Tilfinningaþrungin hönnun / 03/2005

Til er kenning sem kallast tilfinningaþrungin hönnun (emotional design). Hún er eftir einn frægasta fræðimann í nytsemi hönnunar, Donald Norman prófessor í tölvunarfræði og sálfræði við Northwestern háskóla. Samkvæmt kenningu hans höfðar hönnun til okkar á þrennan hátt:

- Í fyrsta lagi höfðar hönnun til okkar ómeðvitað, þ.e. við sjáum einhvern hlut og okkur geðjast að honum eða ekki. Þessi innsýn okkar, þó við getum ekki skýrt hana, hefur mikil áhrif á hvernig við notum hlutinn. Sem dæmi byggir traust okkar til ákveðins hlutar á þessari tilfinningu fyrir honum.

- Í öðru lagi höfðar hönnun til okkar eftir gagnsemi hennar, þ.e. hún verður að uppfylla þarfir okkar, leysa fyrir okkur eitthvert vandamál.

- Í þriðja lagi höfðar hönnun til okkar eftir því hvernig hún endurspeglar okkur. Upphefur hluturinn okkur í augum vina eða kunningja?

Láttu hugann reika - er ekki einhvern hlutur sem þú notar oft sem þú eyddir meira í en til stóð í upphafi? Splæstir á þig stærra/nýrra módeli af því að þú áttir það skilið? Fyrir mig eru það GSM símar. Og fartölvur. Fyrir aðra er það bíllinn. Eða föt eftir fræga hönnuði. Eða heimabíó. Val okkar á hlutum byggist ekki alltaf á reglunni um lægsta útboðið (þ.e. að við kaupum þann hlut sem ódýrast uppfyllir þarfir okkar). Við rannsökum markaðinn og svo kaupum við ákveðinn hlut sem við getum ekki alltaf skýrt af hverju höfðar meira til okkar en aðrir sambærilegir hlutir. Skýringuna má finna í þessari þríþættu kenningu um hönnun.

Þjálfararnir í Ameríku

Eitt dæmi sem Norman rekur í bók sinni, Emotional Design, er af hönnun á handfrjálsum búnaði fyrir þjálfara í ameríska fótboltanum. Í ameríska fótboltanum getur allt liðið talað saman í gegnum leikinn með talstöð. Hönnuðurnir héldu nú að handfráls búnaður væri ekki geimvísindi og hönnuðu tilbrigði við gamalt stef, handfrjálsan búnað á borð við þann sem leikarar nota á sviði. Búnað sem gegnir hlutverki sínu en er um leið ósýnilegur. Þjálfararnir urðu alveg snælduóðir og sendu hönnuðina aftur að teikniborðinu. Þeir bentu á að þeir væru ekki einhverjir aumingjar og að þeir þyrftu alvöru búnað.

Niðurstaðan varð sú sem sjá má á myndunum hér á síðunni.

Ein lausn hentar ekki öllum hópum og þó að flestir notendur handfrjáls búnaðar vilji að hann sé ósýnilegur hentar það ekki í beinni útsendingu af amerískum fótbolta. Þar sem testósterónið flæðir. Þar sem þjálfararnir vilja geta tjáð andúð sína á framgöngu leikmanna af ástríðu með því að rífa af sér búnaðinn með tilþrifum og hoppa á honum. Þessi búnaður höfðaði til þjálfaranna á öllum stigum; þeim fannst hann traustvekjandi, hann gerði þeim kleift að eiga í samskiptum og hann endurspeglaði karlmennsku þeirra.

Ljótur eða flottur tappatogari?

Það sem er kannski merkilegast við þessa kenningu er að hún hefur sýnt fram á að hlutur sem höfðar jákvætt til okkar á öllum þessum stigum er hlutur sem við notum gjarnan og okkur gengur betur að ná markmiðum okkar með honum heldur en sambærilegum hlut. Þetta hljómar kannski ólíklega, af hverju ætti mér að ganga betur að opna flösku með flottum tappatogara en ljótum? Skiptir það einhverju máli ef báðir ná tappanum úr flöskunni? Jú, rannsóknir sýna að fólk er líklegra til að verða pirrað og gefast upp ef það notar auman tappatogara. Tappatogari sem er líka stofustáss og fólk hefur lúmskt gaman af að sýna gestum, verður til þess að það vandar sig meira við að nota hann, sýnir honum meiri þolinmæði og nær að lokum betri árangri með honum. Maður er umburðarlyndari gagnvart einhverju sem maður er stoltur af en einhverju sem fer í taugarnar á manni og þess vegna nær maður betri árangri.

Já, þetta er rétt skilið hjá ykkur, næst þegar þið ætlið að kaupa eitthvern hlut þá skuluð þið frekar eyða nokkrum krónum aukalega í hlut sem ykkur finnst fallegur en að kaupa þann ódýra sem er kannski sæmilegur og gegnir sama hlutverki. Ykkur á eftir að ganga betur að nota þann flottari. Og þið eigið það skilið.