Að leiðarlokum (BJ)

Ég las það í bók Þorleifs Bjarnasonar um Hornstrendinga að margir hefðu viljað minnkað umfang Hornstranda vegna þess að orðið Hornstrendingur hefði haft svipaða merkingu og orðið Íslendingur í huga fávísra útlendinga. Þessi takmörkunarárátta kom sér illa fyrir mig, því að segja má að ef Hornstrandir séu vítt skilgreindar hafi ég komið þangað strax árið 1991 og aftur og enn frekar árið 2008. Sjálfum finnst mér hins vegar varla hægt að tala um að maður sem ekki hefur komið á Hornbjarg hafi komið á Hornstrandir. Þess vegna tókst ætlunarverkið ekki í fyrri ferðum.

Það kemur ekki þessari ferð við en ég hélt alltaf að Þorleifur Bjarnason væri kjáni vegna þess að Þórbergur Þórðarson tók bók hans í gegn í ritgerðinni Einum bent, öðrum kennt, þar sem meistarinn tínir til hverja amböguna annarri verri í einni bestu ritgerð á íslensku um stíl og stílbrot. Þessa reitgerð ættu allir blaðamenn að lesa að minnsta kosti árlega. Þorleifur var ekki kjáni.

2009

„Enn skal mannað MS Horn“ hefði mátt segja þegar við Vigdís lögðum í hann í byrjun júlí. Fyrsti áfanginn var afar svipaður því sem við fórum árið áður. Í Norðurfjörð komum við á fimmtudagskvöldi og ókum þar beina leið að veitingahúsinu. Þar inni voru tvær konur greinilega nýkomnar og kokkurinn, en enginn annar. Klukkan var rúmlega átta. Konurnar virtust vera að leita að matseðli en kokkurinn hafði lagt húfunni. Við Vigdís spurðum einfaldlega hvað væri á boðstólum.

Því var auðsvarað. Ekkert, því að veitingahúsinu væri alltaf lokað klukkan átta, auk þess sem engir væru gestirnir. Með miklum handpati og sannfæringarkrafti tókst okkur Vigdísi að sannfæra piltinn um að við værum einhverjir, auk þess sem von væri á öðrum hjónum sem ekki hafðu verið á sama fjallaljóni og við. Engan gaum gáfum við að konunum tveimur og hefðum vel getað fallist á það með kokkinum að þær væru sem næst engar.

Með fjóra gesti féllst veitingamaðurinn á að opna á ný og við fengum Norðurfjarðarborgara án beikons (sem ekki var til á þessum tíma). Félagar okkar fengu svo kjötsúpuna. Þegar við höfðum öll fengið nægju okkar kom sex manna hópur sem líka fékk kjötsúpu og þá fengu konurnar tvær fyrir náð og miskunn að fljóta með. Hafði hann þá selt tólf máltíðum meira en ella vegna þess að við komum mínútu áður en hann yfirgaf svæðið.

Við gistum í gamla kaupfélaginu, en áður fórum við í sundlaugina sem er í flæðarmálinu nokkru utar í firðinum. Þar var enginn til þess að taka við greiðslu nema baukur á vegg og hann fékk þúsundkall. Laugin er hlý eins og heitur pottur og heiti potturinn jafnhlýr. Þetta var ágætt tækifæri til þess að skola af sér rykið.

Eftir góðan blund um nóttina fórum við út á bryggjuna dýru og í bát Reimars skipstjóra. Fleyið var fullhlaðið og nokkrir viðkomustaðir. Einhverjir ætluðu í Reykjafjörð, aðrir í Aðalvík, auk þess sem skipið átti að stoppa í Bolungarvík. Að heimsmannasið gátum við Vigdís sagt: Been there, done that. Ekki lagði skipið úr höfn klukkan hálf tíu eins og áformað var. Stundarfjórðungi seinna kom skýring á því þegar rykmökkur lagðist yfir fjörðinn og bifreið kom eins og blátt strik á fullri ferð út á bryggjuna og stoppaði með skrensi. Við lá að kerran æki alla leið um borð. Þar voru komnir tveir snillingar sem höfðu á orði að þeir hefðu tafist vegna sauðfjár á veginum. Mér heyrðist að almennt tryðu ferðalangar því vel að einhver sauðsháttur hefði valdið töfinni. Þetta voru glæsilegir menn með barðastóra hatta, sem gáfu til kynna að engir aukvisar væru á ferð.

