Á 200 milljarða umfram Icesave-kröfur

Fréttamatið er alltaf svolítið sérstakt. Það hefur frekar lítið farið fyrir frétt um að gamli Landsbankinn ætti 200 milljarða umfram Icesave-kröfur. Þetta hafa verið eindálkar og tvídálkar. Fólk kinkar kolli yfir þessum fréttastubbum og segir sem svo: Já, eru þetta 200 milljarðar?

Það er ekki verið að tala um 5, 10 eða 15 milljarða umfram Icesave, heldur 200 milljarða. Þetta er þó það mál sem hefur sundrað þjóðinni mest sl. fjögur ár. Um tíma splundruðust fermingarveislur og vinalegar fjölskyldur loguðu stafna á milli í erjum. Núna er komið á daginn að skilanefnd gamla Landsbankans á vel fyrir vaxtagreiðslum af Icvesave ef allt fer á versta veg – sem raunar engin ástæða er til að halda að verði.

Það hefur verið helsta baráttumál ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur á kjörtímabilinu að hengja hundruð milljarða Icesave-klafa á þjóðina án þess að það byggðist á lagaskyldu. Það þurfti tvær þjóðaratkvæðagreiðslur til að hindra ríkisstjórnina í þessu furðulega og dýra áhugamáli hennar. Staða ríkissjóðs væri allt önnur og verri ef þetta hefði verið samþykkt.

Enn heyrist í þeim, sem vildu samþykkja þessa samninga, að EFTA-dómstóllinn sem er með málið til meðferðar eigi eftir að dæma og það geti orðið okkur í óhag. Sennilega fer sá dómur að birtast. Vandi EFTA-dómstólsins er að þetta mál á sér ekkert fordæmi.

Margoft hefur komið fram að EFTA-dómstóllinn geti ekki dæmt íslenska ríkið til að greiða fébætur vegna Icesave-reikninga í Bretlandi og Hollandi, heldur geti hann aðeins skorið úr um hvort Ísland hafi brotið gegn EES-samningunum. Íslenskir dómstólar hafa síðasta orðið í Icesave.

Ágreiningurinn er um hvort að með neyðarlögunum – sem Hæstiréttur Íslands er þegar búinn að staðfesta að hafi verið í lagi að setja – voru kröfur innstæðureikninga á Íslandi færðar yfir í nýja banka á Íslandi meðan þrotabú gamla Landsbankans þyrfti að standa skil til reikningshafa úti, þ.e. Icesave í Bretlandi og Hollandi.

Með neyðarlögunum var víglínan bundin við Ísland. Vandi EFTA-dómstólsins er kveða upp úr um það hvort Íslendingar hafi brotið lög um innstæðutryggingakerfið. Og ekki veit ég hvernig hann á að komast að því að svo hafi verið - en ljóst er að ESA telur að svo sé og fékk framkvæmdastjórn Evrópusambandsins til að koma að málarekstrinum.

Íslendingar innleiddu reglur EES um innstæðutryggingar með algerlega fullnægjandi hætti – en bankarnir eiga og áttu samkvæmt lögunum að standa undir greiðslum í innstæðutryggingasjóðinn. ESA kvartaði aldrei undan því að innleiðingu laganna hafi ekki verið fullnægt enda var það ekki svo. Á sjóðnum átti ekki að vera ríkisábyrgð.

Þess utan er augljóst að innstæðutryggingakerfið í Evrópu – frekar en annars staðar – ræður ekki við kerfishrun nema um sé að ræða hundrað prósent tryggingu – að nánast öll innlán lánastofnana fari í innstæðutryggingasjóðinn.

En gefum okkur samt að allt fari á allra versta veg og íslenskir dómstólar dæmi að Icesave-reikningshafar í Bretlandi og Hollandi eigi rétt á vaxtabótum og hefðu átt að fá allt greitt einhverjum dögum eftir hrunið. Hver á að greiða þá vexti ef ekki bankarnir sem áttu að standa undir innstæðutryggingasjóðnum?

Ef til eru 200 milljarðar umfram Icesave-kröfur þá átti stóra fréttin þessa vikuna að vera sú að skilanefnd gamla Landsbankans eigi fyrir vöxtum fari allt á versta veg fyrir íslenskum dómstólum og því þurfi íslenskir skattgreiðendur ekki lengur að hafa áhyggjur af því hvernig þessu máli reiðir af fyrir dómstólum.

Verðmæti eignasafns slitastjórnar gamla Landsbankans var 1.104 milljarðar þann 22. apríl 2009. Núna er virði eignasafnsins áætlað 1.507 milljarðar og eru þá þrjár greiðslur til Icesave-reikningshafa upp á 660 milljarða meðtaldar. Verðmæti safnis hefur aukist um 400 milljarða á rúmum þremur árum.

Icesave var aldrei neitt mál - en hefði orðið það ef ekki hefði komið nei í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum. Nú er líka komið í ljós að Icesave verður aldrei neitt mál. Og það eftir öll rifrildin og stóru orðin um að hér ætti allt eftir að stöðvast og alkul verða í íslensku viðskiptalífi ef þetta helsta baráttumál ríkisstjórnarinnar yrði ekki samþykkt.

Hver er svo sigurvegarinn?

Forsetinn gætu eflaust einhverjir sagt. En svarið er íslenska þjóðin og skuldugur ríkissjóður sem stæði núna hundruð milljörðum verr. Eigum við að segja 200 milljörðum verr?

Það er kannski engin tala lengur til að kippa sér upp við í ríkisfjármálum - eða hvað? Það er margt hægt að gera fyrir þá fjárhæð. Á t.d. ekki nýi ríkisspítalinn að kosta 130 milljarða? Svo væru kannski hægt að greiða upp eitthvað af skuldum ríkissjóðs ef einhver hefur áhuga á því.

Þjóðin var besti fjármálaráðherra þessa kjörtímabils.

Jón G. Hauksson

[email protected]