arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Blogg, blogg, blogg (BJ)

Nú þegar allir fjölmiðlar eru annað hvort í eigu þeirra sem ættu að vera í fréttunum (og eru það því ekki nema ef þeir telji að það punti þá) eða dauðhræddir við að segja nokkurn skapaðan hlut um nokkuð sem máli skiptir er gaman að lesa blogg. Á laugardaginn síðasta mátti sjá þetta: ,,Það hafa allir blaðamenn heyrt alls konar undarlegar sögur af Dorrit sem hefðu sjálfsagt ekki orðið að efni í viðtal en hefðu í sumum öðrum löndum orðið að fréttum. Flestar snúast þær sögur um miskunnarlausa sparsemi hennar þegar kemur að ferðalögum ..."

Þetta má sjá á bloggsíðum Páls Ásgeirs Ásgeirssonar sem hefur víða komið við á viðburðaríkum blaðamannsferli, nú nýlega sem umsjónarmaður Helgarblaðs DV. Páll segir greinilega það sem honum dettur í hug, óhaminn af ritstjórum, kollegum eða þeim almenna ótta sem lamar menn og dregur sjálfkrafa úr prentfrelsinu.

Framhald sagnanna undarlegu sem Páll vísar til er svo á þessum síðum og þar gefur hann nægilega glögg dæmi til þess að menn ættu að geta sannreynt hvort um fleipur er að ræða eða ekki. Þar er Páll reyndar framar mörgum öðrum sem setja fram hálfkveðnar vísur sem engin leið er að sanna eða afsanna. Nú hefur Hæsitréttur reyndar dæmt að ef menn séu opinberar persónur þá megi segja hvað sem er um þá, jafnvel þó að það verði opinberlega afsannað. Á þetta getur reynt þegar mál Jóns Ólafssonar gegn Davíð Oddssyni verður tekið fyrir, en niðurstaðan úr því ætti reyndar að ráðast af því hvort búið verður að ákveða skatta Jóns upp á nýtt eða ekki.

Blogg býður sem sé upp á bull, þvaður, vitleysu og lágkúru, en líka beitta gagnrýni og stórskemmtileg skrif sem varla sjást á prenti aftur fyrr en auðhringafrumvarp Davíðs fer í gegn.

Benedikt Jóhannesson
Dáinn, horfinn, harmafregn (BJ)

Látinn er á besta aldri háhyrningurinn Keikó. Keikó, sem er sonur sæmdarhjónanna Sækó og Kinki, lagði ungur fyrir sig kvikmyndaleik, en einbeitti sér síðar að sýningum í skemmtigörðum. Hann fékk aðstoð vildarvina til þess að eyða ævikvöldinu á æskuslóðum við Íslandsstrendur. En enginn er spámaður í sínu föðurlandi og fyrir ári hvarf Keikó enn úr hlýjum faðmi átthaganna, lenti í slæmum félagsskap og eyddi síðasta árinu í norskum félagsskap, Hells Dolphins.

Keikó er líklega frægasti hvalur frá því að Moby Dick lagði upp laupana, en sá var reyndar skáldsagnapersóna eins og Willy úr myndinni Frelsum Villa, sem Keikó heitinn léði líf á sínum tíma. Ekki er annars getið en að Keikó hafi átt venjulega hvalsæsku, en þó er talið að leiklistargyðjan hafi fljótlega heillað hann. En ólíkt svo mörgum hvölum lét Keikó (sem á þeim tíma var reyndar nefndur Kormákur) ekki þar við sitja heldur freistaði gæfunnar í henni Hollívúdd. Þar kynntist hann mörgum stjörnum eins og Elísabeti Taylor, en þau snæddu oft saman og talið að föngulegan vöxt sinn hafi Keikó einkum átt Elísabeti að þakka. Annar náinn vinur Keikós var Rock heitinn Hudson, en enginn er til frásagnar um hversu nánir þeir urðu.

Þrátt fyrir að Keikó hafi ótvírætt slegið í gegn í sinni fystu mynd, Free Willy, varð ekki framhald á leikferli hans á hvíta tjaldinu. Margir telja að allt til hinsta dags hafi Keikó alið með sér von um endurkomu, Comeback, en það átti ekki fyrir honum að liggja fremur en vinum hans Rock og Betu.

