Berlínarbollurnar (BJ)

Berlín er einskonar Metrópólis nútímans. Formleg, nútímaleg borg, sjálfri sér samkvæm sæmilega regluleg að sjá. Þýsk, sem ekki kemur á óvart því að hún er höfuðborg Þýskalands. Í gamla daga var hún þýzk. Meira að segja bæði austur-þýzk og vestur-þýzk. Þá var hún í framlínu Kalda stríðsins. Ég er ekki viss um að það hafi verið æskilegur staður. Ísland var líka í alfaraleið í Kalda stríðinu. Stundum er betra að vera úrleiðis. Sérstaklega í stríðum.

Um daginn fórum við til Berlínar í menningarferð. Það var gaman. Menningin fólst að mestu í því að skoða söfn og ganga um götur. Svo tala sumir um matarmenningu og vínmenningu en það er kannski fyrst og fremst til þess að geta kýlt vömbina og drukkið sig fullan án þess að vera með samviskubit.

Unter den Linden er aðalgatan í Austur-Berlín sem áður var. Hún liggur að Brandenborgarhliðinu. Kannski er hún ekki beinlínis aðalgatan nema þar hafa ýmsir merkir andans menn spásserað. Við hana stendur Alexander Humbolt-háskólinn. Fyrir rúmlega 25 árum var mér boðin þar rannsóknarstaða, minnir mig. Þá var ég að klára mitt nám og vildi gjarnan vera í Þýskalandi um sinn. En ekki innan við múrinn. Það hefði verið dapurleg upplifun er ég hræddur um.

Nú gengum við hins vegar um þetta merka stræti sem tekur við af Karl Liebknecht Strasse. Karl þessi var vinur Rósu Luxemborgar og þau stofnuðu saman kommúnískt ríki í Berlín 1918-19. Það stóð stutt og var lítið og þau bæði tekin af lífi árið 1919. Þar með voru þau bæði hetjur og píslarvottar kommanna í Austur-Berlín. Á mótum UdL og KLS eru, eða voru, höfuðstöðvar gamla kommúnistaflokksins, Höll alþýðunnar minnir mig, en meðan við vorum þarna var verið að tæta hana í sundur. Ég man eftir henni frá fyrri heimsókn, óhemju ljótu húsi. Á þessum stað á að endurreisa gömlu keisarahöllina og kalla hana Höll lýðveldisins. Það voru ekki bara kommarnir sem þurftu að breyta um nafn í takt við nýja tíma.

Við þessa merku götu fékk ég mér pulsu. Eflaust hefði verið betur við hæfi að ég hefði samið sinfóníu, sett fram nýja heimspekikenningu eða lýst yfir stofnun nýs heimsfriðarráðs. En ég var bara í Berlín í þrjá daga svo að ég hafði bara tíma fyrir pulsu. Pulsu og kók svo ég segi söguna alla. Auðvitað var hægt að fá allskyns bjúgu í pulsusjoppunni en mér tókst að finna eitthvað sem minnti á SS-pulsur. Að vísu má ekki biðja um SS-pulsur í Þýskalandi, þá yrði fjandinn laus. Svo að ég bara benti og sagðist vilja fá eina svona. Um miðja pulsuna fékk ég litla brauðsneið. Pulsan var æt en ekki góð. Kókið var drekkandi en ekki lokkandi.

Það kom mér á óvart hve fáar ruslafötur voru við þessa menningargötu. Ég vildi auðvitað ekki henda servéttunni á gangstéttina, og eftir þrjá sopa af gosinu hafði ég fengið nóg af því. Sem snyrtipinni setti ég flöskuna í frakkavasann, en það var ekki beinlínis glæsibragur á mér í Colombo-frakkanum með stóra bungu hægra megin og rauðan tappa sem stóð upp úr. Ég var því býsna glaður þegar ég sá gamaldags ruslakassa festan á staur, þann eina í mörg hundruð metra radíus. Svo lítið bæri á sveiflaði ég hægri hendinni upp meðfram hliðinni, greip um stútinn og vippaði flöskunni í gegnum þröngt opið, allt í einni glæsilegri hreyfingu.

