Gleymum ekki hátækniiðnaðinum

Nú eru viðsjárverðir tímar í efnahagslífinu og þegar þetta er skrifað að kvöldi mánudagsins 6. október er erfitt að átta sig á því hver þróunin verður næstu daga. Ljóst er þó að fyrir dyrum stendur allsherjar uppstokkun þar sem allar forsendur í atvinnulífi landsmanna breytast og forgangsraða þarf upp á nýtt.

Í umræðum sem fóru fram í fjölmiðlum fyrstu klukkutímana eftir að neyðarlög um fjármálastarfsemi voru kynnt var ljóst að margir sjá ekkert í spilunum annað en að hraða uppbyggingu álvera sem mest menn mega. Nú má vel vera að upp séu komnar þær aðstæður að slík verkefni séu orðin nauðsynlegur þáttur í því að koma þjóðfélaginu upp úr þeirri gjótu sem það hefur nú dottið ofan í.

Gamla tuggan um eggin, körfuna og álið

En um leið verðum við að fara varlega og sjá ekki álver í einhverju panik-kasti sem stóru og einu lausnina í atvinnuuppbyggingu á landinu. Ef sífellt stærri hluti innflutningstekna okkar kemur frá framleiðslu eins hráefnis erum við að gefa ansi mikinn höggstað á okkur í framtíðinni. Hvernig munum við þá standa ef álverð fellur verulega í ófyrirsjáanlegri framtíð einhverra hluta vegna? Eða ef önnur lönd fara að geta boðið betra raforkuverð en Ísland? Þá er hætt við að íslenskur efnahagur verði farinn að stjórnast af öðrum þáttum en þeim sem við höfum stjórn á og landið verði ofurselt duttlungum álmarkaðarins.

Svo ekki sé talað um það óhagræði að stærsti hluti orkuauðlindar Íslendinga verði bundinn í framleiðslu á einu hráefni og við seljum aðgang að þessari auðlind á tiltölulega lágu verði – sem aftur þýðir að við getum ekki byggt upp annars konar orkufrekan iðnað sem e.t.v. gefur meira í aðra hönd en álframleiðsla.

Hjökkum ekki föst í skammtímalausnunum

Það er ýmislegt annað í stöðunni líka sem má ekki gleyma á erfiðum tímum. Þá er ég til dæmis að tala um að byggja upp gagnaver eins og ýmis áform eru um; að setja kraft í verkefni sem miða að því að gera Ísland sjálfu sér nægt hvað orku varðar, þar á meðal til að knýja bílaflotann; að efla hugbúnaðargeirann, enda hafa þar náð að skjóta rótum fyrirtæki sem eru stór á alþjóðlegan mælikvarða og geta sótt talsverðan gjaldeyri til landsins þrátt fyrir erfið skilyrði, t.a.m. CCP og LS Retail; og svo auðvitað að efla menntun enn frekar, sér í lagi raungreinamenntun. Og þá er fátt eitt nefnt.

Þetta eru auðvitað ekki ný sannindi og svo sem málefni sem ég hef oft bent á hér í pistlum, að það kunni ekki góðri lukku að stýra að setja öll eggin í sömu körfuna – jafnvel þótt kreppi hressilega að. Þess vegna megum við ekki gleyma því að það er fyrst og fremst möguleikinn á að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf sem kemur til með að gera þetta land okkar lífvænlegt til framtíðar. Þar kemur hátækniiðnaðurinn sterkur inn, því þar er hægt að byggja upp alþjóðleg stórfyrirtæki upp úr nánast ekki neinu – og því betri sem jarðvegurinn er fyrir sprotafyrirtækin, því líklegra er að hér vaxi og dafni fjölbreytt atvinnulíf.

Nú geri ég mér fullkomlega grein fyrir því að betri aðbúnaður fyrir sprotafyrirtæki sé engan veginn lausn á þeim skammtímavanda sem nú blasir við. En við verðum líka að hugsa til lengri tíma og passa upp á að skammtímalausnirnar séu ekki þess eðlis að við séum dæmd til að hjakka stanslaust föst í afleiðingum þeirra næstu áratugina.

Kristinn Jón Arnarson er almannatengslaráðgjafi hjá AP almannatengslum og fyrrverandi ritstjóri Tölvuheims. EM> Kristinn heldur úti blogginu Stóra bólan. P>