Stórfyrirtæki að ókyrrast: Við bara förum!

FORRÁÐA- MENN TVEGGJA stórfyrirtækja hafa að undanförnu viðrað þá skoðun að fyrirtæki þeirra kynnu að flytjast af landi brott – ef þrengdist að starfsumhverfi þeirra hér.

Rannveig Rist, forstjóri Alcans í Straumsvík, hefur sagt að ef Hafnfirðingar hafni stækkun álversins yrði það upphafið að endinum hjá álverinu.

Björgólfur Thor Björgólfsson, stjórnarformaður Straums-Burðaráss, sagði á aðalfundi bankans, að bankinn sæi sig knúinn til að kanna möguleika á því að flytja höfuðstöðvar sínar til annars lands vegna nýlegrar reglugerðar fjármálaráðherra.

Hann bætti því við að bæði Bretland og Írland kæmu til greina, en þar væru í boði 12,5% tekjuskattur fyrirtækja til 10 ára að lágmarki og að auki fengist þar meira traust á starfsumhverfi bankans. Á Íslandi er 18% tekjuskattur fyrirtækja.

ÞAU RANNVEIG og Björgólfur Thor hafa ekki farið fram með neinum flumbrugangi og þau hafa bæði rökstutt sitt mál ítarlega. Engu að síður hafa orð þeirra fallið í grýttan jarðveg og mörgum finnst sem þau hafi verið með hótanir og að skilaboð þeirra verði vart skilin öðru vísi en svo, að fái þau ekki sínu framgengt þá bara fari þau.

Að vísu sagði Björgólfur Thor við Morgunblaðið eftir aðalfundinn að það væri ólíklegt að bankinn flytti úr landi. Hann bætti við: „En mér er skylt að segja hluthöfum frá því að það sé verið að skoða þetta sem eitt af þeim úrræðum sem við höfum – ef það tekur að þrengja að starfsumhverfi okkar hér.“

ÞEGAR RÍKISÚTVARPIÐ BAR yfirlýsingu Björgólfs Thors undir Árna Mathiesen fjármálaráðherra svaraði hann um hæl: „Björgólfur ræður því hvar hann hefur sín fyrirtæki skrásett.“

Árni sagði þetta ekki í neinum skætingi, en samt fóru orð hans í taugarnar á mörgum sem fannst hann tala sem kokhraustur stjórnmálamaður sem léti nú ekki einhverja peningamenn vaða yfir sig – á meðan fannst öðrum þetta með því besta sem út úr honum hefði komið.

Árni sagði ennfremur við RÚV að þessi ríkisstjórn hefði stuðlað að stórauknu frelsi hjá bönkunum og væri ekki að snúa þar við blaðinu.

En í ræðu sinni hafði Björgólfur Thor rætt um að Ísland hefði verið góður staður til að byggja upp öflugan fjárfestingabanka og undraðist skyndileg sinnaskipti hjá stjórnvöldum á Íslandi.

ÞETTA ER AUÐVITAÐ mjög athyglisverð umræða. Og sannið þið til; hún er rétt að byrja. Við, Íslendingar, höfum í áratugi legið í útlendingum að koma og fjárfesta á Íslandi. Þeir hafa ekki verið áhugasamir.

Fyrir 37 árum kom þó Ísal til landsins og þótti mikill aufúsugestur. En fyrir um tíu árum komum við Íslendingar með óvænta leikfléttu, við náðum erlendu fyrirtækjunum inn bakdyramegin; hófum útrás, keyptum þau og kipptum þeim inn í íslenska hagkerfið.

EN MUNUM VIÐ núna missa stóru íslensku flaggskipin út? Ég spái því að þau Rannveig Rist og Björgólfur Thor hafi verið fyrst á mælendaskrá í vaxandi umræðu um það hvort stærstu fyrirtæki landsins sjái hag sínum betur borgið í útlöndum.

Er ekki líklegt að fleiri bankar komi auga á 12,5% tekjuskattinn, sem Björgólfur Thor nefnir? Og hvað með umræðuna um að stærstu fyrirtæki landsins, sem leitt hafa útrásina, séu ekki svo íslensk lengur?

Þau eru vissulega stærstu íslensku fyrirtækin – en eru þau stærstu fyrirtækin á Íslandi? Obbinn af tekjum, fjárfestingum, viðskiptavinum og starfsmönnum þeirra er erlendis. Þau eru íslensk; en þó fyrst og fremst alþjóðleg.

ÞEGAR PAUL NYRUP RASMUSSEN, þáverandi forsætisráðherra Dana, kom hingað til lands árið 2000 eftir atkvæðagreiðslu Dana um evruna, sagði hann að það væri miklu auðveldara fyrir fjármagnið að flytjast á milli landa en fólk.

Þetta merkir að þau fyrirtæki, sem vilja ólm taka upp evruna sem gjaldmiðil, eiga auðvelt með að flytja aðalstöðvar sínar yfir á evrusvæði. Ef evran kemur ekki til þeirra þá fara þau til evrunnar. Ég segi ekki að þau flytji aðalstöðvar sínar með einu pennastriki – en svona næstum því.

Það sama á við um skattana. Ef lágir skattar koma ekki til þeirra þá fara þau til lágu skattanna. Það er auðvelt fyrir þau að pakka saman – þótt römm sé væntanlega taugin og hér séu ræturnar.

ÞESS VEGNA MUN sú umræða verða hávær á næstunni að stjórnvöld ættu að lækka frekar prósentuna á tekjuskatt fyrirtækja, t.d. niður í 10%, og slá þannig tvær flugur í einu höggi; halda fyrirtækjunum heima og auka skatttekjur ríkissjóðs af þeim í leiðinni.

Reynslan er góð í þessum efnum. Eftir að tekjuskattsprósenta fyrirtækja var lækkuð á Íslandi úr 30% niður í 18% árið 2003 leystust öfl úr læðingi og tekjur ríkisins af tekjuskatti fyrirtækja hafa næstum því fjórfaldast í kjölfarið.

ÞAÐ ER ENGIN ástæða til að liggja kylliflatur, smjaðra og þora hvorki að hreyfa legg né lið þó að stærstu íslensku fyrirtækin ámálgi að fara, finnist þeim þrengt að sér – en, eins og Paul Nyrup sagði, málið er bara að þau eiga mjög auðvelt með að flytjast í burtu.

Jón G. Hauksson