100% kosningaþátttaka? (JGH)

Það er alltaf hægt að fá fína útkomu í kosningum. Hver kannast ekki við orðið varnarsigur? Flokkurinn tapar þá á öllu landinu en þurrkast ekki alveg út. Vinnur varnarsigur – sérstaklega miðað við það sem spár gerðu ráð fyrir. Samstarf meirihlutans féll en varnarsigur var þetta engu að síður miðað við aðstæður og andstreymi. Þetta gat orðið miklu verra.

Hún er t.d. alltaf jafn stórkostleg túlkunin þegar Sjálfstæðisflokkurinn fær flest atkvæði flokka í kosningum en sagt er í fréttum að sigurvegarinn sé smáflokkur sem nær fjórum til fimm mönnum inn á þing í fyrsta sinn.

Það er hægt að túlka sér allt í hag. Maður sem er 100 kg og gengur á Esjuna á tveimur tímum telur sjálfan sig hafa gert mun betur en 80 kg maður sem fer upp á tindinn á einum og hálfum tíma. Hann telur sig hafa farið hraðar upp miðað við þyngd.

Í útvarpsþætti sl. miðvikudag ræddi ég lélega kjörsókn í kosningum til stjórnlagaþings. Ég sagði að 37% þátttaka í kosningum væri léleg kjörsókn og ég teldi að þjóðin hefði hafnað hugmyndinni um stjórnlagaþingið.

Þess utan sagði ég að mörgum fyndist elítu-slagsíða á stjórnlagaþingmönnum og þar væri fyrst og fremst þekkt fólk úr fjölmiðlum. Þetta væri því ekki stjórnlagaþing mannsins á götunni, hins venjulega manns, eins og lagt hefði verið upp með – og verið væri að stæra sig af erlendis.

Þá fékk ég það svar frá einörðum fylgismanni stjórnlagaþingsins að þetta með kjörsóknina væri rangt hjá mér vegna þess að í raun væri þetta 100% kosningaþátttaka.

Ég kváði. Jú, þeir sem hefðu setið heima hefðu kosið að sitja heima að kjósa engann og þögn þeirra væri sama og samþykki. Þar með væri 100% kosningaþátttaka og þetta sýndi mikinn vilja allrar þjóðarinnar til stjórnlagaþingsins.

Lengra hefur ekki verið gengið í að túlka úrslit kosninga og kosningaþátttöku sér í hag.

Ég sagði við sjálfan mig. Er búið að láta Guðrúnu Pétursdóttur og Jóhönnu Sigurðardóttur vita af þessari tölfræði og túlkun hennar? Guðrún hafði yfirumsjón með kosningunum og var mjög brugðið í fjölmiðlum yfir lélegri kosningaþátttöku.

Það þarf mikið til að finna það út að þeir, sem vilja ekki stjórnlagaþingið, eigi samt að fara á kjörstað til að kjósa og taka þátt í því sem þeim finnst vera rugl og tilgangslaust. Guðrún Pétursdóttir sagði að fólk hefði átt að mæta og mótmæla með því að skila auðu.

Það er sérstök túlkun. Málið er að þeir, sem skila auðu á kjörstað, treysta sér ekki til að kjósa neinn af þeim sem er í framboði. En þeir eru ekki að mótmæla kosningunum sem slíkum.

Ég hef bæði í pistlum og útvarpsþáttum lýst því yfir að ég sæi engan tilgang með stjórnlagaþinginu. Það væri ráðgefandi fyrir Alþingi og því sjálfu væri ætlað að þiggja ráð frá þjóðfundi sem var dagsfundur í Höllinni fyrr í haust - og útkoman úr þeim fundi væri margvísleg.

