Enginn venjulegur maður (BJ)

Í gamla daga var Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins skyldulesning allra þeirra sem fylgdust með stjórnmálaumræðunni. Þó að höfundur kæmi aldrei fram undir nafni vissu margir að Bjarni Benediktsson skrifaði þar lengi vikulegar hugleiðingar sínar um stjórnmál af rökvísi og þekkingu og beindi þá geirum að andstæðingum Sjálfstæðisflokksins.

Eftir að Bjarni lést var Reykjavíkurbréfið oftast skrifað af ritstjórum. Það missti auðvitað vægi þegar forsætisráðherrann sjálfur hélt ekki lengur um penna (eða hljóðnema reyndar því að bréfið mælti hann af munni fram, oftast amk). Bjarni var ekki aðeins merkur stjórnmálaforingi heldur líka virtur fræðimaður og vel ritfær.

Nú er hún Snorrabúð stekkur, sjaldan er vitnað til þessa fornfræga dálks, enda virðist hann byggjast á endurvinnslu á sömu frösum, viku eftir viku.

Þess vegna fannst mér áhugavert þegar mér var sagt að nú um helgina væri allt í einu kominn nýr tónn. Nú er bréfið ekki lengur notað til þess að berja á mótherjum sjálfstæðismanna heldur þvert á móti gegn flokksmönnum. Það er auðvitað ekki nýtt, því að mörgum er í fersku minni hvernig blaðið var notað til árása á formann flokksins í Icesave-málinu. Enginn minnist þess þó að í blaðinu hafi verið orði hallað á þá sem voru upphafsmenn Icesave-reikninganna, þeirrar „tæru snilldar“ eins og þeim var lýst af forráðamanni Landsbankans.

Dveljum ekki lengur við fortíðina. Auðvitað er skiljanlegt að ritstjóri Morgunblaðsins finni ekkert annað að skrifa um hálfum mánuði fyrir kosningar en Endurreisnarskýrsluna sem unnið var að eftir hrunið 2008 og lögð var fram á Landsfundi Sjálfstæðisflokksins vorið 2009. Gefum bréfritara orðið:

„En það eru ekki aðeins þeir sem eru framarlega í flokki íslenskra stjórnmálamanna sem eru ógagnsæir í ummælum sínum og gjörðum. Sumir virkir innanbúðarmenn í stjórnmálaflokkum geta sýnt ekki síðri tilþrif í umræðum. Þegar glöggt er skoðað kemur í ljós að þeir skálda eitthvað upp sem enga stoð á í raunveruleika og fimbulfamba hver við annan um uppdiktaða atburði árum saman. Eitt skrítnasta dæmi þessa eru upphrópanir um svokallaða Endurreisnarskýrslu Sjálfstæðisflokksins sem dúkkaði upp á Landsfundi flokksins 2009, litprentaður langhundur. Fundarmenn fengu hann ekki í hendur fyrr en á fundinn var komið. Hópstjórinn, Vilhjálmur Egilsson, mælti fyrir skýrslunni. Umræður urðu litlar sem engar enda engum gefist tóm til að lesa langhundinn. Skýrslan var svo borin upp og samþykkt.“

Ég hef áður lýst því hvernig vinnan við skýrsluna kom mér fyrir sjónir. Fjöldinn allur af góðu og gegnu sjálfstæðisfólki kom saman á fjölmörgum fundum til þess að reyna að skilja hvernig það gat gerst að íslenskt efnahagslíf hrundi eftir áralanga stjórnarforystu Sjálfstæðisflokksins. Sjálfur kom ég ekki að því starfi, en á þeim eina fundi þar sem ég kom sem gestur, sá ég að allir komu þar umræðu með opnum huga og góðum vilja.

Minnisstætt er þegar Geir H. Haarde baðst í setningarræðu afsökunar á því hvernig staðið hefði verið að einkavæðingu bankanna. Þetta var einstakt augnablik í stjórnmálasögunni og það þurfti hugrekki og raunsæi til. Ekki er öllum gefið að geta og þora að viðkenna að þeir hafi gert mistök. Með þessu sló Geir tóninn um að hann vildi að þessi fundur yrði nýtt upphaf.

