Manneldisráð og matartímar mömmu (JGH)

Hauskúpa yrði sett á sykurpokann ef menn væru að uppgötva sykurinn núna. Sykur er eitur! Þetta segja næringarfræðingar. Það er sömuleiðis sagt að maður sé það sem maður borðar. Samkvæmt því eru ungir piltar að verða að útblásnum sykurpúðum og ég að kjötfjalli, ef marka má nýja könnun Manneldisráðs á mataræði Íslendinga. Ekki gott. Hins vegar er enn verra og algerlega óviðunandi að Laufey Steingrímsdóttir, forstöðumaður Manneldisráðs, hafi viðrað sérstaka skattheimtu á gosdrykki í fréttum nýlega. Manneldisráð verður að kunna sér magamál.

Ég er af gamla skólanum. Ég ólst upp við saltfisk í hádeginu á laugardögum og á laugardagskvöldum sá ég að móðir mín hafði tekið út læri úr frystinum. Það þiðnaði um nóttina og var borðað í hádeginu daginn eftir. Alltaf í hádeginu, aldrei um kvöldið. Meyrt kjöt var þá ekki komið til sögunnar. Með sunnudagssteikinni voru kartöflur, grænar baunir og rauðkál. Sömuleiðis sulta. Síðan þá hef ég alltaf verið talsverður sultukarl. Mútta var ekki sú eina sem hafði þetta svona, það voru brösuð lambalæri í öllum húsum í hverfinu í hádeginu á sunnudögum. Þetta voru góðir tímar. Maður gat torgað eins miklu og maður gat án þess að fitna. Að vísu hreyfði maður sig eitthvað meira í þá daga. Ekki minnist ég heldur eilífrar umræðu um hvað fólk setti ofan í sig. Núna gengur allt út á hvort þetta eða hitt sé hollt, hvað maður eigi að borða og hvað ekki. Komin eru fram manneldismarkmið með hlutföllum og stöðlum. Þetta er eflaust af hinu góða. Offita er orðin alvarlegt vandamál, ekki bara á Íslandi heldur í hinum vestræna heimi. Þótt staðlar og hlutföll séu svo sem ágæt ættum við aldrei að gleyma gömlum og góðum ráðum um að allt sé best í hófi og að hinn gullni meðalvegur sé bestur - þótt vandrataður kunni að vera.

Sykurneysla og þetta "skóla-eitthvað"

Í könnun sem Manneldisráð kynnti í fyrradag kemur fram að mataræði Íslendinga hafi gjörbreyst frá árinu 1990. Þetta með lærið í hádeginu á sunnudögum var löngu fyrir þá tíð. Auðvitað er margt jákvætt í könnun Manneldisráðs. Fitan er að minnka og neysla grænmetis og ávaxta að aukast. Þá er vatnsneysla að aukast. Vatn er orðið algengasti drykkur Íslendinga. Að vísu kemur mér það alltaf jafn mikið á óvart að fólk skuli kaupa vatn. Ég ólst upp við setninguna að "það væri nóg vatn í krananum". Það kemur víst engum á óvart í könnuninni að sykurneysla Íslendinga er að fara úr öllum böndum með gosdrykkjum, sælgætisáti og þessu "skóla-eitthvað", þ.e. -mjólk, -jógúrt, -skyr og hvað nú þetta "skóla" allt heitir. Er ekki hægt að senda börn með drykki og nesti í skólann án þess að drykkirnir séu sneisafullir af sykri? Í raun er fólk ekki að drekka gos heldur sykur. Ég kaupi að vísu diet-gosdrykki, en hvar sem ég kem keppist fólk við að segja mér að dietið sé óhollara en sykurinn, að það sé óþverri. Nóta bene; það hafa allir alltaf miklu meira vit á því sem ég set ofan í mig en ég sjálfur.

Pítsur á aðfangadag

Þetta með pítsurnar í könnun Manneldisráðs kom mér ekki óvart. Pítsur eru þjóðarréttur Íslendinga - sem og pastaréttir, en þeir eru kolvetnissprengjur fyrir maraþonhlaupara. Mér er sagt að pítsusendlar séu á ógnarhraða að aka út pítsum til klukkan fjögur á aðfangadag úti um allan bæ. Ef unga kynslóðin mætti velja sér jólamat á aðfangadag yrðu steikur og fuglakjöt ekki fyrir valinu heldur pítsur. Það yrði fyrst og fremst rifist um áleggstegundir. Svo er komið fyrir íslenskri pítsuþjóð að lítil stúlka ku hafa sagt við móður sína nýlega: "Mamma, hvaða matur var borðaður áður en pítsurnar komu?"

Pítsur er góðar í hófi eins og allt annað en þær eru ekkert annað en fitandi þegar hver og einn sporðrennir hverri sextán tommunni niður og spyr síðan hvort ekki sé til meira. Sykurinn, sem drukkinn er með þessu geráti, er sömuleiðis óþrjótandi. Við Íslendingar erum víst ekki einir um þetta. En er nema von að þjóðin blási út. Ekki er heldur hægt að fá sér samloku úti í búð án þess að þar sé allt löðrandi í majónesi. Mér var nýlega bent á að í einni lítilli flösku af hamborgarasósu væru yfir fjögur þúsund hitaeiningar. Það var dóttirin sem benti mér á þetta þegar ég var að steikja mér hamborgara og græja frönskurnar. Ég fékk sjokk en lét mig samt hafa það. Allt er gott í hófi, sagði ég á móti. Og vel á minnst; ég hef snarlega dregið úr pastaáti frá því þeir Ásmundur og Guðmundur gáfu út bókina á dögunum og legg núna meiri áherslu á kjöt og beikon.

Frú Laufey vill aukna skatta á gos

Ég hef ekkert á móti því að Manneldisráð kanni það vel og rækilega hvað við Íslendingar setjum ofan í okkur. Ef það er eitthvað efni sem heldur umræðum gangandi þá er það matur. Hvaða matur er hollur og góður? Síðan koma eilífar ráðleggingar vina, samstarfsmanna og kunningja um hvað fólki eigi að borða og hvað ekki. Það segir sig sjálft að venjulegt fólk er orðið ráðvillt, vitandi af því að flestir deyja af völdum þess sem innbyrt er með hnífi og gafli. En Manneldisráð verður samt að kunna sér magamál í ráðleggingum og gæta þess að ganga ekki of langt. Nýlega sá ég viðtal í fréttum við frú Laufeyju Steingrímsdóttur, forstöðumann Manneldisráðs, þar sem hún viðraði þá hugmynd að skattleggja gosdrykki sérstaklega. Og viti menn, skattinn vildi hún nota til að efla ráð um manneldi - og svo bætti hún við að skatturinn drægi náttúrulega líka úr gosneyslu. Gosneysla fjáröflunarleið fyrir Laufeyju. Nei, takk! Þetta er sama Laufey og komið hefur fram í auglýsingum um mjólk og bent fólki á að drekka "tvö glös á dag". Hversu siðlegt sem það nú annars er að opinber starfsmaður auglýsi eina atvinnugrein frekar en aðra.

Það er sagt að maður sé það sem maður borðar. Ég er ekki matvandur maður og finnst allur matur góður. Mikið sakna ég annars sunnudagssteikarinnar í gamla daga, þegar allt var hollt og allir kláruðu af diskunum sínum. Maður hlýddi, tók til matarins og fékk sér meira. En þetta voru víst matartímar mömmu - og fyrir tíma Manneldisráðs.

Jón G. Hauksson