Eru Frakkar og Danir leiðinlegir? (BJ)

Nú er ég staddur í Frakklandi. Á leiðinni reyndi ég að lesa mig til um innfædda og fann lýsingu sem ekki var uppörvandi. Hún var eftir Rússa, en svo mundi ég eftir því að ég hefði nýverið lesið lýsingu á Dönum eftir Frakka og sú var ekki falleg þannig að maður á ekki að trúa öllu sem maður les. Svo í lokin er rétt að víkja aðeins að Rússum.

„[Hann] var eins og aðrir Frakkar, kátur og elskulegur þegar það átti við og kom sér vel, en óþolandi leiðinlegur þegar ekki var lengur nauðsynlegt að vera kátur og elskulegur. Frakkar eru sjaldan elskulegir að eðlisfari, þeir virðast alltaf vera elskulegir eftir pöntun, í eiginhagsmunaskyni. Ef Frakki finnur hjá sér hvöt til að vera ævintýralegur, frumlegur, óvenjulegur þá er hugmyndaflug hans heimskulegt og tekur alltaf á sig fyrirfram ákveðnar og löngu úrsérgengnar myndir. Frá náttúrunnar hendi er Frakkinn settur saman úr smáborgaralegustu, lítilsigldustu forpokun sem um getur og er því leiðinlegasta kvikindi í heimi. Mín skoðun er sú að enginn láti heillast af Frökkum nema saklausir græningjar og þó einkum rússneskar ungmeyjar. Sérhver sómakær manneskja sér undireins í gegnum þessa fastheldni þeirra við stöðnuð kurteisisform, framhleypni og kæti og finnst hún óþolandi.“ Úr Fjárhættuspilaranum eftir Dostojevskí í þýðingu Ingibjargar Haraldsdóttur.

Svo vill til að ég hafði nokkrum dögum áður fundið aðra þjóðarlýsingu. Sú var eftir Frakka, listmálarann Gauguin, sem kom við sögu í pistli fyrir nokkru og samskipti hans og Van Goghs og örlög eyra hins síðarnefnda. Lítum á lýsingu Gauguins á frændum okkar og vinum, hinum huggulegu Dönum:

„Ég hata Danmörku af öllu hjarta, loftslagið og íbúana.

Jú, það er eitthvað gott í Danmörku, það er enginn vafi. Síðastliðinn aldarfjórðung hafa Noregur og Svíþjóð ruðst inn á málverkasýningarnar í Frakklandi til þess að stæla allt sem lítur vel út, sama hversu lélegt það er. Danmörk sem skammast sín fyrir áfallið sem hún varð fyrir á Heimssýningunni 1878 hefur farið að velta málunum fyrir sér og jafnvel einbeita sér að sjálfri sér. Úr þessu hefur orðið til persónulegur danskur stíll sem er þess virði að skoða og mér er ánægja að því að hrósa hér. Það er gott að kynna sér franska list og líka list í öðrum löndum, en bara til þess að geta betur kynnst sjálfum sér.

Einu sinni varð ég fyrir sérkennilegum hrekk í Kaupmannahöfn. Mér, sem hafði ekki beðið um neitt, var boðið að halda sérstaka sýningu. Sá sem bauð mér var herramaður sem gerði það í nafni listklúbbs. Ég lét tilleiðast. Daginn sem sýningin átti að byrja fór ég – en ekki fyrr en eftir hádegi – til þess að skoða hana. Ég varð meira en lítið hissa þegar mér var sagt að sýningunni hefði verið lokað á hádegi. Það var ekki til neins að reyna að fá einhverjar skýringar, allir þögðu þunnu hljóði. Ég fór í einu stökku heim til þessa mikilvæga manns sem hafði boðið mér. Þjóninn hans sagði mér að hann hefði farið úr landi og kæmi ekki aftur í nokkurn tíma.

Eins og þið sjáið er Danmörk hrífandi land.

Maður verður að viðurkenna að í Danmörku fórna þeir talverðu fyrir menntun, vísindi og sér í lagi læknisfræði. Spítalinn í Kaupmannahöfn er talinn einn sá besti sem til er, sérstaklega er honum svo vel stjórnað svo betur verður varla gert.

Þetta hrós mega þeir eiga, sérstaklega þar sem ég sé ekkert annað við þá sem er ekki mjög ömurlegt. Æ, fyrirgefið, ég gleymi einu, húsin hjá þeim eru aðdáunarlega vel byggð, þannig að þau eru hlý á veturna og vel loftkæld á sumrin. Borgin er aðlaðandi. Ég verð líka að segja frá því að það er tekið á móti manni í borðstofum þar sem maturinn er frábær. Þið verðið að passa að láta ykkur ekki leiðast í stanslausum samræðum eins og þessum: „Þér komið frá svo stórkostlegu landi, yður hlýtur að þykja við mjög róleg, við erum svo lítil. Hvað finnst yður um Kaupmannahöfn, söfnin okkar og svo framvegis?“ Allt er þetta sagt til þess eins að þið svarið þvert á móti, sem þið gerið auðvitað af kurteisi. Mannasiðir!

Safnið, að tala um það. Satt að segja eru þar engar myndir nema nokkrar myndir sem dæmi um gamla danska skólann, nokkrar eftir Meissoniers og örfáar landslags- og sjávarmyndir. Það er minnismerki sem gert var sérstaklega fyrir safnið eftir myndhöggvarann þeirra stórkostlega, Thorwaldsen, Dana sem bjó og dó á Ítalíu. [Þetta skrifar Gauguin, en Albert Thorvaldsen sem var hálfíslenskur dó í Danmörku árið 1844.]“

Greinargerðin er lengri í Berorðum skýrslum Gauguins en þegar hann fer að rugla með Thorvaldsen er manni nóg boðið. Inn í pistilinn vantar dóm Dana um Rússa en úr því verður ekki bætt að sinni. Þess má þó geta að í fyrra var ég staddur á einum atburði listahátíðar, tónleikum hljómsveitarinnar Jagúars. Margir lifðu sig inn í fjörlega og grípandi tónlistina meðal annars ung og glæsileg kona sem sýndi sérstök tilþrif við dansinn. Öðru hvoru hallaði hún sér þó að bangsalegum manni með kanayfirskegg. Margir hugsuðu: „Enn falla þær fyrir sjarmörum af vellinum.“ Sá ameríski dansaði ekki mjög fjörlega en hallaði sér þó öðru hvoru fram í annan hvorn fótinn, að því að best var séð ekki í neinu samræmi við hljóðfallið heldur fremur eins og leifar af gamalli sjóriðu. Eftir tónleikana sá ég að forráðamenn listahátíðar gerðu sér dælt við þennan mann og sýndu honum mikla virðingu og af því dró ég þá ályktun að þar færi generáll, jafnvel aðmíráll, enda allir forráðamenn hátíðarinnar gamlir hernámsandstæðingar og Keflavíkurgöngumenn. Það var ekki fyrr en löngu seinna að ég frétti að þar fóru rússneski sendiherrann og konan hans.

Benedikt Jóhannesson