arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Höfum það sem hentugra reynist (BJ)

Allir sem einhvern tíma hafa verið í fréttum vita að fjölmiðlar eiga erfitt með að fara rétt með. Auðvitað er það ekki algilt og oft eru villur sem fram koma lítilsháttar. En það er sífellt að verða algengara hér á landi á fjölmiðlar birti fréttir sem henta málstað þeirra og eigenda þeirra vel, jafnvel fréttir sem ritstjórar þeirra vita að eru rangar.

Starf fréttamanna er eflaust ekkert grín. Þeir eiga að fylgjast með öllu sem er að gerast, oftast lokaðir inni á skrifstofu með ekkert annað samband við umheiminn en símann og tölvuskjáinn. Þess vegna verða þeir fegnir að fá fréttirnar upp í hendurnar. Oft er það í formi fréttatilkynninga sem hæfilega tortryggnir fréttamenn hafa vit á að taka með varfærni. Í tímahraki verða menn oft að notast við tilkynningarnar einar en geta þá fylgt þeim eftir í næsta fréttatíma. Það er að vísu komið nýtt stig í letinni þegar fréttastofur taka við matreiddum viðtölum og gera ekki annað en að „dubba yfir" eins og Rússar í hollívúddmyndum. Vonandi verður slíkt einstakur lágpunktur í íslenskri blaðamennsku.

En að vísu hafa svipuð vinnubrögð tíðkast lengi þó að mötunin hafi ekki verið jafnaugljós og í þetta sinn. Snjallir almannatenglar lauma fréttum að með því að segja nokkur „leyndarmál" sem reynast sönn. Í ljósi þess að þau eru oftar en ekki sönn leyfist þeim líka að lauma líka að fréttum sem gætu verið sannar, um áform stjórnmálamanna eða fyrirtækja. Ef þeim er vel tekið þá má láta af þeim verða, annars eru þær hljóðalaust dregnar til baka. Þetta er oft gert þegar greina á hvort almenn sátt geti náðst um ákveðna menn í embætti. Nafni þeirra er lekið í slúðurfréttir og sá sem slúðrar hlustar svo eftir viðbrögðunum.

Fjölmiðlar þegja helst um fréttir sem koma þeim sjálfum eða eigendum þeirra illa. Þær eru fyrir neðan þeirra virðingu. Þetta er auðvitað ekki algilt, til dæmis hafa fréttamenn ríkisfjölmiðlanna oft mikið lag á að þefa uppi og segja fréttir sem koma þeirra stofnunum og stjórnendum illa. Á hinum frjálsa fjölmiðlamarkaði er þetta ekki vinsælt.

Auðvitað er það ekki höfuðsynd að blaðamenn segi ekki allt sem þeir vita. Sumu er ósmekklegt að segja frá, jafnvel þó að það sé dagsatt. Til dæmis eiga órar geðtruflaðra lítið erindi við almenning, þó að þeir eigi sér stað. Stöku sinnum vita stjórnendur fjölmiðla af því að eitthvað sé í undirbúningi, en geyma sér að segja það þangað til rétta stundin er upprunnin. Þetta er áhættusamt því að aðrir geta stolið fréttinni, auk þess sem alltaf má deila um það hve mikinn þátt ritstjórar eiga að taka þátt í atburðarásinni með þögninni.

Það er óvenjulegt að fjölmiðlar birti fréttir sem þeir vita að eru rangar. Ritstjórar sem jafnframt taka mikinn þátt í viðskiptum eða stjórnmálum vita oft hluti sem þeir verða að þegja yfir. Það er hins vegar siðleysi af verstu tegund þegar þeir láta rangar fréttir birtast þegar þeir hafa sjálfir verið þátttakendur í atburðarásinni.

Ritfrelsið er beittasta vopnið í frjálsu samfélagi. Sérhver blaðamaður með sómatilfinningu ver það. En blaðamenn sem láta nota sig í það að skrifa ósannar eða villandi fréttir hafa enga sómatilfinningu.

