arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Könnun Frjálsrar verslunar um fylgi forsetaframbjóðenda – fyrstu tölur

Frjáls verslun kannaði dagana 26. apríl til 1. maí fylgi hugsanlegra frambjóðenda til forseta. Meðal annars var spurt hvern þátttakendur vildu sem forseta ef þeir mættu nefna hvaða Íslending sem vera skal.

Alls tóku 74% þátttakenda afstöðu til spurningarinnar. Um 59% þeirra sem afstöðu tóku nefndu þá tvo frambjóðendur sem mest fylgi fengu, Ólaf Ragnar Grímsson og Guðna Th. Jóhannesson. Skipting á fylgi milli þeirra tveggja verður birt í fyrramálið og greint með ýmsum hætti.

Aðrir sem nefndir voru fengu innan við 10% meðal þeirra sem afstöðu tóku. Fylgi þeirra skiptist sem hér segir:

Katrín Jakobsdóttir 8%

Andri Snær Magnason 6%,

Berglind Ásgeirsdóttir, Davíð Oddsson og Þóra Arnórsdóttir 2% hvert,

Einar Kristinn Guðfinnsson og Halla Tómasdóttir 1% hvort.

Minna en 1% (í stafrófsröð):

Ari Trausti Guðmundsson, Arnþór Henrysson, Ásta Dís Óladóttir, Ástþór Magnússon, Baldur Þórhallsson, Bergþór Pálsson, Björg Thorarensen, Björk Guðmundsdóttir, Bogi Ágústsson, Bæring Ólafsson, Egill Einarsson (Gillz), Eiríkur Bergmann, Guðfinna Bjarnadóttir, Guðni Ágústsson, Guðrún Nordal, Hjálmar Jónsson, Hörður Finnbogason, Jón Gnarr, Jón Steinar Gunnlaugsson, Kári Stefánsson, Kristín Ingólfsdóttir, Kristín Vala Ragnarsdóttir, Lilja Mósesdóttir, Linda Pétursdóttir, Magnús Ingi (Texas-Maggi), Máni í Harmageddon, Ólafur Jóhann Ólafsson, Ólafur Stefánsson, Ómar Ragnarsson, Páll Óskar Hjálmtýsson, Ragna Árnadóttir, Sigrún Stefánsdóttir, Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir, Sturla Jónsson, Vigfús Bjarni Alfreðsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Þorgrímur Þráinsson, Þorsteinn Pálsson, Þórarinn Eldjárn, Össur Skarphéðinsson,

Fyrir hádegi á morgun verða birtar á vefsvæðinu heimur.is heildarniðurstöður úr þessari spurningu og einnig úr tveimur spurningum þar sem spurt var um ákveðna frambjóðendur. Þar verða svörin einnig greind eftir kyni, búsetu, stjórnmálaskoðunum og aldri.

Næsta víst er að þær niðurstöður muni vekja mikla athygli.
Þáttur FV helgaður stjórnmálum

Sjónvarpsþáttur Frjálsrar verslunar á ÍNN hinn 7. apríl var eðlilega helgaður stjórnmálunum og afsögn forsætisráðherra. Gestir Jóns G. Haukssonar að þessu sinni voru Stefanía Óskarsdóttir, dósent við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands, Páll Harðarson, forstjóri Nasdaq Iceland og Ingrid Kuhlman, framkvæmdastjóri Þekkingarmiðlunar.

Jón ræddi við Stefaníu um horfur næstu vikna en um áhrifin á atvinnulífið við Pál. Í samtalinu við Ingrid var rætt um áhrifin á vinnustaði og starfsmenn - sem og hugsanlegar deilur starfsmanna.

Þetta var mjög fróðlegur þáttur. Hér er hlekkur inn á hann.

https://vimeo.com/162190909
Ávöxtun allra reikninga í bankakerfinu

Alls 197 innlánsreikningar og sjóðir; hvorki meira né minna. Í engum öðrum fjölmiðli á Íslandi en Frjálsri verslun er hægt að sjá yfirlit yfir ávöxtun allra innlánsreikninga í bankakerfinu á Íslandi á síðasta ári - sem og ávöxtun allra sjóða helstu verðbréfafyrirtækjanna.

Þetta er stórfróðlegt yfirlit og þriðja árið í röð sem Frjáls verslun gerir úttekt á ávöxtun innlánsreikninga í bankakerfinu.

Óverðtryggðir reikningar - en bundnir - gáfu í flestum tilvikum hæstu raunávöxtunina.

Óverðtryggður reikingur, bundinn í 60 mánuði hjá Landsbankanum, skilaði 3,92% ársávöxtun; raunávöxtun; og var á toppnum af innlánsreikningum bankanna.

