Uppsagnirnar hjá Landsbankanum (JGH)

Flestum var brugðið sl. föstudag þegar fréttir bárust um að 20 manns hefði verið sagt upp í yfirstjórn Landsbankans. Þetta voru tveir framkvæmdastjórar, tíu forstöðumenn og átta sérfræðingar. Nokkrir höfðu unnið í áratugi hjá bankanum. Þeim var gert að hætta samdægurs, nánst eins og þeir hefðu gert eitthvað af sér. Ég staldraði m.a. við fréttina vegna þess að yfirleitt eru skúringakonurnar látnar flakka fyrst. Skilaboðin voru einföld; nýr kúltúr. Landsbankinn er ekki lengur stofnun sem segir aldrei upp starfsfólki! Gott og vel. Það komst til skila. En samt: Nei, takk, ekki þessa aðferð.

Ég er að verða jafn þrjóskur eins og Kató gamli. Hann endaði allar ræður sínar með orðunum: „Auk þess legg ég til að Karþagóborg verði lögð í eyði.“ Ég þreytist hins vegar aldrei á að segja mönnum hvernig þeir eigi að standa að uppsögnum starfsmanna og að aðgát skuli höfð í nærveru sálar.

Í þetta skiptið er það Landsbankinn af öllum fyrirtækjum sem veldur mér heilabrotum. Hann sagði 20 manns upp sl. föstudag og beitti vinnubrögðum sem ég átti ekki von á. Þarna voru tveir framkvæmdastjórar, tíu forstöðumenn og átta sérfræðingar. Engar skúrningakonur. En brandarinn gamli er að yfirleitt sé byrjað á að fækka þeim. Ekkert hef ég út á rétt nýrra eigenda að setja að hjóla í toppana tuttugu og segja þeim upp. Þeir voru í fullum rétti til þess. Síst af öllu ætlast ég til þess að atvinnurekendur séu skikkaðir til að hafa fólk í vinnu sem þeir telja ekki skila nægilega miklu. En hvernig má það vera að starfsmenn sem unnið hafa í yfir þrjátíu ár hjá bankanum, helgað honum bestu ár starfsævi sinnar, séu kallaðir inn á teppi, sagt upp og gert að hætta samdægurs, nánast eins og þeir hafi gert eitthvað af sér? Aðgát skal höfð í nærveru sálar. Þótt nýtt bankaráð með nýjum eigendum hafi óskað eftir því að taka þyrfti til og fækka starfsmönnum hefðu æðstu starfsmenn bankans átt að knýja fram mildari aðferð við uppsagnirnar. Berja í borðið og segja: Nei, takk. Ekki þesssa aðferð.

Heim samdægurs eftir þrjátíu ára starf

Það hefði verið mannúðlegri aðferð að ræða við þessa tuttugu starfsmenn sl. föstudag og gera þeim ljóst að leiðir bankans og þeirra lægju ekki lengur saman. En að þeir fengju hins vegar tíma til að finna sér nýjan starfsvettvang og yrðu að vera hættir hjá bankanum í síðasta lagi eftir fjóra mánuði, í lok júlí. Með öðrum orðum, að gefa þeim færi á að hefja leit að nýju starfi annars staðar með fullri reisn og vinna úr sínum málum á þeim tíma gagnvart fjölskyldu sinni og öðrum. Ég get ekki fallist á að maður, sem unnið hefur hjá sama fyrirtæki í yfir þrjátíu ár og gefið því bestu ár starfsævi sinnar, sé látinn fara frá því samdægurs með einhverjum gassagangi, nánast eins og brotamaður. Ég hef haldið mig við þessa hugsun í pistlum og leiðurum í nær ellefu ár og ætla að gera það áfram. Kannski er þetta barnaleg skoðun. Það verður þá bara að hafa það.

Það að segja upp fólki er erfiðasta ákvörðun hvers forstjóra. Ég hef haldið því fram að starfsmenn, sem ekki finna sig í starfi og eru gjörsamlega hættir að skila sínu, viti það auðvitað best sjálfir hvert stefnir. Starfslok þeirra eiga ekki að koma þeim á óvart. En þeir eiga rétt á aðdraganda til að ná andanum og halda reisn.