Keikó kom um hríð fram í skemmtigörðum í Mexíkó og Bandaríkjunum en þegar hann var farinn að nálgast tvítugt langaði hann að hitta foreldra sína á ný. Mörgum er minnisstæð flugferð hans á Saga class í lok ársins 1996, en þegar hann kom aftur til Eyja beið bæjarstjórnin öll á hafnarbakkanum, en hann lenti öllum að óvörum á flugvellinum. Allt fór þó vel að lokum og Keikó var búið vingjarnlegt heimili í kví við Heimaklett. Náði hann þar að kynnast íslensku sjávarfangi á ný. Dýralífið var mjög fljótt að laga sig að Keikó, en sagt er að Vestmannaeyingar hafi undirbúið komu hans með því að Árni Johnsen hafi synt í víkinni í nokkrar vikur.

Keikó sannaði þó að sjaldan launar hvalur ofbeldið og þrátt fyrir að Vestmannaeyingar tækju honum opnum örmum tók Keikó brátt að leita á önnur mið og síðastliðið sumar ákvað hann að leggja haf undir kvið og synti til Noregs. Hann hefndist þó fyrir vanþakklætið. Norðmenn gerðu ekkert með hann og þegar hann veiktist fyrir nokkrum dögum var strax útséð hvernig myndi fara. Norska læknamafían var önnum kafin við konunginn (í hvaða mynd hefur hann leikið?) og Keikó mátti eyða síðstu dögunum einn og yfirgefinn.

Íslenska þjóðin er harmi slegin yfir ótímabæru andláti eins af sínum frægustu sonum. Foreldrum hins látna er vottuð samúð en þau mega nú í hárri elli sjá á bak augasteini sínum. Keikó var yfirleitt ekki um aðra hvali gefið og varð því ekki afkvæma auðið.

Keikó var jarðaður í kyrrþey um helgina, en þeim sem vildu minnast hins látna er bent á Hall Hallsson.

Benedikt Jóhannesson
Morgunn án Ferdinands (BJ)

Mogginn tilkynnti okkur í gær að hann ætlaði að bæta við myndasögur sínar. Sú ákvörðun hefði átt að gleðja okkur myndasöguaðdáendur, en því tækifæri var klúðrað. Ferdinand og Ljóska eru tekin út. Sá sem sér um myndasögur Moggans hefur greinilega ruglast á magni og gæðum. Og aðlögunartími? Enginn. Ferdinand sem var eitt af því fáa sem maður gat treyst í síbreytilegum heimi er horfinn.

Reyndar hefur það verið ljóst lengi að myndasögurnar hafa verið olnbogabörn Moggans. Blaðið er að jafnaði vel skrifað og villulítið, en í stuttum myndasögutextum var fjöldinn allur af prentvillum og stöku sinnum málvillur. Myndasögurnar þurftu ekki að fara gegnum sama gæðastaðal og annað efni. Ferdinand slapp reyndar, því að hann er saga án orða. Alloft birtist að vísu sama sagan aftur, en maður hugsaði þá að sjaldan væri góð vísa of oft kveðin. Þá var líka hægt að snúa sér að Ljósku, en hún og maður hennar Dagur Blómsturberg koma næst Ferdinand að gæðum í Mogganum.

Ef menn er ekki þeim mun betur þjálfaðir gæti þeim virst að í Ljósku væri alltaf sama sagan vegna þess að þar er byggt á nokkrum einföldum þemum. Dagur liggur í sófanum, Dagur fær sér mat í Múlakaffi (eða álíka hlýlegum stað), vinur hans fær lánuð hjá honum verkfæri sem hann skilar aldrei, Júlíus forstjóri skammar hann. En í þessu felst einmitt snilldin. Maður þarf ekki að velta því fyrir sér; Dagur fylgir þrautreyndri formúlu sem bregst ekki.

Eftir að Velvakandi varð einhverjum rugludöllum að bráð og Víkverji að fjasþætti, sem engan veginn hélt staðli, þá stóðu Ljóska og Ferdinand eftir sem ljósið í myrkrinu á þessari opnu. Það voru fleiri myndasögur á opnunni, en þjálfað auga gat mjög auðveldlega komist hjá því að lesa þær. Ég man ekki einu sinni hvaða saga var efst. Smáfólk var neðst, en sú saga er andhverfa Ljósku, formúla sem stöðugt bregst.

