Þetta snýst bara um krónur og aura (BJ)

Vegna áskorana birtist hér ræða fráfarandi formanns Eimskipafélagsins á hluthafafundi 9. október síðastliðinn.

Fundarstjóri, ágætu hluthafar!

Tilefni þessa fundar er þríþætt. Í fyrsta lagi umfjöllun um aðild Burðaráss, dótturfélags Eimskipafélagsins, að viðamiklum samningi um kaup og sölu eigna, í öðru lagi tillaga um niðurfærslu hlutafjár í félaginu og í þriðja lagi kosning stjórnar. Allar þessar tillögur ber að með nokkuð óvenjulegum hætti, þ.e. þær eru afleiðing af og að nokkru hluti af miklum breytingum á hluthafahópi félagsins. Þar sem rammasamkomulag það sem borið verður upp hér á eftir og aðrar tillögur sem því fylgja, voru hluti af samkomulagi milli hluthafa sem ráða um helmingi atkvæðamagns í félaginu taldi stjórn Hf. Eimskipafélags Íslands eðlilegt að tefja ekki málið heldur heimila framkvæmdastjóra Burðaráss að undirrita samninga með fyrirvara um samþykki hluthafafundar. Með þessari afgreiðslu tók stjórnin ekki efnislega afstöðu til tillagnanna. Í máli mínu hér á eftir mun ég rekja nokkuð aðdraganda allra þeirra hræringa sem orðið hafa í félaginu að undanförnu eins og þær horfa við mér. Jafnframt mun ég fara yfir þær umræður sem urðu í stjórn félagsins um þá samninga sem stjórnin vísaði til þessa fundar.

Það er kunnara en frá þurfi að segja að allt frá stofnun hf. Eimskipafélags Íslands hefur félagið gegnt lykilhlutverki í viðskiptalífinu og íslensku þjóðfélagi. Þó að félagið eigi stutt í nírætt hefur það haldið stöðu sinni. Hlutabréf í félaginu hafa reynst vænlegur kostur þótt auðvitað hafi skipst á skin og skúrir í svo langri sögu. Eftir að Verðbréfaþing og Kauphöll komu til sögunnar hafa bréf í Eimskipafélaginu ætíð reynst auðseljanleg og velta með þau meiri en flestra annarra félaga. Hluthafar hafa skipt þúsundum og hlutafjáreign dreifð. Félagið hefur verið sameign þjóðarinnar svipað og Nóbelsskáldið, eins og ágætur maður komst svo vel að orði í liðinni viku.

Það eru rúmlega þrjú ár síðan sú stefna var kynnt á aðalfundi Eimskipafélags Íslands að breyta hlutverki og skipulagi félagsins, þannig að það byggði á nokkrum stoðum, þ.a. félagið væri stækkað og hagnaðarvon aukin með því að víkka starfssvið þess. Fram að þeim tíma hafði Eimskipafélagið fyrst og fremst verið flutningafyrirtæki, en á 10. áratug aldarinnar sem leið var fjárfestingafélagið Burðarás orðið stór hluti af starfseminni. Með Burðarási vildi félagið dreifa áhættu og jafnframt gafst tækifæri til þess að styðja fjölbreytilega atvinnustarfsemi. Mörgum hefur orðið tíðrætt um það að með Burðarási hafi Eimskipafélagið verið að kaupa sér völd í fjölmörgum fyrirtækjum. Hitt er sönnu nær að margar fjárfestingarnar voru beinlínis vegna þess að stórir viðskiptavinir, einkum sjávarútvegsfyrirtæki, óskuðu eftir því að félagið tæki þátt í hlutafjáraukningu. En í öðrum tilvikum var Eimskipafélagið hins vegar eitt um að vilja styðja við bakið á félögum sem háðu hatramma lífsbaráttu. Besta dæmið um þetta er Marel, en segja má að Eimskipafélagið hafið tekið það félag í fóstur í bernsku og leitt það til þroska, með miklum ávinningi fyrir hluthafa beggja félaga.

