arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Costco-áhrifin

Í efnahagshruninu lenti stór hluti af atvinnulífinu í fanginu á bankakerfinu, Seðlabankanum og lífeyrissjóðakerfinu. Tveir fyrstnefndu eignuðust m.a. gríðarstór fasteignasöfn sem þeir hafa mjatlað út hægt og bítandi eftir því sem fasteignamarkaður hefur lifnað við. Lífeyrissjóðirnir eru enn umsvifamiklir fjárfestar í skráðum félögum í Kauphöllinni og eiga mikla hagsmuni m.a. á smásölumarkaðinum. Eftir hrunið var keppikeflið hjá þessum aðilum að hámarka virði eigna. Allir þurftu að fá sitt: háa arðsemi, háa húsaleigu og háa vexti. Við bætast svo há opinber gjöld og skattar í rekstri fyrirtækja.

Þetta hefur m.a. leitt til þess að smásöluverslunin í landinu hefur verið ósamkeppnisfær um langa hríð vegna kostnaðar, þótt fleira komi reyndar til. Framan af höfðu íslenskir neytendur ekkert val þegar kom að kaupum á ýmsum vöru- og þjónustuþáttum innanlands vegna einangrunar og fákeppni. Sem dæmi má nefna eldsneytismarkaðinn þar sem olíufélögin hafa fundið álagningargrundvöll sem dugar til að reka öll félögin með góðum hagnaði.

Neytendur hafa hins vegar kosið með fótunum þegar kemur að ýmsum varningi sem hægt er að nálgast ódýrar annars staðar. Íslensk verslun kvartaði á tímabili sáran yfir verslunarferðum Íslendinga til útlanda. Þær leiddu m.a. til þess að verð á fötum og skóm lækkaði mikið hér. Þá opnaði Netverslun fyrir mörg tækifæri til að sniðganga háa álagningu íslenskra sérverslana sem leitt hefur til mikilla verðlækkana t.d. á raftækjum.

Með innreið Costco á markaðinn standa fjölmörg smásölufyrirtæki og heildsölur skyndilega á miklum tímamótum. Rekstur Costo byggir á lágri álagningu, lágum kostnaði og stærðarhagkvæmni bæði í rekstri og innkaupum. Félagið er yfir 40 ára gamalt með net verslana sem telja á áttunda hundrað. Félagsgjaldið sem viðskiptavinir fyrirtækisins greiða er skilgreint sem gjald fyrir veitta þjónustu við að ná fram bestu verðunum fyrir þeirra hönd. Matvörukeðjurnar hér á landi bjóða vissulega einnig upp á góða þjónustu en hvað felur hún í sér? Mikla yfirbyggingu, fjölda verslana, háan kostnaðarstrúktúr og langan opnunartíma?

Ljóst er að Costco-áhrifin munu ekki fjara út eins og ýmsir verslunareigendur eru líklega að vonast til. Reynslan síðustu ár sýnir að íslenskir neytendur eru miklu meira á varðbergi en áður í verðlagsmálum. Við blasir mikil hagræðing í verslunar- og þjónustugeiranum á næstu misserum, fækkun verslana og sameiningar.

Ritstjórapistill, Vísbending 20. tbl. 2017
Næst eru það tollamálin..

Kjarabarátta á Íslandi hefur gjarnan snúist um þrennt. Í fyrsta lagi að ná fram leiðréttingum vegna rýrnandi kaupmáttar við aðstæður verðbólgu. Í annan stað er mikil stéttavitund á Íslandi sem leiðir iðulega til höfrungahlaups í kjaramálunum. Í þriðja lagi eru tilteknir kjarahópar í betri aðstöðu en aðrir til að knýja fram kjarabætur sem oft á tíðum eru langt umfram það sem aðrir hafa fengið. Verkföll flugumferðarstjóra voru algeng fyrir nokkrum árum. Kjarabætur til lækna voru byggðar á ótta við að þeir myndu ílengjast í störfum útí heimi vegna bágra starfskjara á Íslandi. Þeir fengu fordæmalausar launahækkanir og er nú svo komið að íslenskir læknar eru mun betur borgaðir en kollegar þeirra á hinum Norðurlöndunum samkvæmt greiningu Samtaka atvinnulífsins. Munar þar um 70% á heildarlaunum. Í kjölfar ríflegra launahækkana lækna hófst svo mikið höfrungahlaup hjá öðrum kjarahópum í samfélaginu.

