Ómaklegar ásakanir (SJ)

Meðal fréttnæmustu úrslita kosninganna var sigur Össurar Skarphéðinssonar í Norður-Reykjavík, en hann er nú fyrsti þingmaður kjördæmisins. Össur er einn skemmtilegasti þingmaðurinn. Stundum er sagt um stjórnmálamenn að þeir fari alltaf með sömu rulluna. Össur er ekki þannig. Hann heldur yfirleitt fram nýrri skoðun í hvert skipti sem talað er við hann.

Stjórnarflokkarnir máttu þola ýmsar ásakanir í kosningabaráttunni, en sú ómaklegasta var að þeir aðhylltust ,,skefjalausa markaðsstefnu" og ,,nýfrjálshyggju". Ýmsar breytingar hafa að vísu verið gerðar í frjálsræðisátt í viðskiptum hér á landi undanfarin ár, en þær hafa yfirleitt verið gerðar að kröfu Evrópusambandsins, en ekki að frumkvæði innlendra stjórnvalda. Stundum hafa íslensk stjórnvöld dregið lappirnar í lengstu lög, til dæmis þegar innleiða átti samkeppni í rafmagnssölu. Sala ríkisbankanna var merkur áfangi og líklega mesta afrek ríkisstjórna Davíðs Oddssonar. En þar var gengið fram með einstakri hægð, því að salan tók rúman áratug. Ef til vill má á þessu sviði ræða um skipulagt undanhald ríkisins út af markaðinum. Annars staðar má hins vegar sjá stórsókn í ríkisumsvifum. Þar ber fyrst að telja stóraukin umsvif Landsvirkjunar. Efnahags- og framfarastofnunin, OECD, lagði fyrir skömmu til að ríkið drægi sig út úr orkuframleiðslu á næstu árum. Davíð Oddsson svaraði því til að slíkar hugmyndir væru ótímabærar á hinum miklu framkvæmdatímum sem færu í hönd. Annað dæmi um afskipti ríkisins af markaðinum er margvíslegur stuðningur ríkisins við Íslenska erfðagreiningu. Formaður þingflokks Framsóknarflokksins kallaði kaup ríkisbankanna á hlutabréfum í henni eina mestu byggðaaðgerð seinni ára. Trúin á handaflið lifir góðu lífi í stjórnarflokkunum.

Sigur miðjuflokkanna

Meðal fréttnæmustu úrslita kosninganna var sigur Össurar Skarphéðinssonar í Norður-Reykjavík, en hann er nú fyrsti þingmaður kjördæmisins. Össur er einn skemmtilegasti þingmaðurinn. Stundum er sagt um stjórnmálamenn að þeir fari alltaf með sömu rulluna. Það sé nánast eins og að setja gamla plötu á fóninn að hlusta á þá. Össur er ekki þannig. Hann heldur yfirleitt fram nýrri skoðun í hvert skipti sem talað er við hann. Það hefði því ekki átt að koma kjósendum á óvart að daginn eftir kosningar skyldi Össur útnefna Halldór Ásgrímsson sem forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar - eftir allt talið í kosningabaráttunni um að fá konu í það embætti. Einn af nýkjörnum þingmönnum Samfylkingarinnar sagði svo í útvarpsþætti á mánudagsmorguninn að það væri einsýnt að Framsóknarmenn og Samfylking störfuðu saman í næstu stjórn. Hann benti á að miðjuflokkarnir hefðu unnið á og að kjósendur hefðu hafnað öfgum, bæði til hægri og vinstri. Þetta var fréttnæm yfirlýsing, þó að hún væri ekki mjög frumleg. Nýjungin var að hún kom frá Samfylkingarmanni, en hingað til hafa Framsóknarmenn lengstum haft einkarétt á því að hafna öfgum til hægri og vinstri. Eðlilegast er að skilja ,,öfgar" í þessu samhengi sem skoðanir og orð um að hafna öfgum sem yfirlýsingu um hentistefnu. Framsóknarmenn hafa fjarlægst fyrra stefnuleysi á síðari árum. Samfylkingin hefur tekið sæti þeirra sem stefnulítill og öfgalaus miðjuflokkur. Túlka má fylgisaukningu flokksins þannig að þessu sé svipað farið með marga kjósendur:

· Þeir hafa ekki ákveðnar skoðanir.

· Þeir eru þreyttir á stjórnarherrunum og vilja skipta þeim út.

· Þeir vilja að öðru leyti ekki gera róttækar breytingar á landstjórninni.

Þeir eru þó fleiri sem virðast bæði nokkuð ánægðir með stjórnarfar og stjórnarherra, því að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur fengu sem kunnugt er öruggan meirihluta á þingi í kosningunum.

Sigurður Jóhannesson