Nær allt annað rangt (BJ)

Gaman að sjá hve sterk viðbrögð Tekjublað Frjálsrar verslunar vekur. Hinn virti fræðimaður Stefán Ólafsson hefur í tveimur bloggpistlum lýst þeirri skoðun sinni að ekki séu nægilega miklar upplýsingar um tekjur í blaðinu. Hin ágæta vefsíða andriki.is hefur auglýst blaðið í fjölmiðlum, en hún telur hins vegar að í blaðinu séu of miklar upplýsingar um tekjur. Því mætti ætla að líklega hafi blaðið fundið meðalhófið.

Aðstandendur Andríkis eða Vefþjóðviljans hafa það markmið „að kynna frjálslyndar stjórnmálahugmyndir með útgáfu og öðru starfi.“ Stefán Ólafsson er hins vegar „óflokksbundinn og óháður öllum samtökum.“ Það er ánægjulegt að sjá hve mikinn áhuga blaðið vekur hjá þeim sem láta sig þjóðfélagsumræðuna miklu skipta.

Í ágætri seinni grein Stefáns eru örfá atriði sem þurfa leiðréttingar við:

1.Benedikt Jóhannesson eigandi Frjálsrar verslunar sendir mér tóninn á Eyjunni í dag, vegna umfjöllunar um upplýsingar í tekjublaði Frjálsrar verslunar.

a.Frjáls verslun er gefin út af Útgáfufélaginu Heimi hf. sem er í eigu Talnakönnunar hf. sem er í eigu tuttugu og tveggja hluthafa.

b.Pistill minn var skrifaður á vefsvæðið www.heimur.is en ekki Eyjunni.

c.Efni pistilsins var ekki að senda Stefáni tóninn heldur að leiðrétta nokkur atriði sem hann hefur misskilið.

2.Fyrir utan útúrsnúninga og tal um önnur mál, staðfestir Benedikt það sem fram kemur í pistli mínum. Hann reynir hins vegar að gera lítið úr því að fjármagnstekjur séu ekki taldar með sem hluti af því sem kallað er „tekjur“ í FV.

Pistill minn var nokkuð langur og því e.t.v. ekki allir lesendur komist í gegnum textann allan, en í honum er svo sannarlega ekki gert lítið út því að fjármagnstekjur séu ekki taldar með í Frjálsri verslun. Til upprifjunar er rétt að endurtaka það sem sagt var í pistlinum (það sem sagt er um fjármagnstekjur er undirstrikað): „Stefán veit að tekjurnar sem birtar eru byggja á launatekjum. Þess vegna eru þær alls ekki villandi (a.m.k. ekki í Frjálsri verslun) því að þar kemur fram að í „tölunum eru ekki fjármagnstekjur, t.d. af vöxtum, arði eða sölu hlutabréfa. Sleppt er skattfrjálsum dagpeningum, bílastyrkjum og greiðslum í lífeyrissjóði.“ Þetta hafði hann getað kynnt sér með því að fara í gegnum lesmál í blaðinu sem ekki er langt, átján línur alls, í tveimur dálkum, níu línur í hvorum dálki. Skýrara getur það ekki verið.“

Nú er þetta komið fram þrisvar, fyrst í blaðinu og nú tvisvar í pistlum.

3.Hann véfengir heldur ekki að fjármagnstekjur séu mestar í tekjuhærri hópum og dreifist því mjög ójafnt.

Það hefur t.d. verið dregið fram í mörgum greinum í Vísbendingu að fjármagnstekjur dreifast mjög ójafnt á Íslandi. Þetta er staðreynd sem allir sem lesa það blað geta kynnt sér í árlegri umfjöllun blaðsins um tekjudreifingar. Fjármagnstekjur og launatekjur eru sitt hvað, þó að báðar séu tekjur.

4.Benedikt segir m.a.: “Frjáls verslun birtir ekki upplýsingar um tekjur hópa heldur um útsvarsstofn 3.000 einstaklinga”.

Ég spyr: Hvers vegna heitir blaðið þá “Tekjublað Frjálsrar verslunar”?

Hvers vegna er það sem þar birtist kynnt sem “Tekjur 3000 Íslendinga”? Er það ekki villandi, eins og ég segi?

