Heimsk villuskilaboð: Stórhættuleg! / 02/2005

Frábær byrjun á deginum: Við ræsingu koma DOS-leg skilaboð sem segja mér að nauðsynleg kerfisskrá sé týnd og að ég eigi að stinga endurheimtargeisladiskinum í tölvuna. En skipulagið á skrifstofunni hjá mér er álíka gott og í dótaherbergi sex ára krakka, sem leiðir til þeirrar óhjákvæmilegu niðurstöðu að diskurinn finnst hvergi.

Næsta skref: Afneitun. Ég endurræsi, eða öllu heldur reyni það, og fæ sömu skilaboðin. Geisladiskurinn hlýtur að vera hérna einhvers staðar. Hlýtur að vera! Ég eyði nokkrum klukkustundum í að snúa við hverjum einasta hlut á skrifstofunni. Ekkert.

Nokkrum dögum síðar reyni ég aftur. Þið kannist við þankaganginn: Kannski lagaðist þetta einhvern veginn af sjálfu sér. Og þá sé ég svolítið sem ég tók ekki eftir áður. Niðri í hægra horni skjásins, í ræsiskilaboðum tölvuframleiðandans, sé ég skilaboðin . Þá rennur upp fyrir mér ljós: Það er enginn endurheimtargeisladiskur. Þetta er ein af þeim tölvum sem eru seldar með endurheimtargögnin á harða diskinum en enginn geisladiskur fylgir.

Vissulega kemur það sér vel að hafa möguleikann á að endurheimta stýrikerfið af harða diskinum þegar endurheimtardiskur finnst ekki. En það er samt fáránlegt að láta ekki disk sem kostar örfáar krónur fylgja með hverri tölvu og jafnvel enn óafsakanlegra að senda notendum villuskilaboð sem eru hreinlega kolröng.

Þetta gerist engu að síður alltof oft. Villuskilaboð, og það sem ég er farinn að kalla „einræðuglugga“, eiga að hjálpa notendum við að leysa vandamál. Þau eru hins vegar sjálf troðfull af villum – ef þá er yfirhöfuð hægt að átta sig á því hverju þau eru að reyna að koma til skila. Tökum sem dæmi útgáfuna mína af Norton AntiVirus veiruvarnarforritinu sem á að uppfæra sig sjálf. Ég hef lent í því aftur og aftur að uppfærslutólið sendi þau skilaboð að það hafi þurft að hætta við uppfærslu – en segi engu að síður að nýjustu veiruvarnarskilgreiningarnar séu uppsettar. Hvort þessara skilaboða er rétt? Hver veit?

Annað klassískt dæmi í sögu fáránleikaskilaboða er forrit sem kallast TurboTax. Þegar maður lokar því kemur spurningin: „Viltu vista þessa skrá?“ En það sem forritið á raunverulega við er „viltu vista breytingarnar sem þú hefur gert á skránni?“ Ef notandinn hafði einfaldlega verið að gera ýmsar tilraunir með eldri skrá og vildi ekki vista þær gæti svarið verið „nei“. En ef skilaboðin gera hann hræddan um að öll skráin muni týnast ef ekki er vistað gæti hann valið „já“ og þar með misst einhver þau gögn sem voru í upprunalegu skránni. Er virkilega svona erfitt að koma einfaldri spurningu á borð við þessa almennilega til skila?

Ömurleg villuskilaboð hafa einnig flutt sig af tölvunum yfir á Vefinn. Nærtækasta dæmið er þegar vefsíða vill fá upplýsingar á ákveðnu sniði – til dæmis dagsetningu án punkta eða skástrika – en lætur ekki vita af því. Notandinn skrifar inn upplýsingarnar eins og honum er tamt, en fær síðan villuskilaboð á borð við „gögn virka ekki“ án þess að veita neinar vísbendingar um hvað gæti verið að. Nógu slæmt er það þegar vefsíðan áttar sig ekki á því sem maður sló inn, heldur lætur hún mann oft slá inn ekki bara það sem var gert rangt í upphafi, heldur allar aðrar upplýsingar á síðunni líka.

Ef svo heldur fram sem horfir ættum við e.t.v. að skipta öllum villuskilaboðum út fyrir almennustu villuskilaboð veraldar sem Alan Cooper bjó til í bók sinni About Face, sem fjallar um hönnun á notendaskilum. Þau hljóma svo: „Hegðun þín sýnir svo ekki verður um villst að þú kannt ekki hætishót á tölvur eða hugbúnað.“ Og valmöguleikarnir sem eru gefnir eru einn hnappur sem merktur er „Ég er ekki verðugur“, annar merktur „Gerðu það, dreptu mig núna“ og sá þriðji „Ég ætti að skipta aftur yfir í blýant og pappír.“