Það vill oft gleymast að það er bæði debet og kredit í heimilisbókhaldinu - gjöld og tekjur. Áherslan virðist öll vera á hækkun launa en á sama tíma búa Íslendingar við ofurtolla og innflutningskvóta á ýmsar innfluttar matvörur í þeim tilgangi að veita íslenskum landbúnaði vernd fyrir samkeppni. Ekki nóg með það heldur þurfa neytendur að greiða tvöfalt fyrir verndina þ.e. bæði tollana og síðan styrki til landbúnaðarframleiðslunnar hér á landi. Tölur sýna að tollvernd fyrir mjólkur- og kjötvörur er mun meiri hér á landi en í samanburðarlöndunum eins og lesa má í fróðlegri grein sem framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda ritaði í Vísbendingu fyrir skemmstu.

Opnun bandaríska verslunarrisans Costco hér á landi er gott dæmi um kjarabætur sem aukin samkeppni leiðir af sér fyrir íslensk heimili. Sama myndi gerast ef fákeppni yrði aflétt á landbúnaðarvörur. Verð á matarkörfunni myndi snarlækka enda leggjast tollar á 40% vörutegunda í henni vegið eftir verðmæti samkvæmt tölum Viðskiptaráðs frá árinu 2015.

Hér á landi starfa ýmsar stofnanir, samtök og verkalýðsfélög sem ættu að vera að berjast fyrir þessu brýna og sjálfsagða hagsmunamáli neytenda. Lítið heyrist frá þessum aðilum. Sá eini sem virðist beita sér í málinu er Félag atvinnurekenda sem er orðinn einn helsti baráttumaður fyrir hagsmunum neytenda í landinu, svo merkilegt sem það kann að hljóma.

Nú er rétti tíminn til að taka næsta skref í hagsmunamálum íslenskra neytenda og lækka landbúnaðartollana til samræmis við nágrannalöndin.

Ritstjórapistill, Vísbending 19. tbl. 2017
Óróinn innan VÍS

Snörp fréttaskýring er í nýútkomunu tölublaði Frjálsrar verslunar um óróann í VÍS - en talsvert hefur verið fjallað um málið í fjölmiðlum að undanförnu. Þessi órói hverfist um fjárfestingarnar í Kviku. Herdís Dröfn Fjeldsted, framkvæmdastjóri Framtakssjóðs Íslands og fyrrverandi formaður stjórnar, sagði sig óvænt úr stjórninni og bar við ólíkri sýn á stjórnarhætti í félaginu. Þá hefur lífeyrissjóðurinn Gildi minnkað hlut sinn í félaginu og ber sömuleiðis við óánægju með stjórnarhætti. Svanhildur Nanna Vigfúsdóttir, stjórnarformaður VÍS, segir engin átök inn stjórnar VÍS. VÍS á núna 25% hlut í Kviku en jafnframt eiga þrír hluthafar VÍS, hjónin Svanhildur Nanna og Guðmundur Örn ásamt Sigurði Bollasyni, 15% hlut í Kviku.

Innan viðskiptalífsins hefur einnig verið rætt um að hugmyndir hafi verið viðraðar innan stjórnar VÍS um að breyta hlutverki forstjóra fé lagsins á þá leið að hann annaðist fyrst og fremst vátryggingarstarfsemi en kæmi minna að fjárfestingum félagsins - og að stjórn félagsins kæmi þess í stað meira að þeim.