Sá sem aldrei les myndasögur heldur örugglega að það þýði að bjóða okkur aðdáendum hvað sem er. Við ættum að vera þakklát fyrir að fá sögur í lit. Hver vill brauð, ef honum bjóðast kökur?

En kannski breytir Mogginn um skoðun og kannski er ekki lokið samfylgd Ferdinands sem hefur með fjölbreytilegum störfum, einföldu fjölskyldumynstri og misjöfnum tiltækjum glatt mig og áreiðanlega marga aðra þakkláta lesendur á hverjum morgni í áratugi (þmt mánudögum frá því í fyrra).

Í millitíðinni er hér nýjasti Ferdinand á netinu. Timanna tákn.

Benedikt Jóhannesson
Ástmögur þjóðarinnar (BJ)

Frjáls samkeppni tekur á sig ýmsar skemmtilegar myndir. Nú síðast hafa Íslendingar fylgst með samkeppninni um Halldór Laxness. Þetta mál hefur reyndar á sér margar skemmtilegar hliðar. Í fyrsta lagi er sérstakt að tveir menn velji sér sama viðfangsefni á sama tíma, sér í lagi þar sem það er ekkert sérstakt tilefni til þess að skrifa um Nóbelsskáldið akkúrat núna. Næst má nefna að líklegt má telja að sami útgefandi verði að báðum bókunum, því staðan er þannig á þessum markaði núna að nær öll bókaforlög landsins rúmast innan víðra veggja Eddu. Bréfin frægu hafa valdið viðeigandi deilum og vekja upp spurninguna: Hver á Halldór Laxness? Það hefur verið á það bent að Jón Karl Helgason spyr sömu spurningar um Jónas Hallgrímsson í stórskemmtilegri bók sinni Ferðalok, sem kom út fyrr á árinu. Eru frægir menn ótvírætt þjóðareign? Er það kannski einn af fylgifiskum frægðarinnar að menn eiga sig ekki lengur sjálfir? Af því leiðir að menn erfast ekki heldur til lögerfingja heldur haldast í óskiptri sameign þjóðarinnar, eða kannski heimsins alls, ef þeir eru nógu frægir.

Það er gaman að velta því fyrir sér hvort verndarkenningin sem heyrst hefur um Halldór Laxness eigi við um aðra menn. Meðan Halldór eigi ekkju og börn á lífi eigi menn að taka tillit til óska þeirra. Gæti þetta gilt um Idi Amin eða Osama bin Laden (sem er kannski á lífi og á þá sjálfur sinn sæmdarrétt)? Ekki dettur mér í hug að líkja Halldóri Laxness við þessa kóna, en réttindi hljóta að vera almenn.

Segjum að Guðnýju Halldórsdóttur dytti í hug að skrifa æfisögu Hannesar Gissurarsonar. Henni tækist að grafa upp ýmis skjöl sem öðrum eru hulin og ferðaðist á þá staði sem hann hefur sótt heim. Gæti Hannes meinað henni það? Hann getur örugglega ekki bannað henni að skrifa, en vera kann að friðhelgi einkalífsins geri það að verkum að hann geti meinað henni aðgang að einhverjum skjölum sem hann sjálfur hefur aðgang að. Aðstaða Hannesar hefði hins vegar versnað til muna ef hann hefði afhent Landsbókasafni skjalasafn sitt til varðveislu. Varla er þjóðin að geyma slíkt safn bara til þess að Hannes geti tekið til í geymslunni hjá sér. Margar áhugaverðar spurningar vakna og þar með hefur þetta mál náð þeim tvíþætta tilgangi að skemmta þjóðinni og vekja upp umræðu um alvörumál.

Í síðasta pistli sagði ég frá því afreki mínu að komast gegnum Söguna af Pí, sem eyddi mörgum mánuðum á opnum báti með tígrisdýri. Slík dýr hafa ekki verið mér hugleikin en um helgin bárust fregnir af tveimur. Annað reif sjónhverfingamann í sig á sirkussýningu. Sagt var að hann hefði leikið listir sínar með tígrisdýrinu á 30 ár og það því skiljanlega orðið leitt. Hin sagan var af því að fundist hefði tígrisdýr í íbúð á 5. hæð í fjölbýlishúsi í New York. Lögreglumenn náðu að svæfa dýrið með svefnpílu, en uppruni þess var óljós. Óneitanlega verður þetta til þess að maður veltir því fyrir sér hvort þetta sé tilviljun eða tígrísdýrasögur séu á hverju strái og athyglisgáfan fyrir þeim sé einfaldlega í hámarki núna.

