Kúbu frestað til jólanna I (BJ)

Á sínum tíma frestaði Kastró jólunum á Kúbu. Nú er ég búinn að fresta því til jóla að segja frá ferð minni til Kúbu síðastliðið haust og ef hún verður ekki rifjuð upp núna er hætt við að hún falli í gleymsku og dá.

Upphaf fararinnar var að ég var staddur í París síðastliðið sumar. Hringir þá farsíminn og vinur minn einn býður mér í grillveislu sama kvöld. Á því voru þeir meinbugir að ég var á suðurleið en grillveislan í Smáíbúðahverfinu og ég taldist löglega afsakaður. Stundum finnst mér það ekki einleikið hvað menn eru viljugir að bjóða mér í boð af ýmsu tagi þegar þeir vita að ég er erlendis.

Varla var símtalinu lokið þegar síminn hringdi aftur og sami vinur bar mér nú þau skilaboð að þau hjón væru búin að panta ferð til Kúbu í nóvember og við ættum að fara líka. Sem hlýðinn félagi jánkaði ég því og ferðin var ákveðin þar með.

Um miðjan nóvember voru um fjögur hundruð Íslendinga saman komin á Keflavíkurflugvelli. Af einhverjum ástæðum voru þarna álíka stórir hópar frá tveimur ferðaskrifstofum sem voru að fara á sama stað á nákvæmlega sama tíma. Ég hélt þær hefðu sameinast um eina stóra vél, en því var ekki heilsa. Nær væri að segja að þær hefðu náð saman um tvær litlar. Okkar vél var tékknesk og átti að millilenda á Gander á Nýfundnalandi. Mér fannst augljóst að við hefðum lent í annars flokks meðferð og yrðum greinilega ekki í jafnfínni ferð og hinn hópurinn sem flaug beint til Kúbu.

Vélin var býsna þröng. Svo þröng að þegar ég setti kilju sem ég var að lesa í sætisvasann fyrir framan kom ég ekki lengur hnjánum fyrir. Fólkið fyrir aftan okkur hafði líka byrjað að skemmta sér strax og var í banastuði allan tímann. Það er ekkert sem jafnast á að vera í þröngri flugvél með fólki í banastuði. Lendingin á Gander var því kærkomin hvíld.

Við lentum í Varadero, stað sem ég hafði aldrei heyrt nefndan. Í rútunni var farastjórinn gamall kommi sem var blaðaðmaður á Þjóðviljanum í gamla daga og ég átti von á lofgerðarrullu um dásemdir stjórnarfarsins. En öðru nær. Hann þuldi yfir okkur hvernig stjórnvöld hefðu gert hagkerfið að skrípaleik. Menntafólk væri sent til Venesúela til þess að vinna landinu fyrir olíu. Með öðrum orðum það fær ekki borgað sjálft nema lítið fyrir sína vinnu. Obbann fær ríkið í formi olíu. Einu sinni var þetta kallað þrælahald. Nú sýnir þetta snilld Kastros við að mennta fólk til útflutnings. Það fær enginn að fara nema hann eigi stóra fjölskyldu eftir á Kúbu. Kastró tekur enga áhættu.

Þetta og miklu meira fengum við að heyra á fyrsta klukkutímanum á þessari sérstæðu eyju. Þá stoppaði rútan til þess að allir gætu fengið sér pina colada, romm og ekta kókóshnetumjólk. Það var ágætt, miklu betra en samnefndur drykkur á börunum í Havana.

Þegar við komum til Havana blasti við mjög falleg og niðurnídd strandlengja. Þeir sögðu að húsin væru svona illa farin eftir fellibylinn Wilmu sem fór þarna um í haust. Fyrir nokkrum árum þegar systir mín var þarna var skýringin einhver annar fellibylur. Reyndar þarf ekki að efast um að fellibylirnir skella af miklum þunga á ströndinni og vatnið fer langt upp á land. Bylgjurnar þegar við vorum þarna, nánast í logni miðað við ofsaveðrin sem þarna hafa verið að undanförnu, gusuðust hátt upp í loftið þegar þær lentu á ströndinni og skoluðu stundum fiskum með sér á land. En þessi hús höfðu ekki verið máluð í áratugi eða að þeim dyttað.

Hótelið okkar var langt frá miðbænum, í Miramar sem var auðmannahverfi fyrir byltingu. Þetta var ágætur staður, hótelið snyrtilegt og ekkert sérstakt sem yfir var að kvarta, ef maður var ekki í fýlu. Húsin í hverfinu voru mörg falleg en flestum illa við haldið. Eina húsið sem hafði verið reist eftir 1959, byltingarárið mikla, var sendiráð Rússa. Það var ljót bygging með miklum fjarskiptaturni upp úr. Kúbverjar töluðu illa um Rússana. Fram til 1990 höfðu Kúbverjar verið afætur á Rússum sem gáfu þeim bíla og tæki, lélegt drasl þora menn að segja núna. Svo fóru þeir, svo að segja á einni nóttu, og í ljós kom að uppbygging byltingarinnar hafði engin verið, Kúbverjar réðu ekki við að halda sér uppi sjálfir.

Það er gaman að fara um Havana. Fyrsta daginn fórum við í ferð um borgina og sáum meðal annars torgið sem Kastró heldur maraþonræður á. Einhver hafði heyrt að karlinn væri veikur og maður hugsaði með sér að svona ræður heyrðu sögunni til.

Sama kvöld fórum við út að borða. Áður en við fórum út af hótelinu sá ég að í sjónvarpinu var ræða með Kastró. Hún byrjaði klukkan sex og vegna þess að hún var á öllum sjónvarpsstöðvum dró ég þá ályktun að útsendingin væri bein. Það var gaman að sjá karlinn. Hann talaði blaðalaust, var í grænum hermannabúningi og sveiflaði höndum til áherslu. Stundum hallaði hann sér fram á púltið, kannski til stuðnings, en ekki var að sjá að þar færi sjúkt gamalmenni. Hann var greinilega að tala yfir háskólafólki. Ég kann ekki spænsku en heyrði þó að hann kom víða við og heimsvaldasinnarnir Bush og Condoleezza Rice fengu sinn skerf. Hann hafði þann einkennilega kæk að stinga vinstri hendinni niður um hálsmálið öðru hvoru. Læknismenntaður vinur minn taldi að hann gæti verið að fela skjálfta. Ekki var skjálfta að sjá, svo að honum tókst ætlun sín vel. Um hálfáttaleytið fórum við út. Ég vorkenndi fólkinu sem sat undir ræðunni og mátti ekki einu sinni fara á klósettið meðan á þessu stóð. Einn og hálfur tími er langur tími.

Eftir matinn og fyrstu og einu skjaldbökusteik sem ég hef smakkað (og einu sem ég mun smakka) komum við aftur á hótelið eftir stutt stopp á Casa de la Musica. Er þá klukkan orðin ellefu og þó að ég væri þreyttur kveikti ég aftur á sjónvarpinu. Er þá ekki Fídel enn að eftir fimm tíma og virtist lítt af honum dregið. Mér sýndist reyndar að um það leyti væri hann farinn að afhenda nokkrum nemendum einhverjar viðurkenningar og taldi að nú væri þessu að ljúka. Fimm tímar er engin smáræða hjá sjötíu og níu ára gömlum manni. Seinna var mér sagt að athöfnin hefði staðið langleiðina til eitt. Eitthvað er að, en karlinn er ekki fárveikur.

Hér ætla ég að gera hlé á ræðu minni til þess að hún verði lesendum ekki jafnkvalafull og ræða Kastrós.

Benedikt Jóhannesson

Fleiri pistlar