Skólaslit eins og aðalfundir í hlutafélögum (JGH)

Það er víða fagnað í skólum landsins þessa dagana og þær eru margar húfurnar sem settar hafa verið upp, hvítar sem svartar, og allar eru þær frá Eyfeld gamla við Laugaveginn. Húfunum er tyllt á kolla á hátíðarstund sem nefnist útskrift nemenda. Dagurinn er þeirra. Einstök stund sem lengi lifir í huga hvers og eins. Þess vegna kemur það á óvart að skólameistarar líti núna á brautskráningu nemenda sem einhvers konar aðalfundi í hlutafélögum þar sem obbinn af ræðutímanum fer í að ræða skuldir, byggingaframkvæmdir, kostnaðarskiptingu, húsnæðismál og rekstrarfyrirkomulag ríkisháskóla. Er þetta rétta stundin fyrir þessi mál? Ég held ekki.

Ég á ljúfar minningar frá því ég skundaði í P. Eyfeld við Laugaveginn á sínum tíma og náði mér í hvítt höfuðfat sem fór síðan á kollinn uppi á stóra sviðinu í Háskólabíói. Rektor var ekki mjög langorður í ræðu sinni. Hann lagði okkur lífsreglurnar með áherslu á að hver væri sinnar gæfusmiður í lífinu og þakkaði samfylgdina. Þetta var ágætt. Þetta var ógleymanlegur dagur; einstök stund. Þetta var dagurinn okkar. Þess vegna undrast ég að hver rektorinn af öðrum í menntaskólum noti núna þá hátíðarstund, sem útskrift nemenda óneitanlega er, til þess að ræða fjármál skólanna, skuldir þeirra, byggingaframkvæmdir, kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga vegna nýrra skólabygginga og eitthvert ófremdarástand sem á að verða í húsnæðismálum skólanna eftir nokkur ár. Í háskólunum snúast ræður rektoranna núna um að stjórnvöld endurskoði rekstrarfyrirkomulag ríkisháskólanna og að þeir verði gerðir að sjálfseignarstofnunum. Allt er þetta í sjálfu sér gott og gilt. En ég spyr: Er þetta rétta stundin til að hamra á þessum málum? Á sú hátíðarstund, sem brautskráning nemenda er, að enda sem einhvers konar aðalfundir í hlutafélögum þar sem allt snýst um rekstur og efnahag, hlutföll og brotabrot og framtíðarsýn skólanna? Ég held ekki. Þetta er dagur nemendanna. Það á að ríkja fögnuður í ræðum þennan dag en ekki armæða yfir húsnæðismálum og rekstrarfyrirkomulagi. Það á ekki að dæsa í ræðupúltum þennan dag.

Að fagna smáum sem stórum sigrum

Goðsögnin í bandarísku viðskiptalífi, Jack Welch, fyrrum forstjóri General Electric, var hér á fundi á dögunum og ræddi við fólk úr viðskiptalífinu. Hann kom inn á það hve mikilvægt væri að setja sér markmið og fagna smáum sem stórum sigrum. „Eins og svo auðvelt og gaman er að gera í smáum fyrirtækjum. Það er mikilvægt að fagna sérhverjum árangri og njóta þess að sigra.“ Þarna fannst mér Jack Welch komast vel að orði. Auðvitað er ekkert eins skemmtilegt og að sjá nemendur, sem hafa púlað við að ná takmarki sínu í nokkur ár, ná á leiðarenda og útskrifast. Gleðjast. Það er blærinn sem á að vera yfir skólaslitum og útskrift nemenda.

Þegar fólk sest niður og semur ræður er fyrsta boðorðið þetta: Hvert er tilefnið og hverjir verða áhorfendur? Fyrir hverja er ræðan? Við hvern er ræðumaður að tala? Það er mikill munur á að semja létta tækifærisræðu, sem flytja á í fimmtugsafmæli vinar síns, söluræðu, hátíðarræðu, ræðu á ráðstefnu og áfram mætti telja. Rektor, sem er að útskrifa stúdenta, er að ræða við nemendur sína og nánustu aðstandenur þeirra en ekki við fjárveitingavaldið eða yfirmenn skólamála í landinu – sem eru ekki í salnum. Á svona stundu eiga holl og góð ráð til nemenda að vera í fyrirrúmi ásamt heimspekilegum vangaveltum um lífið og tilveruna, egóið í hverjum og einum, mikilvægi vinnusemi og vinnugleði í lífinu, heiðarleika, eldmóð, sigurvilja, kröfur til sjálfs sín og annarra. Ég er ekki viss um að það hefði fallið í góðan jarðveg á fundinum með Jack Welch ef hann hefði dottið ofan í stöðu fjármála í heiminum í stað þess að leggja upp úr því að veita stjórnendum góð ráð. „Þið verðið að leggja áherslu á heiðarleika, óformlegheit og stöðugleika í fyrirtækjum ykkar. Starfsmenn verða að vita hvar þeir standa og hvar þeir hafa yfirmann sinn,“ sagði hann meðal annars við góðar undirtektir.

Höldum sérstaka „menntunardaga“

Það er af hinu góða að nemendur og foreldrar séu meðvitaðir um mikilvægi menntunar og gildi hennar. Að menntun kostar sitt, en að hún komi margfalt til baka, bæði fyrir einstaklinginn og þjóðfélagið. Þau mál þarf að ræða, en á réttum vettvangi. Ekki við útskrift nemenda. Skólastjórar, rektorar og skólameistarar gætu þess vegna haldið svokallaðan „menntunardag“ einu sinni á ári eða oftar – líkt og það er haldinn „reyklaus dagur“ til að vekja athygli á skaðsemi reykinga. Á þessum „menntunardögum“ yrði rætt um fjármál skólanna, húsnæðismál þeirra, misskiptingu á milli skóla, „óþolandi deilu um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga vegna nýbygginga skóla“, rekstrarfyrirkomulag háskólanna, arðsemi menntunar, mikilvægi verkmenntunar, lengd skólaárs í grunnskólum, skólagjöld og svo framvegis. Það er af nógu að taka. Þessir „menntunardagar“ gætu þess vegna haft á sér yfirbragð þjóðarátaks í menntun. Hlustendur og áhorfendur væru þjóðin öll – með þingmenn og handhafa fjárveitingavaldsins á fremsta bekk.

Fögnum með nemendum við brautskráningu þeirra úr menntasetrum landsins. Gerum skólaslit að hátíðardegi nemenda, foreldra og þjóðarinnar. Breytum þeim ekki í einhverja aðalfundi í hlutafélögum þar sem agnúast er út í stjórnvöld vegna reksturs og fjármála skólanna. Þau mál ræðum við á öðrum vettvangi. Til hamingju með hvítu kollana og þá svörtu líka.

Jón G. Hauksson