Sjálfstæðismenn yfir á Framsókn (JGH)

Það er panik í tveimur flokkum; Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu, eftir nýjustu könnun Stöðvar 2. Samfylking var stærst í síðustu kosningum en mælist núna þriðji stærsti flokkurinn. Stuðningsmenn hennar hafa flúið yfir á útibúið, Bjarta framtíð. Sjálfstæðismenn streyma sömuleiðis í burtu og yfir á Framsóknarflokkinn sem mælist núna stærsti flokkur á Íslandi – með um 32% fylgi, samkvæmt þessari könnun sem birt var fyrr í kvöld. Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar. Sjálfstæðisflokkurinn er með um 28% fylgi. Samtals mælast þessir tveir flokkar með um 60% fylgi. Þá er ljóst að stór hluti stuðningsmanna Vinstri grænna er kominn á Framsókn.

Þetta þýðir að Framsóknarflokkurinn verður skotmark annarra flokka í kosningabaráttunni. Það átti enginn von á honum svona sterkum í upphafi baráttunnar – þótt ýmsir hafi spáð því að hann gæti orðið svarti hesturinn sem stæði sig vel á lokasprettinum.

Það fer ekki á milli mála að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, höfðar til þeirra sjálfstæðismanna sem núna fara yfir á Framsókn. Þeir virðast sem stendur treysta honum betur en Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálftæðisflokksins, til að endurreisa atvinnulífið og leysa skuldavanda heimila. Margt ungt fólk, sem er ofurselt verðtryggðum húsnæðislánum eftir hrunið, kýs núna eingöngu út frá heimilisbókhaldinu.

Báðir flokkarnir eru harðir andstæðingar þess að ganga í ESB, svo ekki er það málið. Það hefur gustað nokkuð um Sjálfstæðisflokkinn eftir landsfund hans, t.d. út af Evrópumálunum, en augljóslega geta þau ekki útskýrt strauminn yfir á Framsókn. Það er eitthvað annað; kannski ímyndarvandi formannsins sem fékk hins vegar afar glæsilega kosningu á landsfundi.

Hugsanlega er einhvers konar hjarðhegðun einnig í gangi. Þegar einhver flokkur mælist sterkur í könnunum fara fleiri yfir á hann í kjölfarið; fara yfir á sigurvegarann.

Það fer ekki á milli mála að sjálfstæðismenn verða að bretta upp ermarnar í kosningabaráttunni og Bjarni og Hanna Birna að hafa sig í frammi og gera sig gildandi.

Það er líka augljóst panikástand hjá Samfylkingu. Stærsti flokkur landsins í síðustu kosningum er með rétt um 14% fylgi. Nýr formaður, Árni Páll Árnason, nær ekki að fiska sem karlinn í brúnni. Ég hef áður sagt að mér finnist Árni Páll ekki nógu trúverðugur, hann setur mál sitt ekki nægilega markvisst fram. Hann líkist að því leytinu til Degi B. Eggertssyni en út úr honum kemur oft óskiljanlegur orðaflaumur.

Margir spyrja sig að því hvort framsóknarmenn séu að uppskera árangur erfiðis síns? Ég veit það ekki. Hvaða erfiðis? Flokkurinn er með hreinan skjöld í Icesave-málinu en líklegast vegur þyngst að hann boðar aðgerðir við skuldavanda heimila og vill afnema verðtrygginguna – eða setja að minnsta kosti þak á hana til að byrja með.

Það hefur auðvitað engan tilgang að afnema verðtryggingu ef það á að hækka óverðtryggða vexti á móti og setja verðtrygginguna inn í þá. Eftir stendur þetta: Fjármagnskostnaður fólks og fyrirtækja er of mikill á Íslandi á sama tíma og það er algjör stöðnun í atvinnulífinu.

Erfitt er að sjá hvernig ríkissjóður eigi að greiða niður verðtryggðar skuldir heimila enda boðar Framsóknarflokkurinn að það séu lánveitendur sem eigi að gefa eftir, en ekki ríkissjóður. Það er nú það. Bankarnir fengu t.d. verðtryggð lán heimila hjá gömlu bönkunum með miklum afslætti en rukka þau hins vegar í botn. En hvað með lán Íbúðalánasjóðs?