Jakob Sigurðsson, forstjóri VÍS, tilkynnti óvænt fyrir nokkrum vikum að hann léti af störfum eftir átta mánaða setu (og enginn vissi til að hann væri á förum) og hefði ráðið sig sem forstjóra stórfyrirtækisins Victrex í Bretlandi – en Jakob er efnafræðingur að mennt. Helgi Bjarnason, tryggingastærðfræðingur og framkvæmdastjóri viðskiptabankasviðs Arion banka, hefur verið ráðinn forstjóri VÍS í stað Jakobs. Helgi vann um tíma hjá Sjóvá og hefur gegnt stjórnarformennsku í Verði. Hann er því öllum hnútum kunngur á tryggingamarkaðnum.

Þetta er aðeins brot af því sem fram kemur í fréttaskýringunni.

Frjáls verslun fæst á öllum helstu blaðsölustöðum.

Áskriftarsíminn er 512-7575.
Taktu próf í stjórnun um sjálfan þig!

Herdís Pála stjórnunarfræðingur leggur tuttugu spurningar fyrir lesendur í nýútkomnu tölublaði Frjálsrar verslunar. Þetta er próf sem vert er að taka. Í greininni kemur meðal annars fram að vera eigin leiðtogi merkir að þekkja sjálfan sig vel og vera góður í að stjórna sjálfum sér, jafnvel þótt unnið sé fyrir aðra eða undir annarra stjórn. „Fyrst þegar maður nær að verða eigin leiðtogi getur maður orðið góður leiðtogi fyrir aðra,“ segir Herdís

Nýútkomið tölublað Frjálsrar versluanr er að venju efnismikið og meða margar spennandi og fræðandi greinar.

Blaðið fæst á öllum helstu blaðsölustöðum.

Áskriftarsíminn er 512-7575.
Stórfróðlegt viðtal við Róbert Wessman

Stórfróðlegt viðtal er við Róbert Wessman, forstjóra Alvogen, í nýútkomnu tölublaði Frjálsrar verslunar. Árangur hans við að byggja upp tvö alþjóðleg stórfyrirtæki, Actavis og Alvogen, þykir það eftirtektarverður að hann er notaður í verkefnum í viðskiptafræði við Harvard, Columbia, Babson College og fleiri háskóla í Bandaríkjunum. Samhliða viðtalinu við Róbert er efnismikið viðtal við Daniel Isenberg, fyrrum prófessor við Harvard og nú prófessor við Babson College, um Róbert. Hann segir Róbert meðal fimm fremstu stjórnenda í heimi. „Jafnvel Bill Gates og Elon Musk hjá Tesla gætu lært mikið af honum,“ segir Daniel.

Fjölmargt annað fróðlegt efni er í blaðinu. Rætt er við Jón von Tetzchner um Vivaldi vafrann. Sá vafri er óskavafri sjóaðra. Brandenburg var útnefnd stofa ársins há ÍMARK á síðustu hátíð og rætt er við Ragnar Gunnarsson, framkvæmdastjóra fyrirtækisins, um auglýsingamarkaðinn og helstu breytingar á honum.

Leiðari: Costco-risinn berst við Golíat!

Markaðsmál: Ragnar Gunnarsson í Brandenburg.

Attentus: Jafnlaunavottunin! Hvernig á að bera sig að?

Vivaldi: Rætt við Jón von Tetzchner um Vivaldi-vafrann.

Kauphöllin: Óróinn í kringum VÍS.

Álitsgjafar:

Ragnar Árnason: Lóðaskortur er afleiðing af einokun ríkisins!

Loftur Ólafsson: „Óvenjulegi Jói“.

Stefanía Óskarsdóttir: Hvert verður framhald ríkisstjórnarinnar?

Árni Þór Árnason: Jafnrétti kynjanna komið út í öfgar!

Stjórnun: Taktu próf í stjórnun um sjálfan þig.

Forsíðuefnið: Yfirgripsmikið viðtal við Róbert Wessman, forstjóra Alvogen. Árangur hans er notaður í verkefnum við Harvard og Columbia háskólana.

Forsíðuefnið: Rætt við Daniel Isenberg, fyrrum prófessor við Harvard og nú prófessor við Babson College, um árangur Róberts Wessman.

