Skinney kaupir kvóta (JGH)

Fréttin um að Skinney-Þinganes hafi keypt kvóta fyrir 2 milljarða króna eftir að hafa fengið afskrifuð lán fyrir 2,5 milljarða fyrir rúmum tveimur árum virðist fara illa í marga. Þetta á víst að vera enn ein sönnun þess að kvótakerfið sé lélegt og best sé að taka alla rentuna af fyrirtækjum í sjávarútvegi í formi skatta og veiðigjalds - sem og auðvitað að taka kvótann af útgerðum á næstu tuttugu árum. En yfir 90% af kvótanum hafa sjávarútvegsfyrirtæki keypt á frjálsum markaði en framsalið var leyft til að atvinnugreinin sjálf næði fram hagræðingu en um árabil blæddi henni nánast út vegna offjárfestingar í skipum og fiskvinnsluhúsum.

Hneykslunin virðist sú að þetta athæfi Skinneyjar-Þinganess sé alveg dæmigert fyrir sægreifana sem fái lán niðurfelld og séu ekki fyrr búnir að snúa baki við gjaldkeranum í bankanum en að þeir kaupi aflaheimildir á frjálsum markaði í frjálsum viðskiptum.

Svo er að skilja að fyrirtæki í sjávarútvegi eiga helst að vera svo aum eftir afskriftir að þau geti sig ekki hreyft í almennum viðskiptum á markaði – en hins vegar það sterk að þau geti borgað meira í ríkiskassann.

Viðbrögðin við þessari frétt sýnir hvað samfélagið er gegnsýrt af reiði í garð sjávarútvegs. Forsætisráðherra elur á þessari heift og sýnist takast ágætlega upp. Margir hagfræðingar telja að kvótakerfið sé það besta í heimi og vitað er að aðrar þjóðir öfunda okkur af því.

Vissulega hefur verið reiði í þjóðfélaginu út af afskriftum fyrirtækja og einstaklinga - og hvernig að þeim hefur verið staðið og hverjir hafa fengið. Hún er eðlileg. Óréttlæti er rót reiðinnar. Þegar sumir fá afskrifað en aðrir ekki veldur það óánægju og reiði. Á þetta hefur margoft verið bent í þessum pistlum sem og í leiðurum Frjálsrar verslunar.

En það er ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki hægt að vera reiður endalaust. Ef búið er að velja einhverja leið þá verður einhvern tíma að losa sig við reiðina.

Ekki veit ég hvað er málið með að Skinney-Þinganes kaupir kvóta. Ég reikna svona frekar með því að viðskiptabanki þeirra Hornfirðinga hafi vitað um kaupin – jafnvel átt hlut að máli. Að öðru leyti fylgir ekki fréttinni hvernig kaupin eru fjármögnuð eða greidd.

Þegar ég sá þessa frétt fannst mér að fréttin hefði átt að ganga út á hvað Skinneyjarmenn væru hugaðir að kaupa kvóta þegar vilji stjórnvalda er að hirða þessa eign (veiðiréttindi) af þeim á tuttugu árum og sömuleiðis að ganga svo á rentuna af veiðunum með háum veiðigjöldum að sáralítið verður eftir í kassanum.

Ekki veit ég hvernig viðbrögð manna yrðu ef ríkið boðaði í frumvarpi að taka af þeim íbúðarhúsin á tuttugu árum. Eða ef landeigandinn í sveitinni neitaði að endurnýja lóðarleiguna undir sumarbústaðina eftir einhver ár? Sennilega heyrðist hljóð í horni.

Sjávarútvegsfyrirtæki hafa í tvo áratugi farið eftir lögum og reglum stjórnvalda um framsal kvótans þ.e. um kaup og sölu aflaheimilda (veiðiréttinda). Núna segja andstæðingar kvótakerfisins: Ykkur var nær.

