Margrét Thatcher áttræð (JGH)

MARGRÉT THATCHER, fyrrum forsætisráðherra Bretlands, hélt upp á áttræðisafmæli sitt 13. október sl. Ég játa að ég hélt að hún væri eldri. Um 680 gestir mættu í afmælisveislu hennar í London og á meðal gesta voru Elísabet Englandsdrottning, John Major og Tony Blair.

THATCHR VAR KÖLLUÐ JÁRNFRÚIN. Hún var forsætisráðherra Breta í samfleytt 11 ár, frá 1979 til 1990. Sagt var að hún hafi stjórnað með handtöskunni, hún barði töskunni sinni af hörku í borðið ef henni mislíkaði. Mikil mannaskipti voru ætíð í ríkisstjórnum hennar. Hún var engin kvenréttindakona, en líkt og Kvennalistakonur á Íslandi vitnaði hún oft í „hina hagsýnu húsmóður“.

ÞAÐ ER MEÐ AFSÖGN Margrétar Thatchers, 22. nóvember árið 1990, eins og morðið á John F. Kennedy, að flestir Bretar, sem komnir eru til vits og ára, muna hvað þeir voru að gera þegar þeir fréttu af afsögn Thatchers. Thatcher var harður fylgismaður frjálshyggjunnar og var þekktust fyrir að draga úr miklum áhrifum verkalýðsfélaga á breskt viðskiptalíf og að einkavæða ríkisfyrirtæki. Það fór einkar vel á með henni og Ronald Reagan, fyrrum forseta Bandaríkjanna.

SIGRÚN DAVíÐSDÓTTIR, fréttaritari Frjálsrar verslunar í Bretlandi, skrifaði athyglisverða grein um Margréti Thatcher í 5. tbl. Frjálsrar verslunar í fyrra þegar þess var minnst að 25 ár væru liðin frá því hún varð forsætisráðherra Breta vorið 1979. í þessum pistli mínum styðst ég meira og minna við þessa grein Sigrúnar Davíðsdóttur án þess að vera sífellt með gæsalappirnar á lofti – ekki frekar en skoðanabróðir minn, Hannes Hólmsteinn, sem ég held að hafi hitt járnfrúna að minnsta kosti einu sinni.

JÁRNFRÚIN FÆDDIST ÁRIÐ 1925 sem Margaret Roberts, dóttir búðareiganda í smábænum Grantham í Norður-Englandi. „Faðir hennar hafði orðið að hætta í skóla 14 ára til að vinna fyrir sér, en tókst með elju og dugnaði að setja á stofn eigin búð. Hún var mikil pabbastelpa, leit mjög upp til föður síns, en hafði ekki sama álit á móður sinni. Æska hennar einkenndist af trúhneigð móðurinnar og trú föðurins á eigið framtak – veganesti sem entist henni vel,“ segir í áðurnefndri grein Sigrúnar í Frjálsri verslun.

MARGRÉT THATCHER GIFTIST sér tíu ára eldri manni, Denis Thatcher, sem lést fyrir tveimur árum og var vel stæður kaupsýslumaður. Hann ólst upp í London og var jafnmikill heimsborgari og hún smábæjarstelpa. Hún hafði lagt stund á efnafræði í Oxford en var komin á kaf í stjórnmálin þegar þau Denis kynntust. Þau giftust árið 1951, eftir þriggja ára tilhugalíf. Þau eignuðust tvö börn, tvíbura, Carol og Mark.

MARK VARÐ FRÆGUR þegar hann týndist í rallkeppni í Sahara en ekki síður þegar hann var bendlaður við byltingu í olíuríkinu Miðbaugs-Gíneu í vestanverðri Afríku í fyrra. Hann játaði fyrir dómi í Höfðaborg í Suður-Afríku í janúar á þessu ári að vera sekur um að hafa óafvitandi tekið þátt í að fjármagna valdaránstilraun í Miðbaugs-Gíneu og fékk skilorðsbundinn dóm. Mark er 51 árs og eru eignir hans metnar á um 7 milljarða króna.

„CAROL ER BLAÐAMAÐUR og hún hefur sagt um foreldra sína að mamman hafi verið jafnstressuð og pabbinn var afslappaður. Hann var líka annálaður fyrir hógvært skopskyn. Meðan frúin var forsætisráðherra var hann einhverju sinni spurður af ókunnugum hvað konan hans gerði. „Hún gegnir tímabundu starfi,“ varð honum að orði.“

„ÞAÐ ER GJARNAN sagt um Tony Blair forsætisáðherra að hann vilji helst gera svo öllum líki. Thatcher var á hinum endanum; henni stóð nákvæmlega á sama um hvað vinir og óvinir sögðu um hana og hún var óhrædd að leggja til atlögu við menn og málefni á yfirvegaðan hátt og – að mati andstæðinga hennar – kaldrifjaðan hátt.“

Í GREIN FRJÁLSRAR VERSLUNAR í fyrra segir ennfremur frá því hvernig fjaraði undan frú Margréti Thatcher. Tíminn var haustið 1990. Staðurinn var London. Svona var atburðarásin: „Og hún fældi líka ráðherra frá. Einn þeirra var Geoffrey Howe, sem hafði verið settur af sem utanríkisráðherra og gerður að þingforseta. Um miðjan nóvember 1990 hélt Howe afsagnarræðu, sem er enn í minnum höfð sem ein áhrifamesta afsagnarræða síðari áratuga.

NÚ VAR KOMIN Í GANG leikflétta sem stefndi bara á ein endalok. Michael Hesletine, forsmáður ráðherra og ákafur Evrópusinni, skoraði á Thatcher í formannskjöri. Í fyrstu umferð náði hún ekki afgerandi meirihluta – og þá gerðu nánustu samstarfsmennirnir henni ljóst að dagar hennar væru taldir. Yfirlýsingin kom 22. nóvember og í kastljósi sjónvarpsljósanna ók járnfrúin á brott með tárin í augunum.“

ÁLITIN „BRÁÐABIRGÐALAUSN“, en samt leiðtogi Íhaldsflokksins í 15 ár og forsætisráðherra Breta í samfleytt 11 ár. Geri aðrir betur.

Jón G. Hauksson