Tvær stuttar og tvær langar

Þegar ég var lítill, í sveitinni hjá afa og ömmu, var síminn hjá þeim "tvær stuttar og tvær langar". Hvítársíða í Borgarfirði var ein af síðustu sveitunum á landinu til að fá sjálfvirkan síma og ég fékk því að kynnast sveitasímanum af eigin raun. Eldra fólkið þekkir þetta auðvitað vel, en ég ímynda mér að það séu samt sem áður margir sem komnir eru jafnvel komnir á sextugsaldurinn sem hafa í mesta lagi heyrt af þessum fornaldartólum.

Sveitasíminn var talsvert frábrugðinn símanum sem við þekkjum í dag. Þetta var stórt tæki, sjálfsagt einir 50 sentimetrar á hæð og 30 á hvorn kant, fallega útskorinn úr viði og rammlega skrúfaður upp á vegg. Rafmagnið fékk hann úr tveimur stórum, "plastíkhúðuðum" rafhlöðum sem hvor um sig voru heilt kíló að þyngd.

Til að hringja var snúið sveif á hlið símans. Tvo hringi fyrir "langt" og einn hring fyrir "stutt" og smá bið á milli. Í raun morse-merki. Þegar hringt var hringdu allir símarnir í sveitinni, allt í allt á einum 15 bæjum. Hver bær hafði sitt kallmerki sem samanstóð af þessum löngu og stuttu hringingum og þegar hringt var í viðkomandi merki var svarað á þeim bæ. Hins vegar voru allir bæirnir á einni og sömu línunni og því gat í raun hver sem er tekið upp tólið og hlustað á það sem sagt var, jafnvel gripið inn í ef svo bar undir. Það gerðu menn þó sjaldnast, en hlustuðu nær undantekningalaust á öll símtöl sem fram fóru í sveitinni.

Það var því ekki mikið gefið fyrir "friðhelgi einkalífsins" í gamla sveitasímanum. Allir vissu allt sem fram fór í símanum og þegar símtali lauk gaf sá heimilismeðlimur sem hafði hlustað stutt yfirlit yfir það sem sagt hafði verið í símtalinu. Minni fjölskyldu til varnaðar er rétt að taka fram að þetta var ekki einsdæmi fyrir þennan bæ, ekki einu sinni fyrir þessa sveit. Svona virkaði síminn bara í þá daga og allir voru sáttir við það.

Á ysta bænum í dalnum, Síðumúla, var símstöð. Þar vann hún Didda. Á símstöðinni var tekið við símtölum annarsstaðar að á landinu og tengt inn á sveitalínuna. Og þegar ég segi tengt, þá meina ég tengt, því línan sem kom "að utan" var venjulega tengd í heyrnatólin hennar Diddu. Þegar símtal kom í sveitina svaraði Didda og spurði við hvaða bæ viðkomandi vildi ná í. Hún hringdi svo í t.d. "tvær stuttar og tvær langar", beið eftir svari og tók svo línuna - bókstaflega - og stakk henni í samband við sveitalínuna, með tengi ekki ósvipuðu stóru "jack" tengi sem við könnumst við í hljómflutningstækjum í dag. Það gefur auga leið að Didda vissi ALLT um alla, enda gengdi hún hlutverki fjölmiðils ekkert síður en skiptiborðs. Hún tók jafnvel skilaboð ef ekki var svarað.

Þegar það átti við var hægt að hringja í alla bæi sveitarinnar í einu. Ég man reyndar ekki hringinguna, en þegar sú hringing kom áttu allir að taka upp tólið - ekki að þeir gerðu það ekki hvort eð er. Í slíkum símtölum komu til dæmis tilkynningar um frestun á Góugleði (Hvítsíðingar halda ekki þorrablót) vegna veðurs eða önnur skilaboð sem áttu erindi við alla, t.d. hvenær skyldi réttað, hvenær fjárflutningabíllinn yrði á ferðinni eða eitthvað slíkt, ímynda ég mér. Ég var ekki nógu gamall á þessum tíma til þess að fylgjast svo grannt með.

En sem sagt, einn góðan veðurdag 1986 birtist hópur manna með jarðýtu að vopni og stórt kefli í eftirdragi og plægðu niður símalínu fyrir "sjálfvirka símann". Í stað "tvær stuttar og tvær langar" varð símanúmerið nú 1448. Ég man vel að menn ræddu kosti og galla nýja símans. Auðvitað þótti mönnum gott að geta rætt sín mál án þess að aðrir heyrðu, en að sama skapi afleitt að geta ekki heyrt símtöl nágrannanna. Eins var ómögulegt að hringja á alla bæi samtímis, slíkt var ekki fundið upp aftur fyrr en mörgum árum seinna - heitir í dag símafundur og er eitthvað sem tiltölulega fáir kunna almennilega að nýta sér.

Ef mig misminnir ekki fannst mönnum gallar nýja kerfisins heldur fleiri en kostirnir og þörfin ekki augljós. Það linaði þó sársaukann talsvert að úr gömlu símastaurunum mátti búa til úrvals girðingarstaura sem enn í dag halda girðingum Hvítársíðu uppréttum.

Didda gamla missti auðvitað vinnuna á skiptiborðinu. Í stað hennar kom væntanlega símakassi með sjálfvirku tölvuskiptiborði og samhliða lagðist fréttaþjónusta sveitarinnar niður.

Já, svona var þetta fyrir bara 20 árum síðan. Það er meira hvað hlutirnir breytast - eða hvað? Í dag keppast símafyrirtækin við að eignast fjölmiðla og það heitasta-heita í bransanum er "nærþjónusta" í fréttaflutningi og upplýsingamiðlun. Þetta er kannski ekki svo frábrugðið eftir allt saman?

Hjálmar Gíslason er stofnandi tölvufyrirtækisins Spurl ehf. og hefur skrifað um tölvur og tækni í hartnær áratug.