Benedikt Jóhannesson
Tryggjum fulla atvinnu (BJ)

Magnus Mills er enskur rithöfundur sem skrifar skrítnar bækur. Hann mun hafa verið strætisvagnastjóri í London þangað til hann fór að skrifa bækur. Nýjasta bók hans heitir Kerfið til að tryggja fulla atvinnu, en þar segir frá flokki sendibílstjóra sem aka fram og aftur milli miðstöðva með farm. Í hverjum bíl eru tveir menn, bílstjórinn og aðstoðarmaður hans. Allar ökuferðir eru eftir fyrirfram ákveðnu kerfi og vandlega skráðar í bak og fyrir. Bókin er satt að segja tilbreytingarlítil eins og fleiri bækur Mills, en um miðja bók kemur í ljós að tilgangurinn með ferðunum milli stöðvanna er að aka með varahluti í sendibílana. Eftir að hluti bílstjóranna ákveður að fara í verkfall hrinur kerfið, vegna þess að í ljós kom að verkfallið hafði engin skaðleg áhrif á umhverfið, því að kerfið var eingöngu byggt utan um sjálft sig.

Líklega eru í bókinni ýmsar djúpar tilvísanir sem sérstaklega þarf innvígða til þess að skilja. Ekki er ólíklegt að meðal annars sé verið að vísa til verkfalls kolanámumanna í Bretlandi á dögum Margrétar Thatcher, en því lauk með því að samtök þeirra urðu máttlítil og máttu játa sig sigruð af járnfrúnni. En í raun eru dæmin miklu fleiri. Enn þann dag í dag eru stjórnmálamenn að leita að möguleikum á því að tryggja fulla atvinnu, oft með sérkennilegum aðferðum. Það er ekki laust við að manni detti í hug strætisvagnar á höfuðborgarsvæðinu, en þeir keyra tómir að sjá mest allan daginn. Svipaðar hugsanir flugu um hagann þegar fylgst var með hjúkrunarfræðingum við störf, sem að mestu virtust felast í skýrslugerð, en minna sinnt um sjúklingana. Full atvinna er aðalmálið, ekki hvort hún er arðbær.

Rétt er að vara lesendur sérstaklega við því að það er ekki mikil spenna í bókum Mills og sagan öll sögð hér að ofan. Ein bóka hans hefur komið út á íslensku og sú fjallar um menn sem eru að setja upp girðingar og spennan eftir því.

Nú er sumarið að ganga í garð og pistlarnir verða fáir fram á haust. Sigurður skrifar pistil á miðvikudag, en eftir það má búast við stopulum pistlum fram á haust, líklega helst frá undirrituðum, ef einhverjum.

Benedikt Jóhannesson
Á að hjálpa illa stöddum byggðum? (SJ)

Á næstu árum þarf margar hendur til þess að virkja á Austurlandi og smíða álver á Reyðarfirði. Austfirðingar anna þessu ekki sjálfir. Þarna þarf að koma til vinnuafl úr öðrum landshlutum - eða þá frá útlöndum. Athafnamenn um allt land geta nú sagt upp fólki án þess að hafa verulegar áhyggjur af afdrifum þess. Nú er rétti tíminn til þess að hagræða. Nú gefst líka gott tækifæri til þess að spara fiskinn á Íslandsmiðum. Fyrir nokkrum árum var reiknað út að fáar ávöxtunarleiðir væru betri en uppbygging fiskistofnanna. Nú er óhætt að hefjast handa við það verk.

Á Raufarhöfn og í Stykkishólmi virðast margir vera að missa vinnuna. Með því að ,,bæta byggðunum tjónið", eins og margir ræða nú um, væri komið í veg fyrir að vinnuaflið flytti á brott og nýttist í öðrum landshlutum, þar sem þörf er fyrir það.

