Hverjum má treysta? (BJ)

Þegar ég byrjaði í viðskiptum þekkti ég lítið til þeirra nema af afspurn. Það vildi þannig til að ég byrjaði að vinna fyrir fyrirtæki sem hafði átt í fjárhagsvanda. Það fyrsta sem mér datt í hug var að menn hefðu brotið eitthvað af sér vegna þess að þeir áttu í útistöðum við opinbera eftirlitsaðila. Þá langaði mig ekki til þess að taka þátt í leiknum. En þegar ég komst að því að ágreiningurinn var faglegs eðlis létti mér.

Satt að segja var ég heppinn með fyrstu reynslu mína af viðskiptum. Menn stóðu við það sem þeir sögðu og vildu fylgja reglunum eftir því sem þeir gátu. Á sama tíma hafði ég kynnst lítillega veröld stjórnmálanna af eigin raun í gegnum skoðanakannanir sem ég vann. Stjórnmálamenn túlkuðu allar kannanir sér í vil og ef niðurstaðan var ekki hagstæð fyrir þá vildu þeir skjóta sendiboðann. Það var ekki reynsla mín innan viðskiptanna. Þar vildu menn finna út hvar þeir stæðu, hvort sem útkoman var góð eða slæm. Ef hún var slæm var markmiðið að bæta hana, ekki að neita staðreyndum.

Ég spurði pabba oft ráða þegar ég þurfti að taka stórar ákvarðanir. Ekki fór ég alltaf eftir því sem hann sagði, en ég hlustaði alltaf á það með eftirtekt. Eitt man ég vel. Það var þegar hann ráðlagði mér að halda mig frá viðskiptum við menn sem væru ekki áreiðanlegir. Þetta virðast kannski ekki mikil vísindi, en kannski það sem menn flaska oftast á. Vandinn er sá að þekkja þá úr sem maður getur treyst. Svo breytast menn líka. Ég las í Mogganum viðtal við leikarann Bill Murray og sá að þetta gerist ekki bara í viðskiptum. Gefum Bill orðið:

„Ég er þakklátur fyrir þá velgengni sem ég hef notið. Og ég get ekki skýrt það öðruvísi en að geta þess hversu lánsamur ég var í upphafi ferils míns. Ég var umkringdur mjög öflugu fólki. [John Belushi (Mogginn skrifaði reyndar Jim Belushi, en það er örugglega misskilningur)] ruddi brautina fyrir okkur, inn í meginstraum dægurmenningarinnar, án þess nokkru sinni að slaka á listrænum metnaði sínum. Þessu varð ég vitni að og gat lært af. Ég gat líka lært af því hvað kom fyrir hann eftir að hann varð heimsfrægur. Þegar hann varð asni, sem hendir alla sem verða frægir... Þetta verðið þið að hafa hugfast; allir sem slá í gegn verða asnar í einhvern tíma og það verður bara að reyna að umbera það - upp að vissu marki. Þetta kom vissulega fyrir mig og þess vegna veit ég hvað er í gangi þegar ég hitti ungstirni með óþolandi stæla; reyni bara að leiða það hjá mér og gef þeim séns.“

Þetta er ótrúlega algengt í viðskiptum. Að hluta til temja menn sér hrokafullt fas til þess að forðast ágang. Bill Murray kemur líka inn á þetta:

„Það hafa örugglega einhverjir frægir gefist upp á að reyna að hafa upp á mér. En það getur líka verið að þeir séu bara of frægir fyrir mig. Mér finnst að mörgu leyti betra að það sé erfitt að ná í mig. Vegna þess að hlutföllin breytast ekkert í lífinu, maður kynnist bara fleirum, ekki betra fólki, bara fleirum. Það verða alltaf jafnmargir úr hundrað manna hópi sem maður lítur á sem vini sína, jafnmargir sem aldrei verða meira en kunningjar og jafnmargir sem manni finnst óþolandi. Þetta hlutfall breytist ekkert þótt maður kynnist fleirum. Ef maður er þekktur þá kynnist maður ótrúlega mörgu fólki; nokkrum sem maður kann vel við, mjög mörgum sem koma og fara og ennþá fleiri fíflum, ég meina algjörum fíflum, kvikindum. Þeir sem maður kann vel við eiga til að hringja, eða ekki, en það eru fíflin sem hringja mest, og halda bara áfram, jafnvel þótt maður svari ekki. Það þarf að passa sig á þessu fólki. Það er alls staðar og fleiri telja sig þekkja mann en gera í raun og veru.“

Það er svosem ekkert nýtt að halda að óheiðarleiki og viðskipti fari vel saman. Þórbergur Þórðarson lýsir viðhorfi ungra manna árið 1912 í Íslenskum aðli:

„Það var einmitt lífsskoðun þessara tíma, að sniðug óheilindi, slungin varmennska og stórbrotið svall væri útsláttur frá andríki og undragáfum. En að vera frómur og ráðvandur til orðs og æðis - slíkt þótti fremur smáskítlegt og var talið bera vitni um nokkuð trega hreyfingu á heilasellunum. Gáfur voru fyrir öllu öðru og þær þóttu að sama skapi glæsilegri sem þeim var kænlegar beitt í þjónustu hins illa, enda fékk maður sitt hvað að heyra á bak þetta sumar um þessa frómu bjálfa í hópnum.

Siðferðilegar hugsjónir okkar voru stórbrotnir spekingar, sem gátu snúið hverjum lagabókstaf upp í lögleysu, seldu útlendum einfeldningum norðurljós og jarðskjálfta dýrum dómum og ortu ódauðleg meistaraverk emjandi í spýju sinni.“

Ég sjálfur lenti í því ekki alls fyrir löngu að lenda á hverjum hrokagikknum og óheilindapésanum á fætur öðrum á skömmum tíma. Ég var orðinn sannfærður um að dagar heiðursmannanna væru taldir í viðskiptum. Þá óskuðu tveir ungir menn eftir því að hitta mig útaf einhverju sem ég er búinn að gleyma hvað var, en ég ákvað að hitta þá með hálfum hug, því að ég taldi tíma mínum betur varið öðru vísi en hitta enn ein fíflin. En viti menn! Þetta reyndust kurteisir og prúðir piltar sem ég fékk samviskubit yfir að geta ekki átt nein viðskipti við.

Síðasti svindlarinn er kannski ekki fæddur ennþá, en flest fólk vill örugglega vera heiðarlegt þó að það kunni ekki alltaf hvernig það á að fara að því.

Benedikt Jóhannesson