Margt fer öðruvísi en ætlað er.

Höldum áfram lestri Reykjavíkurbréfsins:

„Bréfritari, sem kom á þennan fund sem óbreyttur landsfundarfulltrúi, tók engan þátt í hinni takmörkuðu umræðu um þessa skýrslu og var ekki viðstaddur atkvæðagreiðsluna. Hann flutti hins vegar tölu daginn eftir og vék þá að þessari skýrslu örfáum orðum, enda reis hún ekki undir miklu. Um þetta hafa ófáir sjálfskipaðir snillingar skrifað á netpistla og víðar. Þeir hafa flestir harmað að bréfritari hafi »ýtt skýrslunni út af borðinu«, þótt sumir hafi verið mun stóryrtari en það, að hætti hússins. Nú nýverið skrifaði nákvæmnismaðurinn Benedikt Jóhannesson um ótímabært andlát Endurreisnarskýrslunnar.“

Þeir sem þekkja ritstjórann og óbreytta landsfundarfulltrúann vita að „snillingar“ eru í hans augum jafnsettir við „ágæta menn“. „Nákvæmnismaður“ mun vera nýyrði í smiðju hans.

Lesum enn:

„Hann sagði: »Fyrrverandi formaður flokksins var skyndilega settur á dagskrá með klukkutíma ræðu.« Benedikt hefur ekki gætt að því að ræða þessi er til á netinu og hefur fengið mikið áhorf. En þar sést að þessi klukkutíma ræða er aðeins 9 mínútur og 44 sekúndur í flutningi og er þó flutt hægt og rólega. Og hin meinta aftaka á Endurreisnarskýrslunni tók vart hálfa mínútu af þeim tíma.“

Allir vita að þeir Davíð og Gúgúll þekkjast vel. Saman kannast þeir við marga, enda báðir minnugir með afbrigðum. Hins vegar virðist Jútúb, sem er svo stálminnugur að hann man í áraraðir orðrétt það sem menn segja og hve lengi þeir eru því, ekki vera eins náinn hinum óbreytta bréfritara.

Ræðan er vissulega til á Netinu og hefur fengið mikið áhorf. Hún er líka flutt hægt og rólega. Að vísu fengu aðrir venjulegir landsfundarfulltrúar ekki að tala í 9 mínútur og 44 sekúndur heldur voru þeim skammtaðar tvær mínútur hverjum. En sumir eru auðvitað venjulegri en aðrir.

En þó að finna megi upptöku upp á 9 mínútur og 44 sekúndur af hægri og rólegri ræðu, sem ekki kemur á óvart, því að þannig fas hefur ræðumaðurinn einmitt tamið sér, sjá glöggir (og nákvæmir) menn að þetta er aðeins fyrsti hluti af fjórum. Jútúb mælir nefnilega svo fyrir um að hjá sér megi ekki vista lengri myndbönd en tíu mínútur.

Næsti hluti ræðunnar, stilltur og rólegur, er 9 mínútur og 56 sekúndur. Sá þriðji, með sömu hægð og yfirvegun, 9 mínútur og 22 sekúndur og sá fjórði og síðasti 7 mínútur og 46 sekúndur, en þó alls ekkert hratt finale, heldur hæg og hljóð snilld til síðustu sekúndu.

Allt í allt voru þetta 36 mínútur og 48 sekúndur.

Mér skeikaði sem sagt um 23 mínútur og 12 sekúndur þegar ég talaði um klukkutíma. Ég bið þjóðina afsökunar á því.

Bréfritara skeikaði reyndar um 27 mínútur og 4 sekúndur, en jafnvel snillingum getur orðið á.

Hér sannast hið gamalkunna að tíminn líður miklu hraðar hjá þeim sem stendur uppi í pontu og talar, hægt og rólega, en hinum sem situr úti í sal og hlustar.

