Lítið fylgi við Bjarna og ESB (JGH)

Ekki hafa foringjarnir ástæðu til að stökkva hæð sína í fullum herklæðum yfir nýrri könnum um traust til forystufólks í stjórnmálum. Traust almennings á Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra hrinur. Steingrímur J. Sigfússon nýtur mesta trausts. Þó getur það varla talist mikið, rétt rúmur þriðjungur, 38%, segist bera mikið traust til hans. Jóhanna er í öðru sæti, með 36%, en hún var í fyrri könnun með tæp 59% og mældist þá með langmesta traustið. Síðan hefur heldur betur fjarað undan henni.

Könnunin er áfellisdómur yfir stjónarandstöðunni og þá sérstaklega Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, en rúm 18% sögðust bera mesta traust til hans. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, er sjónarmun á undan, með 19%. Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, fer mjög illa út úr könnuninni og aðeins 23% kjósenda bera mikið traust til hans en tæp 48% segjast hins vegar bera mjög lítið traust til hans. Þetta er auðvitað skelfileg niðurstaða fyrir embætti forseta Íslands sem er nánast ósnertanlegt í hugum fólks.

Það er erfitt að átta sig á því hvað telst eðlilegt að forystufólk í stjórnmálum skori hátt í svona könnunum. Er 38% traust til Steingríms J. mikið eða lítið? Mér finnst það lítið. Ekki í samhengi við fyrri kannanir heldur hefði ég haldið að vinsælasti stjórnmálamaður landsins, ef hægt er að túlka könnun um mesta traust sem könnun um vinsældir, ætti að fá að minnst kosti í kringum 60%, annað er flatneskja. Vinstri grænir fengju aldrei 38% fylgi í kosningum og því sækir Steingrímur J. fylgi sitt út fyrir raðir flokksins og líklegast m.a. til sjálfstæðismanna, án þess að það hafi verið greint sérstaklega. Margir í viðskiptalífinu bera traust til hans, það er saga til næsta bæjar.

Könnunin er mikið áfall fyrir Bjarna Benediktssson, formann Sjálfstæðisflokksins. Hvernig getur staðið á því að formaður flokksins skorar ekki hærra í svona könnun? Aðeins 18% segjast bera mesta traust til hans og þar eru hollir flokksmenn í meirihluta. Taki menn eftir því að Bjarni nýtur aðeins trausts 60% sjálfstæðismanna samkvæmt þessari könnun og það er léleg útkoma.

Af þessari könnun að dæma virðist Bjarni ekki hafa náð að verða hinn aðsópsmikli leiðtogi Sjálfstæðisflokksins. Hann hefur að vísu aðeins verið formaður í nokkra mánuði, en þó leitt flokkinn í gegnum kosningar. Það er sama; hann hefur verið í sviðsljósi stjórnmálanna um árabil og er ekki nýr af nálinni á þeim vettvangi. Það mun koma í ljós á næstu mánuðum hvort Bjarni hristir af sér slenið og nær stalli sem sannur leiðtogi flokksins og þjóðarinnar. Það verður að gefa honum tíma – en hversu langan? Ef traustið á honum eykst ekki til muna á næstu mánuðum þá byrjar að halla undan fæti hjá honum – og það hratt.

Það er eitthvað sem háir Bjarna í hugum fólks. Ég veit ekki hvað það er, mér finnst hann málefnalegur, heiðarlegur, koma vel fyrir og vera traustsins verður. Evrópusambandið hefur verið að þvælast fyrir honum; fólk hefur það á tilfinningunni að flokkurinn viti ekki hvoru megin hryggjar hann sé í ESB-málinu. Þetta er erfitt mál fyrir flokkinn sem er klofinn í málinu; harður kjarni hans vill ganga í Evrópusambandið en miðað við afgreiðslu landsfundar frá í vor þá er meirihluti flokksmanna ekki eins sannfærður í trúnni. Fundurinn lagði til tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. kæmist Alþingi að þeirri niðurstöðu að sækja bæri um aðild að ESB skyldi fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þá ákvörðun og þá á grundvelli mjög skildgreindra markmiða og fyrirvara varðandi auðlindina og yfirráð yfir henni. Niðurstaða: Alþingi ákvað að sækja um aðild að ESB án þess að kosið yrði um það í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Það hefur heldur ekki styrkt Bjarna hvernig hann hefur haldið á Icesave málinu. Ég hef margoft sagt að hann hefði átt að láta Samfylkinguna og Vinstri græna bera ábyrgð á því máli. En Bjarni hefur sagt í fjölmiðlum að nýr meirihluti hafi orðið til á Alþingi í Icesave, meirihluti sem kom með fyrirvara og girðingar og bjargaði því sem bjargað varð frá þeim óskapnaði sem upphaflegi samningurinn var og Steingrímur J. og Jóhanna ætluðu að keyra í gegnum þingið. Bjarni sagði að það væri ábyrgðarhluti af hans hálfu að finna ekki betri lausn en þá sem lá fyrir á borðinu. En fyrst Bjarni sem leiðtogi Sjálfstæðisflokksins kom að lausninni á svo afgerandi hátt þá má spyrja sig hvort það hafi ekki verið veikleikmerki að sitja hjá við afgreiðslu málsins á þingi. Hvers konar lausn er það sem maður kemur með en styður svo ekki? Þannig spyrja eflaust margir og átta sig ekki á afstöðu Bjarna.