Siglingin sjálf var tíðindalítil og fyrir hádegi vorum við komin að Hornbjargsvita. Hann er hins vegar alls ekki á Hornbjargi heldur í Látravík. Þar er enginn vitavörður lengur en á móti okkur tóku Ævar og Una sem eru húsráðendur. Af vitavörðum þarna er það annars að segja að síðasti vitavörðurinn var Óli kommi, en hann gerði sér það til dundurs að skera út í blikk stjörnu sem hann málaði rauða og mun hafa viljað festa á vitann. Ekki var það samþykkt en hún skreytir nú gestastofu á staðnum. Matthías Bjarnason samgönguráðherra var á sínum tíma spurður hvort hann hefði aldrei efast um að það væri skynsamlegt að skipa svona sinnaðan mann vitavörð. Matthías svaraði að í fyrsta lagi væri ekki skipað í stöður eftir stjórnmálaskoðunum (þetta vita nú allir) og í öðru lagi væri það heppilegast að menn sem svona væru innstilltir væru sem allra lengst frá öðru fólki.

Annan vitavörð á Hornbjargsvita þekki ég. Sigga Hanna sem vinnur hjá Heimi var þarna einu sinni sumarlangt. Hún var líka kommi þá. Varðskip komu með vistir til vitavarða og einu sinni spurði einn skipverja þegar hann var að fara aftur um borð: „Hvað gerðirðu eiginlega af þér til þess að þurfa að vera hér?“

Ekki veit ég hvort Ævar er kommi. Efast um það, en hann er frá Fáskrúðsfirði. Þeim hjónum fórst húshaldið vel, vissu margt og voru okkur hjálpleg. Gúmmíbáturinn sem ferjaði okkur í land lenti í vík sem er langt neðan við vitann, en farangurinn var dreginn upp í skriðbraut og svo fluttur síðasta spölinn á hjólbörum.

Loft var þrútið og þokudrungið, þó að létt hafi verið í sjóinn. En ekki var til setunnar boðið og lagt í göngu um leið og við höfðum komið farangrinum í skjól. Meðfram bjarginu gegnum við upp í svonefnt Almenningaskarð. Af því að þokan var þétt var ekki mikið að sjá. úr skarðinu komum við í dal sem einmitt er inn af Hornvíkinni og með góðum vilja gátum við öðru hvoru talið okkur grilla í sjóinn. Lengst af gátum við fylgt slóða. Í læk einum var tómur olíubrúsi og mér datt í hug að kippa honum með en ákvað að láta það bíða betri tíma. Það var skynsamleg ákvörðun.

Loks vorum við komin svo nálægt sjónum að við sáum inn í víkina og út að fjalli sem samkvæmt kortinu var Miðfell. Það er víðsýnt að sögn fróðra manna, en það átti varla við þennan dag. Þó sáum við skyndilega grilla í fólk uppi í skarði á fjallinu og ferðafélagar mínir ákváðu umsvifalaust að þar væri leiðin á Horn. Ég hallaðist að því að Páll Ásgeir hefði rétt fyrir sér í sinni bók um að leiðin þangað lægi meðfram sjónum.

Páll, sem býr á Háteigsvegi, hafði í Hornstrandabók sinni gefið upp matseðil í slíkum ferðum. Samkvæmt henni er hálf hrökkbrauðskaka í morgunmat, heilt hrökkbrauð með hálfri ostsneið í hádegismat og eitthvað létt í kvöldverð. Ég held að það hafi verið óánægja með þennan lista sem hvorki inniheldur kjötsúpu né Hornstrandaborgara sem hafi vakið óverðskuldaða tortryggni í garð Páls.

Leiðin á Miðfell lá um dal þar sem voru nokkrar tjarnir sem hefðu verið freistandi til baða ef ekki hefði verið fremur kalt þennan dag og sólskin af skornum skammti. Á leiðinni upp hlíðina hljóp rebbi framhjá okkur. Hann skáskaust fram og tilbaka og allt í einu heyrðist gagg og stóð hann þá ekki einmitt á grjóti og teygði upp hausinn. Fólkið sem var á niðurleið úr skarðinu var heldur fljótara niður en við upp og leiðir skárust ekki.