Höldum áfram lestrinum:

„Vilhjálmur Egilsson, sem nú er hættur hjá atvinnurekendum, er ekki minni nákvæmnismaður en fyrrnefndur Benedikt. Hann segir að bréfritari hafi jarðað Endurreisnarskýrsluna og finnur helst fyrir því annarlegar ástæður. Hreytir hann ónotum í bréfritara út af hinni meintu urðun afurðar hópsins sem hann stýrði. En hvernig gat bréfritari, óbreyttur landsfundarfulltrúi »jarðað« skýrslu, sem landsfundur hafði samþykkt, með því einu að víkja að henni örfáum orðum í framhjáhlaupi í stuttri ræðu? … En hitt er raunar rétt að síðan hefur ekkert af þessari tvísamþykktu skýrslu heyrst. Það þykja framangreindum snillingum mikil undur og stórmerki. Þeir hafa fest í þeirri skýringu á andláti skýrslunnar að einum landsfundarfulltrúa af 1500 hafi ekki þótt mikið til hennar koma og hafi jafnvel haft orð á því, eins og í framhjáhlaupi. Þeir virðast einnig telja að sá sami hafi fellt skýrsluna með sínu eina atkvæði (sem hann greiddi ekki) gegn 1500!“

Það er skemmtilegt að velta fyrir sér heiðurstitlum Morgunblaðsins. Fyrir nokkrum vikum vísaði gamall skólabróðir minn til mín í blaðinu sem „Benedikts nokkurs“. Nú er ég orðinn „fyrrgreindur Benedikt“ og „framangreindur snillingur“, auk þess að vera „sjálfskipaður snillingur“ og „nákvæmnismaður“. Allt eru þetta auðvitað hrósyrði sem mér þykir vænt um, enda lít ég ekki á bréfritarann sem neinn venjulegan mann.

Það held ég að almennir flokksmenn hafi ekki gert heldur þegar hann flutti sína ræðu og notaði til þess 34 mínútum og 48 sekúndum meiri tíma en aðrir óbreyttir fengu að tala. Þarna áttu menn von á að heyra hinn hyggna landsföður, sem áður var, setja fram sína skýringu á hruninu.

Fólkinu sem lagt hafði mikla vinnu í að setja fram skýringar á hruninu var brugðið þegar þeir heyrðu það af vörum þessa vitra og virta manns að skýrslan þeirra hefði verið „hrákasmíð“.

Þeim leið örugglega svipað og barni sem kæmi af leikskólanum og sýndi afa sínum mynd sem það hefði teiknað af afa og ömmu. Í stað þess að brosa vingjarnlega og hrósa barninu segði afinn: „Þetta er ljót mynd og ekkert lík okkur ömmu þinni.“

Lesum niðurlag bréfsins:

„Skýringin á dularfullum endalokum hinnar dásamlegu skýrslu, sem sumir harma svo mjög, getur ekki verið svo yfirnáttúruleg. Það væri jafnvel trúverðugra að halda því fram að geimverur hefðu gleypt hana á meðan landsfundarfulltrúar sváfu og Villi og Benni gengu í svefni í ESB.

En jarðbundnari mönnum þætti kannski líklegasta lausnin á gátunni einfaldari. Sem sagt sú, að skýrslan sú arna hafi ekki þolað neina skoðun. Tvísamþykkt hafi hún ekki verið »drepin« eða »jörðuð« af einum óbreyttum fulltrúa, þótt sá kunni að hafa haft skömm á henni, heldur hafi hún aðeins gufað upp og orðið að engu, af því að hún var ekkert. Flóknara var það varla.“

Mamma var vön að segja mér að maður ætti ekki að nota gælunöfn um fullorðna menn. Samt gerði hún það stundum, en bara um frændur sína eða gamla skólabræður sem henni þótti vænt um. Sonur minn spurði: „Hver er Benni?“

Vinir mínir kalla mig stundum ennþá Bensa, en það er svo langt síðan við Dabbi hittumst að hann er líklega búinn að gleyma því.

Kannski ættum við að fá okkur kaffibolla saman á næstunni og hafa þá Magnús Skarphéðinsson, formann Geimverufélagsins, með okkur.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt