Davíð og Kastljósið(JGH)

xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /?

Davíð Oddsson sagði þegar hann hvarf úr pólitík fyrir einu ári að hann væri kominn í „skoðana- bindindi“. Hann hefur staðið við það – þar til um síðustu helgi að hann gaf kost á sér í viðtal í Kastljósi. Davíð mætti þar sem yfirvegaður sagnakarl og ræddi um farinn veg í pólitíkinni, sögur af kaffihúsum og hvernig honum þætti vistin í Seðlbankanum.

Þetta viðtal við Davíð í Kastljósi, sem og viðtal við hann í fréttatíma RÚV um skýrslu Gríms Björnssonar jarðfræðings, fóru fyrir brjóstið á mörgum gömlum andstæðingum hans sem halda því fram að það skaði sjálfstæði Seðlabankans að Davíð tjái sig um menn og málefni í pólitíkinni. Þannig var Þorvaldur Gylfason prófssor óhress með þessa framgöngu Davíðs og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var ósátt líka - að venju.

Ekki veit ég hvort til eru nákvæmar reglur um tjáningarfrelsi seðlabankastjóra –hvort og hvenær þeir mega tjá sig. Davíð fór í sitt „skoðanabindindi“ af eigin hvötum og rauf það eflaust um síðustu helgi vegna þrýstings frá fjölmiðlamönnum sem vildu fá hann í viðtal. Þeir vita að þegar Davíð talar þá þorir hann að hafa skoðanir. Það er alltaf eitthvað kjöt á beinunum. Hann hefur einstakt lag á að setja mál sitt fram á einfaldan og skiljanlegan hátt.

Mér fannst Davíð góður í Kastljósinu – og það var býsna heimilislegt að sjá hann aftur á skjánum. Hann ræddi m.a. um „smjörklípuaðferðina“ sem hann notaði á pólitíska andstæðinga sína. Samskipti sín við forseta Íslands – sem eru engin núna – og kannski varpaði hann fram „pólitískum tíðindum“ þegar hann sagði að væri hann forsætisráðherra núna væri hann búinn að segja upp varnarsamningnum við Bandaríkjamenn og semja upp á nýtt - því ekkert hald væri í samningum sem menn stæðu ekki við.

En um hvað má Davíð sem seðlabankastjóri tjá sig? Eru það bara vextir? Varla héldu menn að„sá gmali,“ eins og hann nefndi sig í Katsljósi, yrði skoðanalaus um pólitík um aldur og ævi. En í Kastljósinu ræddi hann fyrst og fremst gamla daga frá því hann var í pólitíkinni og ég verð að segja að mér fannst þetta ósköp saklaust. Það hefði þess vegna mátt sauma miklu harðar að honum – mörgum fannst hann sleppa býsna vel.

Völd Davíðs eru tvenns konar. Hann hefur auðvitað beint vald þegar bankinn breytir vöxtum en ég held að áhrifavald hans sé meira. Það er hlustað á hann. Einhver orðaði það svo að það sýndi einmitt sjálfstæði Davíðs og Seðlbankans að hann tjáði sig. Það væri lítið sjálfstæði í Seðlabanka ef bankastjórarnir mættu aldrei segja neitt um ríkisfjármál og verk stjórnmálamanna en yrðu þess í stað að sitja sem steinrunnir undir gagnrýni pólitíkusa og annarra og taka henni þegjandi og hljóðalaust.

Sjálfur sagði Davíð þegar hann var forsætisráðherra að hann hefði lítil völd en mikil áhrif. Sem borgarstjóri hafði hann hins vegar beint skipunarvald og hann nýtti sér það óspart. Sem seðlabankastjóri hefur Davíð ekkert boðvald yfir stjórnmálamönnum og þeir þurfa því ekki að hlusta á hann frekar en þeir vilja. En Seðlbankinn beitir vöxtunum og í því felst auðvitað vald sem hefur áhrif víða í atvinnulífinu.

Til að hemja verðbólgu þarf sjálfstæður Seðlabanki að draga úr peningaflæðinu og „fóðra þar með ekki verðbólguna“. Ríkisstjórn þarf hins vegar að hafa hemil á fjármálum ríkisins. Peningamál og ríkisfjármál verða að vera í takt. Það merkir að þeir við Arnarhólinn verða að stilla saman strengi sína. Það er t.d. til lítils fyrir Seðlabanka að hækka bara vexti – aftur og aftur – ef ríkisfjármálin eru losaraleg. Verðbólgan er sameiginlegt átak.

Þá hafa ýmsir haft á orði að eftir því sem íslensk stórfyrirtæki skipta meira beint við erlenda banka til að fjármagna fjárfestingar sínar þá sé á vissan hátt verið að tengja framhjá Seðlabankanum og draga úr völdum og áhrifum hans.

En það að Davíð Oddsson seðlabankastjóri skyldi koma fram í Kastljósi og rifja upp gamlar sögur af kaffihúsum og ræða feril sinn í pólitík fannst mér ósköp saklaust.

Jón G. Hauksson

[email protected]