Benedikt Jóhannesson
Alltaf í boltanum (BJ)

Kaup Landsímans á hlut í Skjá einum og sýningarrétti á enska boltanum vekja furðu allra þeirra sem vilja minnka umsvif ríkisins. Jafnframt vekur það athygli hve gróflega er gengið á móti stefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist í fjölmiðlafrumvarpinu. Augljóst var að gert yrði grín að kaupunum í framhaldi af ,,lánum" Símans til tveggja forráðamanna Skjás eins. Engu er líkara en að stjórnendur Símans hafi á örlagastundu verið slegnir blindu.

Það er ekki langt síðan, að eitt af því sem var lagt fyrrverandi stjórnendum Landssímans til lasts, var að þeir hefðu komið upp ,,hlutabréfasjóði" innan fyrirtækisins. Nú virðast þeir sem á eftir fylgja reka svipaða stefnu. Áður hafði Síminn tekið þátt í hlutabréfakaupum í Búlgaríu. Þau kaup vöktu reyndar furðu lítil viðbrögð hjá þeim þingmönnum sem nú tala um að nær væri að fjárfesta í dreifikerfi innanlands en skemmtisjónvarpi. Hjartað slær náttúrlega enn Búlgaríu megin.

Einn þeirra sem undrast kaupin er forsætisráðherra, sem ekki var hafður með í ráðum. Í frétt á mbl.is segir 4.9.2004: ,,Davíð Oddsson forsætisráðherra segist fyrst hafa frétt af kaupum Símans á rúmlega fjórðungshlut í Íslenska sjónvarpsfélaginu, sem rekur Skjá einn, í fréttum. Hann sé ekki enn kominn til starfa eftir veikindin og ráðgerir að sitja sinn fyrsta ríkisstjórnarfund á þriðjudag. Hann hafi ekki verið að skipta sér af þjóðlífinu með nokkrum hætti á bataveginum; bannaði ráðherrum að hringja í sig og hann sagðist ekki muna hringja í þá yrði hann pirraður yfir því sem hann sæi í sjónvarpinu."

Ekki er hægt að skilja orð ráðherrans öðru vísi en svo að menn hafi sætt lagi í veikindum hans til þess að snúast þvert gegn stefnu Sjálfstæðisflokksins. Flokkurinn hefur haft þá stefnu að minnka umsvif ríkisins og að markaðsráðandi fyrirtæki hasli sér ekki völl á fjölmiðlamarkaði. Bæði þessi prinsipp eru brotin með kaupunum á hlut í Skjá einum.

Margir undruðust f hve mislagðar hendur Sjálfstæðisflokksins voru við að koma í gegn máli sem fullyrða má að hafi haft fylgi meirihluta þingmanna, ef þeir hefðu verið hafðir með í ráðum við undirbúning málsins. Enginn þarf að efast um að Sjálfstæðismenn ráði því sem þeir vilja um málefni Landsímans. Kaupin geta ekki verið gerð að yfirlögðu ráði stjórnmálamanna því að allir sem fylgst hafa með stefnu flokksins undanfarnar vikur sjá að kaupin myndu gera flokkinn að athlægi. Vonandi verður forsætisráðherra orðinn nógu hress til þess að komast í símann næstkomandi þriðjudag.

Benedikt Jóhannesson
Nostradamus viðskiptalífsins (BJ)

Frjáls verslun og ParX stóðu um daginn fyrir spástefnu. Þar rýndu menn af mikilli íþrótt í árið 2005. Það er gaman að velta fyrir sér óorðnum hlutum og gagnlegt að taka saman á einn stað niðurstöður úr slíkum vangaveltum. Jón G. Hauksson ritstjóri Frjálsrar verslunar spáði þar fyrir um fyrirtækjasamruna og kaup. Hann er klárlega mikill spámaður því að spádómar hans eru þegar farnir að rætast. Menn ættu því að gefa orðum Jóns á spástefnunni góðan gaum því hann hefur greinilega góða tilfinningu fyrir straumum í viðskiptalífinu.

