„Hlutafjárdýfan tekur alla með“ (JGH)

Að hræða og græða. Núna eru forsíður Moggans aftur farnar að bera keim af græðgi – og einmitt þeirri græðgi sem blaðið gagnrýnir svo oft í greinum, leiðurum og pistlum. Skyndilega er skollið á slíkt svartnætti á markaði hlutabréfa að venjulegt fólk, sem á engin hlutabréf, er hætt að sofa. Eða hverjum verður svefnsamt þegar blaðið birtir á forsíðu ítarlega fréttaskýringu sem ber yfirskriftina: „Hlutafjárdýfan tekur alla með!“ Þessu er lýst sem flóðbylgju sem hrifsar allt kvikt með sér á haf út. Stundum er skammt á milli orðanna að hræða og græða.

Þegar farið er ofan í þessa ítarlegu fréttaskýringu þá kemur í ljós að blaðið byggir fróðleik sinn á orðum verkalýðsforingjans Gylfa Arnbjörnssonar, framkvæmdastjóra ASÍ, sem segir að verðlækkun stuðli að verðbólgu. Neðar í skýringunni er svo vísað í sérfræðing hjá Landsbankanum sem segir að niðursveifla hlutabréfanna slái á væntingar sem geti leitt til minni neyslu og fjárfestinga. Bíðið við; og allt þetta merkir að verðbólgan er að fara af stað. Það þarf eiginlega að hringja í Hagstofuna og segja Hallgrími Snorrasyni frá þessum nýju vísindum.

Verkalýðsforinginn hefur miklar áhyggjur af verðlækkun hlutabréfa (vegna hærri vaxta) því hann gefur sér að við það veikist krónan og að sú gengisfelling leiði til verðbólgu. Og ekki nóg með það; verðlækkun hlutabréfa snertir lífeyrissparnað landsmanna þar sem hlutabréf eru að verða sífellt stærri hluti af verðbréfaeign lífeyrissjóða. Verkalýðsforinginn kemst síðan að þeirri niðurstöðu í fréttaskýringunni að þetta geti leitt til þess að staða lífeyrissjóðanna versni. Skrítið!!! Lífeyrissjóðirnir eiga bara að geta grætt á hlutabréfakaupum.

En við hvaða tímapunkt miða Mogginn og verkalýðsforinginn þegar því er haldið fram að staðan hafi versnað og að dýfan hrifsi okkur öll með? Jú, hápunkt sumarsins þegar hlutabréfavísitalan fór í 9.016 stig. Fannst Mogganum og Gylfa Arnbjörnssyni það eðlilegt ástand? Svo virðist vera.

Raunin er sú að verð hlutabréfa er að fara úr óeðlilegu ástandi sumarsins í eðlilegt. Fyrir tveimur árum, í nóvember árið 2005, var úrvalsvísitalan 4.700 stig. Hún er núna í „dýfunni miklu“ 6.800 stig. Þetta er hækkun upp á 45%. Er sú hækkun ekki ásættanleg og í lagi? Í hvaða heimi lifa verkalýðsforingjar og dagblöð sem halda að eðilegt ástand á hlutabréfamarkaði sé hundrað prósent hækkun á tveimur árum, tvöföldun á tveimur árum – og það í kjölfarið á stórfelldri hækkun hlutabréfa frá árinu 2002. Hverjir ættu eiginlega að hafa áhuga á og getu til að kaupa fyrirtæki á slíku ofurverði. Er ekki kennt í hagfræðinni að kaupa á lágu verði?

Og hvers vegna er hundrað prósent hækkun á nokkrum mánuðum eðlileg á hlutabréfamarkaði en ekki á húsnæðismarkaði? Er ekki Mogginn einmitt að fjalla um það í leiðara að það sé brostinn á fólksflótti frá höfuðborgarsvæðinu vegna þess að íbúðaverð hefur hækkað upp úr öllu valdi og fólk hefur ekki efni á að kaupa hús á höfuðborgarsvæðinu. Ef ég heyrði rétt var í fréttum útvarpsins sagt frá íbúð við Bergþórugötuna, frekar en Njálsgötuna, sem hefði hækkað úr 15 milljónum í 75 milljónir á örfáum árum.