Amfetamín og aukaverkanir

Í frægri bíómynd, sem sjónvarpið sýndi fyrir skömmu, sést samkoma nokkurra bandarískra atvinnurekanda. Forsprakki þeirra lýsir yfir því að fundarmenn séu ,,þrátt fyrir allt ekki kommúnistar". Yfirlýsingin vekur almenna kátínu og má skilja að hún þyki óþörf. Ekki er ljóst hvort íslenskir atvinnurekendur geta með góðri samvisku tekið undir orð hins ameríska starfsbróður síns. Oft er eins og frjáls markaður sé þeim framandi. Þetta er áberandi núna þegar rætt er um hátt gengi krónunnar. Hver stóratvinnurekandinn á fætur öðrum kemur fram og krefst þess að ,,eitthvað verði gert" til þess að lækka gengið. Stundum er eins og nóg sé að Seðlabanki eða ríkisstjórn hasti á það. Flestar athuganir sýna að gjaldeyriskaup duga skammt ein og sér ef ætlunin er að hreyfa við genginu. Vextir Seðlabanka þurfa líka að breytast. En ef vöxtunum er beitt til þess að stýra krónunni missir bankinn um leið tökin á verðbólgumarkmiðinu. Seðlabankinn hefur í raun aðeins eitt stjórntæki, vextina. Hann getur aðeins notað þá til þess að ná einu markmiði. Skammt er síðan ákveðið var að það markmið yrði stöðugt verðlag. Á meðan stefnt er að stöðugu verðlagi er gengið frjálst og ræðst á markaði. En ekki er þar með sagt að stjórnvaldsaðgerðir hafi engin áhrif á krónuna.

Það eru einmitt stjórnvaldsaðgerðir sem skýra hækkun hennar að undanförnu. Ofan í ákvörðun um miklar virkjanir komu sérstakar framkvæmdir til þess að draga úr atvinnuleysi. Þá bættust við kosningaloforð um miklar skattalækkanir og stóraukin húsnæðislán. Allt þýðir þetta að vextir þurfa að vera tiltölulega háir og krónan hærri en ella, ef verðbólga á að haldast í böndum. Merkilegast er að þeir sem kvarta nú sárast undan háu gengi hrópuðu áður hæst á þær aðgerðir sem valda því. Opinberar framkvæmdir og skattalækkanir eru eins og amfetamín fyrir atvinnulífið. Það hefur sem kunnugt er örvandi áhrif í skamman tíma en einnig ýmsar óæskilegar aukaverkanir. Íslenskir athafnamenn fagna amfetamíninu (og myndu þiggja meira), en mótmæla aukaverkununum.

Sigurður Jóhannesson
Enginn tími til þess að hugsa (BJ)

Nú á dögum eru menn fljótir að draga ályktanir. Í DV á laugardag má lesa eftirfarandi: ,,Þegar eiginkona heldur stíft fram hjá manni sínum, líftryggir hann og platar á afvikinn stað um miðja nótt þar sem hann er myrtur hljóta að vakna grunsemdir um ráðabrugg." Eru DV-menn ekki full fljótir á sér hér?

Blaðamenn þurfa sífellt að koma með eitthvað nýtt og sjaldnast gefst þeim tækifæri til þess að ígrunda málin sem skyldi. Stjórnmálamenn hafa hins vega oftast lengri tíma til þess að átta sig á staðreyndum, auk þess sem þeir búa yfir þjálfun í því að draga ályktanir og lífsskoðun sem auðveldar þeim að bregðast við nýjum vandamálum með svipuðum hætti og þeir hafa áður gert við svipaðar aðstæður. Í ljósi þessa er erfitt að skilja hvers vegna menn vilja bregðast allt öðruvísi við vandamálum á landsbyggðinni en í höfuðborginni.

Tökum dæmi. Á landsbyggðinni er nokkrum tugum manna sagt upp störfum. Hópar þingmanna kemur saman til þess að ræða vandann og vill að ríkið komi til skjalanna með lausn. Fjölmiðlar ræða við fólkið, en líka aðra á staðnum og sífellt er hamrað á því að ríkið verði að leysa vandann, helst með varanlegum hætti. Almennt hræða lausnir ríkisins og síðast þegar ríki ætlaði að finna ,,endanlega lausn'' hafði það skelfilegar afleiðingar.

En hvar eru þessir sömu þingmenn þegar hundruðum manna er sagt upp á Reykjavíkursvæðinu? Hvers vegna er vandi fólks sem hefur flutt sig og fjölskyldum sína milli landa til þess að vinna hjá ákveðnum fyrirtækjum fjölmiðlum ekki jafnhugleikinn? Öðlast menn sérstök réttindi við að flytja útfyrir suðvesturhornið?