Eftir þramm á bjargbrún komum við að vað sem við studdum okkur við síðustu metrana upp í skarðið. Það var freistandi að stökkva síðasta metrann, yfir á Horn að ég hélt að væri hinum megin, en það gerði ég sem betur fer ekki, því að skarðið var ekkert skarð heldur brún á bjargi sem slútir fram yfir sig. Ég hörfaði því hratt tilbaka og lét öðrum eftir að kanna staðhætti. Líklega voru þarna um 400 metrar beint niður í sjó, en leiðin lá á brúninni, upp á við nokkurt klungur og svo veit ég ekki meir því að lengra fórum við ekki. Væntanlega er leiðin fær, því að fólkið hefur varla komið upp hamarinn, en um það vitum við ekki því að við snerum við og fetuðum í fótspor þessa fólks sem hafði tælt okkur af réttri leið.

Ekki var þessi eftirför gæfulegri því að eftir hálftíma var þokan aftur orðin svo þétt að við sáum vart handa okkar skil. Ég hafði verið svo forsjáll að taka með GPS-tæki sem ég hafði lesið af hæðartölur hér og þar. Til öryggis hafði ég skipt um rafhlöður áður en við lögðum í hann, tekið út Duracell batterí og sett í stað þeirra Kodak rafhlöður sem ég fékk í kaupauka þegar ég keypti filmur í Indlandsferð okkar Vigdísar. Þær reyndust ekki betur en svo að einmitt núna, þegar við þurftum á tækinu að halda, var úr þeim allt afl.

Eftir hálftíma göngu voru að minnsta kosti fjórar skoðanir á því hvar við værum. Engar voru stikur eða vörður og seinna fréttum við að landvörðurinn væri mikill andstæðingur slíkrar sjónmengunar. Annar hálftími fór í að ráfa fram og aftur, jafnframt því sem við veltum því fyrir okkur hve lengi við þurftum að vera týnd til þess að Ævar færi að leita. Reyndi ég þá að kveikja á GPS-tækinu á ný og á því andartaki sem það virkaði sá ég hvar við vorum. Við höfðum haft misrangt fyrir okkur en eftir þetta var eftirleikurinn auðveldari og fljótlega vorum við komin aftur á slóð. Þegar við svo fórum yfir lækinn með bensínbrúsanum var staðfest að stefnan var hvorki lág né röng.

Í vitann komumst við aftur eftir sex tíma göngu. Það urðu fagnaðarfundir. Ævar hefði að vísu mátt tala aðeins minna um að viðvaningum væri hætt við að villast og að hann hefði gefið okkur mjög góðar leiðbeiningar sem útilokað væri að feila á fyrir sæmilega skynsamt fólk. Við tókum samt gleði okkar á ný þegar við fréttum að hægt væri að fara í sturtu fyrir 100 krónur. Það var hressandi, en rétt að vara við því að sekúndan er á fjórar krónur sem kallar á hröð handtök.

Næsta dag gengum við aftur í Hornvík. Nú fórum við nýja leið um svonefnt Kýrskarð. Þeir sem kynnu að halda að nafnið benti til þess að þessi leið sé létt og fær hverri belju hafa rangt fyrir sér. Leiðin var brattari og blautari en Almenningaskörðin, en reyndar ágætlega merkt. Þess vegna héldum við þræði í þetta sinn þó að ekki hefði létt þokunni. Á einum stað Hornvíkurmegin féll lækur undir snjóskafl. Þetta minnti mig á Ævintýrafljótið eftir Enid Blyton. Þar var á sem hvarf ofan í jörðina, en ég var hræddari um að skaflinn gæfi sig.

(Ég sé það á Vikipediu að Enid hét Enid Mary Blyton Pollock Darrell Waters og þykir nú ómöguleg vegna þess að hún gefur röng skilaboð til ungs fólks. Vantar foreldra barnanna og skiptir fólki upp í gott fólk og vont. Skýrir ekkert erfiðar félagslegar aðstæður glæpamannanna.)

Við fórum ekki út á sandinn. Þar er flugvöllur, en í þoku lendir þarna enginn. Smári vinur okkar átti fótum fjör að launa árið áður þegar hann hljóp undan flugvélinni í Hitchcock-myndar senu.

Hins vegar gengum meðfram fjallshlíðinni sem er mjög skemmtileg og falleg leið. Lækur sem við fórum yfir var fullur af trjábolum og Stefán gekk öruggum skrefum á undan eins og skógarhöggsmaður á Síberíufljóti. Á þriðja bol missti hann fótanna og datt í lækinn. Þar sat hann marrandi hálfur í kafi í hálfa mínútu en því miður náði enginn atvikinu á mynd. Af einhverjum furðulegum ástæðum varð honum ekki meint af vegna kulda og vosbúðar, líklega vegna þess að það var ekki mjög kalt.