Iðnaður: Blaðauki um iðnaðinn.

Námskeið: Vinsælt námskeið í Endurmenntun Háskóla Íslands um ráð gegn ótta og kvíða.

Auglýsingahátíð ÍMARK: Hvernig voru auglýsingarnar sem sigruðu á auglýsingahátíð ÍMARK?

Jóhannes Þór: Hann varð þjóðþekktur sem aðstoðarmaður Sigmundar Davíðs og byggir núna upp fyrirtæki sitt Orðspor.

Bílar: Geir Ólafsson, ljósmyndari Frjálsrar verslunar, reynsluekur Jaguar.

Lokaorð: Helga Árnadóttir, framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.
Ávöxtun allra innlánsreikninga á Íslandi

Í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar er árleg úttekt Frjálsrar verslunar á ávöxtun allra innlánsreikninga í bankakerfinu á Íslandi. Þetta er stórfróðleg lesning fyrir alla sparifjáreigendur á Íslandi.
Efnisyfirlit Frjálsrar verslunar

6 Leiðari: Að kaupa eigin banka!

8 Björn Kjos: Ógnar hann afkomu WOW og Icelandair?

18 Nærmynd: Eyjólfur Árni Rafnsson, nýr formaður Samtaka atvinnulífsins, er upplitsdjarfur sveitamaður.

20 Viðburður: Tíu ára afmæli Attentus.

22 Litríkar verslanir: Góðir grannar Frjálsrar verslunar!

24 Nýr bankastjóri Landsbankans: Lilja er mætt á stóra sviðið!

28 Knattspyrna: Valur yfirtekur Valsmenn hf.

32 Álitsgjafar:

32 Ragnar Árnason: Skynsamlegt að fjárfesta í vegakerfinu.

34 Stefanía Óskarsdóttir: Skuldaklukkan tifar fyrir vestan

36 Árni Þór Árnason: Skotgrafir grafnar – innrásin frá Costco!

42 Hælisleitendur: Efnahagslegir hælisleitendur með tilhæfulausar umsóknir streyma til Íslands. Hvernig á að bregðast við?

56 Lífeyrissjóðirnir: Hver segir að þeir fari út eftir afnám hafta? Stórfróðleg grein eftir Má Wolfgang Mixa.

62 Ávöxtun allra innlánsreikninga í bankakerfinu á Íslandi.

72 Mennt er máttur: Háskólarnir kynna endurmenntun sína og ýmis áhugaverð námskeið.

82 Markþjálfun: Allir stjórnendur Festi fóru í leiðtogamarkþjálfun!

84 Markþjálfun: Rætt við Svövu Bjarnadóttur um leiðtogamarkþjálfun en hún þjálfaði alla stjórnendurna hjá Festi.

86 Stjórnarhættir: Lucy P. Marcus er einn kunnasti sérfræðingur heims í stjórnarháttum.

90 Breytingastjórnun: Herdís Pála: Breyttar hugmyndir nýrra kynslóða!

92 Stjórnun: Ertu með of marga bolta á lofti í vinnu og einkalífi?

94 Borgaralaun: Eitt af úrræðunum sem rædd voru í Davos.

98 Stjórnun: Hvað eru hnippingar í stjórnun?

100 Bílar: Páll Stefánsson skoðar hina hliðina á bílamarkaðnum.

102 Bílar: Reynsluakstur Geirs Ólafssonar.

104 Stjórnvísi: Verðlaunahátíð Stjórnvísi var sérlega glæsileg.

114 Kauphöllin: Hrina aðalfunda skráðra félaga í kauphöllinni Nasdaq Iceland er að baki! Yfirlit yfir alla stærstu hluthafa og stjórnarmenn.

