Sjö ástæður fyrir ósigri Sjálfstæðisflokksins í borginni (JGH)

Dagur B. Eggertsson nýtur ljómans og samstarfsins við Jón Gnarr og fátt virðist geta komið í veg fyrir að hann verði næsti borgarstjóri nema auðvitað að Björt framtíð og og oddviti hans, Björn Blöndal, skelli í lás og taki þá óvæntu afstöðu að vinna ekki með Degi og Samfylkingu. Það er þó frekar hinn margfrægi „fræðilegi möguleiki“ en raunhæfur kostur.

Sjálfstæðismenn hafa ekki náð tökum á Degi frekar en Jóni Gnarr og breytir engu þótt skuldir Reykjavíkurborgar hafi aukist um 40% á vakt þeirra fóstbræðra í borginni – og það þrátt fyrir að tekjur borgarinnar verði á þessu ári 35% hærri en þær voru árið 2010 þegar þeir komust til valda; aðallega vegna hærra útsvars. Þá hafa sjálfstæðismenn engan veginn náð að nýta sér vandræða- og yfirgang borgarinnar í skipulagsmálum og flugvallarmálinu.

Þrátt fyrir að Dagur sé vinsæll í borginni er útlit fyrir verulegt fylgistap Samfylkingar í kosningunum úti um allt land.

Umræðan í Reykjavík snýst hins vegar ekki lengur um Dag. Úrslitin virðast ráðin. Sögulegur ósigur Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík blasir við. Hann fær 22% fylgi, samkvæmt nýjustu könnunum Félagsvísindastofnunar Háskólans fyrir Morgunblaðið, og aðeins þrjá borgarfulltrúa af fimmtán. Á sama tíma skorar flokkurinn ágætlega í nágrannabæjum, sérstaklega í Garðabæ, Seltjarnarnesi – sem og í Mosfellsbæ. Hann bætir við sig fylgi í Kópavogi, Akranesi og Akureyri.

Fylgi flokksins í Vestmannaeyjum er með ólíkindum og ljóst að Elliði Vignisson bæjarstjóri þarf ekki annað en að smella fingri til að endurnýja umboðið og fær flokkurinn 70% fylgi í könnunum. Í Reykjanesi og Árborg er staðan óviss og hreinir meirihlutar flokksins á báðum stöðum sýnast fallnir. Mestu mistökin í Reykjanesbæ hjá flokknum var að ýta Gunnari Þórarinssyni út af listanum en hann svaraði fyrir sig og stofnaði Frjálst afl sem nýtur yfir 10% fylgis - og tekur það fyrst og fremst frá Sjálfstæðisflokknum.

Því má svo skjóta hér inn í varðandi 22% fylgi Sjálfstæðisflokksins að Samfylkingin undir stjórn Dags fékk aðeins 19% fylgi í kosningunum fyrir fjórum árum en enginn sá ástæðu til að gera veður út af því og Dagur komst til valda með Jóni Gnarr.

Hér koma að mínu mati ástæðurnar sjö fyrir sögulegum ósigri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík eftir rúma viku:

1.

Skortur á útgeislun. Nýr oddviti flokksins, Halldór Halldórsson, nýtur ekki nægilegs fylgis og kosningabaráttan undir hans stjórn hefur aldrei náð sér á strik þótt flestum liggi gott orð til Halldórs. Óvenjulítil þátttaka var í prófkjörinu sl. haust þar sem Haldór vann sigur. Kosningastarf flokksins hefur verið litlaust. Það vantar sérstöðuna og einföldu kosningamálin.

2.

Lítill sýnileiki. Borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur verið allt að því ósýnilegur á síðasta kjörtímabili og hefur engan veginn náð að mynda sér sérstöðu – og sannfæra borgarbúa um eigið ágæti. Ritstjóri Morgunblaðsins hefur kallað minnihluta sjálfstæðismanna á líðandi kjörtímabili „leynifélagið“, einfaldlega vegna þess að þar hefur lítið farið fyrir gagnrýni og málatilbúnaði.

3.

Lítil samheldni. Oft er best að líta inn á við til að skýra slæmt gengi. Samheldni og eldmóður innan borgarstjórnarflokksins virðist ekki hafa verið til staðar. Þegar Gísli Marteinn Baldursson borgarfulltrúi hætti kom hin litla liðsheild í ljós – en Gísli Marteinn var orðinn nánari Degi og Jóni Gnarr í helstu málum, eins og skipulagsmálum, og hann virðist hafa átt litla samleið með borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins. Þá má geta þess að Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir sóttist eftir fyrsta sætinu í prófkjörinu í nóvember en lenti í fjórða sæti og dróg sig í hlé. Þá yfirgaf Jórunn Frímannsdóttir borgarfulltrúi flokkinn nýlega með yfirlýsingum sem sýndu litla samstöðu.

4.

Ný kynslóð kjósenda. Hrun Sjálfstæðisflokkins í Reykjavík byrjaði fyrir tuttugu árum þegar R-listinn náði yfirhöndinni. Það eru því í raun fimm kjörtímabil liðin frá því að sjálfstæðismenn misstu tökin á borginni – og á þeim tíma hefur komið fram ný kynslóð kjósenda sem hefur alist upp við það að Sjálfstæðisflokkurinn stýri ekki borginni.

