Staða Linux og stefna: Framtíðin er björt / 08/2005

Nú um stundir er langalgengast að finna GNU/Linux vélar sem internetþjóna sem keyra Apache vefþjóna með vefsíðum sem PHP eða Python búa til upp úr MySql gagnagrunnum.

Apache er forrit (vefþjónusta) sem kann að „tala“ í hypertext transport protocol (HTTP) staðli til að flytja efni vefsíðu milli þjóns og biðlara. Vefsíður nú eru sjaldnast geymdar sem hrein textaskjöl, heldur eru þær búnar til eftir þörfum þegar beðið er um þær. Þar koma til skjalanna forritunarmál á borð við PHP og Python sem gjarnan tengjast og lesa texta og myndir síðnanna upp úr gagnagrunni á borð við MySql. Mikill meiri hluti þeirra rúmlega 74 milljóna vefþjóna í heiminum um þessar mundir eru Apache (um 70% samkvæmt news.netcraft.com/archives/web_server_survey.html), og má leiða líkum að því að stór hluti þeirra séu á vélum með Linux stýrikerfi.

Aukinn áhugi almennings

Einnig er æ algengara að finna GNU/Linux vélar sem sinna innri vefjum og stoðkerfum fyrirtækja, enda ekki saman að jafna stofnkostnaði við að koma upp GNU/Linux þjóni og Microsoft Windows þjóni til sambærilegs brúks. Margir halda því reyndar fram að rekstur Linux þjóna sé ekkert síður kostnaðarsamur en

Windows þjóna og kann það að vera rétt, því rekstur og viðhald er mestmegnis vinna sérfræðinga sem ávallt er dýr. Það er hins vegar fullljóst að stofnkostnaður við GNU/Linux þjón er mun minni en sambærilegs Windows þjóns og því fjölgar Linux þjónum i innviðum fyrirtækja stöðugt ár frá ári og verksvið þeirra verður einnig fjölbreyttara.

Það færist einnig í aukana að almenningur tileinki sér GNU/Linux stýrikerfið og notist við það daglega. Þessi tilhneiging er reyndar sterkust hjá þeim sem starfa við tölvur eða leggja stund á nám tengdu tölvufræðum og raunvísindum, en þó virðist vera farið að örla á forvitni hjá æ breiðari hópi fólks eftir því sem umræðan um þetta makalausa stýrikerfi eykst. Eitt af því sem hefur ýtt við fólki er sú staðreynd að Windows stýrikerfið virðist stöðugt eiga undir högg að sækja hvað öryggisatriði varðar. Eins og minnst var á hér í síðasta blaði er ekki óalgengt að helstu notendur Windows tölva séu veiru-, njósna- og kæfuvarnarforrit ýmiss konar. Hinn eiginlegi notandi, það er að segja manneskjan sem er eigandi vélarinnar, þarf að keppa við þessi forrit um athygli örgjörvans og virðist verða óþægilega oft undir í þeirri keppni.

Free BSD kemur til skjalanna

Til er annað stýrikerfi sem notar GNU hugbúnaðinn rétt eins og það sem við í daglegu tali köllum Linux. Þarna er átt við FreeBSD stýrikerfið. Linux er í raun aðeins kjarninn í samsteypu af GNU forritum sem umlykja hann. Það er ekki óalgengt að fólk rugli Linux og FreeBSD saman og haldi að þar sé einfaldlega á ferðinni enn ein Linux dreifingin. FreeBSD er hins vegar alls óskylt Linux, enda allt annar kjarni þar á ferð þótt virknin sé nánast algerlega sú sama og öll forrit sem notandinn verður var við nákvæmlega eins. Bæði eru þetta UNIX stýrikerfi, byggð um sinn kjarnann hvort, en bæði með GNU forritasafnið sem umgjörð.

