Grjót og Meira grjót (JGH)

Jóhannes Kjarval gaf út bókina Grjót á sínum tíma. Síðan gaf hann út bókina Meira grjót. Þá gaf hann út bókina Ljóðagrjót. Vissulega koma þessar bækur Kjarvals í hugann þegar fylgst er með mótmælum nýs Álftanesvegar – en þar fer Ómar Ragnarsson fremstur í flokki ásamt Eiði Guðnasyni og kalla þeir sig Hraunvini. Ég verð alltaf efins þegar öfgar hlaupa í menn og þeir handjárna sig við möstur eða henda sér fyrir vinnuvélar.

Mikið hefur verið rætt um að vegurinn liggi um svonefnt Gálgahraun og að frægt mótíf Kjarvals í hrauninu fari undir hann. Núna hefur verið upplýst að svo sé ekki heldur liggi vegurinn um Garðahraun og að ekki verði hróflað við Gálgahrauni og hvað þá Gálgakletti, eða grjótinu, hraunmyndinni og mótífinu hans Kjarvals.

Það sérkennilega við þetta mál er að nýi Álftanesvegurinn hefur verið á skipulagi Garðabæjar allt frá árinu 1995. Þetta er því að verða tuttugu ára gamalt mál. Allt verður hins vegar vitlaust þegar gröfurnar mæta og hafist er handa við vegagerðina.

Búið er að breyta vegarstæðinu frá upphaflegum hugmyndum og taka tillit til alls kyns sjónarmiða – og þess gætt sérstaklega að Gálgahraunið og Kjarvalsmótíf sleppi. Raunar er fullyrt að aldrei hafi staðið til að leggja veginn um Gálgahraun.

En um hvað snýst þetta mál – ef þetta er á annað borð eitthvert mál? Hraunvinir með Ómar í fararbroddi vilja að notast verði við gamla Álftanesveginn áfram. Það út af fyrir sig er ekki galið sjónarmið - en kemur of seint.

Garðabær hefur úthlutað fjölda lóða – og á mörgum þeirra hefur þegar verið byggt – sem liggja mjög nálægt gamla Álftanesveginum. Sú byggð, sem heitir því ágæta nafni Prýðisbyggð, verður því að óyfirstíganlegum flöskuhálsi á gamla veginum. Þess utan nær sú byggð út í Garðahraun og þar hefur því þurft að ryðja hrauninu undir húsin þegar þau voru byggð.

Vegna Prýðisbyggðar verður ekki séð, úr því sem komið er, að hægt verði að notast við gamla Álftanesveginn. Varla fara menn í að rífa niður byggð út af hrauni sem ekki telst til náttúruminja – hvað þá þegar hún heitir Prýðisbyggð. Það sýnist því ekki aftur snúið.

Nýi Álftanesvegurinn hefur í bráðum tuttugu ár farið í gegnum alls kyns umræðu. Hann hefur verið á aðalskipulagi Garðabæjar frá 1995. Hann hefur tvisvar farið í gegnum umhverfismat. Skipulagsstofnun hefur úrskurðað að seinna umhverfismatið sé í gildi vegna núverandi framkvæmda. Hann er á vegaáætlun og Alþingi hefur þar af leiðandi samþykkt hann - og ég held meira að segja nokkrum sinnum.

Fyrir okkur leikmenn virðist ekki aftur snúið með nýja veginn. Sennilega ætti Vegagerðin að gera gott útskot við hann og merkja gönguleiðina að Gálgakletti en mér segir svo hugur að örfá prósent Íslendinga viti af honum eða mótífinu hans Kjarvals. En það var augljóslega styttra fyrir Kjarval að fara að Gálgahrauni en t.d. austur á Þingvelli að mála.

Eftir málflutning Hraunvina hefur maður á tilfinningunni að Gálgahraun sé eina hraunið á Íslandi. Flestum finnst þeir þó hafa séð hraun annars staðar á landinu.

Náttúruvernd er af hinu góða. En hún má aldrei ganga út í öfgar. Miðað við mótmælin við nýja Álftanesveginn gæti ég trúað að þeir hinir sömu hefðu aldrei leyft veg í gegnum þjóðgarðinn á Þingvöllum – og þá hraunbita sem þar er að finna.

Ég hef áður sagt að það er mikil prýði af því að hafa veg um Þingvelli og það var mikil bót þegar vegir í þjóðgarðinum voru malbikaðir – og rykmökkurinn hvarf á fallegum sumardegi. Þar sýnir það sig að olíumölin og stórkostleg náttúran geta átt samleið.

Einhverju sinni lagði ég til í pistli að kominn væri tími til að leggja bundið slitlag á veginn yfir Kjöl – svo auðveldara væri að aka um hina stórkostlegu náttúru án þess að hristast á þvottabretti nánast kafnaður í kófinu.

Fyrst kom grjót og svo koma meira grjót. Það virðist nóg af gjóti og hrauni á Íslandi og stundum hafa handjárnaðir lent í steininum og jafnvel á hrauninu - en það mun ekki vera á náttúruminjaskrá.

Jón G. Hauksson

[email protected]