Sjóðir Landsbréfa; hlutabréfasjóðir; Öndvegisbréf: skiluðu 45,35% ársávöxtun; raunávöxtun; og voru á toppnum af sjóðum verðbréfafyrirtækjanna og rétt sjónarmun á undan Sjóðum Júpíters; Eignaleið 4; hlutabréfasafni, sem skilaði 45,00% raunávöxtun á síðasta ári.

RAUNÁVÖXTUN - ÁRSÁVÖXTUN - BANKARNIR

Þessir reikningar báru hæstu raunávöxtun hjá hverju fjármálafyrirtæki fyrir sig:

Arion banki; óverðtryggður, bundinn í 24 mán.: 2,75%.

Íslandsbanki: óverðtryggður, bundinn í 36 mán.: 2,64%.

Landsbankinn; óverðtryggður, bundinn í 60 mán.: 3,92%.

Kvika; óverðtryggður, bundinn, 31 dagur, lágm. 50 mkr.; 3,01%.

Sparisjóðirnir; verðtryggðir; Framtíðarsjóður: 2,10%.

Ársávöxtun - sjóðirnir

Sjóðir Íslandssjóða; Hlutabréfasjóðurinn; 41,08%.

Sjóðir Júpíters; Eignaleið 4; hlutabréfasafn: 45,00%.

Sjóðir Landsbréfa; hlutabréfasjóðir; Öndvegisbréf: 45,35%.

Sjóðir Stefnis; Eignaval hlutabréf: 42,72%.

Sjóðir ÍV sjóða: hlutabréfasjóðir; ÍV Hlutabréfavísitölur; 37,81%.

Sjóðir Rekstrarfélags Virðingar; hlutabréfasjóðir; Íslensk hlutabréf; 39,31%.

Nældu þér í Frjálsa verslun og lestu þessa stórfróðlegu úttekt yfir 197 innlánsreikninga bankanna og sjóða stærstu verðbréfafyrirtækjanna.
Stórglæsilegt blað Frjálsrar verslunar

„Ég nærist á eldmóðinum,“ segir Skúli Mogensen, eigandi og forstjóri WOW air, í afar fróðlegu og skemmtilegu forsíðuviðtali í nýju tölublaði Frjálsrar verslunar. Flugáætlun Skúla einkennist af eldmóði og metnaði og stefnir félagið á 40 milljarða veltu á þessu ári. Náist þetta kappsfulla markmið Skúla verður um fjórfalda veltuaukningu að ræða á aðeins tveimur árum. Félagið skilaði 1,1 milljarðs króna hagnaði á síðasta ári eftir skatta og framtíðarsýn Skúla á reksturinn er skýr. Það var Ásta S. Kristjánsdóttir ljósmyndari sem tók forsíðumyndina af Skúla en forsíða blaðsins hefur vakið verulega athygli.

Þá er vert að vekja athygli á efnismiklu yfirliti blaðsins yfir ávöxtun allra innlánsreikninga á Íslandi - sem og ávöxtun allra helstu sjóða verðbréfafyrirtækjanna. Þetta er í þriðja árið í röð sem Frjáls verslun gerir slíkt yfirlit.

Þá er mjög fróðlegur kafli um uppgjör allra íslensku hlutafélaganna á aðallista Nasdaq Iceland.

Blaðið er að venju efnismikið og hefur fengið fínar móttökur í sölu - en það fæst í bókabúðum og á öllum helstu blaðsölustöðum landsins.

EFNISYFIRLIT

Leiðari: Hvers virði er Ísland?

Iðnþing: Stóra myndin í atvinnulífinu.

Adidas: Danskur kraftaverkakarl tekur við.

Sigmar í Stjörnu-Odda: Vinnur fyrir Bill og Melindu Gates.

Vinnudeilur: Skortir sáttasemjara völd?

Skattkerfið: 211 breytingar á skattkerfinu frá 2007.

Álitsgjafarnir:

Ragnar Árnason: Lausbeislaðar og vanhæfar eftirlitsstofnanir.

Árni Þór Árnason: Kusk á hvítflibba.

Gísli Kristjánsson: Sóun á mistökum.

Forsíðuefni: Flugáætlun Skúla Mogensen. WOW vex fljúgandi hratt.

Stjórnun: Stjórnun og endurmenntun. Hvert áttu að leita varðandi endurmenntun og námskeið?

Stjórnarhættir: Góð stjórnun byrjar á góðum stjórnarháttum.

Stjórnun: Er hægt að ná langt án erfiðis?

Herdís Pála: Ert þú einn af froskunum fimm?

Attentus: Nýtum straumlínustjórnun í mannauðsstjórnun.

Fræðsla: Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands.

Fræðsla: Opni háskólinn í HR.

Fræðsla: Hugtak mannauðsráðgjöf.

