Öðru vísi mér áður brá (BJ)

Það er sama hvernig á það er litið, umfjöllun þingmanna um fjölmiðlafrumvarpið svonefnda verður ekki til þess að auka virðingu þingmanna almennt. Að vísu geta þeir væntanlega treyst gleymsku almennings, en einn er sá sem engu gleymir, Vefþjóðviljinn. Hann hefur látið gera könnun þar sem í ljós kemur að flestir vita ekkert mjög mikið um fjölmiðlafrumvarpið. Það sem verra er að þingmenn sem nú tala tárvotir um ólög sem verði að hafna studdu stjálfir svipaða stefnu áður en Davíð tók hana upp.

Það er að bera í bakkafullan lækinn að tala meira um fjölmiðlafrumvarpið. En þó. Það er athyglisvert að vefmiðillinn andriki.is sem heldur úti Vefþjóðviljanum birtir sunnudaginn 23. maí 2004 skoðanakönnun sem sýnir að tæplega 30% landsmanna hafa kynnt sér fjölmiðlafrumvarpið vel og þar af aðeins 5% mjög vel. Engu að síður skekur málið þjóðfélagið allt þessa dagana. Ætla mætti að þar sem fjölmiðlar fjalla stöðugt um meðferð málsins í þinginu að fólk teldi sig almennt vel upplýst um málið sjálft. En þetta þekkingarleysi sýnir einmitt vandann í hnotskurn.

Keppst er við að setja málið í samhengi við ofsa Davíðs og óbeit hans á Jóni Ásgeiri, Ólafi Ragnari og hinum og þessum öðrum. Ríkisútvarpið sagði frá því áður en frumvarpið kom fram að til stæði að „setja lög á fjölmiðla.“ Það hljómar engan veginn vel og skiljanlegt að menn snúist gegn því. Fyrir hálfum mánuði kom fram í pistli að Útgáfufélagið Heimur telur lögin óþörf ef Samkeppnisstofnun sinnti sínu hlutverki. Jafnframt var bent á það að mjög margir af þeim sem snúast gegn frumvarpi því sem forsætisráðherra lagði fram hafa tekið undir það að ástæða er til þess að óttast um misnotkun miðlanna við þær aðstæður sem nú eru komnar upp. Skulu hér tilgreind fleiri dæmi.

Fyrr í vetur var borin fram þingsályktunartillaga þar sem flutningsmenn voru Álfheiður Ingadóttir, Drífa Hjartardóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Hjálmar Árnason, Steingrímur J. Sigfússon. Í tillögunni segir:

„Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Nefndin kanni m.a. eftirfarandi atriði sérstaklega:

a. hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila,

b. hvort setja beri sérstök ákvæði í lög sem tryggi fullt gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum,

c. hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta, t.d. á sviði fjármálaþjónustu,

d. löggjöf og starfsskilyrði fjölmiðla í nálægum löndum með hliðsjón af markmiði nefndarstarfsins.“

Það er athyglisvert að sumir flutningsmanna virðast hafa skipt um skoðun. En það er svo sem ekkert nýtt að þingmenn leggi fram tillögu um að móta opinbera stefnu á þessu sviði. Þær Lilja Á. Guðmundsdóttir varaþingmaður og Ásta R. Jóhannesdóttir lögðu fram þingsályktunartillögu fyrir níu árum um mótun opinberrar stefnu í fjölmiðlun. Þær leggja til að ýmsir þættir verði teknir til skoðunar, meðal annars reglur um eignarhald á þeim. Þær segja meðal annars í greinargerð með tillögunni:

„Því er oft haldið fram að vald fjölmiðla hafi aukist í þjóðfélaginu, ekki síst vegna þess að þeir eru mikilvægasti gluggi samfélagsins, bæði okkar eigin samfélags og annarra fjarlægari. Víst er að notendum fjölmiðla og tölvutækni fjölgar stöðugt, hvort heldur er til afþreyingar, fræðslu eða tjáskipta. Fjölmiðlaþróunin býður upp á gífurlega möguleika, en hún á sér einnig neikvæðar hliðar. Virk fjölmiðlastefna getur því skipt sköpum ef við viljum hafa áhrif á þróunina á fjölmiðlamarkaðnum. Eignasamruni og samþætting fjölmiðlafyrirtækja og stýring fjölmiðla í hvaða formi sem er getur haft hættuleg áhrif á tjáningarfrelsi og upplýsingaflæði í samfélaginu. Því hlýtur að vera verkefni hins opinbera að tryggja að fjölmiðlar bjóði upp á fjölbreytt efni. Huga þarf að eignarhaldi fjölmiðlafyrirtækja og koma í veg fyrir að einn eða fáir sterkir aðilar nái slíkum yfirburðum á markaðnum að tjáningarfrelsi og upplýsingaflæði sé ógnað. Jafnframt ber að rannsaka fjárhagslega tengingu fjölmiðlafyrirtækja við önnur fyrirtæki sem augljóslega gæti haft áhrif á tjáningarfrelsið.“

Um það verður vart deilt annars vegar að fjölmiðlaskýrslan svarar að nokkru kröfu þeirra á sínum tíma og hins vegar að menn hefðu betur samþykkt tillögu þeirra árið 1995, áður en þær aðstæður komu upp sem blasa nú við. Jafnframt verður að telja það afar merkilegt miðað við þessar „gömlu“ tillögur að ekki skuli nást breið þverpólitísk samstaða um fjölmiðlafrumvarp sem taki á þeim meginatriðum sem vikið er að hér að ofan.

En hvers vegna gefur könnun Vefþjóðviljans (sem gerð var af PARX) aðra niðurstöðu og skárri fyrir stjórnarflokkana en könnun Fréttablaðsins? Um það verður ekkert fullyrt, en auðvitað er mörgum svarendum ljós skoðun Fréttablaðsins. Sumir vilja ef til vill ekki styggja kurteisa fyrirspyrjendur og svara eins og þeir búast við að viðmælandinn vilji. Það er til dæmis athyglisvert að Framsóknarflokkurinn fær yfirleitt minna fylgi í skoðanakönnunum en í kosningum. Margir telja að skýringin sé sú að menn hiki við að viðurkenna Framsóknarmennsku í heyranda hljóði, rétt eins og menn myndu hika við að segjast vera dagdrykkjumenn eða hafa gaman af Evróvision.

Benedikt Jóhannesson