Ekki ætla ég að rekja allar vangaveltur Jóns hér. Erindið má sjá annars staðar á þessu vefsvæði. Eitt af því sem hann nefndi var samruni sparisjóða. Varla hafði hann sleppt orðinu þegar Sparisjóður vélstjóra og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis gáfu út yfirlýsingu um að viðræður væru í gangi milli sjóðanna, en það var einmitt einn af þeim möguleikum sem Jón nefndi. Ekki yrði ég hissa þó að fleiri slíkar yfirlýsingar myndu sjá dagsins ljós á næstunni. Fljótlega í kjölfarið mun mönnum verða ljóst að sparisjóðalögin sem sett voru fyrr á árinu voru mikið frumhlaup og væntanlega verður þeim breytt aftur að ósk sparisjóða sem sjá fram á að annars eiga þeir ekki möguleika í samkeppninni.

Jón nefndi annan athyglisverðan möguleika varðandi næsta ár, þ.e. sölu á Símanum og sameiningu við austur-evrópsk símafélög sem þegar eru að hluta eða öllu leyti í eigu Íslendinga. Jón er reyndar ekki fyrstur til þess að nefna þennan möguleika því að hann var viðraður í Spaugstofunni fyrr á árinu. Verðmæti Símans miðað við viðskipti á markaði að undanförnu er um 60 milljarðar króna. Það er vissulega áhugavert söluverð fyrir ríkið. Miklu skiptir náttúrlega að við söluna verði öllum gert jafnt undir höfði, en ekki endurtekin mistökin við sölu ríkisbankanna þar sem sumir voru jafnari en aðrir.

Engum dettur í hug að allt sem kemur fram á slíkri spástefnu komi fram. Hins vegar opnar hún augu manna fyrir því hvað gæti gerst. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn tali frjálslega á slíkum fundum. Sumum getur hún gefið hugmyndir sem þeir vilja hrinda í framkvæmd en aðrir gætu séð óorðna hluti sem þeir vilja að aldrei verði.

Benedikt Jóhannesson
Við viljum meira og meira, meira í dag en í gær (BJ)

Það er makalaust hvað kennurum gengur illa að koma sínum málstað til skila. Fulltrúi þeirra í undanþágunefnd kom fram í sjónvarpi á laugardagskvöld. Nefndin hefur að undirlagi kennara neitað að veita fötluðum undanþágu. Ekki varð málflutningur fulltrúans til þess að auka samúð með kennurum. Er ekki kominn tími til þess að skipta inn á?

Nú hefur verkfallið staðið í fjórar vikur. Ítrekað hefur verið reynt að spenna foreldra fyrir vagn kennara með því að hvetja þá til þess að koma á mótmælafundi. Þegar mest hefur verið mun fjöldi á fundinum hafa náð tug. Það lá við að hægt væri að segja að heldur færri hefðu verið á Austurvelli en venjulega, líkt og Mogginn sagði einu sinni um fámennan fund herstöðvaandstæðinga.

Kennarar eiga allt gott skilið en það er ekki hægt að mæla með samningatækni þeirra. Þeir leggja fram ófrávíkjanleg skilyrði. Það geta herveldi og mannræningjar gert, en ekki venjulegir launþegar. Þeir hampa því hvaða laun þeir fái útborguð, en hluti af útgjöldum þeirra fyrir útborgun eru óvenjulega há félagsgjöld sem líklega fara til þess að styrkja verkfallssjóði. Það er líka barnalegt að bera útborguð laun við laun annarra hópa fyrir skatta og annan frádrátt.

Gunnar Birgisson er bæjarfulltrúi Sjálfstæðismanna í Kópavogi og verðandi bæjarstjóri. Hann er líka þingmaður. Ég er ekki viss um að það hafi verið sterkur leikur hjá Gunnari að gefa það í skyn á sunnudag að ef ekki semst verði sett lög á verkfallið. Það er ekki sérstök hvatning til samninga.

Kennarar eiga nú þegar að skipta inn á. Setja nýja menn í samninganefnd og skipa nýjan fulltrúa í undanþágunefndina. Auðvitað er ólíklegt að þeir geri það því að í verkfallinu tala þeir ekki við neitt venjulegt fólk heldur safnast saman á baráttufundi þar sem þeir segja hver öðrum hve bágt þeir eiga. Sjálfsvirðing er fyrsta skrefið í áttina til þess að aðrir virði menn.