5.

Fjármál Orkuveitunnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur átt borgarstjórann í Reykjavík í aðeins 2 ár af síðustu 20 árum. Engu að síður hefur andstæðingum hans tekist að koma því til leiðar í fjölmiðlum að óstjórnin og sukkið í kringum Orkuveituna hafi verið Sjálfstæðisflokknum að kenna – og að vinstri flokkarnir hafi bjargað fyrirtækinu frá gjaldþroti. Þótt Orkuveitan hafi ekki verið áberandi umræðuefni í kosningabaráttunni trúir fjöldi kjósenda í Reykjavík því að Jón Gnarr hafi bjargað Orkuveitunni – „en óstjórnin hafi auðvitað öll verið Sjálfstæðisflokknum að kenna“, sérstaklega þegar flokknum hefur meira og minna verið haldið utan við sjórnvölinn frá árinu 1994 en Orkuveitan varð til fimm árum síðar, eða árið 1999, með sameiningu Hitaveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitu Reykjavíkur og R-listinn hóf að leika sér með fyrirtækið.

6.

Samstarf Dags við Jón Gnarr. Enginn vafi er á að Dagur B. Eggertsson nýtur ljómans af Jóni Gnarr og að hafa farið með honum í samstarf fyrir fjórum árum. Jón Gnarr er vinsæll og það hefur fallið í kramið hjá andstæðingum Sjálfstæðisflokksins í borginni þegar hann lætur í veðri vaka að flokkurinn hafi stundað hörð stjórnmál sem jaðri við einelti. Enda er kjörorð Dags í baráttunni að „fólk vilji áfram frið um stjórn borgarinnar og ákveðinn stöðugleika“. Ég árétta að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki átt borgarstjóra í Reykjavík nema í tvö ár á síðustu tuttugu árum – samt virðist þetta furðulega slagorð um friðinn ganga í fólk og að hinn kosturinn sé að kjósa ófrið.

7.

Ríkisstjórnin. Á meðal frambjóðenda Sjálfstæðisflokksins hefur mátt heyra að þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar vegna ESB-málsins komi niður á fylgi flokksins í borginni. „Það hjálpar ekki,“ eins og það hefur verið orðað við mig. Óvinsældir ríkisstjórnarinnar um þessar mundir hafa örugglega eitthvað að segja varðandi lausafylgið sem færist oft yfir á sigurvegarana í lokabaráttunni. Einhverjir segðu að þessi málflutningur stæðist ekki því á móti má auðvitað spyrja hvers vegna flokkurinn skori á sama tíma svo vel í flestum nágrannabæjum borgarinnar?

-----------

Þetta eru ástæðurnar sjö fyrir hruni á fylgi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. Kannski ættu þær að vera fimm, þ.e. fimm borgarfulltrúar flokksins á síðasta kjörtímabili. Það er samt of mikið sagt og mikil einföldun.

Í stjórnmálum skipta menn ekki síður máli en málefni. Um það er Jón Gnarr besta dæmið. Hann komst til valda í borginni þegar þjóðin var enn að jafna sig á afleiðingum bankahrunsins. Samfylkingin undir stjórn Dags fékk ekki nema 19% fylgi í síðustu borgarstjórnarkosningum fyrir fjórum árum en komst þó til valda. Enginn talaði þá um afhroð Dags líkt og fólk hefur á orði um Halldór.

Innan vörumerkjafræða er stundum rætt um formúluna yfir sigurvegara í kosningum. Er hún til og hver er hún þá? Já, formúlan virðist vera þessi; sterk ímynd, vel þekktur frambjóðandi, jákvæðni og „þetta sérstaka“ sem tengist persónutöfrum.

Tökum ágætt dæmi. Boris Johnson, borgarstjóri í London, er enginn tískukarl og hann er langt frá því að vera sléttstraujaður stjórnmálamaður eins og vinur hans David Cameron, formaður breska Íhaldsflokksins, eða Ed Milliband, formaður Verkamannaflokksins. Boris kemur yfirleitt fram með úfið hárið og luralegur í klæðaburði en hann hefur „þetta sérstaka“, þennan X-faktor sem skilar árangri. Persónutöfrar hans byggjast á gáfum, ræðusnilld, orðbragði, framkomu og litríkri útgeislun án þess að hann sé alltaf brosandi framan í kjósendur. Hann segir skoðun sína umbúðalaust svo flestir skilja. Þá á hann mjög auðvelt með að taka ákvarðanir og eftir honum er nánast beðið til að taka við formennsku í Íhaldsflokknum.

Hvað um það; hrunið hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjavík varð ekki í síðustu viku – það hófst fyrir tuttugu árum. Það hefur vantað leiðtogann hjá flokknum í borginni í fimm kjörtímabil – og það breyttist ekki fyrir þessar kosningar.

Dagur B. Eggertsson spilar ekki betur en andstæðingurinn leyfir.

Jón G. Hauksson

[email protected]