hvernig á að úthluta aðgengi að dýru námi? (SJ)

Fróðlegt er að lesa samtal Morgunblaðsins við Tryggva Gíslason skólameistara Menntaskólans á Akureyri, sem birtist á sunnudaginn. Fyrir 3 árum fór hann við annan mann á fund menntamálaráðherra og lagði til að Menntaskólanum yrði breytt í sjálfseignastofnun sem innheimti skólagjöld. Ráðherrann hafnaði erindinu. Hann reyndist meiri framsóknarmaður en Tryggvi.

Háskóli Íslands treystir sér ekki til þess að taka nema 48 nýnema inn í læknadeild í haust. Í sjúkraþjálfun fá 20 nemar að byrja. Í þessum greinum og fleiri hefur fjöldi stúdenta verið heftur í nokkur ár, þó að það hafi verið gert á annan hátt en nú. Í lögfræði hefur ekki verið formlegt hámark á stúdentafjölda, en nemendum hefur verið bægt frá námi með þungum prófum. Líkleg skýring á takmörkunum á fjölda stúdenta er ótti við að fólki fjölgi um of í stéttunum og laun lækki í kjölfarið. Opinberar skýringar eru stólaskortur, plássleysi og mikill kostnaður við kennsluna. Kostnaðurinn réttlætir út af fyrir sig að fjöldi námsmanna sé heftur á einhvern hátt, hvað sem öðrum rökum líður.

Vist í þessum háskóladeildum er verðmæt. Með henni fæst dýrt nám ókeypis og góð von um háar tekjur að því loknu.

Nú eru að vísu blikur á lofti hjá laganemum í Háskóla Íslands. Hafin er kennsla í lögfræði í nýjum háskólum hér á landi og töluverð hætta á að þeir fái að útskrifa lögfræðinga áður en langt um líður. Enn er sókn í háskólanám í læknisfræði, tannlækningar og fleiri háskólagreinar meiri en framboðið. Hvernig á að úthluta skólarýmum? Ýmsir kostir koma til greina. Áður komust aðeins efstu nemendur á miðsvetrar- og vorprófum áfram. Hinir eyddu hálfu eða heilu ári til lítils. Fágætt var að menn kláruðu fyrsta veturinn í læknisfræði í fyrstu tilraun. Sú leið að ákveða í forprófi hverjir komast inn virðist í fljótu bragði miklu skynsamlegri - þó að vafalaust verði eitthvað um að fólk eyði óhóflega miklum tíma í undirbúning og fari aftur og aftur í forprófið.

Forprófin ættu að tryggja að mjög gott fólk veljist til náms í læknisfræði og sjúkraþjálfun. Um 180 hafa skráð sig í forpróf um 48 sæti í læknadeild og 33 keppa um 20 sæti í sjúkraþjálfun. Hámark á fjölda nemenda tryggir að laun verði áfram góð í þessum greinum - og margir sækist áfram eftir að komast í námið. Sú spurning vaknar hvort þetta fyrirkomulag verði ekki til þess að óeðlilega hæft fólk veljist í þessar greinar. Það hljómar kannski undarlega, en ekki er óhugsandi að meiri þörf sé annars staðar í þjóðfélaginu fyrir eitthvað af því hæfileikafólki sem hefur nám í læknadeild og sjúkraþjálfun í haust. Í lögfræðinni er þetta vandamál kannski augljósara: Takmörkun á fjölda í stéttinni tryggði að lögfræðingar voru yfirleitt vel gefnir og laun þeirra héldust há. Hitt blasir við að mörg störf lögfræðinga eru afar einföld, til dæmis ættu innheimtustörf þeirra yfirleitt að vera á færi fleiri en afburðamanna. Skömmtun inn í stéttirnar veldur því að of hæft fólk vinnur verkin.

Eina leiðin til þess að úthluta takmörkuðum verðmætum eins og skólaplássum í háskóla svo að ekki leiði af sér vandamál er að taka gjald fyrir námið. Það eru ekki sannfærandi mótrök að þetta leiði til þess að fjárhagur hafi áhrif á möguleika fólks á menntun. Ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að veita námslán fyrir skólagjöldum, þannig að allt hæft námsfólk eigi kost á því námi sem það kýs.

Fróðlegt er að lesa samtal Morgunblaðsins við Tryggva Gíslason skólameistara Menntaskólans á Akureyri, sem birtist á sunnudaginn. Fyrir 3 árum fór hann við annan mann á fund menntamálaráðherra og lagði til að Menntaskólanum yrði breytt í sjálfseignastofnun sem innheimti skólagjöld. Tryggvi segir eðlilegt að framhaldsskólar og háskólar taki gjald fyrir skólavistina ,,vegna hins einfalda sannleika að allt sem er ókeypis þykir einskis virði. Fyrir utan að ég tel að það þurfi að auka sjálfstæði framhaldsskóla og háskóla gagnvart ríkisvaldinu og bæta fjárhag skólanna." Ráðherrann hafnaði erindinu. Hann reyndist meiri framsóknarmaður en Tryggvi.

Sigurður Jóhannesson