Nafn með rentu (BJ)

Stundum fá menn einstaklega snjallar hugmyndir þegar þeir gefa nafn. Stundum ekki. Þá þurfa einhver börn, staðir eða fyrirtæki að druslast með hörmuleg nöfn alla tíð. Samt er það einkennilegt að nöfn verða fallegri ef manni þykir vænt um þann sem ber þau. Það finnst mér að minnsta kosti.

Fyrir um 30 árum var ég í brúðkaupi úti í Bandaríkjunum þar sem eiginkonan var af íslenskum ættum. Eiginmaðurinn fletti upp í símaskránni til þess að finna fallegt nafn og staðnæmdist við Gasol. Sem betur fer var ég nærstaddur og gat bent honum á að þetta væri fyrirtækjanafn. Manninum, sem ekkert kunni í íslensku, fannst þetta fallegasta nafnið á þessari opnu.

Okkur Vigdísi fannst það sjálfsagt að gefa börnum okkar íslensk nöfn þegar þau fæddust úti í Bandaríkjunum. Á sama tíma fannst okkur það sjálfsagt að útlendingar sem flyttust til Íslands veldu sjálfum sér og föður sínum íslensk nöfn. Það pirraði mig þegar Kanarnir sögðu Stænun en ekki Steinunn. Samt vil ég segja Eivör en ekki Ævör um söngkonuna færeysku. Þegar útlendingar segja Gæser leiðrétti ég þá og segi Geysir. Mér fyndist það þó fjarskalega kjánalegt ef einhver segði Köbenhávn í stað Kaupmannahafnar (en ég læt Köben sleppa þó að ég viti að fallegra væri að segja Höfn, samanber Hafnarstúdentar).

Ég vil nota íslensk heiti á útlöndum. Helst vil ég líka beygja þau. Hlauparinn er frá Keníu fundurinn í Moskvu. Ég fer til Berlínar (en stundum til London, sjaldan til Lundúna). Samt bjó ég í Kanada og Flórída en hvorki Kanödu né Flórídu. Vinir mínir búa í Kaliforníu.

Útlend mannanöfn vil ég laga að íslenskri beygingu, sérstaklega með eignarfalls essi. Ódæði Hitlers og Stalíns vil ég að gleymist ekki, né heldur ræða Kennedys. Ferill Adolfs Hitlers var skuggalegur þó að ræður hans hafi verið eftirminnilegar eins og ræður Baracks Obamas. Ég tek eftir því að fáir eru mér sammála um Obama og beygingu hans.

Nú þykja ýmiss konar mannanöfn smart. Biblíunöfn eru ofarlega á blaði. Ekki ætti ég að amast við því, sonur Jóhannesar, sonarsonur Tómasar og nafni páfans. Daníel, Aron og Gabríel eru með tíu vinsælustu nöfnum ungra drengja undanfarin ár. Ég man reyndar ekki eftir Aron í Biblíunni, en Aron í Kauphöllinni var þekktur maður í gamla daga og Aronskan var við hann kennd. Hún gekk út á að Bandaríkjamenn ættu að borga sem mest fyrir dvöl herliðsins hér. Þeir borguðu reyndar með ýmsum hætti, en óbeinni. Það hefði ekki verið gott að þjóðin hefði verið orðin enn háðari þeim peningum þegar Kanarnir hurfu héðan. Það sér maður til dæmis í Púertó Ríkó þar sem hálf þjóðin er á bótum. Aron var ekki vinsælt nafn á þeim árum, en hann er gleymdur núna.

Kári var mikill fornkappi og um tíma var það vinsælt að skíra Kári „út í loftið“ en Kárum hefur fækkað hlutfallslega að undanförnu og eru í 40. sæti á lista Hagstofunnar yfir nöfn drengja yngri en fjögra ára. Það er þó vinsælasta einnefnið í þessum aldurshópi.

Árið 1703 var Jón vinsælasta nafnið á drengjum. Jón er náttúrlega biblíunafn líka, önnur útgáfa af Jóhannesi. Fyrsti Hólabiskupinn hét Jón, síðasti kaþólski biskupinn sömuleiðis og það heitir núverandi Hólabiskup líka, þó að hann sé reyndar bara vígslubiskup. Jónar voru ekki margir í nágrenni mínu þegar ég var ungur. Þó man ég á svipstundu eftir tveimur Jónum, frændum mínum. Nú bregður hins vegar svo við að tengdafaðir minn, mágur og þriðjungur barna minna heita allir Jón. Tengdapabbi og Eyfi mágur fengu reyndar fleiri nöfn, en Jón minn var eini Jóninn sem ekki bar fleiri nöfn af þeim sem fæddir eru árið 1988.

Hvaða drengjanafn er svo vinsælast núna samkvæmt Hagstofunni? Svarið birtist hér á eftir.

Ég hef náttúrlega mikinn áhuga á vinsældum Benedikts. Sem einnefni er Benedikt í 42. sæti. Ég hugsa að Benedikt sé algengast sem einnefni, þó að það sé auðvitað til líka sem eitt af fleiri nöfnum. Af þeim sem eru yngri en fimm ára eru 19 Benediktar sem ekki heita annað. Sölvi, Sindri og Aron koma þar á eftir, en Benedikt er í 9. sæti sem einnefni hjá ungum drengjum. Samt eru þetta ekki nema tæplega fjórir á ári. Í minni nánustu fjölskyldu eru þeir nálægt tíu (alls, ekki á ári).

En hverfum frá mannanöfnum í staðaheiti.

Á Breiðafirði er eyja sem heitir Mikilnefna. Hún ber nafn með rentu. Ég kann ekki sögu hennar.

Um daginn vorum við hjón á ferð í Álftafirði í Ísafjarðardjúpi sem oftar. Þar sjást á vegskiltum nöfnin Meiri-Hattardalur og Minni-Hattardalur. Mér finnst þeir ekki góðir í stafsetningu Vestfirðingar. Þarna átti greinilega að standa Meiriháttardalur (látum hinn liggja milli hluta).

Við Vigdís gengum á Herðubreið um daginn og vorum stolt af. Mágur minn fór helgina á eftir í fjallgöngu og sagðist hafa gengið á Hörðubreið og Sveinstind sama daginn. Ég kváði, því allt benti til þess að þau hjón hefðu toppað okkur (sem hefði ekki verið gott mál).

Fjallið heitir raunverulega Hörðubreið, einhver smáhóll sem einhver hefur gefið þetta nafn til þess að villa um fyrir öðrum. „Ég gekk á Hörðubreið“ gæti verið setning frá hljóðvilltum Austfirðingi.

Par var á ferð um Ísland fyrir nokkrum árum og hafði orð á því þegar til höfuðstaðarins kom aftur að nú væru komin skemmtileg og framsækin bæjarnöfn. Sem dæmi nefndu þau bæjarnafnið Logll, sem þau kunnu reyndar hvorki að beygja sé kyngreina. Ekki mundu þau vel hvar bærinn var, en annar bær hefði verið á sama stað. Rannsókn á örnefnum leiddi í ljós að á skiltinu stóð:

Torfastaðir

I og II

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt

PS. Algengasta nafnið á drengjum síðastliðin fimm ár er Jón en sjaldan einnefni.

Þetta eru algengustu einnefni karla á Íslandi í árslok 2007 (allir Íslendingar meðtaldir):xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /?