Uppskerutíminn er hafinn (SJ)

Svo er að sjá að stjórnmálamenn og dagblöð telji að ekki þurfi að bíða eftir því að smíði Kárahnjúkavirkjunar ljúki til þess að þjóðin megi njóta ávxtanna af henni. Menn keppast við að lofa skattalækkunum vegna þess gróða sem við eigum í vændum.

Þeir sem lögðu fé í smíði Smáralindar biðu spenntir eftir að smíðinni lyki. Þá fyrst fór fjárfestingin að skila tekjum og fjárfestar gátu áttað sig á því hvort þeir hefðu varið fé sínu vel. Hið sama á við um flestöll mannvirki. Yfirleitt fara þau ekki að mala gull fyrr en þau eru tilbúin (ef þau mala þá gull á annað borð). Ætla mætti að þetta gilti líka um virkjanirnar sem við erum núna að koma upp á Austurlandi. Vonandi verðum við öll rík á að selja rafmagn frá Kárahnjúkum þegar tímar líða, en líklega er samt vissara að eyða ekki gróðanum fyrr en framkvæmdum er lokið, hverflarnir farnir að snúast og peningar farnir að streyma í kassann.

En margir líta svo á að þetta varúðarsjónarmið eigi ekki við hér. Þessa klausu mátti til dæmis lesa í forystugrein eins dagblaðsins fyrir skömmu: ,,talsmaður Samfylkingarinnar viðurkennir..að víðtækar skattalækkanir séu framkvæmanlegar vegna þess hagvaxtar, sem framundan er. Og ekki verður það tekið frá stjórnarflokkunum, að ákvarðanir þeirra í stórum en umdeildum málum eins og varðandi Kárahnjúkavirkjun eiga mikinn þátt í því blómaskeiði, sem allir virðast vera sammála um, að sé framundan.“

Við þurfum semsé ekki að bíða þess að framkvæmdum ljúki. Uppskerutíminn er kominn. Nýtt framfaraskeið hófst um leið og fyrsta jarðýtan var ræst á Austurlandi. Þessi hagfræði er ekki einungis viðtekin af stærsta dagblaði landsins, heldur hafa þrír stærstu stjórnmálaflokkarnir tileinkað sér hana. Þeir hyggjast útdeila arðinum frá Kárahnjúkum í formi skattalækkana á komandi árum – áður en virkjunin er farin að búa til rafmagn. Því er meira að segja haldið fram að hagfræðingar Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, taki undir þetta sjónarmið. Það er ekki rétt. Í skýrslu OECD um íslenskt efnahagslíf, sem kom út fyrir skömmu, var að vísu mælt með því að tekjuskattshlutföll yrðu lækkuð. Með því yrði aukið aðhald að útgjöldum ríkisins og að auki hvatt til vinnu. En þetta var aðeins hluti af tillögum stofnunarinnar. Hún lagði einnig til að dregið yrði úr ríkisútgjöldum. Saman átti lækkun ríkisútgjalda og lækkun skatta að spyrna móti þenslunni á framkvæmdaárunum.

Enginn stjórnmálaflokkur hefur lagt til að útgjöld ríkisins verði dregin saman, svo að kunnugt sé. Lítið þýðir að taka undir skattalækkunartillögur OECD, ef ekki er tekið undir tillögur stofnunarinnar um aðhald í ríkisútgjöldum. Slíkar hugmyndir eru allt annars eðlis en þær sem stofnunin lét frá sér fara.

Ekki fer hjá því að virkjana- og álversframkvæmdir spenni upp íslenskan vinnumarkað. Þótt vinnuafl verði að miklum hluta erlent verður Íslendingum varla bannað að vinna að virkjun og álverssmíði. Fólk í láglaunastörfum á láglendi ókyrrist þegar það fréttir af uppgripum annars staðar á landinu. Þjóðarsátt verkalýðsfélaga, atvinnurekendasamtaka, banka og allra hinna megnar ekki að kveða þá þenslu að fullu niður nema ríkisvaldið hjálpi til með sköttum og aðhaldi í útgjöldum og Seðlabanki hækki vexti, þegar annað dugar ekki.

Best er að sem mest aðhald komi með skattlagningu og lágum ríkisútgjöldum. Þá verða vextir lægri en ella, gengi krónunnar lægra og álagið á útflutnings- og samkeppnisgreinar minna. Útflutningsfyrirtæki eru viðkvæm, og hætt er við að þau spretti ekki upp aftur ef þau lognast einu sinni út af. Öðru máli gegnir um starfsemi sem þjónar innlendum markaði, ekki síst starfsemi hins opinbera.

Sigurður Jóhannesson