Góð tíðindi (JGH)

Það eru góð tíðindi að erlendir kröfuhafar eignist Íslandsbanka og að miklar líkur séu á að það sama gerist með Kaupþing. Enn betra er að þetta gerist á sama tíma og ekki hefur verið gengið frá Icesave. Fréttin um Icesave í byrjun vikunnar var sömuleiðis af hinu góða. En hún sýnir okkur svart á hvítu hvernig Hollendingar og Bretar valta yfir okkur með liðsinni Evrópusambandsins og þvinga okkur til að skrifa undir ábyrgð sem kosta mun íslenskan almúga 350 milljarða að óþörfu. Sömuleiðis er Nýi Landsbankinn látinn bera þungan bagga með því að gefa út 260 milljarða króna skuldabréf til tíu ára sem fer í Icesave. Raunar er litið á þá greiðslu sem bætur, endurgreiðslu, vegna þess hve vænan skammt Fjármálaeftirlitið tók þegar það yfirfærði eignir úr þeim gamla í þann nýja með neyðarlögunum.

En stóra málið – og það ánægjulega – er að gamli Landsbankinn mun greiða Hollendingum og Bretum miklu meira en þá 750 til 800 milljarða sem styrrinn hefur staðið um vegna 20.000 evru tryggingarinnar sem er að finna í tilskipunarkerfi Evrópusambandsins vegna tryggingasjóðs innstæðueigenda. Við Íslendingar erum að greiða þeim um 1.200 milljarða af rúmlega 1.300 milljarða heildarkröfu – þ.e. 90% dekkun. En samt ríghalda Bretar, Hollendingar og Evrópusambandið í þá óvægnu kröfu að íslenska ríkið taki 800 milljarða lán af þeim til að ábyrgjast tryggingasjóðinn og að almenningur á Íslandi taki á sig a.m.k. 250 milljarða vaxtakostnað að óþörfu. Þetta er óskiljanlegt.

Lítum betur á málið:

1. Í tryggingasjóði innstæðueigenda voru 16 milljarðar króna.

2. EES- tilskipunin (20 þús. evru tryggingin á kennitölu) er 750 til 800 milljarðar.

3. Heildar Icesave krafan í Bretlandi og Hollandi er 1.319 milljarðar.

4. Eignir gamla Landsbankans eru 1.180 milljarðar króna.

5. Mismunur 139 milljarðar: Íslendingar greiða helminginn, 70 milljarða króna.

Þegar skilanefnd gamla Landsbankans sendi frá sér tilkynninguna í byrjun vikunnar um að eignir gamla Landsbankans stæðu undir næstum 90% af heildarkröfum Breta og Hollendinga vegna Icesave fögnuðu flestir. Margir sögðu sem svo hvernig það gæti verið eftir allt óðagotið og moldviðrið að þetta yrðu ekki „nema 75 milljarðar“, eins og einhvers staðar mátti lesa.

En það er ekki allt sem sýnist. Við erum að taka á okkur næstum 350 milljarða pakka að óþörfu – auk þess sem Nýi Landsbankinn gefur út 260 milljarða króna skuldabréf til skilanefndar gamla Landsbankans sem allt fer í Icesave. Það bréf er komið inn í uppgjör gamla Landsbankans og er inni í eignatölunni upp á 1.180 milljarða króna.

Auðvitað spyrjum við öll hvers vegna Hollendingar og Bretar sætta sig ekki við það að 800 milljarðar (20 þús. evru trygging á kennitölu) séu teknir af 1.200 milljarða eignum gamla Landsbankans og settir beint inn í tryggingasjóð innstæðueigenda – og að málið sé þar með dautt. Nei, það kemur ekki til greina. Þess utan væri hægt að taka afganginn af eignunum, 400 milljarða króna, til að fullnægja 90% af heildarkröfunni. Nei, kemur ekki til greina. Við skulum þröngvuð til að taka 800 milljarða lán til að setja inn í sjóðinn og standa undir tryggingasjóðnum og viðurkenna skuldbindingu okkar.

Hin leiðin væri að Bretar og Hollendingar tækju gamla Landsbankann yfir og notuðu eignir hans til að græja málin sjálfir með bros á vör varðandi innstæðutryggingakerfið. Nei, það mega þeir ekki heyra á minnst. Íslenska ríkið, íslenskur almenningur, skal taka 800 milljara króna lán frá Bretum og Hollendingum til að greiða inn í tryggingasjóð innstæðueigenda og borga af því vexti. Þetta er lánið sem á að greiðast á árunum 2016 til 2024 og ber a.m.k. 250 milljarða króna vexti. Þess utan er gerð krafa um að íslenskur almenningur greiði 70 milljarða af þeim mismun sem er á 1.180 milljarða eign Landsbankans og 1.319 milljarða heildar Icesave-kröfunni. Þer er það fifty-fifty.