Við fórum heim sömu leið og daginn áður og sáum jafnlítið og þá. Á bakaleiðinni var ég orðinn svangur og reyndi að skipta við Vigdísi á hundraðkallinum sem ég ætlaði að nota í baðið og hálfu hrökkbrauði. Hún gaf sig ekki enda vandséð hvað hún hefði átt að gera með að fara tvisvar í sturtu.

Í vitanum er farsímasamband og nú hafði ég samband við siðmenninguna í fyrsta og eina sinn í ferðinni. Ég varð að fá að vita hvort einhvern tíma sæist til sólar dagana sem við áttum eftir. Norska stöðin www.yr.no lofaði sólskini frá tíu til þrjú daginn eftir.

Næsta dag lögðum við enn einu sinni í hann áleiðis í Hornvík. Í gestastofunni var miði sem ástendur: „Maður getur aldrei treyst því að veðurspáin klikki. Óli kommi“. Hún klikkaði heldur ekki. Nú fórum við rétta leið út á Horn. Kringum okkur skokkaði refur og snusaði af göngustöfunum okkar. Á leiðinni gengum við um hlaðið á bænum Horni, einum afskekktasta eyðibæ á Íslandi. Þar er skilti á hurðinni sem á stendur: „Engan ruslpóst takk.“

Við komumst upp á bjargið og skriðum síðasta spölinn að brúninni. Ég leit ekki niður. Það er nóg fyrir mig að við höfum verið á staðnum. Nú var ég örugglega kominn á Hornstrandir eftir öll þessi ár.

Á leiðinni til baka mættum við hópi fólks. Ég held að þetta hafi verið gönguhópurinn Læmingjar. Það síðasta sem ég sá til þeirra var að þau örkuðu í röð í átt að brúninni og ég veit ekki til að neinn hafi séð til þeirra síðan. Klukkan 15.15 dró ský fyrir sólu.

Um kvöldið vorum við eina fólkið í vitanum. Fyrri kvöldin voru þarna hópar fólks en þetta kvöld vorum við bara fjögur, auk húsráðenda. Gerð var uppreisn gegn matseðli Páls Ásgeirs og serveruð dýrindis fimm rétta máltíð með jafnmörgum víntegundum. Allir draumar um að við kæmum stæltari til byggða en við fórum þaðan hurfu eins og dögg fyrir sólu.

Síðasta dag gengum við ekki í Hornvík heldur yfir Axarfjall yfir í Bjarnarnes. Þangað fórum við með talstöð til öryggis, ef báturinn kæmi skyndilega, en um nóttina og fram eftir degi var sjólag þannig að engin von var til þess að bátur gæti siglt, hvað þá lent. Öldurnar spýttust upp eins og gosbrunnar og helltust yfir skerin eins og fossar sem öðru hvoru þornuðu upp. Þetta var skemmtilegt fyrirbæri.

Við Vigdís gengum heldur lengra en hin, en Stefán slysavarnarsérfræðingur ákvað að halda á brott með talstöðina. Ferð okkar var heitið í átt að fossinum Drífandi sem fellur niður af klettum við sjóinn en tíminn leyfði ekki að við kæmumst alla leið.

Reimar kom með bátinn um áttaleytið um kvöldið. Öldurnar risu hátt og gúmmíbáturinn fleytti kellingar. Siglingin var stutt en minnti helst á björgunina við Látrabjarg. Þegar þeir höfðu komið farþegum í land heyrðist mér þeir tala um að ekki væri leggjandi í hann einu sinni enn. Ég veit ekki hvort ég vonaði að gúmmíbáturinn færi eða ekki, en á endanum sigldum við út í stóra bátinn, klakklaust.

Um kvöldið sigldum við fyrir Hornbjarg og Hælavíkurbjarg. Það var ógleymanleg viðbót við ferðina. Á bakaleiðinni risu öldurnar enn hærra en áður og samferðamenn mínir urðu þöglari en góðu hófi gegnir. Enginn hló að bröndurunum mínum og loks fékk ég ekki svar þegar ég yrti á þau. Svo fannst þeim ég svo leiðinlegur að þau köstuðu upp. Manni getur nú sárnað.

Um eittleytið vorum við komin í Norðurfjörð og þrátt fyrir allt ákvað ég að aka með ferðafélögunum í náttstað, en fyrir valinu varð Hótel Djúpavík.

Það var fínt herbergi og ég gat farið í fimm mínútna sturtu. Þúsund krónu virði. Það er ekki fyrr en maður hefur farið á Hornstrandir að maður veit hver eru raunveruleg verðmæti í lífinu.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt