Arðsemi sálarlífsins skiptir máli

„Viðurkenning á ferðaþjónustu sem raunverulegri atvinnugrein hefur helst komið til á síðustu tíu árum, enda hefur fjöldi ferðamanna hingað til lands aukist mjög á þeim tíma. Stjórnvöld sýna greininni vissulega áhuga, en mættu veita henni betri stuðning. Sjálfsagt þykir að fara í til dæmis hafnarframkvæmdir eða koma upp annarri aðstöðu fyrir útgerðina í landinu, en það þarf líka aðstöðu í ferðaþjónustu til að ná þar árangri. Ríkið hefur miklar tekjur af greininni en þarf að koma betur til móts við þarfir hennar ef við eigum að ná virkilegum árangri,“ segir Guðrún G. Bergmann.

Ólum draum um andlega miðstöð

Við opnun Ferðatorgs í Smáralind á dögunum kynntu fulltrúar ferðaþjónustunnar það helsta sem býðst í ferðaþjónustu og afþreyingu hér á landi á sumri komandi. Við þetta tækifæri tilnefndi Ferðaútgáfan Heimur Guðrúnu Bergmann sem „Ferðafrömuð ársins 2004“. Hún hefur á undanförnum árum ásamt Guðlaugi Bergmann eiginmanni sínum, sem lést um síðustu jól, staðið fyrir uppbyggingu á ferðaþjónustu á Hellnum á Snæfellsnesi. Í mati sínu lagði dómnefnd til grundvallar frumkvæði, metnað og árangur á sviði umhverfismála í uppbyggingu ferðaþjónustu á Vesturlandi „…sem og mikilsvert framlag til betra starfsumhverfis í atvinnugreininni á landsvísu,“ eins og nefndin komst að orði.

Það var 1995 sem Guðlaugur og Guðrún fluttust að Brekkubæ á Hellnum á Snæfellsnesi, en áður höfðu þau unnið að umhverfismálum um nokkurt skeið. Árið 1994 kynntust þau Ástralanum Bill Mollison, sem hafði sett upp vistvæn samfélög um allan heim, og við þau kynni varð til hugmynd að Snæfellsássamfélaginu.

„Hópurinn sem átti Brekkubæ ól með sér þann draum að starfrækja þar andlega miðstöð. Við vissum að sá draumur yrði aldrei að veruleika nema einhver tæki af skarið og setti sig niður í Brekkubæ og byggi þar, með framtíðaruppbyggingu í huga,“ segir Guðrún sem segir þau Guðlaug hafa farið yfir nöfn allra í hópnum og hallast að því að enginn tæki af skarið, nema þau sjálf. Því hafi þau ákveðið að stíga skrefið. Þegar til kom hafi fimm aðrir fylgt þeim eftir og sett sig niður á Hellnum, þótt fækkað hafi í hópnum síðan.

Ferðamenn koma aftur og aftur

Rekstur ferðaþjónustu og námskeiðahald að Hellnum hófst 1997. Fyrstu áfangar starfseminnar voru að sinna ferðamönnum sem sóttust í orku Snæfellsjökuls. Jafnframt var efnt til námskeiða um sjálfshjálp, heilbrigt mataræði og fleira slíkt. Guðrún segir að fljótt hafi orðið ljóst að ekki yrði hægt að byggja starfsemina upp, nema gistiaðstaða væri einnig til staðar. Því var Gistiheimilið Brekkubær sett á laggirnar árið 2000. Eftir tíu herbergja viðbyggingu á síðasta ári var nafninu breytt í Hótel Hellnar þar sem í dag eru tuttugu 2ja manna herbergi með baði, auk þess sem gestir geta fengið kvöldverð á staðnum.

