Forseti með grátstafinn í kverkunum (BJ)

Forsetakosningunum er nú lokið og niðurstöður eru áfall fyrir sitjandi forseta. Mjög stór hluti þjóðarinnar velur að sitja heima þrátt fyrir að ljóst var að forsetinn þurfti á táknrænum stuðningi að halda eftir inngrip sitt í stjórnmálin. Hlutfall stuðningsmanna hans af þjóðinni hefur aukist furðu lítið á átta ára ferli, þrátt fyrir að hann fær ekki sterkt mótframboð. Ráðgjafar hans í Samfylkingunni virðast hafa blekkt hann til þess að synja fjölmiðlafrumvarpinu staðfestingar með því að segja að ella yrði kosningin ekki sannfærandi. Það gagnstæða kom í ljós.

Forsetinn var klökkur á kosninganótt yfir miklu fylgi en einföld athugun leiðir í ljós að það er ótrúlega litlu meira meðal þjóðarinnar en árið 1996 þar sem þó voru tveir þekktir og virtir mótframbjóðendur. Nú voru mótframbjóðendurnir tveir menn sem eiga það sameiginlegt að hafa birst snögglega á innanlandssviðinu eftir að hafa dvalið langdvölum erlendis. Baldur Ágústsson hefur örugglega styrkt stöðu sína með yfirvegaðri framkomu í sjónvarpi dagana fyrir kosningarnar en engu að síður vissu fáir mikið um manninn. Það vann hins vegar gegn Ástþóri hversu þekktur hann er. Sitjandi forseti hefði ekki getað valið sér miklu veikari mótframbjóðendur á pappírnum, þó að Baldur hafi svo komið á óvart.

Skoðum hvernig fylgi sigurvegara forsetakosninga hefur verið sem hlutfall af kjósendum á kjörskrá:

Aðeins liðlega 60% þjóðarinnar mættu á kjörstað og það eitt og sér að tæplega 40% sitja heima sýnir mikla vanþóknun kjósenda á frambjóðendum. En að liðlega fimmtungur mæti eingöngu til þess að skila auðu er einstakt vantraust og vandfundin hliðstæð dæmi. Áróðursmeistarar Samfylkingarinnar hótuðu því áður en fjölmiðlalögin bárust forsetanum, að ef hann samþykkti þau myndi þjóðin refsa honum með því að sitja heima. Er þar væntanlega átt við stuðningsmenn Samfylkingarinnar. Það er útaf fyrir sig athyglisvert að stuðningur þeirra við þennan (fyrrum?) félaga sinn sé ekki meiri en svo að hann hefði horfið eins og dögg fyrir sólu ef Ólafur hefði staðfest þessi lög, eins og öll lög hafa hlotið staðfestingu á 60 ára ferli lýðveldisins. Ólafur lét blekkjast, því að hvaða sitjandi forseti vill lenda í því að fá innan við 50% fylgi þjóðarinnar þegar ekki kemur fram öflugt mótframboð?

Fræðimenn úr Samfylkingunni hamra á því að áhugi á kosningum fari minnkandi á Vesturlöndum almennt og skýri það dræma kjörsókn. Það vill þó svo til, að þvert á skynjun forsetans sjálfs, er hann ekki forseti á Vesturlöndum almennt heldur á Íslandi, en þar hefur þátttaka í kosningum verið mjög mikil. Til dæmis var þátttaka í alþingiskosningum í fyrra nálægt 90%. Jafnframt segja fræðimenn, að sigur Ólafs hafi verið svo augljós fyrirfram að almenningi hafi ekki þótt ástæða til þess að mæta. Árið 1988 kom fram mótframboð gegn Vigdísi Finnbogadóttur. Engum datt í hug að Vigdísi væri ógnað. Engu að síður komu yfir 70% á kjörstað og Vigdís fékk stuðning 95% þeirra eða alls um 67% þeirra sem voru á kjörskrá. Þegar hún var fyrst kosin fékk hún aðeins stuðning um 30% þeirra sem voru á kjörskrá. Henni tókst því að fylkja stórum hluta þjóðarinnar á bak við sig á átta árum með því að rækja virðingu embættisins.

Það er athyglisvert að heyra skýringar forsetans og kóksendla hans á því hvers vegna útkoma hans var svo slæm. Þeir kenna um Morgunblaðinu og hatrammri baráttu þess gegn forsetanum. Forsetinn er þar með kominn með nýja skýringu á velvild sinni til fjölmiðla Baugs. Þar veldur ekki vinfengi hans við æðstu menn Norðurljósa eða fjárhagslegur stuðningur eigenda samsteypunnar. Hann sér einnig óvini í öðrum fjölmiðlum, eitthvað sem aðrir sáu ekki fyrir kosningarnar.

Þegar Ólafur Ragnar var kjörinn forseti árið 1996 bar hann sigurorð af tveimur þekktum frambjóðendum, Pétri Hafstein hæstaréttardómara og Guðrúnu Agnarsdóttur lækni og fyrrum alþingismanni Kvennalistans. Ólafur vann þá nokkuð öruggan sigur en fékk aðeins atkvæði um 35% þeirra sem voru á kjörskrá. Þar sem Guðrún var þingmaður Kvennalistans, eins þeirra flokka sem gekk í Samfylkinguna, hefði mátt búast við því að Ólafur fengi mikinn hluta fylgis hennar, en hún fékk stuðning um 22% þeirra sem voru á kjörskrá. Samtals var fylgi þeirra árið 1996 því um 57% þeirra sem máttu kjósa.

Fyrstu skoðanakannanir núna bentu til þess að fylgi Ólafs yrði nánast sovéskt. Nú er fylgi Ólafs Ragnars aðeins um 42,5% þeirra sem eru á kjörskrá og hefur því aðeins aukist um rúmlega sjö prósentustig á átta árum. Fylgi hans hefur hrapað á undanförnum vikum þó að hann hafi lítt talað opinberlega. Margir vinstrimenn hafna honum þrátt fyrir að hann sýni áþreifanlega að hann sé enn þeirra maður. Á jafnlöngum tíma bætti Vigdís Finnbogadóttir við sig 37% þjóðarinnar. Ólafur sagðist vera klökkur á kosninganótt. Hann hefði átt að vera með grátstafinn í kverkunum.

Benedikt Jóhannesson