Blóminn fagur (BJ)

Hvað gerir maður eftir að hafa unnið ofboðslega mikið í heila viku? Komið heim langt eftir miðnætti og farið út upp úr sjö á morgnana? Á föstudagsm0rgun kom út tekjublað Frjálsrar verslunar og að kvöldi var því kærkomið tækifæri til þess að slaka á. Og hvað gerði ég þá? Skaust aðeins í vinnuna aftur til þess að punkta svolítið hjá mér.

Þegar ég kom loksins heim fékk ég mér hálft hvítvínsglas til þess að ná mér niður. Eflaust hefði ég fengið mér meira ef meira hefði fundist, en þetta var það sem lá á lausu. Hvers vegna var ekki meira til? Var þetta lögg sem ég hafði falið í bókaskápnum? Kannski geymt fyrir neyðartilvik? Það verður ekki upplýst hér (og þar með aldrei), en þetta var sem sé óregla mín um helgina.

Þeir sem minnast síðustu verslunarmannahelgar minnar (og hver gerir það ekki) vita að ég er heimakær á slíkum hátíðum. Reyndar eiginlega alltaf þegar ég hef góða ástæðu til þess að hvíla mig. En nú bar nýrra við. Á laugardaginn ákváðum við að skella okkur að Flúðum. Hvað í ósköpunum vill nokkur gera þangað spyrja skynsamir lesendur? Mér vefst tunga um tönn. Og þó. Mágur minn er þar með bústað. Hann er byggður í mýri (þ.e. bústaðurinn) og er við það að sökkva. Þannig að það fer hver að verða síðastur að sjá hann á floti.

Til þess að forðast umferðaröngþveiti á Selfossi fórum við Kjalveg hinn forna (eða langleiðina) og vorum því býsna lengi á leiðinni, en umferðin var greið. Það var vel þess virði því að kaffi og meðlæti voru til fyrirmyndar (við komum með kökur með okkur og auk þess rjómabollur frá Hveragerði). Það bar vel í veið því að annar mágur minn var líka á staðnum og við fengum því tvo fyrir einn.

Tengdamamma var með okkur. Hún er einhver hressasta og skemmtilegasta manneskja sem um getur en gigt hefur hrjáð hana að undanförnu. Margvíslegar lækningatilraunir virðast loks hafa borið góðan árangur með steragjöf. Eftir það dettur mér ekki annað í hug en að hlýða öllu því sem hún segir, þannig að ef hana langar til Flúða fer ég með hana þangað. Ekki það að hún hafi skipt skapi, en allur er varinn góður.

Um kvöldið fórum við í bæinn. Mágur minn leysti mig út með lesefni: Thorvaldsen við Kóngsins Nýjatorg, bók eftir einkaþjón myndhöggvarans góða. Bókin var þýdd af Birni Th. Björnssyni og það eru ekki endilega meðmæli. Björn var ekki klár á reglunni um lítinn og stóran staf þegar rætt er um þjóðir og tungumál. Hann taldi að Íslendingur ætti að vera með litlum staf en íslenska með stórum, en þessu er í raun þveröfugt farið. Hann notar orðið gjarnan þegar Daninn meinar oft, talar um höfuðvarðstjórann þegar hann á við aðalvarðstjórann og hann misgrunar, þegar venjulega menn hefði aðeins grunað (en Danir segja mistænke). (Ólafía Bjarnadóttir sem var gift Þórði Sveinssyni afabróður mínum talaði alltaf um höfuðbanagarðinn í Kaupmannahöfn, en það var skemmtilegt orðalag, sem allir skilja).

Bókin er samt ágæt. Björn leggur mikla áherslu á að Thorvaldsen heiti Albert á íslensku (það heitir hann á ítölsku eins og sjá má á fontinum í Dómkirkjunni). Þetta vita náttúrlega líka þeir sem þekkja ljóð Jónasar Hallgrímssonar. Auk þess hafi faðir hans, Gottskálk, verið listasmiður, en lítið vitað um snilld móðurinnar. Danir gera lítið úr íslenskum uppruna snillingsins, en faðir hans var alíslenskur. (Það kemur ekki fram hjá Birni, en í safni Thorvaldsens í Kaupmannahöfn er dreift bæklingi á ensku þar sem segir: „His father was an islander.“ „Lítilla sanda og lítilla sæva“ sagði Einar Ben. um Dani og sumir þeirra eru það greinilega.

