Fyrirgefning syndanna (BJ)

Nú er komin út bók um Hafskipsmálið. Það er vel við hæfi að rifja þetta mál upp núna. Pistlahöfundur hefur ekki náð að lesa bókina en samkvæmt Morgunblaðinu segist höfundur ekki trúa á „hið margrómaða hlutleysi“ fræðimanna. „Ég hef ákveðnar skoðanir á viðfangsefni mínu sem mér finnst ekki að ég eigi að leyna,“ skrifar Stefán Gunnar Sveinsson, sagnfræðingur, í formála bókarinnar Afdrif Hafskips í boði hins opinbera.

Bókina ritaði Stefán Gunnar að beiðni þriggja fyrrverandi stjórnenda Hafskips, Páls Braga Kristjónssonar, Ragnars heitins Kjartanssonar og Björgólfs Guðmundssonar. Stefán Gunnar ritar að hann hafi unnið að samantektinni að öllu leyti á sínum eigin forsendum.

Í bókinni segir skv. Morgunblaðinu að það sé eflaust ekki tilviljun að sama dag og Össur Skarphéðinsson skrifaði leiðara um Hafskipsmálið í Þjóðviljann stóð Ólafur Ragnar Grímsson upp á Alþingi og hélt ræðu í sama dúr. Þá segir: „Í ræðunni komu fram margvíslegar ásakanir sem flestum var það sameiginlegt að eiga upptök sín í Helgarpóstinum. Þá reyndi Ólafur Ragnar á margvíslegan hátt að tengja Sjálfstæðisflokkinn við gjaldþrot Hafskips.“

Forsetakosningarnar 1996

Engum blandaðist hugur um að eftir þetta var fullkomin óvinátta á milli Ólafs Ragnars og Hafskipsmanna. Tveir þeirra létu í sér heyra fyrir forsetakosningarnar 1996 en með ólíkum hætti þó. Það ár bauð Ólafur Ragnar sig í fyrsta sinn fram til forseta.

Fyrir kosningarnar birtust nokkrar heilsíðuauglýsingar í Morgunblaðinu frá „óháðum áhugamönnum um forsetakjör 1996.“ Fljótlega kom í ljós hverjir stóðu að auglýsingunum. Á kjördag 29. júní 1996 birtu forsvarsmenn hópsins yfirlýsingu þar sem meðal annars sagði:

„Svo sem fram hefur komið í Morgunblaðinu erum við undirritaðir í fyrirsvari fyrir hóp manna sem hafa kosið að kalla sig óháða áhugamenn um forsetakjör 1996. Undanfarna daga hafa birst í Morgunblaðinu og Tímanum auglýsingar frá okkur vegna forsetakosninganna í dag þar sem við vekjum athygli á nokkrum óumdeildum staðreyndum úr embættisferli Ólafs Ragnars Grímssonar forsetaframbjóðanda.

...

Hópi okkar hefur þótt á það skorta að íslenskir fjölmiðlar sinntu þeirri brýnu skyldu sinni í þessum forsetakosningum að rifja upp fyrir þjóðinni fortíð frambjóðenda í opinberu lífi í landinu. Einkum teljum við þetta bagalegt vegna frambjóðandans Ólafs Ragnars Grímssonar, sem að okkar dómi á sér að baki mjög umdeilanlegan feril, svo ekki sé meira sagt. Hefur hann að okkar mati villt á sér heimildir í kosningabaráttunni með því að vilja þagga niður allar umræður um þetta. Þetta hafa fjölmiðlar að langmestu leyti látið eftir honum. Okkur er til efs að slíkt gæti gerst í nokkru öðru lýðfrjálsu ríki við sams konar aðstæður.

...

Sigurður Helgason,

Björgólfur Guðmundsson,

Ómar Kristjánsson.

Morgunblaðið sagði í forystugrein um þetta mál þann 28. júní:

„Hitt er svo annað mál, að það stuðlar ekki að geðfelldri kosningabaráttu að beita auglýsingum sem þessum gegn einstökum frambjóðendum, hverjir sem þeir eru, hverju sinni. Þvert á móti eiga slíkar auglýsingar þátt í að fara með kosningabaráttu niður á plan, sem fáir hafa áhuga á. Og ekki er víst, að þær hafi þau áhrif, sem að er stefnt."

