Allt að því dulbúnar hótanir (SJ)

Margir fá mikið af tölvupósti sem þeir eyða strax, ólesnum. Öðrum pósti ýta þeir til hliðar og hyggjast lesa ,,seinna“. Svo fór um mig þegar mér barst fyrir helgina sending frá Peter nokkrum Bosshard, fosvarsmanni bandarískra náttúruverndarsamtaka, sem kom hingað til lands fyrir skömmu. Efni tölvupóstsins var bréf hans til Sumitomo-banka vegna láns bankans til Kárahnjúkavirkjunar. En eftir að bréfinu var slegið upp á forsíðu Morgunblaðsins um helgina tók ég mig til og las póstinn.

Morgunblaðið segir frá því á laugardag, að alþjóðleg umhverfissamtök reyni að hindra fjármögnun Kárahnjúkavirkjunar. Daginn eftir fer leiðarahöfundur blaðsins hörðum orðum um þetta athæfi og segir ,,of langt gengið þegar alþjóðleg umhverfisverndarsamtök reyn[i] að bregða fæti fyrir ...ákvarðanir [um virkjanir] með allt að því dulbúnum hótunum í garð alþjóðlegra fjármálafyrirtækja.“ Hverjar eru þessar ,,allt að því dulbúnu“ hótanir? Í lok bréfs Bosshards segir: ,,International Rivers Network og skyld samtök munu fræða stuðningsmenn sína um áhyggjur sínar af [Kárahnjúkavirkjun]. Þetta gæti auðveldlega leitt til nokkur hundruð tölvupóstsendinga.“ Þetta virðist í fljótu bragði ekki mjög alvarleg hótun. Af hverju skyldu bankar eins og Sumitomo hafa áhyggjur af mótmælum nokkurra náttúruverndarsinna? Skýringin kemur fram í bréfinu: ,,Við erum þeirrar skoðunar að bankar eins og S[umitomo] ....eigi að standa við orð sín um stuðning við sjálfbæra þróun og eigi ekki að veita fé til Kárahnjúkavirkjunar.“ Sumitomo hefur semsé freistast til að setja alls kyns fögur markmið í stefnuskrá sína og auglýsingar. Þar virðist meðal annars heitið stuðningi við sjálfbæra þróun. Bankar sem það gera hljóta að vera undir það búnir að náttúruverndarsamtök fylgist með lánveitingum þeirra. Annars verða þeir að sleppa fagurgalanum: ,,Ekkert kjaftæði, markmið bankans er að græða peninga!“

Leiðarahöfundur Morgunblaðsins heldur því fram að farið sé rangt með staðreyndir í bréfinu : ,,Í bréfi þessu er því haldið fram, að opnar umræður hafi ekki farið fram um þetta mál á Íslandi. Hver einasti Íslendingur veit að þetta eru ósannindi.“ Orðin, sem hér virðist vísað til eru þessi: ,,Það er skoðun samtakanna....að ekki eigi að smíða Kárahnjúkavirkjun - að minnsta kosti ekki fyrr en farið hefur fram fullkomin og opin umræða um hana og aðra kosti...“ Svo segir leiðarhöfundur Morgunblaðsins ,,Því er líka haldið fram að landsmenn þori ekki að láta skoðanir sínar í ljósi. Þetta er fáránleg staðhæfing eins og allir landsmenn vita.“ Að þessu sinni er rétt haft eftir, en ályktun Morgunblaðsins er röng. Margir landsmenn hafa andmælt virkjuninni, en mörg dæmi eru um að menn segi ekki hug sinn opinberlega. Sumir eru í þannig stöðu að þeir eiga erfitt með að segja hug sinn til þessa máls fremur en annarra viðkvæmra deilumála. Við því er ekkert að segja.

En stundum er erfitt að sjá góð rök fyrir hógværðinni. Gott dæmi um það var þegar enginn starfsmaður bankanna treysti sér til að svara fyrirspurn Viðskiptablaðs Morgunblaðsins um það hvort arðsemi Kárahnjúkavirkjunar væri nægileg. Starfsmenn greiningadeilda hafa hingað til verið ófeimnir við að láta í ljós skoðanir sínar á íslenskum fyrirtækjum og arðsemi þeirra. Erfitt er að nefna dæmi um tunguhefta menn án þess að rjúfa trúnað, en af því að leiðarahöfundurinn fer beinlínis fram á það verður hér nefnt eitt. Í júlí 1998 birtist skelegg grein í Lesbók Morgunblaðsins undir yfirskriftinni ,,Hvenær er komið nóg?“ Þar er lagt út frá því að stjórnvöld greiði bændum nú styrki til þess að moka ofan í framræsluskurði, sem hafi á sínum tíma verið grafnir með styrk frá ríkinu. Spurt er hvenær komi að því sama í virkjunum: ,,Í einu stóru máli virðast íslenzk stjórnvöld ekki átta sig á að nú sé að verða komið nóg og brátt kominn tími til að hætta áður en mistök verða gerð. Hér á ég við stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar.“ Í lokaorðum segir: ,,Það er því deginum ljósara að ekki dugir fyrir íslenzk stjórnvöld að ana áfram í blindni í stóriðjumálinu. Það verður að vega og meta þá hagsmuni, sem eru í húfi, og leggja mat á það hvenær sé komið nóg, áður en niðurstaðan verður sú að of langt hafi verið gengið og farið verður að veita fé úr ríkissjóði til að rífa niður virkjanir, háspennulínur og álverksmiðjur vegna þess að almenningur sættir sig ekki lengur við þær.“ Þessum manni var mikið niðri fyrir, en hann hefur ekki haldið þessum skoðunum á lofti eftir að hann varð aðstoðarritstjóri Morgunblaðsins fyrir 2 árum. Hvers vegna? Ætli það þyki fara saman að andmæla virkjunum og vera um leið aðstoðarritstjóri helsta málsvara opinberra umsvifa í íslensku atvinnulífi?

Sigurður Jóhannesson