„Ég var aldrei í bankaráði“ (JGH)

Ég tel að Icesave felli ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur því að Alþingi mun fella samkomulagið sem gert hefur verið við Breta og Hollendinga um Icesvave. Og það er engum stjórnmálamanni til háðungar, hvar í flokki sem hann stendur. Samviskan og skynsemin ræður. Það er einnig merkilegt hvað Jóhanna Sigurðardóttir biðlar mikið til sjálfstæðismanna í ljósi þess að í kosningabaráttunni lagði hún ofuráherslu á að gefa þyrfti Sjálfstæðisflokknum frí. Henni varð að ósk sinni. En Jóhanna getur varla svo rætt um mál ríkisstjórnarinnar, eins og Icesave og aðildina að ESB, að hún trúi ekki öðru en að sjálfstæðismenn veiti stjórn hennar stuðning.

Ríkisstjórnin hefur náð samkomulagi um Icesave. En bíðum við; það er Alþingis að afgreiða þetta mál. Á því er enginn afsláttur. Í venjulegu fyrirtæki þar sem forstjóri nær samkomulagi um miklar fjárfestingar og fjárskuldbindingar segir hann viðmælendum að það sé háð samþykki stjórnarinnar. Ef stjórn fyrirtæksins segir nei við hann þá fer hann til baka og flytur þau tíðindi að stjórnin hafi fellt samkomulagið.

Íslendingar munu aldrei geta staðið við Icesave – sem getur orðið allt að 1.000 milljarðar fari allt á versta veg. Staðreyndin er sú að þetta er óútfylltur tékki. Það veit enginn hvað þetta er há fjárhæð. Það er rætt um 300, 400, 600 og 900 milljarða. Stjórnvöldum er mikið í mun að hafa hana sem lægsta og viðskiptaráðherra, forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafa gert allt til þess að kynna samkomulagið með þeim hætti að Alþingi skrifi undir.

Við eigum ekki að skrifa undir; við getum ekki staðið við samkomulagið og mikill vafi leikur á því hvort við eigum að greiða þetta. Það er heiðarlegt að fá dómstóla til að skera úr um málið. Og þótt hann dæmdi okkur í óhag þá er málið að við getum ekki greitt bæturnar fari allt á versta veg. Þannig er það bara. Við eigum annan kost; að semja upp á nýtt.

Þorvaldur Gylfason skrifaði grein undir fyrirsögninni Löglegt? Siðlegt? Hann leggur áherslu á að orð skuli standa og segir: „Hver vill vitandi vits eiga viðskipti við mann, sem er þekktur að því að víkja sér undan að efna gefin loforð með þeim rökum að honum beri ekki lagaskylda til þess?“

Það þarf ekki að taka það fram að Þorvaldur telur að enginn annar kostur sé í stöðunni en samþykkja Icesave. Þar er ég honum ósammála. Einmitt vegna þess að orð skulu standa. Það er Alþingis að ákveða þetta og það hefur síðasta orðið. Þau orð standa. Við Íslendingar getum ekki og megum ekki skrifa undir Icesave vegna þess að þetta er loforð sem við getum aldrei staðið við. Bæði Bretar og Hollendingar vissu þegar samkomulagið um Icesave var í höfn að það væri Alþingis að taka ákvörðunina; hafa lokaorðið.

Við erum ekki að svíkja neitt með því að segja að Alþingi hafi fellt þetta samkomulag. Í raun er þetta svo stórt mál að Icesave ætti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er betra heima setið en af stað farið í því að samþykkja Icesave vitandi að ekki verður hægt að standa við það. Við segjum við Breta og Hollendinga: Ábyrgð ykkar er mikil í Icesave. Takið eignir Landsbankans í Bretlandi og málið er dautt. Það eru miklar greiðslur.

Hræðsluáróður stjórnvalda og margra hagfræðinga gengur út á spurninguna hvað gerist ef Alþingi hafnar Icesave. Þetta er fín spurning: Hvað gerist? Nákvæmlega það að lífið heldur áfram. Það verður ekki slökkt á Íslandi. Útlendingar halda áfram að kaupa fisk af okkur. Erlendir ferðamenn koma hingað áfram. Það verður áfram framleitt ál á Íslandi og orkan verður áfram beisluð. Útlendingar halda áfram að selja okkur olíu á togarna. Þeir halda áfram að selja okkur vörur.

Hræðsluáróðurinn gengur út á að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segi upp láninu við okkur og að Norðurlöndin láni okkur ekkert. Málið er að á Norðurlöndum og í Evrópu er ekki einræði heldur lýðræði. Þar býr fólk. Af holdi og blóði. Ekki úr stáli. Og því fólki er vel við Íslendinga og skilur stöðu almúgans á Íslandi í Icesave og veit að hann stofnaði ekki til Icesave og getur ekki staðið undir þessu; hvað þá þegar mikill lagalegur vafi leikur á að hann eigi að greiða þetta. Vafinn er svo mikil að Evrópusambandið treystir sér ekki með málið fyrir dómstóla.

Hvað gerist ef Alþingi fellir Icesave?

