Að taka í útrétta „sáttarhönd“ (JGH)

Ég rakst á auglýsingu Áfram-hópsins undir heitinu Hvað kostar Icesave? Það var fínt að fá þessa auglýsingu en mér finnst hún blekkja. Þegar hún er skoðuð fær maður á tilfinninguna að þrotabú gamla Landsbankans sé yfirfullt af peningum ef fólk kýs já – en allt tómt og peningarnir horfnir úr búinu ef fólk kýs nei. Þetta er ósannfærandi í meira lagi. Hins vegar líður mér vel með það að þrotabú Landsbankans sé orðið að einhvers konar mjólkurbúi sem gefur vel af sér.

Höfum eitt á hreinu áður en lengra er haldið: Að segja já merkir að almenningur er að gangast við næstum 674 milljarða króna ríkisábyrgð; hvort sem fólki finnst það vera aukaatriði því þrotabúið eigi fyrir þessu öllu - og þetta sé því ekki málið.

Annað. Það ber vott um litla sjálfsvirðingu að skríða aftur og aftur fyrir þeim sem hefur beitt þig kúgun, lamið þig fjárhagslega og sett á þig hryðjuverkalög. Þú skríður ekki í kjöltu hans aftur og aftur og „semur“ þar sem hann hefur allt sitt á hreinu og þú lítilmagninn grætur af gleði yfir að fá að taka í „útrétta sáttarhönd“ kúgarans eins og Gylfi Magnússon nefnir þessa hönd.

Sennilega er þessi „útrétta sáttarhönd“ í ætt við hina ósýnilegu hönd Adams Smiths. Enginn hefur séð hana.

Þess utan er í samningnum „fína“ búið að færa varnarþingið í málinu frá Íslandi til Bretlands, að kröfu Breta. Hvers vegna?

Burt séð frá því. Við skulum trúa skilanefnd gamla Landsbankans um að virði þrotabúsins sé í kringum 1.200 milljarðar króna. Okkur líður öllum vel með það.

En hvers vegna förum við þá ekki að lögum í þessu máli og leyfum þrotabúinu „að klára málið“ eins og segir í auglýsingunni án þess að blanda almenningi og saklausum skattborgurum í það?

Lögin eru skýr. Ef fyrirtæki verður gjaldþrota þá er það mál fyrirtækisins og kröfuhafa en ekki mál almennings sem hvergi kom nærri. Þarf að kjósa um það í sérstökum kosningum að farið sé að lögum í gjaldþrotamáli?

En áfram með Áfram-auglýsinguna. Efst í henni stendur: Athugið að möguleikinn „Ekki borga neitt“ er ekki til nema við segjum já.

Er þetta rétt? Hvað ef við segjum nei og vinnum málið fyrir dómstólum – sem allar líkur eru á – þá göngum við ekki í ábyrgð og greiðum ekki neitt til Breta og Hollendinga.

Einhvern lögfræðikostnað þarf eflaust að borga vegna málaferla – ef Bretar og Hollendingar fara þá með þetta mál fyrir dómstóla fyrst „þrotabúið klárar málið“.

Sagt er í auglýsingunni að lánshæfismat ríkissjóðs lækki ef sagt er já og það kosti okkur 135 milljarða aukalega. Mótrök: Þegar gengist er við 674 milljarða ábyrgð og auknum skuldum ríkissjóðs þá eru meiri líkur á að lánshæfismat versni en batni.

Vísað er í útreikninga Tryggva Þórs Herbertssonar hagfræðings í auglýsingunni um lánshæfismatið.

Eftir að Icesave II var fellt fyrir rúmu ári hefur skuldatryggingaálag ríkisins batnað og er það betri mælikvarði á viðhorfið til Íslands. Á árinu 2008 var skuldatryggingaálagið byrjað að hækka á sama tíma og lánshæfismat Moodys var enn í sæmulegu lagi.

Mitt mat er þetta: Þegar sagt er nei og ríkisábyrgðinni hafnað eru meiri líkur á að skuldatryggingaálagið lækki og lánshæfismatið batni.

Þá segir í auglýsingunni að ef Ísland verði dæmt til að greiða lágmarkstrygginguna þá kosti það 306 milljarða auk hærri vaxta, ef ég hef skilið þetta súlurit rétt. Raunar er ég ekki viss um skilning minn á þessari súlu.

