Hvers virði er forsetinn?

FORSETI ÍSLANDS, Ólafur Ragnar Grímsson, sagði á fundi hjá Félagi viðskipta- fræðinga og hagfræðinga (FVH) fyrir rúmum tveimur árum, að margir hefðu haft horn í síðu hans fyrir að vera ævinlega boðinn og búinn að vera viðstaddur opnun stórfyrirtækja á útibúum erlendis. Forsetinn sagðist hafa verið vændur um að misnota forseta_embættið en ákveðið að láta þessa gagnrýni sem vind um eyru þjóta og hugsað með sér að útrásin væri útflutningur á þekkingu og menntun Íslendinga og þann útflutning vildi hann styðja í verki. Á fundinum var forsetinn að afhenda hvatningarverðlaun FVH en þau féllu það árið í hlut Kaupþings banka sem var eitt þeirra fyrirtækja sem hóf útrásina á sínum tíma með opnun skrifstofu í Lúxemborg og var forsetinn þar viðstaddur og hélt tölu.

ÞRÁTT FYRIR AÐ útrás íslenskra fyrirtækja hafi verið ævintýri líkust má enn þann dag í dag heyra það gagnrýnt hvað forsetinn tekur ævinlega vel í óskir fyrirtækja um að heiðra þau með nærveru sinni erlendis. Hann hefur líka verið óspar á að bjóða erlendum kaupsýslumönnum til Bessastaða og stutt þannig við stórfyrirtækin. Fyrir vikið finnst ýmsum sem forsetinn sé alltof vinveittur fyrirtækjunum og það sé allt að því dekur af hans hálfu hvernig hann umgangist auðmennina og þotuliðið. Kunnur þingmaður lét hafa eftir sér að þjónkun forsetans við fjármálamenn væri svo mikil að það væri að verða spurning hvort ekki ætti að einkavæða forsetaembættið.

HANN ER EFLAUST vandrataður meðalvegurinn í svo miklum stuðningi forsetans við útrás íslenskra fyrirtækja. Greiði gegn greiða, segir víst einhvers staðar. Það er auðvitað mikilvægt að forsetinn haldi sjálfstæði sínu gagnvart auðmönnunum. En ég ætla samt að hæla forsetanum fyrir þann stuðning og þá ræktarsemi sem hann hefur sýnt íslensku viðskiptalífi í útrásinni. Hann hefur verið einarður talsmaður fyrirtækjanna á erlendum vettvangi. Einhver kynni að halda því fram að íslenskt efnahagslíf væri ekki komið í þá stöðu, sem það er í núna, nema með hjálp hans - en það er líklegast einum of mikið sagt.

FORSETINN HEFUR MIKIÐ dálæti á Kína og hann nýtur þar mikils stuðnings og virðingar á æðstu stöðum, ekki síst hjá forseta Kína, Hu Jintao. Þess vegna er hann þeim fyrirtækjum, sem núna eru að stíga sín alvöru skref í Kína, betri en enginn. Enda kom það á daginn í nýlegri Kínaferð Eimskips að forsetinn var þar í aðalhlutverki á öllum vígstöðvum. Þegar Eimskip vígði nýja frystigeymslu í hafnarborginni Qingdao, þegar Marel opnaði skrifstofu í borginni og þegar líftæknifyrirtækið ORF Líftækni skrifaði undir samning við stærsta lyfjafyrirtæki í Kína, Sino_pharm. Áður hafði forsetinn opnað nýja skrifstofu Össurar í Sjanghæ. Það var einkennandi fyrir ræður forsetans í Kínaferðinni hvað hann talaði máli íslenskra fyrirtækja af miklum krafti og hvað hann minnti Kínverjana oft á fund sinn nokkrum dögum áður með forseta Kína og samtal þeirra tveggja um þau verkefni sem Íslendingar væru með í gangi í Kína og hvað Kínaforseti væri áhugasamur um þau. Fannst sumum sem forseti Íslands væri þarna að setja einum of mikla föðurlega pressu á Kínverjana um að taka íslensku fyrirtækjunum vel og rækta samskiptin við þau.

Í RÆÐU SINNI hjá ORF Líftækni hafði forsetinn orð á því hvað það væri honum mikils virði og ánægjulegt að fyrirtæki sem væri sprottið upp úr menntun og rannsóknum háskólaumhverfisins væri að taka svo stórt skref í Kína. Þarna er forsetinn enn og aftur að vísa til þess sem hann sagði á fundinum hjá FVH fyrir tveimur árum, að hann leggi áherslu á mikilvægi menntunar, rannsókna og þekkingar og að útrásin sé í raun útflutningur á menntun og þekkingu.

ÆVINTÝRIÐ Í KÍNA hófst fyrir tveimur árum þegar forsetinn fór þangað í opinbera heimsókn og með honum í för var stór hópur fólks úr atvinnulífinu. Í þessari heimsókn var kvöldverðaboð í höll Kínaforseta þar sem kaupsýslumenn skrifuðu undir viljayfirlýsingar um einstök verkefni. Þetta kvöld í höll Kínaforseta var t.d. grunnurinn lagður að samstarfi borgaryfirvalda í Qingdao og Eimskips sem hefur nú borið þann ávöxt að Eimskip hefur opnað þar stærstu frystigeymslu í Kína og raunar gjörvallri Asíu. Félagið leigir hana af borgaryfirvöldum til 30 ára. Þá hefur Eimskip keypt 60% hlut í kínversku gámafyrirtæki sem er með mikla aðstöðu á hafnarsvæðinu. Í Kína þurfa stórverkefni enn þá að fá blessun flokksins.

EN HVERS VIRÐI er forsetinn fyrirtækjunum? Hann er augljóslega mikils virði - ekki síst í löndum eins og Kína. Hann er sendiherra viðskiptalífsins og nærvera hans er gæðastimpill. En gleymum því ekki að í amstri dagsins eru það verkin sem tala. Hugvit og þekking stjórnenda fyrirtækjanna ræður úrslitum þegar á hólminn er komið.

Jón G. Hauksson