Hrói höttur og fógetinn í Nottingham (JGH)

Akureyringar eru núna ævareiðir út í Björgólf Guðmundsson, formann bankaráðs Landsbankans, og Magnús Gunnarsson, stjórnarformann Eimskipafélagsins, vegna sölunnar á ÚA til feðganna á Rifi á Snæfellsnesi, Kristjáns Guðmundssonar og sona hans Guðmundar og Hjálmars. Það sýnir hve hitinn í málinu er mikill að Kristján Þór Júlíusson, bæjarstjóri á Akureyri, sagði í sjónvarpsviðtali í gærkvöldi að Björgólfur Guðmundsson hefði komið fram sem Hrói höttur sl. haust en hefði eftir söluna á ÚA breyst í fógetann í Nottingham. Þá segir Andri Teitsson, framkvæmdastjóri KEA, að ÚA hafi verið selt í skjóli nætur, enda hafi Magnús Gunnarsson sagt í gærmorgun að engar formlegar viðræður væru hafnar við aðra en norðanmenn, en að nokkrum klukkustundum síðar hafi verið tilkynnt um söluna á ÚA til Kauphallar Íslands. Segir Andri að kaupandinn frá Rifi sé „þekktastur fyrir að hafa keypt stærsta sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum og brytjað það í spað". Vísar Andri þarna til kaupa Guðmundar Kristjánssonar á Básafelli um mitt ár 1999. En Básafell var þá að niðurlotum komið og leysti Guðmundur fyrirtækið upp og seldi búta úr því hingað og þangað - meðal annars til Hraðfrystihússins-Gunnvarar á Hnífsdal..

Eru viðbrögð Akureyringa hræsni?

Harkaleg viðbrögð Akureyringa við sölunni á ÚA hafa verið eitt helsta umræðuefni dagsins og sitt sýnist hverjum. Menn hafa spurt sig að því hvort viðbrögðin séu hræsni því Akureyringar sjálfir með KEA, Samherja og ÚA í fararbroddi hafi verið duglegastir allra við að kaupa sjávarútvegsfyrirtæki og kvóta úr öðrum byggðarlögum og hafi á góðum stundum hrósað sér af því að kunna hvað best á leikreglur kvótakerfisins. Þá hefur umræðan í kaffistofunum snúist um það hvort „fyrstu viðbrögð" norðanmanna hefðu ekki átt að vera þau að bjóða þá feðga af Snæfellsnesi velkomna og líta frekar á kaup þeirra sem styrk við atvinnulífið á Akureyri fremur en veikleika. Akureyringar óttast hins vegar að feðgarnir frá Rifi muni rífa og tæta fyrirtækið í sundur og selja það í bútum út úr bæjarfélaginu og hafa einhverjir gárungar gantast með það að gamla máltækið „margur heldur mig sig" eigi við norðanmenn í þessu tilviki. Að vísu bauð Kristján bæjarstjóri hinn nýja kaupanda velkominn til Akureyrar og bætti því síðan við að kaupverðið á ÚA, 9 milljarðar króna, væri allt of hátt og að rekstur ÚA þyldi ekki slíkt verð og því hefði hann grunsemdir um að kaupandinn af Rifi færi út í einhverjar „tilfæringar þarna inni" til að geta greitt svo hátt verð. „Að öllu óbreyttu eru skilaboð Landsbankans til starfsmanna ÚA og bæjarbúa að honum er nokkuð sama hvað um þennan atvinnurekstur verður. Bankinn er bara að tryggja sitt fé," sagði bæjarstjórinn.

