Þrír dagar eru langur tími í pólitík (JGH)

Ég heyrði ágætis samlíkingu í gærmorgun hjá tannlækninum mínum. Hann sagði að viðhorfið til ríkisstjórnarinnar virtist svipað og til góðs hjónabands. Fjöldinn hefði eðlilega ekki alltaf verið fyllilega sáttur við gjörðir stjórnarinnar. En þegar kæmi að alvörunni vildi hann hafa hana áfram. Alveg eins og samlynd hjón kysu að vera áfram saman þótt þau kynnu annað slagið að nöldra út í hvort annað í erli dagsins. Núna, þegar aðeins þrír dagar eru í kjördag, snýst kosningabaráttan fyrst og fremst um það hvort stjórnin haldi velli. Allt bendir til að svo verði – þó tæpt verði það.

Það er sagt að vika sé langur tími í pólitík. Núna er kominn miðvikudagur og þeir þrír dagar sem eru til kjördags verða langir og strangir. Að sjálfsögðu talar enginn um annað en kosningarnar og baráttan snýst núna um það eitt hvort ríkisstjórnin haldi velli. Allt bendir til að svo verði, samkvæmt könnunum, þó tæpt verði það. Vissulega getur margt gerst á næstu þremur dögum en flestir virðast líta svo á að „moldviðrið sé að setjast“, eins og það hefur verið orðað, og að úrslitin verði í takt við síðustu kannanir. Það er samt engin ástæða fyrir ríkisstjórnina að taka til við að tvista og byrja að fagna. Kannanir eru kannanir; kosningar telja. Verst af öllu er að fagna fyrirfram, eins og Samfylkingin gerði í byrjun ársins. Sjórnarandstæðingar ættu heldur ekki að láta deigan síga í baráttunni fyrr en að kjörstöðum verður lokað. Þrír dagar eru langir í pólitík og þriðjungur kjósenda er enn ekki búinn að ákveða sig – þótt ætla verði að hann dreifist á flokkana í takt við kannanir.

Víða á vinnustöðum eru veðbankar komnir til sögunnar þar sem vinnufélagar spá um úrslitin á laugardag og leggja í púkkið. Mín spá fyrir laugardaginn er þessi: Sjálfstæðisflokkur 36%, Framsóknarflokkur 16%, Samfylking 28%, Frjálslyndir 9%, Vinstri grænir 9% og Nýtt afl 2%. Ég spái því einnig að kjörsókn verði með lakasta móti og að hún fari í fyrsta sinn niður fyrir 80%. Hún var um 84% í síðustu alþingiskosningum og af þeim skiluðu um 2% auðu. Reynslan sýnir að í rótgrónum lýðræðisríkjum, sem búa við hagsæld og velmegun, fer kjörsókn sífellt minnkandi. Þetta á einnig við um okkur Íslendinga þótt kjörsókn hér hafi verið með mesta móti til þessa.

Það hefur komið mest á óvart í kosningabaráttunni hve fjarað hefur hægt og bítandi undan Samfylkingunni eftir að Ingibjörg Sólrún fór að láta til sín taka. Nýjustu kannanir eru mikið áfall fyrir hana. Í byrjun árs, þegar fyrir lá að hún færi fram, var fylgi Samfylkingar í könnunum um 40%. Núna er það komið niður í 27%, eða í kjörfylgi flokksins í síðustu kosningum. Verði það niðurstaðan á laugardagskvöldið hafa það verið mikil mistök hjá Samfylkingunni að tefla Ingibjörgu Sólrúnu einni fram í kosningabaráttunni og hafa aðra frambjóðendur flokksins nánast í felum.

Sú herfræði, sem Samfylkingin lagði upp með, að láta kosningarnar snúast um Ingibjörgu Sólrúnu en síður um hugsjónir og málefni, sýnist á þessari stundu hafa mistekist. Ekki verður þó annað séð en að Sólrún ætli að þráast við og hamra á því þar til kjörstöðum verður lokað á laugardagskvöld að allt eigi að snúast um hana og Davíð. Hún mun þrástagast á því að núverandi ríkisstjórn sé búin að vera of lengi við völd og breytingar þurfi breytinganna vegna.

