Það er stöðug barátta í gangi: Hver ræður yfir tölvunni? / 09/2004

Síðustu vikur hef ég af ýmsum ástæðum lent í því að vera að dútla í tölvum hjá ýmist kunningjum eða ókunnugum,

einstaklingum eða fyrirtækjum og þurft að fara á Netið. Það er svo sem ekki í frásögur færandi nema fyrir það að ég er farinn að átta mig sífellt meira á tölvuvanda sem er að verða verulega alvarleg plága hjá stórum hluta tölvunotenda. Hér er ég að tala um njósna- og auglýsingabúnað, eða smyglvarning eins og Margrét Dóra pistlahöfundur okkar kallar þessa óværu.

Nóg höfum við svo sem fjallað um þetta fyrirbæri hér hjá Tölvuheimi í gegnum tíðina og hvatt til notkunar á veiruvörnum, eldveggjum og vörnum gegn njósna- og auglýsingabúnaði, en engu að síður hafði ég aldrei áttað mig almennilega á því hversu skelfilegur vandinn sem stafar af auglýsingabúnaðnum getur orðið. Ég er nefnilega svo vænisjúkur varðandi alla svona hluti að það hefur forðað mér frá því að fá alvarlegan njósnabúnað inn á þær tölvur sem ég hef til umráða.

Klám, göbb og auglýsingar

Þeir sem eru afslappaðri í tölvunotkun sinni, hafa kannski ekki mikla þekkingu á tölvuvinnslu eða eiga e.t.v. börn sem eru að stíga sín fyrstu skref á Netinu geta hins vegar orðið verulega illa fyrir barðinu á þessum vanda. Það var einmitt það sem ég hef í raun verið að átta mig á að undanförnu þegar hver tölvan sem ég nota á fætur annarri er alvarlega smituð af auglýsingabúnaði. Ein tölvan skellti t.d. upp ótölulegum fjölda vafraglugga með klámsíðum um leið og Internet Explorer var opnaður, sem er afskaplega pínlegt eins og gefur að skilja - sér í lagi þegar einhver vill komast sem snöggvast á Netið hjá manni. Í annarri tölvu sló ég inn vefslóð veiruvarnarfyrirtækis og þá opnaðist nýr vafragluggi ofan á þeim sem ég hafði verið að vinna í – og birti heimasíðu hjá allt öðru fyrirtæki sem sagðist bjóða upp á veiruvarnarforrit. Augljós tilraun til að gabba þá sem ekki eru með athyglina í lagi til að kaupa forrit af öðru fyrirtæki en þeir höfðu ætlað sér. Í þriðja tilvikinu lenti eigandinn í því að forrit hafði fest opnunarsíðu vafrans á einhverri óþekktri leitarsíðu og sama hvað hann reyndi að breyta því – alltaf kom bannsett síðan upp þegar búið var að endurræsa tölvuna. Á fjórðu tölvunni sem ég komst í var svo eitthvert forrit í kerfisbakkanum stöðugt að birta hinar og þessar auglýsingar, auk þess sem auglýsingagluggar birtust á skjáborðinu í tíma og ótíma.

Oft gefið leyfi fyrir leiðindunum

Þetta eru svo sem misalvarleg vandamál, en það er sama – maður á ekki að þurfa að vera í stöðugri baráttu við tölvuna um að hún láti að stjórn eða vera ávallt á varðbergi gagnvart því að verið sé að fara á þá vefsíðu sem beðið er um. Þar að auki fer ómældur tími í að slökkva á aukagluggum og jafnframt hægist á allri vinnslu tölvunnar við það að hafa auglýsingaforrit í gangi í bakgrunninum. Svo er öryggishlutinn grafalvarlegur, því mörg þessara forrita senda viðkvæmar upplýsingar út í heim – í sumum tilvikum upplýsingar um notendanöfn og aðgangsorð sem óprúttnir geta svo misnotað.

Það er gjörsamlega óþolandi að einhver fúlegg úti í heimi séu að gera manni lífið leitt á þennan hátt og hreinlega gera tölvuna óstarfhæfa í sumum tilvikum. Það versta er samt að í mörgum tilvikum gefa notendurnir leyfi fyrir þessu og því er ekki hægt að láta þessi óbermi svara til saka. Oft fylgir svona smyglvarningur nefnilega með ókeypis forritum sem halað er niður af Netinu og notandinn samþykkir notendaleyfið án þess að lesa það. Einhvers staðar í smáa letrinu var gefið leyfi fyrir uppsetningu njósnabúnaðarins og þar með er lagalega ekkert hægt að gera við þessari óværu.

Boðum fagnaðarerindið

Því miður virðist þetta vera eitthvað sem við notendurnir verðum að taka ábyrgð á, eins ósanngjarnt og það nú er að hægt sé að notfæra sér takmarkaða tæknikunnáttu margra tölvunotenda til að fylla tölvurnar þeirra af drasli. Það verður að fara varlega í að hleypa hugbúnaði inn á tölvurnar og alls ekki svara játandi þegar vefsíður spyrja hvort setja megi upp hugbúnað þegar komið er inn á þær. Einnig verðum við sem höfum sæmilega tæknikunnáttu að boða fagnaðarerindið – sem felst í notkun forrita á borð við Ad-Aware og Spybot Search & Destroy (sem finna má t.d. á Downloads-hluta www.pcworld.com ) – í hvert sinn sem við fréttum af vinum eða kunningjum sem eiga í vandræðum með auglýsingar og undarlega hegðun tölvunnar.