Hvers vegna heitir blaðið þá ekki “Launablað Frjálsrar verslunar”, eða það sem réttara er “Útsvarsstofn Íslendinga“? Tekjur eru annað og víðara en laun eða útsvarsstofn.

Hér hef ég líklega ekki talað nógu skýrt. Aðalatriðið er að í Frjálsri verslun er gerð grein fyrir tekjum útfrá einstaklingum en ekki hópum. Eins og segir í blaðinu (aftarlega í seinni dálki skýringa, línu 16-17: „Listarnir eru fyrst og fremst dæmi um laun þekktra manna.“ Þegar upplýsingar liggja fyrir frá Ríkisskattstjóra um heildartölur geta Stefán og aðrir áhugasamir menn um launadreifingu kynnt sér athuganir Vísbendingar um Gini stuðul og Lorenz kúrfu um tekjudreifingu. Menn geta líka skoðað það í skýrslum Hagstofunnar hvernig Ísland stendur í alþjóðlegum samanburði á ráðstöfunartekjum, t.d. hvernig landið fór úr 2. sæti árið 2005 í það 7. árið 2010. Gini-stuðlar Hagstofunnar eru svipaðir því sem Vísbending hefur reiknað út, þó að nálgun sé nokkuð önnur og því skýranlegur munur.

5.Síðan segir hann: “Stefán og félagar hans hafa hins vegar óhikað blandað saman öllum fjármagnstekjum og launatekjum. Það er á skjön við alþjóðlegar skilgreiningar”.

Þetta er alrangt. Í algengustu tekjutölum OECD og Evrópusambandsins (heildartekjur fyrir skatta og ráðstöfunartekjur eftir skatta og bætur), sem og í tölum Hagstofu Íslands, eru fjármagnstekjur meðtaldar (en söluhagnaði hlutabréfa og annarra eigna er sleppt). Söluhagnaður er hluti fjármagnstekna, en ekki allar fjármagnstekjur!

Í alþjóðlegum rannsóknum á tekjuskiptingu er algengast að nota heildartekjur eða ráðstöfunartekjur og telja helstu fjármagnstekjur með. Það gildir um OECD, Evrópusambandið (Eurostat), Luxembourg Incomes Survey og um flesta fræðimenn á sviðinu. Sú leið sem Benedikt vill fara í mati á tekjuskiptingu er nær hvergi notuð.

Auðvitað er líka gagnlegt að skoða laun fyrir tiltekin störf. Það er bara annað viðfangsefni en tekjur og skipting þeirra.

Síðan er nær allt annað rangt sem Benedikt segir um tekjuójöfnuð, kannanir Hagstofunnar og skrif mín og félaga um það viðfangsefni.

Í útreikningum Stefáns á tekjuójöfnuði hefur hann tekið mið af öllum fjármagnstekjum (líka söluhagnaði hlutabréfa og annarra eigna) þvert á alþjóðlegar venjur. Það er ekkert sem bannar honum að gera það, en þær niðurstöður er ekki hægt að bera saman við alþjóðlegar athuganir þar sem þessum liðum er sleppt.

Meginatriði er að Stefán Ólafsson skrifaði í pistli að tölur Frjálsrar verslunar væru villandi. Það er rangt, en þær eru hins vegar ekki sömu tölur og hann vill reikna. Það er allt annað mál. Sá sem fer á ritvöllinn með rangt mál verður að una því að vera leiðréttur.

Þeir sem kunna geta reiknað dreifingu á launatekjum, fjármagnstekjum, ráðstöfunartkjum, heildartekjum, sköttum og fjölmörgum öðrum þáttum. Það er ekkert að því að reikna neina af þessum dreifingum. Það má hins vegar ekki blanda þeim saman. Stjórnmálamenn hafa t.d. oft talið að aukinn ójöfnuður í heildartekjum (launatekjur + fjármagnstekjur + aðrar tekjur) sýni að hann hafi aukist í launatekjum sem ekki hefur gerst að ráði á Íslandi.

Þegar Clinton Bandaríkjaforseti var spurður að því hvort hann hefði einhvern tíma verið einn með lærlingnum Moniku Lewinski svaraði hann: „It depends on how you define alone.“ Síðar sagði hann hina gullvægu setningu: “It depends on what the meaning of the word is is.”

Þessi röksemdafærsla fór Clinton vel.

Benedikt Jóhannesson