Sjálfstæðismenn hafa gætt þess mjög vandlega að taka ekki á móti Samfylkingunni á þeim nótum að kosningarnar eigi að snúist um Ingibjörgu Sólrúnu eða Davíð. Það herbragð hefur heppnast þótt flokkurinn muni tapa fylgi frá síðustu kosningum. Allir frambjóðendur flokksins hafa verið sýnilegir og hefur mörgum fundist sem of lítið hafi farið fyrir Davíð. En þetta er allt þaulhugsað. Davíð var ætlað að spara púðrið þegar enn væri langt til kosninga en koma þeim mun sterkari inn á síðustu tíu dögum orrustunnar og klára hana. Það er núna að ganga eftir. Sjálfstæðisflokkurinn fékk 40,7% í síðustu kosningum og útlit er fyrir að hann tapi svolitlu af því fylgi og verði nálægt sínu hefðbundna kjörfylgi sem liggur á bilinu 37 til 38%.

Fylgisaukning Framsóknarflokksins síðustu tíu dagana hefur vakið athygli og hefur flokkurinn náð til sín fylgi frá Samfylkingunni. Margt bendir þó til að það hafi verið fólk sem kaus Framsóknarflokkinn síðast og hafi vippað sér yfir til Samfylkingar snemma í baráttunni, en snúist hugur og komið aftur til baka. Byrinn virðist mikill með framsóknarmönnum um þessar mundir – þótt 18% kjörfylgið fyrir fjórum árum sé ekki í húsi. Víða má heyra á götum úti að fólk, sem ekki hefur kosið flokkinn til þessa, segist ófeimið ætla að kjósa hann núna og „leyfa honum að njóta ávaxta verka sinna“. Fróðlegt verður að sjá hvort byrinn helst næstu þrjá daga. Þá hefur eftir því verið tekið hvað Davíð Oddsson hefur verið duglegur við að hjálpa Framsóknarflokknum og klifað á því að hann ætti skilið betri útkomu en kannanir sýndu. Þar er Davíð augljóslega að sverma fyrir áframhaldandi stjórnarsamstarfi.

Frjálslyndir eru algerlega óskrifað blað. Fái þeir þau 10% sem þeir virðast vera að festast í samkvæmt könnunum verða þeir að teljast sigurvegarar kosninganna – jafnvel þótt þeim takist ekki að fella ríkisstjórnina. Margir telja þá bólu og ýmsir spekúlantar telja sig sjá þess merki að undan þeim sé byrjað að fjara. Vinstri grænir verða á sömu nótum og síðast. Ég tel að Nýtt afl fái ekki meira en 2% fylgi. Flokkurinn kom of seint fram.

Davíð hefur gefið það út að þetta séu hans síðustu alþingiskosningar. Hann mun því hverfa af vettvangi þegar langt verður liðið á næsta kjörtímabil. Eitthvað segir mér að Halldór Ásgrímsson muni einnig hverfa á braut og segja af sér formennsku í Framsóknarflokknum þegar fram er komið á næsta kjörtímabil – þ.e. komist hann inn á þing. Falli hann í þessum kosningum mun hann væntanlega segja strax af sér formennsku í flokknum.

Þrír dagar eru langur tími í pólitík. Spennan er mikil og enn getur allt gerst á þessum tíma. Flest bendir þó til þess að ríkisstjórnin njóti stuðnings fjöldans þótt þjóðin hafi eðlilega ekki alltaf verið fyllilega sátt við gjörðir hennar. Þegar kemur að alvörunni er það traustið og stöðugleikinn sem gildir. Alveg eins og samlynd hjón kjósa að vera áfram saman þótt þau kunni annað slagið að nöldra út í hvort annað í amstri dagsins.

Jón G. Hauksson