Hvernig vinnst barátta höfundarrétthafa?

Eins og fram kom í fréttum í dag var skráardeilisíðunni Torrent.is lokað í dag að beiðni ýmissa sambanda rétthafa og útgefenda. Athyglisvert verður að fylgjast með framvindu málsins sem snertir ansi marga því ef marka má upplýsingar eigenda Torrent.is notuðu tugþúsundir Íslendinga síðuna.

Þetta mál er auðvitað angi af baráttu eigenda höfundarréttar við dreifingu efnis á Netinu. Fyrsta stóra orrustan stóð um Napster, fyrstu vinsælu skráadreifiþjónustuna, þar sem rokksveitin Metallica fór fremst í flokki þeirra sem mótmæltu þessari nýjung. Napster var lokað í kjölfarið, en þá spruttu upp enn fleiri skráadeiliþjónustur sem byggðu á annars konar tækni sem hönnuð var þannig að erfiðara var að loka þeim með dómsvaldi.

Þannig hefur skráadeilingatækni þróast örum skrefum og Bit Torrent-tæknin er sú nýjasta, þar sem vefsíður á borð við Torrent.is halda einungis utan um upplýsingar um skrár og sá sem sækir skrána fær hana sjaldnast frá einum notanda, heldur fjölmörgum notendum í einu. Þannig verður erfitt að festa hendur á því hver nákæmlega hafi dreift hvaða skrá – nema að þá kannski sé hægt að finna þann sem setti fyrstur upplýsingar um viðkomandi skrá inn á vefsíðuna.

Fyrst var það tónlistin

Tónlistariðnaðurinn varð fyrstur fyrir barðinu á þessari þróun og brást til að byrja með við tækninýjungunum með offorsi og lögfræðingum. Síðan var reynt að bregðast við með tækni á móti – höfundarréttarvörnum á geisladiska – sem mistókst a.m.k. í einu tilviki svo skelfilega að sem betur fer virðist sú aðferð heyra algerlega sögunni til. Að endingu var það svo Apple sem kom með raunverulegt svar sem ekki fólst í lögsóknum eða skemmdarverkastarfsemi – að bjóða fólki góða aðferð til að greiða fyrir stafræna tónlist!

Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar og sífellt spretta fram betri lausnir sem felast í að bjóða fólki stafræna tónlist með sem minnstum kvöðum fyrir sem sanngjarnasta upphæð. Nýjasta útspilið er svo hugmyndin um að tónlistarmennirnir dreifi sjálfir sínum verkum alfarið í gegnum Netið eins og komst í hámæli hjá Radiohead um daginn (og var svo ósmekklega fjallað um á vefsíðu Samtaka Myndrétthafa á Íslandi fyrir skömmu – umfjöllun sem var reyndar breytt í dag og færð í öllu smekklegri búning).

En lykilatriðið fyrir tónlistariðnaðinn í baráttunni gegn ólöglegri afritun á höfundarréttarvörðu efni hefur verið að reyna að breyta tekjumódelinu og aðlagast breyttum aðstæðum – dómstólaleiðin hefur skilað afar litlu hingað til.

Nú er komið að myndefninu

Kvikmynda- og sjónvarpsiðnaðurinn hefur hin síðari ár lent í sömu kröggum og tónlistariðnaðurinn stóð frammi fyrir um síðustu aldamót. Með sífellt hraðari nettengingum og betri þjöppunarmöguleikum fyrir kvikmyndir hefur afritun og dreifing á myndefni aukist á Netinu. Rétt eins og hjá tónlistarútgefendum á sínum tíma hafa fyrstu viðbrögð verið að fara dómstólaleiðina, en sennilega verður árangurinn svipaður - lítill sem enginn.

Það er ekki ólíklegt að framleiðendur og dreifingaraðilar myndefnis standi frammi fyrir erfiðri naflaskoðun á næstu árum þar sem þeir þurfa að endurskoða tekjumódel sín og átta sig á því hvernig hægt sé að nýta frekar þá kosti sem Netið býður upp á sem dreifingarmiðill frekar en berjast á móti því. Þjónusta á borð við þá að bjóða einstaka sjónvarpsþætti til sölu gegn vægu verði gæti t.d. freistað margra neytenda frekar en há mánaðarleg áskriftargjöld þar sem neytandinn greiðir fyrir fjölmargar „vörur“ sem hann hefur ekki minnsta áhuga á.

Heimurinn er einfaldlega ekki sá sami og fyrir 10 - 15 árum. Netið hefur breytt landslaginu þannig að sjónvarpsþáttur sem sýndur er í Bandaríkjunum getur verið kominn í tölvu á Íslandi innan nokkurra klukkustunda. Hvers vegna ættu æstir aðdáendur viðkomandi þáttar að sætta sig við margra mánaða bið þangað til íslensku sjónvarpi þóknast að sýna hann? Af hverju er ekki hægt að þróa „pay-per view“-lausn þar sem hörðustu aðdáendur geta keypt þáttinn degi síðar ótextaðan fyrir sanngjarna upphæð af rétthafanum á Íslandi? Og síðan sýna hann sem hluta af hefðbundinni sjónvarpsdagskrá síðar fyrir þá sem vilja áfram nota sama mátann við sjónvarpsáhorf?

Er skynsamlegt að ráðast gegn mögulegum framtíðarviðskiptavinum?

Persónulega skil ég að eigendur höfundarréttarvarins efnis reyni að verja þessa eign sína með öllum ráðum. Ég hef t.d. sjálfur gefið út tónlist – reyndar fyrir daga MP3-tækninnar – og hefði án efa verið uggandi ef ég hefði horft upp á henni dreift ókeypis á sínum tíma.

En um leið verða rétthafar að átta sig á því að þeir geta ekki snúið tímanum við og með hörðum baráttuaðgerðum gegn þeim sem nota skráadreifingaþjónustur eru þeir einfaldlega að fá stóran hluta neytenda – sér í lagi ungra neytenda – enn meira upp á móti sér. Það er tæpast skynsamleg strategía þegar allt útlit er fyrir að vafasöm dreifing höfundarréttarvarins efnis eigi bara eftir að verða sífellt einfaldari og algengari í framtíðinni.

Kristinn Jón Arnarson er almannatengslaráðgjafi hjá AP almannatengslum og fyrrverandi ritstjóri Tölvuheims. EM> P>