Yfirlæti og öfgafull viðbrögð (JGH)

Á að ræða trúmál í pólitískum kosningum?

Hver ræður því annars hvað rætt er um fyrir kosningar? Þegar Mitt Romney háði baráttu sína á móti Obama til forseta Bandaríkjanna var haft á orði hvað hann ætti erfitt með að ræða það á kosningaferðalögum að hann væri mormónatrúar. Andstæðingar Romneys gættu þess hins vegar vandlega að halda því á lofti að hann væri mormóni – en þeir hafa orð á sér fyrir að vera býsna miklir bókstafstrúarmenn þegar kemur að bókinni helgu. Nokkrum mánuðum eftir kosningarnar opnaði Romney sig upp á gátt um mormónatrúna.

Hér á Íslandi var haft á orði í kosningabaráttu þeirra Romneys og Obama að fjölkvæni væri leyfilegt hjá mormónum og útilokað væri að kjósa slíkan mann til forseta Bandaríkjanna, en hið rétta var að fjölkvæni var leyfilegt í fyrstu hjá mormónum en aftekið 1896. Fjölmargir, sem alla jafna telja sig mjög umburðarlynda í trúmálum, sögðu fráleitt af Bandaríkjamönnum að kjósa Romney vegna trúar hans – og hneykslunartónninn leyndi sér ekki: þótt umburðarlyndið sýnist meira hjá hinum sömu að undanförnu gagnvart trúarbrögðum sem leyfa fjölkvæni. Þess utan banna lög í Bandaríkjunum fjölkvæni og taka þau lög siðum trúarbragða fram.

En það er þetta um hvað eigi að tala í kosningabaráttu. Það stýrir því auðvitað enginn – og allra síst eftir að samfélagsmiðlarnir urðu svo hvatvísir og dómharðir. Margir þora ekki í pólitík vegna þess að þá er gefið veiðileyfi á þá. Almannarómur er óvægnasti fjölmiðill landsins og eyrir engum. Hann dregur allt fram – hvort sem það er satt eða logið. Lágkúran er yfirgengileg og allsráðandi. Erlendis er því haldið fram að flestir frambjóðendur falli á kynlífi og fjármálasvindli.

Á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins kom fram tillaga um kristileg gildi – en hún þótti lögð fram í fljótfærni og var dregin til baka daginn eftir. Margir andstæðingar Sjálfstæðisflokksins í vinstriflokkunum hömruðu á því í forundran, reiði og hneykslun að svona tillaga skyldi koma fram. Það gerðu líka margir flokksbundir sjálfstæðismenn. Óflokksbundinn hef ég alla tíð verið en engu að síður hugsaði ég með mér hver hugsunin hefði eiginlega verið með þessari tillögu og hvers vegna hún kæmi fram. Ekki hef ég fengið skýringu á því. Tillagan var þó í eðli sínu saklaus því kristileg gildi standa væntanlega fyrst og fremst fyrir kærleika – og hver er á móti honum?

Í sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu stjórnalagaráðs 20. október 2012 – sem hafði ekkert lagalegt gildi og var í besta falli ráðgefandi – var ein sex spurninga þessi: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi? Fyrir kosninguna töldu margir stuðningsmenn fyrrverandi ríkisstjórnar að þessu yrði hafnað af miklum meirihluta þeirra sem tækju þátt í atkvæðagreiðslunni; fullvissir um að fólk væri orðið andsnúið þjóðkirkjunni. Annað kom á daginn: Já, sögðu 51% en nei 38%.

Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir, oddviti Framsóknar og flugvallarvina, hafði þá skoðun í aðdraganda kosninganna að afturkalla ætti lóð undir mosku Félags múslima á Íslandi og leggja málið í dóm borgarbúa. Þetta mál var skrúfað upp af andstæðingum hennar með miklu offorsi og yfirlæti og skilgreint þannig að hún væri á móti múslimum og lóðarmálið væri yfirskin. Þar kom hinn hefðbundni kór vinstrimanna sterkur inn og söng hæst. Margir fréttamenn misstu sig nánast út af skoðun frambjóðandans á úthlutun þessarar umdeildu lóðar undir mosku. Fyrir tilstuðlan fjölmiðla og heitra álitsgjafa átti Sveinbjörg hins vegar sviðið síðustu dagana og fylgi listans rauk upp og hann fékk tvo fulltrúa kjörna.

Eftir kosningar hefur verið rætt um að „ekki eigi að ræða“ trúmál í kosningabaráttu til sveitarstjórnarkosninga – það eigi að ræða skipulagsmál, skólamál, skuldir sveitarfélaga, útsvar og önnur alvörumál. Aftur komum við að þeirri spurningu: Hver ræður því eiginlega hvað sé rætt um í aðdraganda kosninga þar sem andstæðingar frambjóðenda reyna að draga fram hvern sakandalinn af öðrum á bak við tjöldin til að koma höggi á viðkomandi. Það er ekki hnífur í bakið heldur yfirleitt hnífasett.

Minnt var á það í kosningabaráttunni að sama fólkið og taldi fráleitt að rússneska rétttrúnaðarkirkjan fengi umdeilda lóð vegna afstöðu hennar til samkynhneigðar hefði hins vegar af miklu yfirlæti hamast gegn skoðun umræddrar Sveinbjargar. Þá mótmæltu Íbúasamtök Vesturbæjar harðlega fyrirhugaðri byggingu vegna þess að hún væri alltof stór og fyrirferðarmikil – og alls ekki í tak við nærliggjandi hús.

Auðvitað er það þannig að fjölda fólks finnst undarlegt að borgin hafi gefið eina dýrustu lóð bæjarins til Félags múslima undir mosku – hvað þá þegar um er að ræða grænt svæði á löngu samþykktu skipulagi. Sannast sagna er þetta alltof dýr lóð til að gefa og skiptir þá ekki máli hvort um er að ræða fámenn eða fjölmenn trúfélög, eða fjölmenn félagasamtök, eins og íþróttahreyfinguna, Lions, Rotary, Oddfellow eða Frímúrara. Mér finnst að þessi lóð eigi að vera græn.

Eitthvað segir mér að orðaskakið hefði verið öðruvísi hjá „hinum góðu og umburðarlyndu“ krossförum vinstrimanna fyrir kosningar ef Gunnar í Krossinum (það er víst búið að vísa honum þaðan í burtu og breyta nafni Krossins) hefði fengið umrædda moskulóð gefins undir bænahús og prédikanir. Eða ef Frímúrar hefðu fengið hana gefins til að reisa sér áberandi mannvirki. Eitthvað segir mér að „hinir vammlausu og umburðarlyndu“ hefðu þá verið á annarri skoðun.

Það er ekki mjög sannfærandi þegar þeir, sem sem koma fram og telja öllum trú um að þeir séu mjög góðir og umburðarlyndir, missa sig í fyrirlitningu gagnvart skoðunum annarra – eða uppgerðum skoðunum annarra, eins og um síðustu helgi.

Verst er ef fólk þorir ekki lengur að hafa skoðanir af ótta við að vammlausi vinstriherinn komi og skjóti það sjálft og skoðanir þess í kaf með orðbragði sem á ekki að þekkjast.

Enga fordóma, eru skilaboð Pollanna.

Það er þetta með glerhúsin.

Jón G. Hauksson

[email protected]