Setja í lög það sem er ólöglegt (JGH)

Núna ætlar alþingi að setja lög sem eru beinlínis brot á EES-samningi. Það ætlar að framlengja gjaldeyrishöftin um fjögur ár eða til ársins 2015. Þessi ákvörðun kom svo sem ekki á óvart; hún lá í loftinu.

Það verður að teljast merkilegt að alþingi Íslendinga setur sérstök lög um það sem er skýlaust brot á EES-samningi - en hefur svo þrúgandi og endalausar áhyggjur af máli sem flestir telja ekki brot á samningnum; Icesave.

Þessir þingmenn geta að vísu ekki bent á nein lög þar sem meint brot Íslendinga í Icesave kemur fram.

Enda eru þeir í staðinn farnir að halda því fram að við höfum brotið á Bretum og Hollendingum með neyðarlögunum þar sem við settum m.a. allar Icesave-kröfur í forgang og tryggðum að þær fái a.m.k. 1.175 milljarða króna úr þrotabúi gamla Landsbankans.

Ef Íslendingar hefðu ekki sett neyðarlögin væru allar Icesave-kröfur allmennar kröfur og í hítinni. Samt er því haldið fram að áhætta fylgi því að fara dómstólaleiðina vegna setningu neyðarlaganna – sem komu í veg fyrir alkul efnahagslífs á Íslandi haustið 2008.

Fylgjendur Icesave segja að áhættan felist í því að ekki var fullkomið jafnræði í neyðarlögunum; að Íslendingar hafi dregið mörkin við Ísland þegar þeir færðu allar innstæður á Íslandi yfir í nýju bankanna. Og að þetta merki að við séum orðin ábyrg fyrir öllum pakkanum; bæði lágmarkstryggingunni og afganginum líka.

Það var og.

Ég veit ekki um neinn dóm þar sem einhver, sem átti ekki hlut að viðskiptum tveggja aðila, sé dæmdur eftir á til að bera ábyrgð á þeim viðskiptum.

Ég held að áður en fólk samþykkir Icesave væri ekki úr vegi að Íslendingar fengju úr því skorið fyrir dómstólum hvort neyðarlögin standist ekki örugglega – því ef þau gera það ekki; þá er allt bankakerfið hrunið og Icesave-ábyrgðin lendir öll á Íslendingum.

Neyðarlögin verða dómsmál. Útlendir almennir kröfuhafar hafa þegar höfðað mál til að fá úr þessu skorið.

Íslendingar hafa verið á undanþágu hjá EES, Evrópska efnahagssvæðinu, vegna gjaldeyrishaftanna. En höftin brjóta á því grunn-prinsippi að ekki megi setja upp girðingar til að takmarka frjálst flæði fjármagns innan svæðisins.

Krónan er of hátt skráð. Þess vegna eru gjaldeyrishöft. Of hátt gengi krónunnar dregur úr útflutningi og ýtir undir innflutning. Það er þveröfugt við það sem við Íslendingar þurfum á að halda þegar nauðsynlegt er að afla eins mikils gjaldeyris og hægt er.

Ég hef nokkrum sinnum sagt að vandinn við að afnema höftin væri tímabundin gengisfelling og verðbólguskot sem fylgdi í kjölfarið – og hækkaði öll verðtryggð lán Íslendinga. Ég hef sagt að það sé betra að strögla en að öll verðtryggð lán í landinu hækki.

Núna hef ég breytt um skoðun. Eftir gjaldeyrishöft í tvö og hálft ár er kominn tími til að afnema þau í einu lagi; rífa plásturinn af með einu handtaki. Ég tel að gengið falli hratt fyrstu tvær, þrjár vikurnar en gangi mjög hratt til baka.

Það fer ekki á milli mála að krónubréf (aflandskrónur) upp á 400 til 500 milljarða í heildina mun leita til síns heima til útlanda. Mikil eftirspurn verður eftir gjaldeyri og gengið mun hríðfalla á fyrsta degi.

En mín skoðun er sú að íslensku lífeyrissjóðirnir sem eiga 500 milljarða í erlendum verðbréfum koma auga á mikinn gengishagnað með því að selja eigendum krónubréfa erlendan gjaldeyri á uppsprengdu verði. Þeir munu kaupa þau krónubréf sem eru æstust að fara út.

Þegar gengið hefur fallið langt niður fyrir jafnvægisgengið til lengri tíma spyrja menn sig: Borgar sig að selja áfram krónur með stórafslætti eða bíða og fá meira fyrir krónurnar síðar? Þar með byrjar krónan að styrkjast.

Lífeyrissjóðirnir og aðrir íslenskir fjárfestar sem eiga fé erlendis sleppa ekki þessu tækifæri. Ísland og íslenskt atvinnulíf er land lífeyrissjóðanna, þeir eru þegar byrjaðir á að endurreisa atvinnulífið með kaupum á stærstu fyrirtækjum Íslands. Þeim er málið skylt.

Seðlabankinn er hræddur. En er eitthvað að óttast? Þú getur aldrei verið óttalaus þegar þú afnemur höft því enginn getur séð nákvæmlega hvernig markaðir bregðast við.

Auðvitað óttast Seðlbankinn líka skuldabréfalán Landsbankans gagnvart þrotabúi gamla landsbankans – en það skuldabréf er í erlendum gjaldeyri og er þriðjungur af eign þrotabúsins sem á að greiða Icesave. En þetta ætti að vera tímabundinn ótti.

Ég held að jafnvægi komist á markaðinn á um einum mánuði. Auðvitað rís fólk upp á afturfæturna og rífst yfir verðbólguskotinu – en það er hægt að aftengja það eins og ég hef margoft bent á í pistlum.

Ég mæli ekki með tímabundinni verðstöðvun á meðan gusan flæðir yfir og gengið styrktist aftur. Önnur leið væri að setja hámark á það sem verðtryggingin, vísitala neysluverðs, gæti hækkað á ári – og hef ég margoft skrifað um það hér í blaðinu.

Best væri að setja lög um að frysta vísitöluna í öllum lánasamningum tímabundið þótt einhverjir kynnu að segja að þar með væri verið að brjóta á þeim sem hafa gert samning sín á milli með þessu ákvæði.

En þetta yrðu almenn neyðarlög til að forða íslensku atvinnulífi frá tímabundu stór-verðbólgutjóni við afnám haftanna vegna lánanna.

Seðlabankinn og ríkisstjórnin hafa mikil völd með gjaldeyrishöftunum. Þeim líður vel með kontról hagkerfi þar sem fólki virðist sama um samfelldan samdrátt í efnahagsmálum.

Í kontról-hagkerfinu tekur enginn eftir neinu þótt allt gangi illa. Enginn kvartar á meðan engin stóráföll dynja yfir.

Það verða allir samdauna. Skattar eru hækkaðir. Heita vatnið, bensínið og vínið fylgja sömu leið. Ofan á allt er þröngvað yfir fólk nýjum klyfjum til að þóknast Bretum og Hollendingum – en margir vilja raunar kjósa þær yfir sig líka.

Við lifum í öryggi kontról-hagkerfisins; – að vísu fölsku öryggi.

Jón G. Hauksson

[email protected]