Forsetinn ræðst að Gordon Brown (JGH)

Forseti Íslands gerði rétt í því að gagnrýna Gordon Brown í viðtali við Sky fyrir að beita hryðjuverka- lögum gegn Íslendingum haustið 2008. Forsetinn var kurteis miðað við það sem Tony Blair sagði um þennan samstarfsmann sinn til margra ára; að hann hegðaði sér eins og mafíósi og væri mad, bad and dangerous to know. Þar vísaði hann í fleyg orð sem sögð voru um skáldið Lord Byron; Geroge Gordon Byron. Lýsing Tony Blair kemur fram í æviminningum Peters Mendelsons sem var ráðherra í ríkisstjórn Blair og Brown.

Hryðjuverkalögin settu okkur Íslendinga, herlausa og friðsama NATO-þjóð, á bekk með Al Kaída og Talibönum í Afganistan. Ríkisstjórn Brown hélt okkur síðan algerlega að óþörfu á hryðjuverkalistanum í um átta mánuði, fram á mitt ár 2009 og gerði okkur þar með enn erfiðara fyrir. Bretar hefðu hæglega getað beitt öðrum aðferðum og mildari eins og t.d. að frysta eignir.

Svo furðulegt sem það er hafa íslensk stjórnvöld aldrei tekið á þessari hegðun Gordons Brown af sæmd og virðingu og farið í mál við Breta – og krafist stórfelldra skaðabóta af þeirra hálfu. Ekki verður séð hvað vakti fyrir Bretum og þeir hafa ekki einu sinni séð sóma sinn í gefa upp ástæður þess að þeir beittu okkur svo miklum bolabrögðum. Í þessu máli höfum við látið Breta og Gordon Brown vaða yfir okkur á skítugum skónum. Hann hefur komist upp með það – svo meðvirk höfum við verið varðandi gagnrýni Breta og Hollendinga á okkur.

Hryðjuverkalög Brown breyttu erfiðri stöðu okkar í bankamálum í efnahagslegt hrun; hrun bankakerfisins. Glitnir var fallinn þegar Gordon Brown beitti hryðjuverkalögunum. Landsbankinn féll þegar í kjölfarið. Bretar nýttu sér síðan hryðjuverkalögin til að taka yfir Kaupþing Singer & Friedlander í Bretlandi og þar með féll Kaupþing-samstæðan í heild sinni; kröfuhöfum og 50 þúsund íslenskum hluthöfum til tjóns. Bretar voru einfaldlega að leggja Íslendinga í rúst! Umræður á Íslandi gengu á þessum tíma (og gera enn) út að aldrei hefði hvort sem er verið hægt að bjarga íslensku bönkunum og það árin 2006 til 2007.

Brown setti vinaþjóð í NATO á hryðjuverkalista með Al Kaída og Talibönum án skýringa. Sumir nefna símtal fjármálaráðherranna Alister Darling og Árna Mathiesen sem einhverja skýringu. Aðrir hafa nefnt að bandaríski bankinn Lehman Brothers hafi skömmu fyrir fall hans fært 8 milljarða Bandaríkjadala frá Bretlandi vestur um haf. Að hryðjuverkalög Browns gegn Íslendingum hafi því verið öðrum víti til varnaðar. Herská skilaboð það. Beiting hryðjuverkalaganna hefur alla tíð verið óskiljanleg og Gordon Brown hafði ekki svo mikið fyrir því að hringja í Geir Haarde, forsætisráðherra Íslands, út af þessu máli. Þess í stað gerðu Íslendingar sjálfir grín að Geir fyrir að hringja ekki í Gordon Brown og um það var gerð kvikmynd Mayby I should have og drógu hann síðan fyrir dómstóla. Íslendingar funduðu nokkrum sinnum í London fyrir hrunið og ræddu Icesave-reikninga einkabankans Landsbankans og hugsanlegar ráðstafnir, en erfitt var um vik þar sem Landsbankinn var ekki með nægilegt fé í Bretlandi á þessum tíma til að mæta úttektunum.

EFTA-DÓMSTÓLLINN EFTIR HELGI

Eftir að Bretar settu hryðjaverkalögin á Íslendinga sem þjóð (lögin voru ekki á Landsbankann) og felldu bæði Landsbankann og Kaupþing ruddust þeir fram og vildu að íslenskir skattborgarar bæru ábyrgð á Icesave-innstæðunum; viðskiptum einkabankans Landsbankans með Björgólf Guðmundsson í fararbroddi við gráðuga sparifjáreigendur í Bretlandi og Hollandi.

