Hvaða skoðun hentar í dag? (BJ)

Fyrir nokkrum mánuðum var ég á fundi með verðandi framkvæmda stjóra Samtaka atvinnulífsins. Engu líkara var en að hann væri á leiðinni í framboð því að hann svaraði nánast engum spurningum með svörum sem hald var á festandi. Ég hugsaði með mér að hann vildi ekki vera búinn að festa sig í ákveðnum skoðunum áður en hann tæki við hjá mikilvægum samtökum. Menn myndu eflaust leggja of mikið upp úr orðum hans áður en hann væri búinn að tala við umbjóðendur sína.

Í einu máli örlaði þó á vanþóknun á spurningu þegar hann var spurður um skoðun sína á því hvort hann teldi skynsamlegt að Íslendingar tækju upp evru, en því svaraði hann hæðnislega að hann hefði aldrei heyrt neinn halda því fram að það væri skynsamlegt að tengjast evrunni þegar krónan væri sterk (eins og hún var þá). Ekki vildi hann tjá sig frekar um málið. Þetta kom nokkuð á óvart því að þegar sami framkvæmdastjóri var þingmaður var hann svo mikill Evrópusinni að hann vildi að Íslendingar hættu að vera með sumartíma allt árið en tækju þess í stað upp Evróputíma og yrðu þá tveimur eða þremur tímum á undan sólartíma miðað við hnattstöðu. Hér yrði alltaf evrópskt sumar.

Á fundi Samtaka iðnaðarins í liðinni viku var framkvæmdastjórinn aftur á ferð. Morgunblaðið segir frá 13. maí:

„Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, sagði Íslendinga tengjast Evrópu sterkum böndum. „Hvort sem okkur líkar betur eða verr er Evrópusambandið sá vettvangur sem flestar Evrópuþjóðir hafa valið til að vinna saman á og að því leyti á Ísland heima í sambandinu,“ sagði hann og benti á að meta þyrfti meðal annars pólitískan, efnahagslegan og öryggislegan ávinning af inngöngu og spyrja sig hvað aðild kostaði. Hann taldi hámark þess sem greiða þyrfti fyrir aðild vera um hálft prósent af þjóðarframleiðslunni. „Í mínum huga snýst málið núna fyrst og fremst um íslensku krónuna og tilveru hennar. Mér sýnist við stefna inn í nýtt verðbólguskeið og íslenska hagkerfið er ekki búið undir það,“ sagði hann. „Ef staðan er sú að menn sjá aðild að Evrópusambandinu sem einu leiðina til þess að tryggja verðstöðugleika á Íslandi er kominn áþreifanlegur kostur við aðild.“

Vilhjálmur sagði að almennt mætti segja að kosturinn við að halda krónunni sem sjálfstæðum gjaldmiðli væri að með henni hefði hagkerfið meiri möguleika til að aðlaga sig breyttum aðstæðum. Ókosturinn væri hins vegar sá að gengissveiflur gætu verið miklar, en að ávinningur hvíldi á þeirri forsendu að verðlag héldist stöðugt.

„Mér sýnist að nú sé framundan mikilvægt próf fyrir krónuna. Niðursveifla er fyrirsjáanleg árið 2007 og ég hygg að hún geti orðið meiri en menn eru að tala um núna,“ sagði hann. „Seðlabankinn verður að ná markmiði sínu um 2½% verðbólgu og sveiflurnar verða að vera innan vikmarka. Ef við náum því ekki vil ég segja það að sjálfstæð króna stenst ekki þær kröfur sem þarf að gera til hennar og við getum ekki búið við slíkan gjaldmiðil.“

Vilhjálmur sagði Íslendinga hafa búið við þokkalegan verðstöðugleika frá árinu 1990 og að þjóðin hefði náð mjög góðum efnahagslegum árangri utan sambandsins. Því hefðu ekki verið til staðar þeir sölupunktar sem þyrfti til að telja þjóðinni trú um nauðsyn þess að ganga í Evrópusambandið. Næðist verðbólgan ekki niður á komandi mánuðum og næsta ári væri komin upp ný staða og aðild og upptaka evrunnar orðið raunverulegt framlag til styrkingar efnahagslífs á Íslandi.“

Í kjölfarið lýsti iðnaðarráðherra því yfir að evruumræðan hefði hafist með pistli hennar fyrir nokkru, en tók jafnframt fram að hún hefði alls ekki mælt með evrunni heldur vildi aðeins ræða um kosti hennar og galla.

Þann 9. maí sagði í sama blaði:

„ÍSLENDINGAR gætu tekið upp evru án aðildar að Evrópusambandinu, en það þjónaði hins vegar engum tilgangi og væri í raun mistök. Þetta segir Hervé Carré, aðstoðarframkvæmdastjóri skrifstofu efnahagsmála hjá Evrópusambandinu, og bætir við að upptöku evru hér á landi án aðildar að ESB myndi fylgja mikil áhætta.

Carré ræddi um hlutverk evrunnar í alþjóðavæðingunni á fundi sem fastanefnd framkvæmdastjórnar ESB gagnvart Íslandi og Noregi, Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins stóðu fyrir í gær. Fundurinn var haldinn í tilefni af Evrópudeginum, sem er í dag, en þá er þess minnst að á þessum degi var grunnurinn lagður að stofnun Evrópubandalagsins, eins og Evrópusambandi hét á fyrstu árum þess.

Hann sagði í samtali við Morgunblaðið að loknum fundinum í gær, að það gæti ekki þjónað nokkrum tilgangi fyrir Íslendinga að taka upp gjaldmiðil sem stjórnað er af seðlabanka sem Ísland á ekki aðgang að. Seðlabanki Evrópu geti hlaupið undir bagga með þeim aðildarríkjum sem lenda í erfiðleikum, en án aðildar sé ekki hægt að gera ráð fyrir slíkri aðkomu bankans. Því geti það beinlínis verið áhættusamt að taka upp evru án aðildar að ESB, þó ýmsar þjóðir hafi tekið upp stærri gjaldmiðla.“

Það er merkilegt að þessi framámaður segir að Íslendingar geti tekið upp evru, þegar nýverið er búið að færa okkur þau skilaboð að við getum það alls ekki (sem virkaði þó ekki trúverðugt eftir að í ljós kom að mörg lönd nota evru án þess að vera í ES).

Tímaritið The Economist segir í grein á föstudaginn var að smáþjóðir ættu að taka upp evru til þess að auka stöðugleika.

En þegar öllu er á botninn hvolft er það ljóst að hægt er að finna marga málsmetandi menn sem lýsa því að Íslendingar ættu að taka upp evruna meðan aðrir jafnmerkir munu lýsa gangstæðri skoðun. Loks má svo finna þá sem hafa báðar skoðanirnar eftir því hvaða hatt þeir hafa. Ekkert að þessu breytir því að það er bráðnauðsynlegt fyrir íslenskt efnahagslíf og allan almenning í landinu að ekki verði hægt að færa fjármuni milli hópa á skömmum tíma eins og gerist með gengisbreytingum. Evran leysir ekki öll efnahagsvandamál, en hún neyðir menn til þess að horfast í augu við vandann með öðrum hætti. Verðmæti peninganna breytist ekki á einni nóttu og ekki verður hægt að beita aðferð fógetans frá Nottingham að stela frá þeim fátæku og færa þeim ríku.

Benedikt Jóhannesson