Að halda sannleikanum til Haga (JGH)

Jóhannes Jónsson, kaupmaður í Bónus, skrifar grein í Morgunblaðið undir yfirskriftinni: „Hafa skal það sem sannara reynist.“ Hann var þar að ræða málefni Haga og 1998 ehf. og skrif Davíðs Oddssonar í leiðurum blaðsins um hvort banki sem ríkið hafi stjórn á ætli hugsanlega að afskrifa milljarðatugi fyrir helstu fjársýslumenn landsins en leyfa þeim samt að halda eign sinni. Jóhannes setti þetta í gamlan farveg um stríð Davíðs og Jón Ásgeirs. Það eru allir búnir að fá nóg af þeim farvegi; hann gengur ekki lengur í almenning.

Afskriftir banka og ríkis á skuldum fyrirtækja er það sem mest er rætt um í atvinnulífinu þessa dagana og verður eflaust svo áfram næstu mánuðina. Margir forstjórar óttast mismunun þegar kemur að afskriftum skulda en stór hluti fyrirtækja í landinu glímir við erfiða skuldastöðu. Ekki einungis fyrirtækin sjálf heldur einnig félögin sem eru utan um hlutabréfaeignina í þeim, þ.e. baklandið. Þetta eru mjög vandmeðfarin mál og erfitt að gera svo öllum líki.

Vandinn við grein Jóhannesar, sem hann skrifaði sem stjórnarformaður Haga, var að hún bætti litlu við málið og ef eitthvað var fannst mér hún þyrla upp ryki. Greinin kristallar leyndina í kringum fjármál fyrirtækja og mógúla í viðskiptalífinu. Þessi leynd er að koma þeim sjálfum í koll. Þeir, sem eru í eldlínu umræðna um lán, afskriftir skulda og fjármál fyrirtækja, hafa engan áhuga á að upplýsa almenning þótt þeir tali um nauðsyn á gegnsæi. Samt er aldrei brýnna, þegar samfélagið er eins og púðurtunna vegna afskrifta skulda, að leggja spilin á borðið. Öll spilin. Ekki mjatla sannleikann í fólk.

Jóhannes hefur alltaf talað tæpitungulaust og þess vegna er hann vinsæll á meðal almennings. Bónus er langvinsælasta fyrirtæki landsins. Jóhannes í Morgunblaðinu: „Viðræður eiga sér nú stað við Nýja Kaupþing um málefni Haga. Viðræðurnar eru í eðlilegum farvegi. Gert er ráð fyrir að erlendir fjárfestar komi með verulegt nýtt fé inn í félagið. Það fé verður nýtt til að gera upp skuldir 1998 ehf. með staðgreiðslu, auk þess sem bankinn eignast hlutafé í 1998 ehf. Með því er hámarksendurgreiðsla til bankans tryggð. Engar afskriftir verða á skuldum Haga hf., sem voru endurfjármagnaðar nú í október....og auðvitað er það von manna að þessi endurskipulagning verði til þess að allar kröfur Kaupþings innheimtist að lokum....Öll fyrirtæki þurfa tíma og endurskipulagningu til að halda áfram.“ Hvers vegna ekki að leggja spilin á borðið? Það bannar það enginn.

Ég hef verið spurður að því undanfarið hvort Bónusfjölskyldan sé gjaldþrota og hvort Hagar sem reka Bónus, Hagkaup og fleiri fyrirtæki, séu líka gjaldþrota. Ég hef ekki getað svarað þessu en sagt: Ég tel að Hagar séu ekki gjaldþrota. En baklandið, fyrirtæki Bónusfjölskyldunnar, 1998 ehf. sem á Haga, er augljóslega í vanda og skuldar 48 milljarða króna. Ég efast um að 1998 ehf. lifi af nema að Nýja Kaupþing afskrifi verulegt fé. Það er einu sinni þannig að fúnksjónir – rekstur fyrirtækjanna sjálfra – lifa áfram þótt eigendaskipti verði á fyrirtækjum. Þær fúnksjónir; að flytja inn vörur, sigla með vörurnar til landsins og selja þær, hætta ekki þótt fyrirtæki í þessum atvinnugreinum verði gjaldþrota. Ný taka við eða þá nýir eigendur koma að gömlu fyrirtækjunum.

Það fer ekki á milli mála að Nýja Kaupþing gerði nýlega „einhvers konar samning“ við 1998 ehf. um uppstokkun á því félagi vegna hinna miklu skulda. Um leið setti bankinn tvo menn inn í stjórn Haga. Fjölmiðlar hafa sagt frá „þessum samningi“ og að hann gangi út á að Jón Ásgeir og fjölskylda komi með 7 milljarða inn í fyrirtækið og eignist 60% hlut í því en á móti breyti bankinn skuldum í hlutabréf og verði með 5 milljarða, eða 40% hlut. Fyrirtækið mun áfram eiga Haga. Það þarf engar kúnstir til að sjá að þetta „game plan“ gengur út á tugi milljarða afskrift af 48 milljarða skuld 1998 ehf. Nema að koma eigi skuldum yfir á Haga. Verðmatið á Högum var samkvæmt þessari frétt 12 milljarðar króna. Ef við gefum okkur að hagnaður Haga – bottom line – sé á bilinu 500 til 700 milljónir á ári og að V/H hlutfallið sé 20 þá gefur það verðmæti upp á 10 til 14 milljarða. Ég sá í Mogganum í morgun að giskað er á að verðmatið sé 20 milljarðar. Það er hátt og þýðir að hagnaður Haga eftir skatta þurfi að vera 1 milljarður á ári næstu árin.