Það skiptir auðvitað höfuðmáli hversu áreiðanlegar eignir gamla Landsbankans eru, en þar er um útlánasöfn að ræða. Hversu traust eru útlánin? Erlendir sérfræðingar frá Deloitte hafa farið yfir þessi útlánasöfn og komist að því að þau séu virði 1.180 milljarðar króna – þótt babb geti komið í bátinn ef hörð efnahagskreppa verður í Bretlandi og Hollandi. Það er óvissan. Lokamat verður lagt á eignirnar árið 2012.

Nýi Landsbankinn, NBI, er látinn gefa út 260 milljarða króna skuldabréf til 10 ára til að greiða gamla Landsbankanum sem notar féð allt til að greiða Icesave. Nýi Landsbankinn hlýtur að hafa mótmælt þessu enda er þetta baggi sem veikir hann í samkeppni næstu ára við Íslandsbanka og Kaupþing. Er þarna verið að fela og dulbúa Icesave-greiðslur en Nýi Landsbankinn verður að langstærstum hluta í eigu ríkisins? Já og nei. Kannski frekar nei. Þetta er rökstutt þannig að þetta séu bætur til gamla Landsbankans. Þegar neyðarlögin voru sett á í fyrra eftir bankahrunið var grófast gengið fram í yfirfærslum á eignum frá gamla Landsbanka yfir til Nýja Landsbanka til að hægt væri að greiða íslenskum innstæðueigendum í gamla Landsbankanum og tryggja þá 100%. Auk þess sem fé var sett inn á peningamarkaðsreikningana, (ónýt skuldabréf keypt) sem engum bar skylda til að gera samkvæmt lögum.

Nýi Landsbankinn getur þurft að gefa út 90 milljarða skuldabréf til gamla bankans til viðbótar og það fer líka í að gera upp Icesave. En auðvitað hlýtur bankinn að vera með mjög sterkt útlánasafn þarna á bak við sem hann hefur tekið yfir úr þeim gamla og er sjálfsagt talsvert meira virði en þessir 90 milljarðar. Það á eftir að koma í ljós. En það er eðli svona bakfærslna.

Hvers vegna rígheldur Evrópusambandið með Hollendinga og Breta í fararbroddi í þá skoðun sína að íslenska ríkið ábyrgist tryggingasjóð innstæðueigenda – en ekki gamli Landsbankinn sem átti alla tíð hvort sem er að standa undir sjóðnum? Hvað þá þegar það er vitað að tryggingsjóðir innstæðueigenda í öllum ríkjum Evrópusambandsins standa ekki undir innlánum í bönkum þessara landa þar sem bankar hafa ekki greitt nægilegt fé í þá – frekar en þeir íslensku gerðu. Ríki Evrópusambansins eru engu að síður tilbúin til að styðja þessa tryggingasjóði, bakka þá upp. En takið eftir; í engu ríkja Evrópu varð kerfishrun í bankageiranum heldur var öllum stóru bönkunum bjargað frá falli.

En fyrst Evrópusambandið hefur látið það viðgangast að evrópskir bankar greiði ekki nægilegt fé í sína tryggingasjóði hvers vegna er það svona hart á því að negla okkur Íslendinga fyrir það sama? Láta almúgann á Íslandi bera byrðina í stað þess að ná í féð í Landsbankann sjálfan sem á fyrir 800 milljarða EES-tryggingunni. Og bankinn átti hvort sem er að greiða í sjóðinn þótt íslenska ríkinu hafi borið skylda til að setja sjóðinn á laggirnar? Í ofanálag er það ófrávíkjanlegt af þeirra hálfu að við förum ekki með málið fyrir dómstóla og fáum úr því skorið hver sé réttarstaða okkar.

Það voru 16 milljarðar í tryggingasjóði innstæðueigenda þegar bankarnir hrundu. Við höldum því fram að það sé það sem eigi að greiða. Í öðru lagi; 20.000 evrutryggingin á hverja kennitölu er 750 til 800 milljarðar króna og það er þrætueplið, eins og við skiljum það. Landsbankinn á fyrir henni og gott betur. Við teljum að þetta ákvæði eigi aðeins við hrun eins banka en ekki hrun alls bankakerfisins, auk þess sem mikill vafi leiki á því í lögum að innstæðutryggingakerfið nái út fyrir þá fjárhæð sem er í tryggingasjóðnum hverju sinni.

Gamli Landsbankinn getur fyllilega staðið undir EES-tilskipuninni um tryggingasjóð innstæðueigenda, 800 milljarða kröfunni, og 400 milljörðum betur. Þess vegna er óskiljanlegt að ríkisstjórnin geti ekki staðið í fæturna, lamið í borðið og forðað íslenskum almúga við að greiða 350 milljarða í Icesave að óþörfu – auk þess sem það kostar ríkið 127 milljarða að reisa Nýja Landsbankann sem tekur á sig vænan Icesave bagga.

Bestu tíðindi vikunnar eru samt að erlendir kröfuhafar – þar sem erlendir stórbankar eru í forystu – ætla að eiga Íslandsbanka. Þeir treysta Íslendingum og munu ekki láta bankann drabbast niður eða skorta erlendar lánalínur.

Jón G. Hauksson

[email protected]