Forstjórinn yfir öllu

Lars von Trier hefur hingað til ekki verið þekktur fyrir húmor og að því leytinu kemur verulega á óvart hversu húmorinn liggur vel fyrir honum í Forstjórinn yfir öllu (Boss of It All/Direktøren for det hele), sem Trier vill kalla grínmynd og stendur ágætlega undir nafni sem slík. Trier fer ekki aðeins áður ótroðnar slóðir í efnistökum, hann kemur fram með nýja tökutækni sem hann kallar Automavision. Eins og allir vita sem fylgjast náið með kvikmyndum þá var hann einn af höfundum Dogma tækninnar, sem var í margra staði frískandi viðbót við hefðbundið form kvikmyndarinnar. Samkvæmt reglum Automavision skal fjölda kamera komið fyrir í hverju atriði og svo er tölva látin stjórna tökunum Eftir að tölvan hefur valið skotin má ekki hreyfa neitt við lokaútkomunni fyrir utan að klippa skotin saman, óheimilt er að nota litabreytingar, hljóðmix eða neitt slíkt til að hafa áhrif á það sem tölvan bjó til.

Ekki get ég sagt að þessi tækni hafi hrifið mig og þegar grannt er skoðað þá er mörgu ábótavant við Forstjórann yfir öllu, þegar kemur að úrvinnslu og áhrifum sem hið myndræna getur haft á áhorfandann, andlit persóna út og suður, hálf á tjaldinu og hverfa síðan alveg, birtast á ný og liggur við að grínið sé ekki aðeins í sögunni heldur einnig í hinum myndræna, en stundum er ekki annað hægt en að hlæja þegar aðeins sést í augun neðst á tjaldinu á þeim sem mælir. Og þar sem tölva sér um megnið af úrvinnslunni þá er það með nákvæmlega sama árangri og þegar þú lætur tölvu þýða úr einu tungumáli í annað, það vantar alla tilfinningu fyrir málinu sem verið er að þýða á. Í Forstjórann yfir öllu vantar alla tilfinningu í úrvinnsluna sem næst þegar mannshöndin fær að stjórna tökum og úrvinnslu. Í raun er útkoman tæknilega séð eins og um byrjenda sé að ræða og fátt sem talist getur byltingarkennd í jákvæðum skilningi.

Forstjórinn yfir öllu er kvikmynd sem ég get með góðri samvisku sagt að sé góð og slæm. Góð að því leytinu til að hún er virkilega fyndinn þar sem skrautlegar persónur hjálpa til með húmorinn. Í stuttu máli fjallar hún um íslenskan auðjöfur, sem er að kaupa tölvufyrirtæki í Danmörku. Sá sem á fyrirtækið hefur leikið tveimur skjöldum gagnvart starfsmönnum sínum, hefur þóst hafa umboð forstjórans yfir öllu, til að stjórna til að forða því að ekkert sem miður sé honum að kenna. Þegar svo Íslendingurinn (Friðrik Þór Friðriksson, ábúðarmikill eins og sannur víkingur), vill að forstjórinn skrifi undir sölusamninginn er leikari fenginn til að leika hann. Leikarinn gengst upp í hlutverki sínu, hefur aldrei fengið jafn stórt hlutverk, og hefur bein áhrif á þróun mála.

Lars von Trier, sem í upphafi kemur með nokkrar ábendingar til áhorfenda og lýkur myndinni með nokkrum vel völdum orðum, á ekki í minnstu vandræðum með gráan húmorinn, textinn er leikandi léttur og hann gerir óspart grín af löndum sínum, mun meira en af Íslendingum. Jens Albinius, sem við þekkjum sem Hallgrím í Erninum, fer með stærsta hlutverk myndarinnar, leikarann og gerir það vel. Það eru samt starfsmennirnir, sem á að skilja eftir í kuldanum, sem koma best úr, skemmtilegar persónur sem að sjálfsögðu eiga betra skilið, en eru peð sem má fórna í efnishyggjuheimi.

Forstjórinn yfir öllu verður seint talinn með bestu kvikmyndum Lars Von Trier, til þess á hann of mörg stórvirki að baki, en hún er kvikmynd leitandi manns sem sættir sig ekki við hefðbundna kvikmyndagerð og í listsköpun sinni fer ótroðnar slóðir með misgóðum árangri.

Leikstjóri og handritshöfundur: Lars Von Trier. Kvikmyndataka: Automavision. Leikarar: Jens Albinus, Peter Gantzler, Friðrik Þór Friðriksson, Benedikt Erlingsson, Iben Hjejle, Henrik Prip og Mia Lyhne.

Hilmar Karlsson