Konan mín sagði nei vegna ættingjans (JGH)

Ég fagna aldrei fyrr en leik er lokið. Það er vika í að þjóðin kjósi um Icesave. Brýnt er að þjóðin segi einum rómi NEI. Það er óskiljanlegt ef einhver ætlar að segja já næsta laugardag og styðja við fyrri, ítrustu kröfur Breta og Hollendinga, kröfur sem þeir sjálfir hafa fjarlægst; samþykkja lög sem ríkisstjórn Íslands er sjálf fallin frá. Ríkisstjórnin hefur snúist á sveif með stjórnarandstöðunni. Þeir, sem vilja segja já og haldnir eru sjálfseyðingarhvöt, ættu í það minnsta að sýna samstöðu með því að skila auðu.

Nýlega var sagt frá könnunum í Noregi og Svíþjóð um Icesave. Í Noregi sögðu 20% já í könnuninni um að almenningur á Íslandi ætti að endurgreiða Hollendingum og Bretum að fullu gjörðir Landsbankans – en í Svíþjóð var þetta hlutfall helmingi lægra; eða 9%. Það yrði furðuleg uppákoma ef þetta hlutfall yrði hærra í þjóðaratkvæðagreiðslunni á Íslandi næsta laugardag.

Evrópusambandið er núna að setja á nýtt regluverk um Tryggingasjóði innstæðueigenda á öllu EES-svæðinu vegna þess að fyrri reglur þóttu ófullkomnar og gallaðar; þóttu ekki nægilega skýrar og afdráttarlausar. Í nýja regluverkinu er gert ráð fyrir sameiginlegum sjóði og ábyrgð. Samt vilja Bretar og Hollendinga knésetja okkur og láta okkur greiða eftir gömlu, gölluðu, óskýru og ófullkomnum reglum sem þeir hafa ákveðið að afnema.

Það er eðlilegt að spurt sé hvort þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að fara fram – úr því að mál hafa þróast á svo miklu betri veg fyrir okkur Íslendinga eftir að forsetinn neitaði lögunum frá 30. desember staðfestingar hinn 5. janúar sl. Vissulega er ekki búið að semja við Breta og Hollendinga um Icesave en það er allt annar veruleiki í sjónmáli. Mitt mat er að þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að fara fram og að skýrt NEI komi frá Íslendingum. Það eru skýr skilaboð og hjálpar til að ná viðráðanlegum samningi sem ætti auðvitað að vera: Takið þrotabú gamla Landsbankans og málið er dautt! Þið fáið ekki krónu frá íslenska ríkinu; fátækum skattborgurum. Krafa til vara: Lánið, sem þið viljið einhliða þröngva upp á okkur, ætti að vera vaxtalaust þar til þið fáið greitt með eignum þrotabús gamla Landsbankans.

Sjónarmið Íslendinga hafa fengið mikinn stuðning undanfarnar vikur um alla Evrópu. Eva Joly er harður andstæðingur þess að almenningur á Íslandi eigi að ábyrgjast einkabanka, eigi að ábyrgjast Icesave-reikninga þegar hann hafði ekkert um það að segja að þessir reikningar væru stofnaðir og skrifaði aldrei undir ábyrgð á þeim. Þetta er kjarni málsins. Það er ekki hægt að benda á nein lög um að Íslendingar eigi að greiða þetta.

Fyrir utan að engin lög eru til sem segja um að við eigum að greiða þá er geta okkar ekki heldur fyrir hendi. Þjóðin getur ekki bætt þessum klyfjum á sig. Fjárlagahallinn er 100 milljarðar á ári og ríkið borgar 100 milljarða í vexti á ári af um 1.200 til 1.400 milljarða skuld. Ríkissjóður getur ekki bætt á sig 40 milljörðum í vexti á ári til viðbótar, um 300 milljörðum í sjö ár, vegna Icesave, án þess að skera niður velferðarþjónustu á Íslandi. Viljum við fórna samhjálpinni vegna fjárglæfra gamla Landsbankans sem við eigum samkvæmt lögum ekki að borga eða ábyrgjast? Kostnaðurinn við Landspítalann er t.d. 30 milljarðar á ári.

Breski hagfræðingurinn John Kay skrifar í vikulegum pistli sínum í breska viðskiptablaðinu Financial Times, að þjóðaratkvæðagreiðslan á Íslandi muni marka tímamót í baráttu almennings gegn því að hann beri fjárhagslega ábyrgð á mistökum banka og bankamanna. Það sé ástæðan fyrir því að Bretar og Hollendingar séu að semja við Íslendinga nú.