128 Fólk:

130 Lokaorðin: Pétur Blöndal, framkvæmdastjóri Samáls.
Einstök úttekt um hælisleitendur

Stórglæsilegt tölublað Frjálsrar verslunar er komið út með ítarlegri forsíðuúttekt á tilhæfulausum hælisumsóknum frá Makedóníu og Albaníu sem forsíðuefni. Þessi hópur er oft kallaður efnahagsflóttamenn. Hægt er að halda því fram að aldrei hafi verið gerð jafnviðamikil úttekt á þessu máli af hálfu íslensks fjölmiðils – og frá jafnmörgum hliðum. Yfirskrift þessarar stórfróðlegu úttektar er Gekk ég yfir sjó og land – og vísar í ferðalag þessara hælisleitenda sem nánast öllum er synjað um hæli.

Rætt er við Kristínu Völundardóttur, forstjóra Útlendingastofnunar, Sigríði Á. Andersen dómsmálaráðherra, Saso D. Andonov, ræðismann Makedóníu, Birgi Jakobsson landlækni, Þórólf Guðnason sóttvarnalækni, Jónas Guðmundsson, fjármálastjóra Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Kai Blöndal, yfirlækni göngudeildar sóttvarna, og Lindu Rós Alfreðsdóttur, sérfræðing hjá velferðarráðuneytinu.

Blaðið er annars að venju stórt og glæsilegt – og mjög fjölbreytt.

EFNISYFIRLIT

Leiðari: Að kaupa eigin banka!

Björn Kjos: Ógnar hann afkomu WOW og Icelandair?

Nærmynd: Eyjólfur Árni Rafnsson, nýr formaður Samtaka atvinnulífsins, er upplitsdjarfur sveitamaður.

Viðburður: Tíu ára afmæli Attentus.

Litríkar verslanir: Góðir nágrannar Frjálsrar verslunar!

Nýr bankastjóri Landsbankans: Lilja er mætt á stóra sviðið!

Knattspyrna: Valur yfirtekur Valsmenn hf.

Álitsgjafar:

Ragnar Árnason: Skynsamlegt að fjárfesta í vegakerfinu.

Stefanía Óskarsdóttir: Skuldaklukkan tifar fyrir vestan

Árni Þór Árnason: Skotgrafir grafnar – innrásin frá Costco!

Hælisleitendur: Efnahagslegir hælisleitendur með tilhæfulausar umsóknir streyma til Íslands. Hvernig á að bregðast við?

Afnám hafta: Hver segir að lífeyrissjóðirnir fari út? Stórfróðleg grein eftir Má Wolfgang Mixa.

Úttekt Frjálsrar verslunar: Ávöxtun allra innlánsreikninga í bankakerfinu á Íslandi.

Mennt er máttur: Háskólarnir kynna endurmenntun sína og ýmis áhugaverð námskeið.

Markþjálfun: Allir stjórnendur Festi fóru í leiðtogamarkþjálfun!

Markþjálfun: Rætt við Svövu Bjarnadóttur um leiðtogamarkþjálfun en hún þjálfaði alla stjórnendurna hjá Festi.

Stjórnarhættir: Lucy P. Marcus er einn kunnasti sérfræðingur heims í stjórnarháttum.

Breytingastjórnun: Herdís Pála: Breyttar hugmyndir nýrra kynslóða!

Stjórnun: Ertu með of marga bolta á lofti í vinnu og einkalífi?

Borgaralaun: Eitt af úrræðunum sem rædd voru í Davos.

Stjórnun: Hvað eru hnippingar í stjórnun?

Bílar: Páll Stefánsson skoðar hina hliðina á bílamarkaðnum.

Bílar: Reynsluakstur Geirs Ólafssonar.

Stjórnvísi: Verðlaunahátíð Stjórnvísi var sérlega glæsileg.

Kauphöllin: Hrina aðalfunda skráðra félaga í kauphöllinni Nasdaq Iceland er að baki! Yfirlit yfir alla stærstu hluthafa og stjórnarmenn.

Fólk:

Lokaorðin: Pétur Blöndal, framkvæmdastjóri Samáls.
Frjáls verslun: Nýtt og glæsilegt tölublað komið út!