Vorið 2002 gafst Eimskipafélaginu kostur á að bæta við nýrri stoð með kaupum á öllum hlutabréfum í Útgerðarfélagi Akureyringa. Með þessu móti vannst a.m.k. þrennt. Félagið bætti eiginfjárhlutfall sitt, en það hafði lækkað svo mikið að það var farið að hafa áhrif á lánskjör til félagsins til hækkunar vaxta. Í öðru lagi dreifði þetta áhættu og í þriðja lagi þótti sýnt að rekstur ÚA væri nú orðinn svo góður, að afkoma og einkum greiðsluflæði væru til þess fallin að styrkja rekstur Eimskipafélagsins til frambúðar. Um þetta leyti var verðmæti Eimskipafélagsins á markaði um 15 milljarðar króna. Þá þegar var stefnan sett á að stækka sjávarútvegsfyrirtækið þannig að það yrði eins stórt og verða má innan gildandi kvótakerfis. Það var sem sé meðvituð stefna að mynda sjávarútvegsfyrirtæki sem næði sem bestri hagkvæmni innan þess lagaramma sem Alþingi hefur sett. Það er rétt að leggja áherslu á þetta, því að stjórnendur Eimskipafélagsins gera sér grein fyrir því, hversu viðkvæmt starfsumhverfi sjávarútvegsins er. Neikvæð umræða um kvótakerfið og aðferðir sem menn hafa notað til þess að fara á svig við það, setti sinn svip á kosningarnar síðastliðið vor. Það sannar að í þessum málum er rétt að stíga varlega til jarðar.

Síðar síðastliðið ár keypti Eimskipafélagið einnig öll hlutabréf í Skagstrendingi og HB á Akranesi. Með þessum kaupum var ljóst að markmiðinu um tæplega 12% aflahlutdeild var því sem næst náð og stofnað var sjávarútvegsfyrirtækið Brim. Þessu eftirsóknarverða markmiði var því náð mun hraðar en nokkurn óraði fyrir í upphafi. Í pólitískum umræðum hefur oft verið vikið að því að kvótakerfið ýtti undir samþjöppun á kvótaeign. Með stofnun Brims var þessari þróun snúið við. Skyndilega voru komnir tæplega 20 þúsund nýir kvótaeigendur, hluthafar í Eimskipafélagi Íslands. Kvótinn, sem í lögum er sameign þjóðarinnar var orðinn almenningseign í raun.

Þegar var hafist handa um að stýra kvótanýtingu Brims þannig að skipastóllinn nýttist sem best, en jafnframt var ákveðið að hefja ákveðna sérhæfingu í fiskvinnsluhúsunum. Þannig var farið að nýta kosti stærðarinnar frá upphafi, en haldið hefur verið áfram á sömu braut allt þetta ár, til dæmis með sameiginlegri fjárstýringu og samræmingu á bókhaldskerfi. Hugmyndin er að nýta þá möguleika sem sameiningin býður upp á enn betur stig af stigi, þannig að eignir á hverjum stað verði nýttar með sem arðbærustum hætti. Árið 2003 hefur ekki reynst eins gott í rekstri Brims og áætlanir gerðu ráð fyrir, einkum vegna sterkrar stöðu krónunnar, lækkandi afurðaverðs og erfiðleika í rækjusölu. Engu að síður hefur Brim lagt Eimskipafélaginu til um helming veltufjár frá rekstri á yfirstandandi ári.

Ég hef orðið margorður um skipulag Eimskipafélagsins vegna þess að margir hafa gagnrýnt félagið síðustu mánuði. Nú er Eimskipafélagið auðvitað ekki hafið yfir gagnrýni en sú umfjöllun sem verið hefur í fjölmiðlum undanfarna mánuði getur engan veginn talist sanngjörn eða málefnaleg. Það er ljóst að ákveðnir aðilar hafa séð sér hag í því að koma neikvæðu umtali um félagið af stað, en það er mikill ábyrgðarhluti að hefja umræðu af því tagi, einkum þegar hún hefur verið jafn einhliða og raun ber vitni. Það er líka ábyrgðarhluti af hálfu fjölmiðla að birta slík viðhorf gagnrýnislaust.

