Jóhanna, við bíðum (JGH)

Jóhanna Sigurðardóttir ætlar skv. mbl.is að flytja „munnlega skýrslu“ á Alþingi á mánudag í umræðum flokkanna um efnahagsmál. Þar verða sjálfsagt nokkrar munnlegar ræður fluttar. Ekki veit ég hvað Jóhanna ætlar að ræða um, en stefnuræða hennar í byrjun vikunnar olli miklum vonbrigðum – sem og ræður annarra í stjórnarliðinu. Það er eins og efnahagsmál séu ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar.

Forsætisráðherra hefði í stefnuræðu sinni átt að fara nákvæmlega ofan í það hvernig stjórnin ætlar að ná 170 milljarða halla á fjárlögum niður á næstu þremur árum, þ.e. skera niður á þessu ári um 50 til 60 milljarða. Það gerði forsætisráðherra ekki. Líklegast vegna þess að stjórnin hefur enga fastmótaða stefnu í þeim efnum. Stjórnin er ósammála og hikandi í stóru málunum, en mjög sammála um að sitja að völdum.

Forsætisráðherra átti líka að segja okkur (berja helst í púltið og segja hingað og ekki lengra) að ríkisstjórnin ætlaði sér að ná stýrivöxtum niður í 2% fyrir áramótin og að hún hefði mjög litla biðlund gagnvart Seðlabanka. Í fjölmiðlum hefur Jóhanna sagst vilja sjá stýrivexti komna í 2 til 3% fyrir næstu áramót.

Forsætisráðherra átti líka að segja okkur nákvæmlega hvenær efnahagsreikningar nýja bankanna verða kynntir til sögunnar. Jóhanna ræddi hins vegar um að Alþingi þyrfti að sýna meiri vilja til samráðs og samstöðu og að móta þyrfti „ný vinnubrögð og nýjar hefðir þar sem hvert mál fær málefnalega og efnislega umræðu og lýðræðisleg málalok“. Það var og! Af hverju samdi hún ekki um þjóðstjórn? Og þetta tal hjá henni um „lýðræðisleg“ málalok í umræðum á Alþingi. Ja, hérna.

Það er mjög sérkennilegt ef ríkisstjórnin er ekki búin að koma sér saman um stóra málið; niðurskurð á fjárlögum. Það átti að vera mál málanna þennan hálfa mánuð sem stjórnarflokkarnir tóku sér í Norræna húsinu til að sjóða saman nýjan stjórnarsáttmála. Niðurskurðurinn er forgangsmál. Það kom langur stjórnarsáttmáli, langt plagg, en ekki um neitt af því sem skiptir máli. Stjórnarsáttmálinn var svo langur, illa orðaður, óskýr og mikið moð að það verður að upplýsa hverjir suðu hann saman; hverjir geta eiginlega sest niður og samið þær setningar sem þarna er að finna. Það er á færi mjög fárra. Ég hef einn mann grunaðan.

Ég hef áður lagt fram tillögur í þessum pistlum mínum um það hvernig eigi að skera niður á fjárlögum um 50 til 60 milljarða á þessu ári og ná 170 milljarða halla niður á þremur árum. Ég skora á Jóhönnu og Steingrím J. að nota tækifærið í umræðunum á Alþingi á mánudag og segja okkur hvernig þau ætli að skera niður. Við bíðum!

Þetta hef ég áður lagt til að gert verði vegna ríkissjóðs:

1) Lækka laun ríkisstarfsmanna um 10 til 15% en laun samkvæmt fjárlögum eru 123 milljarðar króna. (Lækkun launa hjálpar líka til við að skerða lífeyrisskuldbindingar. Á móti kemur að skatttekjur ríkissjóðs minnka við launalækkun ríkisstarfsmanna.).

2) Skerða lífeyrissjóðsskuldbindingar ríkissjóðs.

3) Draga úr lífeyristryggingum.

4) Minnka framlög til sjúkratrygginga, fæðingarorlofssjóðs og barnabóta.

5) Ná fjármagnskostnaði niður um 20 milljarða en hann er áætlaður um 87 milljarðar á fjárlögum. Takið eftir því að ríkissjóður sem stórskuldari græðir á því eins og heimili og fyrirtæki að vextir húrrist niður.

