Ráðalausir ráðamenn (JGH)

Ráðherrar þjóðarinnar eru algerlega ráðalausir. Það er sama hvar borið er niður; þeim verður allt að klúðri. Nýjasta vitleysan er að ljúga að þjóðinni um hækkun stýrivaxta Seðlabankans. Þjóðin er nógu góð til að borga lánin en hún fær ekki að vita sannleikann. Er hægt að leggjast eins lágt?

Það er logið og það er „uss, uss“. Það eru komnar þrjár útgáfur um hækkun stýrivaxtanna. Össur segir að Seðlabankinn hafi ákveðið hækkunina. Mikil vísindi; það er hlutverk bankans að halda utan um þessa vexti. Ingibjörg Sólrún vísar á ríkisstjórnina og segir að hún hafi ákveðið að hækka þá og Árni Mathiesen segir að hækkunin hafi verið skilyrt af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðins. Seðlabankinn sendir síðan frá sér yfirlýsingu og bendir á 19. tölulið í samningi ríkisstjórnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðins um skilyrði vegna lánsins þar sem gert sé ráð fyrir að stýrivextirnir séu hækkaðir upp í 18%. Ég tek undir með Steingrími Joð; þrjár útgáfur af sannleikanum, þetta er ekki boðlegt. Auðvitað var það Alþjóðagjaldreyrissjóðurinn sem krafðist þess að stýrivextir yrðu hækkaðir. Þetta var þvinguð hækkun. Hvers vegna er ekki hægt að segja það beint út? Allar þjóðir eru núna að lækka stýrivexti (sem þó eru víðast hvar mjög lágir fyrir) til að slá á kreppuna. En ekki á Íslandi. Er nema von að skuldugt ungt fólk segi í skoðanakönnunum að það íhugi að flýja land. En hvert á það að svosem að fara, það er alls staðar kreppa og atvinnuleysi?

Ráðalausir ráðmenn þjóðarinnar virðast mitt í kreppunni hafa fundið nýja auðlind, nýja milljarðamæringa til að skála við. Þessir nýju milljarðamæringar eru skattborgarar landsins. Þeir eiga sand af seðlum, að mati ráðamanna. Allir reikningar eru sendir á þá. Þeir eiga að borga erlend lán. Þeir eiga jafnvel að borga hærri skatta svo ríkið geti staðið við sitt í kreppunni. Frjálsa atvinnulífið, starfsmenn litlu og stóru fyrirtækjanna, þurfa að horfa upp á að ríkisstarfsmenn hafi sitt á þurru í vinnu og lífeyrismálum á meðan einkareksturinn í landinu er að segja upp fólki og lækka launin.

Nýjasta trikkið hjá ráðalausum ráðherrum var að hækka áfengið í landinu og láta það berast út að vínið yrði hækkað um mánaðamótin; þ.e. laugardaginn 1. nóvember. Síðan þetta barst út hafa verið biðraðir í ríkinu. Þjóðin ætlar á annan endann um helgina. Þetta er snjallasta sölubragð í langan tíma og verður tilnefnt til Íslensku markaðsverðlaunanna. Á sama tíma er ríkið að lögsækja einstaka ritstjóra og fá þá dæmda í Hæstarétti fyrir að birta bjórauglýsingar. Sennilega eiga ráðalausir ráðamenn eftir að hækka sopann svo hressilega að biðraðirnar verði í Ámunni en ekki ÁTVR; heimabruggið er augljóslega innan seilingar. Menn eru að tína til gamla kúta.

Geir H. Haarde forsætisráðherra segir nýjar „atvinnuleysistölur vera uggandi“. Þetta kemur okkur öllum mjög á óvart. Það sá þetta örugglega enginn fyrir. Og Jóhanna Sigurðardóttir félagsmálaráðherra segir ríkisstjórnina hafa samþykkt frumvarp um aðgerðir til að sporna við atvinnuleysi. En þegar gluggað er í frumvarpið sýnist það vera fyrst og fremst um aukinn sveigjanleika vegna atvinnuleysisbóta og réttindi launafólks hjá Ábyrgðarsjóði launa. Kemur það í veg fyrir atvinnuleysi?