Á undanförnum árum hefur helsta umræðuefnið í viðskiptalífinu verið endurfjármögnun fyrirtækja í landinu. Hún hefur ekki þótt ganga nægilega hratt fyrir sig ef marka má umræðuna í bloggheimum því of mörg heimili og fyrirtæki eru enn brothætt vegna of mikilla skulda.

Rökin fyrir afskriftum lána hjá „lífvænlegum fyrirtækjum“ hafa verið að þau yrðu sterkari á eftir og gætu hugsanlega fjárfest á ný og skapað þannig ný störf – sem sumum finnst eftirsóknarvert. Hins vegar hafa mörg þessara fyrirtækja notað afskriftirnar í að hækka

laun á tímum mikils atvinnuleysis.

Forsætisráðherra sagði nýlega að kaupmáttur launa og ráðstöfunartekna hefði m.a. aukist vegna afskrifta lána hjá fólki. Kaupmáttur hefur líka aukist vegna þess að fyrirtæki hafa getað greitt hærri laun eftir að hafa fengið lán afskrifuð.

Þeir sem hafa fengið felld niður hluta af lánum sínum hafa það betra á eftir og geta jafnvel gert eitthvað, t.d. stækkað við sig í húsnæði. Sumir hafa meira að segja skellt sér á sólarströnd „fyrir afganginn“.

Að vísu hafa þeir lántakendur kvartað sem eru svo óheppnir að vera hjá Íbúðalánasjóði og hafa ekkert fengið afskrifað en tekið þess í stað á sig yfir 40% hækkun lána vegna gömlu, góðu verðtryggingarinnar. Þeir naga sig enn í handabökin yfir að hafa ekki tekið ólögleg gengisbundin lán hjá bönkunum og fengið „stökkbreytinguna“ eftir hrunið afskrifaða.

Þúsundir fyrirtækja og heimila hafa fengið lán sín niðurfærð í bönkunum til að lifa af. Núna er það hins vegar stórfrétt ef fyrirtæki, sem hefur fengið afskrifað, dirfist að fjárfesta og kaupa veiðiréttindi á frjálsum markaði í þeirri von að auka tekjur sínar.

Á sama tíma kemur Katrín Júlíusdótir fjármálaráðherra og segir það lykilatriði að almenningi verði boðið að kaupa hlut í Landsbankanum þegar hann fer á markað, jafnvel undir lok næsta árs, og eigi í bankanum á móti ríkinu.

Væntanlega veldur það hneykslan ef þeir sem hafa fengið afskrifað af íbúðarlánum sínum leyfa sér að kaupa hlut í ríkisbankanum.

Ekki efa ég að góður hugur fylgir þessari yfirlýsingu Katrínar þó erfitt sé að gera sér grein fyrir eftirspurninni þegar þar að kemur – ef á annað borð verður eitthvað af þessu. Már Guðmundsson seðlabankastjóri segir þessa dagana að 260 milljarða skuldabréf nýja Landsbankans til skilanefndar þess gamla, sem skrifað var undir haustið 2009 og er í erlendri mynt, sé orðið vandamál við framkvæmd gjaldeyrishaftanna.

Varla batnar ástandið þegar viðbótarskuldabréfið upp á 92 milljarða, ef ég man þetta rétt, verður gefið út á næstu vikum til skilanefndar gamla bankans, eins og stefnt er að.

Núna eru allir vongóðir um að hægt verði að endursemja og lengja í þessu 260 milljarða króna skuldabréfi sem kom mjög við sögu í umræðunni um Icesave í fyrra – enda helst eign skilanefndarinnar og á að ganga til reikningseigenda Icesave.

Allir vilja endursemja, endurfjármagna, fá afskrifað, fá lengingar, niðurfellingar og hvað öll þessi úrræði heita. En það er hins vegar ekki sama í hvaða atvinnugrein þú ert; það er það nýjasta.

Það er vandlifað.

Jón G. Hauksson

[email protected]