Höftin verja okkur alls ekki (JGH)

Hrun á hrun ofan – og heimurinn er við það að fara á taugum. En þá koma forsprakkar ríkisstjórnar Íslands með nokkurra vikna millibili og segja að höftin verji okkur. Að íslenskt viðskiptalíf sé varið fyrir erlendri kreppu af höftunum. Þetta er rangt. Hins vegar er núna lag til að afnema höftin.

Steingrímur J. kom með sönginn í byrjun ágúst um að höftin verðu okkur - og sagði að verðhrun ytra hefði ekki teljandi áhrif á útflutning á fiski og áli sem væri ekki næmur fyrir sveiflum af þessu tagi.

Jóhanna forsætisráðherra toppaði hann síðan fyrir nokkrum dögunum og sagði höftin verja okkur og vonandi yrði vandanum í Evrópu kippt í lag fljótlega.

En fyrir hverju verja höftin okkur?

Hver er vörnin þegar hrunadans er í Evrópu og ótti við að fjöldi banka verði gjaldþrota sem og fjöldi skuldugra stórfyrirtækja? Svo ekki sé talað um stórskuldug ríkin við Miðjarðarhafið sem allir óttast að dragi önnur ríki í Evrópu niður með sér.

Einhver verður að borga þann brúsa eða afskrifa skuldirnar.

Er ekki núna einmitt lag til að afnema höftin?

Er það svo gefið að Íslendingar séu ólmir í að flytja út fé sitt í banka í Evrópu og Bandaríkjunum undir núverandi kringumstæðum? Og hvað með erlenda eigendur krónubréfanna sem allir tala um að séu svo æstir í að komast með eign sína úr landi?

Þeir hafa ekki verið svo æstir þegar færi hefur gefist á uppboðsmörkuðum Seðlabankans.

Ég held að núna sé einmitt tækifæri til að afnema höftin án þess að óttast að gengi krónunnar falli mikið í leiðinni.

Viðskipta- og efnahagsráðherra setti í lög að höftin verði til 2015 en þau eru skýlaust brot á reglum EES. Ráðherrann endurtekur samt á hverjum degi hve slæm höftin séu og vill ólmur fara að reglum.

Er þetta trúverðugur boðskapur? Ríkisstjórnin segist stefna að afnámi þeirra 2013.

En er það trúlegt þegar höftin verja okkur svona vel að mati Steingríms J. og Jóhönnu og veita seðlabankastjóra og ríkisstjórn mikil völd?

Málið er að gjalmiðill endurspeglar stöðuna í atvinnulífi hvers lands. Besta leiðin til að styrkja krónuna er að koma atvinnulífinu í gang með skattalækkunum og enn frekari eftirgjöf banka á skuldum.

Besta leiðin til að bjarga evrunni er að grynnka á skuldastöðunni í Evrópu og koma evrópsku atvinnulífi í gang.

Hagkerfi heimsins spóla, eins og Þráinn Eggertsson hagfræðiprófessor kemst að orði í einstaklega fróðlegri grein í Frjálsri verslun um stöðu evrunnar og horfurnar í efnahagsmálum heimsins.

Ég hvet alla áhugamenn um viðskipti og efnahagsmál til að lesa þessa grein Þráins.

„Hagkerfi heimsins spóla og kreppa virðist blasa við. Vandinn er tvenns konar: Of lítil heildareftirspurn og of mikil skuldsetning ríkis og einkaaðila bæði austan hafs og vestan,“ segir Þráinn.

Auðvitað hefur lítill hagvöxtur og minnkandi eftirspurn áhrif á verð á fiski eða áli sem notað er við smíði bíla, flugvéla, kók-dósa og áfram væri hægt að telja vörur í þúsunda vís.

Erlendum ferðamönnum til Íslands mun örugglega fækka í heimskreppu. Höftin verja okkur ekki í þeim efnum.

Utanríkisviðskipti hafa ævinlega verið stór partur af þjóðartekjum Íslendinga. Það er formúla sem allir þekkja. Ef viðskiptavinir okkar ytra lenda í fjárhagslegum vandræðum hefur það áhrif á okkur.

