United 93

Eftir hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001 á World Trade Center turnana og Pentagon hrapaði fjórða flugvélin til jarðar án þess að ná markmiði sínu, sem flestir halda að hafi verið Hvíta húsið í Washington. Allir um borð fórust. Það er meira vitað um atburðarásina um borð heldur en um flest önnur flugslys þar sem farþegar komust í símasamband við ættingja. Úr þessum símtölum og öðrum vitnisburðum hefur breski leikstjórinn Paul Greengrass skrifað handrit og leikstýrt magnaðri kvikmynd, United 93, sem lætur engan ósnortinn og verð ég að segja að dramatíkin getur vart orðið dramatískari í einni kvikmynd.

Greengrass skiptir myndinni í tvö sögusvið. Það er atburðarásin um borð í United 93 og hvernig flugumferðarstjóra og yfirvöld tóku á atburðum dagsins. Sá þáttur myndarinnar er í víðara samhengi þar sem með augum flugumferðarstjóra fylgjumst við með árásunum, aðdragandann að þeim og hvernig flugumferðarstjórar brugðust við þegar þeir uppgötvuðu að ekki var eins og allt átti að vera og flugvélar breyttu út frá áætlun og hvernig þeir trúa varla því sem er að gerast. Hlutur fjórðu flugvélarinnar United 93 og örlög hennar er ekki miðdepillinn í þessari atburðarás.

Það að verða vitni að atburðunum með augum flugumferðarstjóranna í New York hefur ekki verið mikil fjallað um og kemur tiltölulega ferskt fyrir sjónir. Raunsæið í því sem gerðist á þeim vígstöðvum kemur meðal annars fram í að Ben Sliney, sem var var yfirmaður flugumferðarstjórnar á New York svæðinu þennan dag, leikur sjálfan sig í myndinni og er þar með að endurtaka atburðarásina frá hans sjónarhóli séð.

Hvað varðar flug United 93 á vit örlaga sinna þá er sú hraða atburðarás sem átti sér stað um borð ótrúlega vel gert kvikmyndalega séð og sannfærandi. Greengrass fer þá skynsamlegu leið að velja óþekkta leikara í öll hlutverkin, sem gerir söguna enn trúverðugri. Við vitum að enginn komst lífs af, flugvélin fórst þegar farþegar voru að reyna að ná valdi á henni. Með slíka vitneskju er stundum óþægilegt að horfa á það sem er að gerast. Ástæðan er fyrst og fremst hversu vel Greengrass hlúir að persónum sínum. Við finnum til með farþegunum og áhafnarmeðlimum og skiljum ekki tilgang hryðjuverkamannanna. Þegar svo hugsað er til baka þá er manni ljóst að þegar fólk lendir í þessum aðstæðum, vonar að það lifi af, en gerir sér einnig grein fyrir því að líklega mun það deyja, þá er það fyrst og fremst ástvinir sem hugsað er til, allt er reynt til að geta komið kveðjum til þeirra. Þetta er eðli mannsins og Paul Greengrass

leggur mikla áherslu á þetta atriði í mynd sinni.

Í eftirmála 11. september 2001 hafa margar hetjur orðið til hjá fjölmiðlum og öðrum sem fjallað hafa um atburðinn þar á meðal farþegar um borð í United 93. Paul Greengrass reynir aldrei í mynd sinni að búa til einhverja hetjur. Mun meira er um mannleg mistök sem menn gera á ögurstundu. Hetjuskapur farþeganna fólst eingöngu í þeirri mannlegu kennd að þrauka, að halda lífinu sem lengst. Þar með er það ekki hetjulund heldur sjálfsbjargarviðleitni sem Paul Greengrass kemur svo vel til skila í United 93 og gerir myndina ógleymanlega.

Leikstjórn og handrit: Paul Greengrass. Kvikmyndataka: Barry Ackroyd. Tónlist: John Powell. Leikarar: Christian Clemendon, Trish Gates, Polly Adams, Cheyenne Jackson og fl. 110 mín.

Hilmar Karlsson