Í vikulokin (JGH)

Ég var í þættinum Í vikulokin á RÚV í morgun hjá Hallgrími Thorsteinssyni. Hann spurði mig þar út í þá skoðun mína, sem ég setti fram í leiðara síðasta tölublaðs Frjálsrar verslunar og í síðasta pistli, sjá hér, að vonandi yrði helsti ávinningurinn af leiðréttingu skulda heimilanna einhvers konar sátt á milli skuldara verðtryggðra lána og gengisbundinna lána; þeirra sem ekkert hafa fengið afskrifað og þeirra sem Hæstiréttur skar úr snörunni með dómi um að gengisbundin lán væru ólögleg. Enn og aftur sést vel hversu vitlaust það var að frysta ekki vísitöluna tímabundið í lánum strax eftir hrun þegar við blasti mikil hækkun hennar, eins og Frjáls verslun benti á í þættinum Speglinum daginn eftir hrunið.

Ennfremur áréttaði ég þá skoðun mína í þættinum hjá Hallgrími að skuldaniðurfærslan væri engan veginn hættulaus fyrir ríkissjóð, sérstaklega ef fjármögnunin; skatturinn á þrotabú bankanna, færi fyrir dómstóla. Þá hef ég áður bent á að eflaust eru verðbólguáhrifin vanmetin. Því má svo bæta við, án þess að ég hafi getið þess í þættinum, að auknar álögur á bankanna gætu leitt til hærri vaxta á útlán sem og lægri vaxta á innlán sparifjáreigenda. Með öðrum orðum; væru óbeinn skattur á skuldara og sparifjáreigendur.

Ég sagði að þetta væri mjög vandmeðfarið mál sem ég hefði verið á móti í byrjun – enda á móti því að ríkið komi með eftir-á-ríkisábyrgð skuldir einstaklinga og fyrirtækja; líkt ég hefði marghamrað á í Icesave-málinu. En ég hefði ákveðið, úr því að svona væri komið, að sjá ávinninginn sem hugsanlega sátt á milli skuldara verðtryggðara lána, sem ekkert hafa fengið niðurgreitt og þeirra sem hafa fengið afskrifað vegna gengisbundinna lána. Leiðrétting skulda heimilanna hefði þess utan verið helsta kosningamál framsóknarmanna og erfitt fyrir þá að bakka með það – auk þess sem Sjálfstæðisflokkurinn hefði í kosningabaráttunni lofað leiðréttingum og skattaafslætti vegna afborgana af húsnæðislánum.

Þær Lára Ómarsdóttir, fréttamaður á RÚV, og Sigrún Davíðsdóttur, fréttaritari RÚV í Bretlandi, voru með mér í þættinum. Lára taldi mig líklegast ofmeta þessa sátt þar sem margir væru ósáttir við að skuldaleiðréttingin gengi ekki nógu langt í ljósi þess sem hefði verið lofað í kosningabaráttunni – auk þess sem ýmsir hópar yrðu út undan og nefndi hún leigjendur og skuldlaust fólk sem dæmi. Þarna hefur Lára mikið til síns máls. Sigrún óttaðist ekki síst verðbólguáhrifin af leiðréttingunni og hættan væri sú að íbúðaeigendur yrðu komnir í sömu skuldastöðu fljótlega aftur. Þetta eru sömuleiðis verðmæt rök.

Ég trúi því hins vegar ennþá að leiðréttingin leiði til sáttar; það er ekki hægt að tala um forsendubrest í tíu ár í viðbót. Þótt augljóslega sé vandratað það einstigi að ríkið krukki í skuldir einstaklinga, hvað þá sumra og annarra ekki.

Í þættinum var komið inn á að árið 2013 var kosningaár og á vettvangi stjórnmála hlyti hinn mikli sigur ríkisstjórnarflokkanna að standa upp úr sem og fylgistap fráfarandi stjórnarflokka, Samfylkingar og Vinstri grænna.

Núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa mikið verk að vinna. Þeir þurfa að auka energí og trú í þjóðfélaginu og minnka skattaálögur á atvinnulífið og heimilin. Það verður að nást þjóðarsátt á vinnumarkaði og vonandi tekst á næsta ári að stíga það skref til fulls. Það felst í því mikil biðstaða að semja um 2,8% launahækkun til eins árs – eins og gert var á dögunum. Enn og aftur er þverstæðan á vinnumarkaði sú að lítil launahækkun er besta kjarabótin þar sem verðbólgan étur upp launahækkunina á örskömmum tíma. Bæði ASÍ og Samtök atvinnulífsins eru föst í gildru verðtryggingar og geta sig lítið hreyft án þess að illa fari. Launahækkanir gufa upp og íbúðalán snarhækka.

Það er sömuleiðis mikil þverstæða í því að atvinnurekendur „teygi sig til hins ýtrasta í kjarasamningum“ en snúi svo aftur í fyrirtækin og haldi áfram að hækka launin með því sem nefnist á fagmáli launaskrið. En launavísitalan hefur hækkað umtalsvert umfram kjarasamninga.

Örugg og öflug efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar og þjóðarsátt á vinnumarkaði eru stærstu málin í íslensku atvinnulífi og setja vonandi svip sinn á árið 2014.

Formúlan fyrir hagvexti er einföld, sterkar útflutningsgreinar og fjárfestingar í atvinnulífinu – en þær eru núna í sögulegu lágmarki, um 14% af landsframleiðslu en þyrftu að vera í kringum 22 til 24% ef vel ætti að vera. Hins vegar geta fyrirtæki ekki bæði aukið fjárfestingar og hækkað launin á sama tíma.

Eitt stærsta mál ársins 2013 var athyglisverð skýrsla McKinsey um áberandi minni framleiðni á Íslandi en í nágrannaríkjum okkar. Framleiðni, þ.e. framleiðsla á hverja vinnustund, verður að aukast í íslensku atvinnulífi eigi að vera innstæða á bak við launahækkanir hér á landi. Framleiðnin er grunnurinn að kjarabótinni.

Lokaorð mín í þættinum í morgun voru einmitt að hnykkja á nauðsyn þjóðarsáttar á vinnumarkaði og aukinnar framleiðni í atvinnulífinu.

Gleðilega hátíð.

Jón G. Hauksson

[email protected]