Illugi skuldar skýringar (JGH)

Illugi Gunnarsson, Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson skulda þjóðinni trúverðugar skýringar á því hvers vegna þeir sömdu við kennara í framhaldsskólum og samþykktu þeim til handa allt að 29 prósenta launahækkun og sprengdu þar með upp friðinn á vinnumarkaðnum. Ég hef í þetta skipti fullan skilning á því að Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, sé ósáttur með þessi vinnubrögð. ASÍ og Samtök atvinnulífsins höfðu samið um launahækkanir á raunhæfum nótum – eða í takt við fyrirsjáanlegan hagvöxt næstu ára. Það voru vitrænir samningar og til eftirbreytni. Núna blasir við að Íslendingar ætla enn eina ferðina að fara þá úreltu leið að snarhækka launin og blása upp verðbólguna – og sitja síðan eftir með minni kaupmátt og stórauknar skuldir vegna vaxtahækkana og verðtryggingar. Það ætti í raun að setja lögbann á svona úr sér gengna aðferð. Ekki mæli ég á móti því að kjör kennara verði bætt en það þarf að gera á löngum tíma. Í þetta skipti voru einfaldlega ekki aðstæður til að fara út í svona æfingar. Laun eru langstærsta breytan í formúlunni yfir verðbólgunni þar sem laun eru yfir helmingur landsframleiðslunnar; kökunnar.

Enn og aftur segi ég þetta: Förum að ráðum Þjóðverja en þar í landi er þjóðarsátt um að hafa litla verðbólgu. Laun hækka þar í takt við verðmætasköpun og hagvöxt – og fyrirtæki hugsa sig tvisvar um áður en þau hækka verð á vörum um 2 til 3%.

Eftir því var tekið þegar skrifað var undir samninginn við framhaldsskólakennara fyrir um mánuði að Gunnar Björnsson, formaður samninganefndar ríkisins og aðrir sem komu að samningnum, sögðu að launahækkanir yrðu um 6% á tímabilinu til ársins 2016 og væri í takt við hagvöxt en að hækkanir umfram það væru háðar nýju vinnumati og vinnufyrirkomulagi. Kosið yrði um þetta nýja vinnufyrirkomulag á næsta ári. Fljótlega birtust þó fréttir frá kennurum sjálfum sem sögðu að hækkunin næmi um 13% á þessu ári og ASÍ reiknaði út á dögunum um væri að ræða 16% hækkun á þessu ári. Hver fór með rangt mál? Hvernig má það vera að samningurinn var kynntur með þessum hætti eftir undirskrift?

Það eru mikil vonbrigði fyrir okkur sem berjumst fyrir agaðri hagstjórn að ríkisstjórnin hafi staðið svona að samningum og hleypt öllu í bál og brand á vinnumarkaðnum. Stjórnin vissi og mátti vita að innan launþegahreyfingarinnar eru pólitísk öfl sem gáfu síðustu ríkisstjórn góðan frið en fægðu kröfuspjöldin og verkfallsvopnið um leið og stjórnarskipti urðu á síðasta ári.

Það er ennfremur ljóst að forstjórar og aðrir stjórnendur hafa ekki verið nægilega góðar fyrirmyndir undanfarin misseri á vinnumarkaði. Laun stjórnenda hafa verið að hækka og meðalforstjórinn í fyrirtækjum skráðum í kauphöllinni er með 4,7 milljónir króna í laun á mánuði. Taki menn eftir því að lífeyrissjóðirnir eiga með einum og öðrum hætti 35% hlut í skráðum fyrirtækjum í kauphöllinni. Og hvers konar umræða er það hvort ekki sé ástæða til að lækka laun forstjóra Haga úr 6 milljónum í „aðeins“ 3 milljónir á mánuði? Hvernig dettur stjórn Haga í hug að hafa forstjóra sinn á 6 milljónum þegar obbinn af starfsfólkinu er láglaunafólk? Þetta er allt að því útópískt. Stjórnendur í atvinnulífinu verða sjálfir að sýna með góðu fordæmi að þeir meti stöðugleikann og hafi hann í fyrirrúmi.

Umræðan um skiptingu kökunnar er í sjálfu sér eðlileg á 1. maí hátíðum – en langmestu skiptir umræðan um hvernig best sé að stækka kökuna. Framleiðni atvinnulífsins á Íslandi er að jafnaði um 20% lægri en erlendis. Og íslenskt atvinnulíf á enn talsvert í land með að auka framleiðnina; afköst og verðmætasköpun á hvern einstakling.

Það er skelfilegt að í enn einu sinni velji Íslendingar vítahringinn – stórfelldar launahækkanir sem leiða til minni kaupmáttar og verri eignastöðu heimilanna.

Auðvitað ætti umræðan hjá „aðilum vinnumarkaðarins“ einnig að snúast um það hvort samtök eins og ASÍ og Samtök atvinnulífsins séu á vissan hátt að verða úrelt – þegar hagur fyrirtækja er misjafn – sem og geta þeirra til að hækka laun er mismunandi.

Annars eru miklar þverstæður í umræðunni um vinnumarkaðinn. Krafan er stórhækkuð laun en á sama tíma auknar fjárfestingar fyrirtækja sem hafa minna afgangs eftir launahækkanirnar. Krafan er stórhækkuð laun á sama tíma og beðið er um stöðugleika, litla verðbólgu og hallalaus fjárlög.

Þegar verðbólgan er komin af stað vegna launahækkana – og launhækkanir verða að launalækkunum – þá rjúka forystumenn launþegahreyfingarinnar upp til handa og fóta og segja að óstöðugleikinn sé allt gjaldmiðlinum að kenna. Hegðun virðist engu máli skipta.

Menntun er mikilvæg – en hvenær skyldum við læra?

Jón G. Hauksson

[email protected]