Rökin með því „hættu strax“ aðferðinni

Í umræðum undanfarinna ára um uppsagnir starfsmanna hefur þeim mótrökum ætíð verið beitt gegn mér að það séu breyttir tímar, best sé að taka af skarið strax. Tölvutæknin geri það að verkum að auðvelt sé að koma út leynilegum upplýsingum og skrám á einu andartaki. Það dugi því engin vettlingatök; „hættu strax“ aðferðin sé best. Þetta sé líka eins og með plásturinn og sárið, best sé að rífa plásturinn af með einum rykk. Sömuleiðis séu vinnureglur bæði hér heima og erlendis, ekki síst hjá bönkum og fjármálafyrirtækjum, á þessum nótum í öryggisskyni. Að verið sé að forðast upplýsingaleka og hugsanlegan skaða sem viðkomandi starfsmaður kunni að valda í reiði sinni í kjölfar þess að hann þurfi að hætta. Þetta eru haldbær og verðmæt rök. En hvers vegna ekki að treysta viðkomandi áfram í nokkrar vikur á meðan hann leitar sér að nýrri vinnu?

Send voru skýr skilaboð

Ekki er nokkur vafi á að uppsögn hinna 20 manna í yfirstjórn Landsbankans sl. föstudag voru skýr skilaboð til annarra starfsmanna bankans sem og atvinnulífsins í heild. Það er komin nýr kúltúr (fyrirtækjamenning) í bankann. Landsbankinn er ekki lengur stofnun sem segir aldrei upp starfsfólki! Það komst hressilega til skila. Hafi hver þessara starfsmanna kostað bankann í kringum 7 milljónir á ári þá er hér um árlegan sparnað upp á 140 milljónir að ræða. Skilaboðin eru líka þau að á næstu misserum geti verið farið neðar í þrepin varðandi uppsagnir. Það er jú búið að fara býsna harkalega í toppana tuttugu. Bankinn verður að minnsta kosti ekki vændur um að hafa byrjað á að segja upp skúringakonum til að þykjast ná fram einhverri hagræðingu og auknum samkeppnisanda.

Tvær tegundir fyrirtækja

Nýlega fékk ég mér bita í hádeginu með nokkrum félögum mínum og talið barst að kúltúr í fyrirtækjum. Einum varð þá að orði. Það eru til tvær tegundir af fyrirtækjum. Þau sem hafa þann kúltúr að segja aldrei upp fólki og hin sem hafa þann kúltúr að segja upp fólki. Hann bætti síðan við að í fyrrnefndu fyrirtækjunum væri miklar líkur á að samkeppni skorti. En í hinum væru „allir á tánum“ á hverjum degi að gera sitt besta, rýna í það sem keppinautarnir væru að bralla og finna bestu leiðir til að svara þeim og gera gott betur. Vísaði hann síðan í goðsögnina Jack Welch, fyrrum forstjóra General Electric, sem hafði þá kenningu að helst þyrfti að segja upp 10% starfsmanna á ári til að nauðsynleg endurnýjun ætti sér stað og enginn yrði fyllilega öruggur með starf sitt. Þannig næðist upp hinn harði keppnisandi. Eflaust er margt til í þessu. En vilja menn hafa það hangandi yfir sér á degi hverjum hvort þeir séu næstir á listanum? Er það rétti andinn?

Enginn lengur æviráðinn

Íslenskt viðskiptalíf hefur breyst hratt á undanförnum tíu árum og líkist æ meira því sem gerist erlendis. Sem betur fer er samkeppnin orðin miklu harðari. Sömuleiðis hefur enginn gulltryggingu fyrir ævistarfi hjá sama fyrirtæki, hvorki forstjórar né skúringarkonur. Það er liðin tíð.

Því þurfa allir að halda sér við með endurmenntun og tileinka sér áhuga og eldmóð í starfi. Það breytir því ekki að „auk þess legg ég til að aðgát skuli höfð í nærveru sálar þegar starfsmanni er sagt upp“.

Jón G. Hauksson