Fræðsla: IÐAN fræðslusetur.

Fræðsla: Dale Carnegie.

Fræðsla: Háskólinn á Bifröst.

Fjármál: Ávöxtun allra innlánsreikninga í bankakerfinu á Íslandi.

Fjármál: Ný bók um eignastýringu og fjárfestingar.

Fjármál: Ávöxtun íslenskra lífeyrissjóða í samanburði við þá erlendu.

Fjármál: Nasdaq Iceland: Uppgjör allra félaga á aðallista Nasdaq Iceland.

Kvikmyndir: Kántrí og djass.

Fólk: Gísli Þorsteinsson, markaðsstjóri Nýherja.
Ný hugsun - skattkerfi án tekjuskatts einstaklinga og fyrirtækja

Í áramótablaði Frjálsrar verslunar setur Einar Guðbjartsson, dósent við Háskóla Íslands, fram byltingarkennda breytingu á skattkerfinu - en nær væri þó að tala um nýja hugsun – nýja nálgun.

Þessi grein Einars hefur vakið mikla athygli. Hann var í viðtali í þættinum Í bítið á Bylgjunni og morguninn eftir ræddu þingmennirnir Katrín Jakobsdóttir og Brynjar Nielsen um þessa mjög svo athyglisverðu grein.

Hin nýja hugsun er skattkerfi án tekjuskatts á fyrirtæki og einstaklinga og án skatta á launagreiðslur og vinnuafl. Þess í stað yrði tekinn upp flatur samfélagsskattur á viðskipti - ekki ólíkur gamla söluskattinum. Hann kæmi til viðbótar við virðisaukaskattinn.

Einfalt kerfi, yfir 40 til 50 skattstofnar dytti út. Skattkerfið hefur nokkur hlutverk, eins og 1) Tekjuöflun ríkissjóðs, 2) Tekjudreifingu 3) Tæki til hagstjórnar, 4) Styrktarkerfi og 5) Neyslustýringu.

Þetta nýja skattkerfi myndi örva öll viðskipti og stækka hagkerfið.

SJÁ SJÓNVARPSVIÐTAL VIÐ EINAR Í VIÐSKIPTAÞÆTTI FRJÁLSRAR VERSLUNAR

Ég ræddi við Einar í þætti Frjálsrar verslunar á ÍNN, Viðskiptum, og hér er hlekkur á þáttinn.

Þess utan ræði ég við hagfræðingana Eyþór Ívar Jónsson og Sigurð B. Stefánsson.

https://vimeo.com/151896642
Minningar um Reyni Zoega (BJ)

Enginn kunni að lifa lífinu eins vel og Reynir Zoëga, föðurbróðir minn. Hann var skarpgreindur og minnugur; hann var ekki ríkur að fé en átti stóran frændgarð og afkomendur sem hændust að honum; hann var aldrei með gassagang eða upphrópanir en enginn flutti fyndnari ræður. Upp á Reyni má heimfæra gömul ummæli: „Þá kemur mér hann í hug, er ég heyri góðs manns getið.“

Reynir var vinnusamur og vann í Síldarvinnslunni til 79 ára aldurs, en hann kunni líka að njóta lífsins, ferðaðist mikið innanlands, gekk á fjöll, ók á sínum fjallabíl og hjólaði. Hann hjólaði hringveginn á 55 árum. Túrinn hófst árið 1936 á Akureyri og lauk þar árið 1991, en rétt er að geta þess að ferðin var ekki samfelld.

Reynir átti auðvelt með að sjá skemmtilegar hliðar á tilverunni og sagði vel frá. Eitt sinn kenndi hann mér eftirfarandi aðferð til þess að koma fram málum með lagni. Ef einhver leggur fram tillögu sem maður er ósammála er gott að segja: „Þetta var góð tillaga, en ég er ekki frá því að betra væri að skerpa hana með því að orða hana aðeins öðruvísi“. Svo lagði Reynir fram sína breytingartillögu, sem sneri þeirri fyrri algerlega við. Upprunalegi tillöguflytjandinn var svo upp með sér af hrósinu að hann brosti útfyrir eyru og hinir samþykktu nýju tillöguna umyrðalaust. Kannski skýrir þetta hve vel hann undi sér í áratugi í minnihluta bæjarstjórnar í rauða bænum.