Ráðamenn þessarar þjóðar þurfa að byrja að stýra. Þeir þurfa að taka utan um stýrið og handstýra mörkuðum í þeirri neyð sem núna ríkir þegar kapítalisminn er því miður hruninn tímabundið og lögmál markaðarins fá ekki notið sín. Vonandi leysast markaðsöflin sem fyrst úr læðingi aftur.

Ráðamenn hafa ekki farið að neinum ráðum.

1) Það að taka verðtryggingu úr sambandi með neyðarlögum í eitt ár „er svo flókið mál“ segir Jóhanna Sigurðardóttir m.a. „vegna lífeyrissjóðanna“. Hún skipar hins vegar Gylfa Arnbjörnsson, nýjan forseta ASÍ, sem formann í nefnd til að skoða málið en Gylfi er mikill andstæðingur þess að hverfa frá verðtryggingunni einmitt vegna lífeyrissjóðinna. Hann vill frekar halda öllum ungum félagsmönnum í ASÍ í skuldafangelsi þar sem gjaldþrot þúsunda fjölskyldna blasir við vegna uppskrúfaðra hækkandi skulda vegna verðtryggingar á meðan ekki ein einasta húseign í bænum selst og eignir hrynja í verði. Þetta er mikill afleikur hjá Jóhönnu. Lífeyrissjóðirnir fá hvort sem er ekkert fé á næstunni frá fólki og fyrirtækjum sem fara á höfuðið vegna verðtryggingarinnar.

2) Ráðamenn hækka stýrivexti vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir það í stað þess að keyra niður alla vexti í landinu í einum hvelli. Það er kostnaðarverðbólga í landinu en ekki eftirspurnarverðbólga. Engum heilvita manni dettur í hug að hækka stýrivexti undir slíkum kringumstæðum. Þetta er fjölda-gjaldþrota-stefna. Það verður að lækka fjármagnskostnað. Það er engri þjóð nema Íslendingum sem dettur í hug að hafa okurvexti í kreppu. Hvílík snilld.

3) Ráðamenn segja að hækka þurfi stýrivexti til að styrkja krónuna sem gjaldmiðil. Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á að vera fyrsta skref, eins konar áreiðanleikakönnun, gæðastimpill, en skref númer tvö hlýtur að vera nýr gjaldmiðill. Og ætla menn aftur í hinn furðulega leik sem var spilaður sl. vor, aftur og aftur, þegar rætt var um að styrkja gjaldeyrisvaraforðann með einhverjum lánalínum til útlanda sem svo aldrei voru nýttar vegna þess að ráðamenn tímdu ekki að taka lánin og búa til stuðpúðann? Eitt er víst; krónan mun hríðlækka þegar hún verður sett á flot aftur og setja verðbólguna á fullt. Mannorð okkar Íslendinga er farið og krónan er rúin öllu trausti. Ætlum við svo að hækka einhverja stýrivexti til að styrkja einhverja krónu? Okkur er ekki viðbjargandi.

4) Ráðamenn ráða ekki við að senda skýr skilaboð inn í ríkisbankana. Það var furðulegt að hlusta á Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra segja í fréttum um ofurlaun nýju bankastjóra ríkisbankanna að hann hefði ekkert um þetta að segja þar sem yfir bönkunum væru sjálfstæðar stjórnir. Síðan dúkkar einhver hagstofustjóri upp sem formaður nýrrar stjórnar Kaupþings og sendir ráðamönnum tóninn og „lætur sko ekki segja sér fyrir verkum“. Hvers vegna lemur Björgvin ekki í borðið og kemur því áleiðis hver það sé sem ráði – og engan afslátt af því?

