Eimskip

Íslendingar kenndu því löngum um að þeir hefðu glutrað niður sjálfstæði sínu í öndverðu vegna þess að þeir létu siglingar úr höndum sér og urðu eingöngu upp á náð og miskunn norskra kaupmanna komnir með ferðir landa á milli. Nokkrar tilraunir voru gerðar til þess að reka strandferðarskip en flestar reyndust þær mislukkaðar þar sem flutningarnir voru ekki ábatasamir. Árið 1897 hóf svokallað Thorefélag Þórarins E. Tuliniusar í Kaupmannahöfn ferðir hingað en ekki mun sú útgerð hafa reynst ábatasöm. Árið 1909 samdi landstjórnin þó við Thorefélagið um að sjá um siglingar hingað og taka upp viðkomu í Hamborg eins og margir íslenskir kaupsýslumenn höfðu áhuga á. Það var þó leyst undan þessum samningi 1912.

Árið 1912 tóku nokkrir kaupsýslumenn höndum saman um undirbúning að stofnun hlutafélags til þess að annast siglingar milli Íslands og annarra landa og strandferðir. Frá árinu 1913 starfaði bráðabirgðastjórn undir forystu Thors Jensens en sjálft var félagið stofnað 17. janúar 1914 að lokinni hlutafjársöfnun með almennri þátttöku landsmanna og meðal Vestur-Íslendinga, en landssjóður gerðist einnig hluthafi. Félagið lét þegar smíða tvö skip: Gullfoss kom til landsins 16. apríl 1915, og var tekið á móti honum með viðhöfn, en Goðafoss kom 13. júlí sama ár. Fyrsti formaður félagsstjórnar var Sveinn Björnsson, síðar forseti Íslands. Núverandi formaður er Benedikt Sveinsson. Fyrsti forstjóri var Emil Nielsen skipstjóri til 1930, þá Guðmundur Vilhjálmsson til 1962, Óttarr Möller til 1979 en síðan Hörður Sigurgestsson þar til Ingimundur Sigurpálsson tók við á haustmánuðum ársins 2000.

Um ekkert átak hefur þessi þrasgjarna þjóð verið jafnsamstillt og stofnun Eimskipafélags Íslands og var félagið frá upphafi nefnt "óskabarn þjóðarinnar". Stofnun Eimskipafélagsins markaði tímamót í sögu Íslands, með því að landsmenn urðu nú engum háðir um flutninga til landsins. Flutningar voru nú ekki lengur bundnir við Danmörku og Kaupmannahöfn heldur hagaði Eimskip viðkomustöðum eftir því sem hentaði viðskiptasamböndum þjóðarinnar á hverjum tíma. Þegar á árum heimsstyrjaldarinnar fyrri reyndist þetta ómetanlegt þegar siglingar til Evrópu urðu torsóttari og Íslendingar gátu beint nýjum skipum sínum til Ameríku. Og þótt síðan hafi sitt sýnst hverjum um ýmsar stórar ákvarðanir stjórnenda þess skipar Eimskipafélagið enn sérstakan sess í hugum flestra Íslendinga.

Eimskipafélagið var fyrsta, og lengi vel eina, sannkallaða almenningshlutafélagið í landinu. Hluthafar voru yfir 11.000 talsins hér heima og í Vesturheimi. Hlutafjáreign þorra manna var smá og hlutabréfin gjarnan innrömmuð og hengd upp á vegg sem stofustáss.

Farþegaskipið Gullfoss, sem smíðað var 1950, var lengi vel stolt Íslendinga en beið lægri hlut í samkeppninni við flugið og var selt úr landi 1973 vegna rekstrarörðugleika. Um tíma átti Eimskip sjálft 18 skip auk þess sem það hafði erlend leiguskip í förum. Á síðari árum hefur oft þótt henta betur að byggja flutningana á leiguskipum fremur en að fjárfesta í skipum sem á tímum örra tæknibreytinga hafa úrelst fljótt.

Og þótt upphaflegur tilgangur félagsins, að annast siglingar milli Íslands og annarra landa og strandferðir, sé í fullu gildi hefur Eimskipafélagið jafnframt leitað á önnur mið. Það er stærsti einstaki hluthafinn í Flugleiðum og í gegnum dótturfélög sín, einkum Burðarás, hefur það verið leiðandi fjárfestir í margvíslegum nýsköpunarfyrirtækjum. Sjálft er það nú með miklar fyrirætlanir um uppbyggingu á lóðum þeim sem það á sínum tíma keypti af Kveldúlfi.