1911-1920

Hagsveiflur voru jafnan skarpari á fyrri hluta aldarinnar en þeim síðari. Mesta niðursveiflan varð á árunum 1913 til 1920 þegar niðursveiflan var um 3,8% á mann á ári. Dýpst fór hún 1919 í heimskreppunni. Vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar nær stöðvaðist innflutningur og var gerður sérstakur innkaupaleiðangur til Ameríku, fyrir honum fóru Ólafur Johnson konsúll og Sveinn Björnsson. Verðlag innflutnings hækkaði risaskrefum og viðskiptakjör versnuðu um nærri helming frá toppinum árið 1915 til stríðsloka 1918.

Alþingi og landsstjórnin gerðu árið 1914 ýmsar ráðstafanir til þess að tryggja innflutning til landsins, meðal annars kom stjórnin á fót Landsverslun. Þegar mest var flutti Landsverslunin þriðjung af öllum vörum til landsins. Innflutningur var gefinn frjáls að mestu árið 1919. Landsverslun hélt áfram einkasölu á kolum, kornvörum og nokkrum öðrum nauðsynjum til ársins 1922.

Gjaldeyriskerfi heimsins riðlaðist í fyrri heimsstyrjöld. Íslandsbanki var leystur undan gullinnlausnarskyldu árið 1914. Mikil verðbólga var hér á stríðsárunum, en mjög hagstætt verð á afurðum bætti það upp.

Í Síldarsögu Íslands segir Matthías Þórðarson að síldarverð hafi verið mjög hátt í byrjun kauptíðarinnar 1919, en í október hafi verðið fallið skyndilega og vorið 1920 hafi milli 60 og 70.000 tunnur, fjórði hluti framleiðslunnar legið óseldur og orðið einskis virði. Í Guðsgjafarþulu segir um síldina sem lá óseld á Amager í Danmörku: ,,Sem sé gull Íslands, íslandssíldin fræga, aflinn frá í fyrra, lá þetta vor einsog fyrri daginn ýmist í háum hlöðum undir berum himni og þránaði í sólinni ellegar í djúpum kjöllurum þar sem ríkti slík forógnar pest að ekki var gerlegt að fara þángað öðruvísi en hafa með sér öndunarsölt eða setja upp gasgrímu." Að lokum var ,,djúpvíkursíldinni er ekið burt á stórum prömmum á kostnað eigenda og sökt niðrí Eyrarsund." Hér reynist sannleikurinn lygilegri en skáldsagan, því að Íslandssíldin endaði raunar sem áburður á ökrunum á Amager.

Stórt skref var tekið í flutningum og reyndar sjálfstæði landsins með stofnun Eimskipafélags Íslands árið 1914. Flugsaga Íslands hófst með tilkomu Flugfélags Íslands árið 1919, var það fyrsta flugfélagið af fjórum sem borið hafa þessa nafngift. Tilraunaflugið stóð stutt yfir eða þangað til að flugvélabensín var búið í landinu en þá var einu vélinni pakkað niður og hún send úr landi. Það var ekki fyrr en með tilkomu annars Flugfélags Íslands sem stofnað árið 1928 að flugsamgöngur hófust hér á landi, það félag tóraði þó einungis í fjögur ár. Póstflug og flug í leit að síldartorfum varð til þess að halda fluginu á lofti þegar fram liðu stundir. Eimskip er enn í dag leiðandi í flutningum á sjó, Flugfélag Íslands, hið þriðja, stofnað 1940 upp úr Flugfélagi Akureyrar, sameinaðist Loftleiðum árið 1973 og varð Flugleiðir sem hefur æ síðan verið loftbrúin til annarra landa.

Alþýðusamband Íslands, allsherjarsamtök verkamanna- og iðnaðarmannafélaga hér á landi, var stofnað árið 1916, m.a. af Jónasi frá Hriflu. Allmörg verkalýðsfélög úr Reykjavík og Hafnarfirði gengu í hið nýstofnaða félag. Verkamannafélagið Dagsbrún hafði verið stofnað tíu árum áður. Verkalýðsbarátta átti eftir að setja mikinn svip á atvinnulífið og á seinni hluta aldarinnar var svo komið að vinnutap vegna verkfalla var miklu meira hér á landi en annars staðar, um 650 dagar á hverja þúsund starfsmenn.

Um miðjan áratuginn var hins vegar slegið á þá gleðistund sem samkomur af ýmsu tagi áttu það til en þá gengu í gildi áfengisbannlögin frá 1909 í fullt gildi. Var það bæði bann við innflutningi og allri áfengissölu í landinu. Aðflutningsbannið stóð til ársins 1934.

Framboð af upplýsingum og vísdómur var auknum mæli á boðstólnum með tilkomu dagblaða og Háskóla Íslands. Háskólinn var stofnaður árið 1911 og minnkaði þá flæði íslenskra stúdenta til Danmerkur, vafamál er hvort frændum okkar þótti það sárt en alla vega vakti það nokkra undrun að þó að hamingjuóskir kæmu víða að þá komu þær ekki frá Kaupmannarhafnarháskóla. Þá tók Hagstofan til starfa árið 1913. Fyrsta dagblaðið sem kom út að staðaldri var Vísir 1910 en Morgunblaðið var stofnað þremur árum síðar, hafa þau bæði haldið velli og upplýst þjóðina allt fram á daginn í dag.

Íslendingar fögnuðu fullveldinu árið 1918 og þó að fátt breyttist var þó ljóst að þessi bláeygða og bjartsýna þjóð átti eftir mörg stórvirkin það sem eftir lifði öldinni.