Evrópusambandið og NATO, stærstu friðarhreyfingarnar (BJ)

Það var vel við hæfi að Nóbelsnefndin skyldi veita Evrópusambandinu friðarverðlaunin í ár. Líklega hafa engin samtök gert meira til þess að vernda frið í sínum heimshluta en einmitt það með dyggum stuðningi Norður-Atlantshafsbandalagsins, NATO.

Þegar ríki í Mið- og Austur-Evrópu komust undan hrammi Sovétríkjanna var enginn vafi á því í þeirra huga að þau ættu að ganga í Evrópusambandið og NATO. Þannig vissu þau að þau myndu best tryggja efnahagslegt og fjárhagslegt öryggi sitt. Pólland, Tékkland, Slóvakía, Ungverjaland, Rúmenía, Búlgaría, Slóvenía, Eistland, Lettland og Litháen töldu öll hag sínum best borgið innan Evrópusambandsins. Innganga þeirra markaði tímamót í sögu Evrópu og er skýr vitnisburður um hinar miklu breytingar sem orðið hafa á skipan álfunnar á sl. tuttugu árum. Þessir atburðir sýna svo ekki verður um villst að gömul leppríki Sovétríkjanna takast nú á við nýja heimsmynd á eigin forsendum.

Í Evrópu hefur öldum saman ríkt ófriður ríkja á milli. Á 20. öldinni urðu þar skelfilegri styrjaldir en nokkru sinni fyrr. Einræðisherrar ríktu í Þýskalandi og á Ítalíu fyrir seinni heimstyrjöldina. Það eru innan við sjötíu ár að álfan var að stærstum hluta undir hrammi fasismans. Enn styttra er síðan einræðisherrar réðu Spáni, Portúgal og Grikklandi og kommúnistar þjökuðu Austur-Evrópu allt til ársins 1991. Á hinum ótryggu og skammvinnu friðarskeiðum hlóðst upp spenna sem fyrr eða síðar var losað um með styrjaldarrekstri og mannfórnum. Þetta var gangur sögunnar allt þar til Atlantshafsbandalagið var stofnað árið 1949 og Evrópusambandið árið 1951. Fáir ættu nú að efast um að stofnun þeirra var mikið gæfuspor fyrir Evrópubúa en í meira en sextíu ár hafa bandalögin tryggt frið og velsæld í Vestur-Evrópu. Sennilega lengsta friðarskeið í sögu Evrópu, enda er með sanni hægt að segja að Evrópusambandið og NATO séu stærstu friðarhreyfingar heims og að það hafi breytt gangi sögunnar.

Það er athyglisvert að um leið og ríki Mið- og Austur-Evrópu hristu af sér hlekki Sovétríkjanna og tóku stjórn utanríkismála í eigin hendur hófst flókið og vandasamt ferli sem leiddi til þess að löndin gengu í bandalögin sem tryggt hafa frið og velsæld í Evrópu lengur en áður hefur þekkst.

Aðild nýfrjálsu ríkjanna í austri hefur þegar orðið til þess að bæta og efla samstarf Vesturlanda jafnt á sviði viðskipta, menningar og öryggismála. Þar hafa mörg pólitísk og diplómatísk afrek verið unnin og auðvitað hafa lánsfé og efnahagsaðstoð einnig komið við sögu. Vonandi bera Íslendingar gæfu til að sjá að öryggis- og viðskiptahagsmunir þjóða fara saman og leggja grunn að velferð þeirra eins og aðrar þjóðir Vestur-Evrópu hafa gert. Að þessu leyti geta Íslendingar haft hlutverki að gegna og eiga að vera í fararbroddi þeirra vestrænna ríkja eins og þeir hafa verið í NATO allt frá upphafi. Með því leggja þeir ekki aðeins grunn að eigin velsæld heldur leggja sitt lóð enn frekar á skálar friðar í þessum heimshluta.

Það var mikil framsýni að þeir Bjarni Benediktsson, Emil Jónsson og Eysteinn Jónsson báru gæfu til þess að leiða Ísland í NATO á óvissutímum árið 1949. Rétt eins og þeir Davíð Oddsson, Jón Baldvin Hannibalsson og Björn Bjarnason sýndu mikla framsýni þegar þeir leiddu Ísland inn í Evrópusambandið sem aukaaðila árið 1994. Þannig hafa Íslendingar tekið þátt í þessum tveimur friðarhreyfingum, mismikinn þó. Spurningin er hvort við eigum einhverja slíka stjórnmálaforingja nú sem halda verkinu áfram og leiða Ísland síðustu skrefin inn í friðarhreyfinguna sem Nóbelsnefndin verðlaunaði nú svo verðskuldað.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt