Robert Plant og ég (BJ)

Listahátíðin 1970 markaði tímamót í menningarlífinu á Íslandi. Þá var fyrsta alþjóðlega listahátíðin í Reykjavík. Flestir gera sér eflaust ekki grein fyrir því en Vladimir Askenasy, tengdasonur þjóðarinnar, hélt þessari hátíð uppi í mörg ár með því að bjóða vinum sínum að koma, fólki sem annars hefði eflaust hvorki heyrt um Ísland né dottið í hug að koma ef því hefði verið boðið. Þess vegna er það svolítið sérstætt að þeir gestir sem flestir muna eftir frá árinu 1970 voru af allt öðru sauðarhúsi en vinir Askenays. Ég efast um að hann hafi þekkt Led Zeppelin eða viljað eyða tóneyra sínu í því að hlusta á eitt einasta lag með þeim.

Páll Líndal var þá borgarlögmaður og bjó í nágrenni við mig. Borgin stóð fyrir listahátíðinni og Páll líklega verið í undirbúningsnefndinni. Bjössi sonur hans var einn af leikfélögum mínum og ég man eftir því að hann sagði okkur strákunum frá því að pabbi hans hefði spurt hann hvaða popphljómsveit (kannski hefur hann sagt bítlahljómsveit) væri skemmtilegast að fá á hátíðina. Bjössi svaraði Led Zeppelin, sem þá var aðalhljómsveitin. Líklegast hefur það legið fyrir þá hvaða hljómsveit myndi koma, en mér hefur alltaf fundist Bjössi eiga mikið í komu hljómsveitarinnar til landsins.

Ekki þurfti að eyða að því mörgum orðum að Zeppelin voru spennandi hljómsveit á þessum tíma. Bítlarnir voru að syngja sitt síðasta (síðasta plata þeirra, Let it be kom einmitt út um þessar mundir) og það vantaði eitthvað nýtt. Nú les ég það að Zeppelin hafi verið ófrumlegir fagmenn, en mér fannst þeir flottir á þessum árum. Kannski þekkti ég ekki fyrirmyndirnar. Ég átti bæði plöturnar Led Zeppelin og Led Zeppelin II.

Allir vildu fara á þessa tónleika. Eða hljómleika, það var bítlahljómsveitarlegra. Þess vegna voru það óskapleg vonbrigði þegar ég kom í forsölu aðgöngumiða á fyrsta dagi og allir miðar höfðu selst upp á örfáum mínútum. Fólk hafði bókstaflega staðið í biðröð alla nóttina, en það hafði mér ekki komið til hugar. Þess vegna var það himnasending þegar auglýst var að bætt hefði verið við 1.000 miðum (eða hvað þeir voru margir).

Í þetta sinn lét ég ekki tækifærið úr greipum ganga, vaknaði klukkan þrjú um nóttina og hjólaði niður í bæ. Miðasalan var í þetta sinn í Traðarkotssundi fyrir ofan Þjóðleikhúsið og biðröðin var strax komin upp á Laugaveg. Ég man ekki til að neinn hafi verið með svefnpoka, en einhverjir nörtuðu í nesti. Enginn var fullur og hafi einhver reykt hass hafði ég ekki vit á að þekkja það. Þarna biðum við í ágætisveðri og góðri stemningu þangað til salan var opnuð. Verst þótti mér hve fáir komu á eftir mér. Þess vegna hefði ég getað mætt klukkan sjö, átta eða níu. Allir í röðinni fengu miða og það var ekki uppselt.

Tómas bróðir hafði beðið mig að kaupa miða fyrir sig, ef ske kynni að hann hefði langað. Ég veit ekki hvers vegna mér datt í hug að gera það því að ég veit ekki til þess að hann hafi nokkurn tíma hlusta á tónlist af neinu tagi. Ég er ekki viss um að hann hafi heyrt mikið af Bítlaæðinu; er að minnsta kosti alls ekki viss um að hann viti að Bítlarnir eru hættir saman.

