Dúxaði Háskóli Íslands? (JGH)

Þegar Kristín Ingólfsdóttir, rektor Háskóla Íslands, útskrifar nemendur skólans í troðfullri Laugardalshöll á laugardag þá verður hún að horfast í augu við það að viðhorf þessara nemenda, helstu viðskiptavina skólans, er neikvætt í garð skólans. Þetta kemur fram í nýrri úttekt Ríkisendurskoðunar á starfsemi fjögurra stærstu háskóla landsins. Það sem meira er; Háskóli Íslands lendir í fjórða og neðsta sæti hvað varðar viðhorf nemenda til skólans. Samt er því slegið upp að Háskóli Íslands hafi dúxað í þessari könnun og lent í efsta sæti í níu tilvikum af ellefu. Og samt segir Kristín Ingólfsdóttir rektor í viðtali að hún sé afskaplega ánægð með skýrsluna og að hún sé staðfesting á því „að námið sé afburðagott og að vel sé farið með fjármagn“!

Í stað þess að fagna skýrslunni held ég að Háskóli Íslands ætti að líta á hana með það í huga að skólinn þurfi að bretta upp ermarnar og hafi verk að vinna. Og hvernig í ósköpunum getur Ríkisendurskoðun fengið það út að það sé tákn um gæði náms að kostnaður skólans sé lægstur á hvern nemanda. Yfirleitt er það þannig í viðskiptum að samhengi er á milli verðs og gæða, þ.e. að dýrustu hlutirnir eru dýrastir vegna þess að í þá er mest lagt og þeir eru taldir bestir! En ekki í þessari skýrslu.

Ég er mjög efins um að Ríkisendurskoðun sé rétti aðilinn til að gera svona úttekt – ef það á þá að gera svona úttekt yfirhöfuð. Ríkisendurskoðun er í raun „baunateljari“ fyrir Alþingi og á að fylgjast með því að stofnanir ríkisins fylgi fjárlögum og fari rétt að í bókhaldi sínu. Á stofnunin allt í einu að setja sig á háan hest og fara að meta gæði? Það er miðstýrður þefur af þessari skýrslu. Ekki vildi ég að eitthvert apparat hér í bæ færi að gera úttekt á bönkunum eða fjölmiðlum og meta það út frá eigin forsendum hverjir séu góðir og slæmir í að reka fyrirtæki og hverjir séu bestir í markaðsmálum. Er ekki best að markaðurinn sjálfur sé í þessu dómarasæti? Fyrsti pytturinn sem allir, sem fara út í einhvern samanburð á fyrirtækjum, detta ofan í er hvort verið sé að bera saman epli og epli – eða epli og appelsínu. Er verið að bera saman sömu hlutina?

Ég kemst í raun ekki enn yfir það að spekingarnir hjá Ríkisendurskoðun hafi fundið það út að lággjalda-félög séu best en að þeir sem veita bestu þjónustuna á hvern nemanda (dýrasta varan) reki lestina. Stefna Háskólans á Bifröst, sem lenti í fjórða sæti í kostnaði, er sú að hver kennari hafi fáa nemendur. Þetta þýðir í praxís að hver kennari sinnir um tólf til fjórtán nemendum. Á sama tíma fyllir Háskóli Íslands vel á annað hundrað nemendur í bíósali í Háskólabíói. Ríkisendurskoðun kemst að þeirri niðurstöðu að þetta sé sambærilegt (epli og epli) og að kennslan sé betri í Háskóla Íslands fyrir vikið vegna þess að kostnaður á hvern nemanda er lægri. Í hvorum skólanum skyldu nemendur á fyrsta ári hafa greiðari aðgang að kennurum sínum?

Háskóli Íslands er í fyrsta sæti varðandi akademíska stöðu kennara. Gott og vel. Akademískur starfsmaður er sá sem hefur kennslu og/eða rannsóknir að aðalstarfi. Þetta geta verið bæði fastráðnir og lausráðnir starfsmenn sem hafa meira en 50% starfshlutfall. Þessu til viðbótar kemur forsenda að akademískt stöðugildi sé ígildi akademísks starfsmanns í fullu starfi í heilt ár. (Mér líst aldrei á orðalag þegar allt er vaðandi í einhverjum ígldum).

Skoðum þetta betur. Háskóli Íslands stefnir að því að flestir, sem þar kenna í föstum stöðum, séu með doktorspróf og sinni rannsóknarverkefnum í leiðinni og birti greinar í tímaritum um niðurstöður sínar. Það er hins vegar athyglisvert að stefna Háskólans á Bifröst hefur verið byggð á lausamennsku og stundakennurum, þ.e. að sækja kennara út í atvinnulífið sem hafa reynslu af atvinnulífinu og sem hafa sömuleiðis vitneskju um alls kyns dæmi úr atvinnulífinu.

Þá er sagt er að Háskóli Íslands sé efstur í níu tilvikum af ellefu. En hvað var verið að skoða í raun? Jú, fimm atriði: Kostnað, akademíska stöðu, skilvirkni, viðhorf nemenda og afdrif brautskráðra! Þessi fimm atriði koma öll við sögu í kennslu í viðskiptafræði, þrjú þeirra koma við sögu í samanburðinum á lögfræðinni og þrjú þeirra í tölvunarfræðinni. Þannig urðu þessi fimm atriði að samtals 5+3+3 eða 11 atriðum. Þetta heitir samlegðaráhrif með meiru.

Ég var í Háskóla Íslands á sínum tíma og ég var stolltur af því. Mér þykir mjög vænt um minn gamla skóla. Yfir dyrunum í hátíðarsalinn stóð þessi setning eftir Jónas Hallgrímsson: „Vísindi efla alla dáð!“ En mér þykir alls ekki ástæða til að fagna þessari skýrslu vegna þess að hún er óvísindaleg. Málið er að ef viðskiptavinirnir eru óánægðir með skóla, sem þeir fá þess utan nánast frítt í, er það vegna þess að þeim finnst þeir ekki fá nægilega góða kennslu í honum; þ.e. að kennarar séu ekki nægilega góðir og námsefnið ekki nægilega gott. Þetta bendir líka til þess að einhverjir þeirra hafi eingöngu farið í skólann vegna þess að þeir fengu frítt í hann og séu í eðli sínu á móti skólagjöldum.

Það er sagt að viðskiptavinurinn hafi ávallt rétt fyrir sér! Það er a.m.k. kennt í fræðunum. Ef Háskóli Íslands hefði lent í fyrsta sæti hvað varðar viðhorf nemenda til skólans, þá væri ástæða til að fagna í troðfullri Laugardalshöllinni við útskrift nemenda þar. Fyrr ekki!

Jón G. Hauksson

[email protected]