Ég spáði mjög dræmri kjörsókn. Sagði að margir hefðu enga trú á þessu. Þingið væri ráðgefandi. Reglurnar væru flóknar. Margir vildu ekki breyta stjórnarskránni, eða í það minnsta mjög lítið, og að kjósendur vissu mjög lítið um hvaða málefni þeir væru að kjósa og hvað kæmi út úr þessu annað en að 25 þingmenn stjórnlagaþings yrðu á samkomu í nokkra mánuði að ræða málin.

Eftir nokkra umhugsun fór ég samt á kjörstað með frúnni eftir kvöldmat og kaus - án þess að ég sæi tilgang með því. Ég er alinn upp við að taka þátt í kosningum og bera virðingu fyrir kosningaréttinum sem svo mikið var haft fyrir að fá á sínum tíma. Ég fyllti út lista við eldhúsborðið með tólf nöfnum og skundaði af stað.

Í fyrrnefndum útvarpsþætti ræddi ég um forsetakosningarnar árið 2004. Ekki mundi ég nákvæmlega tölur í þættinum. En árið 2004 buðu Baldur Ágústsson og Ástþór Magnússon sig fram gegn Ólafi Ragnari Grímssyni sitjandi forseta.

Kjörsókn var aðeins 63% sem þýddi að 37% kjósenda sáu ástæðu til að sitja heima. Það sem meira var; liðlega 20% mættu á kjörstað eingöngu til að skila auðu.

Réttilega var þetta túlkað af öllum á þá leið að sitjandi forseti hefði fengið innan við 50% fylgi þjóðarinnar í kosningum. Og að það hlyti að vera erfitt fyrir hann að kyngja því í ljósi þess að ekki hefðu komið fram öflug mótframboð. Baldur hafði búið erlendis og var óþekktur. Ástþór hafði líka búið erlendis en var þekktari.

Í opinberum gögnum stendur hins vegar að Ólafur Ragnar Grímsson hafi fengið 85,6% fylgi í forsetakosningunum 2004, Baldur Ágústsson 12,3% og Ástþór Magnússon 1,9% fylgi.

Raunin er hins vegar sú að Ólafur Ragnar er núna miklu vinsælli á meðal þjóðarinnar eftir að hann sendi Icesave í byrjun árs í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar kusu 63% þjóðarinnar og 94% þeirra sem mættu sögðu nei við Icesave. Um 60% þjóðarinnar mættu því á kjörstað og höfnuðu Icesave.

Núna tek ég eftir því að þeir sem náðu kjöri á stjórnlagaþingið ýja að því að stjórnlagaþingið sé ekki lengur ráðgefandi fyrir Alþingi heldur eigi það að setja þjóðinni nýja stjórnarskrá sem ófært sé annað fyrir Alþingi en að samþykkja. Þeir tala eins og þeir sem valdið hafa.

Allt í einu gleymist það að mikill meirihluti þjóðarinnar hafnaði stjórnlagaþingingu vegna þess að þingið er ráðgefandi og fólk vildi ekki taka þátt í einhverju sem það taldi vera rugl og ruglingslegt - og hvað þá að í boði væru skýr málefni til að kjósa um.

Við bætast svo kjósendur eins og ég sem sjá ekki tilganginn með þinginu en kusu bara til að kjósa og taka þátt í kosningum vegna þess að kosningarétturinn er mikils virði. Kusu af gömlum vana.

Þetta, ásamt því hversu margir buðu sig fram og atkvæði dreifðust víða, varð til þess að réttkjörnir stjórnlagaþingmenn hafa langflestir innan við eitt prósent fylgi þjóðarinnar á bak við sig, fyrir utan Þorvald Gylfason sem er með rúmlega 3% fylgi þjóðarinnar.

Þeir láta samt eins og Alþingi komi stjórnarskráin ekki lengur við - en það er auðvitað brot á stjórnarskránni.

Það er alltaf hægt að túlka kosningaúrslit sér í hag. Það er mikill varnarsigur fyrir unnendur stjórnlagaþings að túlka kosningaþátttökuna sem 100% - því fólk hafi „kosið“ að sitja heima.

Jón G. Hauksson

[email protected]