Ofurlaun ríkisbankastjóra (JGH)

Ég ætla að spá því að 25% fyrirtækja geti ekki greitt út laun um næstu mánaðamót. Ég ætla líka að hrósa Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að gagnrýna ofurlaun nýrra bankastjóra ríkisbankanna. Það, að Finnur Sveinbjörnsson, nýr bankastjóri Kaupþings, skyldi segjast með stollti vera með tæpar 2 milljónir á mánuði er hneisa – og að vísa í einhver laun ríkisforstjóra var með ólíkindum. Ef Finnur er með 2 milljónir á mánuði þá eru nýju bankastjórarnir þrír allir á þessum launum. Þeir eiga ekki að fá meira en 800 þúsund krónur á mánuði; föst laun og ekki krónu meira. Hvað eru menn að hugsa og hvers konar fólk hefur eiginlega valist í stjórnir nýju bankanna sem hegðar sér svona og samþykkir 2 milljónir á mánuði í laun? Fyrr geta menn nú verið vakúmpakkaðir. Hvernig geta menn dottið ofan í sama hjólfarið svona fljótt? Og hvers konar skilaboð eru ríkisstjórnin og stjórnir nýju ríkisbankanna að senda inn í bankakerfið og út í samfélagið með svona háttalagi? Fyrirtækin í landinu eru í óða önn að segja upp fólki og þeir sem halda vinnunni munu lækka í launum. 10 til 15% atvinnuleysi blasir við sem og fólksflótti kannski 40 til 50 þúsund Íslendinga til útlanda.

Bankastjórar nýju ríkisbankanna þriggja eru allt sómafólk og með mikla reynslu úr bankakerfinu. En ég set samt spurningamerki við val á því í þessi störf; eingöngu vegna þess að þau voru öll í fremstu víglínu í gömlu bönkunum. Þegar þau kynna sig, hér heima sem ytra, hlýtur fyrsta viðkvæðið að vera eitthvað á þessa leið; bíddu ert þú ekki örugglega sama manneskjan og varst framkvæmdastjóri í gamla bankanum? Finnur Sveinbeinbjörnsson, nýr bankastjóri Kaupþings, var meira að segja forstjóri Icebank síðustu árin og hætti þar um síðustu áramót, en allir vita hvernig þeim banka líður núna eftir að Seðlabankinn tók hann á teppið fyrr í vikunni.

Hinn almenni bankamaður á Íslandi hefur orðið fyrir miklum árásum að undanförnu og honum er kennt um að hafa logið að saklausu fólki og prangað inn á það svonefndum peningamarkaðsreikningum. Þetta er eins vitlaus umræða og hún getur orðið. Það er eins og fólk beri aldrei ábyrgð á sjálfu sér. Maður, sem lagði tugi milljóna króna, inn á einhvern peningamarkaðsreikning þar sem honum var lofað háum vöxtum, gulli og grænum skógum, tók þá ákvörðun sjálfur. Það er ekki alltaf allt einhverjum öðrum að kenna ef eitthvað kemur upp á. Það sama er að segja upp Bretana sem lögðu inn á Icesave-reikningana. Hvernig gátu Bretar verið svo vitlausir að setja í sumum tilvikum tugi milljarða, eins og nokkur bæjarfélög gerðu, inn á þessa reikninga og halda að því fylgdi engin áhætta? Bretar eiga ekki að skamma okkur, þeir eiga að skammast sín fyrir að vera svona vitlausir að gambla með fé bæjarfélaganna. Gamla lögmálið bregst aldrei; háir vextir = aukin áhætta.

Fyrir hálfum mánuði skrifaði ég hér pistil um tíu samstillt ráð sem grípa þyrfti til svo hægt væri að endurreisa atvinnulífið. Ég fæ ekki betur séð en að það þurfi að endurtaka þessi ráð því ráðamenn eru að detta ofan í flestar gildrurnar. Það skiptir afar miklu máli að ríkið komi þeim skilaboðum til nýju bankanna að hjóla ekki í fólk og fyrirtæki með greiðslur svo fyrirtækin komist í gegnum næstu tvenn til þrenn mánaðamót áður en menn fara að átta sig á því hvað raunverulega mun gerast í atvinnulífinu og hvaða fyrirtæki eru í raun með viti. Það þarf að keyra nýju bankana með tapi fyrst um sinn. Hins vegar eru bankarnir – m.a. Seðlabankinn - einmitt núna að herða tökin á fjármálafyrirtækjum sem aftur herða tökin á fólki og fyrirtækjum.