Að undanförnu hefur oft heyrst að mikilvægt sé að gera Eimskipafélagið að skýrari fjárfestingakosti. Með því er væntanlega átt við að félaginu sé skipt í sínar megineiningar. En er víst að það sé betra en núverandi form? Flutningafélagið Eimskip er eina félagið á íslenskum hlutabréfamarkaði sem stundar siglingar milli landa. Annað skipafélag gerði tilraun til þess að koma sér fyrir á hlutabréfamarkaði án árangurs. Hlutabréfasjóðum hefur farið fækkandi á hlutabréfamarkaði væntanlega vegna áhugaleysis fjárfesta en á sama tíma blómstrar Burðarás. Það eru hins vegar mörg útgerðarfélög á markaði, en viðskipti með hlutabréf í þeim flestum eru dræm og hlutabréfavísitala sjávarútvegs hefur lækkað undanfarið eitt og hálft ár, meðan gengi á bréfum Brims hefur hækkað um tugi prósenta innan Eimskipafélagsins og viðskipti með bréf í félaginu lífleg. Því má ekki gleyma að markaðsverðmæti félagsins hafði hækkað á einu og hálfu ári úr 15 milljörðum í um 40 milljarða þegar hæst var. Markaðurinn hefur því fyrir sitt leyti stutt nýtt skipulag á félaginu.

Á miðju nýliðnu sumri fóru mér að berast hringingar frá aðilum sem ég tek mark á, um það að hugmyndir væru uppi í viðskiptalífinu að upplagt væri að skipta Eimskipafélaginu upp í margar smærri einingar. Var þá ekki aðeins rætt um að skipta félaginu upp í þau þrjú félög sem mynda meginstoðir þess, heldur einnig um að skipta dótturfélögum upp í smærri eindir. Um svipað leyti var ljóst að eignarhlutur Skeljungs í Eimskipafélaginu, um 6%, væri til sölu og félagið sjálft þurfa að leysa hann til sín tímabundið. Það var mikilvægt að mínu viti að hann endaði hjá aðilum sem hefðu skilning á skipulagi félagsins.

Ég hafði samband við ýmsa vegna þessa máls, meðal annars Kjartan Gunnarsson, varaformann bankaráðs Landsbankans, og sagði honum frá áhyggjum mínum vegna málsins. Kjartan hefur öðrum mönnum betri yfirsýn yfir viðskiptalífið og það pólitíska umhverfi sem það starfar í. Ég hef stundum rætt viðkvæm mál við Kjartan og notið þekkingar hans og góðra ráða. Í samtali okkar talaði ég um að menn yrðu að gæta sín vel varðandi Brim, en gáleysislegur leikur með það gæti haft mikil pólitísk áhrif, bæði á byggðir víða um landið, en ekki síður á sjálfa undirstöðu félagsins, kvótakerfið.

Þegar umrædd 6% komust í eigu Eimskipafélagsins var því mikilvægt að finna þeim trausta kaupendur og í því skyni leitaði ég til tveggja af þeim fyrirtækjum sem ég taldi að hefðu næmastan skilning á mikilvægi þess að menn færu varlega í uppstokkanir af því tagi sem ég vék að hér að framan, Tryggingamiðstöðina og Landsbanka Íslands. Bæði fyrirtækin hafa mikil viðskipti við sjávarútveginn og hafa því þekkingu á því hve hættulegt það væri útgerðarfyrirtækjum, ef grundvelli er kippt undan kvótakerfinu. Ég fór á fund Gunnars Felixsonar, forstjóra Tryggingamiðstöðvarinnar, og sagði honum erindið. Ég hef kynnst Gunnari vel á liðnum árum og hann er án efa í hópi grandvörustu manna í íslensku viðskiptalífi. Hann tók strax vel í það að TM keypti nokkurn hluta þessara hlutabréfa.

