Sagan af dala-kútnum á Hotel du Nord (BJ)

Kaup íslenskra fjárfesta á Magasin du Nord í Kaupmannahöfn vekja verðuga athygli. Áður var á sama stað Hotel du Nord og var þekkt meðal Íslendinga. Benedikt Gröndal rithöfundur segir í ævisögu sinni Dægradvöl frá því þegar hann kemur til Kaupmannahafnar árið 1846. Hann gisti á þessu sögufræga hóteli og segir frá skrautlegum eiganda þess:

„Hotel du Nord var ákaflega stór garður (hótel) í horninu á konungs Nýjatorgi og Víngarðsstræti; aðalinngangurinn frá torginu. Það var einhver hinn stærsti gestgjafagarður í Kaupmannahöfn, en ekki vel ræmdur; áttu menn einhverjir að hafa verið drepnir þar – en um það veit jeg annars ekkert meira – og þar var sagt að lauslæti mikið væri framið á nóttum, um það var mjer heldur ekki frekar kunnugt. Þar voru stórir salir og há herbergi og stórmannleg, og allt sem herralegast, en þó var það allt einhvernveginn slörkulegt; þar var dýrt að búa og matur og drykkur var þar hinn dýrasti. Eigandinn hjet Jörgensen, og var kallaður speciu Jörensen; en hans saga er þannig, að hann var fyrst burðarkarl einhversstaðar á gatnamótum; og er sagt að einhverju sinni hafi maður nokkur komið til hans og beðið hann að bera dala-kút (peningakistu) yfir á Kristjánshöfn, en sjálfur fylgdist hann með; hann hefur ekki getað borið kútinn eða ekki getað verið þektur fyrir það, en Jörgensen var stór maður og sterkur.

Nú er sjór eða breitt síki milli Kaupmannahafnar og Kristjánshafnar, sem kunnugt er, og liggur Knippelsbrú þar yfir: en þegar svo ber undir, að skip á að draga inn eða út um síkið þá kemst það ekki nema brúin sje undin upp, og er það gert með hjólum og vindum og standa þá báðir brúarhelmingarnir beint í lopt upp sinn við hvern brúarsporð, en skipið fer í gegnum opið. En á meðan á þessu stendur, þá kemst enginn yfir brúna, og verður fólkið því að bíða á meðan; safnast þá ætíð múgur og margmenni við báða brúarsporða, því ávallt er mikil umferð um brúna. Nú komu þeir báðir að brúnni, peningamaðurinn og Jörgensen með dala-kútinn, en í því var verið að vinda upp brúna, og er sagt að maðurinn hafi skroppið yfir en Jörgensen orðið eptir og gætti þess ekki í mannþrönginni.

Svo liðu nokkrir dagar – þá fann maðurinn Jörgensen á götuhorni og stefndi honum þegar fyrir lögregluna og var hann yfirheyrður og jafnvel píndur – látinn þola eitthvað sem kallað var „stokkhússrjettur“ og svo framvegis, en hann sóðst það allt og kvaðst aldrei hafa sjeð mann þenna, nje hafa borið neinn dala-kút; þessar yfirheyrslur höfðu varað lengi, og var honum svo slept; en grunur ljek alltaf á honum og nafnið var honum gefið. Hann var síðan burðarkarl eptir sem áður, en svo fór hann að hafa meira um sig, þó allt í hófi, keypti vagn til að leigja út og hesta, og varð síðan vagnmaður og græddi fje þangað til hann keypti Hotel du Nord. Þykir það líklegast að hann hafi laumað kútnum í mannþrönginni og falið hann í síkisveggnum eða bólverkinu einhversstaðar, en þar er allt fullt af holum og smugum á milli bjálkanna.

En af Jörgensen er það að segja, að eitthvað tuttugu árum eptir að jeg bjó á Hotel du Nord, þá var hann dæmdur til tuttugu ára tugthússerfiðis; hann átti nokkur hús úti á Strandvegi og ljet kveikja í þeim til að fá tryggingarfjeð, en hefur verið kominn í skuldir – en þá komst allt upp. Sagan um dala-kútinn var mörgum árum áður en jeg kom til Hafnar fyrst, en hún var alkunn og gekk meðal manna. Jörgensen var stór og digur og gat verið höfðinglegur, en svipljótur var hann; ekki var hann mannblendinn, og var því líkast sem hann hefði eitthvað á samviskunni.“

Segir svo Gröndal ekki meira af þessum ævintýralega húsráðanda á þessum sögufræga stað.

Benedikt Jóhannesson