Albert Thorvaldsen var ágætiskarl samkvæmt bókinni. Það er hvergi sagt berum orðum en hann hefur verið akfeitur, festist í hestvögnum og þröngum stigum. Æskuheimili hans var orðið hóruhús þegar hann ætlaði að skoða það á efri árum. „Á það var aldrei minnst framar.“ Bókin er stutt og skemmtileg heimild um þennan son Íslands.

Fyrir nokkrum árum keypti ég bók hjá Braga bóksala. Hún heitir Unga Ísland og er safn ritgerða eftir merka Íslendinga árið 1947. Líklega gefin út til þess að safna fyrir Rauða krossinn. Þar er grein eftir Jóhann Sveinsson um ferskeytlur. Hér er ein:

Úti er hún við eyjar blár

en ég er setztur að dröngum.

Blóminn fagur kvenna klár,

kalla ég til hennar löngum.

„Tær og ómenguð lýrik“ segir Jóhann, „enda hefur vísan þótt svo fögur, að fjöldi skálda hefur notað hana í ýmsum gerðum í viðlög í kvæðum sínum.“

Heyrðu mig Jóhann! Tær og ómenguð lýrik? „Eyjar blár“ er tilgerð af verstu sort og í besta falli skáldaleyfi til þess að ríma við hvað? Blóminn klár! Og skáldið er setzt að dröngum. Hvaða dröngum? Jú væntanlega úti við eyjar blár. Þar situr hann og kallar til vinunnar. Væri ekki rétt að smella sér í land og hitta þennan klára og fagra kvenna blóma? Nei, þetta er jafn tær og ómenguð lýrik og Icesave var „tær snilld.“

Sunnudagurinn var hins vegar tær og fagur hjá okkur Vigdísi. Eins og lesendur muna hefur hún lengi ætlað að tæla mig á Fimmvörðuháls. Norska veðursíðan www.yr.no spáði sólskini allan daginn á hálsinum. Ég verð að játa að þó að ég vilji umfram allt halda hvíldardaginn heilagan gat ég ekki staðist þetta. Klukkan níu vorum við komin af stað og tveimur tímum seinna vorum við við Skógafoss. (Þarna á að standa við tvisvar, sbr. setninguna sem Björn í Kílakoti kenndi mér árið 1965 þegar ég var hjá honum í sveit: Við rákum við og við við við við. Mér fannst að kurteislegra hefði verið að segja: Við komum ... og svo framvegis.)

Þeir sem ekki hafa gengið þessa leið verða að fara að minnsta kosti upp meðfram Skógafossi og ganga í um tvo tíma. Á þeirri leið eru svo margir fallegir fossar að þeir einir réttlæta það að leggja á sig þessa léttu göngu. Fyrir rúmlega 30 árum fór ég hluta af þessari leið með hóp af frönskum túristum. Enn eru þarna Frakkar á sveimi, við mættum mörgum frönskum göngugörpum. Þeir höfðu lagt af stað úr Þórsmörk á tímabilinu frá sjö til níu um morguninn. Einfaldur hugarreikningur minn benti til þess að gangan frá Þórsmörk í Skóga væri þá um sex tímar. Að vísu dró það úr bjartsýninni að fara framúr íslenskri fjölskyldu sem var með allar tölur á hreinu um vegalengdir og tíma. Þau ætluðu að vera tíu til tólf tíma á leiðinni. En þau höfðu ríflega byrðar, bæði á bakinu og maganum, þannig að við spengileg hjónin töldum að við yrðum komin á háhálsinn eftir þrjá til fjóra tíma.