Í tímaritinu Vísbendingu, 19. tbl., var nýlega fjallað um niðurskurð á fjárlagahallanum og þar var bent á að ef persónuafsláttur yrði lækkaður um um 7 þúsund krónur hjá öllum þýddi það auknar skatttekjur upp á 17 milljarða hjá ríkissjóði. Ennfremur sagði að ef skattprósenta yrði hækkuð um 2% þýddi það 8 milljarða í auknar skatttekjur hjá ríkissjóði. „Það er blekking að tala um að hægt sé að gera slíkt án þess að sparað verði á öllum sviðum, líka með því að hækka skatta láglaunafólks og minnka bætur á öllum sviðum,“ sagði m.a. í greininni.

Ég var spurður að því um daginn hvort ég væri ekki óraunsær að halda því fram í hverjum pistlinum af öðrum að hægt væri að fara með stýrivextina niður í 0,5% eins og tíðkast hjá nágrannaþjóðum okkar. Því sennilega væri raunhæft að miða við að stýrivextir færu niður í um 6%, neðar yrði varla komist.

Ég svaraði því til að mér fyndist ekki óraunhæft að stýrivextir færu niður í 0,5% vegna þess að það setti mikinn þrýsting á allt kerfið að lækka vexti. Vextir stýrast á endanum af framboði og eftirspurn og vextir á markaði verða alltaf eitthvað hærri en stýrivextirnir. En það er brýnt að raunvextir hér á landi verði ekki hærri en 2 til 3% ef koma á atvinnulífinu og þar með heimilum og ríkissjóði í gang aftur. Lágir vextir styrkja atvinnulífið sem aftur þýðir sterkari króna. Veikt atvinnulíf og sterk króna geta aldrei farið saman. Núna er stöðugt verðlag og margir vonast til að það verði verðhjöðnun á næstu mánuðum. Almennir vextir geta því farið verulega niður.

Uppspretta peningalegs sparnaðar er hjá sparifjáreigendum og lífeyrissjóðum. Þeir eru hins vegar læstir inni hér á landi með fjármagn sitt vegna gjaldeyrishafta og því er mikilvægt að keyra niður vextina. Hvert eiga sparifjáreigendur og lífeyrissjóðir að fara með fé sitt? Ekki til útlanda. Þess vegna er hægt að keyra stýrivextina niður úr öllu valdi. Ríkissjóður keppir við atvinnulífið um fjármagn (skuldabréfaútboð) og má ekki sperra sig og yfirbjóða vexti þegar það þarf þess í raun ekki. Ríkið þarf sömuleiðis að endursemja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um vaxtalækkun á láninu frá honum.

Haft var eftir Gylfa Magnússyni viðskiptaráðhherra í Morgunblaðinu að ríkisbankarnir væru reknir með tapi vegna þess að þeir væru með of mikið af eignum í erlendri mynt sem bæru lága vexti en of mikið af skuldbindingum í krónum sem bæru háa vexti. Svo kom þessi setning: „Það er afar óþægileg staða að vera í og veldur taprekstri.“ Og næst kom þetta: „Til að vinna upp þennan taprekstur hafa ríkisbankarnir, Nýja Kaupþing, Íslandsbanki og Landsbankinn, lækkað hratt hjá sér innlánsvexti. Það lækkar greiðslur sem bankarnir þurfa að að greiða eigendum innlána.“ Takið eftir að það er hægt að lækka innlánsvexti ef bankarnir eru að tapa. En hvað með vexti af lánum fyrirtækja og heimila þegar þau eru að tapa vegna þess að vextir eru allt of háir?

Jóhanna, við bíðum. Það er auðvitað fínt ef allir flokkar eru vinir í skóginum á Alþingi. En segðu okkur þegar þú flytur „munnlegu skýrsluna“ í umræðunum á Alþingi á mánudag hvernig ríkisstjórnin ætlar að skera niður 50 milljarða á þessu ári og ná niður 170 milljarða halla á næstu þremur árum. Við bíðum! Samt ekki endalaust.

Jón G. Hauksson

[email protected]