Eftir fréttina um 60% hlut Bónusfjölskyldunnar logaði þjóðfélagið og Nýja Kaupþing sendi frá sér yfirlýsingu um að ekkert hefði verið afskrifað og að 1998 ehf. nyti engrar sérmeðferðar. Jafnframt sagði bankinn að fréttir sem hefðu birst í fjölmiðlum um málefni 1998 ehf. væru úr „lausu lofti gripnar“. Bankinn áttaði sig skyndilega á því að almenningi finnst meira púður í skuldum Jóns Ásgeirs en annarra. Bankinn hafði samt engan áhuga að upplýsa málið og leggja spilin á borðið. Segja frá samningnum við 1998.

Það er óskiljanlegt að Bónusfjölskyldan hafi ekki haldið gullegginu og skartinu sjálfu, Bónusi, fyrir utan útrásardrauma sína. Valdað þann reit. Skuld 1998 ehf. er til komin vegna þess að gamla Kaupþing krafðist þess í júlí í fyrra, nokkrum mánuðum fyrir bankahrun, að Bónusfjölskyldan kæmi með meiri veð vegna lána bankans til Baugs Group. Lét hann 1998 ehf. kaupa Haga af Baugi Group, fyrir 30 milljarða króna. Baugur notaði andvirði sölunnar til að að greiða 10 milljarða til Kaupþings, 5 milljarða til Glitnis og 15 milljarða til að kaupa hlutafé í Baugi, þ.e. sjálfum sér, af hluthöfum félagsins, þ.e. Jóni Ásgeiri og tengdum aðilum. Gamla Kaupþing lánaði 1998 ehf. þessa 30 milljarða króna. Þetta lán var í evrum og er núna komið í 48 milljarða. Þess utan eru Hagar sagðir skulda á bilinu 12 til 20 milljarða – útilokað að fá eitthvað staðfest í þeim efnum frekar en annað – þannig að heildarpakkinn, skuldir 1998 ehf. og Haga eru samtals á bilinu 60 til 70 milljarðar.

Jóhannes Jónsson í Bónus kemur inn á ágætt mál í grein sinni Mogganum þegar hann segir: „Það er ekkert óeðlilegt við það, að bankinn vinni með núverandi eigendum.“ Flestir geta verið sammála honum í því. Bankar eiga að vinna með eigendum fyrirtækja við að leysa vandann. En ef sú vinna gengur út á að gefa eftir skuldir á hins vegar að segja frá því. Ýmsir hafa spurt sig að því hvers vegna Nýja Kaupþing afskrifi ekki skuldir 1998 en stilli dæminu þannig upp að bankinn eigi 90% í fyrirtækinu en fjölskyldan 10%? Ég held að fjölskyldunni hugnist það ekki; það heitir að vera í vinnu fyrir bankann. En hvaða erlendu fjárfestar eru þetta? Sjáum við Philip Green mæta enn og aftur til leiks? Hvar grefur Jón Ásgeir upp 7 milljarða þegar viðskiptaveldi hans hefur liðast í sundur og skilið eftir sig hundruð milljarða afskriftir hjá bankakerfinu? En auðvitað er það sjálfsagt að gefa fjölskyldunni tíma og kost á að finna nýja hluthafa erlendis ef það getur leyst vanda 1998 ehf.

Fyrirtækin hrannast upp hjá ríki og bönkum og miðað við frásögn fyrrverandi eigenda Icelandair Group þá fengu þeir engan umþóttunartíma, eins og Bónusfjölskyldan, þegar ríkið tók fyrirtækið af þeim. En svo er líka að sjá að ungum bankamönnum leiðist ekki að yfirtaka skuldug fyrirtæki og setjast í stjórnir þeirra fyrir hönd bankanna. Það hugnast mér afar illa. Sumir bankamenn í rekstrarfélögunum eru meira að segja farnir að klæða sig eins og Jón Ásgeir þegar þeir mæta í viðtöl og tala í fjölmiðlum eins og þeir séu miklir athafnamenn. En kunna bankarnir að reka fyrirtæki betur en þeir einstaklingar sem þar hafa barist í áratugi? Það er nú það; kunna bankamenn að reka bankana? Spurt er hvort besta leiðin sé ekki að ríkið yfirtaki fyrirtæki í erfiðleikum og bjóði þau út á almennum markaði eftir að hafa afskrifað obbann af skuldunum? Þetta er vandmeðfarið mál. Eða er besta leiðin að leyfa fyrirtækjum að fara á höfuðið og láta viðskiptin fara sjálfkrafa til þeirra sem eftir eru á markaðnum og voru varkárir í bólunni? Eða á að afskrifa jafnt hjá öllum fyrirtækjum, bæði þeim sem skulda mikið og lítið, láta jafnt yfir alla ganga?

Það breytir því ekki að þjóðin á skilið að vita allt um eftirgjöf skulda hjá stórfyrirtækjum og mógúlum; ég tala nú ekki um ef þeir halda eignum sínu áfram.

Jón G. Hauksson

[email protected]