Auðvitað væri það skynsamlegt hjá kennurum að styðja það að einkaskólum á grunnskólastigi fjölgaði. Þá þarf náttúrlega að gæta þess að þeir sem reka skólana séu alvörumenn sem hafi metnað og getu til þess að reka skólana, en ekki einhverjir sértrúarhópar eða svipuð jaðartilvik. Með virkum einkarekstri væri kominn raunverulegur samanburður í launum við markaðinn. Mér finnst ólíklegt að kennarar samsinni þessu upp til hópa. Þeir vilja halda áfram að vera opinberir starfsmenn. Þangað vill klárinn sem hann er kvaldastur.

Benedikt Jóhannesson
Miðaldra karlmaður hefur enga skoðun (BJ)

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur byrjað vel sem menntamálaráðherra. Af henni geislar skörungsskapur og hún hefur ákveðnar meiningar og dug til að koma hlutum í framkvæmd. En í vikunni sem leið varð reynsluleysið henni fjötur um fót þegar hún lét til leiðast að fara í rökræður við hóp reiðra kennara undir vökulu auga sjónvarpsmyndavéla. Slíkt kann ekki góðri lukku að stýra.

Samt dettur mér ekki í hug að hneykslast á ummælum hennar um að menn ættu að skoða það að ríkið tækju aftur við grunnskólunum. Það er ekkert óeðlilegt við að mönnum blöskri hug- og dugleysi sveitarstjórnarmanna í kennaradeilunni. Þar reyna menn að firra sig ábyrgð með þögninni og senda fulltrúa sína á Alþingi til þess að koma ábyrgð yfir á ríkisstjórnina. Allir fela sig bakvið Birgi Björn. Það er ekki bæði hægt að segjast geta og gera ekki.

Það eru ekki ummælin sjálf sem voru óheppileg heldur hvernig þau koma fram í vandræðalegu spjalli við kennara fyrir utan fræðasetur norður í landi. Það var ekki hægt að búast við því að vitræn umræða skapaðist milli ráðherra og kennara með kröfuspjöld. Ráðherrann vill sýnast vingjarnlegur og tekur undir að launin séu ekkert til að hrópa húrra yfir. Einmitt þau ummæli sýna að það er ekki sniðugt að lenda í svona sennu. Það hefði verið miklu heppilegra að setja undir sig hausinn og vaða inn í gegnum þvöguna og í mesta lagi bjóða góðan daginn. Ráðherrann er ekki aðili að kjaradeilunni og á þess vegna ekki að taka þátt í spjalli um hana, síst af öllu þegar myndavélinni er beint að honum.

Sveitarstjórnarmenn eiga hins vegar ekkert með að lýsa vandlætingu á því að mönnum detti í hug að færa skólana aftur til ríkisins. Ef ríkið á hvort sem er að borga brúsann vegna launahækkana þá er alveg eins gott að það beri ábyrgð á öllum rekstri skólanna. Sama gildir ef menn vilja sækja lagasetningu til ríkisins. Hvort tveggja er uppgjöf við það verkefni sem sveitarfélögunum er falið.

En kannski á ég ekkert með að hafa skoðun á þessu máli sem miðaldra karlmaður. Skólamálin hljóta náttúrlega fyrst og fremst að vera mál ungra kvenna.

Benedikt Jóhannesson
Hvað næst? (BJ)

Það var fróðlegt að sjá tvo hryðjuverkamenn í sjónvarpinu um helgina. Arafat er ekki lengur talinn hryðjuverkamaður heldur forseti, en nú hefur herjað á hann sjúkdómur sem menn átta sig ekki strax á. Hann horfði ráðleysislegur út í loftið á myndum og sendi fólki fingurkossa. Bin Laden sendi enga fingurkossa en messaði yfir mönnum hvernig þeir ættu að forðast reiði hans og veifaði framan í okkur fingrinum.

