Melankólía og fílósófía (BJ)

Á föstudaginn hitti ég gamlan mann. Við töluðum saman í nokkrar mínútur. Eftirá hugsaði ég með mér að svona hlyti lærisveinum Sókratesar að hafa liðið. Eftir samtöl við meistarann voru þeir dögum saman að velta því fyrir sér hvort af vörum hans hefði runnið djúp speki eða hvort allt sem hann hefði sagt væri þvættingur.

Mér lá við að segja að ég hefði hitt gamlan þul, en þá hefðu allir haldið að ég væri að tala um Jón Múla eða Pétur Pétursson, en þeir eru báðir dánir og samband mitt við þá hefur dofnað.

Ég var að ganga upp Hverfisgötuna framhjá fornbókabúðinni og hitti þá Ara skáld og bóksala Bragason. Við skiptust á einhverjum orðum um hvernig gengi og hann sagði mér að menn notuðu bækur í ýmsum tilgangi. Nýlega hafði hann selt 500 bækur sem notaðar eru í einhvern nýlistagjörning á ölstofu. Svona geta bækur öðlast nýtt líf, en eftir það les þær enginn. Líklega voru þetta allt slæmar bækur sem áttu ekkert betra skilið.

Gengur þá framhjá okkur gamall maður og Ari kinnkar til hans kolli og segir mér deili á honum. Ekki mundi hann nákvæmlega hvað hann heitir en gat nefnt nokkur ættmenni og fyrri störf. Þetta var góðlegur, lágvaxinn maður, líklega um áttrætt gæti ég trúað. Hann hélt inn í búðina og af því að Ari var greinlega einn á vaktinni gat hann ekki staldrað lengur við úti og spyr mig hvort ég ætli ekki að kíkja inn.

Ekki stóð það til því að ég er með þeim ósköpum gerður að ef ég fer inn í bókabúð fer ég helst þaðan klyfjaður út aftur, en jæja, kannski aðeins.

Einar Ben og Halldór Laxness voru ekki búnir að gefa neitt nýtt út en ég fann tvær Nonnabækur í safnið. Svo sá ég bók eftir Stefán skáld Ólafsson. Ræði hann kannski seinna.

Nú var ég eiginlega búinn að fá nóg en tók vinstri beygju og sé þá öldunginn sem fyrr var nefndur. Ari var að leita að bók fyrir einhvern en segir í framhjáhlaupi við þann gamla: „Sæll meistari!“ (svona er gott að ávarpa menn ef maður man ekki hvað þeir heita). „Má ég ekki kynna þig fyrir Benedikt félaga mínum.“ Ari er úr sögunni en við tókumst í hendur, meistarinn og félaginn.

„Það þyrfti að kenna ungu fólki um tilfinningar í skólunum“ sagði meistarinn.

„Heldurðu það? Er ekki ungt fólk mjög vel fært um að læra um þær sjálft?“ spurði ég en þótti þetta óneitanlega óvenjuleg byrjun á samtali.

M:„Það er kúnst að kunna að þykja vænt um einhver. Ég var lengi að læra að þykja vænt um nokkurn mann.“

BJ: „Er það samt ekki eitthvað sem flestir ná á endanum ef þeir eru góðu umhverfi.“

M: „Hamingjan er varla til í heiminum. Þegar Jesús segir að allir verði jafnir hélt ég að hann hefði rangt fyrir sér. Það var vegna þess að ég hélt að allir yrðu jafnsælir. Svo áttaði ég mig á því að í raun verða allir smám saman daprari og loks allir vansælir.“

BJ: „Það er ekki mikil bjartsýni í þessu, finnst mér.“

M: „Það er engin ástæða til bjartsýni. Er ekki fílósófían bara önnur hlið á melankólíunni?“

BJ: „Eitthvert fólk hlýtur nú að vera hamingjusamt?“

M: „ Menn tala um ást. En ást er ekki til. Heimurinn byggir á eigingirni og drottnunargirni.“

BJ: „Sumir vilja samt eyða ævinni með öðrum. Ekki er það eigingirni.“

M: „Eigingirnin er hvergi meiri. Segjum að þú elskir einhvern meira en nokkuð annað. Þá viltu auðvitað að hann sé hamingjusamur er það ekki?“

Hann beið ekki eftir svari og hélt áfram:

„En ef hinn aðilinn verður ástfanginn af einhverjum, hvernig bregstu við? Óskarðu honum til hamingju, gleðstu með honum? Nei, þú verður æfur, eða miður þín. Hvers vegna? Vegna þess að þú ert eigingjarn. Og meira en það, þú vilt segja þeim sem þú segist elska hvað hann á að gera.“

Mér vafðist tunga um tönn, fitlaði við Nonnabækurnar og fór að rýna í bókaskápinn fyrir framan mig og dró út bók. Hún fjallaði um bréfaskipti Valtýs Guðmundssonar og Björn Jónssonar frá því um aldamótin 1900.

M:„Þú verður að fyrirgefa mér. Ég hef aldrei haft trú á Kristindómnum.“

Hann leit á bókina.

M: „Það var gaman að lesa bókina um Hannes Hafstein.“

Ég vissi ekki hvort hann var að tala um bók Guðjóns Friðrikssonar eða Kristjáns Albertssonar en tók séns á þeirri síðarnefndu:

„Kristján var skemmtilegur maður. Og mjög hrifinn af Hannesi.“

M: „Hann hafði aðgang að öllum þessum bréfum. Þess vegna gat hann sagt svona margt í bókinni. Svo skrifaði hann aðra bók.“

Kristján skrifaði nokkrar bækur svo ég vissi ekki hverja hann átti við.

M: „Já. Hún hét Loksins, loksins. Hann uppgötvaði Laxness.“

BJ: „Var það ekki grein sem Kristján skrifaði?“

M: „Ég las þá bók aldrei. Hún kom út eftir að ég missti sjónina.“

Andartak hélt ég að það hefði slegið útí fyrir mér og ákvað að ég þyrfti að komast út undir bert loft. Ég fann mér tilefni til þess að kveðja þennan blinda speking sem leitaði í bókabúð til þess að stytta sér stundir. Kannski bara að leita sér lærisveina.

Benedikt Jóhannesson