1951-1960

Ef annar áratugur aldarinnar er undanskilinn þá var árin frá 1947 til 1952 fyrir mesta niðursveifla efnahagslífsins á öldinni. Verg landsframleiðsa á mann minnkaði um 2,9% að jafnaði á þessum árum. Betri tíð fylgi í kjölfarið og var hagvöxtur á mann um 3,2% að jafnaði til ársins 1961.

Segja má að þáttaskil hafi orðið í efnahagssögu landsins þegar íslenska þjóðin hafði gæfu til að auka frelsi í innflutningi með svokölluðum Frílista árið 1950 og leggja Skömmtunarskrifstofu ríkisins síðla árs 1951 en í byrjun árs 1950 hóf ríkisstjórn Ólafs Thors að leggja niður skömmtunina í smáum skrefum. Frjálsræði í verslun var smám saman aukið og var þá vöruskortinum að mestu útrýmt, biðraðirnar hurfu og svartimarkaðurinn, sem hafði blómstrað frá stríðslokum, fjaraði út.

Í byrjun árs 1951 voru gerðar breytingar á verðlagsákvæðum þar sem kaupmenn og stjórnarliðar voru almennt sammála um að álagning á vöruverð hér á landi væri almennt mun lægri hér á landi en í öðrum löndum. Um mitt ár var svo verðlag gefið frjálst. Álagningarfrelsinu var tekið feginshendi af kaupmönnum sem hækkuðu margir hverjir verð ótæpilega. Í ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins árið 1951 sagði: „[Lagt er til] að brýnt verði fyrir landsfólkinu að kynna sér vel verð og vörugæði áður en viðskipti eru gerð, svo að þeir aðilar fái eðlilega andúð sem skortir þekkingu eða þroska til þess að reka verslun í frjálsri samkeppni.“ Harðvítugt verkfall árið 1952, þegar 14 verkalýðsfélög stöðvuðu vinnu, leiddi til þess að í desember 1952 fór Verslunarráðið og SÍS að tilmælum ríkisstjórnarinnar að beita sér fyrir verulega lægri álagningu.

Árið 1955 var annað harðvítugt verkfall en það stóð í sex vikur og varð til að fella þáveranda stjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Einn nafntogaðasti verkalýðsforingi Íslandssögunnar steig þá fram í sviðsljósið, þéttur og þungbúin svo virtist sem hann bæri allan verkalýðinn á öxlunum. Guðmundur J. Guðmundsson, kallaður Gvendur jaki var andlit átaka verkalýðshreyfinagarinnar allt fram á tíunda áratuginn.

Árið 1948 fékk ríkisstjórn Íslands fyrsta styrkinn úr Marshall-sjóði Bandaríkjanna sem ætlað var að nota til að hjálpa við uppbyggingar Evrópu eftir stíð. Fyrsti styrkurinn nam fjórum milljónum en þrjár milljónir bættust við 1950 og ein og hálf árið eftir. Þó að fyrsti styrkurinn hafi að miklu leyti verið notaður til þess að lengja líftíma óstjórnar eftirstríðsáranna er ljóst að Marshall-aðstoðin hafði stóru hlutverki að gegna í þeim þáttaskilum sem urðu í byrjun áratugarins til frjálsræðis. Um 20 til 25% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar á sjötta áratugnum komu frá Marshall-aðstoðinni og framkvæmdum á Keflavíkurflugvelli.

Mannfjöldi á fimmta og sjötta áratuginum jókst mikið, fór úr 1,1% á fjórða áratuguinum í 1,7% á þeim fimmta og 2,1% á þeim sjötta. Þessi mannfjöldasprenging breytti mjög þjóðfélagsmyndinni. Reykjavík tók stakkarskiptum og voru íbúar orðnir um 56 þúsund í byrjun áratugarins, sem svaraði til 40% þjóðarinnar. Austurbærinn byggðist upp á fáeinum árum og braggahverfin sem hermenn seinna stríðs höfðu skilið eftir sig voru þéttsetnir enda var húsnæðisvandinn verulegur á þessum árum.

Árið 1952 var landhelgin útvíkkuð í fyrsta skipti af fjórum. Í þetta skiptið í fjórar mílur og án nokkurra árekstra við aðrar þjóðir. Efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar byggðist á forræði og skynsamlegri nýtingu fiskveiðilögsögunnar. Árið 1958 voru landsmenn öllu stórtækari auk lýstu landhelgina 12 mílur. Margar þjóðir mótmæltu þessari stækkun landhelginnar, Bretar þó öðrum meira og sendu þeir herskip til að vernda bresk fiskiskip sem veiddu í „íslenskri lögsögu“ og kom til átaka á milli íslensku landhelgisgæslunnar og breskra freigátna. Deilan varð til lykta leidd árið 1961 með viðurkenningu Breta á lögsögu Íslendinga. Deilurnar áttu þó eftir að blossa upp á nýtt.

Sigrarnir voru fleiri, tveir af stærstu sigrum þjóðarinnar, sem einstaklingar hafa unnið til, voru unnir á sjötta áratuginum. Annar sigurinn var á Olympíuleikunum í Melbourne í Astralíu 1956, þegar Einar Vilhjálmsson stökk í silfursætið í þrístökki. Hinn sigurinn voru Nóbelsverðlaunin í bókmenntum sem voru veitt Halldóri Laxness árið 1955. Tveir sigrar sem hafa lifað í stolti þjóðarinnar allt til aldarloka. Það er helst að sigrar í fegurðarsamkeppnum hafi tekið athyglina frá þessum sigrum, þó einungis um stundarsakir.