Ef Bin Laden hefur ætlað að hafa áhrif á forsetakosningarnar í Bandaríkjunum þá hlýtur hann að vera stuðningsmaður Bush. Það er langlíklegast að ef ávarp hans hefur einhver áhrif þá styrki það forsetann sem einbeittan leiðtoga gegn hryðjuverkamönnum. Hann reynir að koma fram sem mannlegur hugsuður sem skýrir ofbeldisverk sín með innrás Ísraels í Líbanon árið 1982. Jafnframt reyndi hann að láta líta svo út sem hann væri húmoristi sem hæddist að Bush fyrir að hafa verið að lesa fyrir börn meðan flugvélarnar klesstu á tvíburaturnana. Í ljós kom að Bin Laden er hvorugt. En óneitanlega gerir hann lítið úr leyniþjónustu Bandaríkjanna með því að koma ávarpi í heimssjónvarpið. Fréttaskýrendur undruðust það mjög að hann fylgdist með heimsviðburðum. Hvernig má annað vera? Það er aumur afkimi sem ekki hefur einhvern aðgang að Netinu sem færir heimsbyggðinni allri sömu fréttir nánast um leið og þær gerast. Það er hættulegt að halda að maður sem gat skipulagt árásirnar 11. september og 11. mars á Spáni sé einhver blábjáni sem stundi bænastagl í afskekktum helli. Hann kann að vera brjálaður en hann er ekki vitlaus.

Með Arafat er ekki gott að segja. Sumir samstarfsmanna hans segja að hann sé farinn að tapa þræðinum andlega. Myndirnar af honum bentu til þess að hann væri ekki vel með á nótunum. Hann er orðinn gamall maður og þess að vænta að aðrir taki við. En hann hefur áratugum saman gætt þess að enginn ógnaði valdi hans. Þess vegna er enginn arftaki sem blasir við og þeir sem honum koma næstir virðast ekki vera sérlega hæfileikaríkir. Þetta minnir á Stalín og fleiri einræðisherra sem gæta þess að losa sig við alla sem gætu ógnað þeim.

Í Danmörku er nú sýnd dönsk mynd sem heitir Kóngakapall. Í henni verður stjórnmálaforingi fyrir slysi en flokksbræður hans láta halda honum á lífi til þess að gæta þess að réttur maður taki við. Þessa sögu var hægt að gera ótrúlega spennandi. Kannski feta íslenskir rithöfundar í fótspor danskra kollega sinna. Það er lyginni líkast hvað hægt er að gera lygina líklega.

Benedikt Jóhannesson
Ranglát skattheimta (BJ)

Skattalækkunin er góð og slæm. Góð vegna þess að það er skynsamlegt að láta fólk hafa sem mest að gera með það sjálft hvernig það eyðir peningunum sínum, slæm vegna þess að hún er rangt útfærð. Það eru grundvallarmannréttindi sérhvers manns að hann fái að taka þátt í þjóðfélaginu með því að borga skattana sína. Nú fer stjórnin hins vegar út af línunni og fjölgar skattlausum og sendir efnalitlum þar með kaldar kveðjur.

Hvernig má það vera? Er það ekki einmitt krafa fulltrúa þeirra sem minnstar hafa tekjurnar að hækka skattleysismörk? Jú, það er rétt, en það sýnir einfaldlega að þeir skilja ekki hverra hagsmunum þeir þjóna. Það er algengt viðkvæði þeirra sem eru sjálfskipaðir fulltrúar öryrkja og aldraðra að tala um „okkar minnstu bræður“ og „þá sem minna mega sín“. Með slíku tali er gefið í skyn að þeir sem eru fatlaðir eða efnalitlir séu „minni“ en hinir sjálfskipuðu fulltrúar þeirra. Slíkan hugsunarhátt ber okkur að uppræta. Þó að margir þurfi að glíma við elli, sjúkdóma, fötlun eða fátækt eru þeir ekki minni menn fyrir vikið. Okkur bera að virða þá ekki síður en hina sem eru ungir, heilbrigðir og efnaðir. Það er sátt um það í þjóðfélaginu að ákveðnir hlutir skulu greiddir sameiginlega. Hins vegar sýna stjórnmálamenn sumum þá lítilsvirðingu að þeir fá ekki að borga.