En hann hafði semsé heyrt af því að það væri einhver svaka fræg hljómsveit að koma til landsins og ég keypti miða, ef ske kynni ...

Svo tímdi hann auðvitað ekki að fara og ég sat uppi með aukamiða. Miðinn kostaði 450 krónur og mánaðarlaunin hjá mér þetta sumar voru 7.500 krónur. Þetta var sem sé veruleg fjárfesting. Vinir mínir voru annað hvort búnir að fá miða eða höfðu ekki efni á svona lúxus, enda ekki í hálaunastarfi eins og ég. Ég hugðist því fara og skipta miðanum aftur.

Í Traðarkotssundi hitti ég ungan mann sem var mér samferða inn. Hann bað um miða, en því miður: Allt var uppselt. Ég stundi því þá upp við hann að ég ætti miða. Þegar hann spurði á hvað ég vildi láta hann varð afgreiðslumaðurinn ævareiður, sá sem hefði rétt sleppt orðinu um að allt væri uppselt. Nú átti hann einmitt einn miða eftir og rak mig út með harðri hendi, því að hann vildi ekkert brask í sínum húsum.

Mér þótti sýnt að ekki vildi hann kaupa miðann af mér aftur eftir þessar trakteringar og hrökklaðist út með tárin í augunum. Neðst í Traðarkotssundi (sem er afar lítil gata þannig að ekki hafði ég farið langt) hitti ég tvær stúlkur á mínum aldri. Á þeim heyrði ég að þær ætluðu að kaupa einn miða, þannig að ég sagði þeim að ég hefði einmitt orðið vitni að því að langsíðasti miðinn hefði verið seldur.

Nú var komið að þessari stúlku að tárast, svo hér sá ég kærkomið tækifæri til þess að bjóða miðann dýra og lét þess getið að ég ætti reyndar miða sem ég hefði ekki not fyrir.

Ef einhverjir búast við því að þessi saga endi þannig, að ég hafi boðið stúlkunni á hljómleikana og með okkur síðan tekist ævarandi ást og vinátta, þá verða þeir sömu fyrir vonbrigðum. Það varð ég hins vegar ekki þegar hún sagði. „Ertu til í að selja mér hann á 550?“

Ég er ekki mikill prúttari og hafði reyndar aldrei kynnst þeim leik á þessum tíma þannig að miðinn var sleginn á staðnum. Reyndar þurfti ég að elta stúlkuna til móður hennar til þess að fá hundraðkallinn sem á vantaði. Ég veit ekki til þess að ég hafi séð hana síðan.

Mamma var ekki hrifinn af þessari okursölu minni og skammaði mig. Tómas bróðir, sem hafði komist í tímabundna ónáð hjá mér með nískunni, kom mér hins vegar til hjálpar með fyrirlestri um lögmál framboðs og eftirspurnar. Þetta var í fyrsta sinn sem ég varð var við þessi lögmál í návígi, en eiginlega var ég samt sammála mömmu.

Daginn fyrir hljómleikana hjólaði ég upp að Laugardalshöllinni. Líklega hef ég vitað að goðin væru að æfa einmitt á þessum tíma. Ég var þar ekki mjög lengi, en eitt er mér mjög minnisstætt, þar sem ég stóð við stóra gluggann sem snýr upp að Suðurlandsbraut. Söngvarinn, Róbert Plant, söng stutt stef nokkrum sinnum: Ah, ah. Ah ah. Ég man ekki hvort eitthvert lag fylgdi, og daginn eftir söng hann, held ég, bara lög af plötunum tveimur.

Nokkrum mánuðum seinna heyrði ég aftur þetta sama stef í Lögum unga fólksins. Þetta var byrjunin á laginu Immigrant song, sem menn töldu að væri samið á Íslandi, eða amk um Ísland og Íslendinga. (I come from the land of the ice and snow ...) Nú veit ég ekki meira um það, en þessi frægasti bútur lagsins var sem sagt orðinn til daginn fyrir tónleikana frægu.

