Morgunn án Moggans? (BJ)

Ein áhrifamesta auglýsing sem höfundur man eftir er slagorðið: Geturðu hugsað þér morgun án Moggans? en það er erfitt að hugsa þá hugsun til enda. En nú er hins vegar svo komið að menn gætu staðið frammi fyrir einmitt þessum veruleika fyrr en síðar. Í sviptingum á blaðamarkaðinum hefur staða Morgunblaðsins versnað stig af stigi og það sem verra er, blaðið virðist ekkert ætla að gera til þess að ná aftur fyrri stöðu.

Áratugum saman var Mogginn þvílíkt stórveldi í íslenskri fjölmiðlun að enginn komst þar nærri. Nýgift hjón fengu sér fyrr áskrift að Mogganum en hrærivél. Blaðið sjálft var sér vel meðvitað um stöðu sína. Þar hefur alltaf verið lögð mikil áhersla á vandaðan fréttaflutning og reynt að fylgja hlutleysi, amk hin síðari ár. Hins vegar hefur blaðið talið margar fréttir fyrir neðan virðingu sína, til dæmis hefur það mjög oft þagað um mál sem eru í almennri umræðu í þjóðfélaginu. Þetta hefur gefið öðrum fjölmiðlum tækifæri til þess að hrifsa til sín frumkvæði. Líklega hafa lesendur Moggans fyrst heyrt um Hafskipsmálið eftir að stjórn félagsins hafði óskað eftir gjaldþrotaskiptum, án þess að ég muni það sérstaklega. Þannig vann Mogginn og þannig vinnur hann enn. Það er svosem ágætt að fjölmiðlar gæti þess að fara ekki niður á lágkúrstig, þar eru nógir fyrir, en það er hægt að fjalla um mál án þess. Blaðið fjallar til dæmis mun minna um viðskiptaátök yfirstandandi árs en Fréttablaðið (sem hefur reyndar ekki vandað sig sérstaklega mikið, enda aðili að málinu eins og nú er að koma í ljós). Þess vegna er það sem fólk sem vill reyna að fylgjast með verður að leita annað.

Stjórn Morgunblaðisins er afar stöðug og skipuð vönduðum einstaklingum sem endast vel. Sumir segja að hjá blaðinu hafi verið sama stjórn frá upphafi en það eru víst ýkjur. En það er ekki líklegt að úr þeirri átt komi mikið af byltingarkenndum hugmyndum í blaðamennsku. Enda var lengst af engin þörf á slíku. Blöðin höfðu ákveðna skiptingu á auglýsingamarkaðinum. Mogginn átti fasteignaauglýsingarnar og DV hafði smáauglýsingar og bíla. Mánudagsútgáfan var bylting á íslenskan mælikvarða, en kom seint. Ein hættan af því að ná á toppinn er sú, að þar fjarlægjast menn hópinn og vita ekki almennilega hvernig á að haga sér. Hroki fylgir oft forystunni og hann hefur sjaldan verið langt undan hjá Mogganum. Þeir sem þar vinna virðast oft sannfærðir um að þeir séu ekki eins og aðrir menn, og þakka guði fyrir það. Sumir segja að menn skyldu gæta þess að vera góðir við samborgarann á leiðinni upp því að þeir mættu þeim aftur á niðurleiðinni. Þetta hefur mönnum aldrei þurft að detta í hug á Mogganum, því að þar hefur niðurleiðin verið óhugsandi.

En nú er það ekki svo lengur. Það er líklegt að bankar sem ætla sér allt að gleypa hér á landi hugsi sér gott til glóðarinnar og vilji gjarnan kaupa Moggann. Það hefur þegar komið í ljós hvað það getur verið gagnlegt fyrir dagblöð að eiga valdamikla eigendur sem geta búið til fréttir með áhrifamiklu myndefni þegar þörf er á söluefni. Bankarnir telja sig eflaust til þess kallaða að sjá um alla fjölmiðlun landsins (en þeir eru nú með tvö dagblöð og tvær sjónvarpsstöðvar). Það væri barnalegt af Morgunblaðsmönnum að ímynda sér að þeir sé stikkfrí í þessari baráttu, enda reyndar þegar komnir í keppni við sinn viðskiptabanka.

Mogginn er þrátt fyrir allt enn besta dagblaðið, en hann gæti miklu meira. Til dæmis gæti hann hætt að reka prentsmiðju, en það er nú aðalkeppikefli blaðsins að reisa nýja. Hvers vegna lætur blaðið það ekki öðrum eftir að hafa áhyggjur af slíkum rekstri? Næsta prentsmiðja þeirra á að geta prentað tímarit líka, sem væntanlega kemur útgefendum eins og Heimi hf. vel, en það verður örugglega ekki nóg að gera og blaðið verður að fylla prentvélarnar sínar með eigin tímaritum. Líklegast er enn tækifæri til þess að hætta við nýju prentsmiðjuna, en hún gæti orðið blaðinu sá myllusteinn sem síst er þörf á núna.

Það er lögmál á Morgunblaðinu, að það gerir aldrei neitt rangt. Þegar menn hafa reynt að kvarta undan röngum fréttaflutningi fær það engar undirtektir. Minnisstæð er grein sem hrakti frétt blaðsins um eitthvert málefni, lið fyrir lið, með mörgum tilvitnunum sem ekki var hægt að efast um og ekki stóð steinn yfir steini. Í lok greinarinnar birtist athugasemd frá blaðinu: Morgunblaðið stendur við frétt sína. Það er segin saga að ef Vísbending hefur sett út á eitthvað hjá Morgunblaðinu, þá hefur blaðið verið sett í margra vikna ef ekki mánaða birtingarbann. Höfundur pistilsins kvartaði nýlega við blaðið að í pistli hans sem birtur var í Mogganum hefði síðustu setningu verið sleppt, en þess í stað sett meinleg athugasemd umsjónarmanns Staksteina. Óskaði undirritaður eftir því að annað hvort yrðu tilvitnanir birtar í heild, eða umsjónarmaðurinn skriði úr skjóli sínu og skrifaði gagnrýni undir nafni. Aðstoðarritstjórinn tók þessu illa og sagði að Mogginn skrifaði eins og honum best hentaði. Vinnubrögð Moggans eru nefnilega alltaf rétt.

En vinur er sá sem til vamms segir og ef Morgunblaðið tekur ekki við sér strax, þá er blasa við margir morgnar án Moggans.

Benedikt Jóhannesson