Hvað er pistlahöfundur nú að fara? Vill hann auka álögur á þá lægst launuðu? Síður en svo. Ég vil hins vegar að ef við höfum tekjuskatta á annað borð þá séu þeir almennir og frá þeim séu ekki undantekningar. Ef skattleysismörk fara niður í núll þá þarf að hækka laun á móti þannig að menn komi sléttir út. Launþeginn á rétt á sínu þannig að skattfrjálsar tekjur eru í raun og veru afsláttur til vinnuveitandans. Þeir sem eru með lágt launaða í vinnu eru að fá viðbótarafslátt frá ríkinu, vegna þess að tekjulitlir borga ekkert í skatta, þó að þeir séu fullgildir þjóðfélagsþegnar og ættu að sjálfsögðu að greiða í samneyslu eins og aðrir. Alveg eins og laun sjómanna ættu að hækka ef sjómannaafslátturinn er felldur niður. Hann er lítilsvirðing við sjómenn, rétt eins og þeir þurfi afslátt eins og „okkar minnstu bræður“.

Tekjuskattskerfið á að byggja á einni prósentu sem gildir fyrir öll laun frá fyrstu krónu. Prósentan á að lækka niður í 18% rétt eins og hjá fyrirtækjum þannig að menn hafi ekki hag af því að stofna einkahlutafélög um sjálfa sig. Virðisaukaskattprósentan á líka að vera sú sama á öllu þannig að hægt sé að lækka skattinn úr tæplega 25%. Mismunandi skattprósentur eru fyrir braskara og svindlara og gera eftirlit erfiðara en vera þyrfti.

En það er einmitt algengast af öllu að þeir sem hagnast mest á mismunun geti beitt málpípum „okkar minnstu bræðra“ fyrir sig og komið svo fram grátklökkir og sagst fagna því að fá að greiða til sameiginlegra þarfa. Bara meðan þeir greiða minna en þeir ættu að gera.

Benedikt Jóhannesson
Hamingjan og pyngjan (BJ)

Enginn þykir leikmaður með mönnum nema hann sé beðinn að flytja pistil í kirkju á aðventunni. Fram til þessa hefur engum dottið í hug að biðja undirritaðan um þetta. En aðventan hófst í gær og hér er pistill sem ég get flutt þegar kallið kemur:

Það var í tísku fyrir nokkrum árum að segja að á Íslandi byggju tvær þjóðir. Önnur rík og hin fátæk, önnur í Reykjavík og hin úti á landi önnur í ASÍ og hin í BSRB. Þessi klisja hefur sem betur fer verið lítið notuð að undanförnu. Enda er enginn vafi á því að Íslendingar eru ein þjóð en þeir eru sem betur fer ekki allir eins. Neysluþjóðfélagið hefur hins vegar gerbreytt gildismati mjög margra. Menn halda að hamingjuna sé að finna í því að eiga meira en náunginn. Í Bandaríkjunum hefur forsetinn orðað það svo að þjóðfélagið skiptist í tvennt: Þá sem eiga og þá sem eiga meira.

Hér landi hafa menn orðið varir við það að þeir ríku eru ekki bara orðnir ríkari heldur sjúklega ríkir. Þetta er kannski ekki í fyrsta sinn sem fólk hér á landi verður ríkt en það er í fyrsta sinn sem menn hafa viljað hengja utan á sig milljónirnar. Í gegnum tíðina hafa margir efnaðir einstaklingar lagt bágstöddum lið án þess að hrópa um það á götuhornum. Nú mega sumir menn varla kaupa happadrættismiða af líknarfélagi án þess að send sé út fréttatilkynning. Þjóðin öll þarf að fylgjast með gæsku þeirra.

En margir feta enn í fótspor franska heimspekingsins Rousseaus og vilja hverfa aftur til náttúrunnar. Það gera þeir með því að kaupa sér jörð eða sumarbústað sem þeir geta kannski eytt tíu dögum á ári í. Rousseau fór ekki eftir af neinum af sínum kenningum sjálfur fremur en margir aðrir spekingar. Í náttúrunni taldi hann ríkja hið fullkomna jafnrétti, frelsi og friður. Þessi kenning er fögur en kemur því miður illa heim og saman við raunveruleikann.

