Bitur reynsla (JGH)

Ég er ánægður með nýja ríkisstjórn og óska henni alls hins besta. Hún á hins vegar mikið verk fyrir höndum, eins og rakið er í ítarlegri úttekt í nýjasta blaði Frjálsrar verslunar. Ný ríkisstjórn tekur langt í frá við góðu búi þótt Jóhanna Sigurðardóttir hafi í sjálfshóli nefnt það svo í fréttum. Mikið er rætt um að nýir ráðherrar séu reynslulausir en að stjórnarandstaðan sé nánast að springa úr mikilli reynslu. Það er mjög ofsagt um þá reynslu því hún er bitur reynsla.

Framsókn beindi í kosningabaráttunni athygli að erfiðasta óleysta vandamáli ríkisstjórnar Jóhönnu; skuldum heimila, fjárfestingum atvinnulífsins, uppgjöri þrotabúa föllnu bankanna með uppgjöri krónueigna og afnámi gjaldeyrishafta. Hún gafst upp á þessum stóru málum fyrir rúmum tveimur árum og hefur síðan ýtt öllum brýnum verkefnum á undan sér; óleystum. Þess vegna yfirtók Framsókn kosningabaráttuna í apríl.

Fráfarandi ríksstjórn fékk mestu útreið í kosningum sem ein stjórn hefur fengið á lýðveldistímanum. Það var ekki út af neinu; kjósendur fengu orðið og voru á annarri skoðun um búsældina en frú Jóhanna.

Stjórnarsáttmálin nýi er býsna almennur en ég kippi mér ekki upp við það. Mestu skiptir að láta verkin tala.

Það er verk að vinna. Þetta ber hæst: Lækkun skatta, þjóðarsátt á vinnumarkaði, hallalaus fjárlög, fjárfestingar atvinnulífsins, skuldavandi heimila, afnám gjaldeyrishafta, draga úr tekjutengingum ellilífeyrisþega, taka á vanda Lífeyrissjóðs ríkisins og lækka fjármagnskostnað í landinu til að örva atvinnulífið.

Í hagfræði er mikið talað um væntingar – og hvað þær skipta miklu máli. Án góðra væntinga situr fólk líkt og á biðstofu og gerir ekki neitt. Þetta er eins og ætla að fara að lifa lífinu um sjötugt.

Ný ríkisstjórn þarf fyrst og fremst að færa fólki energí og trú, svo vitnað sé í frægt Stuðmannalag. Að veita fólki bjartsýni og von. Þá er mikið fengið; það er byrjunin!

Ég horfði nýlega á sjónvarpsþátt á Stöð 2 þar sem Svavar Gestsson var einn viðmælenda. Þáttastjórnandinn varpaði því skyndilega fram að (þá) væntanleg ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks fengi lítinn tíma, aðeins nokkra mánuði til að standa við loforðin, og mátti skilja hann svo að annars færi allt í uppnám. Svavar var snöggur til og tók undir þetta. Jafnsnöggur og að semja um Icesave á sínum tíma.

Dokum við. Hver segir að ný ríkisstjórn fái svona knappan tíma til að leysa sitt helsta kosningamál, skuldamál heimila? Hvað gerist þá? Ný búsáhaldabylting? Nýjar kosningar?

Hvernig getur einhverjum dottið í hug að ný ríkisstjórn fái svona knappan tíma þegar síðasta ríkisstjórn fékk fjögur ár og fór undan í flæmingi með þetta mál. Gafst að lokum upp á því. Þess vegna tapaði hún kosningunum. Nú – og ef ríkisstjórn Jóhönnu og Steingríms skilaði af sér svona góðu búi, hvers vegna ætti kveikiþráðurinn að vera svona stuttur núna?

Það er heldur ekki þjóðarsátt um skuldamál heimilana þótt Framsókn hafi aukið fylgi sitt út á þau. Öðru nær. Um þetta eru miklar deilur. Einn anginn af verðtryggingunni er einmitt sá að þetta er orðin barátta á milli ungs fólks og þeirra eldri.

Í kosningabaráttunni gagnrýndu stjórnarflokkarnir einmitt Framsókn og Sjálfstæðisflokk fyrir þetta mál – en sjálftæðsimenn vilja lækka skuldir heimila með skattaafslætti af afborgunum íbúðalána.

Mér sýnist að ný ríkisstjórn ætli sér hins vegar að fara framsóknarleiðina við lækkun skulda heimila; hjóla í kröfuhafa gömlu bankanna.

Aðferðin er í stuttu máli sú að ríkið taki yfir eignir þrotabúanna, eins og Arion banka og Íslandsbanka, á miklu undirverði og eignist þannig nokkur hundruð milljarða króna í hagnað. Fram hefur komið að þrotabú Glitnis á 462 milljarða króna í reiðufé og þrotabú Kaupþings átti 417 milljarða króna í reiðufé um síðustu áramót.

Samningarnir ganga þess vegna út á að segja við erlenda eigendur þrotabúanna: Þið fáið aldrei að skipta eignum þrotabúanna í erlendan gjaldeyri nema með miklum afslætti. Þið fáið jafnvel ekki nema 25 til 30%, allt annað verður á Íslandi. Það sem eftir yrði á Íslandi, eftir að kröfuhafarnir yrðu greiddir út, yrði í krónum eða öðrum eignum; eins og hlutunum í Glitni og Kaupþingi. Ríkið yrði að selja þessa eignarhluta og það getur tekið tíma.

Rætt hefur verið um að til vara væri hægt að setja löggjöf um að taka þessar eignir á miklu undirverði en fremur líklegt er að þá stefndi í nokkurra ára málaferli. Allir stjórnmálaflokkar virðast sammála um að ná þessu út úr kröfuhöfunum en spurningin er auðvitað hvort nota eigi féð til að lækka skuldir ríkissjóðs eða heimila.

Mér heyrðist Ólafur Harðarson, prófessor við Háskóla Íslands, segja í fréttum að það væri óhollt lýðræðinu að standa ekki við gefin loforð. Og Svavar Gestsson sagði í umræddum þætti að Framsókn hefði lofað þessum peningum.

Auðvitað er ekki hægt að lofa neinum peningum sem þarf að fá út úr samningum við erlendu kröfuhafana sem eiga þrotabú gömlu bankana. Ríkið selur t.d. ekki Arion banka og Íslandsbanka á einhverjum vikum eftir að hafa eignast þá.

Stefna nýrrar ríkisstjórnar er að ná í þessa peninga og útdeila hluta þeirra til að lækka skuldir heimila. Það er engin þjóðarsátt um það.

Að lokum þetta; svo ég endurtaki mig: Ég hef engar áhyggur af umræðunni um að ráðherrarnir í ríkisstjórninn séu reynslulausir sem ráðherrar, en stjórnarandstaðan að springa af reynslu.

Kjósendur orðuðu það ágætlega í kosningunum; sögðu að þetta væri bitur reynsla.

Jón G. Hauksson

[email protected]