1. Lífið heldur áfram. Það verður ekki slökkt á Íslandi. Erlendir bankar munu halda áfram að sinna viðskiptum á milli landa og fá þóknanir fyrir. Útlendingar hætta ekki að kaupa fisk af okkur. Kaupa ál af okkur. Ferðast til Íslands. Selja okkur vörur á meðan við getum greitt fyrir þær með útflutningi okkar.

2. Ríkisstjórnin fellur. Þá það. Hún er ekki æðri Alþingi heldur framkvæmdavald Alþingis. Bretar og Hollendingar vita að það var Alþingis að samþykkja þetta. Í raun hefðu þeir getað átt von á því að svo stór skuldbinding færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í fyrirtækjum er það þannig að stjórnin (Alþingi) hefur lokaorðið. Forstjóri semur með þeim fyrirvara að stjórn fyrirtækisins samþykki samninginn.

3. Samið verður upp á nýtt í Icesave. Við segjum: Takið eignir Landsbankans og málið er dautt. Eða að greiðslubyrði þjóðarinnar megi aldrei fara upp fyrir ákveðið hlutfall. Við getum ekki gefið út og skrifað undir óútfylltan tékka.

4. Komandi kynslóðir verða fegnar. Við getum horft framan í börnin okkar og sagt: Við komum ykkur ekki á höfuðið.

5. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir ekki upp láninu við okkur. Heldur fólk að sjóðurinn muni þegar á reynir skella okkur á jörðina og ganga frá okkur í orðsins fyllstu merkingu? Það er þá sjóður og það er þá Evrópusamband.

6. Þrýst verður á erlend stjórnvöld innan frá. Við erum ekki að semja við mafíuna – þótt stundum mætti halda það. Á Norðurlöndunum og í Evrópu er lýðræði. Ekki einræði. Fólkið í þessum löndum stendur með okkur og skilur að íslenski almúginn getur ekki og á ekki að standa undir þessu.

7. Það er viðurkenning á því að einkabankarnir á Íslandi voru ekki ríkisbankar. Ef almúginn á Íslandi á að standa undir fjárglæfrum Landsbankans þá er það viðurkennt að einkabankar eru ekki til á Evrópska efnhagssvæðinu – þá eru allir bankar ríkisbankar. Það stóð hvergi í lögum um Evrópska efnahagssvæðið að Landsbankinn hafi verið ríkisbanki.

8. Þá fara þjóðir Evrópu að endurmeta innstæðutryggingakerfið. Íslendingar komu því á samkvæmt tilskipun Evrópuráðsins. Landsbankinn greiddi ekki nægilega mikið inn í innstæðutryggingakerfið og það vissu Bretar og Hollendingar – og valdastofnanir innan Evrópska efnahagssvæðisins. Það má spyrja: Brugðust ekki eftirlitsstofnanir Evrópska efnahagssvæðisins sem og Evrópusambandsins? Íslenska útrásin fór ekki framhjá neinum í Evrópu. Það vissu allir hvernig hún var fjármögnuð.

9. Bretar og Hollendingar munu gefa eftir og semja upp á nýtt. Fjármálaeftirlit beggja þessara þjóða höfðu áhyggjur af Icesave alveg frá byrjun. Fjármálaeftirlit Hollands hafði af því miklar áhyggjur hvað Landsbankinn steig hratt á bensíngjöfina í Icesave í Hollandi eftir að Bretar voru á nálum og löngu farnir yfir um yfir reikningunum og vildu koma þeim í öruggt skjól í Bretlandi.

10. Fínt. Fyrst Icesave Landsbankans gengur fyrst og fremst út á evrópskur reglur á Evrópska efnahagssvæðinu þá á löggan á svæðinu að vera evrópsk – ekki alíslensk.

11. Réttlætið nær fram að ganga. Við erum með byssuhlaupið í bakið á okkur. Heldur fólk virkilega að það verði hleypt af ef Alþingi segir nei. Auðvitað ekki. Sannið þið til; Bretar og Hollendingar verða tilbúnir til að semja upp á nýtt.

Björgólfur Thor. Ég vil svo vekja athygli á mögnuðu bréfi Björgólfs Thors til Illuga Jökulssonar þar sem Björgólfur segir: „Það er rétt hjá þér að Landsbankinn var ekki „þungamiðjan“ í mínum „bissness“. Og svo kemur setning ársins: „Ég var aldrei í bankaráði og líkt og aðrir hluthafar Landsbankans treysti ég stjórnendum bankans og bankaráðinu fyrir hlutafé okkar og þá um leið starfsemi bankans.“ Ja, hérna.

Og tökum við ekki örugglega öll undir með Björgólfi Thor?: „Það líður ekki sá dagur að ég hugsi ekki um þetta Icesave klúður.“

Að lokum þettta: Það er ekki trúverðugt þegar heilli þjóð er stillt upp við vegg og henni sagt að þetta sé eini kosturinn í stöðunni. Sagan sýnir að það hefur verið gert við ýmsar þjóðir. Yfirleitt hefur sögnin að gleypa legið þar að baki.

Jón G. Hauksson

[email protected]