Er lýðræði vonlaust stjórnarform (BJ)

Það þykir ganga guðlasti næst að efast um gæði lýðræðisins, en þó hafa ýmsir gert það. Auðvitað er lýðræði tiltölulega nýtt stjórnunarform. Lengst af var einhvers konar stjórnarfar sem tengdist stétt og stöðu það sem gilti um víða veröld. Henrik Ibsen, sem hhhhafði reyndar margt á hornum sér sagði í leikriti sínu Þjóðníðingur: „Meirihlutinn hefur aldrei rétt fyrir sér, segi ég! Það er ein af þessum þjóðfélagsilygum, sem frjáls hugsandi maður verður að gera uppreisn gegn. Hver er meirihluti íbúa landsins? Eru það gáfumennirnir eða heimskingjarnir? Ég held við hljótum að verða sammála um, að heimskingjar eru í skelfilega yfirgnæfandi meirihluta um gjörvalla jörð. En það getur, fjandinn hafi það, aldrei að eilíu orðið rétt, að heimskingjarnir eigi að ráða yfir hinum vitru." (Þýð. Einar Bragi).

Þessi orð koma í hugann núna þegar veröldin virðist vera á barmi styrjaldar sem studd er af leiðtögum nokkrurra af stærstu ríkjum heims, en gegn almenningsálitinu í flestum ríkjum. Það kann vel að vera að Bandaríkjamenn séu sannfærðir um að stríð sé nauðsynlegt, eða a.m.k. meirihluti þeirra en það er erfitt að sannfæra hina. Ef George Bush tekst að heyja þetta stríð og vinna um leið sigur hjá almenningaálitinu er hann meiri snillingur en menn hafa viljað viðurkenna. En enginn skyldi vanmeta Bush. Hann er nýbúinn að vinna sigur í báðum deildum þingsins og hann hefur haft gott pólitískt nef, þrátt fyrir allar sínar takmarkanir.

Eitt augnablik hafa menn gleymt erjum milli Sjálfstæðismanna og Samfylkingar en þó velta menn því fyrir sér hvort það sé raunverulegt sem birtist í skoðanakönnunum þar sem Sjálfstæðismenn virðast vera að ná forystu, eða reyndar Samfylkingin að dragast aftur úr. Frjálslyndir baða sig í ljósi flokksþingsins og liggja við 5% mörkin. Það er rétt að muna að tilvist þeirra á Alþingi getur ráðið því hvort stjórnin stendur eða fellur. Ekki er þó líklegt að þeir sjálfir eigi eftir að skilja eftir sig hugmyndafræðileg spor. Þeir eru fyrst og fremst bandalag óánægðra. Þeim fjölgar reyndar í sífellu. Jón Magnússon býðst til að bjóða sig fram ef þjóðin kallar og Ellert Schram ákvað að taka enga sénsa og bjóða sig fram áður en kallið kom. Það er enn of snemmt að segja til um það hvort fylgi Samfylkingarinnar var sýndarbóla eða varanleg, en það myndi hjálpa Framsókn að hætta að ganga um með vonleysissvip heldur mæta baráttuglöð til leiks.

Alcoa er komin austur á land. Vonandi landi og lýð til blessunar. Ýmislegt var rifjað upp í aðdraganda baráttunnar og Vísbending vitnaði í Nóbelsskáldið:

„Nýlega var endurprentuð í Morgunblaðinu um 30 ára gömul grein Halldórs Laxness þar sem hann víkur að friðun Þjórsárvera. Greininni (endurbirtri) var svarað og var andmælandanum legið á hálsi fyrir að ráðast á skrif látins manns. Það er fróðlegt að rifja upp eldri skrif Halldórs um stóriðju frá árinu 1933 (Í Austurvegi). „ … virðist mér ekki ófróðlegt að skýra hér með eigin orðum [Stalíns] hversvegna sú stjórnaraðgerð hefur orðið svo sigursæl, sem miðaði að þvi að knýa þessar stórframkvæmdir áfram með áköfum hraða í stað þess að treysta á þá 'hægfara þróun' sem var að meira eða minna leyti hugsjón minnihlutans í sameignarflokknum … Stundum, segir Stalín, heyrist sagt að alt þetta sé að vísu gott og blessað og reyndar búið að leggja grundvöllinn að stóriðju í landinu. En hitt hefði þó verið betra, að sleppa um sinn útþenslu stóriðjunnar og smíð framleiðslutækja eða að minstakosti láta hana sitja á hakanum … En það er best að gera sér ljóst hvert slík stjórn mundi hafa leitt okkur. … þá ættum við einga dráttarvélaframleiðslu né bíla heldur, einga verulega málmbræðslu, okkur vantaði málma til vélsmíða, og við stæðum varnarlausir uppi gagnvart auðvaldsríkjum sem umkríngja okkur búin nýtísku tækni. … Okkur hefði ekki tekist að sigrast á leifum auðvaldsstefnunnar í sveitunum og hefðum því aukið stórkostlega möguleikana á endurreisn hennar. … Þannig horfir málið við, félagar. Það er ljóst að ríkisvald og flokkur, sem bera virðíngu fyrir sjálfum sér, gátu ekki tekið þessa hættulegu afstöðu til málanna. Og einmitt af því að Flokkurinn afneitaði slíkri afstöðu, sem er fjandsamleg byltíngunni, vann hann þennan úrslitasigur í framkvæmd iðnaðaráætlunarinnar. Flokkurinn hefur, ef svo mætti segja, knúið landið áfram og flýtt framsókn þess. Var það nú rétt aðferð hjá Flokknum að leggja slíka áherslu á aukinn hraða í iðnaðarþróuninni? Já, án minsta vafa, svarar Stalín." Vísbending leggur ekki vana sinn að deila við framliðna og mun ekki ljá dálka sína undir sjónarmið andstæð þessum látnu heiðursmönnum."

Benedikt Jóhannesson