Nú leitaði hugurinn í stærðfræðina enn einu sinni og ég velti fyrir mér vörðunum fimm sem hálsinn heitir eftir. Þær fundum við ekki, en allmargar stikur. Eftir tæplega þrjá tíma komum við að göngubrú. Þeir sem ætla eingöngu í fossaskoðun geta snúið við þar. Það eru fallegir fossar ofar, en miklu strjálli. Leiðin framundan var hrjóstrug og berangursleg, ólík þeim fögru fossum og sérkennilegu giljum í Skógaánni sem við höfðum gengið framhjá. Á þessu stigi málsins var ég svo sprækur að ég hringdi í Friðrik Pálson vin okkar og spurði hvort hann gæti bjargað okkur um far úr Þórsmörk í Skóga. Ekki taldi hann það líklegt, en lofaði að senda einhvern að Seljalandsfossi.

Enn var ferðinni aðeins heitið að skálanum efst á hálsinum. Þangað liggur reyndar bílvegur, en það er lítið stuð að keyra framhjá allri þessari dýrð. Á báðar hendur eru jöklar og maður sér út á haf. Allt í einu sá ég að ég hafði misreiknað mig eftir frásögn Frakkanna. Gangan var átta tímar en ekki sex. –Sjö ára háskólanám gagnast lítið við tölur undir tuttugu.

Ofarlega er sæluhús frá Ferðafélaginu. Það er ekki spennandi íverustaður nema veður séu válynd. Við örkuðum áfram yfir fannir. Á einum stað var eins og hjartalaga brot hefði komið í snjóinn. Hann hafði greinilega hrunið, kannski vegna þess að á rynni undir hann. Ég sagði við Vigdísi að við skyldum ganga yfir annað í einu og satt að segja fannst mér vissara að hún gengi á undan. Þetta reyndist hins vegar traust og góð leið.

Nú var ég tekinn að mæðast en sem betur fer komumst við loks upp á móts við Útivistarskálann eftir fjóra og hálfan tíma. Skálinn er hins vegar langt úr leið þannig að við fórum ekki þangað. Ferðamenn sem við mættum rómuðu hann hins vegar mjög. Ég kveikti á GPS-tækinu mínu og fann út að við værum í 1.035 metra hæð. Svo ætlaði ég að reikna út hve langt væri í Bása í Þórsmörk, en tafðist því að ég kann ekki rétt vel á tækið. Vigdís var óþolinmóð og sagði að sér væri kalt. Þó að ég reyndi að róa hana niður og segja henni að henni gæti ekki verið kaldara í flís-jakkanum en mér í ermastuttum bol, fann ég að frá henni andaði köldu. Því var ekki annað að gera en pakka niður græjunni og halda áfram. Við ákváðum sem sé að halda áfram.

Seinni hluti ferðarinnar er gerólíkur hinum. Landslagið er allt öðruvísi, sérstaklega þegar nær dregur Þórsmörk. Sums staðar eru brattir stígar en þar eru keðjur. Á leiðinni eru fjölmörg gil og einkennilegar bergmyndanir, götóttir klettar og steinbogar. Ekki var þessi leið lakari hinni. Síðasti hlutinn er einstigi í skóglendi. Á svona degi var þetta eins og Paradís. Við komumst alla leiðina á sjö tímum.

Nú var eini vandinn að komast úr Þórsmörk að Seljalandsfossi. Við stikuðum áleiðis og hugðumst reyna að sníkja okkur far. Það reyndist hægara sagt en gert. Allir bílar voru þéttsetnir. Vigdís stakk upp á því að við gengjum út á þjóðveginn. Það voru þrjátíu kílómetrar. Þessi tillaga fékk ekki hljómgrunn einkum því að fljótlega komum við að á sem greinilega var svo erfiður farartálmi að óskynsamlegt var að vaða hana.

Þar vorum við í um hálftíma en þá komu indæl hjón á pallbíl og buðu okkur far. Við hefðum verið til í að sitja á pallinum en við það var ekki komandi og við fengum þetta fína far. Eftir nokkra bið þar kom sendiboðinn frá Friðriki og stuttu síðar vorum við komin að bílnum okkar að Skógum.

Þessum frábæra degi lauk svo með máltíð á Hótel Skógum. Þar er einfaldur matseðill og góður matur. Þar var líka fullur matsalur. Þetta er upplagður matsölustaður til þess að stoppa á áður en menn halda heim á leið, ef menn gista þá ekki.

Ef til er fullkominn dagur þá var það þessi sunnudagur.

Benedikt Jóhanneson

www.heimur.is/benedikt