„Ferðaþjónusta á Snæfellsnesi hefur þróast hratt og æ fleiri leggja hingað leið sína. Þjóðgarðurinn dregur fólk að, auk þess sem gerð hefur verið bragarbót á vegunum hingað vestur. Meiri áhugi fólks á ferðum á Snæfellsjökli, hvalaskoðunarferðir og uppgötvun á hinni stórkostlegu náttúru hér um slóðir: allt hefur þetta leitt til þess að innlendir sem erlendir ferðamenn koma hingað aftur og aftur.“

Umhverfismál án öfga

Af sannfæringarkrafti kynntu Guðrún og Guðlaugur sýn sína í umhverfismálum fyrir sveitarstjórnum á Snæfellsnesi. „Við lögðum mikla vinnu í þetta verkefnið, því okkur þótti mikilvægt að vel tækist til. Bæði var þetta tilraunaverkefni, sem hefði ekkert orðið úr ef Sturla Böðvarsson samgönguráðherra hefði ekki stutt það og eins þótti okkur mikilvægt að vel tækist til þar sem þetta var í heimabyggð okkar. Við Gulli hvöttum á sínum tíma einnig til þess að Ferðaþjónusta bænda tæki upp umhverfisstefnu og legði sig fram um að ryðja brautina á því sviði á landsbyggðinni. Bentum á að þetta gæfi Ferðaþjónustu bænda mikið forskot. Í því eins og öðru skilaði árangurinn sér ekki strax en nú - þremur árum síðar - er Ferðaþjónusta bænda að uppskera árangur vinnu sinnar. Þeir hlutu í mars The Scandinavian Travel Award.“

Guðrún segir að umræðu um umhverfismál og sjálfbæra þróun hér á landi sé oft ruglað saman við aðgerðir öfgasamtaka í umhverfismálum. Þessi viðhorf séu blessunarlega á undanhaldi. Fólk sé smám saman að skilja að það geti skipað sér í hóp umhverfissinna án þess að vera með kröfuspjöld á lofti. „Að mínu mati hafa þeir náð bestum árangri í umhverfismálum sem gera eitthvað mælanlegt. Árangur í þessu málum snýst um að hver og einn leggi eitthvað af mörkum.“

Þegar þau Guðrún og Guðlaugur byrjuðu að ræða um umhverfismál í kringum 1990 segir hún að fáir hafi lagt við hlustir og enn færri lagt eitthvað af mörkum. „Þegar við fluttum vestur héldu margir vina okkar að við hefðum eitthvað bilast og sumir forðuðust jafnvel að koma í heimsókn. Þegar ég ræði umhverfismál í dag við vini og kunningja kemur í ljós að margir flokka úrgang, eru með jarðgerðartanka í garðinum sínum og leggja sig almennt meira fram um að vernda umhverfið en raunin var bara fyrir fáum árum. Fólk er líka farið að sjá markaðstækifærin sem felast í þessu og í ferðaþjónustu, svo og í öðrum greinum atvinnulífsins, skiptir máli að greina sig frá hinum. Flestir koma auga á hin gífurlegu markaðstækifæri sem felst í því að sveitarfélögin og fyrirtæki séu vottuð fyrir sjálfbæra þróun umhverfis- og samfélagsmála.“

Ofar innkomutölum

Guðrún brosir aðspurð hvort ferðaþjónusta á Íslandi sé ábatasamur atvinnuvegur. Hún segir erfitt að svara spurningunni beint. „Sumir hafa hagnast ágætlega af ferðaþjónusturekstri. Staðsetning skiptir miklu og sumir hafa verið svo heppnir, aðallega á Suðurlandi, að fá til dæmis kvikmyndatökulið á sín svæði yfir vetrartímann. Slíkir hópar fylla kannski gistirými sem annars hefðu staðið tóm og slíkt telur óneitanlega,“ segir hún. Bætir við að í sínu tilviki séu rétt afstaðin þau fimm ár sem þau Guðlaugur gáfu sér á sínum tíma til uppbyggingar rekstrarins á Hellnum. Væntanlega verði einhver arður af rekstrinum í ár, en hafa beri í huga að stór hluti fasts kostnaðar séu afborganir af lánum.

„Það hefur oft verið sagt að þeir sem reka ferðaþjónustu úti á landi standi í slíku vegna búsetunnar, sem þeir setja kannski ofar ákveðnum tekjutölum. Því þarf að taka þann þátt með í reikninginn þegar talað er um arðsemi. Arðsemi sálarlífsins skiptir ekki síður máli en peningar, þótt ágætt sé þegar hvort tveggja er í plús,“ segir Guðrún G. Bergmann að síðustu.