Stjórnin féll en hélt velli (BJ)

Fátt er ömurlegra en að þurfa að eta ofan í sig glýjuna af fyrstu viðbrögðum þegar enn er ekki búið að telja öll atkvæði í kosningum. Samfylkingarfólk gat ekki hamið sig þegar fyrstu tölur bárust en þær bentu til þess að stjórnin væri fallin og Samfylkingin hefði haldið sínum þingmannafjölda. Fréttablaðið fagnaði með því að prenta frumútgáfu blaðsins með forsíðufyrirsögn: Stjórnin fallin. Ingibjörg fjasaði um kaffibandalagið sem allir vita að hefði aldrei komið til greina því að þrátt fyrir allt eru margir þingmenn Samfylkingar og VG með sómatilfinningu. Tíðindin áttu að vera þau að Samfylkingin hefði fest sig í sessi þó að tveggja turna talið gleymdist að þessu sinni.

Fyrir kosningarnar taldi ég það líklegast að Sjálfstæðisflokkur og Samfylking færu saman í stjórn ef Ingibjörg klúðraði því ekki með hroka og hæðni. Kosningabaráttan gaf góð fyrirheit um slíkt því að Ingibjörg hafði greinilega farið í þjálfun og mýkti mjög ásýnd sína. Ég held að enn sé slík stjórn í spilunum en samkvæmt Mogganum á mánudagsmorgni er Ingibjörg enn við sama heygarðhornið og talar niður til Sjálfstæðismanna. Ef samstarf á að takast er traust milli manna nauðsynlegt og það skapast ekki með því að menn snúi upp á sig.

Viðreisnarstjórnin var á sínum tíma mynduð þrátt fyrir að á milli ýmissa forystumanna sjálfstæðismanna og krata væru í upphafi litlir kærleikar. Gylfi Þ. Gíslason naut lítils trausts og álits sjálfstæðismanna í upphafi. Menn náðu hins vegar málefnasamstöðu undir forystu Emils Jónssonar og smám saman tókust góð kynni milli Gylfa og Bjarna Benedikssonar og stjórnarsamstarfið varð traust og farsælt. Sambærilegt samband myndaðist ekki milli Jóns Baldvins og Davíðs Oddssonar. Í augum Jóns hafði Davíð í upphafi þann kost helstan að vera ekki Þorsteinn Pálsson. Það reyndist ekki nóg til þess að mennirnir ættu skap saman.

Össur átti á sínum tíma auðvelt með samskipti við aðra formenn þó að oftast væru þau ekki mjög náin. Hann hafði til dæmis ekki símanúmer þeirra Davíðs og Halldórs þegar á reyndi 2003. Hins vegar studdi hann samkomulag um eftirlaunafrumvarp þingmanna, samkomulag sem Samfylkingin sveik svo að undirlagi Ingibjargar. Líklega hefði verið klókt að tefla Össuri fram sem leiðandi manni Samfylkingarinnar að þessu sinni rétt eins og Ingibjörg var forsætisráðherraefni síðast. Þá hefði hann getað farið með forystu í stjórnarmyndunarviðræðum og flokkurinn haft meiri möguleika á farsælli stjórnarþátttöku.

Steingrímur Joð vann myndarlegan sigur. Þýðir það eitthvað? Líklega að margir hafa efasemdir um virkjanir en styðja bjórverkmiðjur. Hann virkaði hjákátlegur kvöldið fyrir kosningar þegar hann nefndi til störfin sem eiga að koma í stað stóriðjunnar: Sjö manns á Árskógsströnd í bjórnum og tveir á Kópaskeri í matvælaverksmiðju. „Hvað væru það margir í Reykjavík?“ spurði Steingrímur. Enginn þorði að svara því augljósa: „Níu.“

Frjálslyndir er samsafn flóttamanna og fýlupúka víða að. Annað eiga þeir vart sameiginlegt eftir að Grétar Mar grenntist.

Fyrir tæplega þrjátíu árum söfnuðust fjölmiðlamenn inn á þing. Menn sem höfðu lítið afrekað annað en að stýra þáttum í útvarpi eða sjónvarpi. Vinur minn einn var gáttaður og spurði: „Hvað verður næst? Ætli Ómar Ragnarsson bjóði sig ekki fram líka?“ Við máttum bíða lengi og þjóðin hefði vel þegið að bíða enn. Menn eins og Ómar eiga ekki að gera þjóðinni það að látast vera alvarlegir. Mér þykir vænt um Ómar og legg til að hann taki sér góða hvíld á sólarströndu og snúi sér svo aftur að því að verða þjóðareign.

Geir Haarde er auðvitað sigurvegari kosninganna. Sjálfstæðisflokkurinn er langstærsti flokkurinn og bætti við sig þremur mönnum. Tvisvar hefur flokkurinn fengið fleiri þingmenn og mjög oft meira fylgi. En hann hefur aldrei áður verið samfellt í stjórn í sextán ár. Undir forystu Geirs Hallgrímssonar var flokkurinn tvisvar með talsvert meira fylgi, bæði 1974 og 1983. Davíð fékk meira fylgi 1991, 1995 og 1999. En þó að sagan sé skemmtileg þá eru aðstæður aldrei eins og sigur Geirs nú er mikill. Mest er um vert að stjórn hans hefur meirihluta. Forsetinn kemst því ekki að til þess að spilla málum eins og hann eflaust gjarnan vill.

Stjórnarmeirihlutinn er þó alls ekki sterkur og í Suðurkjördæmi eru bæði Árni Johnsen með sína sérhagsmuni og Bjarni Harðarson sem byrjaði sinn þingferil á mikilli bommertu. Þvert ofan í úrslit kosninganna fór Bjarni að delera um myndun vinstri stjórnar. Kannski er hann ekki vanur því að orð hans hafi vægi. Byrjunin á þingferlinum lofaði ekki góðu.

Í minnkuðum þingflokki Samfylkingarinnar eru margir menn sem vel má treysta í stjórnarsamstarfi. Örugglega meirihluti, kannski tólf til fjórtán. Nokkrir fjölmiðlaglaðir sprelligosar og undirróðursmenn spilla heildarmyndinni en eyðileggja hana ekki endilega. Mér finnst það athyglisvert hvernig þessi kvenfrelsisflokkur ýtti Valgerði Bjarnadóttur til hliðar eftir prófkjörsúrslit til þess að koma Ellert B. Schram að (það er svo langt síðan Ellert var og hét að ég þurfti að flettu upp hvernig Schram er skrifað). Ég sé í Mogganum að Mörður Árnason er „hundfúll.“ Kannski er það aðalvandi hans að þannig kom hann fyrir á Alþingi. Gleði er oftast vænlegri til árangurs.

Loks er það umhugsunarefni hvernig Baugur reyndi að hafa áhrif á kosningarnar með útgáfu sérblaðs DV til stuðnings Samfylkingunni og alræmdri auglýsingu Jóa í Bónus. Með minnkandi áhuga almennings á stjórnmálum munu auðmenn reyna að hafa meiri áhrif og fara framhjá reglum um auglýsingakostnað. Svo er þáttur Öryrkjabandalagsins sérstæður og kemur til skoðunar síðar.

En Geir liggur ekkert á. Hann hefur spilin á hendi. Með klókindum getur hann spilað þannig úr þeim að áfram verði aukið frelsi og velsæld eins og undanfarin sextán ár.

Benedikt Jóhannesson