Hið sanna í málinu er að verð hlutabréfa og húsnæðis hefur skrúfast upp á undanförnum árum vegna þess að bankarnir hafa haft aðgang að ódýru lánsfé erlendis og ausið fé í fólk og fyrirtæki til kaupa á húsnæði og hlutabréfum. Núna hefur þrengst um fjármögnun bankanna erlendis og þar með lækkar verð hlutabréfanna. Það nákvæmlega sama er að gerast erlendis. Erlendir bankar hafa núna minni aðgang að ódýru fé og stærstu bankar í heimi hafa orðið að afskrifa vænar fúlgur vegna lána til íbúðaeigenda í Bandaríkjunum og víðar sem ekki höfðu nein ráð á að taka við fénu að láni. Það er meginástæðan. Það er meira að segja mjög líklegt að verð á húsnæði muni fylgja hlutabréfamarkaðnum eftir og lækka í krónutölum á höfuðborgarsvæðinu á næstu mánuðum. Kannski það dragi úr flóttanum – nema það sé önnur dýfa sem hrifsi alla með sér.

Tónninn í „sumum fjölmiðlum“ í hlutabréfaæðinu hefur verið sá að auðmenn séu að taka völdin á Íslandi og að hér hafi gráðugir gaurar farið offari. Af þessu hafa sumir haft meiri áhyggjur en aðrir. Núna er hins vegar loksins að renna upp fyrir mönnum að það er meiri ástæða til að hafa áhyggjur af því að auðmenn tapi en græði. Og þá er átt við „tap“ síðustu þriggja mánaða eftir „ofurhagnað“ mánuðina þar á undan. Staðan er núna sú að hlutabréfavísitalan er 8% hærri „í öllu volæðinu“ en hún var á sama tíma í fyrra þegar allir voru mjög ánægðir með stöðu mála – og „allt lék í lyndi“ á markaði hlutabréfa eftir fremur erfitt vor og gagnrýni danskra banka og alþjóðlegra matsfyrirtækja. Er nema von að margir spyrji sig hvort búandi sér við svona geðshræringar?

Það þarf ekki mikla spekinga til að reikna það út að hafi bankarnir lánað milljarða til stórra fjárfesta út á þanin veð í hlutabréfum sem voru í hæstu hæðum síðasta sumar þá hafa bankarnir tekið furðulega áhættu. Hvar er áhættustýringin? Það er ekkert nema gott eitt um það að segja að bankarnir óski núna eftir auknum tryggingum telji þeir að veðhæfi bréfanna sé ekki nægilegt. Ég trúi ekki öðru en að eitthvað hafi verið minnst á tryggingar og veðhæfi í smáaletrinu. Auðvitað eiga sterkustu fjárfestarnir einhvern forða eftir ofurgróða síðustu ára sem langt í frá er genginn til baka.

Verðlækkun hlutabréfa úr hæstu hæðum á undanförnum vikum er eðlileg. Óeðlileg ofurhækkun ársins gengur til baka. Vegna erfiðari fjármögnunar bankanna erlendis þá mun hægjast á útrásinni og fjárfestingargeta sókndjörfustu fjárfestanna minnka. Þegar hægist á útrásinni og atvinnulífinu þá hægist líka á umsvifum og það þýðir að Geir Haarde og Árni Mathiesen gætu séð fram á að fá færri krónur í kassann af fjármagnstekjuskatti og tekjuskatti fyrirtækja. En er það ekki allt í lagi? Ef minnst hefur verið á stóraukin útgjöld ríkisins undanfarin ár hafa menn ævinlega svarað hróðugir: Já, það er í lagi vegna þess að tekjur ríkisins hafa aukist enn meira! Ríkið er svo ríkt og skuldar svo lítið!

Það er sterkt efnahagslíf á Íslandi þótt við siglum inn í eitthvað kaldara loftslag um þessar mundir. En það er þetta með að hræða eða græða. Það getur vel verið að einhverjir stórir, ofurhugaðir fjárfestar, fái tímabundið kvef þegar það kólnar á markaði hlutabréfanna. Verði rauðnefja. En þegar hlutabréfavísitalan hefur hækkað um 45% á tveimur árum og um 8% síðustu tólf mánuðina þá er það hrein og klár græðgi að slá upp á forsíðu: „Hlutfjárdýfan tekur alla með.“

Hitt er líka áhugavert að helstu áhyggjur verkalýðsforingjans hjá ASÍ eru lækkandi verð á hlutabréfum. (Þá er hann lífeyrissjóðsfursti, kapítalisti, að tala við Moggann). Þegar hann mætir svo í rúllukragapeysinni (harður verkalýðssinni) á fund hjá kúgðum verkalýðnum, sem hefur ekki í sig og á, þá heimtar hann stórfellda launahækkun sem aftur leiðir til verðbólgu, dregur úr hagnaði fyrirtækjanna, og lækkar gengi hlutabréfanna enn frekar.

Það er margt skrítið í kýrhausnum.

Jón G. Hauksson

[email protected]