Hér sjást goðin spila Immigrant song í Ástralíu 1972:

Sumir alvöru popparar muna nákvæmlega lagalistann á hljómleikunum í höllinni og nánast hverja einustu nótu. Það sem ég man er þetta:

Þegar hljómleikarnir áttu að hefjast stigu nokkrir síðhærðir piltar fram á sviðið og við fögnuðum ákaflega. Þá sagði einhver kynnir háðslega í hátalarann: „Þekkiði ekki Led Zeppelin? Eruð þið að klappa fyrir róturum?“ Þarna lærði ég þá lexíu að maður á aldrei að klappa fyrstur.

Jimmy Page, gítarleikarinn frægi, hafði kippt af sér margra ára gamalt hár, en safnað skeggi í staðinn. „Ég skil ekki hvernig hann tímdi þessu?“ sagði einn þeirra sem rölti með mér heim.

Page kom með fiðluboga á gítarinn í einu fyrsta laginu. Þetta þótti óhemju töff og ég man að síðar um sumarið var ég staddur inni í hljóðfærabúð Pouls Bernburgs þegar einhver strákur á mínum aldri kom inn og bað um fiðluboga. Hann var ekki til og þessi tækni náði ekki að festa rætur hér á landi (né annars staðar held ég).

Páll Líndal og Geir Hallgrímsson borgarstjóri voru á tónleikunum. Mér fannst þeir enn ólíklegri til þess að þekkja Zeppelin en Tómas bróðir. Þeir voru báðir firnagamlir þá, en báðir samt miklu yngri en ég er núna, þannig að ég sé að þeir hafa verið mjög sprækir. Sem betur fer kom pabbi ekki þó að hann væri einn af yfirmönnum í borgarapparatinu. Þetta var fyrir tíma bruðlsins.

Eftir smátíma var farið að tína stelpur upp á sviðið að sögn vegna þess að það hefði liðið yfir þær. Kannski hefur liðið yfir einhverjar, en flestar hafa eflaust bara lokað augunum í von um að Robert Plant kæmi og bjargaði þeim.

Trommuleikarinn, John Bonham, var með stóra Gong trommu sem hann notaði í trommusólinu sínu, sem þóttu ómissandi á þessum árum.

Það var stranglega bannað að vera með segulband, en í lok konsertsins sá ég tvo náunga lauma inn á sig hljóðnema og upptökutæki. Kannski er einhvers staðar til upptaka af þessum viðburði. Hún er örugglega léleg því að þeir voru aftarlega og tækið virtist ekki burðugt. Samt væri gaman að finna spóluna.

Útvarpið ætlaði að vera með beina útsendingu frá tónleikunum, en það var auðvitað ekki samþykkt af goðunum.

Nokkrum dögum seinna var spiluð „upptaka“ frá tónleikunum í útvarpið. En það voru bara plöturnar sem var spilaðar og fagnaðarlæti sett inn á.

Þetta voru frábærir hljómleikar. Fyrstu alvöru hljómleikarnir mínir. Samt urðu Zeppelin mér ekki hugstæðir og Led Zeppelin II var síðasta platan þeirra sem ég keypti.

Róbert Plant heyrði ég næst í með einhverri sveitasöngkonu, Alison Kraus minnir mig hún heita. Hann getur ekki lengur komist svona hátt upp eins og í Immigrant song og syngur róleg og einföld lög. Óttaleg vella fannst mér fyrst, en svo vandist ég disknum og þótti góður. Svona erum við Róbert orðnir melló.

Benedikt Jóhannesson

PS Við erum með grein um Zeppelin í Skýjum (ekki þessa heldur frásögn af tónleikunum og aðdraganda þeirra með greiningu á Immigrant song og uppruna lagsins).

www.heimur.is/benedikt