Stund sannleikans (BJ)

Enginn þurfti að horfa lengi á umræður um þingsályktunartillögu Bjarna Benediktssonar til þess að átta sig á því að pólitík ræður afstöðu margra þingmanna sem vilja halda málaferlum gegn Geir H. Haarde áfram. Mjög margir þingmenn hafa lítið sett sig inn í þær reglur sem gilda um Landsdóm. Sannast sagna er þeim vorkunn því að í öllu því tali um aðskilnað dóms- og löggjafarvalds sem flæðir fram á slíkum stundum er erfitt fyrir þingmenn að átta sig að í ákærum fyrir Landsdómi blandast þetta saman, einfaldlega vegna þess að löggjafarvaldið fer með ákæruvaldið. Margir hafa bent á að það sé óeðlilegt, jafnvel þeir sem harðast hafa gengið fram í því að vilja ákæra Geir. Hins eðlilega niðurstaða af þessu er sú að þingmenn hefðu átt að segja: Þessu tökum við ekki þátt í. Við verðum að gera hrunið upp með öðrum hætti.

Manni finnst broslegt að heyra þingmenn Hreyfingarinnar lýsa því yfir að einhver sé að svíkja málstað. Líklega hafa engir stjórnmálamenn verið fljótari að svíkja kjósendur sína en einmitt þessir þrír þingmenn sem í apríl voru kosnir á þing eftir að hafa lofað að styðja aðildarumsókn að Evrópusambandinu aðeins til þess að snúa við blaðinu nokkrum vikum seinna og greiða atkvæði gegn aðildarumsókn í júlí. Enda fór svo að þeir klufu Borgarahreyfinguna, flokk sem átti að snúa baki við pólitískum hrossakaupum. Birgitta Jónsdóttir lýsti því líka yfir að hún styddi „algjörlega“ Icesave II samninginn eftir fund með Jóhönnu og Steingrími. Ekki var liðinn sólarhringur þegar hún hafði snúið við blaðinu.

Konur sem telja að þær séu heilagari en aðrir þingmenn vildu draga tilbaka ákærur á hendur skríl sem réðst á starfsmenn Alþingis. Nú telja þær að í því eina máli þegar þingmenn hafa sjálfir ákæruvaldið megi þeir ekki koma nálægt því.

Það var Ástu R. Jóhannesdóttur til sóma að hún skyldi fara að ráðum lögfræðings Alþingis og taka tillögu Bjarna á dagskrá. Flestir stjórnarþingmenn eru enn fastir í því fari að ekki skuli farið eftir reglum heldur geðþótta stjórnarherra við stjórn þingsins. Sérstaklega dapurlegt var að sjá Magnús Orra Schram fara í fararbroddi, því að hann hefur við önnur tækifæri sýnt af sér vilja til þess að vera málefnalegur. Fáum komu á óvart sinnaskipti Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún hefur nú snúist í heilan hring í málinu, því áður en Ingibjörg Sólrún heimsótti hana fyrir atkvæðagreiðsluna í september 2010 sagði hún að ráðherrarnir fyrrverandi væru dregnir fyrir dóm til þess að friða almenning. Ástæðan var ekki sú að þeir hefðu brotið af sér eins og almennt gildir í dómsmálum.

Eins vitlaus og yfirlýsing Jóhönnu virtist vera og augljós staðhæfing um að réttarhöldin væru pólitísk (eins og þau eru) var samt í þeim sannleikur. Þrátt fyrir níu binda skýrslu um aðdraganda hrunsins finnst flestum þeir ekki skilja vel hvers vegna svona fór. Hve stjór hluti hrunsins var vegna innlendra aðstæðna og að hve miklu leyti réðu alþjóðlegar aðstæður?

Hve stór var hlutur glæframanna sem hertóku bankana? Hvernig var staðið að einkavæðingunni. Hvers vegna voru bankarnir seldir ákveðnum mönnum með ákveðin tengsl í stað þess að selja þá á almennum markaði? Það er engin ástæða til þess að gleyma því að Samfylkingin studdi þá einkavæðingu og Steingrímur Sigfússon sagðist vel geta unnt þeim mönnum sem fengu Landsbankann þess.

Hvaða stjórnmálamenn hvöttu fólk til þess að gera aðsúg að Alþingi?

Hver var í raun hlutur forsetans? Var hann eingöngu klappstýra útrásarinnar og fylgifiskur þeirra í einkaflugi? Fékk hann hjá þeim aðra greiða og þeir hjá honum?

Hvað um aðra stjórnmálamenn? Var það í lagi að auka ríkisútgjöld um tugi ef ekki hundrað milljarða um leið og Samfylkingin komst í ríkisstjórn? Sjálfstæðismenn reyndu að byrja á uppgjöri við sína fortíð með skýrslu sem Davíð Oddsson eyðilagði á einu augabragði á landsfundi. Geir Haarde náði þó að biðjast afsökunar á því hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna.

Þessi upptalning bendir til þess að nauðsynlegt sé að setja á stofn einhvers konar vettvang þar sem misgjörðir stjórnmálamanna fyrir og eftir hrun verði viðraðar. Sumir hafa kallað þetta sannleiksnefnd. Nafnið er ekki aðalatriði heldur hitt að upplýsingarnar sem þar koma fram verði opinberar og fólk geti fylgst með yfirheyrslum í beinni útsendingu. Á þennan vettvang mætti stefna öllum stjórnmálamönnum sem setið hafa á Alþingi. Til þess að spyrja yrðu valdir sérfræðingar sem hafa kynnt sér málin, ekki af illgirni og til þess að ná sér niðri á ákveðnum stjórnmálamönnum eða stefnum heldur fólk sem vill leiða sannleikann í ljós. Sem dæmi um fólk sem veldur þessu má nefna Sigríði Benediktsdóttur og Guðna Th. Jóhannesson.

Enginn heiðarlegur maður vill að hrunið gleymist. Sumir hafa einbeitt sér að því að endurskrifa fortíðina. Það er alkunn brella að breyta sögubókum. Guðfríður Lilja hefur bent á það að þeir sem þykjast vera heilagir í þeim efnum eru það svo sannarlega ekki þegar sagan öll er skoðuð.

Setjum á stofn sannleiksnefnd sem skoðar alla söguna frá upphafi 21. aldar til dagsins í dag. Ekki til þess að dæma menn til refsingar heldur til þess að þjóðin viti hvað gerðist í raun og veru.

Benedikt Jóhannesson