1991-2000

Í upphafi áratugarins var mynduð stjórn Sjálfstæðis- og Alþýðuflokka undir forsæti Davíðs Oddssonar. Stjórnin lýsti því yfir að hún vildi draga úr ríkisumsvifum og hætta björgunaraðgerðum við fyrirtæki og sérstækum aðgerðum. Stjórnin vildi ekki koma Álafossi til bjargar, lánafyrirgreiðslu við fiskeldi var að mestu hætt og Framkvæmdasjóður hætti útlánum. Árið 1995 tók Framsóknarflokkur sæti og ráðuneyti Alþýðuflokksins í ríkisstjórninni og heldur þeim enn. Frá 1988 til 1993 var þriðja og síðasta niðursveifla aldarinnar um 1,1% á mann að jafnaði. Upp frá því hefur verið hagvaxtarskeið, 3,2% á mann að jafnaði til aldamóta.

Hafin var markviss en hæg einkavæðing. Skipaútgerð ríkisins var lögð niður árið 1992 og eignir hennar seldar Samskipum, Síldarverksmiðjum ríkisins var breytt í SR-mjöl hf. og fyrirtækið selt árið 1993, Íslensk endurtrygging var seld og síðar á áratugnum Áburðarverksmiðja ríkisins. Það var ekki fyrr en undir lok áratugarins sem ríkið breytti bankastofnunum í hlutafélög með það fyrir augum að selja þær. Fiskveiðasjóður, Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður voru gerðir að Fjárfestingabanka atvinnulífsins, FBA, árið 1998. Ríkið seldi fljótlega um helming og haustið 1999 þann hlut sem eftir var. FBA sameinaðist svo Íslandsbanka árið 2000. Landsbanka og Búnaðarbanka var breytt í hlutafélög árið 1998 og hlutafé aukið um 15%, sem seld voru í almennu útboði. Haustið 2000 voru teknar upp viðræður milli bankanna um sameiningu að tilstuðlan ríkisstjórnarinnar.

Bylting fjármálamarkaðarins var innsigluð með aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu árið 1993 gegn andstöðu Alþýðubandalags, meirihluta Framsóknarflokksins og einstaka Sjálfstæðisþingmanna. Forseti Íslands íhugaði afsögn vegna málsins.

Tæknibylting tíunda áratugarins náði einnig til Íslands. Umsvif Opinna kerfa vöktu athygli, sem áður hétu HP á Íslandi, en fyrirtækið á stóra hluti í ýmsum tölvufyrirtækjum, meðal annars Tæknivali, SKÝRR, sem ríki og Reykjavíkurborg seldu árin 1997-8, og ACO hf. Auk þessara fyrirtækja eru EJS og Nýherji leiðandi fyrirtæki á tölvumarkaðinum. Fyrirtæki eins og Marel og Össur náðu miklum árangri erlendis en umdeildustu fyrirtækin voru Oz.com og Íslensk erfðagreining sem ýmist var lýst sem mestu von þjóðarinnar eða útblásnum blöðrum.

Miklar deilur urðu milli „blokka“ í sjávarútvegi á árunum 1994 til ‘98. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Íslenskar sjávarafurðir, áður Sambandið, höfðu árum saman haft með sér „heiðursmannasamkomulag“ að taka ekki viðskiptavini hvor frá öðrum. Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum var SH-fyrirtæki en í hlutafjárútboði árið 1994 fékk félagið ekki undirtektir innan SH-blokkarinnar. Framkvæmdastjóri þess leitaði til ÍS um hlutafé gegn því að hann flytti afurðasölu, flutninga, olíukaup og tryggingar yfir til „samvinnufyrirtækja“. Hlutaféð fékkst og upphófst mikil samkeppni um viðskipti og yfirráð í einstökum fyrirtækjum. Hámarki náðu þau í samkeppni um ÚA sem var í meirihlutaeigu Akureyrarbæjar. Svo fór að SH og Burðarás, eignarhaldsfélag Eimskipafélagsins, keyptu stóran hlut í ÚA, til þess að tryggja að afurðasalan flyttist ekki. Stóru sjávarútvegsfyrirtækin hafa stækkað að undanförnu með sameiningu. Stærstur er Samherji sem síðast bætti við sig Snæfelli, fyrrum útgerð KEA. Sameiningarviðræður voru í gangi milli ÍS og SH síðla árs 1998 en of langt var á milli manna til þess að menn gætu unnið saman í einu félagi. Átökin milli sölusamtakanna tóku óvænta stefnu þegar deilur blossuðu upp í SH og breytingar urðu þar á yfirstjórn. Friðrik Pálsson, forstjóri SH, lét af störfum árið 1999 en tók nánast strax við formennsku í SÍF, sem höfðu verið nánast hlutlaus sölusamtök. Síðar á árinu 1999 gengu Íslenskar sjávarafurðir inn í SÍF, en staða ÍS var þá orðin mjög veik.

Víða annars staðar í atvinnulífinu urðu miklar breytingar. Hagkaup og Bónus voru sameinuð í Baugi árið 1998 þegar fjölskylda Pálma Jónssonar ákvað að selja sinn hlut í Hagkaup. Tryggingamiðstöðin og Trygging sameinuðust í TM árið 1999. Þá voru þrjú stór tryggingafélög eftir á almennum markaði. Olíufélagið hf., ESSO, keypti stóran hlut í Olís árið 1995 og fyrirtækin hafa síðan með sér nána samvinnu á sviði olíudreifingar og innkaupa. Íslenskir aðalverktakar, ÍAV, sem höfðu eingöngu unnið á Keflavíkurflugvelli, sameinuðust Ármannsfelli og Álftárósi árið 1999. ÍAV og Ístak eru stærstu verktakafyrirtæki landsins. Pósti og síma var skipt í tvö hlutafélög, Landssíma Íslands og Íslandspóst árið 1997. Landssíminn fékk svo samkeppni í fyrsta sinn í símþjónustu árið 1998 þegar Tal bauð upp á farsímaþjónustu og Íslandssími kom í kjölfarið árið 1999. Búist er við því að ríkið reyni að selja Landssímann á næstunni.

Dagblöðum fækkaði á þessum áratug. Þjóðviljinn lagði upp laupana árið 1992, Tíminn sameinaðist Degi árið 1995 og Alþýðublaðið gaf upp öndina á sama tíma. Öll blöðin höfðu sett mikinn svip á öldina með snörpum skrifum og lengst af miklu harðari átökum en menn eiga að venjast á síðustu árum. Það sem eftir er af virkri stjórnmálaumræðu hefur að mestu færst á hinn nýja miðil, Netið.