Einn merkilegasti atburður sem átt hefur sér stað í tölvuheimum almennings undanfarin ár er að mati þess er hér ritar sá að Apple fyrirtækið hóf að nota FreeBSD kjarnann ásamt GNU forritunum sem grunninn að stýrikerfi sem þeir kölluðu Mac OS X. Apple notfærði sér einstaklega vel hannaða viðmótshluta síns stýrikerfis til margra ára og skeyttu þeim við FreeBSD og GNU undirlagið. Úr þessu varð hreint út sagt frábært stýrikerfi með frábærlega vel hönnuðu og samofnu myndrænu viðmóti sem almenningur virðist virkilega kunna að meta af sölutölum Apple að dæma. Sennilega dregur það síst úr hrifningunni að Apple sendi einnig frá sér afburða fallega og vel hannaða línu af tölvum til að bera þetta nýja stýrikerfi, ásamt því að stilla verði vélbúnaðarins í hóf.

Apple í stöðugri þróun

Nú er svo komið að meira að segja gamlir og grónir Linux jálkar eru farnir að líta hýru auga til Apple tölvanna og Mac OS X, enda frábær vélbúnaður þar á ferðinni á góðu verði með UNIX stýrikerfi, GNU forritasafninu og gríðarlega vel hönnuðu myndrænu viðmóti.

Það nýjasta í þessari framvindu er sú staðreynd að Apple ætlar að hætta að nota RISC örgjörvana í vélbúnaðinum sem þeir framleiða og eru að hanna tölvur byggðar á SISC örgjörvum frá Intel líkt og venjulegar PC vélar gera. Þykir mörgum þetta skref í ranga átt hvað vélbúnaðinn snertir, en víst er að mun verða til þess að stýrikerfið Mac OS X mun sjást notað á venjulegum PC vélum innan tíðar. Reyndar hefur heyrst að nú þegar sé mögulegt að nota Mac OS X stýrikerfið á venjulegum PC vélum, og að það sé fáanlegt til þess brúks á einhvers konar neðanjarðarmarkaði PC tölvuheimsins. Líklegt verður að telja að þessi þróun ásamt stöðugum og áframhaldandi endurbótum á GNU/Linux verði til þess að stilla smám saman markaðshlutdeild þeirra Microsoft manna til eðlilegra horfs, enda óeðlilegt að sísti kosturinn í stýrikerfum njóti til eilífðar yfirgnæfandi markaðshlutdeildar. Annaðhvort munu þeir Microsoft menn vakna upp við vondan draum einn daginn eða þeir munu vakna fljótlega til lífsins og hafa í frammi tilburði til að feta á einhvern hátt í fótspor Apple.

Of mikið úrval?

En hvað er það helsta sem hefur áhrif á framtíð GNU/Linux stýrikerfisins sjálfs um þessar mundir? Stórmerkilegt fyrirbrigði er að eiga sér stað og greinir marga á um ágæti þess og hvort þróunin sé Linux raunverulega til framdráttar. Þetta fyrirbrigði er hin gífurlega fjölgun Linux dreifinga sem borið hefur á undanfarin ár og sér í lagi undanfarna mánuði. Sumir fyllast bjartsýni og telja að þetta eigi eftir að styrkja og greiða veg stýrikerfisins þar sem meiri fjölbreytni og samkeppni sé af hinu góða. Aðrir finna til ótta og halda því fram að þetta eigi eftir að rugla og draga úr áhuga væntanlegra notenda Linux stýrikerfisins, og beina athyglinni frá stærstu og afkastamestu dreifingaraðilunum.

Stóraukin flóra Linux dreifinga (sjá distrowatch.com) hlýtur einungis að vera af hinu góða. Þessi þróun veitir ekki aðeins þeim sem mest láta að sér kveða í þessum geira nauðsynlegt aðhald heldur stuðlar hún að auknum gæðum og ekki síst áframhaldandi þróun uppstillingarforrita Linux.

Sá er hér ritar getur ekki séð skaða í því að fleiri Linux dreifingar líti dagsins ljós og hreinlega fagnar slíku heilshugar. GNU/Linux og hugmyndin um frjálsan hugbúnað er, og mun ávallt vera, grasrótarhreyfing áhugamanna um gagnvirka þróun stýrikerfisins og þess notendahugbúnaðar sem því fylgir. Eðli þessa fyrirbæris tryggir að tugþúsundir tölvuáhugamanna um heiminn allan munu halda ótrauðir áfram að þróa GNU, Linux og annan frjálsan hugbúnað án tillits til eða áhuga á því hvort stýrikerfinu er dreift af fimm eða fimmþúsund mismunandi aðilum.