Morgunblaðið greinir vandann (BJ)

Það eru kannski ekki margir sem sakna Tímans sáluga, því að lesendum hans hafði fækkað svo að blaðið varð ekki gefið lengur út og var þó ítrekað reynt. En hafi einhver saknað gamla Tímans, meðan hann var og hét, getur sá hinn sami tekið upp gleði sína á ný. Morgunblaðið hefur nú tekið upp ritstjórnarstefnu sem glatt hefði margan lesanda Tímans á 3. áratugnum, sem og okkur hin sem viljum ekki að staðreyndir eða skynsemi spilli fyrir réttri skoðun. Í leiðara 30. maí sagði:

,,Sú var tíðin, að sjávarplássin út um land lentu í erfiðleikum vegna þess að útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki lentu í rekstrarerfiðleikum. Sá vandi sem Raufarhafnarbúar standa nú frammi fyrir sýnir, að jafnvel þótt öflug sjávarútvegsfyrirtæki reki útgerð eða fiskvinnslu á þessum stöðum, er það engin trygging fyrir blómlegu atvinnulífi. Sjávarútvegsfyrirtæki Eimskipafélagssamsteypunnar hefur komizt að þeirri niðurstöðu að rekstur þess á Raufarhöfn sé ekki nægilega hagkvæmur og þess vegna er 10% af íbúum staðarins sagt upp störfum.

Það er fullt tilefni til að spyrja, hvort Raufarhöfn eigi sér yfirleitt einhverja framtíð. Alla vega er ljóst að hún verður ekki tryggð með rekstri á vegum þeirra stóru eininga, sem eru að verða til í sjávarútvegi okkar. Fengin reynsla sýnir, að stóru fyrirtækin gera það sem þeim sýnist og taka ekki tillit til annarra hagsmuna en þeirra, sem snúa að rekstrarhagkvæmni þeirra sjálfra. Það er ekki hægt að ásaka þau fyrir það svo fremi þau hafi ekki gefið fyrirheit um eitthvað annað sem dæmi eru því miður um.

Hins vegar er athyglisvert að fylgjast með því, hvað smábátaútgerð og vinnsla úr afla smábáta hefur víða komið þessum litlu byggðarlögum til bjargar, einmitt þeim byggðarlögum, sem hafa orðið illa úti í samskiptum við stórútgerðirnar. Vestfirðir eru mjög skýrt dæmi um þetta. Kvóti hvarf frá bæði Ísafirði og Bolungarvík og raunar frá fleiri plássum á Vestfjörðum, þegar stór fyrirtæki komu á þessa staði og fjárfestu í útgerðarfyrirtækjum þar með fyrirheitum um áframhaldandi rekstur. Við þau fyrirheit var ekki staðið.

Hins vegar er nú stunduð blómleg útgerð á Vestfjörðum en hún byggist ekki sízt á smábátum. Í ljósi reynslu sjávarplássanna þarf engum að koma á óvart hversu miklar umræður urðu í kosningabaráttunni fyrir þingkosningarnar í byrjun maí um vanda sjávarplássanna og smábátaútgerðarinnar.

Það er alveg augljóst mál, að það er ástæða til að skapa smábátaútgerðinni hagkvæmt rekstrarumhverfi. Ef staðir á borð við Raufarhöfn lognast út af verða mikil verðmæti verðlaus. Það á ekki sízt við um hýbýli fólks en einnig atvinnufyrirtæki. Það er dýrt spaug að halda þannig á málum, að 300 manns verði að yfirgefa heimili sín og flytja annað.

Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar kemur skýrt fram, að gripið verður til ákveðinna aðgerða á þessu kjörtímabili til þess að styrkja stöðu sjávarplássanna og smábátaútgerðarinnar. Staðan á Raufarhöfn er áminning um að þær ákvarðanir þarf að taka fyrr en síðar."

Þar lauk leiðaranum. Það þarf hugrekki til að skrifa svona á 21. öldinni, og gott að vita að leiðarahöfundar Moggans hika ekki við að koma út úr skápnum. Efnistök leiðara munu ákveðin af nefnd Morgunblaðsmanna en eins og kunnugt er verða mörg bestu verk mannanna einmitt til í nefnd.

Þann 31. maí sagði í frétt blaðsins:

,,ÉG skikka enga útgerð sem á kvóta til að veiða aflann ef það kostar hana helmingi meira en að leigja kvótann burt," segir Guðný Hrund Karlsdóttir, sveitarstjóri á Raufarhöfn. "Til þess hef ég ekkert vald og svoleiðis virkar lýðræðið ekki. Við þurfum aðstoð til að leysa þennan vanda en neyðum engan til þess. Ég efast ekki um að sú aðstoð byggist á frumkvæði heimamanna."

Aflamark allra skipa og báta á Raufarhöfn, um 20 talsins, er um 1.665 þorskígildistonn. Þar af er togarinn Rauðinúpur ÞH-160, sem er í eigu Útgerðarfélags Akureyringa, með 971 þorskígildistonn. Guðný segir hann ekki hafa landað á Raufarhöfn síðan árið 1999. Tómas Sigurðsson hafnarvörður segir annan kvóta annaðhvort leigðan frá útgerðunum eða aflinn sé fluttur til Húsavíkur, á Árskógssand eða Bakkafjörð til vinnslu.

Algengt leiguverð fyrir kíló af þorski er 135 krónur. Sé allur aflinn leigður má ætla að verðmæti alls aflans á Raufarhöfn sé tæpar 225 milljónir króna innan fiskveiðiársins.

Sem dæmi má nefna að útgerð Viðars ÞH-17 hefur leigt frá sér rúm 212 tonn af þorski. Útgerð Viðars fékk úthlutað tæpum 64 tonnum af þorski á þessu fiskveiðiári og 169 tonnum til viðbótar í bætur vegna aflabrests á rækju. Einnig leigir útgerðin frá sér nær allan ýsukvótann, eða rúm 45 tonn, en leigir til sín 100 tonn af úthafsrækju.

Guðný segir marga auðvitað ósátta við að kvóti sé leigður frá sveitarfélaginu en horfa verði á þetta í stærra samhengi. Ekki sé við neina að sakast í því efni heldur ýti aflamarkskerfið undir að þessi háttur sé viðhafður. "Á meðan kerfið er svona breytist þetta varla.""

Fréttamenn Morgunblaðsins þurfa greinilega að fara í endurhæfingu hjá ritstjórn.

Benedikt Jóhannesson