Þegar allir verða sigurvegarar (JGH)

Dagurinn fyrir kosningar er alltaf sérstakur. Þetta er dagur kannana. Spennan er í hámarki og flestir gera lítið annað en að rýna í kannanir, spá og spekúlera, og bíða eftir umræðum leiðtoganna í sjónvarpinu um kvöldið. Þær tákna lok kosningabaráttunnar. Eftir þær er lítið hægt að gera. Þeir, sem annað borð hafa áhuga á pólitík, horfa á umræður leiðtoganna kvöldið fyrir kjördag. Þetta eru mjög ofmetnar umræður vegna þess að þeir sem horfa á þær eru löngu búnir að gera upp hug sinn og því breyta þær litlu. En þær eru samt punkturinn yfir i-ið, amen eftir efninu. Kjördagur er svo dagur hinna svonefndu smala; það er þeirra að að reka trygg atkvæði í kjörklefana. Um kvöldið verða síðan allir sigurvegarar.

Kosningarnar að þessu sinni snúast um það hvort stjórnin haldi velli eða ekki. Í þeim efnum er staðan hnífjöfn; járn í járn. Kaffibandalag Samfylkingar, Vinstri grænna og Frjálslyndra, þ.e. stjórnarandstöðunnar, var stofnað utan um það eina markmið að koma stjórninni frá. En það er sitt hvað að vera saman í kaffibandalagi og sötra tíu dropa en að mynda ríkisstjórn. Stefna þessara flokka er býsna ólík í veigamiklum málum, eins og efnahags-, skatta-, og umhverfismálum, og mjög ólíklegt að bræðingur þessara flokka yrði lífseigur. Þess vegna hafa ýmsir gælt við aðra kosti í stöðunni; sérstaklega hafa umræður um stjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar orðið háværari síðustu vikurnar. Setning kvöldsins í umræðum leiðtoganna verður hins vegar sú sama og alltaf áður: „Við göngum óbundnir til kosninga.“

Capacent Gallup (RÚV og Mbl), Félagsvísindastofnun (Stöð 2) og Fréttablaðið eru þeir sem hafa gert kannanir að undanförnu. Samkvæmt þeim er staðan mjög tvísýn og athyglisvert að þær mæla fylgi Sjálfstæðisflokks, Samfylkingar og Framsóknarflokks nokkuð ólíkt. Að mínu mati þurfa ríkisstjórnir að hafa a.m.k. þriggja þingmanna meirihluti til að vera starfhæfar. Annars verður þetta „black mail“ og málamiðlanir alla daga; svonefndir dekurdagar.

Dagurinn fyrir kjördag er dagur kannana og kosningaspáa. Það er ágæt aðferð við að búa til kosningaspá að leggja saman kannanir og finna út meðaltal. Ef kannanir Gallups, Fréttablaðsins og Félagsvísdindastofnunar eru lagðar saman og deilt í með þremur lítur laugardagskvöldið svona út: D 38%; B 11%, S 27%, V 16%, F 5% og 3% fara á I. Samkvæmt þessu fær Íslandshreyfing Ómars ekki mann á þing og Jón Sigurðsson, formaður Framsóknarflokksins, er mjög tæpur – sem og auðvitað ríkisstjórnin.

Síðustu daga fyrir kosningar verða alltaf sömu umræðurnar um það hvort banna eigi birtingu skoðanakannana á lokasprettinum og hvort kannanir hafi áhrif á kjósendur. Boð og bönn eru ekki að mínu skapi. Ég er fylgjandi því að birtar séu kannanir fram á síðasta dag og breytir engu hvort þær hafi áhrif á kjósendur. Hvað með það þótt kannanir hafi áhrif á kjósendur? Kosningar snúast ekki bara um menn og málefni – fólk vill líka geta rýnt í tölur og séð hvort ríkisstjórnir haldi velli og spáð í stjórnarmynstur að loknum kosningum.

Hvernig lítur laugardagskvöldið út? Það hefur verið spurning dagsins þessa vikuna. En hvernig fer sunnudagurinn? Það er ekki síður spennandi. Hver fær keflið frá forseta Íslands, ef ríkisstjórnin heldur velli með aðeins einum manni, eða fellur á einum manni? Svarið er að stærsti flokkurinn, sigurvegari kosninganna, á alltaf að fá keflið fyrstur og reyna.

Og sigurvegari kosninga er sá flokkur sem fær flest atkvæði – en ekki sá sem bætir mestu við sig frá síðustu kosningum, eins og svo margir pólitíkusar og kosningaspekúlantar virðast halda í látunum á kosningakvöldi. Í sæluvímunni á kosninganótt sýnist manni hins vegar allir vera sigurvegarar.

Jón G. Hauksson

[email protected]