Fjölmiðlaleikur

Allir fjölmiðlar eru undir áhrifum. Ritstjórar reyna að koma því efni til skila sem þeir telja að sé í samræmi við stefnu miðilsins. Það er nánast útilokað að fjölmiðlar séu ekki undir áhrifum af einhverju tagi. Jafnvel íþróttarásir eru ekki hlutlausar því að ákveðið er hvaða leikir skuli sýndir og þulir láta í ljós skoðun á leikjum og leikmönnum. Auðvitað er slík slagsíða yfirleitt ekki mjög alvarleg en getur þó pirrað stuðningsmenn ákveðinna liða. Hvers vegna er enska knattspyrnan sýnd en ekki sú spænska?

Í menningarmálum getur slík slagsíða stundum líkst einelti. Ákveðnir listamenn fá aldrei umfjöllun meðan öðrum er hampað í hvert skipti sem þeir depla auga. Fjölmiðlar geta sagt að þeir elti smekk fólks. Á móti má spyrja hvort þeir móti ekki fremur álit almennings. Það er staðreynd að tími og pláss eru takmörkuð gæði og það er lífsins ómögulegt að gera öllum jafnt undir höfði.

Svo má líka spyrja hvort það sé í raun og veru tilgangur fjölmiðla að vera hlutlausir. Yfir fjölmiðlum er mismunandi yfirbragð eftir því hver markhópurinn er. Mismunandi miðlar höfða til mismunandi hópa. Útvarpsstöðvum sem höfða til ungs fólks öðrum fremur finnst allt í lagi að hafa kynna sem eru þágufallssjúkir og sletta ensku í öðru hverju orði. Sömu eigendum myndi aldrei detta í hug að bjóða upp á slíkt í fréttatímum svo dæmi sé tekið.

Fréttir eru sá hluti fjölmiðlunar sem mest ábyrgð fylgir. Þær skipta miklu máli og þess vegna leggja stjórnmálamenn og viðskiptajöfrar mikla áherslu á að fréttir séu „réttar“ frá þeirra sjónarhorni. Á sínum tíma endurspeglaðist þetta í dagblöðunum. Flest ef ekki öll blöðin voru með náin tengsl við stjórnmálaflokka. Engum sem las Þjóðviljann datt í hug að hann væri að lesa óháðan, hlutlausan miðil. Sjónarmið Alþýðubandalagsins lituðu nær öll skrif, hvort sem þau voru kölluð fréttaskrif eða ekki. Þeir sem ekki fylgdu línunni í einu og öllu voru kallaðir svikarar. Einu sinni gaf bandarískur sendiherra gosbrunn sem settur var í Tjörnina í Reykjavík. Vegna upprunans var nánast sjálfgefið að öllum vinstrimönnum fannst brunnurinn afar ljótur. Þegar Jón Múli Árnason, sem taldist einhver harðasti sósíalisti landsins á síðari árum, sagði frá því að hann hefði farið ofan í bæ með konu sinni til þess að skoða gosbrunninn og fundist hann fallegur, töldu sumir félagar hans að hann væri ekki með öllum mjalla. Svona var mikil harka þá.

Nú eru pólitískar línur fjölmiðlanna óljósari. Enginn þeirra hefur bein tengsl við stjórnmálaflokka þó að ýmsir ritstjórar og blaðamenn hafi sterkar skoðanir. Sumir kynnu að fagna þessu en í raun býður þetta hættunni heim. Nú þegar almenningur telur fjölmiðlana óháðari en áður er auðveldara að hafa áhrif á skoðanir manna gegnum fréttaflutning. Bæði með því hvaða fréttir eru fluttar, hvernig þær eru settar fram og ekki síst hvaða fréttum er sleppt eða þær faldar með því að gera þeim ekki hátt undir höfði. Þessi leyniáhrif fjölmiðla eru miklu hættulegri en áður fyrr þegar menn matreiddu vissulega staðreyndir að sínu höfði og bættu nýjum við eftir þörfum. Þá höfðu allir vara á sér. Nú heldur flest fólk að fjölmiðlar séu heiðarlegir. Þess vegna er það miklu alvarlegra núna en áður þegar stjórnendur fjölmiðla misnota aðstöðu sína til þess að „hagræða“ sannleikanum.

Benedikt Jóhannesson