Þar með hófst það blessaða og leiðinlega mál með öllu sínu útflúri.

Bretar og Hollendingar leituðu til ESA (Eftirlitsstofnunar EFTA) og sögðu að Íslendingar hefðu brotið EES-samninginn við að koma á innstæðutryggingakerfi hér á landi. Þessi ágæta stofnun gerði að vísu aldrei neinar athugasemdir við vinnubrögðin þegar Íslendingar komu kerfinu á – en ætla verður að eftirlit ESA hafi verið í lagi. ATH. að það er banka en ekki ríkja að greiða í innstæðutryggingasjóðinn. Íslensku bankarnir höfðu greitt um 15 milljarða í sjóðinn þegar þeir féllu. ESA fékk Evrópusambandið í lið með sér til að fara gegn okkur og með málið fyrir EFTA-dómstóllinn.

EFTA-dómstóllinn sker úr um það eftir helgi hvort við Íslendingar brutum EES-samninginn þegar við innleiddum innstæðutryggingakerfið hér á landi – en það kerfi tryggir innstæðueigendum ákveðna lágmarksfjárhæð; um 20 þúsund evrur, fari banki á höfuðið. Ekkert er kveðið á um bankahrun. Spurningin er hvort íslenskir bankar hafi greitt hlutfallslega miklu minna í innstæðutryggingasjóðinn hér á landi en bankar annarra þjóða í Evrópu í sína sjóði?

Viturlegast er núna að bíða bara eftir úrskurði EFTA-dómstólsins eftir helgina. Það er löngu búið að flytja málið.

Það er hins vegar kaldhæðnislegt að neyðarlögin, sem Geir Haarde setti í október 2008 eftir að Gordon Brown setti hryðjuverkalögin á okkur, gerðu Icesave-innstæður að forgangskröfum í búi Landsbankans. Það tryggir Bretum og Hollendingum fullar endurheimtur í erlendum gjaldeyri (ekki krónum) og það með vöxtum frá haustinu 2008 fram á mitt ár 2009. Þrotabú gamla Landsbankans á yfir 200 milljarða umfram Icesave-kröfurnar. Þegar er þrotabúið búið að greiða yfir 70% af lágmarkstryggingunni (20 þús. evrur) samkvæmt innstæðutryggingakerfinu.

Það er ekki oft sem kröfuhafar fá kröfur sínar að fullu greiddar út úr þrotabúum og það með vöxtum að hluta til en fara samt í mál. Virði eignasafnsins gamla Landsbankans er áætlað 1.507 milljarðar og eru þá þrjár greiðslur til Icesave-reikningshafa upp á 660 milljarða meðtaldar.

Ef EFTA-dómstóllinn kemst að því á mánudag að Íslendingar hafi brotið EES-samninginn við að koma á innstæðutryggingakerfi þá veður framvindan þessi: Eigendur Icesave-reikninga þurfa að höfða mál á Íslandi og sýna fram á að þetta samningsbrot Íslendinga hafi bakað þeim fjárhagslegu tjóni. Fróðlegt verður að sjá hvernig Hæstiréttur Íslands finnur það út að Icesave-reikningshafar hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna innstæðutryggingakerfisins þegar þeir fá fyllstu greiðslur til baka, og langt umfram lágmarksfjárðhæðina sem kveðið er á um í innstæðutryggingakerfinu.

Gordon Brown setti hryðjuverkalög á vinaþjóð í neyð og felldi þar með bankana. Sú þjóð setti neyðarlög sem tryggði Bretum og Hollendingum fyllstu greiðslur til baka úr þrotabúinu og gott betur. En þá er farið í mál við hana fyrir EFTA-dómstólnum.

Hvers vegna eru hryðjuverkalög Gordons Brown gegn Íslendingum ekki löngu komin fyrir EFTA-dómstólinn? Og hvernig gat Geir Haarde verið dreginn fyrir Landsdóm af meirihluta Alþingis, pólitískum andstæðingum sínum? Hvílíkir lítilmagnar sem það gerðu og studdu.

Forseti Íslands lét Brown heyra það. Hann var kurteis miðað við það sem Tony Blair segir um Brown; að hann hegði sér eins og mafíósi og sé mad, bad and dangerous to know.

Jón G. Hauksson

[email protected]