En takið eftir þessu í auglýsingunni. Það er til fyrir lágmarkstryggingunni í þrotabúinu, 674 milljörðum, ef við segjum já því hún er forgangskrafa vegna neyðarlaganna og „þrotabúið klárar málið“. En ef nei, þá klárar þrotabúið ekki málið og allt fer á versta veg með 306 milljarða kostnaði og vaxtavöxtum ofan á það. Sannfærandi? Nei.

Næst kemur súlan sem á að hræða líftóruna úr okkur. En fínt, skoðum hana. Þar gefa menn sér þann kost að Ísland verði dæmt til að greiða viðbótartryggingu út af mismunun við innstæðueigendur erlendis og á Íslandi með setningu neyðarlaganna.

Með þessari súlu gefur Áfram-hópurinn sér að neyðarlögin standist ekki. Það er stórmál. Ef svo er, þá er kerfið á Íslandi hrunið. Með neyðarlögunum drógu Íslendingar víglínuna við Ísland til að koma í veg fyrir alkul efnahagslífsins. Flestir telja það rétt þjóðarinnar í þeirri krísu sem hún var í.

Með neyðarlögunum voru allar innstæður á Íslandi dregnar yfir í nýja íslenska banka. Allar innstæður, hér og erlendis, voru gerðar að forgangskröfum. Þess vegna hafa neyðarlögin tryggt Bretum og Hollendingum 1.175 milljarða króna í þrotabúi gamla Landsbankans.

Ef neyðarlögin standast ekki þá verða innstæður á Íslandi almennar kröfur og lenda í hítinni en innstæður Breta og Hollendinga fá sína lágmarkstryggingu vegna þess að Íslendingar kusu já.

En gefum okkur að neyðarlögin standist - en það er forsendan fyrir jái Áfram-hópsins og grunnurinn að 1.175 milljörðunum í þrotabúinu. Hvernig er þá í næstu setningu hægt að gefa sér að neyðarlögin standist ekki – því Íslendingar hafi mismunað innstæðueigendum og gert á hlut Breta og Hollendinga?

Hæstiréttur dæmdi 16. júní sl. sumar í hinu fræga máli um lán í íslenskum krónum sem voru gengisbundin og með lága vexti. Þau voru dæmd ólögleg; að fullu. Ekki bara gengisbindingin heldur vextirnir líka.

Það sama hlýtur að gilda um neyðarlögin. Þau eru annað hvort lögleg eða ólögleg. Hvernig er hægt að fá út að hluti þeirra sé löglegur?

Þess utan; hvernig er hægt að fá það út að við höfum gert stöðu Breta og Hollendinga lakari með neyðarlögunum? Verð ég fátækari við það að læknir fái launahækkun en ekki ég?

Hvernig væri fyrir Íslendinga að fá úr því skorið hvort neyðarlögin standist áður en þeir merkja við já í kosningum? Bara óvissan um neyðarlögin krefst þess að sagt sé nei í kosningunum.

Nú, og ef neyðarlögin standast... þarf þá einhver að hafa áhyggjur af því að segja nei. Ekki þarf að óttast dóm vegna mismununar og bíðum við: Eru ekki til peningar í „þrotabúinu sem klára málið“?

Já merkir óvissa. Það er verið að byrja á málinu en ekki klára það. Óvissa með neyðarlögin, gengi krónunnar og heimtur í þrotabúið.

Í auglýsingunni er þetta fullyrt: Já er fyrir þjóðarhag – sátt og endurreisn – gegn áhættu og óvissu.

Hvaða sátt? Verður þjóðin einhvern tíma sátt við að fá ekki úr þessu máli skorið fyrir dómstólum? Felst í því endurreisn að lækka lánshæfismatið og hækka skuldatryggingaálagið með því að skuldsetja sig frekar!? Skattar lækka ekki með jái. Vextir lækka ekki með jái. Gjaldeyrishöftin festast hins vegar í sessi með jái.

Tafir á endurreisn í íslensku viðskiptalífi eru ekki vegna Icesave heldur vegna lélegrar ríkisstjórnar sem þvælist fyrir endurreisninni.

Ég ætla að fylgja sannfæringu minni og segja nei. Ég ber ekki ábyrgð á Björgólfi Guðmundssyni og Björgólfi Thor Björgólfssyni. Það verður aldrei hægt að sannfæra mig um það.

Allra síst kýs ég það yfir mig sjálfviljugur.

Jón G. Hauksson

[email protected]