Nötrar allt vegna 10-11 (JGH)

Innst inni vissi ég þetta; að 10-11 væri aðalbúðin í bænum. Hún var um árabil í hverfinu mínu og ég skipti oft við hana. Þegar ég sagði frá því hér á vinnustaðnum var ég yfirleitt hundskammaður og spurður hvort ég væri ekki í lagi. Skömmustulegur bætti ég því oftast við að ég notaði hana eingöngu í reddingar á kvöldin. Sagði samt að ef ég vildi hafa búð í hverfinu yrði einhver að skipta við hana. Það væru gömul og ný sannindi. En því miður; það dugði ekki til. Henni var lokað.

Ég fékk hins vegar uppreist æru núna í vikunni. Þá kom sannleikurinn loksins í ljós. Markaðurinn bókstaflega nötraði eftir að fréttir bárust um að Arion banki hefði sett 10-11 í sölu.

Það fór um alla. Loksins kom að því að allri samkeppni á matvörumarkaðnum væri bjargað.

Höskuldur Ólafsson, forstjóri Arion banka, lagði á það þunga áherslu að með sölunni á 10-11 væri verið að stuðla að dreifðara eignarhaldi á matvörumarkaði og í sérstakri fréttatilkynningu tók hann fram að salan væri til að trygga aukna samkeppni á matvörumarkaði.

Mér leið betur. Ég vissi þetta, ég þekkti mína gömlu búð og hæfni hennar í samkeppni.

Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, var auðvitað kallaður í viðtal og hann fagnaði þessari stóru ákvörðun bankans og var spurður að því hvort samþjöppun á matvörumarkaði gæti nokkru sinni orðið aftur með þeim hætti sem hún hefði verið undanfarin ár.

Nei, sagði hann, og bætti við að búið væri að herða reglur um samruna og smaþjöppun.

Auðvitað gleðjast allir unnendur samkeppni við svona stórstígt skref. 10-11 komið út úr Högum og sett í sölu. Það stefnir í biðröð hjá kaupendum.

Einn þekktasti pistlahöfundur landsins, sem yfirleitt hefur horn í síðu Arion, sendi þegar frá sér pistil um mikla ábyrgð Arion banka með þessu. Hann sagði að bankinn sýndi samfélagsleg ábyrgð. Sagði ég ekki, 10-11 er og hefur verið málið.

10-11 verslanir hafa oft verið þungamiðjan í umræðunni líkt og núna. Gleymum því ekki að þær hafa um 3,5% af öllum matvörumarkaðnum. Það munar um minna. Bónus og Hagkaup eru ekki með nema 53% af matvörumarkaðnum.

10-11 auglýsti um nokkurt skeið svona: „Verslaðu í 10-11 og vertu snöggur að því.“ Það gerði ég svo sannarlega; á kvöldin. Ég vildi hvorki eyða of miklum tíma né peningum.

Spaugstofan tók þessa auglýsingu upp og grímuklæddur Örn Árnason æddi inn í búðina og sagði hróðugur á eftir: „Ég rændi 10-11 og var snöggur að því.“

Verslanir 10-11 komu mjög við sögu í Baugsmálinu í tengslum við fyrirtækið Fjárfar sem kom að kaupum á 10-11 af stofnendunum Eiríki Sigurðssyni og Helgu Gísladóttur,

Skráðir stofnendur Fjárfars voru að vísu Sigfús Sigfússon í Heklu og Sævar Jónsson í Leonard. Þeir sögðust í yfirheyrslum í Baugsmálinu hafa verið blekktir og á þeim var að skilja að þeir vissu ekki af því að þeir ættu félagið og væru í stjórn þess.

Það kom þó enn meira á óvart að seljendur 10-11, (Eiríkur og Helga) voru einnig skráðir forsvarsmenn Fjárfars ehf. og fyrir dómi sögðu þau að það hefði verið án þeirra vitneskju. Þau hjón vissu sem sé ekki að þau hefðu verið forsvarsmenn Fjárfars sem keypti einmitt af þeim 10-11 keðjuna.

Nóta bene, við erum að tala um bisnessinn fyrir tíu árum. Á þeim árum var lítið gegnsæi og svonefndir undanfarar algengir. Núna er gegnsæið yfirþyrmandi þegar bankar selja fyrirtæki. Bankarnir eru eins og glerverksmiðjur. Allt svo gegnsætt – en glerið er að vísu mjög vel hljóðeinangarð.

Í dómskjölum í Baugsmálinu var haft eftir Jóni Ásgeiri að Fjárfar hefði átt hlutafé í Baugi á tímabili en samkvæmt ársreikningi 2002-2003 sé Fjárfar ekki lengur hluthafi í Baugi. „Minni hann að viðskiptin sem áttu sér stað 16. maí að fjárhæð 64,5 milljónir tengist á einhvern hátt kaupum Baugs á verslunum 10-11.“

10-11 hefur komið við sögu hjá Eiríki Jónssyni, hinum kunna blaðamanni. Hann gerði söguna af pepsídrengnum ódauðlega – en svo nefndi Eiríkur afgreiðslumanninn.

Pepsídrengurinn var rekinn úr 10-11 fyrir meintan þjófnað á pepsíflösku, en þjófnaðurinn var víst fyrir mistök. Hann hafði óvart tekið tappann af flöskunni þegar hann var á leiðinni inn á lager og láðst að setja klink í kassann.

Eiríkur tók viðtal við pepsídrenginn. Málinu var svo fylgt eftir í marga daga og forsvarsmenn 10-11 spurðir daglega áleitinna spurninga um pepsídrenginn. Málinu lauk þegar pilturinn fékk vinnu á bónstöð en þar handsalaði hann ráðningarsamninginn með pepsíflöskuna í hendi, var alltaf með sömu flöskuna.

Sagan af pepsídrengnum hafði mikil áhrif á viðskiptin í 10-11. Vinsældirnar minnkuðu, samkvæmt könnunum, og líklegast hefur aldrei orðið önnur eins hreyfing á einum degi á matvörumarkaðnum. Segið þið svo að svona typícal Eiríks-saga hafi ekki áhrif.

10-11 hefur skipt okkur öll miklu máli sem viljum ná okkur í bita. Fyrirtækið hefur fengið ódýrar vörur hjá Aðföngum og smurt vel á þær og þannig fengið út mikla framlegð fyrir sig og sína.

Bónus hefur hins vegar rekið þá furðulegu stefnu að bjóða lágt vöruverð og verið minna í smjörinu. Ég veit ekki af hverju, en mér er sagt að það hafi verið meira að gera í Bónus en 10-11.

Svo kemur Morgunblaðið og segir að vörumerkið og húsnæðið séu verðmætustu eignirnar hjá 10-11. Það finnst mér líka eðlilegt. Öll risafyrirtæki með 3,5% markaðshlutdeild eru með sterk vörumerki.

Auðvitað nötrar allt þegar slíkur markaðsráðandi risi er settur í sölu og Jóhannes, sem hefur á annað þúsund fermetra fyrir sig í prívathúsnæði, fær ekki að kaupa.

Jón G. Hauksson

[email protected]