Aðrir segja að ríkissjóður geti greitt niður hluta af þeirri skuldaaukningu heimila sem hefur orðið frá hruni vegna verðtryggingarinnar. Það sé bara að forgangsraða. Það sé hægt að hætta við að byggja göng, risavaxinn spítala og setja fé í alls kyns gæluverkefni. Þess í stað eigi féð að fara í niðurgreiðslu á lánum til að rétta við skuldir heimila.

Strax eftri hrun bankanna lagði ég til að verðtryggingin yrði fryst tímabundið (2 til 3 ár) í lánasamningum með neyðarlögum eða að minnsta kosti yrði sett 2% hámark á hana. Enda blasti við verðbólgugusa sem síðar varð raunin.

Það á að setja reglur fram í tímann en ekki vinna aftur fyrir sig; fixa fortíðina.

Núna er verðbólga í pípunum – og þá kemur þrýstingur á að vextir hækki – og við blasir áframhaldandi aukning skulda heimila og fyrirtækja vegna verðtryggingarinnar.

Verðbólgan er í pípunum vegna þess að á Íslandi eins og annars staðar þar sem laun eru hækkuð þegar engin innstæða (hagvöxtur) er fyrir hendi, fer hækkunin beint út í verðlagið. Laun eru almennt um 50 til 70% af rekstrarreikningum allra fyrirtækja.

Útilokað er að bæta lífskjör á Íslandi frekar en í öðrum löndum nema að auka landsframleiðsluna, stækka kökuna. Það gerist ekki nema með hagvexti. Og hagvöxtur verður aldrei til nema með fjárfestingu.

Lífskjör almennings batna ekki á einni nóttu með einhverjum patentlausnum. Lífskjör almennings batna eingöngu með sterkara atvinnulífi.

En kosningabaráttan er að hefjast; Framsóknarflokkurinn er með mesta fylgið – og það fer vaxandi ef eitthvað er. Sigmundur Davíð fiskar – að minnsta kosti þessa dagana.

Árni Vilhjálmsson

Ég kvaddi gamlan kennara minn eftir hádegið í dag; Árna Vilhjálmsson prófessor. Hann var jarðsunginn frá Fríkirkjunni í Reykjavík. Árni átti einstakan feril sem kennari og athafnamaður. Árið 2007 heiðraði Félag viðskiptafræðinga og hagfræðinga hann sérstaklega fyrir framlag sitt til viðskiptalífsins og viðskiptakennslu á Íslandi í nær hálfa öld og var hann gerður að heiðursfélaga.

Það er mikils virði að hafa haft góða kennara. Ég var svo lánsamur að hafa Árna í viðskiptafræðinni á sínum tíma. Þarna voru líka aðrir mjög góðir og eftirminnilegir kennarar, eins og Ólafur Björnsson, Þráinn Eggertsson, Guðmundur Magnússon, Þórir Einarsson, Stefán Svavarsson og Gylfi Þ. Gíslason.

Árni var frumlegur í hugsun og nálgaðist viðfangsefnið alltaf á skemmtilegan hátt út frá blöndu af fræðum og reynslu í viðskiptalífinu. Þegar hann útskýrði eða rökstuddi mál sitt fór hann oft í frjóan ham.

Hann varð áttræður og vann fram á síðasta dag. Hann var iðjusamur, heiðarlegur og góður – og fylginn sér. Afbragðsmaður sem lét mjög að sér kveða í viðskiptalífinu og sem kennari.

Árni var fararstjóri í vísindaleiðangri viðskiptafræðinema til Bandaríkjanna í janúar 1979. Mig minnir að við höfum verið um fjörutíu í ferðinni, tíu daga ferð til New York og Washington DC. Það var unun á að sjá hvernig hann stýrði ferðinni. Hann bjó til þægilega en agaða umgjörð þar sem frelsi okkar rúmaðist vel.

Þegar ég varð ritstjóri Frjálsrar verslunar fyrir tuttugu og einu ári kynntist ég Árna betur, en hann sat um tíma í dómnefnd blaðsins um mann ársins í atvinnulífinu. Þar var einstakt að sjá hversu frumlega og fræðilega hann nálgaðist úrlausnarefnið.

Óvenjulegur og einstakur maður, Árni Vilhjálmsson. Frjór og alþýðlegur. Einn allra merkilegasti maður íslensks viðskiptalífs síðustu áratugina og guðfaðir fjármálakennslu á Íslandi.

Jón G. Hauksson

[email protected]