Scandinavíska módelið (JGH)

Íbúar Norðurlanda hafa oft mælst hamingjusamir. Í frétt á CNN var svo að skilja að þeir væru hamingju- samastir í heimi og að Scandinavíska-módelið væri eftirsóknarvert en það gengi út á að fólk greiddi háa skatta en fengi á móti alls kyns þjónustu frá ríkinu.

Það má vel vera að skattborgarar á Norðurlöndunum séu hamingjusamari en annars staðar í heiminum. Það held ég samt ekki.

Þegar þess er minnst að fimm ár séu liðin frá hruninu gleymist gjarna að skattborgarar allra landa hafa tekið á sig ómældar byrðar fjármálafyrirtækja. Byrðar Íslenska skattborgarans birtast í aukinni skuldasöfnun ríkisins og miklum uppsöfnuðum fjárlagahalla, en hann er 628 milljarðar frá árinu 2008.

Erlendis eru mótmælin Occupy Wall Street kunn en þau ganga út á að gráðugir fjárfestar og bankamenn hafi hirt gróðann í útlánabólunni en að skattborgarar hafi þurft að taka á sig tapið.

Enn og aftur kemur það mörgum Íslendingum á óvart að allir fjölmiðlar heims rifji upp hrunið í október 2008. Í umræðunni hér á landi hefur tekist að innræta það í marga að hrunið sé eingöngu bundið við Ísland. Jafnvel að það sé upprunnið á Íslandi vegna þess að íslensku bankarnir hrundu og vísa menn til þess að gjaldþrot íslensku bankanna sé á topp-tíu listanum yfir helstu gjaldþrot í heimi.

En það er þá vegna þess að hátt í 100 bönkum í Bandaríkjunum og Evrópu, þar á meðal tíu stærstu bönkum Bretlands og tveimur stærstu bönkum Sviss, var bjargað með aðstoð skattborgara þessara landa.

Allt frá því að Bjarni Benediktsson lagði fjárlagafrumvarpið hafa stuðningsmenn fráfarandi ríkisstjórnar hneykslast á „skattalækkunum“ núverandi ríkisstjórnar og hvernig hún hafi brjóst í sér til að lækka skatta á meðan vandinn á Landspítalanum sé með þeim hætti sem hann er.

Í síðasta pistli benti ég á að í fjárlagafrumvarpi Bjarna Benediktssonar er gert ráð fyrir um 32 milljarða króna hækkun á sköttum frá þessu ári þar sem fráfarandi ríkisstjórn náði ekki markmiðum sínum vegna minni hagvaxtar. Skatttekjurnar hækka úr 556 milljörðum í 588 milljarða króna.

Samt tala allir um skattalækkanir og hneykslast.

Hvernig skiptist 32 milljarða króna skattahækkun ríkisstjórnarinnar?

Tekjuskattur einstaklinga á að skila rúmum 130 milljörðum króna í ríkiskassann á næsta ári og eykst um 3,6 milljarða á milli ára. Athugið að þetta næst þrátt fyrir 5,0 milljarða skattalækkun í miðþrepi tekjuskatts einstaklinga (sem fer úr 25,8% í 25,0%). Þetta merkir þá væntanlega að aðrir greiða mun hærri tekjuskatt sem til verður kominn vegna aukins hagvaxtar – en þar er ekki á vísan að róa.

Tekjuskattur fyrirtækja (20%) á að skila 45,6 milljörðum á næsta ári og eykst um 3,6 milljarða.Af þessu leiðir að gert er ráð fyrir að hagnaður fyrirtækja aukist um 18 milljarða á næsta ári vegna aukins hagvaxtar.

Virðisaukaskattur á að skila 156,7 milljörðum á næsta ári og eykst um rúma 9,0 milljarða milli ára.

Hækkun og breikkun bankaskatts bæði á nýju bankana og þrotabú gömlu bankanna (tengist skuldum þeirra). Skatturinn hækkar úr 0,041% í 0,145%. Tekjur ríkissjóðs af þessari hækkun er áætlaðar 14,2 milljarðar kr. Þar af greiða þrotabú gömlu bankanna í slitameðferð 11,3 milljarða kr. en þau voru ekki skattlögð af fráfarandi ríkisstjórn.

Annað: Almennur fjársýsluskattur á fjármála- og tryggingarfélaga (leggst á launagreiðslur starfsmanna þeirra) lækkar hins vegar um 1,1 milljarð kr. og fer úr 6,75% í 4,5%.

Heildarútgjöld vegna barnabóta hækka um 2,5 milljarða á næsta ári eða úr 7,5 milljörðum í 10,2 milljarða.

Þá felur frumvarpið í sér 5 milljarða króna aukin útgjöld til elli- og örorkulífeyrisþega og félagslegrar aðstoðar vegna ýmissa breytinga á rétttindum þessa hóps.

Nýlega kom Kári Stefánsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, með tillögur um að leggja aukaskatt á fjármálafyrirtækin til að fjármagna vanda Landspítalans. Það virðist hafa hitt í mark því allir telja eðlilegt að skattleggja bankana til að mæta þörfum Landspítalans? Á sama tíma magnast líka krafan um að ríkissjóður greiði niður íbúðalán einstaklinga.

Scandinavíska-módelið er augljóslega sannkallað draumamódel; að fólk (helst allir aðrir en ég) greiði háa skatta og fái á móti alls kyns ókeypis þjónustu frá ríkinu.

En hvers vegna er þá þjóðaríþrótt hér á landi að svíkja undan skatti?

Þarftu nokkuð nótu?

Jón G. Hauksson

[email protected]