Ofvirkar ríkisstjórnir (JGH)

Ég var sammála Geir H. Haarde þegar hann sagði í Kastljósi í vetur að það væri betra að gera ekki neitt, heldur en að gera einhverja vitleysu. Geir var þá inntur svara um meint aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Síðan hefur það verið daglegt brauð að ríkisstjórnin sé gagnrýnd fyrir að gera ekkert í málunum; taka ekki af skarið.

Sverrir Leósson útgerðarmaður skrifaði á dögunum grein í Moggann undir yfirskriftinni: „Ekki gera ekki neitt“. Hann sagði að Geir stæði í brúnni með alla sína áhöfn og gerði ekki neitt. Það tíðkaðist til sjós að reka slíkar áhafnir í land. Sverrir minntist nánast ekki einu orði á hvað hann vildi að Geir gerði; hann á bara að gera eitthvað. Ég heyri það á mörgu fólki að það hugsar á sömu nótum og Sverrir; bara gera eitthvað; til að gera eitthvað.

Í stjórnun hafa menn stundum leikið sér með frasa eins og að vandamál leysist af sjálfu sér. Ég held að það sé svolítið vit í þessu. Innan fyrirtækja koma stundum upp mál sem setur alla úr jafnvægi. Þetta verða mikil mál og fólk nær ekki andanum; öll orkan fer í ræða þess mál í farsímann, „láttu mig fylgjast með“, og síðan eru málin rædd innan fyrirtækjanna með miklum tilþrifum. Það virðast allir fara á taugum. Svo kemur á daginn að þetta var ekki eins mikið mál og allir héldu; í raun var fólk að búa til vandamál. Það er fullt af fólki sem býr til vandamál á sama tíma og það telur sig vera að leysa þau. Stundum er gott í stjórnun að gera einmitt ekki neitt – draga andann.

Warren Buffett, ríkasti maður í heimi og kunnasti fjárfestir Bandaríkjanna, sagði að fjárfestar færu alltof oft á taugum. Hann sagði eitthvað á þá leið að eftir að hann væri búinn að kaupa í fyrirtæki mætti sín vegna loka hlutabréfamarkaðnum í nokkra mánuði eða ár, hann væri hvort sem er ekki að skoða gengið daglega og fara á taugum yfir því hvort það hækkaði eða lækkaði. Hann bætti við: Hlutabréfamarkaðuinn er hvort sem er lokaður um helgar og það virðist enginn kippa sér upp við það. Buffett hvetur menn sum sé til að fara ekki á taugum og gera ekki bara eitthvað, til að gera eitthvað.

Viljum við ríkisstjórn sem alltaf er að leika reddara frá degi til dags? Það held ég ekki. Ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar veittu viðskiptalífinu mikið frelsi. Davíð hafði á orði að hann væri að veita frelsið, auka völd viðskiptalífisins og draga þannig úr völdum stjórnmálamanna. En er þá hægt að fagna því að dregið sé úr völdum stjórnmálamanna og kvarta á sama tíma yfir aðgerðarleysi þeirra? Það fer ekki saman.

Ríkisstjórnin á að horfa á stóru málin. Það er stórt mál og aðkallandi þessa stundina að auka gjaldeyrisforðann enn frekar; taka þátt í því með Seðlabankanum að draga úr verðbólgu og halda utan um samhjálpina af einhverju viti. Í sjálfri stefnumótuninni finnst sjálfsagt flestum að stærstu málin séu evran og ESB. En hvað gerðist ef Ísland gengi í ESB og tekin yrði upp evra hér á landi? Þá myndu íslenskir stjórnmálamenn missa enn meiri völd. Orðin um að „ekki að gera ekki neitt“ ættu þá enn síður við.

En það er þetta með aðgerðarleysið. Sumum finnst að ríkisstjórnin eigi ekki að auka gjaldeyrisforðann. „Bankarnir hafi verið seldir og þeir geta séð um sig sjálfir. Til hvers að aðstoða þá? Eru þeir ekki reknir á eigin ábyrgð?“ má heyra í manninum á götunni. Á ríkisstjórnin að byrja að húrra upp verði hlutabréfa? Á ríkisstjórnin að skipta sér frekar af fasteignamarkaðnum og reyna að halda uppi verði húseigna í landinu, eigna sem hafa tvö- til þrefaldast á nokkrum árum og geta ekki annað en lækkað? Á ríkisstjórnin að koma á þjóðarsátt á vinnumarkaði þegar frjálsir samningar eru á milli vinnuveitenda og launþega?

Sagði ekki einhver að það borgaði sig að gera allt á morgun sem mögulega væri hægt að bíða með til morguns að gera? Kannski of mikið sagt. En ofvirkar ríkisstjórnir í daglegum reddingum eru mér að minnsta kosti ekki að skapi.

Jón G. Hauksson

[email protected]