SPRON og bókaflóðið (BJ)

Jólahátíðin hefur að þessu sinni verið einstaklega viðburðarík og margt sem hefur vakið höfundi þessa pistils gleði. Fyrir jólin kom út margt góðra bóka og fréttir hafa líka sett sinn svip á jólahaldið. Skemmtilegast af öllu er SPRON-málið svonefnda og einstaklega gaman að sjá af hve mikilli rökfimi forráðamenn SPRON tíunda kosti tilboðs Búnaðarbanka-Kaupþings og eins hve Morgunblaðið beitir sér fimlega í átökum í viðskiptalífinu.

SPRON

Það er ekki úr vegi að rifja upp ummæli formanns SPRON, Jóns G. Tómassonar, fyrir einu og hálfu ári í Morgunblaðinu.

„Stjórn sparisjóðsins hefur í einu og öllu miðað tillögur sínar til fundar stofnfjáreigenda við þær breytingar á lögum sem viðskiptaráðherra beitti sér fyrir á Alþingi á síðasta ári og heimiluðu meðal annars að sparisjóðum mætti breyta í hlutafélög.

Stofnfjáreigendur hafa samkvæmt ákvæði gildandi laga aldrei getað vænst þess að öðlast hlutdeild í eigin fé sparisjóðs umfram verðbætta stofnfjáreign sína. Tilboð Búnaðarbankans felur í sér um það bil tveggja milljarða króna greiðslu til stofnfjáreigenda til þess að ná yfirráðum yfir eigin fé sparisjóðsins, sem er bókfært á 3,2 milljarða króna og metið á markaðsvirði fjórir til fimm milljarðar króna."

Jón heldur áfram: „Með þessum hætti er verið að afhenda stofnfjáreigendum um einn og hálfan milljarð króna af eigin fé SPRON umfram stofnfjáreign þeirra, og mér sýnist það vera í beinni andstöðu við skýrt lagaákvæði. Það vekur athygli að banki í meirihlutaeigu ríkisins skuli standa að málum með þessum hætti. Telji Fjármálaeftirlitið að tilboðið fái staðist lög er ljóst að hægt verður að tæma alla aðra sparisjóði í landinu af eigin fé með sama hætti," segir Jón G. Tómasson.

Þann 23. desember, 2003 segir hins vegar í Morgunblaðinu: „Jón G. Tómasson, formaður stjórnar Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, segir að samkvæmt áformum um kaup Kaupþings Búnaðarbanka á SPRON bjóðist stofnfjáreigendum að selja hluti sína á ívið hærra gengi en reynt var í stofnfjárviðskiptunum sumarið 2002. Þegar yfir lauk það sumarið höfðu fimmmenningarnir á vegum Búnaðarbankans annars vegar og Starfsmannasjóður SPRON hins vegar gert stofnfjáreigendum tilboð um að kaupa bréf þeirra á genginu 5,5. Kaupþing Búnaðarbanki hyggst hins vegar bjóða þeim að kaupa hlutabréf þeirra í SPRON hf. á gengi sem samsvarar 5,54 á fjárhæð stofnfjárbréfa. Eru það samtals tæplega þrír milljarðar að sögn Jóns. "

Tvennt annað í Morgunblaðinu gladdi fyrir jól. Tvær brúðkaupsmyndir Siggu Dóru á Þorláksmessu og endurkoma Ferdinands.

Saga Moggans og Valtýs

Ein af þeim góðu bókum sem kom út fyrir jólin er eftir Jakob F. Ásgeirsson, Valtýr Stefánsson, ritstjóri Morgunblaðsins. Heiti bókarinnar skýrir sig sjálft, en Valtýr setti öðrum mönnum lengur svip sinn á Moggann, var ritstjóri blaðsins og átti í því stærstan hlut í áratugi. Bókin er löng og enn ekki gefist tóm til að lesa hana alla, en þeir kaflar sem ég hef þegar lokið lofa góðu um skemmtilega frásögn og mikinn fróðleik eins og Jakobs er von og vísa. Það er tilhlökkunarefni að lesa meira.

Það hafði farið framhjá mörgum að ritdómarar Kastljóss töluðu ekki með tilhlýðilegri virðingu um ritverk Jakobs, en hann svarar fyrir sig í Viðskiptablaðinu 23.-30. des. 2003. Þar dregur Jakob upp eftirfarandi mynd: „Í hugann kemur mynd af pari nokkru í sjónvarpinu að ræða um nýútkomnar fræðibækur. Það stafaði ekki þokka af þessu pari. Maðurinn óuppdreginn og fýlulyntur sagnfræðingur sem er svo þjakaður af eigin getuleysi að hann horfir stöðugt í gaupnir sér og konan alræmt tálkvendi í munni almennings. Allt var tal þessa pars eins og við var að búast á neikvæðum nótum, það dæmdi bækurnar eftir innræti sínu og var þar margra ára starf rithöfunda vegið og léttvægt fundið á örfáum mínútum."