Jafnframt hafði ég um svipað leyti samband við Björgólf Guðmundsson, formann bankaráðs Landsbanka. Ég bar upp erindið með svipuðum hætti og fyrr og hann sagði mér að Kjartan hefði rætt það við sig. Ég lagði áherslu á það að ég teldi að með stofnun Brims hefði skapast einstakt tækifæri til þess að reka hagkvæmt sjávarútvegsfyrirtæki til lengri tíma litið. Reksturinn væri enn á fyrsta ári í þessu formi en þegar fyrirtækið væri komið á fulla siglingu ætti það mikla möguleika til þess að ná meira hagræði en þekktist í öðrum slíkum fyrirtækjum hérlendis. Jafnframt gæfi svo sterkt fyrirtæki gott tækifæri til útrásar, en hún er þegar hafin með góðum árangri með kaupum á breska fyrirtækinu Boyd Line. Ég hafði jafnframt á alla hina sömu frásögn og við Kjartan. Ég þekki Björgólf ekki vel, en ég er í hópi hinna fjölmörgu Íslendinga sem hafa glaðst yfir velgengni hans og félaga hans í viðskiptum erlendis. Svo skemmtilega vill til að kynni okkar hófust þegar Frjáls verslun útnefndi þá feðga og félaga þeirra menn ársins í viðskiptalífinu árið 2002, en ég var formaður dómnefndar. Mér er minnisstætt þegar forsætisráðherra, sem var svo vinsamlegur að afhenda viðurkenningarnar, hafði orð á því hve ánægjulegt það væri þegar Björgólfur, sem hefði orðið fyrir miklu mótlæti, kæmi nú heim með fullar hendur fjár, ekki í hefndarhug, heldur hygðist hann nota peningana með uppbyggilegum hætti, en um þær mundir stóðu einmitt yfir lokaviðræður um kaup þeirra félaga á hlut ríkisins í Landsbanka Íslands. Það er einmitt einkenni á sterkum persónuleikum að höndla velgengni og andstreymi með æðruleysi.

Björgólfur tók mér vel. Hann lét ekki annars getið en að honum líkaði vel þær hugmyndir sem ég sagði honum frá um rekstur félagsins, en hann gat þess að auðvitað þyrftu þeir Landsbankamenn að kynna sér reksturinn betur. Við vorum sammála um að mikilvægt væri að allir legðust á eitt um að ná betri árangri og ég sagðist að sjálfsögðu gjarnan vilja heyra þær hugmyndir sem til heilla gætu horft.

Niðurstaða þessara viðræðna var að Landsbankinn keypti 4% hlut en Tryggingamiðstöðin 2%. Frá þessum viðskiptum var endanlega gengið í seinni hluta ágúst. Ég var þá erlendis, en fljótlega eftir að ég kom heim höfðu fulltrúar þessara fyrirtækja samband við mig og sögðu mér frá áhuga sínum á að boðað yrði til hluthafafundar til þess að kjósa nýja menn í stjórn. Af ýmsum ástæðum gafst ekki tækifæri á því að hittast vegna þessa fyrr en laugardaginn 13. september. Þar kom fram að fulltrúar hins nýja hlutafjár töldu sig ekki tilbúna til þess að ræða málin til hlítar fyrr en fimmtudaginn 18. september, en ekki ríkti ágreiningur um að boða skyldi til fundarins.

Ekki stóð heimurinn að öðru leyti í stað meðan á þessu stóð. Vil ég geta þriggja atburða sem urðu til þess að vekja mér umhugsun. Sá fyrsti var þegar stærstu eigendur Landsbankans og aðilar þeim tengdir keyptu stóran hlut í Fjárfestingafélaginu Straumi. Ástæða þess að ég tók eftir þessu var ekki sú að ég hefði einhverra sérstakra hagsmuna að gæta í Straumi. Ég minntist þess hins vegar að Íslandsbanki og Landsbanki höfðu gert með sér samkomulag um að halda með sér jafnræði í félaginu og með þessum kaupum hallaði mjög á Íslandsbanka. Hér ætla ég ekki að rifja upp þrætur um þetta mál en ljóst er að með því jókst mjög tortryggni manna milli.

Næst vil ég nefna, að mér barst af því spurn að viðræður hefðu átt sér stað í fyrri hluta september milli Landsbankans og fjársterks aðila um hugsanlega sölu á einu dótturfélaga Eimskipafélagsins. Ég bar þetta undir forráðamann Landsbankans, en hann sagði mér að engin loforð hefðu verið gefin. Þetta fannst mér ónotalegt að heyra, en bankinn hafði ekki viðrað þessar hugmyndir við mig eða aðra forráðamenn fyrirtækisins á þeim tíma.

