Málæði til sölu (BJ)

Nú eru ný þingsköp til umræðu á Alþingi. Enginn vafi er á því að með þessari tillögu er stigið stórt skref að skynsamlegum vinnubrögðum. Þess vegna kemur það á óvart að allir eru sammála um tillögurnar nema Vinstri grænir. Meira að segja Kristinn H. Gunnarsson. Þingmenn VG lýsa því hins vegar yfir að þeir geti ekki sætt sig við að ræðutími verði styttur í 15 mínútur. Forystumenn þeirra segja að málfrelsið sé ekki til sölu. Skoðum þetta svolítið nánar.

Steingrímur J. Sigfússon hefur setið á þingi síðan 1983. Lengst af hafa menn talið að hann væri einhver besti ræðumaður þingsins. Hann flytur mál sitt skörulega og rekur sjaldan í vörðurnar. Þegar maður horfir á hann í ræðustól minnir hann svolítið á Lenín sem kannski hefur verið fyrirmynd hans á sínum tíma. Langflest þingin hefur hann talað lengst allra þingmanna samanlagt. Á því sviði fékk hann ekki verðuga keppinauta fyrr en Kolbrún Halldórsdóttir, Jón Bjarnason og Ögmundur Jónasson komust á þing. En þó Steingrímur hafi talað mikið muna menn ekki margt af því sem hann hefur sagt í gegnum tíðina. Einhvern tíma var skilið á milli mælsku og mælgi.

Forystumenn VG hafa að undanförnu komið fram sem riddarar málfrelsisins. Þeir muni aldrei víkja í baráttu sinni fyrir því. Máli sínu til stuðnings nefna þeir nokkur „stórmál“ þar sem mikið hefur verið talað. Eitt þeirra var RÚV málið þar sem stjórnarandstaðan talaði í meira en100 klukkustundir. Frumvarpið varð að lögum og ekkert sérstakt hefur gerst. Enda skildi enginn hvað málæði stjórnarandstæðinga snerist um. Ég fylgdist með hluta af umræðunum og stærstur hluti þeirra var um það að umræður hefðu staðið lengi og þingmenn þyrftu að komast heim til fjölskyldna sinna. Það er athyglisvert að þingmenn VG sem oft segjast vera sérstakir talsmenn fjölskyldunnar skuli árum saman hafa haldið samstarfsmönnum sínum í herkví með málalengingum án þess að bæta nokkru við málefnalega umræðu.

Kolbrún Halldórsdóttir talar mjög mikið á Alþingi og árið í ár er engin undantekning. Hápunktur á þingferli hennar þetta árið er fyrirspurn um bleika og bláa galla hjá ungbörnum. Þetta segir það sem segja þarf.

Á mánudagskvöld var viðtal við Steingrím J. í fréttum sjónvarpsins. Þar sagði hann að VG myndi aldrei víkja frá kröfum sínum um að málfrelsi yrði ekki skert. Áhorfendur hugsuðu með sér að þarna væri enn væri sama gamla tuggan. Allt í einu kom samt óvænt viðbót. Málfrelsið væri ekki til sölu nema eitthvað kæmi í staðinn. Nú fór maður að leggja við hlustir. Steingrímur nefndi að ef stjórnarandstaðan fengi formennsku eða varaformennsku í nefndum, forsetastólinn í þinginu eða sambærilega stöðu. „Bíddu við“ hugsaði ég. „Er málfrelsið þá til sölu þrátt fyrir allt?“ Þetta var áhugavert og ég ákvað að fylgjast með umræðum um frumvarpið þetta kvöld. Þar talaði Steingrímur stutt og hnitmiðað (ræðan var aðeins tæpur klukkutími).

Hann benti réttilega á að hann hefur mikla þingreynslu. Hins vegar kom á óvart hvað minni hans er gloppótt. Hann talaði með hlýhug um stjórnina 1991-95 sem hefði hleypt stjórnandstöðu að forystu nefnda. Síðan 1995 hefði hins vegar allt verið á niðurleið í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu. Hið rétta er að á árunum 1995 til 1999 fékk stjórnarandstaðan í fyrsta sinn varaformennsku í þingnefndum. Varaformenn þurftu oft að stýra starfi nefndanna í fjarveru formanns. Þetta reyndist hins vegar ekki mjög vel því að þingmenn voru settir í þá aðstöðu sem formenn nefnda að þurfa að afgreiða frumvörp frá nefndunum sem þeir voru andsnúnir. Kjörtímabilið þar á eftir var almenn samstaða um að hverfa frá þessu kerfi.

Steingrímur talaði bitur um það að stjórnin nýtti sér í engu reynslu manna og þekkingu (les: SJS hefur setið á þingi í nær 25 ár) hvorki innan þings né utan.

Flestir tóku kannski ekki eftir þessari setningu en nú fór ég að leggja saman tvo og tvo. Hvað var Steingrímur að fara með því að tala um að þekkingin væri ekki nýtt „utan“ þingsins? Er sendiherra farinn að taka sér bólfestu í maga þingmannsins? Það er náttúrlega þreytandi að sitja á þingi allan þennan tíma og vera bara ráðherra í þrjú ár. Að vísu skyldu menn ekki útiloka það að Reykjavíkurmódelið verði notað aftur, Sjálfstæðisflokknum skipt út ganske pænt. Samt er það enn erfiðara að hafa fjögra flokka ríkisstjórn þar sem eitthvað þarf að gera en í borgarstjórn sem er meira eða minna á sjálfstýringu.

Sem sé, „málfrelsið“ er til sölu. Bara að stjórnarandstaðan fái stöður við hæfi.

Benedikt Jóhannesson