Glæsilegt fyrsta tölublað Frjálsrar verslunar 2017 er komið í verslanir og til áskrifenda. Meðal efnis:

- Átta Kringlur í Vatnsmýrina - Einhverjar mestu byggingaframkvæmdir Íslandssögunnar

- Engey er taugin sem tengir

- Hagfræðingar meta verkefni ríkisstjórnarinnar

- Álitsgjafar

- Vinsældakönnun Frjálsrar verslunar

- Icelandair Group: þess vegna féllu bréfin

- Könnun Frjálsrar verslunar á vinsælasta fyrirtækinu

- Íslenska ánægjuvogin

- Árlegur listi Creditinfo

- 50 síðna blaðauki um fundi og ráðstefnur

- Innlit: Hjónin í skartgripaversluninni Aurum

... og margt fleira.

Hægt er að gerast áskrifandi af Frjálsri verslun með því að hringja í s. 512 -7575 eða senda tölvupóst á [email protected] með nafni, kennitölu, síma og tölvupóstfangi.

Verð fyrir ársáskrift er kr. 14.820 kr. m/vsk. Innfalið eru 11 tölublöð, þ.m.t. bókin 300 stærstu fyrirtækin sem telst til tveggja tölublaða og Tekjublaðið.
Hvað er stjórnarkreppa?

Stefanía Óskarsdóttir, dósent í stjórnmálafræðideild HÍ og fastur dálkahöfundur í Frjálsri verslun, skrifar um stjórnarkreppu í áramótablaði FV. Hér kemur greinin:

Stjórnarkreppa

„Stjórnarkreppa er það kallað þegar afar erfiðlega gengur að koma saman þingmeirihluta sem styður ríkisstjórn. Þingmeirihluti er nauðsynlegur fyrir ríkisstjórnir í þingræðisríkjum því samkvæmt þingræðisreglunni verða ríkisstjórnir að njóta stuðnings meirihluta þingsins. Þingflokkar koma sér saman um hver fer með framkvæmdavaldið í nafni þingsins (e. parliamentary government). Í þingræðisríkjum er það líka oftast venjan að þeir sem fara með framkvæmdavaldið, í nafni kjósenda, eru einnig í forystu innan þingsins. Það þýðir m.ö.o. að ráðherrar koma úr röðum þingmanna og sitja á þingi samhliða ráðherrastörfum.

Forsetaræði er annars konar fyrirkomulag. Þar sem það er við lýði, eins og t.d. í Bandaríkjunum, er leiðtogi framkvæmdavaldsins kjörinn beint af kjósendum og ráðherrar sitja í umboði hans. Þingflokkar í forsetaræði gegna því engu hlutverki í því að koma á ríkisstjórn og bera hvorki ábyrgð á henni né ráðherrunum.

Á meðan ekki tekst að koma saman þingmeirihluta í þingræðisríki er stjórnkerfið án pólitískrar forystu. Það er m.ö.o. ýmist stefnulaust eða á sjálfstýringu sem er leidd af embættismönnum. Á árunum 1991-2016 gekk alltaf greiðlega að mynda nýjan stjórnarmeirihluta. Reyndin var önnur á árunum 1942-1950 og frá 1971-1988. Á þeim árum var iðulega erfitt að mynda ríkisstjórn þótt það tækist að lokum. Verst gekk stjórnarmyndunin eftir haustkosningar 1942. Þá tók um tuttugu mánuði að koma saman starfhæfum þingmeirihluta. Á meðan leiddu fimm utanþingsráðherrar framkvæmdavaldið í umboði Sveins Björnssonar, ríkisstjóra og síðar forseta.“
Rándýrt léttlestakerfi

Árni Þór Árnason, stjórnarformaður Ormsson ehf. og fastur dálkahöfundur í Frjálsri verslun, skrifar í áramótablaðið um léttlestakerfi og kostnaðinn við það. Hér kemur pistill hans:

Þurfum við léttlestakerfi á Reykjavíkursvæðinu?