Jóhanna sagði við APF-fréttastofuna: „Sem betur fer erum við mjög vel varin gegn þessum alþjóðlega vanda, að því er varðar mynt og fjármagn.“ og bætti við: „Ég vona að ástandið sé aðeins tímabundið og ESB finni leið út úr því.“

Sú bið gæti því miður orðið svolítið löng.

Vandinn í Evrópu og Bandaríkjunum veikir íslenskt atvinnulíf til langs tíma litið og þar af leiðandi krónuna sem gjaldmiðil. En ég held að krónan falli samt ekki mikið þótt tækifærið yrði núna gripið og höftin afnumin.

Jóhanna talar um að höftin verji okkur varðandi fjármagnið og myntina. Ég held einmitt að núna sé lag að afnema höftin því lítill þrýstingur sé á að fjármagn rjúki út til Evrópu.

Íslenskir lífeyrissjóðir hafa á undanförnum vikum tapað nálægt 60 milljörðum króna eftir að hlutabréfamarkaðir ytra hafa hríðfallið. Ekki vörðu höftin það tap?

Heldur Jóhanna að betra sé að sækja erlent fjármagn til Íslands hjá stórskuldugum erlendum bönkum og ríkjum vegna þess að við erum með höft sem verji okkur?

Íslenskir lífeyrissjóðir áttu um 400 milljarða króna í erlendum hlutabréfum áður en til verðfalls á erlendum hlutabréfamörkuðum kom en það nemur um 15 til 20% á örfáum vikum; bæði vestanhafs og í Evrópu.

Flestir vonast til að markaðirnir fari fljótlega upp aftur og afgreiða málið á þeim nótum. Það er ekkert á vísan að róa í þeim efnum; öðru nær.

Sextán lífeyrissjóðirnir stofnuðu Framtakssjóð Íslands í fyrra og eiga hann á móti Landsbanka Íslands. Hlutur lífeyrissjóðanna er um 45 milljarðar króna á móti um 15 milljarða framlagi Landsbankans.

Mörgum hefur þótt áhætta lífeyrissjóðanna sextán mikil í gegnum Framtakssjóðinn eða um 3% af eign þeirra. En taki menn eftir því að 60 milljarða tap í verðbréfahruni erlendis á nokkrum vikum er eins og að einn og hálfur Framtakssjóður hafi tapast.

Hlutur lífeyrissjóðanna við afnám gjaldeyrishafta er sömuleiðis mikilvægur. Seðlabankinn vill nota lífeyrissjóðina til að tappa af krónubréfaeign útlendinga á Íslandi (um 400 milljarðar króna) með sérstökum uppboðsmarkaði framhjá gjaldeyrishöftunum.

Láta lífeyrissjóðina nota erlent fé sitt til að kaupa krónubréfin og það sé leið krónubréfanna út. Einföld skipti.

Þetta er hugsað þannig að þessi viðskipti geti orðið lífeyrissjóðunum mjög hagstæð og þeir geti jafnvel keypt krónubréf mjög æstra útlendinga á nálægt aflandsgengi.

Eftir verðhrunið á hlutabréfamörkuðum ytra eru lífeyrissjóðirnir hikandi og sýndu síðasta uppboði lítinn áhuga.

Þeir vilja núna bíða eftir að markaðir fari upp aftur. Það sem meira er; krónubréfaeigendurnir hafa ekki sýnt að þeir séu mjög æstir að fara út - og alls ekki á hvaða verði sem er. Æstari eru þeir nú ekki.

Höftin verja okkur ekki fyrir erfiðleikum í atvinnulífi vestahafs og austan – nema síður sé. Vandinn í Evrópu og Bandaríkjunum leysist ekki nema létt verði stórlega á skuldabyrðinni og lánadrottnar gefi eftir af kröfum sínum gagvart bönkum og þjóðríkjum.

Höftin verja okkur ekki. Hins vegar er núna lag til að afnema höftin án þess að fjármagn rjúki til útlanda á markaði sem eru veikir fyrir – og gætu fallið enn meira á næstunni.

Jón G. Hauksson

[email protected]