John Key segir í Financial Times: „Rök okkar fyrir því, að kúga íslensku þjóðina eru rök allra kúgara: Við gerum það vegna þess að við getum það. Eða vegna þess að við héldum að við gætum það. Nú hafa Íslendingar náð yfirhöndinni. Ef atkvæðagreiðslan verður haldin 6. mars verður það fyrsta tækifæri þeirra til að hafna kröfunni um að þeir axli fjárhagslega ábyrgð á mistökum banka og bankamanna. Það verða tímamót, sem er ástæðan fyrir því að Bretar og Hollendingar eru nú að semja. Við ættum að skammast okkar,“ segir Kay í pistlinum.

Það hefur ekki verið hægt að fá lagaleg rök viðsemjenda okkar í Bretlandi og Hollandi upp á borðið. Rök þeirra hafa verið í anda tuddans Gordon Browns; þið skuluð borga með valdi. Bretar og Hollendingar ákváðu sjálfir og upp á eigin spýtur að greiða 20 þúsund evru lágmarkstrygginguna til eigenda innstæðna á Icesave. Þetta voru um 700 milljarðar króna. Þeir tóku síðan upp símann og hringdu í Geir Haarde og sögðu einhliða að við Íslendingar skulduðum þeim þessa fjárhæð og hana yrðum við að greiða ella létu þeir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sjá til þess að öll lánafyrirgreiðsla til okkar stöðvaðist. Þetta heitir fjárhagslegt ofbeldi; að ná fram játningu með hótunum og byssuhlaupi í bakið og slík játning stenst ekki lög. Geir var í sjokki eins og aðrir Íslendingar eftir hrunið og hann sagði að við skyldum standa við okkar skuldbindingar. Það hefur ekkert lagalegt gildi fyrir dómi. En þetta heitir kúgun. Endanlega var látið undan með hinum sögulega, leynilega samningi Svavars og Indriða í byrjun júní í fyrra.

Við Íslendingar höfum frá upphafi sagt við Breta og Hollendinga að anda rólega. Bankarnir hefðu átt að fjármagna Tryggingasjóð innstæðueigenda og útlit sé fyrir að eignir þrotabús gamla Landsbankans, sem eru tæpir 1.200 milljarðar króna, dyggðu fyrir 90% af öllum Icesave-kröfunum sem væru 1.300 milljarðar króna; ekki bara lágmarkstryggingunni heldur öllum kröfum. Við höfum sagt að það taki hins vegar tíma að gera sér mat úr eignunum. Ekki eru allir sammála um verðmæti eigna þrotabús gamla Landsbankans enda mun framtíðin og ástand efnhagsmála í heiminum ráða þar mestu. Flestir telja þó að þrotabúið dugi fyrir lágmarkstryggingunni.

Bretar og Hollendingar hafa ekki viljað hlusta á að taka þrotabú gamla Landsbankans þótt þeir telji sjálfir að hann dugi sjálfsagt fyrir lágmarks-Icesave og gott betur. Með rödd kúgarans hafa þeir sagt: Nei, við þröngvum ykkur til að taka lán hjá okkur upp á 700 milljarða króna með 5,5% vöxtum til að setja í innstæðutryggingasjóðinn ykkar til að greiða okkur það sem við ákváðum einhliða að greiða til Icesave-eigenda eftir bankahrunið. Þetta segja þeir þrátt fyrir að nýleg skjöl hafi komið fram um að það hafi aðeins munað hársbreidd í aðdraganda bankahrunsins að Bretar ætluðu að taka Icesave-reikninga yfir og ábyrgjast þá. Gleymið heldur ekki að obbinn af Icesave-fénu var notaður til útlána í Bretlandi til að byggja þar upp fyrirtæki.

Sumir segja að Icesave sé „siðferðilegt fjölskyldumál“ í samskiptum þjóðanna; að við ættingjarnir þurfum að ábyrgjast svarta sauðinn í fjölskyldunni. Ekki er ég því sammála. Dæmi: Gefum okkur að farið sé fram á það við mig eftirá að ég ábyrgist einhvern ættingja minn sem stundaði fjárglæfra. Ég mæti í bankann og segi já, það skal ég gera, en segi við bankastjórann að ég þurfi að veðsetja húsið til að skrifa undir nýtt skuldabréf. Fínt, segir bankastjórinn. En hann veit betur. Hann veit að ég þarf að spyrja konuna mína sem líka er skráð fyrir húsinu – og að hún gæti sagt nei. Það sama er með Breta og Hollendinga. Þeir vissu þegar Geir svaraði þeim og hvað þá þegar Svavar og Indriði gerðu við þá samninginn að spyrja yrði Alþingi Íslendinga um leyfi. Og meira en það; þeir vissu að svo gæti farið að það yrði að spyrja þjóðina um leyfi.

Konan mín sagði nei við mig í dæmisögunni hér á undan. Hún ætlar ekki að ábyrgjast eftirá svarta sauðinn í fjölskyldunni sem hljóp út undan sér í fjármálum og reyndist fjárglæframaður. Þjóðin verður spurð um leyfi næsta laugardag. Svarið verður líka NEI.

Jón G. Hauksson

[email protected]