Ber er hver að baki...

Nýlega var grein í Financial Times þar sem vitnað var í erlendan sérfræðing hjá BNP Baribas bankanum, Axel Swenden, sem sagði að það væri almenn ólund gagnvart Íslandi í fjármálageiranum og að sérhver hreyfing á markaðnum magnaðist þegar Ísland bæri á góma. Þessu hefur verið slegið upp í umræðum og orð þessa sérfræðings tekin alvarlega.

Ekki veit ég hver þessi Axel Swenden er og hann hefur eflaust ekki mikið vægi. Og auðvitað er það ofsögum sagt að það sé almenn ólund í garð Íslands og Íslendinga; við Íslendingar mætum yfirleitt alls staðar velvild á erlendum vettvangi. En samt; það er fyllsta ástæða til að leggja við hlustir þegar svona er mælt. Orð þessa Axels Swenden eru bergmál af því sem um er rætt og slúðrað í erlendum bankaheimi. Þau eru dæmi um dropann sem holar steininn. Það þýðir ekki að stinga höfðinu í sandinn með það að óvenjumargar fréttir hafa birst erlendis að undanförnu þar sem varað er við Íslandi og íslenskum bönkum. Þessar fréttir er ekki bara að finna í dönsku pressunni heldur einnig þeirri bresku. Það er hægt að fjargviðrast og pirra sig út af þessum fréttum, en við getum gleymt því að ætla að stjórna umræðunni erlendis, og almenn ólund í garð erlendra blaðamanna hefur líklegast þveröfug áhrif. En með því að vera óþreytandi við að leggja spilin á borðið, upplýsa um stöðu mála, halda fundi erlendis og bjóða erlendum fréttamönnum til landsins, er hugsanlega hægt að snúa vörn í sókn. Það er eins og alltaf; tölur tala sínu máli og sannleikurinn er sagna bestur.

Það sem stendur helst í okkur Íslendingum er hið ótrúlega háa skuldatryggingálag sem íslensku viðskiptabankarnir þrír búa við þegar hægt er að veifa tölum um að þeir séu með sterka eiginfjárstöðu, langa hagnaðarsögu, hagnað upp á 138 milljarða króna á síðasta ári, lítil útlánatöp, góða lánshæfiseinkunn hjá Moody's; þá sömu og bankarnir voru með fyrir einu ári þegar skuldatryggingaálag þeirra var mjög lágt, og loks góðan árangur út úr þolprófum sem Fjármálaeftirlitið hefur látið þá taka – þar sem gert hefur verið ráð fyrir að allt fari á versta veg í gengismálum. Með öðrum orðum; íslensku bankarnir eru ekki með veika eiginfjárstöðu og útlánatöp líkt og einkennir banka sem taldir eru veikburða og á er dengt háu skuldatryggingaálagi. Íslensku bankarnir eru hins vegar skuldugir og það vefst fyrir mönnum erlendis. En taki menn þá líka eftir því að íslensku bankarnir búa við langtum hærra skuldatryggingaálag en erlendir bankar af svipaðri stærðargráðu – og sem eru jafn skuldsettir. Hvernig má það vera? Hvaða rök eru fyrir því? Það er vegna þess að sú trú er fyrir hendi á markaðnum ytra að stórir erlendir bankar vilji og muni yfirtaka þá, eða koma með nýtt hlutafé inn í þá, komi það til umræðu.

Lykillinn að svarinu er því gamla máltækið: Ber er hver að baki nema sér bróður eigi. Ástæðan fyrir hinu háa skuldatryggingaálagi er sú að erlendir lánveitendur ganga lengra og spyrja sig að því hverjir muni koma íslensku bönkunum til hjálpar ef í harðbakkann slær. Hverjir verða í hjálparsveitinni? Ríkið og Seðlabankinn? Varla. Íslensku bankarnir eru orðnir miklu stærri en ríkið og gjaldeyrisvarasjóður Seðlabankans er ekki af þeirri stærðargráðu að hann bjargi bönkunum. Hvað með núverandi hluthafa? Kannski – en hvar sækja þeir fé nema selja eignir? Hvað með lífeyrissjóðina, en því hefur verið haldið fram í tímaritsgrein að þeir gætu komið inn með nýtt hlutafé upp á 100 milljarða króna án þess að fara yfir eigin mörk í eigna- og áhættudreifinu? Kannski. Hvað með erlenda fjárfesta, Kínverja eða Quata? Kannski. Eftir stendur samt hið kalda mat erlendra lánveitenda að þeir hafa ekki trú á að stórir erlendir bankar eða fjárfestar séu tilbúnir til að yfirtaka eða koma inn með nýtt hlutafé í íslensku bankana ef það harðnar á dalnum – og er krónan sögð fæla erlenda fjárfesta frá Íslandi. Á þá að skipta um mynt í einum grænum og kasta krónunni? Ekki tökum við upp evru nema ganga í Evrópusambandið – og ef við gerum það einhliða fáum við bágt fyrir í Evrópusamstafinu, að mati forsætisráðherra. Eigum við að efna til samstarfs við Dani og taka upp danska krónu? En um það var athyglisverð grein í Vísbendingu nýlega. Raunar hélt Sigurður Einarsson, stjórnarformaður Kaupþings banka, því fram á fundi í Danmörku að nýr gjaldmiðill yrði kominn til sögunnar á Íslandi innan þriggja ára – án þess að útskýra það frekar.

En hvað er þá til ráða. Rauði þráðurinn í vörn okkar og ímyndarvinnu á næstu vikum og mánuðum er að hamra á sterkri eiginfjárstöðu, glæsilegri hagnaðarsögu, litlum útlánatöpum, góðu lánshæfismati, góðum árangri í þolprófum, og að nánast engar líkur séu á að bankarnir verði gjaldþrota – eða komist í þá aðstöðu að kalla þurfi út hjálparsveitir. Annað getum við ekki gert. En við getum gleymt því að ætla að stjórna umræðunni erlendis.

Jón G. Hauksson