Hver verða næstu skref í sölu ríkisfyrirtækja? (SJ)

Umsvif ríkisins í viðskiptalífinu skruppu saman í vikunni sem leið þegar fjármálaráðaherra skrifaði undir samning við S-hópinn svonefnda og þýskan fjárfestingarbanka um sölu á tæpum helmingi hlutabréfa í Búnaðarbankanum. Á nokkrum vikum hafa tveir af þremur stórum bönkum hér á landi horfið úr eign ríkisins. Mikilvægt er að vandað sé til verka við slík viðskipti. Vonandi leysir Steingrímur Ari Arason, sem sagði sig úr einkavæðingarnefnd vegna málsins, nú frá skjóðunni og segir frá því hvað hann átti við þegar hann sagðist ,,aldrei hafa kynnst öðrum eins vinnubrögðum" og við val á kaupendum að bönkunum í haust. Aðalatriðið er þó að ríkið er komið úr bankarekstri. Það reyndist torsóttara en búist var við í upphafi. Davíð Oddsson sagði frá því í í umræðu á alþingi í desember 1991, að í upphafi komandi árs yrði byrjað að selja Búnaðarbankann. Lengi dróst að hafist yrði handa, og loks ellefu árum síðar er verkinu lokið.

Hverju breytir sala bankanna?

Í fyrsta lagi verður fé ríkisins verður ekki lengur bundið í þessum rekstri. Borgarar landsins ákveða nú sjálfir hve mikið af eignasafni sínu þeir setja í Búnaðarbanka og Landsbanka. Auk þess bendir ýmislegt til þess að bankarnir verði betur reknir en áður - til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Enginn vafi ætti lengur að vera á að tilgangurinn með rekstri bankanna verður að ná sem mestum hagnaði. Ekki verður markvisst stefnt að því að reka þá illa - til þess að gera mönnum greiða eða framfylgja atvinnustefnu stjórnvalda. Það þýðir ekki að nýjum eigendum verði aldrei á mistök í rekstrinum. Það er líka ofsagt hjá fjármálaráðherra að ,,afskiptum ríkisins af viðskiptabankastarfsemi sé lokið". Ríkið setur áfram strangar reglur um starfsemi bankanna og hefur eftirlit með henni. Ef marka má söguna af valdabáráttu í Íslandsbanka munu stjórnmálamenn líka áfram reyna að hafa hönd í bagga með því hverjir stjórna Búnaðarbanka og Landsbanka, þó að þeir hverfi úr ríkiseign.

Árið 1999 voru þrír fjórðu eigin fjár ríkisins í atvinnulífinu í sjö fyrirtækjum (raðað eftir stærð): Landsvirkjun, Landssímanum, Rafmagnsveitum ríkisins, Landsbankanum, Íbúðalánasjóði, Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins og Búnaðarbankanum (sjá ágætt yfirlit í Fréttabréfi Samtaka atvinnulífsins í júlí 2002, www.sa.is , reist á gagnagrunni Samkeppnisstofnunar). Nú eru tveir bitar af þessum sjö farnir, en ef ætlunin er að halda áfram á sömu braut hlýtur athyglin að beinast að hinum fimm. En einhverra hluta vegna hafa hægrimenn horft á minni verkefni. Ber þar hæst sölu Ríkisútvarpsins. Sjálfsagt er að skoða rekstur þess, og líta til dæmis á það hvort ekki megi bjóða starfsemina út, eins og Pétur Blöndal, alþingismaður hefur lagt til. Þetta verður þó seint talið með því sem er mest aðkallandi á þessu sviði. Freistandi er að álykta að forgangsröð hægrimannanna megi fremur rekja rekja til óbeitar á kommunum á fréttastofunni en áhuga á hagræðingu í rekstri. Ef ætlunin er að halda áfram af alvöru þeirri viðleitni að draga úr ríkisumsvifum í viðskiptalífinu hljóta þessi fyrirtæki að vera í brennidepli: Landsvirkjun, Landssíminn, Rafmagnsveiturnar, Íbúðalánasjóður og Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins.

Sigurður Jóhannesson