5) Bankarnir hafa handstýrt öllum útlánum og yfirdráttum um margra mánaða skeið þannig að hækkun og lækkun vaxta hefur ekki haft nein áhrif. Núna þrýsta nýju ríkisbankarnir á skuldara og þrýsta á þá að koma með ný veð og að gera upp yfirdrætti. Heimilin í landinu eiga kannski smávægilegt „reiknað“ eigið fé í húseignum sínum – en þau búa við lausafjárskort. Þetta eru því nákvæmlega sömu aðferðir og íslensku bankarnir þrír urðu fyrir þegar aðrir bankar gjaldfelldu lán til þeirra og allar lánalínur þornuðu. Hvers vegna nota bankarnir núna sömu trikk og notuð voru á Kaupþing, Glitni og Landsbankann og felldu þá?

Hagfræðingurinn Milton Friedman var ráðgjafi nokkurra þjóða sem börðust við óðaverðbólgu. Kenningar Friedmans eru svonefndar peningamagnskenningar sem ganga út á að vextir hafi ekkert að segja til að slá á eftirspurnina eftir peningum í t.d. 50 til 100% verðbólgu. Þá þurfi að handstýra og gæta þess að „fóðra ekki verðbólguna“ og þess vegna hvatti hann til þess að takmarka peningamagn í umferð, t.d. með aukinni bindiskyldu banka eða bara að skrúfa fyrir kranann eftir þörfum. Líkt og bankarnir hafa gert að undanförnu.

Kenningar John Meynard Keynes um að nota vexti til að stýra útlánum og peningaflæðinu hafa ekkert að segja í óðaverðbólgu. Þess vegna er það með eindæmum vitlaust að hækka stýrivextina í landinu og óskiljanlegt af hagfræðingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að leggja það til. Það er bein atlaga að þjóðinni.

Hagfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins verða að skilja að það er „stagflation“ á Íslandi núna og víðar í heiminum; kreppuverðbólga. Það merkir að það ríkir kreppa á sama tíma og verðbólga. Þess vegna beitir enginn ofurháum stýrivöxtum til að halda uppi vonlausri, götóttri krónu - og á tímum þegar bankar nota handalögmál í útlánum.

Ráðamenn verða að taka um stýrið og stýra, en ekki alltaf að bregðast við þegar hlutirnir eru komnir í óefni. Það þýðir ekki að vera með sjálfstýringuna á þegar þjóðaskútan lemst á milli skers og báru.

Lögmál markaðarins eru ekki í gildi sem stendur. Því miður. Þess vegna þarf handalögmál. Atvinnurekendur í einkarekstri eru úti um allan bæ að lækka laun einhliða með handsýringu. Þeir segja upp fólki með handsýringu. Bankarnir lána með handstýringu og skrúfa fyrir og frá með handstýringu.

Þess vegna eiga ráðamenn þjóðarinnar að kippa verðtryggingunni úr sambandi með handafli. Þeir eiga að lækka vexti um 10 prósentustig með handafli – og það strax. Lækka fjármagnskostnað í landinu með handafli; taka verðtrygginguna af í snatri og dúndra vöxtunum niður.

Til hvers að láta krónuna fljóta og reyna að halda úti einhverjum einum markaði í hagkerfinu, sem nefndur er gjaldeyrismarkaður, þegar allir aðrir markaðir eru í rjúkandi rúst og handstýrt? Það þarf tímabundna handstýringu á gjaldeyrismarkaðinn.

Það væri óskandi að ráðherrar þjóðarinnar taki á honum stóra sínum og byrji að stjórna, þori að stjórna. Skútan er ekki strönduð ennþá, þess vegna verður að handstýra á milli skers á báru í stað þess að hafa sjálfstýringuna á eins og gert er þegar allt leikur í lyndi og markaðsöflin eru virk.

Svo lengi hefur góðæri verið á Íslandi að eitthvað segir mér að að ráðherrar kunni ekki lengur að stjórna nema í góðæri. Því miður.

En að ljúga að þjóðinni og geta ekki sagt henni sannleikann um söguna á bak við hækkun stýrivaxtanna er botninn. Kannski botninum sé loksins náð?

Jón G. Hauksson

[email protected]