Davíð var brattur (JGH)

Davíð Oddsson hafði bæði rétt og rangt fyrir sér þegar hann ræddi um krónuna í Íslandi í dag á Stöð 2. Mér fannst hann brattur þrátt fyrir svörtustu viku í alþjóðlegum fjármálum í áratugi. Hann sýndi gamla, góða takta þegar hann hvatti þjóðina áfram sem leiðtogi og sagði að krónan myndi ná sér og þjóðin kæmist upp úr þeim öldudal sem hún og aðrar þjóðir væru núna í.

Lýðskrumarar. Davíð lét þá bjálfa heyra það sem hafa gagnrýnt krónuna og sagði þá „lýðskrumara af versta tagi sem hann hefði mikla skömm og fyrirtlitningu á“ þegar þeir héldu því fram að það að skipta um mynt væri eitthvert töfraráð sem leysti kreppuna. Það er greinilega enn hlustað þegar Davíð talar. Mér heyrist sem nánast allir hafi horft á viðtalið og líklegast hefur Ísland í dag ekki fengið meira áhorf í annan tíma. Hann brá á létta strengi með gengishrunið að undanförnu og sagði að gengisvísitalan væri núna 178 eða í sömu hæð og hann sjálfur. Davíð hefur alltaf átt auðvelt með að rökstyðja sitt mál. Hann er hygginn og það er gaman að hlusta á hann. Þess vegna var hann bæði elskaður og hataður sem stjórnmálamaður.

En Davíð hafði bæði rétt og rangt fyrir sér í Íslandi í dag, að mínu mati. Hvernig þá? Jú, hann hafði rétt fyrir sér í því að það er engin töfralausn í núinu að skipta um mynt, það gerist ekki svona einn, tveir og þrír. Það er framtíðarmúsík. En hann hafði rangt fyrir sér um að krónan hefði engin áhrif á efnahagsmálin heldur væri hún einvörðungu barómeter sem mældi lægðirnar og hæðirnar, og litaðist af sveiflunum í efnahagslífinu.

Krónan er breyta í formúlunni en ekki bara barómeter. Hún hefur sjálfstæð áhrif á efnahagslífið. Davíð sjálfur beitti krónunni árið 1993 sem sjálfstæðu stjórntæki við stjórn efnahagsmála. Þá var gengi krónunnar felt án þess að laun hækkuðu og þannig var fé flutt frá fólki til fyrirtækja. Raunlaun lækkuðu. Við það styrktist staða atvinnulífsins og fleiri fengu vinnu. Atvinnuleysi minnkaði. Þessi áhrif krónunnar á efnahagslífið eru raunar einu gildu rökin fyrir því að við Íslendingar ættum að hafa krónuna áfram. Það má beita henni gegn atvinnuleysi þegar hallæri tekur við af góðæri. En hins vegar er svo komið núna í íslensku atvinnulífi að fleiri rök eru fyrir því að fá nýjan gjaldmiðil; evru eða dollar. Atvinnulífið þarf þá ekki að berjast við ýktar sveiflur vegna þess að krónan er í flugferð þar sem er „hopp og hí“ og ókyrrð í lofti.

Ég hef áður sagt og tek undir með Davíð að það að skipta um mynt leysi ekki núverandi vanda. Tilgangurinn er hins vegar sá að draga úr vandanum í framtíðinni. Þar skilur á milli okkar. Það kemur dagur eftir þennan dag. Að skipta um mynt er fyrirbyggjandi aðgerð líkt og að byggja upp flóðgarða. Það að skipta um mynt breytir engu um að skussar við stjórn fyrirtækja lifa ekki af. Það þarf áfram að stjórna fyrirtækjum. Gjaldþrot Bear Stearns, Lehman brothers, Merrill Lynch (kippt inn í Bank of America) og AIG (risi í öndunarvél ríkisins) urðu vegna þess að þeim var illa stjórnað og þau tóku hrikalegu áhættu. En það hefði ekki verið á það bætandi fyrir þau að vera í rússíbanaferð vegna gjaldmiðilsins.

Viðskiptahalli hefur mest áhrif á gengi gjaldmiðla, samkvæmt gömlu klassísku formúlunni. Háir vextir merkja sömuleiðis sterkur gjalmiðill. Það er vissulega mannanna verk þegar viðskiptin við útlönd eru ekki í jafnvægi – sem og að hafa háa vexti.

Krónan er alltof lítil mynt fyrir íslenskt hagkerfi og stærð bankanna. Bankarnir eiga mjög líklega eftir að flýja krónuna og Ísland þegar um hægist og færi gefst. Krónan kemur í veg fyrir fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi. Smæð krónunnar gerir hana líka berskjaldaða fyrir spákaupmennsku.

Davíð hafði rétt fyrir sér þegar hann sagði að mesta ógnunin stafaði af verðbólgunni; það væri forgangsverkefni að berja hana niður. En samkvæmt einhverjum kokkabókum kemur hríðfallandi króna nokkuð við sögu í verðbólgunni – þá er krónan ekki einhver olía (sem bókfærist sem góð eign) heldur olía á eldinn. Það þýðir samt ekki að í evrulöndum sé engin verðbólga, ekkert atvinnuleysi, engin lausafjárkreppa, engin gjaldþrot. Evrulönd eru ekki himnaríki – en þau eru laus við stórfelldar ýkjur vegna gjaldmiðilsins. Vandinn er samt nægur fyrir.

Erlend grein. Og þá er það Erlendur Magnússon bankastarfsmaður sem skrifaði litla svartrammaða grein í Moggann, og fór háðuglegum orðum um gagnrýni á krónuna. Hann sagði frá Lehman brothers, Merrill Lynch og AIG og hlutabréfum sem féllu um allan heim með haustlaufunum. „Hvílíkur bömmer,“ segir Erlendur. „Þetta hlýtur allt að vera krónunni að kenna. Bara ef þeir tækju upp evruna, þá væri allt í himnalagi,“ segir Erlendur. Svo mörg voru þau orð; lengri var greinin ekki.

En fyrst krónan er svona ótrúlega sterk og fínn gjaldmiðill þá ættu Erlendar að enda svona greinar á orðunum: „Bara ef þeir tækju upp krónuna, þá væri allt í himnalagi.“

Jón G. Hauksson

[email protected]