Mótmæli og Ólympíuleikar (JGH)

Fimm skíðamenn frá Íslandi taka þátt í Vetrar-Ólympíu- leikunum í Sochi við Svartahaf í Rússlandi sem settir voru fyrr í dag og standa yfir til 23. febrúar. Íslensku keppendurnir hafa eins og aðrir keppendur lagt hart að sér við æfingar undanfarin ár og mæta til leiks ásamt yfir 6 þúsund keppendum frá 85 ríkjum. Mér finnst miður þegar pólitík og mótmæli blandast inn í Ólympíuleika eins og núna stefnir í – og hefur svo sem oft gerst áður. Þekktasta dæmið er þegar Bandaríkin hundsuðu leikana í Moskvu sumarið 1980 vegna innrásar Sovétríkjanna í Afganistan og Rússar og fleiri Austur-Evrópuríki svöruðu í sömu mynt á leikunum í Los Angeles árið 1984.

Núna er rætt um að Rússar hafi látið leikana snúast upp í persónudýrkun á Vladimar Pútín Rússlandsforseta og finnst ýmsum, bæði innan Rússlands sem utan, að umgjörðin í Sochi sé tákn spillingar og mikilmennskubrjálæðis. Í Rússlandi hefur aukin harka færst í garð samkynhneigðra og rússneska þingið setti nýlega ög sem banna samkynhneigðan áróður og hefur sú lagasetningu farið fyrir brjóstið á mörgum.

Þá mótmæltu 200 rithöfundar víða um heim í breska blaðinu Guardian í vikunni hertum lögum í Rússlandi gagnvart tjáningarfrelsi rithöfunda og listmanna í landinu. Á meðal þeirra er skáldið Sjón sem sagði í fréttum RÚV að honum þætti í raun ótækt að íslenskir ráðamenn færu til Sochi án þess að gefa yfirlýsingar samhliða um að þeir telji ástandið óþolandi í landinu. Ennfremur hefur verið vakin athygli á að forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, hafi setið í „höfðingjastúkunni“ við setningu leikanna og sérstök frétt var um að farið hefði vel á með honum og Pútín Rússlandsforseta við setningu leikanna.

Það er eðlilegur farvegur að fjölmiðlar útskýri og fjalli á gagnrýnan hátt um þróun mála í Rússlandi og veki athygli á einræðistilburðum Pútins. Sem og um mannréttindi i öðrum löndum. En mér finnst gæta tvískinnungs í því þegar þess er krafist að ráðamenn eigi að nýta sér Ólympíuleikana til að mótmæla brotum á mannréttindum og einræði. Eru ekki næg tækifæri á öðrum tíma til að mótmæla þótt það þurfi ekki að vera í veislum og viðburðum á Ólympíuleikunum. Hver mætir í veislu í tilefni af leikunum og byrjar að tuða og mótmæla við gestgjafann um einstök mál í heimalandi hans? Er þá ekki betra að sleppa því að mæta? Forseti Íslands og aðrir ráðamenn frá Íslandi eru fyrst og fremst mættir til að styðja við íslensku keppendurna sem keppa af stolti fyrir hönd landsins.

Eflaust er nóg að forsetahjónin sæki leikana og spyrja má sig að því hvers vegna tveir ráðherrar þurfi líka að fara til Sochi. Hins vegar er löng hefð fyrir því að ráðherra menningar- og menntamála sæki Ólympíuleika. Þá hafa þeir sem gegnt hafa embætti forseta Íslands stutt vel við íþróttamenn.

Ég minnsti þess að þegar Vigdís Finnbogadóttir, forseti Íslandsi, sótti kvennaráðstefnu í Kína árið 1995 að borgarstjórinn í Reykjavík, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, mótmælti því að forsetinn hefði hitt Li Peng, forsætisráðherra Kína,á meðan á dvölinni stóð. Ingibjörg mótmælti sérstaklega orðum Vigdísar þegar hún sagði að þau Li Peng hefðu átt ánægjulegan fund og m.a. velt fyrir sér heimspekilegum spurningum eins og t.d. hversu frelsið væri afstætt. Var meðal annars haft á orði að Vigdís hefði átt að láta meira að sér kveða og mótmæla við Li Peng mannréttindamálum í Kína og framkomu kínverskra stjórnvalda í garð kvenna.

Það eru 66 ár síðan Íslendingar kepptu fyrst á Vetrar-Ólympíuleikunum í St. Moritz í Sviss árið 1948 og höfum við verið með síðan. Ég vona að íslensku keppendunum gangi vel í brekkunum við Svartahafið – og láti ekki umræðuna trufla sig.

Ráðamenn eiga hins vegar að sitja heima frekar en að mæta í veislur og viðburði tengdum íþróttamótum og byrja á því að mótmæla hegðun gestgjafans og stjórnarfari í viðkomandi landi - næg eru tækinfærin til þess aðra daga.

Mótmæli fjölmiðla í hinum vestræna heimi og athygli þeirra á einræðistilburðum Pútins eiga að nægja.

Jón G. Hauksson

[email protected]