Skemmd epli kasta eggjum (JGH)

Steingrímur Joð ber enga virðingu fyrir Alþingi – ekki frekar en ýmsir aðrir þingmenn. Orðbragð hans og framkoma á Alþingi gagnvart Birni Bjarnasyni og Geir Haarde var ekki við hæfi. Raunar er það svo að virðing þingmanna og fólks almennt fyrir stofnunum lýðveldisins er á undanhaldi. Matvælum er kastað í alþingishúsið og svo er að heyra að mörgum finnist það allt í lagi. Hundruð mótmælenda reyndu síðastliðinn laugardag að brjóast inn í lögreglustöðina við Hlemm og frelsa atvinnumótmælanda sem hafði verið handtekinn í Bankastræti til að ljúka við afplánun dóms vegna annarra mótmæla. Handtakan í Bankastrætinu var að mati flestra lögmanna ólögleg og ótrúlega klaufalega tímasett og ögrandi.

Lítil virðing fólks fyrir stofnunum lýðveldsins er áhyggjuefni. Við viljum öll búa við lýðræði og í lýðveldi – og fara eftir nauðsynlegum umferðarreglum samfélagsins. En þegar reiður þingmaður eins og Steingrímur J. Sigfússon „sýnir kassann“ eins og hann gerði gagnvart Birni Bjarnasyni í ræðustól á Alþingi og strunsar síðan að forsætisráðherra og „klappar“ hressilega á axlir hans þá er eitthvað mikið að. Fyrr mega menn vera vanstilltir og fráleitt getur það talist góð fyrirmynd á óvissutímum. Áður hafði Steingrímur hrópað „þetta er þvættingur og éttann sjálfur“ að Birni Bjarnasyni í ræðustól en hann hafði ýjað að því í ræðu sinni að Steingrímur væri að tefja samþykkt þingsins um skipan rannsóknarnefndar til að rannsaka bankahrunið.

Virðing fyrir lögreglu og dómstólum hefur alltaf verið mikil á Íslandi. Ég man eftir því hér í den að það tíðkaðist ekki að menn væru að agnúast út í lögregluna og hvað þá að hundruð manna, þar á meðal einn alþingismaður, væru með múgæsing fyrir utan lögreglustöðina og freistuðu þess að „brjótast þar inn“. Hingað til hafa flestir reynt að „brjótast út“ úr tukthúsum og verið lafhræddir við Svörtu-Maríu. Vissulega hefur lögreglan oft lent í slagsmálum við fyllirafta á öldurhúsum og þurft að takast á við menn á sveitaböllum sem gangast upp í því að „sýna kassann“ og snapa fæting. En virðing fyrir lögreglunni er augljóslega að minnka.

Stundum er spurt í skoðanakönnunum hversu mikið traust fólk beri til stofnana lýðveldisins. Þar hefur lögreglan yfirleitt skorað hátt á meðan fjölmiðlar hafa skorað fremur lágt. Dómstólar og stjórnsýslan hafa yfirleitt komið vel út úr þessum könnunum. Virðing fyrir Hæstarétti Íslands hefur snarminnkað á undanförnum árum, t.d. vegna dóma í kynferðisafbrotamálum. Í þeim málum hefur verið bent á að þar sé verið að hengja bakara fyrir smið; nær væri að fjargviðrast út í lögin sem Alþingi setur.

Mótmælin á Austurvelli undanfarna laugardaga eru vegna bankakrísunnar. En fólk er ekki síður að mótmæla ráðaleysi ráðamanna og að ekkert gerist. Rétturinn til að mótmæla friðsamlega og málefnalega á útifundum er ótvíræður og einn af hornsteinum lýðræðisins. Fólki á hins vegar ekki að standa á sama um að „skemmd epli“ í hópi mótmælenda kasti eggjum og öðrum matvælum í þinghúsið. Húsið sjálft er tákn sjálfstæðis, þingræðis og lýðveldis á Íslandi. Öllum á að vera annt um þetta sögufræga og tignarlega hús. Þetta er ekki bara einhver bygging úti í bæ. Það á heldur ekki að þykja allt í lagi að maður, sem skotist hefur í Bónus eftir eggjum og nælt sér þar í Bónusfána í leiðinni, dragi Bónusfánann að húni á Alþingishúsinu. Jafnvel þó það eigi að tákna að auðmenn Íslands hafi sett þjóðina á höfuðið, tekið völdin og ráðskist með þingmenn.

Það er jarðvegur fyrir nýja flokk. Ég vil leyfa mér að halda því fram að ef kosið yrði á næstu mánuðum og nýr flokkur væri risinn upp úr mótmælunum myndu bæði Sjálfstæðisflokkur og Samfylking tapa miklu fylgi. (Ath. líka Samfylking). Vinstri grænir með Steingrím Joð í broddi fylkingar fengju heldur ekki mikið, hvað þá framsókn og frjálslyndir. Nýtt framboð og nýr flokkur, sem risi upp úr mótmælunum, fengi umtalsvert fylgi. Hann tæki af öllum; slík er reiðin. Þess vegna hagnast allir flokkarnir á því að ekki verði kosið á næstunni - enda hefur þjóðin allt öðrum hnöppum að hneppa. En margir ganga greinilega með þingmanninn í maganum um þessar mundir.

Það skapar líka jarðveg fyrir nýtt framboð þegar þingmenn bera ekki nægilega virðingu fyrir öðrum þingmönnum og „sýna kassann“ gagnvart ræðumönnum í ræðustóli. Hver man ekki eftir því þegar títtnefndur Steingrímur J. hrópaði í púlti á Alþingi að Davíð Oddsson, þá forsætisráðherra, væri „gunga og drusla“.

Steingrímur Joð: „Ég hlýt að líta svo á, herra forseti, af því að hæstvirtur forsætisráðherra getur ekki haft nein lögmæt forföll - bráðfrískur maðurinn á vappi hérna í kringum salinn áðan - hann getur ekki haft nein önnur forföll, nein lögmæt forföll, ég hlýt að líta svo á að hann þori ekki að koma hér og eiga orðastað við mig. Ég hlýt að líta svo á og það skal þá standa að Davíð Oddsson sé slík gunga og drusla að hann þori ekki að koma hér og eiga orðastað við mig.“

„Þori ekki að koma hér og eiga orðastað við mig!“ Kannski uppákoman í þinginu í vikunni sé síðbúin skýring á fjarveru Davíðs fyrir fjórum árum.

Jón G. Hauksson

[email protected]