Magnús Gunnarsson, stjórnarformaður Eimskips, hefur ekki farið varhluta af gagnrýni og hefur verið vændur um að hafa gefið Landsbankanum of mikið frelsi til að selja eignir Brims og að Sigurjón Landsbankastjóri hafi í raun ráðið ferðinni. Magnús mótmælti þessu eðlilega þegar hann var spurður um þetta í Íslandi í bítið í morgun. Hins vegar hefur það varla farið framhjá neinum í viðskiptalífinu hverjir eiga Eimskipafélagið. Meiri sátt virðist um söluna á HB á Akranesi til Granda. Gamli prófessorinn og stjórnarformaður Granda, Árni Vilhjálmsson, hefur lengi rennt hýru auga yfir Flóann á HB á Skaganum. Draumur hans hefur nú ræst í sátt við Skagamenn.

Með fullar hendur fjár á 90 ára afmælinu

Salan á HB og ÚA nemur samtals um 17 milljöðrum króna, (ÚA 9 milljarðar og HB 8 milljarðar) og er söluhagnaður Eimskipafélagsins um 2,5 milljarðar króna eftir skatta af þessum viðskiptum. Eftir stendur félagið hálfstrípað en með fullar hendur fjár og kemur það sér vel þegar það fagnar 90 ára afmæli sínu á morgun og um helgina. Fróðlegt verður að sjá hvernig Eimskip muni spila úr sínu fé á næstunni. Eflaust greiðir það niður einhverjar skuldir en fer væntanlega líka á útkikkið eftir nýjum fjárfestingum - nema það haldi áfram að selja eignir sínar. Magnús Gunnarsson er eðlilega sáttur og segir söluna á HB og ÚA góða niðurstaða fyrir Eimskipafélagið og þúsundir hluthafa þess, auk þess sem salan á Skagstrendingi sé innan seilingar. Um að KEA hafi misst af sölunni segir Magnús: „KEA var alls ekki eitt þeirra fyrirtækja sem buðu verð sem við töldum okkur geta samþykkt."

Ef að líkum lætur munu norðanmenn ekki gefa sig í þessu máli og þrátta áfram um söluna á ÚA og að það sé ekki það sama að nefna verðhugmynd og að koma með formlegt tilboð - sem aldrei var beðið um. Þeir feðgar frá Rifi segjast sjálfir ekki ætla að rífa og tæta ÚA í sundur heldur hafa starfsemi félagsins áfram á Akureyri. En geta norðanmenn treyst því? Að vísu hefur Guðbrandur Sigurðsson, forstjóri Brims og ÚA, sagt að ÚA sé með eina sterkustu landvinnslu við norðanvert Atlantshaf, framúrskarandi starfsfólk, mikla kvótaeign og að í þessu felist styrkur fyrirtækisins. Af þessum orðum Guðbrands má ráða að fyrirtækið verði ekki svo auðveldlega tætt í sundur án þess að við það glatist verðmæti.

Vondir karlar í Brussel og á Rifi"

Margir voru búnir að spá því að ef Eimskipafélagið færi ógætilega með söluna á Brimi og fyrirtækjum þess yrði það slíkt stórmál að það hefði víðtækar pólitískar afleiðingar og gæti jafnvel lagt kvótakerfið í rúst. Þótt bæjarstjórinn á Akureyri og þingmenn Norðurlands eystra gagnrýni núna vinnubrögð Landsbankans og Eimskipafélagsins verður að ætla að kvótakerfið standi það af sér - þó allt geti auðvitað gerst. Það eru engin ný tíðindi að flestir stóru risanna í sjávarútvegi eru almenningshlutafélög og ekki í lengur í eigu heimamanna heldur tugþúsunda „tilfinningalausra“ hluthafa suður á mölinni sem og um allt land. Hin sterku tengsl við heimamanna hafa minnkað. Þeir sem „áttu plássin" og litu á íbúana sem fjölskyldu sína eru löngu horfnir og um þá verður fyrst og fremst lesið í sögubókum.

En ekki veit ég hvernig það getur gerst að Íslendingar gangi í Evrópusambandið og afhendi „vondum körlum í Brussel" yfirráðin yfir kvótanum þegar allt verður vitlaust yfir því að „vondir karlar í Reykjavík og af Snæfellsnesi" séu að höndla með Útgerðarfélag Akureyringa.

Jón G. Hauksson