Velgengni verðlaunahafa

Frjáls verslun útnefnir núna mann ársins í atvinnulífinu í tuttugasta skipti og það er ánægjulegt hvað þessi elstu verðlaun á Íslandi til manna í viðskiptalífinu hafa tekist vel. Þeir, sem hafa fengið verðlaunin, hafa í flestum tilvikum eftir verðlaunin notið enn meiri velgengni og stóraukið umsvif fyrirtækja sinna. Engu að síður hefur Frjáls verslun verð fremur íhaldssöm og varkár í aðferðafræði sinni og ekki veitt verðlaunin út á einstakan árangur á útnefningarárinu heldur oftast litið á feril manna í heild og hvaða líkur væru á að fyrirtæki þeirra myndi vaxa áfram undir þeirra stjórn.

Alls hafa 30 manns verið útnefndir menn ársins frá því þessi verðlaun voru fyrst veitt í lok ársins 1988. Í tólf skipti hefur einn fengið verðlaunin, sex sinnum tveir og tvisvar þrír. Sama athafnamanninum hefur aldrei verið veitt þessi viðurkenning oftar en einu sinni. Það er óskráð regla. Það stafar af því að verðlaunin eru í eðli sínu hvatningarverðlaun og til að vekja athygli á því sem vel er gert í viðskiptalífinu. Þannig hefur verið reynt að hvetja sem flesta til dáða, heiðra sem flesta.

Þegar horft er á hinn glæsilega lista yfir menn ársins hjá Frjálsri verslun er áberandi að þar fara flestir helstu leikendur og athafnamenn í íslensku atvinnulífi á tímabilinu. Eflaust er hægt að þræta um það hvort þeir hafi stýrt bestu fyrirtækjum Íslands hverju sinni en þó er hægt að fullyrða að vegna eðlis útnefningarinnar hljóti fyrirtæki þeirra að hafa talist mjög góð. Öll fyrirtækin, sem menn ársins hjá Frjálsri verslun hafa stýrt, hafa dafnað vel og lifa enn góðu lífi. Ekkert þeirra hefur orðið gjaldþrota. Langflest þeirra teljast til úrvalsfyrirtækja og eru í fararbroddi á sínu sviði, en nær helmingur þeirra hefur haslað sér völl erlendis og verið í fararbroddi í útrás íslenskra fyrirtækja.

Það hefur einkennt alla menn ársins að þeir hafa verið frumkvöðlar. Flestir hafa verið eigendur fyrirtækjanna og byrjað með tvær hendur tómar. Þeir muna tímana tvenna í viðskiptum, hafa verið fátækir og byrjað smátt. Nokkrum sinnum hafa svonefndir atvinnustjórnendur hlotið verðlaunin en þeir hafa engu að síður verið leiðtogar og með baráttuhugsun frumkvöðulsins. Tímaritið Vísbending gerði fyrir um tveimur árum úttekt á því hvernig mönnum ársins hefði vegnað í viðskiptalífinu. Í ljós kom að flestum hefði vegnað mjög vel og látið til sín taka eftir verðlaunin. Þess má geta að tveir verðlaunahafar eru látnir, þeir Pálmi Jónsson í Hagkaup og Þorvaldur Guðmundsson í Síld og fisk. Þá hafa nokkrir af mönnum ársins látið af störfum vegna aldurs eða að eigin frumkvæði. Langflestir eru hins vegar enn tengdir fyrirtækjunum sem þeir stýrðu þegar þeir fengu verðlaunin og lausleg athugun bendir til að allir verðlaunahafarnir séu vel stæðir fjárhagslega og nokkrir þeirra eru raunar í hópi ríkustu manna landsins og heimsins.

Útnefning manns ársins hjá Frjálsri verslun eru elstu verðlaunin í viðskiptalífinu á Íslandi en viðskipta og markaðsverðlaunum hefur fjölgað mjög á síðustu árum. Haustið 1988 tóku Frjáls verslun og Stöð 2 sig saman um að útnefna menn ársins í atvinnulífinu á Íslandi. Það voru Magnús Hreggviðsson, þáverandi stjórnarformaður Fróða, og Helgi Magnússon, þáverandi ritstjóri Frjálsrar verslunar, sem áttu hugmyndina að útnefningunni og fengu Stöð 2 í lið með Frjálsri verslun. Frá árinu 1996 hefur Frjáls verslun hins vegar staðið ein að útnefningunni. Fjölmargir hafa komið við sögu í dómnefnd blaðsins.

Íslenskt viðskiptalíf hefur breyst á ævintýralegan hátt frá því verðlaunin voru fyrst veitt 1988. Sömuleiðis hafa skrif um viðskipti og stjórnun breyst. Hagnaður var t.d. bannorð á árunum frá 1988 til 1996 og svo rammt kvað að þessu að fyrstu fyrirtækin nötruðu og skulfu þegar þau kynntu hagnað upp á tvö til þrjú hundruð milljónir svo mjög óttuðust þau viðbrögð almennings og verkalýðsforystunnar. Á síðasta ári hagnaðist stærsta fyrirtæki á Íslandi yfir 100 milljarða króna og voru viðbrögð flestra jákvæð og að þessi hagnaður bæri vitni um fagmennsku, kunnáttu og forystuhæfileika í rekstri. Núna snúast skrif um viðskipti að mestu um yfirtökur, hagnað af kaupum á fyrirtækjum, hlutabréfaverð, útrás, vöxt fyrirtækja, straumlínulagaðan rekstur, þörfina á að hlusta á viðskiptavini og um að ráða fólk í vinnu sem hugsar út frá verkefnum en ekki vinnutíma.

Það er eflaust hægt að velta því lengi fyrir sér hvernig fyrirtækjum sé best stjórnað og skoðanir manna á því breytast hratt. En menn ársins hjá Frjálsri verslun hafa kunnað þá kúnst þótt ólíkir séu. Það sýnir velgengni verðlaunahafa og fyrirtækja þeirra.

Jón G. Hauksson