Leitin að viti bornum geimverum / 06/2004

Eins og menn muna eflaust var haldin alþjóðleg ráðstefna í Reykjavík 12.-16. júlí 2004 þar sem komu saman stjörnufræðingar, líffræðingar, jarðfræðingar og aðrir vísindamenn til að ræða vistvænar plánetur og meðal umfjöllunarefna var líf á öðrum hnöttum. Flestir vísindamenn virðast orðnir sannfærðir um að líf finnist á öðrum hnöttum en jörðinni, en menn hafa enn misjafnar skoðanir á því hvort það líf sé viti borið. Reyndar efast netstjórinn um það með reglulegu millibili hvort það finnist yfir höfuð viti borið líf á jörðinni!

Hvað um það, leitin að viti bornu lífi utan jarðar eða SETI (sem stendur fyrir „Search for Extra-Terrestrial Intelligence“) hefur staðið yfir árum saman án sýnilegs árangurs. Þá eru ekki meðtalin þau ótal tilvik þar sem Jón Jónsson hefur séð með berum augum geimför og -verur og jafnvel verið numinn brott af geimverum.

Þar sem þessi leit líkist því að reyna að finna nál í heystakki (eða heystökkum öllu heldur) þá hafa menn leitað að ET (þó ekki þeim sem lék í samnefndri mynd) með því að hlusta á útvarpsbylgjur („radio SETI“) á ákveðinni tíðni. Fyrir nörda má geta þess að þetta er sú tíðni sem hlutlaust vetni útvarpar á, það er að segja 1,420 GHz. Núorðið er einnig farið að leita eftir ljósbylgjum („optical SETI“).

Leitin fer þannig fram að hlustað er á ákveðna staði og niðurstöðurnar eru vistaðar. Síðan er unnið úr þeim á skipulagðan hátt en þar sem það tekur töluverðan tíma og krefst öflugra tölva til að geta skilað niðurstöðum hratt hefur gagnaúrvinnslan verið Akkilesarhællinn. Úr því var bætt árið 1999.

Yfir fimm milljón þátttakendur

Hugmyndin að [email protected] kviknaði reyndar 1994. En 17. maí 1999 var fyrsta útgáfan af [email protected] forritinu tilbúin og síðan þá hefur fjöldi manns tekið þátt í leitinni að viti bornu lífi; þegar þetta er skrifað eru 5.073.240 þátttakendur í [email protected]. Hugmyndin er einföld en öflug: Notum heimilistölvur til að leita að ET! Þær standa ónotaðar stóran hluta dagsins og hafa ekkert að gera. Svo er einnig raunin um margar aðrar tölvur, t.d. lítt vinsæla vefþjóna, sem eru aðgerðarlausar einhvern tíma dagsins ef ekki meirihlutann. [email protected] forritið er sett upp á tölvunni, forritið sækir sér gögn af Internetinu og vinnur úr þeim og skilar svo niðurstöðunni til baka. Gagnamagnið sem sótt er og skilað er lítið og munar engan um það. Tölvan þarf ekki að vera nettengd dag og nótt heldur notar forritið tækifærið þegar nettenging er virk og sendir gögnin sem búið er að vinna úr og sækir ný gögn. Forritið sjálft er lítið og nett og ekki þarf öfluga tölvu til að keyra það en öflugri tölva vinnur hraðar úr niðurstöðunum. Forritið er hægt að stilla á tvennan hátt. Annars vegar er það látið vinna þegar skjáhvílan fer í gang enda er þá alveg ljóst að ekki er verið að vinna á tölvunni á meðan. Hins vegar er hægt að leyfa forritinu að vinna í bakgrunni og notar það þá lausan tíma örgjörvans til að vinna. Þegar þessi stilling er á er örgjörvinn alltaf í fullri vinnslu en ekki iðjulaus mestan tímann eins og við venjulega tölvunotkun. Þannig nýtist tölvubúnaður heimilisins til að hjálpa til við leitina að sendingum frá óþekktum en gáfuðum geimverum.

Netstjórinn hefur verið þátttakandi í SETI í tæplega eitt og hálft ár og hefur „fórnað“ rétt rúmlega ári af örgjörvavinnu. Fyrst um sinn var forritið keyrt á hæggengri tölvu en þegar nýrri og betri tölva kom á heimilið jukust afköstin og núna er netstjórinn að fá viðurkenningarskjal frá [email protected] fyrir að hafa unnið úr 1000 gagnasendingum.

Allir hjálpast að

En hugmyndin að [email protected] var ekki bara hugmynd um að hjálpa til við leitina að ET. Þegar upp var staðið kom í ljós að með því að virkja milljónir tölva um allan heim var búið að búa til eins konar ofurtölvu. [email protected] er eitt stærsta verkefni sem unnið er með dreifðri tölvuvinnslu og er reiknigetan talin um 15 teraflops. Eitt teraflops er 1.000.000.000.000 reikniaðgerðir á sekúndu. Til samanburðar má geta að reiknigeta Jarðarhermisins, sem er öflugasta ofurtölvan í heimi, er um 35 teraflops. Sú tölva kostaði tæpa 5 milljarða ísl. króna en kostnaðurinn við [email protected] er áætlaður í kring um 35 milljónir króna. En sú ánægja sem fylgir því að hjálpa til verður ekki talin til fjár. Þar að auki er aldrei að vita nema tölvan manns verði sú sem finnur merki úr geimnum frá viti gæddum verum og þá fær maður hluta af heiðrinum að hafa fundið merkið!

Svona rétt í lokin má þess geta að [email protected] hefur ýtt úr vör annars konar dreifðum tölvurannsóknum, meðal annars á eyðni, Alzheimer og krabbameini. Tengla í þær og auðvitað SETI og [email protected] er að finna á slóðinni http://www.guru.is/seti