„Þar sem ég er mikill áhugamaður um góðan rekstur almennt og sérstaklega í Reykjavík brá mér í brún þegar ég kom nýlega til Edinborgar. Til að komast að hótelinu mínu þurfti leigubílstjórinn að keyra fram og til baka því flókið hindranakerfi er komið fyrir einkabíla. Princes Street, sem var til skamms tíma með fjórar akreinar, er bara með tvær sem eingöngu strætó og leigubílar nota en „léttlestir“ eru með hinar tvær. Þeir lögðu niður sporvagna 1956 en í nafni umhverfisstefnu og andúðar á bílum er borgarstjórnin búin að koma upp nýju kerfi. Þegar menn voru að kynna sér svona rekstur í ýmsum borgum Evrópu og Bandaríkjanna hefði mátt hafa í huga að þessir eru næst okkur. Það kostar ekki nema 21 þúsund að fljúga fram og til baka á milli Keflavíkur og Edinborgar og nóg af ódýrum hótelum.

Verkefnið átti að kosta 400 milljónir punda en er búið að kosta um 800 milljónir punda með vöxtum. Á íslensku eru þetta 112 milljarðar króna og deilt í 14 km kostar kílómetrinn 8 milljarðar í krónum talið. Athugið að ég nota nýja gengið, 140 kr., og þetta eru Skotar sem eru taldir allra sparsamastir.

Stórfelldar seinkanir á framkvæmdum eins og uppgröftur á helstu umferðaræðum fór langt fram úr tíma en þetta komst loks í gang eftir fimm ár og búið að vera í gangi í tvö ár. Heilir 14 km, 27 vagnar, 32 vagnstjórar og 52 eftirlitsmenn. Tapið var ekki nema 450.000 pund eða 63 milljónir á síðasta ári og allir sem að þessu koma svaka ánægðir því gert var ráð fyrir meira tapi. Reyndar hefur skoska ríkisstjórnin óskað eftir rannsókn á öllu bullinu og er hún í gangi.“

Árni Þór segir að þar sem rekinn hefur verið töluverður áróður fyrir þessu af hagsmunaaðilum og draumóramönnum væri kannski rétt í lokin að minnast á viðtal RÚV við Guðmund Frey Úlfarsson, samgönguverkfræðing við HÍ. „Hann telur réttara að við bætum einfaldlega strætókerfið. Við verðum aldrei stórborg.“
Einkavæðing og eigendur umræðunnar

Það dylst engum að pólítísk rétthugsun ríkir á ýmsum sviðum á Íslandi. Sem dæmi má nefna umhverfismál, innflytjendamál, áfengisumræðu og einkavæðingu í ríkisrekstri. Ef minnst er á þessa málaflokka í samfélagsumræðu rýs gjarnan upp herfylking réttrúnaðarsinna, stundum kallaðir eigendur umræðunnar. Þessi rétttrúnaður á gjarnan rætur að rekja í hugmyndafræði stjórnmálaflokka sem eru nálægt jaðrinum. Hugmyndafræði er í eðli sínu ósveigjanleg skoðun. Þeir sem eru á móti virkjunum eru einfaldlega á móti virkjunum svo dæmi sé tekið. Skiptir þá engu hvaða rök liggja fyrir að öðru leiti.

Einkavæðing er annað dæmi. Að undanförnu hefur verið lífleg umræða um leyfi einkafyrirtækis í Ármúla til að reka sérhæfða sjúkrahúsþjónustu með legudeild. Eigendur umræðunnar króuðu heilbrigðisráðherrann af í umræðu á Alþingi og fengu hann til að sverja af sér öll einkavæðingaráform í heilbrigðiskerfinu. Ráðherranum ber lögum samkvæmt að taka afstöðu til starfsleyfis vegna rekstrarins en hefur vikist undan og talið að landlæknir sé búinn að veita leyfið. Þessu er landlæknir hins vegar ósammála og telur að ráðherrann þurfi að taka afstöðu til málsins, hvort sem honum líkar betur eða verr. Þarna eru stjórnmálamenn farnir að Óttast um of eigendur umræðunnar.

