Stakir steinar (BJ)

Hér áður fyrr var blaðamennska eitt helsta starf alvöru rithöfunda. Þorsteinn Erlingsson, Matthías Jochumsson, Einar Benediktsson og Jónas Hallgrímsson gáfu allir út blöð á sínum tíma. Snjallir pennar komu fróðleik, skáldskap og áróðri til skila með meistaralegum hætti. Nú er öldin önnur.

Ekki er langt síðan dálkahöfundar dagblaðanna skemmtu mönnum með leiftrandi skrifum, hvort sem lesendur voru sammála boðskapnum eða ekki. Magnús Kjartansson Þjóðviljaritstjóri skrifaði beitta pistla undir nafninu Austri. Vegna þess að nú er komin út ævisaga Gunnars Thoroddsen er við hæfi að rifja upp pistil Magnúsar frá þeim tíma sem Gunnar sneri aftur til Íslands eftir sendiherratíð í Kaupmannahöfn. Gunnar hafði þá mikinn áhuga á stöðu við hæfi og var á skömmum tíma skipaður hæstaréttardómari og háskólaprófessor, en missti af embætti Landsbankastjóra:

„Um alllangt skeið hefur harðsnúinn hópur manna vakið athygli á því að af Gunnari Thoroddsen mætti ekki aðeins gera þrjá menn, heldur þrjátíu eða þrjú hundruð, og væri hann til allra verkanna jafn vel fenginn. Hefur ekkert tignarstarf losnað svo á Íslandi árum saman að ekki væri talið sjálfsagt að Gunnar rækti það, og hefur þeim skoðunum ævinlega verið fylgt eftir með samtökum, undirskriftum og áskorunum. Aðeins síðasta árið eða svo hefur Gunnar þótt sjálfkjörinn i embætti Landsbankastjóra, Háskólaprófessors, Hæstaréttardómara, Alþingismanns, varaformanns Sjálfstæðisflokksins og formanns Sjálfstæðisflokksins en áður hafði hann sem kunnugt er verið m.a. borgarstjóri, fjármálaráðherra, sendiherra og forsetaframbjóðandi og er þá engan veginn fulltalið. Nú síðast er hafin harðvítug sókn fyrir því að gera þennan fjölhæfasta Íslending allra tíma að dómsmálaráðherra. Um Gunnar Thoroddsen má þannig segja með hliðsjón af því sem Jón biskup Ögmundsson mælti um Ísleif Gissurarson, svo að enn sé haft mið af því sem bezt hefur verið sagt um hina mætustu menn: Þá kemur mér hann i hug, er ég heyri lausrar stöðu getið.“

Morgunblaðið gat líka stundum verið smellið gamla daga í Staksteinum þegar Haraldur Blöndal skrifaði þá. Húmorinn var hárbeittur án þess að verða barnalegur. Jónas Kristjánsson skrifaði árum saman dálka í DV undir nafninu Dagfari. Jónas kunni einn brandara í nokkrum útfærslum. Brandarinn var nokkurn veginn svona: Ef þú skilur ekki þetta, skilurðu ekki neitt. Skilurðu það? Þessi brandari gekk vel í ellefu ára bekk í Langholtsskólanum, en smám saman fór af honum mesti glansinn. Fleiri dálkahöfundar hafa tekið upp lag Jónasar, en brandarinn batnar lítið í meðförum þeirra.

Ekki er hægt að áfellast blöðin þó að þau vanti skarpa penna. Alls staðar þarf að spara í rekstri og fólk með víðtæka þekkingu og lipran stíl hefur nú úr mörgum störfum að velja. Blaðamenn kunna ekki jafnmikið í landafræði og áður fyrr. Á mbl.is kom eftirfarandi frétt:

„Evrópusambandið hefur lánað Víetnam 150 milljónir evra, jafnvirði um 23 milljarða króna, til að koma upp neðanjarðarlestarkerfi í borginni Ho Chi Minh. ... Í Ho Chi Minh búa um átta milljónir manna og truflanir á samgöngum eru tíðar sökum mannmergðarinnar.“

Sá sem skrifar fréttina hefur líklega þýtt hana úr ensku og séð þar skrifað Ho Chi Minh City, sem þýðir Ho Chi Minh borg á íslensku. Hann hefur haldið að þetta væri svipað og Reykjavíkurborg, eða New York borg. Þetta getur þó verið hættulegt. Eins og lesendur pistilsins vita heitir Ho Chi Minh borg í höfuðið á leiðtoga kommúnista í Norður-Vietnam, en borgin hét áður Saigon. Þannig væri hættulegt að kalla borg Davíðs, Davíð, því að hún heitir Betlehem.

Benedikt Jóhannesson