Sannkallaður heimsmaður og snyrtimenni á ferð, hugsaði ég með mér og var viss um að þeir sem á annað borð hefðu tekið eftir þessu væru sama sinnis. Heyri ég þá flöskuna skella í botni kassans með miklum dynk. Skipti engum togum að botninn datt úr kassanum og allt innihaldið var nú á gangstéttinni við Unter den Linden, undir linditrjánum. Af því að ég er ekki mjög fljótur að hugsa horfði ég á þennan nýja ruslahaug í menningarborginni um stund. Vigdís sá strax að ég var að velta því fyrir mér að taka hann allan og setja í frakkavasann og greip strax undir arm mér og dró mig í burtu. Smám saman áttaði ég mig og setti upp aftur heimsborgaralegt fas. Og við gengum í burtu einsog turtildúfur sem enga ábyrgð bæru á þessum óþrifum í borginni.

Íslendingar fara helst til útlanda til þess að uppgötva íslenska list. Það gerum við Vigdís líka og í Berlín var sýningin True North þar sem Íslendingarnir Ólafur Elíasson og Roni Horn sýndu verk. Ég veit að einhverjir gætu deilt um það hve miklir Íslendingar þau eru, en ég nenni ekki að rífast um staðreyndir. Ólafur sýndi jökla. Ég hef séð þær myndir einhvers staðar áður. Roni sýndi íslenskt fólk að horfa á Guiding light í sjónvarpinu. Ég hef aldrei horft á Guiding light, en ég sé að þar er falleg aðalleikkona þannig að ég þarf að endurskoða afstöðu mína. Eitt verkið vakti athygli mína. Það var eftir Stan Douglas (sem eflaust er Vestur-Íslendingur) en hann var með vídeóverk sem sýndi tvær myndir samtímis, en öðru hvoru sameinuðust þær. Í hátölurum voru sagðar tvær sögur sem voru eins (og hann las þá með sjálfum sér sama texta) þegar myndin rann saman í eitt. Þetta fannst mér snjöll hugmynd.

Næst sáum við 19. aldar list í gamla listasafninu þeirra. Á leiðinni þangað fórum við yfir brú þar sem tónlistarmaður lék á rafmagnspíanó. Hann spilaði eitthvað í anda Billy Joel eða Elton John minnir mig. Listaverkin voru mest þýsk og þunglyndisleg en einstaka impressíonisti af frönskum uppruna. Ef ég væri myndlistarmaður yrði ég annað hvort impressíonisti eða súrrealisti. (Da da, höfðar reyndar líka til mín). Eins og oft var byggingin jafnvel flottari en listaverkin. Á bakaleiðinni heyrði ég að nú hafði harmonikkuleikari gengið í hljómsveitina á brúnni og þeir léku Besame mucho. Þegar nær dró kom í ljós að ekki var allt sem sýndist (eða heyrðist). Píanóleikarinn var nefnilega á sínum stað og lék Imagine. Á brúnni sjálfri heyrðist meira í honum en hinum. Mér datt í hug hvort þeir myndu halda áfram að leika sitthvort lagið þangað til að allt í einu myndu lögin sameinast um skeið eins og í myndlistarverkinu. En líklega var þetta bara slagur um plássið á brúnni. Tveir voru minni en einn.

Eftir á að hyggja var það ekki mynd eftir gömlu meistarana sem varð eftirminnilegust. Nei, það var mynd sem var fest upp á leifar af múrnum. Hún er svona:

Fyrir þá sem ekki vita er þetta mynd af aðalriturum kommúnistaflokksins í Sovétríkjunum og Austur-Þýskalandi, Brésneff og Hoenecker. Hún var gamalkunnug. Hún kom á sínum tíma í Mogganum og textinn var: Votur er vinarkossinn.

Hefði sómt sér vel sem málsháttur í páskaeggi.

Benedikt Jóhannesson