Eftir kosningarnar sagði Víkverji Morgunblaðsins í grein 3. júlí 1996:

„Tvær heilsíðuauglýsingar í Morgunblaðinu á fimmtudag, sem birtar voru af „Óháðum áhugamönnum um forsetakjör 1996“ og önnur minni undir fyrirsögninni „Björgum Bessastöðum“ birt af samtökum sem nefndu sig „Í guðs bænum ekki“, sem var beinlínis stefnt gegn Ólafi Ragnari voru einnig mikið í umræðunni þessa síðustu daga. Flestir sem Víkverji heyrði í vegna þessara auglýsinga voru eindregið þeirrar skoðunar, að auglýsingarnar hefðu þveröfug áhrif á kjósendur, miðað við óskir auglýsendanna, en í forsvari fyrir þeim fyrrnefndu voru þeir Sigurður Helgason, fyrrverandi forstjóri Flugleiða, Björgólfur Guðmundsson, fyrrverandi forstjóri Hafskips, og Ómar Kristjánsson, fyrrverandi forstjóri Þýsk-íslenska. Raunar gengu nokkrir viðmælendur Víkverja svo langt að segja á fimmtudeginum að þessir þrír hörðu andstæðingar Ólafs Ragnars Grímssonar til margra ára, hefðu nú gert erkióvini sínum þann stóra greiða að tryggja honum vist á Bessastöðum.“

Sættir takast

Það er merkilegt að síðar hafa „erkióvinirnir“ Ólafur Ragnar og Björgólfur sæst fullum sáttum. Að vísu gæti einhver sagt að ekki hafi verið óeðlilegt að Ólafur sæmdi Björgólf fálkaorðunni í ljósi þess að Björgólfur hefði tryggt honum vist á Bessastöðum.

Björgólfur hefur fyrir leyti sýnt væntumþykju sína um Ólaf Ragnar með því að forsetanum hefur verið boðið í fjölskylduboð eins og sást þegar myndir birtust nýlega frá hófi að Fríkirkjuvegi 11, en forsetahjónin voru þar einu vandalausu gestirnir.

Bókin sem gefin er út af Björgólfi gefur til kynna hve erfitt þetta hefur verið, því að flestum hefði reynst erfitt að sýna það kristilega hugarfar sem felst í því að fyrirgefa óvinum sínum.

Þáttur Ragnars Kjartanssonar

Ragnar heitinn Kjartansson var stjórnarformaður Hafskips þegar félagið varð gjaldþrota. Hann er nýlátinn og þeir sem kynntust honum bera honum allir þá sögu að þar hafi farið drengskaparmaður. Ragnar skrifaði Opið bréf til Ólafs Ragnars í Morgunblaðið skömmu fyrir forsetakosningarnar 1996.

Í greininni sem birtist 25. júní 1996 rekur Ragnar hvernig samskipti hans og æskuvinar hans Ólafs Ragnars þróuðust frá því að Ólafur kom í Miðbæjarskólann aðfluttur vestan af fjörðum, „ einsamall drengur, rauðhærður og kinnamikill“.

Ragnar segir svo frá: „ Þessum vinskap okkar fylgdu opin æskuheimili ósjaldan naust þú gestrisni á æskuheimili mínu og atbeina móður minnar og ég kynntist gestrisni foreldra þinna þannig lá leið okkar og vinskapur saman … Mörgum árum seinna gekkstu á minn fund og gafst mér skýrslu um áform þín að leggja Framsóknarflokkinn að fótum þér þar byðust tækifæri fyrir kraftmikinn, ungan mann.“

Ragnar segir svo frá því að Hafskip hf. þar sem hann var stjórnarformaður hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 6. desember 1985. Hann heldur áfram:

„Ég hafði af því fréttir þessa sömu daga, að þú, gamli æskufélagi, sem þá varst varaþingmaður, legðir kappsama áherslu á það við Guðmund J. Guðmundsson, alþingismann, að hann rýmdi sæti fyrir þig svo að þú gætir blandað þér í umræðuna. Ég var hvattur af samstarfsmönnum mínum til að tala við þig og kynna þér sjónarmið félagsins þannig að þú byggir yfir upplýsingum um báðar hliðar málsins.