Ég lagði líka til að verðtrygging lána yrði strax tekin úr sambandi í eitt ár með neyðarlögum. Það er auðveldlega hægt. Verðtryggingin er að setja líklegast 10 til 20 þúsund fjölskyldur í landinu á höfuðið. Ég hef verið skammaður margsinnis síðasta hálfan mánuðinn fyrir að leggja þetta til og fengið það yfir mig: En hvað með lífeyrissjóðina? Já, verðtryggingin bjargaði lífeyrissjóðunum árið 1979 og gerði þá að sterku afli. Það var bráðnauðsynlegt því lífeyrissjóðirnir áttu ekkert og það var enginn peningalegur sparnaður í landinu. En það ættu allir hagfræðingar að vita, sem láta sig þessi mál varða á opinberum vettvangi, að ef fólk verður atvinnulaust og fyrirtæki leggjast af vegna verðtryggingarinnar þá minnkar innstreymi í lífeyrissjóðina hvort sem er. Hvaða þá ef 10 til 20 þúsund ungar fjölskyldur flýja land á næstunni vegna gjaldþrota. Að vísu má spyrja hvert þær eigi að flýja því það er heimskrísa. En munum þetta: fólk sparar í nútíð til að eyða í framtíð. Maður, sem er að deyja, hugsar ekki um að spara og leggja í lífeyrissjóðinn sinn; hann hugsar um að lifa af; lifa næsta mánuð af; lifa næsta ár af. Lífeyrissjóðirnir verða þess vegna að slaka á verðtryggingunni – eins og aðrir - þótt það kosti aukna lífeyrisskerðingu við þau 2 ár sem þegar hafa tapast við fall bankanna. Þeir eigendur lífeyrissjóðanna, þeir sem mun njóta lífeyrissjóðanna eftir einhverja áratugi, eru að fara á höfuðið vegna verðtryggingarinnar. Heimili eru að flosna upp og verða gjaldþrota. Meira að segja Jóhanna Sigurðardóttir datt í gryfjuna í viðtali um daginn og sagði ekki hægt að taka verðtrygginguna af því þá hækkuðu vextirnir bara í staðinn. Já, við erum að tala um Jóhönnu Sigurðardóttur félagsmálaráðherra sem ég hældi hér í upphafi.

Ég lagði líka til að vextir yrðu lækkaðir um 10 prósentustig í hvelli til að koma hjólum atvinnulífsins í gang aftur og létta á skuldabyrðum fólks og fyrirtækja. Mikið rosalega er djúpt á þessu. Á meðan brennur Róm og fyrirtæki fara á höfuðið vegna þessa að skuldirnar eru að bera þau ofurliði. Það verður að ýta undir atvinnurekstur því það er hann - hann einn og enginn annar - sem útvegar fólki vinnu.

Ríkið hefur allt sitt á þurru. Hinn 5. október sl. greiddu fyrirtæki í landinu virðisaukaskatt til ríkisins. Þetta eru rimlagjöldin; forstjórarnir fara í fangelsi ef þetta er ekki greitt. Hinn 15. október greiddu fyrirtæki staðgreiðslu skatta starfsmanna sinna til ríkisins. Þetta er auðvitað eðlilegt og ekki er ég að ýta undir lögbrot. En síðan þá hafa allar innheimtudeildir, gjaldkerar og framkvæmdastjórar fyrirtækja í landinu verið að hringja út og biðja menn um að greiða reikninga sem sendir voru út í síðasta mánuði – svo hægt verði að greiða út laun um næstu mánaðamót. Það er hart á dalnum og venjuleg einkafyrirtæki eru ekki vakúmpökkuð – svo ég noti það ágæta orð aftur og gaukað var að mér nýlega. Þess vegna spái því að 25% allra einkafyrirtækja geti ekki greitt út laun um næstu mánaðamót vegna þess að þeim gengur illa að fá reikninga greidda, þau mæta litlum skilningi hjá nýju bönkunum og það er hert á öllum yfirdráttarreikningum og hjólað í fyrirtæki í stað þess að stíga ölduna með þeim.

Á meðan vogar ríkisstjórnin sér að greiða nýju bankastjórunum 2 milljónir á mánuði og gefur atvinnulífinu og þúsundum einkafyrirtækja í landinu fingurinn á einhvern ógeðfelldasta hátt sem sögur fara af. Jóhanna! Gott hjá þér.

Jón G. Hauksson

[email protected]