Loks vil ég geta þess sem snart mig verst. Ég átti samtal við ágætan mann um viðskipti sem snerta aðdraganda þeirra miklu samninga sem hér á eftir verða teknir fyrir. Við vorum ekki sammála um hvort þessi fyrirhuguðu viðskipti væru heppileg eða eðlileg. Hann sagði þá: „Þetta snýst bara um krónur og aura." Þessi orð komu illa við mig. Auðvitað snúast viðskipti um krónur og aura. En í mínum huga snúast þau um margt fleira. Viðskipti snúast um fólk, starfsmenn og viðskiptavini. Vel rekið fyrirtæki hugar ekki bara að arðsemi, heldur líka ánægju þeirra sem hjá því starfa, heiðarlegum viðskiptaháttum, ánægðum viðskiptavinum sem vita að þeir geta komið aftur og aftur og notið hlýlegs viðmóts og gæða í vöru og þjónustu. Krónur og aurar kaupa hlutabréf, en vinátta, virðing og traust verða ekki keypt eða metin til fjár.

Menn ráða ekki alltaf sínum örlögum, en ég hafði ákveðið það miðvikudaginn 17. september að ég myndi ekki gefa kost á mér til áframhaldandi setu í stjórn Eimskipafélagsins eftir hluthafafund. Þetta sagði ég mínum nánustu. Ástæðan er ekki sú að mér hafi líkað starfið illa. Þvert á móti hefur það veitt mér mikla ánægju að vinna að uppbyggingu með öllu því góða fólki sem ég hef kynnst í Eimskipafélaginu. Hins vegar áttaði ég mig á því, að hugmyndir mínar og vinnulag færu ekki vel saman við margt af því sem ég hafði heyrt frá nýjum hluthöfum, sem mér var þá ljóst að myndu hafa mjög sterka eða ráðandi stöðu í félaginu.

Daginn eftir kom í ljós að þessi yrði niðurstaðan, hvort sem mér líkaði betur eða verr. Þá lágu fyrir í drögum þeir samningar sem hér verða greidd atkvæði um á eftir. Meginefni þeirra varð til milli bankanna tveggja, Íslandsbanka og Landsbanka eins og mönnum er kunnugt. Strax um morguninn þegar ég sá þær hugmyndir sem unnið var eftir, benti ég á að viðskiptagengið á þeim bréfum sem Burðarás á í Flugleiðum, 5,35, væri talsvert lægra en tilboð sem félaginu hafði borist í sömu hlutabréf nokkrum dögum áður. Þar gerði verðbréfafyrirtæki tilboð í öll bréf Burðaráss í Flugleiðum á genginu 6,0. Stjórn hafnaði því tilboði, en einmitt um það leyti var Burðarás að stækka hlut sinn í Flugleiðum. Ég taldi því að það skyti skökku við að miða við lægra gengi en stjórn hefði þegar lýst yfir að væri ekki viðunandi söluverð. Slík sala bryti beinlínis gegn þeirri stefnu stjórnar félagsins að stefna ávallt að sem mestri arðsemi, bæði í rekstri og við sölu eigna.

Sama kvöld var haldinn fundur í stjórn Eimskipafélagsins. Þar komu fram tvö meginsjónarmið varðandi samningana sem hér eru lagðir fyrir. Annars vegar fannst stjórnarmönnum það óeðlilegt að eiga áðurgreind viðskipti með hlutabréf í Flugleiðum á lægra verði en nýlega hafði verið boðið og stjórnin hafnað. Hér er nauðsynlegt að staldra aðeins við til þess að skýra hvernig uppgjöri Burðaráss er háttað. Undanfarin tvö ár hefur Burðarás verið gerður upp miðað við markaðsverð hlutabréfasafns félagsins á hverjum tíma. Það þýðir, að þegar markaðsverð hlutabréfa hækkar, eins og að undanförnu, myndast hagnaður hjá félaginu, jafnvel þótt hlutabréf séu ekki seld, svonefndur óinnleystur söluhagnaður. Ef bréf eru seld á markaðsverði breytist hagnaður því ekki, en hann er hins vegar innleystur. Öll viðskipti í þeim samningum sem hér um ræðir miðast við lokaverð á markaði að kvöldi 17. september og hafa því ekki áhrif á afkomu Burðaráss. Hins vegar er hagnaður innleystur með því að selja hlutabréfin, þ.e. hann hækkar hvorki né lækkar eftir það. Miðað við markaðsvirði hlutabréfasafnsins að kvöldi 17. september má áætla eiginfjárhlutfall Eimskipafélagsins á þeirri stundu um 43% að teknu tilliti til skatta.