Aðrar bækur

Margar góðar bækur voru gefnar út fyrir jólin. Líklega er bók Einars Kárasonar, Stormur, best þeirra sem pistilshöfundur hefur enn komist yfir. Aðalsöguhetjan, Eyvindur Stormur, býr lengst af í Óðinsvéum á kostnað danskra skattborgara og telur að hann eigi skýlausan rétt á öllum þeim velgjörðum sem hann nýtur, hvort sem það er frá dönsku samfélagi eða öðrum. Maður fann til vissrar samkenndar með Stormi þegar hann lýsir flutningi úr íbúðinni í Óðinsvéum: „Stebba í tvo sólarhringa á þönum greyið, bera út og þrífa, ég gat því miður ekki verið með í því, ég var eftir mig og blúsaður út af þessu öllu saman, vonbrigðunum með þessa ræfla sem maður hafði stólað á að myndu redda sér, og svo af því að þurfa að klára allar veislubirgðirnar einn."

Bettý eftir Arnald Indriðason er allt öðruvísi bók en flestar fyrri bækur höfundar, sem er ágætt, það er engum hollt að festast í staðnaðri formúlu. Hins vegar mun þessi bók eflaust valda nokkrum vonbrigðum. Ekki bara vegna þess að Erlend vantar heldur vegna þess að hún byggir öll upp á einni snjallri hugmynd, en það vantar aðra. Það er skemmtilegt að fylgjast með lýsingunni á einni af aðalpersónunum, Tómas Ottóssyni Zöega (svo), en Tómas þessi er útgerðarmaður á Akureyri sem á þrjá milljarða og hefur meðal annars hirt kvóta af Vestfirðingum. Arnaldur hefur hins vegar með bók sinni komið endanlega í veg fyrir að þjóðin læri að stafa Zoëga-nafnið, hvort sem það er af vanþekkingu hans sjálfs og útgefendanna eða ótta við meiðyrðamál.

Gyrðir Elíasson skrifar stutta bók, Hótelsumar. Ég hef nánast ekkert lesið áður eftir Gyrði, en hann er skemmtilegur í þessari bók, sem fjallar um heimkomu fráskilins rithöfundar til heimaþorpsins þar sem enginn þekkir hann. Gyrðir málar eftirminnilegar myndir með orðum. Hann gaf líka út ljóðabókina Tvífundnaland og þar er líka að finna ljóð með lýsingu á gamla húsinu hans (?) ekki ósvipaða því sem er í skáldsögunni.

Sigurjón Magnússon dregur upp mynd af Kristmanni Guðmundssyni í skáldsögunni Borgir og eyðimerkur. Það er óvenjulegt að skrifaðar séu skáldsögur um nýlátna menn þar sem við sögu koma aðrir sem enn eru í fjöri. Sigurjón nær að bregða upp mynd af því hvernig vinstri menn tóku Kristmann miskunnarlaust fyrir vegna þess að hann vildi ekki gefa sig þeim á vald. Kannski hefur Kristmann ekki verið merkilegt skáld, það veit ég ekki því ekkert hef ég lesið eftir hann. Hann var að minnsta kosti ekki sérlega hátt skrifaður í mínu ungdæmi, þótti meiri maður kvenna en penna. Líkt og saga Girðis er bók Sigurjóns stutt en læsileg, gjörólík þó.

Loks er ég kominn á bls. 365 í Jóni Sigurðssyni eftir Guðjón Friðriksson, ágætri og fróðlegri bók sem auðvelt verður að klára. Guðjón reynir að vísu stundum fullmikið að vera skáldlegur þegar hann setur inn kafla um smáatvik sem enginn veit hvort nokkurn tíma gerðust. En hann á mikið þakklæti skilið fyrir ævisögur sínar allar, Hriflu-Jónas, Einar Ben. og nú síðast Jón Sigurðsson. Guðjón kemur hvorutveggja til skila, hvílík kempa Jón var og hinu að hann var mannlegur að mörgu leyti.

Bókin Halldór eftir þá Hannes, Peter Hallberg og Halldór bíður betri tíma. Hún nýtur þeirrar sérstöðu að fjöldi fólks sem hvorki hefur lesið hana né ætlar sér það hefur á henni miklar skoðanir. Skoðunin hefur öðlast sjálfstætt líf óháð bókinni.

Benedikt Jóhannesson