Í nýrri könnun Samtaka iðnaðarins kemur hins vegar fram að andstaða Íslendinga við Evrópusambandið er í sögulegu hámarki, eða um 62%, og stuðningurinn hefur aldrei verið eins lítill, eða 38%. Það sem meira er; spurt var að því í könnuninni hvernig svarendur myndu kjósa um aðildarumsókn núna og þá svöruðu 16% að þau myndu örugglega styðja aðild en 39% sögðust örugglega vera á móti aðild. Þetta hlýtur að gleðja forráðamenn Heimssýnar sem hafa barist ötullega á móti aðildinni að Evrópusambandinu og þá má heldur ekki gleyma því að ríkisstjórnin er klofin í málinu. Samfylkingin sér engan annan tilgang í pólitík en ESB og Vinstri grænir eru harðir andstæðingar aðildar, en seldu þann málstað sinn fyrir ráðherrastóla. Sögðu að það yrði hvort sem er kosið um ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar myndu þeir mæla á móti aðild. Trúverðug afstaða eða hitt þó heldur gagnvart Evrópusambandinu sem er þessa dagana að leggja spurningar fyrir Íslendinga vegna ESB.

Ég held að hin mikla andstaða við ESB núna snúist um þá tilfinningu fólks að Evrópusambandið og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi farið gegn okkur í Icesave og verið málpípur og handrukkarar Breta og Hollendinga. Það er að minnsta kosti ekki einleikið hvað margir Evrópusinnar sögðu í byrjun júní, eftir að samninganefndin skrifaði undir samninginn, að við Íslendingar ættum engan annan kost í stöðunni en að samþykkja Icesave. Þeir hafa talað eins og það sé ekki Alþingis að afgreiða þetta mál heldur ríkisstjórnarinnar. Þá finnst mörgum að nýr gjaldmiðill, evra, sé ekki í augsýn þótt gengið yrði í Evrópusambandið innan einhverra ára.

Þrátt fyrir að Steingrímur J. Sigfússon hafi sýnt tvöfeldni í í ESB-málinu og snúist 180 gráður í Icesave, (en hann hafði allt aðra skoðun á Icesave þegar Geir Haarde var forsætisráðherra), nýtur Steingrímur mesta trausts á meðal almennings. Hvers vegna? Honum hefur einhvern veginn tekist að sannfæra alla um að hann sé góði karlinn í björgunarliðinu sem vinni nótt sem nýtan dag, fórni sér í starfi, fórni eigin frama eingöngu til að rétta hlut Íslands við – og bætir því svo gjarna við að Vinstri grænir hafi hvergi komið nærri bankahruninu, einn flokka, og hann sé því að hreinsa skítinn eftir aðra.

Hrun á trausti á Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra stafar af blindri trú hennar á ESB og eftirlátssemi gagnvart Icesave til að ná ESB-markmiði sínu. En kannski stafar þverrandi traust á henni líka af því að hún þykir ekki nægilega sýnileg; hún er einhvern veginn ekki leiðtoginn sem gustar af og leiðir þjóð sína áfram í gegnum erfiðleikana; hún er ekki leiðtoginn sem allir fylkja sér um. Hún er ekki nægilega uppörvandi og kemur mörgum fyrir sjónir sem einfari án eldmóðs.

Eftir stendur sú niðurstaða í miðjum erfiðleikum þjóðarinnar að traust til forystufólks í stjórnmálum getur ekki talist mikið. Það vantar leiðtogann! Það vantar Gunnar á Hlíðarenda í pólitíkina.

Jón G. Hauksson

[email protected]