Hins vegar var það ljóst að með samningnum er gert ráð fyrir því að eiginfé félagsins sé lækkað mikið, með því að Eimskipafélagið kaupi eigin bréf fyrir um átta milljarða króna. Með þessu móti lækkar eiginfjárhlutfall félagsins úr 43% í um 34%. Slík lækkun eiginfjárhlutfalls var ekki á stefnuskrá stjórnar, sem hafði þvert á móti gripið til ýmissa aðgerða til þess að styrkja hlutfallið eins og áður er að vikið. Miklar og skyndilegar breytingar á eiginfjárhlutfalli geta valdið miklum óróa meðal lánadrottna þannig að lánskjör verði óhagstæðari en áður. Íslandsbanka og Landsbanka var gerð grein fyrir þessum sjónarmiðum, en það varð ekki til þess að breyta efni samningsins. Stjórnin taldi að í ljósi þess að þeir aðilar sem að samningnum stóðu réðu þá um 50% hlutafjár í félaginu væri eðlilegt að vísa málinu til hluthafafundar. Heimilaði stjórn því framkvæmdastjóra Burðaráss að undirrita samningana með fyrirvara um samþykki hluthafafundar. Með þessu vannst tvennt. Málið tafðist ekki, en daginn fyrir undirritun samninganna var lokað fyrir viðskipti í Kauphöllinni í öllum þeim félögum sem að þeim komu. Ljóst er að tafir á málinu hefðu getað valdið margvíslegum óþægindum. Á hinn bóginn verða engin viðskipti með bréf í eigu Eimskipafélagsins samkvæmt þessum samningi nema hluthafafundur samþykki þau. Því gátu þeir sem töldu á sig hallað gripið til þeirra ráðstafana sem þeim þótti þurfa.

Ég ætla ekki að fjölyrða um það sem gerst hefur eftir að þessir samningar voru undirritaðir. Það er þó athyglisvert að forráðamenn Landsbankans tala eins og bankinn ætli sjálfur að ráða öllu í Eimskipafélaginu. Bankastjóri Landsbankans segir í viðtali við Morgunblaðið: „Við höldum að það séu meiri verðmæti í hverri einingu fyrir sig heldur en í þeim öllum saman." Með þessu gefur hann undir fótinn með sölu á einstökum rekstrareiningum í félaginu. Þegar hefur komið fram opinberlega að nokkrir aðilar hafa áhuga á kaupa einstök félög sem eru hluti af Brimi. Nú er reyndar enginn vafi á því, að með því að hluta Brim aftur í sundur glatast hagkvæmni stærðarinnar og verðmætið minnkar. Hins vegar getur verið að hægt sé að ná fram hærra verði, þegar heimamenn á hverjum stað standa frammi fyrir þeirri ógn að missa kvótann bjóði þeir ekki nægilega hátt í eignirnar. Ég hef áður sagt frá áhyggjum mínum af pólitískum sviptingum verði farið gáleysislega með sjávarútvegsfyrirtækið. Þetta skiptir Brim meira máli en flest önnur fyrirtæki, því að eignfærður kvóti Brims er um 12 milljarðar króna og eignir félagsins rýrna því stórlega verði kvótakerfinu breytt með þeim hætti að ekki verði talið ráðlegt að eignafæra aflaheimildir eins og nú er gert. Þessi fjárhæð er um 60% þess eigin fjár sem eftir verður í Eimskipafélaginu, þegar þau kaup sem hér er fjallað um verða gengin í gegn.