Sumir spyrja hvort ekki sé nauðsynlegt að kenna siðfræði í skólum landsins í ljósi þess hve margir virðist troða siðferðið fótum. Það er eflaust góðra gjalda vert en í skólum verður aldrei hægt að innræta nemendum heiðarleika og sanngirni. Sumir einstaklingar eru einfaldlega siðblindir. Þeir telja sig vera að breyta rétt jafnvel þó að þeir séu fjarri því. Allir þurfa að réttlæta eigin gerðir.

Margar bækur hafa verið skrifaðar til þess að sýna mönnum að hamingjuleitin getur borið menn um víðan völl uns menn finna hana að lokum í eigin ranni. Við getum ekki fundið neina uppskrift að hamingjunni en hana er eflaust ekki að finna á bankabók. Ég held að það hafi verið Steve Martin sem sagði eitthvað á þessa leið: Ég hef verið fátækur og óhamingjusamur og svo hef ég verið ríkur og óhamingjusamur. Af tvennu illu er það seinna skárra.

Benedikt Jóhannesson
Mál og menning (BJ)

Þjóðfélagið er að fara í gang eftir áramótin. Kannski eru menn að ná sér af timburmönnum og dusta af sér rykið. Þeim fækkar sem líta um öxl og fleiri farnir að gera eitthvað. Göngum við af Evrópska efnahagsssvæðið inn í Evrópusambandið? Skilja mátti fréttir helgarinnar svo með hæfilegum vilja.

Mörður Árnason skrifar um það að Þorsteinn Pálsson geti ekki verið í stjórnarskrárnefnd af því að hann sé sendiherra og Sjálfstæðisflokkurinn hafi skipað hann. Af hverju ekki? Miklu nær væri að amast við því, ef Þorsteinn væri í nefndinni en vissi ekkert um stjórnarskrána, eða hann ætlaði sér ekki að vinna þar af heilindum með þetta merka plagg heldur reyna að laga það að stundarhagsmunum í baráttunni. Líklega er enginn þeirra sem skipa þessa nefnd hæfari til starfa en Þorsteinn, lærður lögfræðingur með víðtæka reynslu úr stjórnmálum, yfirvegaður maður og hefur jafnframt þá fjarlægð sem fylgir starfi sendiherrans undanfarin fimm, sex ár. Betur að fleiri flokkar hefðu á slíkum mönnum að skipa til þess að fást við þetta mikilvæga starf.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson heldur áfram þrekvirki sínu um Halldór Laxness. Ég mjakast aftar í bókinni. Í dag hnaut ég af einhverjum ástæðum um tvo mola. Á bls. 246 er sagt frá því að þýskir nasistar vissu vel um að Halldór styddi kommúnista. Heinrich nokkur Jessen skrifaði honum opið bréf þar um. „Ekki er vitað, hverjir voru heimildarmenn Jessens, en margir koma til greina. Günter Timmermann var ræðismaður Þýskalands í Reykjavík 1934-1938. hann var að vísu friðsamur fulgafræðingur og kom illa saman við æstustu nasistana í þýsku nýlendunni í Reykjavík. Fyrir þeim fór málfræðingurinn Bruno Kress, sem talaði reiprennandi íslensku. ... Hann naut styrks frá rannsóknastofnun hins illræmda S.S. liðs þýskra þjóðernisjafnaðarmanna, Ahnenerbe.“

Á bls. 311-12 stendur svo: „Margir drættir Ólafs Kárasonar Ljósvíkings seru sóttir til vestfirska alþýðuskáldsins Magnúsar Hjaltasonar, Magnússonar. „Þetta er auðsætt af orðum, setningum og jafnvel köflum, sem Laxness notar beint úr ritum Magnúsar, án gæsalappa eða tilvísunar um, hvaðan tekið væri. Hefði það þó verið útlátalítið,“ sagði vinur Magnúsar, Gunnar M. Magnúss, gremjulega.“

Einhver laug því að mér að Elvis Presley hefði orðið sjötugur á laugardaginn var. Ég las blöðin í þaula og sá enga tilkynningu um minningartónleika á vegum Jakobs Magnússonar, þannig að þetta getur ekki verið satt.

Benedikt Jóhannesson