Að ávaxta sitt pund: Fjárhæðir verða óraunverulegar

Nýlegar fréttir um að Björgólfur Thor Björgólfsson og Karl Wernersson hefðu innleyst söluhagnað af tvennum hlutabréfa- viðskiptum upp á samtals um 105 milljarða króna eru til marks um það hvað fjárhæðir í viðskiptalífinu eru orðnar óraunverulegar. Björgólfur Thor innleysti 60 milljarða króna hagnað og Karl um 45 milljarða króna. Svona tölur hljóma allt að því skrítnar fyrir hinn venjulega mann, svo stjarnfræðilega háar eru þær. Fólk á hins vegar auðvelt með að skilja tölur eins og 5 þúsund og 500 þúsund krónur.

Það vekur auðvitað athygli flestra hvað þessi söluhagnaður hefur myndast á skömmum tíma. Það eru ekki nema þrjú ár síðan Novator, fjárfestingarfélag Björgólfs Thors, fjárfesti í búlgarska símafélaginu BTC. Núna selur Novator hlut sinn fyrir um 160 milljarða króna og fær í hagnað um 60 milljarða króna af fjárfestingunni. Þetta er mesti innleysti söluhagnaður Íslandssögunnar af einni fjárfestingu og glæsilegur árangur hjá Björgólfi Thor. Hann átti raunar fyrra metið því í lok nóvember síðastliðins innleysti hann um 56 milljarða söluhagnað af sölu á eignarhlut í tékkneska fjarskiptafyrirtækinu CRa.

Milestone, félag Karls Wernerssonar og systkina hans, hóf að fjárfesta mjög kerfisbundið í Glitni fyrir rúmum þremur árum og uppsker núna einstakan árangur af þeirri fjárfestingu. Söluhagnaður Milestone af viðskiptunum í Glitni mun vera Íslandsmet af sölu á innlendri eign.

Hróður íslensku viðskiptajöfranna hefur borist hratt út fyrir landsteinana. Björgólfsfeðgar, bræðurnir Lýður og Ágúst Guðmundssynir, Jón Ásgeir Jóhannesson og Hannes Smárason eru allir orðnir kunnir erlendis. Auðæfi íslensku fjárfestanna hafa sömuleiðis ratað inn í erlend tímarit og blöð. Árangur þeirra er merkilegur og þeir eiga það sameiginlegt að hafa hagnast mjög hratt á hlutabréfaviðskiptum.

Nýlega var sagt frá því að Björgólfur Thor Björgólfsson og bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir væru á lista Sunday Times yfir ríkustu íbúa Bretlands. Björgólfur Thor er í 23. sæti á listanum og bræðurnir Ágúst og Lýður eru í 53. sæti. Sunday Times metur hreinar eignir Björgólfs Thors á um tvo milljarða sterlingspunda eða um 263 milljarða króna. Hreinar eignir bræðranna eru metnar á um 150 milljarða króna. Þá voru þeir Björgólfsfeðgar nýlega á hinum kunna lista tímaritsins Forbes yfir ríkustu menn heims. Blaðið metur hreinar eignir þeirra um 316 milljarða króna og er Björgólfur Thor í 249. sæti listans.

Samfara fréttum af glæsilegum árangri helstu fjárfesta landsins í viðskiptum hefur sprottið upp umræða um það hvort ört stækkandi hópur ríkra Íslendinga hafi gert íslenskt samfélag stéttskipt og aukið á mimunun þegnanna – aukið bilið á milli hinna ríku og fátæku. Því er til að svara að sjaldan verður einhver fátækari við það eitt að annar verði ríkur. Það er frekar að aðrir landsmenn hafi orðið ríkir og notið velgengni íslensku fjárfestanna. Þeir hafa dregið vagninn fyrir þær tugþúsundir Íslendinga sem eiga hlutafé í fyrirtækjum þeirra og hafa hagnast stórlega á undanförnum árum. Sterk fyrirtæki eru líklegri til að geta greitt hærri laun og þau eru sömuleiðis forsenda þess að hægt er að halda úti öflugri samhjálp.

Annar angi af þessu máli er umræðan um samfélagslega ábyrgð fyrirtækja og forráðamanna þeirra. Þessi umræða hefur m.a. snúist um að flottheit hinna forríku ali á öfund og óánægju á meðal almennings sem telji réttlætiskennd sinni misboðið þegar fréttir berast um lífsins lystisemdir og glæsiveislur hinna forríku sem séu á köflum allt að því ögrandi í því litla samfélagi sem við búum í. Ég held raunar að umræðan um öfundina sé ofmetin umræða. En það breytir því ekki að hún fer fram.

Samfélagsleg ábyrgð stærstu fyrirtækjanna skiptir máli og mörg þeirra láta þessi mál til sín taka. Björgólfur Guðmundsson, stjórnarformaður Landsbankans, sagði t.d. nýlega þegar bankinn gaf til góðra málefna að einn stærsti þátturinn í rekstri fyrirtækja sé að sinna umhverfinu sem þau vinna í og taka þátt í því sem sé að gerast í samfélaginu hverju sinni og bætti við: „Þá fyrst er gaman í viðskiptum.“ Það eru orð að sönnu.

Jón G. Hauksson