Keðjubréfin og SprinkleNetwork (JGH)

„Ég var í keðjubréfunum í gamla daga. Nýlega var ég á milli íbúða og setti 10 milljónir í SprinkleNetwork og vonaðist eftir ofsagróða. Ég setti 40 milljónir í deCODE á sínum tíma þegar gengið var sem hæst, enda með loforð um gull og græna skóga upp á vasann. Ég kaupi alltaf lottó-miða fyrir klukkan fimm á laugardögum og bíð síðan eftir kúlnahríðinni og tölunum. Ég ætla að komast til Las Vegas síðar á árinu með nokkrar millur – og setja allt á rautt. Ef loforð annarra um ofsagróða minn ganga ekki upp þá hringi ég bara í Fréttablaðið og segist hafa verið plataður. Ég tek aldrei ábyrgð á sjálfum mér – og er stolltur af því!" Á maður að hlæja eða gráta?

Stundum veit maður ekki hvort maður eigi að hlæja eða gráta yfir fréttum. Sumum kann að hafa fundist hinn skáldaði texti í innganginum hér að framan broslegur. En fréttir af fjármálum geta verið afar sorglegar. Þannig er það með framhaldsfréttirnar af príamídanum SprinkleNetwork sem barst hingað til lands fyrir nokkrum mánuðum. Ég hélt að vísu að allir píramídar væru egypskir en þessi kvað vera sænskur. Þetta er sölukeðja og gengur út á að fá afsláttarkort og afslátt af vöru og þjónustu, t.d. hágæðasjampói og golfvörum. Því oftar sem menn fara í sturtu því meira græða allir – sumir bara meira en aðrir. Píramídi heitir keðjan vegna þess að hún gengur út á að hafa einhverja undir sér í fæðukeðjunni og njóta kommissjónar – sölulauna – af öllu því sem þeir selja og nota. Boðleiðirnar eru eins og píramídi í laginu, jafnvel eins og flókin mólikúl úr efnafræðinni í gamla daga. Allir eiga að græða, en þeir þó mest sem eru á hæsta tindi píramídans, þeir láta undirmennina vinna fyrir sig.

Ég gaf í fyrstu lítið fyrir fréttirnar af SprinkleNetwork og hugsaði eins og svo margir aðrir: „Þeim var nær, fyrst þeir voru svona vitlausir!" Þegar einhliða fréttaflutningurinn hélt svo áfram á þeim nótum að vondir karlar og kerlingar – yfirleitt miklir fagurgalar – væru að plata nytsama sakleysinga inn í keðjuna og lofa ofsagróða sem augljóslega væri erfitt að standa við, fór gamanið að kárna og erfiðara að ákveða hvort gráta ætti eða hlæja að þessu máli. Auðvitað vill enginn hlæja að hrakförum fólks í fjármálum. En stöldrum aðeins við: Getur fólk endalaust bitið á agnið og kokgleypt loforðum sléttstraujaðra sölumanna um ofsagróða, gull og græna skóga. Lærir fólk aldrei? Hvenær kemur að því að fólk segir bara „Nei, takk, sama og þegið" þegar boðin er ofurávöxtun á skömmum tíma. Í áratugi hafa borist reglulegar fréttir af peningakeðjum, kaffikeðjum og hvað þær heita allar keðjurnar sem slitna á endanum vegna þess að selja þarf hugmyndina fólki sem vill ekki láta plata sig; fúlistum sem vilja ekki vera með. Samt skjóta svona peningakeðjur upp kollinum reglulega – og jafn reglulega eru fluttar af því fréttir hve vitlausar þær séu. Engu að síður er til fullt af fólki sem kokgleypir við þeim. Hver vill ekki verða moldríkur á einni nóttu þótt það eigi fyrir fæstum að liggja?

Frá fyrstu frétt um þennan SprinkleNetwork píramída hef ég eiginlega beðið eftir fréttum og fréttaskýringum þar sem málið væri skoðað frá fleiri hliðum. T.d. hvers vegna fólk væri svona galið að láta plata sig endalaust? Hvers vegna erum við með hugsunarhátt gullgrafara? Sú frétt hefur ekki komið ennþá. Þær ganga allar út á að vondir fagurgalar séu að plata nytsama sakleysingja. Það var ekki fyrr en talsmaður SprinkleNetwork, Birna Sigfúsdóttir, kom fram í sjónvarpsþættinum Íslandi í dag á Stöð 2 að fleiri vinklar tóku að birtast. Þau Þórhallur og Jóhanna ætluðu að negla hana en komust hvergi. Birnan spurði bara hvers vegna fólkið, sem núna hamaðist sem mest í málinu og vildi fá endurgreitt, hefði ekki lesið skilmálana áður en það kom inn í píramídann. Ég neita því ekki að þessi dama kom vel fyrir, var með allt á hreinu og full sjálfstrausts. Það lá við að ég tryði henni þegar hún sagði að einhver Svíi, Mark Ashley Wells, fyrrum sölumaður píramídans sem kominn er með bakþanka út af öllu saman, væri að vinna „hryðjuverk" á starfseminni með komu sinni hingað til lands og gagnrýni á SprinkleNetwork. Enginn myndi tapa og allir fá endurgreitt! Svo mörg voru þau orð. En Birna þessi hafði fullkomlega rétt fyrir sér þegar hún sagði að það plataði enginn neinn í svona sölumennsku, fólk ætti að kynna sér hlutina og nenna að lesa skilmálana.

SprinkleNetwork-fréttir af keðjum, príamídum, ofsagróða og fúlgum munu líta dagsins ljós til eilífðarnóns – eða á meðan fégræði blundar í fólki. Allir vilja verða ríkir, meira að segja við hræðslupúkarnir líka, sem tökum núorðið nánast aldrei sénsa, nema kannski með einni röð í lottóinu á laugardögum.

En mér er sama: SprinkleNetwork – og þú verður ríkur á methraða. Bara nafnið…

Jón G. Hauksson