Hvað næst? (BJ)

Jæja, þá eru kosningarnar búnar og við sluppum við að Framsókn ynni. Hún vann vissulega á, en Sjálfstæðisflokkurinn fékk fleiri atkvæði og þess vegna er hann sigurvegari kosninganna. Það er einfaldlega þannig að sá sem kemur fyrstur í mark vinnur, þó að hann sé langt frá sínum besta tíma. Framsókn fær tvo aukaþingmenn vegna óréttláts kosningakerfis og þess vegna jafnmarga þingmenn og Sjálfstæðisflokkurinn.

Samt keppast þeir sem urðu undir að hafa áhrif á niðurstöðurnar eftirá. Ég man eftir því fyrir nokkrum árum þegar Ingibjörg Sólrún talaði um að það væri sjálfsagt að sá sem stærstur væri leiddi ríkisstjórn. Nú finnst Árna Páli, arftaka hennar, það alls ekki sjálfsagt. Hann hefur samt að mörgu leyti komið fram sem íhugull foringi, þó að ekki hafi vel tekist til í fyrstu kosningunum sem hann leiðir flokkinn í. Honum verður ekki kennt um fremur en Bjarna Benediktssyni fyrir tapið hjá sjálfstæðismönnum eftir hrunið. Þjóðin var einfaldlega að hafna heiftar- og hatursflokkunum, þrátt fyrir að þeir væru báðir búnir að velja sér nýja og mýkri foringja. Skoðum niðurstöðuna:

Sjálfstæðisflokkurinn var í vænlegri stöðu í janúar. Skoðanakannanir bentu til þess að hann hefði tapað um 2% eftir Icesave-dóminn, sem ekki var marktækt tap. Þá ákváðu svartstakkar flokksins að gefa formanninum tóma hunda á hendi á landsfundi. Í stað þess að koma þaðan sigri hrósandi með glæsilega kosningastefnu þurftu frambjóðendur flokksins að verja þröngsýnar ályktanir. Afleiðingin var sú að flokkurinn tapaði stöðugt fylgi og var í skoðanakönnunum kominn undir 20%. Formaðurinn þurfti stöðugt að verjast ófyrirleitnum árásum, ekki síst frá eigin flokksmönnum, sem sumir hverjir hafa reynt að fella hann á hverjum einasta landsfundi.

Bjarna Benediktssyni tókst, einum og sér, að snúa stöðunni við og bætti fylgi flokksins um tæplega 10% á tveimur vikum. Var hann þó hlekkjaður af landfundi og varð að tala fyrir ályktun sem hann hafði sjálfur lagt til að yrði felld. Skömmu fyrir landsfund var fylgi flokksins 33%, í kosningunum varð það innan við 27%. Enginn flokksmaður getur kallað það glæsilegan árangur. Þess vegna er broslegt þegar þeir sem mestan þátt áttu í fylgistapinu með einstrengingshætti sínum berja sér nú á brjóst sem sigurvegarar. Bjarni bjargaði því sem bjargað varð, þrátt fyrir að undirróðursmenn reru á móti honum.

Nú er óhjákvæmilegt að forysta flokksins íhugi hvernig flokkurinn, sem alltaf hefur verið kjölfestan í íslenskum stjórnmálum, gat verið kominn niður í 18% fylgi. Hefði verið kosið tveimur vikum fyrr hefði Sjálfstæðisflokkurinn verið fjarri því að vera leiðandi afl í stjórnmálunum. Bjarni ætti þegar í stað að setja í gang skoðun á því hvernig flokkurinn gat komist svona gersamlega úr takti við þjóðina. Nú er staða hans sterk og hann þarf ekki að óttast andstæðinga sína í bili, þó að eflaust bíði þeir átekta. Ég hef áður sett fram þær skýringar á fylgistapinu sem blasa við. Verkefnið er að koma í veg fyrir að sagan endurtaki sig.

Framsóknarflokkurinn vann frækinn sigur, þó að ekki yrði hann stærstur eins og lengi leit út fyrir. Vandinn verður að finna leið til þess að koma baráttumáli flokksins um skuldaniðurfellingar í búning þar sem peningarnir nýtist þeim sem í mestum vanda eru en verði ekki sóað. Það getur vel verið bæði skynsamlegt og sanngjarnt að grípa til aðgerða þegar hamfarir verða og engin ástæða til þess að kvarta undan því að slíkt sé gert eftir efnahagshrun fremur en náttúruhamfarir. Aðgerðirnar eru vandmeðfarnar. Einfaldast hefði verið að taka vísitöluna úr sambandi við hrunið. Þannig hefðu verðmæti færst frá þeim sem áttu skuldabréf til hinna sem skulda. Það var ekki gert og því verða aðgerðirnar flóknar. Vandinn hefur aldrei verið vel kortlagður og mikilvægt að það sé gert, áður en gripið er til aðgerða. Þær geta hins vegar orðið mun ódýrari en þeir 2-300 milljarðar sem nefndir hafa verið. Aðalatriðið er að laga lán þeirra sem greiðslugetu hafa að getunni. Þannig varðveitast mest verðmæti.

Allt stefnir nú í samsteypustjórn sjálfstæðismanna og framsóknar sem er hin rökrétta niðurstaða kosninganna. Eðlilegt er að Bjarni Benediktsson leiði slíka stjórn sem formaður þess flokks sem stærri er. Sjálfstæðisflokkurinn hefur auðvitað möguleika á því að mynda stjórn með Samfylkingu og Bjartri framtíð, en hann verður varla skoðaður nema viðræður við framsóknarmenn sigli í strand, sem auðvitað er hugsanlegt í ljósi yfirlýsinga Sigmundar um engan afslátt af kröfum.

Nokkrir samfylkingarmenn gæla við þann möguleika að framsókn komi inn í núverandi stjórn. Sá möguleiki væri þvert á úrslit kosninganna, auk þess sem langt er á milli þessara flokka í flestum málum. Afar ólíklegt virðist að þeir Guðmundur Steingrímsson og Sigmundur Davíð setjist saman í stjórn eftir það sem á undan er gengið.

Möguleikarnir eru því fyrst og fremst tveir. Sjálfstæðismenn og framsókn, sem er langlíklegast, eða Sjálfstæðisflokkur með Bjartri framtíð og Samfylkingu, sem virðist langsótt. Árni Páll á sér marga andstæðinga innan þingflokksins og hans bíður uppbyggingarstarf innan flokksins.

Bjarni Benediktsson þarf líka að byggja flokkinn upp að nýju, en hann er í einstakri stöðu, því að með því að mynda stjórn um skynsamlega endurreisn gæti hann markað spor í stjórnmálasögunni. Slíkt tækifæri gefst sjaldan. Þar verða margar hindranir sem hann getur yfirstigið með lagni og þolinmæði.

Erfiðust verður baráttan við risaeðlur innan flokksins, sem hafa tapað sambandi við umheiminn, en skemmta sér við að rifja upp gamla tíma.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt