Hverjir eiga fyrirtækin? - Flestum stendur á sama

Nýlega var því slegið upp að könnun Capacent Callup á viðhorfum Dana til íslenskra kaupsýslu- manna hefði leitt í ljós að þriðjungur Dana væri jákvæður í garð þeirra, en að einn af hverjum tíu væri neikvæður. Langflestir voru hins vegar hlutlausir í viðhorfi sínu til þeirra, eða um 58%. Ég held að þetta hljóti að teljast mjög viðunandi niðurstaða fyrir íslensku kaupsýslumennina. En þarf þetta að koma svo mjög á óvart?

Fólk lætur sig miklu minna varða en áður hverjir eiga fyrirtækin svo fremi sem þau standa sig vel og bjóða góða þjónustu og lágt vöruverð. Þannig er þetta úti um allan heim. Áhrifafólk í erlendu viðskiptalífi lætur sig hins vegar meira varða hverjir eiga fyrirtækin og standa að baki þeim. Á þeim vettvangi bendir margt til að íslensku kaupsýslumennirnir njóti talsverðrar virðingar.

Kaup Björgólfs Guðmundssonar og Eggerts Magnússonar á breska úrvalsdeildarliðinu West Ham mæltust afar vel fyrir. Þá sýnir nýleg frétt um að breska tískutímaritið Drapers Fashion magazine hafi valið Jón Ásgeir Jóhannesson, forstjóra Baugs Group, annan áhrifamesta manninn í breskum tískuiðnaði, og Gunnar Sigurðsson, framkvæmdastjóra Baugs Group í Bretlandi, þann fjórtánda áhrifamesta, að borin er virðing fyrir þeim og að þeir eru hátt skrifaðir á meðal áhrifafólks í bresku viðskiptalífi.

Jákvæðni í garð fyrirtækja og eigenda þeirra er yfirleitt almenn og mikil. Fyrirtæki þurfa nánast að hafa gert einhvern fjárann af sér og komið illa við neytendur til fá almenningsálitið upp á móti sér. Þetta hefur komið berlega í ljós í árlegum könnunum Frjálsrar verslunar um vinsælustu fyrirtæki. Þegar spurt er hvort viðkomandi geti nefnt eitt til þrjú fyrirtæki, sem hann hafi neikvætt viðhorf til, verður oftast fátt um svör og mælist neikvæðnin í mesta lagi um 10% - líkt og í viðhorfi Dana til íslensku kaupsýslumannanna.

Könnunin á viðhorfi Dana til íslensku kaupsýslumannanna var gerð eftir mjög harðskeytta og óvægna umfjöllun Ekstrablaðsins sem hélt því fram í stórum greinaflokki að þeir væru nánast upp til hópa bófar og skúrkar með óhreint mjöl í pokahorninu. Þessi skrif blaðsins hafa hins vegar ekki náð að fanga athygli Dana því þegar Capacent Gallup spurði um umfjöllun Ekstrablaðsins sögðust um 72% ekki hafa lesið eða heyrt um hana. Skýringin er m.a. sú að enginn annar danskur fjölmiðill tók málið upp og fylgdi því eftir. Það segir líklegast mest um skrif Ekstrablaðsins.

Þótt viðhorf Dana og Íslendinga séu jákvæð í garð fyrirtækja og athafnamanna þá hefur það alls ekki alltaf verið þannig. Ef við horfum t.d. til íslensks viðskiptalífs þarf ekki að fara langt aftur í tímann til að sjá mikla flokkadrætti innan þess. Fólk leit á sum fyrirtæki sem trúfélög – svo mikil var tryggðin og hollustan við þau. Viðskiptalífið skiptist þá upp í Sambandið, einkageirann og ríkið varðandi eignarhald á fyrirtækjum. Og menn voru annaðhvort með eða á móti Sambandinu og kaupfélögunum.

Ætli KEA á Akureyri sé ekki þekktasta trúfélagið. Hollusta Akureyringa við þetta kaupfélag var slík að Pálmi heitinn Jónsson í Hagkaupum sýndi mikla dirfsku þegar hann opnaði þar Hagkaupsverslun og bauð Kea byrginn. Obbinn af Akureyringum tóku honum ekki vel vegna þess að hann var ekki Akureyringur. Sama var upp á teningnum þegar Bónus opnaði þar verslun. Það átti nú ekki að styrkja einhverja kaupmenn úr Reykjavík „og láta peningana renna suður“.

Í Reykjavík var sömuleiðis fullt af fólki sem tók þátt í þessum leik af heilum hug. Það skipti við Skeljung og Olís vegna þess að það ólst upp við að vera á móti Sambandinu og Olíufélaginu. Ég hef áður sagt það að þetta fólk varð frekar bensínlaust en dæla á tankinn frá andstæðingunum. Þegar Jón Ólafsson eignaðist Stöð 2 á sínum tíma var eignarhald hans talið draga úr áskrift að stöðinni þar sem mörgum þótti hann ekki nógu góður pappír og gátu ekki hugsað sér að vera áskrifendur á meðan hann ætti stöðina.

Með aukinni hnattvæðingu í viðskiptum og frjálsum fjármagnsflutningum lætur fólk sér fátt um finnast hverjir eiga fyrirtækin. Auðvitað verða alltaf einhverjir sem geta ekki hugsað sér að skipta við þennan eða hinn. En fólk hugsar fyrst og fremst um það hvort fyrirtækin veiti góða þjónustu og bjóði lágt vöruverð. Þannig er það alls staðar. Aðkoma erlendra fyrirtækja inn á markaði er talin af hinu góða og bera vott um aukna dýpt og samkeppni. Hins vegar er hollusta fólks við ákveðin vörumerki líklegast meiri en áður; það er mikið merkjasnobb í gangi.

Erlendis hefur mikið verið skrifað um að íslensku kaupsýslumennirnir fari hratt og endalaust hefur verið spurt um hvaðan þeir fái peningana. En ekki ber á öðru en að jákvæðni gæti í garð þeirra og að þeim sé vel tekið. Flestum stendur þó nákvæmlega á sama um þá; á meðan þeir útvega fólki vinnu og bjóða góða þjónustu og lágt vöruverð. Tími trúfélaga í viðskiptum er liðinn undir lok.

Jón G. Hauksson