Opinberlega hefur komið fram áhugi kaupenda á einstökum hlutum Brims. Mér er einnig kunnugt um að aðilar hafa lýst yfir áhuga á því að kaupa flutningastarfsemina af Eimskipafélaginu. Loks má rifja upp að bankastjóri Landsbankans segir í áðurnefndri grein í Morgunblaðinu: „Það er ljóst að Burðarás er í sama þætti viðskipta og bankarnir og þar koma Landsbankinn og Burðarás auðvitað til með að hafa varanleg tengsl." Ef sú yrði raunin að allar eignir Eimskipafélagins yrðu seldar, stæði eftir strípað félag með mikla peninga en enga starfsemi eða hlutverk. Almennir hluthafar yrðu þá sviptir möguleikanum til framtíðarhagnaðar af þessari starfsemi. Jafnvel þó svo færi að hærra verð fáist fyrir félagið í pörtum en í heilu lagi þá má spyrja hvort það réttlæti slíkar aðgerðir. Hér rekast á hugmyndir þeirra sem ætla sér aðeins að eiga fyrirtæki í skamman tíma og hinna sem hugsa að dagur komi eftir þennan dag og mikilvægast sé að reka félagið með arðbærum hætti til lengri tíma litið. Það er alþekkt að skyndikynni geta haft alvarlegar afleiðingar og það er mín skoðun að heppilegra sé að leiðandi hluthafar stofni til varanlegs sambands við fyrirtækið.

Nú er alls ekki víst að verðandi stjórn muni ætla sér að efna til allra þeirra breytinga sem bankastjórar Landsbankans hafa boðað. Bankinn hefur ekki kynnt formlega yfirtöku á Eimskipafélaginu. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að það sé óheppilegt að viðskiptabanki taki að sér forystuhlutverk í fyrirtæki með þeim hætti sem Landsbankinn hefur nú gert. Ég tel líka að það sé óheppilegt að stærstu eigendur í banka stundi fjárfestingar í sömu fyrirtækjum og bankinn. Í blöðum hefur mátt lesa um deilur sem hafa kviknað vegna þess að forstöðumaður lífeyrissjóðs keypti persónulega í sömu fyrirtækjum og sjóðurinn. Þar var þó væntanlega í mesta lagi um að ræða milljónir en ekki milljarða eins og hér.

Loks óttast ég það að með þeim viðamiklu samningum sem bankarnir tveir gengu frá að næturþeli hafi þeir ekki aðeins samið um miklar eignatilfærslur, heldur hafi þeir jafnframt orðið til þess að spilla íslenskum hlutabréfamarkaði þannig, að langan tíma taki að byggja hann upp á ný. Það er ekki freistandi tilhugsun fyrir almenning að kaupa hlut í fyrirtækjum sem bankarnir geta strikað út með einu pennastriki.

Ég hef nú setið í stjórn Eimskipafélagins í þrjú og hálft ár. Það hefur verið krefjandi starf og undanfarna mánuði hefur það tekið nánast allan minn tíma. Mér hefur fundist það spennandi að vinna að umbreytingu félagsins með öllu því góða fólki sem þar vinnur og er þakklátur fyrir að hafa fengið slíkt tækifæri. Sérstaklega vil ég þakka þeim mönnum sem hafa setið með mér í stjórn félagsins sem og forstjórum og framkvæmdastjórum. Það eru forréttindi að hafa fengið að vinna með framsýnu fólki sem getur nú litið stolt um öxl eftir að hafa byggt upp sterkt fyrirtæki. Ég óska starfsfólki öllu, viðskiptavinum og hluthöfum alls hins besta í framtíðinni. Sérstaklega vil ég þakka þeim fjölmörgu hluthöfum sem haft hafa samband við mig undanfarna daga og vikur fyrir hlýhug og vinsamleg orð í minn garð.

Loks vil ég óska viðtakandi stjórn farsældar í störfum. Þeim sem leystu upp Hf. Eimskipafélag Íslands, elsta, virtasta og farsælasta almenningshlutafélag landsins yrði ekki búinn heiðurssess í sögu viðskiptalífs hér á landi. Ég tel ástæðu til þess að ætla að þeir ágætu menn sem nú taka sæti í stjórn félagsins muni að vandlega íhuguðu máli komast að þeirri niðurstöðu að vandamál íslensks viðskiptalífs sé ekki, að hér á landi sé of mikið af sterkum fyrirtækjum.

Benedikt Jóhannesson