Við Reykjavíkurtjörn (JGH)

Davíð sextugur. Ég held hann verði ekki með sýningu eins og Þórhallur, en síðustu tíu árin hafa verið fljót að líða. Það er nánast eins og það hafi gerst í gær þegar hann hélt veisluna miklu í Perlunni þegar hátt í tvö þúsund manns mættu í fimmtugsafmæli hans. Hann bauð þá þjóðinni allri og var haft í flimtingum á eftir að aðeins tvö þúsund manns hefðu séð ástæðu til að mæta. Það var svolítill Davíðshúmor í þeim brandara.

Davíð var alltaf minn maður í pólitíkinni; í miklu uppáhaldi hjá mér. Skynsamur húmoristi; orðheppinn gáfumaður. Ég óska honum hér með til hamingju með afmælið. Mér fannst hann frábær sem borgarstjóri og einstaklega öflugur sem forsætisráðherra. Hann var forsætisráðherra samfellt í 4.888 daga, eða í yfir 13 ár. Það er met sem seint verður slegið. Löngu áður en hann hætti sem forsætisráðherra var hann búinn að skrá nafn sitt sem einn af hinum stóru í íslenskri pólitík. Þar hefur hann skipað sér á bekk með mönnum eins og Ólafi Thors, Bjarna Benediktssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni. Hann var réttur maður, á réttum stað og á réttum tíma.

Davíð var aldrei allra í pólitíkinni. En afskaplega margra. Samflokksmenn hans í Sjálfstæðisflokknum dýrkuðu hann og dáðu – og svo mjög að stundum var það nánast væmið. Hann pirraði marga andstæðinga flokksins, enda óvenju sigursæll stjórnmálamaður.

Ég held að í pólitík verði Davíð best lýst sem sigurvegara. Hann tapaði aldrei kosningu og það var líka einkennandi hversu vel hann vann úr þeim kortum sem hann hafði á hendi. Stöðumat hans var algert. Hann tapaði aldrei niður unninni stöðu. Helstu kostir hans sem pólitíkus var hversu auðvelt hann átti með að tjá sig á einfaldan og skýran hátt í ræðu og riti – hversu mjög hann notaði kímnigáfu sína í samskiptum við aðra stjórnmálamenn, innlenda sem erlenda, til mikils árangur – og hve auðvelt honum veittist að taka ákvarðanir.

Helsti ókostur stjórnmálamannsins Davíðs var hversu ráðríkur hann var og hversu mjög svo menn fundu fyrir valdi hans. Hann sagðist sjálfur stýra þannig að hann útskýrði fyrir mönnum hvað hann vildi og hvað ekki – eftir það skipti hann sér ekki svo mjög af því hvað menn væru að gera svo fremi þeir ynnu eftir hans línu. Hann bætti því hins vegar ekki við að þeir sem mögluðu og streittust á móti yrðu fljótlega komnir í kaldara loftslag; jafnvel frost.

Ég nefndi gott stöðumat Davíðs sem einn af hans helstu kostum sem stjórnmálamanns. Það var regla með tveimur stórum undantekningum. Hann las ekki stöðuna rétt með fjölmiðlafrumvarpinu. Sá ekki við forsetanum frekar en aðrir. Þá tel ég að það hafi verið mikill afleikur hjá honum að sækjast eftir því að verða seðlabankastjóri þegar hann hvarf úr stjórnmálum. Hann er örugglega fínn seðlabankastjóri og vinsæll innanhúss en hann hefði átt að stíga alveg af sviðinu og helga sig ritstörfum frekar en að verða með tímanum daufgerður seðlabankastjóri og embættismaður. Það fer honum einhvern veginn ekki að vera svo skammt frá stjórnarráðinu en ráða þar engu. Listamaðurinn hefði átt að taka við af stjórnmálamanninum. Sumir taka svo djúpt í árinni að hann hafi útvatnað glæstan, pólitískan feril sinn með því að fara í Seðlabankann. En Davíð er aksjónmaður – sem vill hrinda hlutum í verk og kemur hlutum í verk. Hann var ekki alveg tilbúinn til að hætta að hafa fingurna nálægt púlsinum.

Davíð tók við þjóðarskútinni í kreppu vorið 1991. Það var ekki fyrr en árið 1994 sem hann var búinn að rétta hana við. Síðan kom mesta hagsældarskeið Íslandssögunnar og nafnið góðæri varð allt að því frasi. Hagvöxtur, stöðugleiki, aukið viðskiptafrelsi, lítil verðbólga, stóraukinn kaupmáttur ráðstöfunartekna, lækkun skatta, lækkun skulda ríkissjóðs, sala ríkisbankanna, frjálst fjármagnsflæði með EES-samningnum, full atvinna. Útkoman: Einstakur efnahagsárangur. Honum tókst hins vegar ekki að byggja upp fiskistofnana og sjá lága raunvexti á Íslandi. (Háir raunvextir eru eiginlega frekar núna notaðir til að halda uppi gengi krónunnar en að stýra útlánum bankanna).

Það er vissulega skrítið að skrifa um Davíð sextugan í slíkri þátíð sem ég hef gert í þessum pistli. Sextíu ár eru ekki hár aldur. En pólitíkin hjá Davíð er þátíð. Hann komst ungur til valda og afkastaði miklu í pólitíkinni.

Hann heldur afmælisveislu sína í Ráðhúsi Reykjavíkur sem hann keyrði í gegn sem borgarstjóri í andstöðu við marga. Menntaskólinn, Glaumbær, Iðnó, Alþingishúsið og Ráðhúsið. Hann gat auðvitað hvergi annars staðar haldið upp á sextugsafmælið en Við Reykjavíkurtjörn.

Jón G. Hauksson

[email protected]