Nei, næsta laugardag (JGH)

Ég mun segja nei næsta laugardag. Ég var búinn að ákveða að taka ekki þátt í hinni dýru skoðana- könnun um nýja stjórnarskrá en hef skipt um skoðun og ætla að mæta og segja nei við fyrstu spurningunni og afgreiða þar með málið. Það er engin þörf á miklum breytingum á núverandi stjórnarskrá sem hefur tekið hægum og vönduðum breytingum frá árinu 1944. Hún er góð og gild.

Ef það væri eitthvað sem mætti skilgreina betur er það embætti forseta Íslands og hvaða völd því fylgja. Þeir sem eru helstu fylgismenn tillagna stjórnlagaráðs hafa talað um að völd forsetans séu of mikil - samt ætla þeir að segja já á laugardag.

Stjórnlagaráð kemur með langhund um nýja stjórnarskrá þar sem m.a. embætti forseta Íslands fær meira vægi en í þeirri gömlu og staða hans innan stjórnskipunar landsins verður sterkari en áður.

Núverandi forseti benti á þetta sjálfur við setningu Alþingis fyrir ári og hafði fyllilega rétt fyrir sér.

Völd forsetans – ef völd skal kalla – felast eingöngu í málskotsréttinum sem er í 26. grein núverandi stjórnarskrár. Forsetinn getur synjað lögum staðfestingar og skotið þeim til þjóðarinnar sem þá á síðasta orðið og er það bindandi.

Samkvæmt tillögum stjórnlagaráðs heldur forsetinn 26. greininni að fullu og gott betur. Hann sýnist hafa meiri völd en áður varðandi skipan embættismanna, samkvæmt 96. grein tillagna stjórnlagaráðs. Forsetinn skipar formann nefndar sem á að koma með tillögur að skipan embættismanna.

Aðeins um mannréttindakaflann. Það hefur engan tilgang að telja upp í stjórnarskrá lista yfir alls kyns þjónustu sem einstaklingar eiga rétt á. Eitt lítið dæmi af mörgum: Öllum skal tryggður réttur til sanngjarnra launa og til að semja um starfskjör og önnur réttindi tengd vinnu.

„Réttur til sanngjarnra launa!“ Komið inn í tillögur um nýja stjórnarskrá. Er þetta í lagi?

Stjórnlagaráð afhenti tillögur sínar til Alþingis fyrir næstum einu og hálfu ári og þingið hefur ekkert gert með þær. Allt í einu finnur Alþingi það út að best sé að kanna málið og leggja nokkrar spurningar fyrir kjósendur; spurningar sem eru þess utan svo ruglingslegar að engu tali tekur.

Stjórnarskrár snúast um mannréttindi og stjórnskipan. Hver trúir því að það þurfi að skipta um stjórnarskrá á Íslandi í hasti til að tryggja lýðræði, þrískiptingu valdsins og mannréttindi á Íslandi?

Núverandi ríkisstjórn hefur að vísu gengið nærri eignarétti manna sem er friðhelgur og tryggður samkvæmt stjórnarskránni. Hvernig geta t.d. menn átt viðskipti með kvóta eftir nákvæmum lögum sem Alþingi setur og gilda í yfir tuttugu ár á markaði án þess að það veiti engin réttindi?

Umræðan um nýja stjórnarskrá kom eftir hrunið og er runnin undan rifjum núverandi ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Stjórnarskrá Íslands átti engan þátt í þeirri alþjóðlegu græðgi sem greip um sig, varð að alþjóðlegri lánabólu, og teygði sig til Íslands.

Stjórnlagaráðsmenn – sem engin réttindi hafa samkvæmt stjórnarskránni – koma fram hver af öðrum og segja að tillögur þeirra þurfi að samþykkja næsta laugardag. Og fari svo að þær verði samþykktar sé Alþingi ekki stætt á öðru en að taka tillögurnar í heilu lagi og samþykkja þær sem nýja stjórnarskrá.

Þetta er hreinræktuð frekja og yfirlætið skín af mönnum. Sumir hverjir eru farnir að taka sig full alvarlega.

Þorvaldur Gylfason, prófessor og stjórnlagaráðsmaður, hélt því fram í Kastljósi að engu skipti hversu mikil kjörsókn yrði nk. laugardag. Einfaldur meirihluti ráði ferðinni eins og í öðrum kosningum þótt þetta sé ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla en ekki kosningar.

Hvernig geta stjórnlagaráðsmenn eins og Þorvaldur vísað í að búsáhaldabyltingin á Austurvelli, rannsóknarskýrsla Alþingis og Þjóðfundur í Laugardalshöll hafi eitthvert vægi og hafi gefið línuna um nýja stjórnarskrá?

Þjóðfundurinn í Höllinni hafði engan lagalegan bakgrunn. Hann var sagður þjóðfundur um nýja stjórnarskrá. Ekki veit ég hver gaf honum það nafn. Þúsund manns mættu og sátu við hundrað borð og notuðu nýja tækni við stefnmótun.

Og hver varð niðurstaðan? Fólk nefndi ábyrgð, réttlæti, virðingu, heiðarleika, gegnsæi, lýðræði og frelsi.

Taki menn eftir því að það er eins og núverandi ríkisstjórnin, sem stendur á bak við könnunina, hafi tekið gildi Þjóðfundar í Höllinni upp og gert hið gagnstæða.

Hver trúir því að menn verði heiðarlegir og góðir vegna þess að það stendur í stjórnarskrá? Eða að þeir fái „sanngjörn laun“ vegna þess að það stendur í stjórnarskránni?

Frá bankahruninu haustið 2008 hafa verið forsetakosningar, kosningar til Alþingis og tvennar þjóðaratkvæðagreiðslur um Icesave.

Lýðræðið á Íslandi stendur föstum fótum með núverandi stjórnarskrá.

Ein spurningin á laugardag er um það hvort í nýrri stjórnarskrá eigi að vera ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi? Það er trúfrelsi á Íslandi, samkvæmt núverandi stjórnarskrá, og öllum er frjálst að standa utan trúfélaga.

En hvað hangir þá á spýtunni? Aðskilnaður ríkis og kirkju? Ef til vill. En hverju breytir það; ríkið er samningsbundið vegna yfirtaka á fjölmörgum jörðum kirkjunnar til að greiða laun presta. Ætla menn að rjúfa þann samning og vera óheiðarlegir í nafni nýrrar stjórnarskrár?

Ein spurningin er um það hvort persónukjör verði heimilað í meira mæli. Hvað þýðir já við þessari spurningu? Í meira mæli?

Önnur er um það hvort þeir vilji að nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvað merkir já við þessari spurningu? 10, 20, 30, 40%. Í tillögum stjórnlagaráðs er gert ráð fyrir 10%.

Spurningarnar á laugardag eru mikið moð. Kjósendur eru ekki að taka ákvörðun um nýja stjórnarskrá heldur að lýsa skoðunum á ákveðnum þáttum hennar.

Ég ætla að mæta á kjörstað og merkja við nei í fyrstu spurningunni. Vonandi lýkur þessari vitleysu.

Jón G. Hauksson

[email protected]