Vissulega er það öllum sárt að missa vinnuna og ekki skal gert lítið úr vanda þeirra sem þurfa að flytja landshorna milli frá húseignum. En vandi hinna sem í bjartsýni tóku lán til þess að fjárfesta í arðvænlegum fyrirtækjum að mati fjölmiðla? Skiptir hann engu? Hvaða þingmenn hittust til þess að ræða tap þeirra sem hafa tapað aleigunni og meiru til á því einu að hrífast með hrifningu fjölmiðla og stjórnmálamanna?

Hér er ekki verið að mæla með því að ríkið grípi inn í vanda fólks á þéttbýli fremur en í dreifbýli. Fyrst og fremst verður fólk að vera eigin gæfu smiðir í slíkum málum og ríkið getur aldrei komið með varanlegar lausnir. Blaðamönnum er vorkunn, þeir hafa lítinn tíma til þess að hugsa málin. Ritstjórar og stjórnmálamenn hafa meiri tíma og eiga að hafa mikla yfirsýn.

Tilvitnunin í DV var reyndar heldur lengri: ,,Þegar eiginkona heldur stíft fram hjá manni sínum, líftryggir hann og platar á afvikinn stað um miðja nótt þar sem hann er myrtur hljóta að vakna grunsemdir um ráðabrugg. Ekki síst þegar í ljós kemur að morðinginn er ástvinur ekkjunnar og að hún hafði áður boðið misindismönnum fé til að losa hana við karlinn.'' (Símhringing um nótt, DV 7.6. 2003). Í þetta sinn gæti reyndar verið að blaðamennirnir hefðu haft rétt fyrir sér.

Benedikt Jóhannesson
Er jákvæður fréttaflutningur=ábyrgur fréttaflutningur? (SJ)

Morgunblaðið er ótæmandi uppspretta umræðna. Í forystugrein á sunnudag segir blaðið frá öflugum fréttaflutningi sínum af landsbyggðinni, en það hefur nú opnað skrifstofu á Austurlandi. Í greininni segir að það sé eindregin skoðun fréttaritara blaðsins ,,að ítarlegur, reglulegur og jákvæður fréttaflutningur skipti byggðir landsins miklu máli." Leiðarahöfundur bætir svo við: ,,Blað allra landsmanna vill taka þátt í þeirri uppbyggingu." Þegar við lesum fréttir Moggans af landsbyggðinni er ágætt að vita að ástandið er verra en þar er lýst. Fréttirnar sýna glansmynd. Ef marka má forystugreinina er mikilvægara að gleðja íbúana með jákvæðum fréttum en að upplýsa lesendur um ástand mála eins og það er. Það er ábyrg blaðamennska að mati Morgunblaðsins.

Því má svo velta fyrir sér hvort umfjöllun blaðsins um fleiri svið þjóðlífsins sé í svipuðum anda. Ekki virðist til dæmis skipta miklu máli hverju núverandi stjórnvöld taka upp á, Morgunblaðið tekur því fagnandi (blaðið gerði að vísu um tíma athugasemd við fiskveiðistefnuna, en sá ágreiningur var leystur með því að skipa ritstjórann í nefnd). Morgunblaðið sýnir líka nýjum fyrirtækjum afar mikla vinsemd. Fáum hefur það þó hampað meira en tæknifyrirtækinu Oz, sem nú hefur hætt starfsemi, og Íslenskri erfðagreiningu. Fyrir nokkrum árum voru þessi tvö fyrirtæki nefnd í leiðara í sömu andrá og Apple og Microsoft og bent á að hagnaður áhættufjárfesta í slíkum fyrirtækjum gæti orðið ótrúlegur.

Oz og Erfðagreining komu ýmsu góðu í verk, en samanburðurinn á varla rétt á sér þegar haft er í huga að Oz tókst aldrei að hagnast í 13 ára sögu sinni og Erfðagreining hefur nú tapað fé í 7 ár. Morgunblaðið notar hástemmd orð til þess að lýsa Erfðagreiningu. Orðið ævintýri kemur oft fyrir, en einnig koma við sögu ,,undraverður árangur" og ,,ljóðagerð". Þó að Oz og Erfðagreiningu hafi ekki tekist að skila hagnaði tókst báðum ágætlega að safna hlutafé. Margir tóku lán í banka fyrir hlutabréfum í þessum fyrirtækjum og aðrir eyddu megninu af sparifé sínu í ,,ævintýrin". Þeir sem keyptu í Oz töpuðu öllu fé sínu og þeir sem keyptu í Erfðagreiningu og losuðu sig ekki við bréfin í tíma hafa tapað mestöllum peningunum. Jákvæð umfjöllun Morgunblaðsins og annarra fjölmiðla varð án efa mörgum hvatning til hlutabréfakaupa. Óhætt virðist að draga þá ályktun að jákvæð blaðamennska sé ekki alltaf ábyrg blaðamennska.