Þetta taldi ég, „bláeygur“, algjörlega óþarft, minn gamli æskufélagi og fornvinur, Ólafur Ragnar, myndi ekki veitast að félagi, sem ég hafði verið stjórnarformaður fyrir, án þess í það minnsta að leita upplýsinga hjá mér fyrst enda lá ég kylliflatur ásamt félögum mínum þegar hér var komið sögu og ætlaði fornvini mínum síst að veitast að mér liggjandi.

En þá brá svo við að félagið var ekki fyrr orðið gjaldþrota en þú birtist samdægurs í sjónvarpi og fórst mikinn í persónulegum ásökunum og dróst hvergi úr nafngreiningum gagnvart mér og öðrum. Þú krafðist utandagskrárumræðu á Alþingi og varst þar málshefjandi 10. desember 1985 (sjá 9. hefti Alþingistíðinda, bls. 1226 og áfram, frá 1985). Þar sparaðir þú hvergi stóru orðin né órökstuddar ásakanir á forsvarsmenn félagsins hljómaðir reyndar eins og nokkurs konar „alfræðiorðabók“ Helgarpóstsins og Gróu á Leiti auk þess sem þér tókst 9 sinnum, í það minnsta, að nafngreina mig persónulega í tengslum við þær sakargiftir sem þú fluttir þjóðinni.“

Ragnar vitnar svo beint til ræðu Ólafs þennan dag:

„Á sama tíma og þetta er upplýst þá bendir margt til þess að forstjórar og stjórnendur Hafskips hf., eigendur og aðrir forráðamenn þess fyrirtækis, hafi notað þau lán sem veitt voru úr þjóðarbankanum til þess að flytja fjármagn í stórum stíl frá Hafskipi og yfir til annarra fyrirtækja í eigu þessara sömu stjórnenda, hliðarfyrirtækja, skúffufyrirtækja og platfyrirtækja. Þegar upp er staðið þá bendir margt til þess að þessir stjórnendur, sem fólkið í landinu þarf nú að borga fyrir hundruð milljónir króna, muni verða mun ríkari, eiga fleiri húseignir, eiga öflugri fyrirtæki en þeir áttu í upphafi vegna þess að þeir hafi misnotað lánafyrirgreiðslu til annarra fyrirtækja.“

Seinna segir Ragnar:

„Móðir mín heitin sat sem þrumu lostin undir fréttaflutningnum og fékk ekki skilið hvernig æskuvinur minn, sem tíðum naut gestrisni á heimili hennar, gat nafngreint son hennar á Alþingi og borið þungum sökum um glæpsamlegt athæfi, byggðum á Helgarpóstskrifum og götuslúðri. „Hvað hefurðu gert honum Ólafi Ragnari?“ spurði hún endurtekið. „Þið sem voruð svo góðir vinir“ ...

Ragnar hélt áfram:

„Við mat á Hafskipsmálinu eru nú mjög margir sem telja að utandagskrárumræðan, sem þú settir af stað á Alþingi með hinum þungu persónulegu ásökunum og kröfu um opinn rannsóknarrétt, hafi haft afgerandi áhrif á að beina málinu að ófyrirsynju í þann „glæpafarveg“ sem við tók næstu árin með þeim alvarlegu afleiðingum fyrir einstaklinga og fjölskyldur, sem raun bar vitni.“

Ragnar endaði grein sína svona:

„Náir þú kjöri brennur á mér spurningin hvernig þú sem forseti Íslands og sameiningartákn þjóðarinnar hyggst þá ræða við hana: . . .

. . . um mikilvægi drengskapar og vináttu í mannlegum samskiptum.

. . . um að betra sé að líða órétt en beita aðra rangindum.

. . . um réttlætið sem kennir að betra sé að sýkna 10 seka en að dæma einn saklausan.

. . . um mannvirðingu, réttsýni og góðvild sem ófrávíkjanlega hornsteina í lífinu.

. . . um hinn æðsta dómara sem ekki spyr hvort þú sigraðir eða tapaðir þegar hann dæmir lífsferil þinn, heldur hvaða leikaðferðum þú beittir.

Hvernig ætlar þú, Ólafur Ragnar, að vera fyrirmynd okkar hinna hvernig ætlar þú að efla manngildið hjá hinni íslensku þjóð?“

---

Það er gott að rifja þessa sögu alla upp núna. Vonandi verður framhald á.

Benedikt Jóhannesson