Forsetinn í mörgum gervum (JGH)

Forseta Íslands finnst ekki frekar en öðrum leiðinlegt að vera innan um auðmenn. Það fór vel á með honum og Bill Gates í Edinborg og ekki var hrifning hans af Roman Abramovitsj minni þegar rússneski ólígarkinn kom hingað í opinbera heimsókn í október sl. sem hérðasstjóri í Tsjúkotka í Rússlandi. Gates er ríkasti maður heims og Abramovitsj er sá 11. ríkasti. Sagt var frá því að Abramovitsj hefði komið hingað til lands sem héraðsstjóri í Rússlandi en ekki sem auðkýfingur. Og forseti Íslands tók á móti honum sem forseti en ekki sem Ólafur Ragnar. Hins vegar man ég ekki hvort forsetinn var opinber eða prívat þegar hann flaug með Abramovitsj frá Rússlandi til London fyrir tveimur árum og skellti sér með honum á Stamford Bridge til að horfa á Chelsea spila. Þetta er erfitt; því hvenær er maður eiginlega hvað? Opinber eða prívat?

Þessi umræða um hin mörgu gervi er alltaf jafn skemmtileg og hún hefur dafnað í mörg ár. Mig minnir meira að segja að Ólafur Ragnar hafi sjálfur tekið þátt í henni á árum áður um Jóhannes Nordal, fyrrverandi seðlbankastjóra, sem brá sér í mörg gervin og var formaður margra nefnda – svona aukalega við bankastjórastöðuna. Hvenær var Jóhannes seðlabankastjóri? Hvenær var hann formaður stóriðjunefndar? Hvenær var hann eiginlega hvað? Ólafur Ragnar hafði skoðun á þessu sem umsjónarmaður frægs sjónvarpsþáttar í RÚV fyrir nokkrum áratugum. En það var þá. Það var þegar hann var fátækur og storkaði öllum. Núna er hann ríkur og storkar enn öllum. Ég held meira að segja að um tíma hafi þessi sami Ólafur Ragnar haft horn í síðu auðmanna – a.m.k. talaði hann þannig þegar hann var í gervi formanns Alþýðubandalagsins. En síðan eru liðin mörg ár, segir í textanum, og margt hefur breyst. Rithöfundar og kvikmyndakarlar hafa t.d. leikið sér með þá hugsun að klóna menn sem geta þá verið á mörgum stöðum í einu eftir því í hvaða hlutverki þeir eru hverju sinni. Klónaður, getur maður fyrst orðið alvöru tækifærissinni.

Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins, skrifaði nýlega í leiðara: „Þar sem forseti Íslands situr, þar situr Ísland.“ Það þarf víst ekki að segja neinum að þarna var Þorsteinn að skrifa um setu forseta Íslands í Þróunarráði Indlands. Þessi sami Þorsteinn hafði nokkrum dögum áður stungið upp á því í leiðara Fréttablaðsins í tilefni málþófs stjórnarandstöðunnar vegna RÚV-frumvarpsins: „Að fela forseta Íslands með virkum hætti æðstu stjórn Alþingis til viðbótar því hlutverki sem hann hefur. Það myndi auka stjórnskipulegt vægi forsetaembættisins.“ Ekki var ég hrifinn af því hjá Þorsteini að vilja gera forseta Íslands líka að forseta Alþingis – og brá eiginlega þegar ég sá þetta hjá honum. En ef farið væri að tillögu Þorsteins yrði umræðan um forseta Íslands enn brattari og gervin fleiri, þ.e. öll „embættin“ og persónan væru þá eitt. Og þá gæti Halldór Blöndal, formaður utanríkismálanefndar Alþingis, óskað svara um umsvif tveggja forseta á undanförnum árum, þ.e. Íslands og Alþingis.

Þegar sól skín svo aftur í heiði og það vorar á gamla góða Íslandi fer forsetinn svo í sitt gamla hlutverk að „sækja Ísland heim“. Ég þykist vita að þegar hann mætir í fámennt og fátækt kauptúnið munum við heyra eitthvað íslenskt, eitthvað gamalt og gott; ræðuna um „kraftinn, eldmóðinn, bjartsýnina, þrekið, framfarirnar, þróttinn og vonina sem blasir við í andlitum íbúanna“.

Segið þið svo að það sé tekið út með sældinni að vera forseti Íslands – og þurfa að gera öllum til geðs. Hvenær er maður eiginlega hvað? Opinber eða prívat?

Jón G. Hauksson

[email protected]