Hlutlausir vextir og risakaup Seðlabanka Evrópu

Miklar umræður hafa orðið um stýrivexti og peningaprentun að undanförnu eftir að Seðlabanki Evrópu ákvað 22. janúar að örva hagvöxt í Evrópu með því að kaupa ríkisskuldabréf fyrir um trilljón evrur á þessu ári.

Við Þráinn Eggertsson hagfræðiprófessor ræddum þessi mál í í umfangsmiklu viðtali í áramótablaði Frjálsrar verslunar - en viðtalið fór fram um miðjan desember - og þá fór ekki á milli mála að Þjóðverjar settu sig upp á móti „peningaprentun“ og dæla svo miklu fé inn hagkerfið til að örva það.

Spurning mín til Þráins var eftirfarandi: En hvað segir þú um óttann við verðhjöðnun og langvarandi kreppu í Evrópu? Stýrivextir eru við núllstigið og ekki unnt að lækka vexti niður fyrir núllið í almennum viðskiptum. Seðlabanki Evrópu vill feta í fótspor þess bandaríska og dæla peningum í hagkerfið – beita quantitative easing, eins og það heitir á ensku, Þjóðverjar hafa ekki samþykkt þá leið.

„Við höfum ekki tíma til að fjalla rækilega um þetta mikla og flókna mál. Til dæmis: hvers vegna hafði mikil peningaþensla í Bandaríkjunum lítil áhrif á hagvöxt og nær engin áhrif á verðlag? Skýringin felst í því að samhliða peningaþenslunni vestra var stigið fast á fjármálabremsuna – segja sumir hagfræðingar. Og hvaða áhrif er peningaþensla líkleg til að hafa á evrusvæðinu? Mun hún tæta sundur net spillingar í Suður-Evrópu? Setja af stað verðbólgu í Þýskalandi eða hafa lítil áhrif og kerfið festist í lausafjárgildru Keynes?

Í áramótaspjalli okkar í fyrra ræddum við um þá hugmynd Larrys Summers að eðlislægir eða hlutlausir vextir í Bandaríkjunum hafi þróast í það að vera neikvæðir síðastliðin 30 ár. Hlutlausir vextir er það stig raunvaxta sem tryggir fulla atvinnu. Ef þarf neikvæða raunvexti til að ná fullri atvinnu er úr vöndu að ráða fyrir Seðlabankann.

Hagfræðingur af velskum ættum, Edward Hugh, hefur tekið upp þráðinn og segir að hlutlausir raunvextir í Þýskalandi séu neikvæðir, að Þjóðverjar séu komnir með japönsku veikina. Ýmsar umbætur nýverið á þýska hagkerfinu, svo sem á vinnumarkaði, hafi ýtt undir skammtímahagvöxt en litið til langs tíma blasi við sífellt minni hagvöxtur og nú stefnir í stöðnun og samdrátt. Góður árangur Þýskalands í samanburði við önnur evrulönd hefur sem sé falið langtímahnignun þýska hagkerfisins. Hugh tengir þessa þróun við litla frjósemi og stórt hlutfall aldraðra í þjóðarheildinni – aðrir hagfræðingar benda á sjúklega svartsýni í viðskiptalífinu, ójöfnuð og tæknibundið atvinnuleysi. Peningaþensla mun ekki virka á þýska hagkerfið, telur Hugh, og vitnar í hinn frjóa Martin Wolf, ritstjóra hjá Financial Times sem lýsir vandanum með þessum orðum: Seðlabankinn getur ekki prentað börn.

Og hvað er til ráða? Augljóslega ekki hefðbundnar heildaraðgerðir í peningamálum og ríkisfjármálum. Það þarf að kafa ofan í hagkerfið og finna kerfisvandann. Tilraunir Shinzō Abe í Japan til að koma japanska hagkerfinu í gang með ofurþenslu hafa ekki gengið vel, enn sem komið er. Hugh vitnar í Keynes, eins og hagfræðingar gera þegar mikið liggur við. Keynes segir einhvers staðar: Við verðum að átta okkur á slæmum afleiðingum af fólksfækkun á hagkerfið og fyrirbyggja þær. Svo mörg eru þau orð. Ég kem þessari hugmynd á framfæri, án ábyrgðar. Það er alltaf eitthvað spennandi að gerast í makróhagfræði.“

-JGH