Sigur Íslands og frétt RÚV um einelti (JGH)

Sigur Íslands í Icesave fyrir EFTA-dómstólnum er og verður besta uppgjör þjóðarinnar við hrunið. Þetta mál hefur legið sem mara á þjóðinni og miklu fargi er af henni létt; hvað sem hver hefur sagt og kosið í öllu ferli málsins. Sigurinn er upphaf nýrra tíma og er t.d. miklu betra uppgjör almennings við hrunið en Rannsóknarskýrsla Alþingis - svo mikið tilfinningamál hefur Icesave verið.

Það var gæfa okkar að fá Icesave fyrir alþjóðlegan dómstól sem skæri úr um það hvort krafa Breta og Hollendinga á hendur okkur Íslendingum ætti sér stoð í lögum. Það reyndist ekki vera og niðurstaða EFTA-dómstólsins er afgerandi og endanleg.

Það er í sigrinum sem jarðvegur sáttarinnar liggur – með samningi hefði málið alltaf verið óuppgert og undirliggjandi í öllum umræðum um áratugi.

Icesave er að baki sem dómsmál þótt það sé til of mikils ætlast að það verði ekki að kosningamáli næstu mánuðina. Stjórnvöld skulda skýringar og ýmsir fræðimenn við háskólann skulda líka skýringar á afstöðu sinni, útreikningum og stóryrtum líkingum í umræðum um málið.

Sigur Íslands fyrir EFTA-dómstólnum mun örva efnahagslífið, bæta brotna sjálfsmynd og sjálfsvirðingu Íslendinga gagnvart umheiminum eftir að nágrannaþjóðir komu því inn hjá okkur - með dyggri aðstoð okkar sjálfra - að við værum sakamenn sem borguðum ekki skuldir okkar.

Sjálfstraustið brast eftir að Bretar settu hryðjuverkalög á okkur og vinaþjóðir hótuðu að skrúfa fyrir súrefnið til Íslands nema við greiddum „Icesave-skuldina“ eins og þær orðuðu kröfur sínar. Þess utan þrýstu þær á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að ná sínu fram.

Í kjölfar sigursins er nauðsynlegt að bera klæði á vopnin eftir illdeilur innanlands og horfa fram á við sem sameinuð þjóð; nægur er vandinn að glíma við í efnahagsmálunum.

Dómur hefur verið upp kveðinn og það er ekki endalaust hægt að standa í málflutningi eftir á - þótt sjálfsagt verði ýmsum nuddað upp úr þessu áfram enda mikil átök og stór orð að baki.

EFTA-dómurinn er besta uppgjörið við hrunið vegna þess að Icesave er táknmynd hrunsins á Íslandi. Sigurinn er þess vegna móralskur, andlegur, og blæs okkur þrek, eldmóð og von í brjósti um framtíðina.

Bretar, Hollendingar og aðrar Evrópuþjóðir hafa endurtekið í síbylju að við stæðum ekki við fjárhagslegar og lagalegar skuldbindingar okkar vegna Icesave. Þeir hafa stöðugt haldið því fram að þetta væri skuld sem okkur bæri að greiða samkvæmt lögum og auðvitað neyddu þeir okkur örvinglaða að samningaborðinu eftir hrunið 2008 og Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu um að semja. Þegar sá samningur lá fyrir var hann ógn við þjóðarbúskapinn og ávísun á skuldafangelsi.

Þjóðin hafnaði samningum í tvígang og vísaði til lagabókstafsins. Núna liggur dómur fyrir hjá EFTA-dómstólnum um að íslenskir skattgreiðendur bera hvorki ábyrgð á innlánum í einkabankanum Landsbankanum né innstæðutryggingakerfinu. Við innleiddum kerfið á réttan hátt. Þess utan var innstæðueigendum ekki mismunað.

Eftir hrun höfum við Íslendingar nagað okkur í handarbökin yfir að hafa leyft bankakerfinu í hinni alþjóðlegu útlánabólu að stækka svo ört og verða að tífaldri landsframleiðslu. Það voru íslenskir og útlendir banka- og athafnamenn sem þar voru að verki og fóru að lögum EES um frjálsa fjármagnsflutninga á svæðinu. Erfitt og umdeilt hefði verið að grípa inn í og banna mönnum og bönkum að eiga þessi viðskipti – þótt best hefði verið að koma erlendum fúnksjónum bankanna fyrir erlendis. Sérstakur saksóknari á hins vegar eftir að gera upp ýmis mál varðandi bankamennina sjálfa.

Því hefur verið haldið fram að við höfum sloppið fyrir horn í EFTA-dómnum og að heilladísirnar hafi verið með okkur. Þetta er rangt; EFTA-dómstóllinn dæmdi eftir lagabókstafnum en ekki pólitískum þrýstingi Breta og Hollendinga. Dómurinn er rós í hnappagat dómstólsins sem stendur sterkari á eftir.

EFTA-dómurinn kom ekki á óvart, að minnsta kosti ekki þeim sem sögðu nei í þjóðaratkvæðagreiðslunum tveimur. Þeir trúðu allan tímann á hin lagalegu rök í málinu; trúðu að EFTA-dómstóllinn dæmdi eftir lagabókstafnum en ekki tilfinningum og pólitískum þrýstingi þrátt fyrir stanslausan hræðsluáróður hér heima um að ESA tapaði aldrei máli fyrir dómstólnum. Trúin var á lögin og að sigur ynnist en ekki að þetta gæti farið „á hinn veginn“, eins og Steingrími J. verður svo tíðrætt um.