Sigurður Jóhannesson
Svo að við kusum þá vitlaust??? (SJ)

Gaman er að sjá aftur álitsgjafana, sem komið hafa úr felum eftir kosningar. Seðlabanki, vinnumarkaðssamtök og fleiri eru nú teknir til við að vara við skattalækkunum á komandi árum. Fyrir kosningar þögðu þeir ýmist eða töluðu svo óskýrt að fáir skildu þá. Núna segir Seðlabankinn að brýnt sé að auknum tekjum ríkisins vegna þenslu á komandi árum verði ekki varið í ný ríkisútgjöld eða lækkun skatta. Hvers vegna kom þetta ekki fram fyrr? Hefði ekki verið nær að segja þetta í aðdraganda kosninga, svo að flokkarnir hefðu getað endurskoðað tillögur sínar um aukin útgjöld ríkisins og skattalækkanir - eða kjósendur kosið gætnari stjórnmálamenn til ábyrgðar? Jú, kannski hefði þetta átt að koma fram, en sú hugsun vó þyngra í huga sérfræðinganna, að óráðlegt væri að blanda sér í flokkapólitík. Þeir vildu ekki hætta á að fá komandi valdhafa upp á móti sér. Þess vegna ákváðu þeir að geyma hollráðin þangað til minni þörf væri fyrir þau. Flokkarnir voru látnir um að skamma hver annan án þess að aðrir blönduðu sér í þann slag. Tiltölulega einfaldar misfellur uppgötvuðust, eins og þegar Frjálslyndir misreiknuðu kostnaðinn við skattatillögur sínar. Sú reginvilla flestra flokka að bjóða skattalækkanir í komandi uppsveiflu var hins vegar lítið rædd. Utanríkisráðherrann var að vísu farinn að draga í land með skattalækkunartillögur sínar, en ekkert hik var að sjá á forsætisráðherranum.

Sérfræðingar hefðu getað bent á fleiri firrur í efnahagsumræðunni fyrir kosningar. Þeir hefðu til dæmis getað bent á að barátta við verðbólgu er núna í höndum Seðlabankans (og reyndar var bent á þetta í grein í Viðskiptablaðinu sem fáir tóku eftir). Áhyggjur um að verðbólga ryki upp ef tilteknir stjórnmálamenn kæmust til valda voru því líkast til ástæðulausar - stjórnmálamenn geta ekki komið af stað verðbólgu án hjálpar bankans (hitt er svo annað mál hvort stjórnendur Seðlabankans eru nógu ónæmir fyrir skömmum stjórnmálamanna til þess að getað haldið verðbólgu í skefjum).

Stjórnarskrárbundið tjáningarfrelsi borgaranna

Ekki þögðu samt allir um mál sem þeir töldu sig hafa vit á. Framkvæmdastjóri Útgerðarfélags Akureyringa varaði við hugmyndum stjórnarandstöðuflokkanna í kvótamálum. Varnaðarorðin var að finna í fréttabréfi til starfsfólks. Alþýðusambandið mótmælti og hélt því fram að framkvæmdastjórinn væri með þessu að reyna að hafa áhrif á skoðanir starfsmanna á ólöglegan hátt. Lögmaður Samtaka atvinnulífsins kom tjáningarfrelsinu til varnar í leiðara Fréttabréfs Samtakanna í maímánuði og sagði þar meðal annars:

,,Umræða, upplýsingagjöf og skoðanaskipti um þau málefni sem eru til umfjöllunar í þjóðfélaginu á hverjum tíma eru snar þáttur í hverju lýðræðisþjóðfélagi. Það heyrir til grunnmannréttinda að hafa frelsi til að tjá skoðanir sínar."

Í næsta pistli verður lagt út af þessum orðum.

Sigurður Jóhannesson