Langir biðlistar eru eftir bæklunaraðgerðum á Landspítalanum en Klíníkin veitir þjónustu á því sviði. Í úttekt Frjálsrar verslunar fyrir nokkrum árum kom fram að um 17 þúsund skurðaðgerðir eru framkvæmdar á einkareknum skurðstofum hér á landi eða álíka margar og á Landspítalanum. Útvistun verkefna, einkavæðing eða hvað menn vilja kalla það er því nú þegar stór hluti af heilbrigðiskerfinu. Þeir sem sækja sér þjónustu sérfræðilækna eru vel meðvitaðir um þetta, en stórar einkareknar læknastöðvar eru t.a.m. í Domus Medica, Glæsibæ, Orkuhúsinu og í Mjódd. Í úttekt Frjálsrar verslunar kom jafnframt fram að rekstur einkastöðvanna sé ódýrari og skilvirkari. Ekki er víst að svo sé í öllum tilvikum, en hins vegar er nauðsynlegt að fram fari fagleg umræða um hvaða þjónustu sé hagkvæmt að útvista og hvað ekki.

Það er engin ástæða til að gera hugtakið einkavæðingu að skammaryrði í umræðum um heilbrigðiskerfið.

Ritstjórapistill, Vísbending 18. tbl. 2017
Sumarið er komið

„Nú verður aftur hlýtt og bjart um bæinn“ orti borgarskáldið Tómas Guðmundsson í kvæði sínu Austurstræti. Þessi orð eiga vel við núna þegar sól hefur hækkað á lofti.

Tómas var iðinn við útgáfustörf, en brauðstritinu sinnti hann um nokkurra ára skeið sem lögfræðingur við málflutningsstörf. Málflutningsstörfin hafa eflaust reynt á þolinmæði skáldsins ekki síst á heitum sumardögum í Reykjavík. Enda hafði skáldagyðjan að lokum yfirhöndina og eftir að bókin Fagra veröld kom út ár árinu 1933 var framtíðin ráðin. Bókin seldist upp og orðstýr Tómasar var tryggður. Tómas var ólíkur samferðamönnum sínum á sviði ljóðagerðar að því leiti að hann þurfti ekki að leita í náttúruna til að finna yrkisefni. Borgin var hans ær og kýr.

Á árinu 2010 afhjúpaði borgarstjórinn í Reykjavík minnisvarða um Tómas sem stendur við suðurenda Reykjavíkurtjarnar. Lengi vel stóð brjóstmynd af Tómasi í Austurstræti við Reykjavíkurapótek en hún var tekin niður og hefur nú verið komið fyrir á Borgarbókasafni Reykjavíkur.

Nú verður aftur hlýtt og bjart um bæinn.

Af bernskuglöðum hlátri strætið ómar,

því vorið kemur sunnan yfir sæinn.

Sjá, sólskinið á gangstéttunum ljómar.

Og daprar sálir söngvar vorsins yngja.

Og svo er mikill ljóssins undrakraftur,

að jafnvel gamlir símastaurar syngja

í sólskininu og verða grænir aftur.

Og þúsund hjörtu grípur gömul kæti.

Og gömul hjörtu þrá á ný og sakna.

Ó, bernsku vorrar athvarf, Austurstræti,

hve endurminningarnar hjá þér vakna.

Hér lærðist oss að skrópa úr lífsins skóla.

Hér skalf vort hjarta sumarlangt af ást.

Og þó hún entist sjaldan heila sóla,

fann sál vor nýja, þegar önnur brást.

Þá færðust okkar fyrstu ljóð í letur,

því lífið mjög á hjörtu okkar fékk.

Og geri margir menntaskólar betur:

Ég minnist sextán skálda í fjórða bekk.

Og samt var stöðugt yfir okkur kvartað,

og eflaust hefur námið gengið tregt.

Við lögðum aðaláherslu á hjartað,

því okkur þótti hitt of veraldlegt.

Ritstjórapistill, Vísbending 17. tbl. 2017