Sagt hefur verið að við Íslendingar eigum að sýna auðmýkt vegna dómsins því nægilega mikið hafi hrunið kostað okkur. Það er alltaf gott að sýna auðmýkt. En eftir allt sem á undan er gengið við Breta, Hollendinga og Norðurlandaþjóðirnar um að við værum ekki „þjóð á meðal þjóða“ er allt í lagi að bera höfuðið hátt. Við erum ekki sakamenn norður í höfum sem greiðum ekki skuldir okkar. Fyrir því liggur dómur. Við greiðum heldur ekki skuldir annarra – og við skattborgarar berum ekki fjárhagslega ábyrgð á innstæðutryggingakerfinu, einkabönkum og einkafyrirtækjum almennt - eða bankamönnum og hugsanlegum lögbrotum þeirra.

Því hefur verið haldið fram að eini munurinn á Icesave III, Bucheit-samningnum, og EFTA-dómnum núna sé vextirnir. Það er ekki rétt. Munurinn felst fyrst og fremst í því að fá dóm um málið. Það er hann sem sótthreinsar og gerir málið upp og er grundvöllur sátta í íslensku samfélagi þegar til lengdar lætur eftir alla hina ótrúlegu gjörninga í Icesave-málinu.

Öllum er létt. Icesave endaði fyrir dómi og sigur vannst. Sá sigur er upphaf nýrra tíma og er og verður besta uppgjörið við hrunið.

Frétt RÚV um einelti við borgarstjóra

Þessi pistill átti að vera á enda en ég get ekki orða bundist yfir fréttaflutningi RÚV í gærkvöld af fundi borgarstjóra með íbúum Grafarvogs. Jón Gnarr borgarstjóri skrifaði á Facebók eftir fundinn að hann hefði orðið fyrir einelti og ofbeldi af hálfu fundargesta. Jón skrifaði bók fyrir jólin um einelti sem hann varð fyrir í æsku. Í ljósi þess er ótrúlegt að Jón Gnarr skuli nota einelti um þetta athæfi á fundinum og að hann viti ekki betur. Einelti er það að leggja einhvern í einelti aftur og aftur.

Í frétt RÚV var einungis sýnt myndbrot af fundinum þar sem einn fundarmanna niðurlægði sjálfan sig en ekki Jón Gnarr. Ekki veit ég hvort RÚV hafi ætlað að sýna það og sanna að Jón hafi orðið fyrir einelti. Það að einhver missi stjórn á skapi sínu á opnum fundi með borgarstjóra er hvorki einelti né ofbeldi. Fyrr má nú vera viðkvæmnin. Fréttabrot RÚV sýndi einmitt að umræddur maður talaði um „hyski og vildi þau út úr sínu lífi“. Hann var ekki að tala við Jón Gnarr einan á fundinum.

RÚV sýndi mann sem var mjög reiður á íbúafundi og lét miður góð orð falla í hita leikisins. Fréttin greindi ekkert frá því hvaða spurningar hefðu verið fram bornar á fundinum – eða þá hvernig Jón Gnarr og aðrir embættismenn svöruðu þeim. Hvers vegna var það ekki sýnt? Um hvaða málefni var rætt og deilt á fundinum? Hvernig hafði Jón Gnarr svarað spurningum annarra?

RÚV tók ítrekað fram að maðurinn væri í stjórn Sjálfstæðisfélagsins í Grafarvogi og sýndi eingöngu myndbrot þar sem hann missti stjórn á skapi sínu á opnum hverfafundi. Ergó fyrir áhorfendur; svona hegða sjálfstæðismenn sér á fundum. Maðurinn var þarna ekki sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins. Hann var þarna á eigin vegum sem íbúi í hverfinu. Hvernig hefði RÚV titlað manninn ef hann hefði ekki verið í Sjálfstæðisflokknum? Ef hann hefði verið í öðrum flokki hefði þá verið sagt frá því hvaða flokkur það væri? Eða greint sérstaklega frá því væri hann ópólitískur?

Er komin ný séría um fréttir af æstum fundarmönnum á íbúafundum borgarstjóra en ekkert hirt um málefnin? Var RÚV á staðnum og fylgdi ekki eftir uppákomunni? Eða var spólunni komið til fréttastofunnar í einum og frekar augljósum tilgangi?

Niðurstaða: Fréttin átti hugsanlega að vera um fullyrðingar Jóns Gnarr um að hann hafi orðið fyrir einelti. Hún var hins vegar um hið gagnstæða; mann sem missti sig og gerði lítið úr sjálfum sér en ekki Jóni Gnarr. RÚV afsannaði skrif borgarstjórans, hann hafði rangt fyrir sér í mjög alvarlegum ásökunum - og um það átti fréttin að vera.

Framsetning og vinnsla þessarar fréttar var algerlega óboðleg af vönduðum og hlutlausum ríkismiðli.

Jón G. Hauksson

[email protected]