Landsbankinn

Íslenskir framámenn áttu erfitt með að sjá að bankar eða ámóta fjármálastofnanir gætu þrifist hér af því að lánsfjárþörfin væri svo tímabundin að banki mundi liggja með fé sitt mikið af árinu. Danskir kaupmenn áttu aðgang að fjármálastofnunum í Kaupmannahöfn og fundu því ekki til neinnar brennandi þarfar fyrir slíka stofnun hér á landi. Þeir Íslendingar sem spreyttu sig á verslun og útgerð fluttu sig þá líka til vetursetu til Kaupmannahafnar til þess að fjármagna viðskipti sín. Hitt virðist lítt eða ekki hafa hvarflað að mönnum fram undir 1870, að aukið framboð lánsfjár mundi hleypa lífi í framtak og nýja atvinnuvegi. Eftir japl, jaml og fuður samþykkti alþingi lög um Landsbanka Íslands í lok versta harðindakafla 19. aldarinnar þegar framtakssemi og áræði var í lágmarki.

Var bankinn fyrst opnaður 1. júlí 1886. Húsnæði fékk bankinn í nýlegu steinhúsi við Bakarastíg sem við það breyttist í Bankastræti. Var bankinn fyrst um sinn opinn tvo tíma þriðjudaga og föstudaga, svo að ekki var búist við mikilli ös. Árið 1889 var þó auglýst að bankinn væri opinn alla virka daga og 1891 voru bókarinn og gjaldkerinn ráðnir til fullra starfa en bankastjórnin var áfram launabótabitlingur embættismanna þar til Tryggvi Gunnarsson var skipaður bankastjóri 1893. Fyrsti framkvæmdastjórinn var Lárus Sveinbjörnsson yfirdómari. Heldur þótti bankinn seinn til að lána út seðlana en þær skýringar komu fram á alþingi að seðlunum yrði ekki komið í umferð örar en þeir væru undirritaðir en það var ærið seinlegt verk fyrir störfum hlaðna menn! Indriði Einarsson lýsti þessu svo: "Annars var bankastjórnin ekki sérstaklega útbúin til úrskurðar. Ef aðalbankastjórinn vildi eitthvað víst samþykkja, en báðir gæslustjórar ekki, fór málið í strand. Ef gæslustjórarnir báðir vildu eitthvað, en aðalbankastjórinn ekki, þá fór málið í strand. Aðalbankastjórinn þurfti að vilja gera eitthvað og annar gæslustjórinn með honum, að minnsta kosti, til þess að úrskurður fengist. Þetta er besta fyrirkomulag, ef sjá skal um, að lítið sé gert."

Á Alþingi 1886 er upplýst að bankanum hefði boðist einn víxill og hann verið keyptur. Tryggvi Gunnarsson var djarfur í upphafi og hafði forgöngu um kaup á átta þilskipum til landsins 1894 og sagði síðar að þau aflahæstu hefðu borgað sig upp á þremur árum. Veltan þrefaldaðist á fjórum árum 1892-96, úr tveim milljónum í 6 milljónir, en næstu þrjú ár á eftir varð kyrkingur í öllu, sífelldir greiðsluerfiðleikar manna og samdráttur víxla og lána. Árið 1899 voru útlán aðeins þriðjungur þess sem var tveimur árum fyrr. Bankinn var að "frjósa" og hafði ekki fé. Árið 1898 fluttist bankinn í nýtt og glæsilegt eigið hús við Austurstræti og lágu margir honum á hálsi fyrir að festa fé sitt í þessu húsi þegar lánsfjárskorturinn þjakaði. Einmitt þegar peningaleysið þjakaði mest, og kröfurnar um aukið lánsfé voru sem háværastar, barst tilboð frá Danmörku um stofnun nýs hlutafélagsbanka með miklu fé og ríflegri fúlgu gulltryggðra seðla. Samkvæmt fyrstu frumvörpum um "Stóra bankann" átti að leggja Landsbankann niður og kalla inn seðla hans. Snerist þá Tryggvi Gunnarsson og mestallur Heimastjórnarflokkurinn á móti en Valtýingar voru flestir með. En á síðustu stundu, þegar Alþingi var að ganga frá rekstrarleyfi til "Stóra bankans", fékk Magnús landshöfðingi Stephensen því framgengt að Landsbankinn starfaði áfram með sína landssjóðsseðla. Færðist þá nýtt líf í Landsbankann. Tryggvi fór þá utan og fékk loforð Landmandsbanken um aukið fé.

Árið 1922 fékk Landsbankinn heimild til takmarkaðrar seðlaútgáfu sem bankinn naut góðs af allt til ársins 1961þegar Seðlabanki Íslands var stofnaður. Á seinni árum hefur bankinn tekið virkan þátt í umbreytingum á fjármálamarkaði og oft á tíðum verið leiðandi í þeirri þróun. Bankinn var gerður að hlutafélagi árið 1998 og hluti bankans boðinn almenningi ári síðar.