Fyrir nokkrum árum veiktist Reynir af kvilla sem m.a. dró úr bragðskyni og truflaði sjón. Honum leist ekkert á blikuna en lét sig samt hafa það að bryðja pillur af miklum móð að læknisráði. Ég spurði hvort pillurnar virkuðu og flest hafði lagast. „En ég sé ekki nema hálfa sjón núna,“ sagði hann. Það þótti mér lakara að heyra, en þá bætti hann við: „Jú, þegar ég var veikur sá ég tvöfalt.“

Reynir gerði lítið úr því að árin færðust yfir. Ég held að honum hafi aldrei fundist hann orðinn nógu gamall til þess að ganga í Félag eldri borgara. Í níræðisafmælinu sínu upplýsti hann svo leyndarmálið bak við það að ná háum aldri. „Maður þarf bara að fæðast snemma og sýna svo þolinmæði.“

Reynir var gæfumaður í einkalífi. Hann og Sigríður Jóhannsdóttir giftu sig á bóndadaginn árið 1942. Alltaf héldu þau upp á brúðkaupsafmælið á bóndadaginn, hvað sem almanakinu leið. Þau voru samrýnd og jafnræði með þeim. Mikill missir var að Siggu þegar hún féll frá árið 1988, langt um aldur fram.

Kært var með Reyni og systkinum hans, Unni og Jóhannesi. Þau fóru margar ferðir með mömmu og Siggu meðan þær lifðu, bæði í sumarbústaði og veiði. Pabbi dó árið 2004 og Unnur tveimur árum seinna. Reynir tregaði þau bæði.

Reynir hélt andlegum kröftum og bærilegri heilsu til síðustu stundar. Hann lifði hamingjusömu lífi og dó á þann veg sem við viljum helst fara. Allir sem til hans þekktu syrgja hann nú og þakka góðar stundir, en við yljum okkur við góðar minningar um einstakan mann sem ég mat öðrum meira. Maður var alltaf ríkari eftir sunnudagssamtölin við Reyni frænda. Börnum hans og fjölskyldum þeirra sendi ég samúðarkveðjur.

Benedikt Jóhannesson.
Allt gleymt? (BJ)

Sigríður Andersen er svo vinsamleg að víkja að mér orði í prófkjörsbaráttu sinni í grein sem mun hafa birst þann 30. ágúst í Morgunblaðinu. Auðvitað er skemmtilegt að vera dreginn inn í innanflokksátök Sjálfstæðismanna. Þegar vel er að gáð er Sigríður þó alls ekki að tala um mig, heldur félaga sína og forystu Sjálfstæðisflokksins, þó að hún geri það með þessum pena hætti. Grípum niður í greininni. Sigríður segir:

„Það kemur mér spánskt fyrir sjónir að Benedikt Jóhannesson hefur nú stofnað stjórnmálaflokk um hugsjónir sínar sem hann hefur lýst svo: „Við viljum aðallega höfða til þeirra sem vilja frelsi í viðskiptum, frjálslyndi í samskiptum, umburðarlyndi og heiðarlega stjórnsýslu. Við sjáum á hverjum einasta degi að þessi grundvallar atriði eru brotin.“

Er það til marks um frelsi í viðskiptum að ætla sér að láta kröfur á einkafyrirtæki falla á skattgreiðendur? Er það heiðarleg stjórnsýsla að láta ekki reyna á rétt Íslendinga fyrir dómi þegar sótt er að þeim af svo mikilli óbilgirni? Mér sýnist að fáir hafi gengið harðar fram í að brjóta þessi grundvallar atriði en Benedikt.

Það blasir við að stefna hins nýja flokks er í ósamræmi við allan málflutnings Benedikts í Icesave-málinu. Hvernig stendur á því? Hvers vegna vildi hann þjóðnýta skuldir einkabanka?“

Hér endar tilvitnunin. Nú er auðvitað eðlilegt að önnum kafnir alþingismenn eins og Sigríður gleymi aðalatriðum máls þó að það sé henni mjög hugleikið. Því er mér sönn ánægja að minna hana á nokkrar staðreyndir.

Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, studdi þennan samning. Hann rökstuddi þá skoðun sína vel í Kastljósþætti að hans kalda mat væri það að Ísland ætti að slá striki undir málið og landsmenn að snúa sér að öðru. Sama sinnis voru eftirtaldir samflokksmenn hans á þingi: Árni Johnsen, Ásbjörn Óttarsson, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ólöf Nordal, Ragnheiður E. Árnadóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Í þessum hópi sem Sigríður hefur gleymt eru formaður og varaformaður flokksins hennar, forseti Alþingis, formaður þingflokks hennar og að auki tveir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. En auðvitað getur maður ekki munað eftir öllum í miðri prófkjörsbaráttu.

Það er gaman að því að Sigríður skuli í hita leiksins rifja upp að ég var einn þeirra sem studdu formanninn og forystu Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Mér er heiður að því að hún skuli muna eftir mér en ekki formanni sínum eða varaformanni, en vil þó af hógværð minna á að allmargir aðrir voru sama sinnis. Til dæmis fyrrverandi ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, þau Friðrik Sophusson, Geir H. Haarde, Halldór Blöndal, Matthías Bjarnason, Ólafur G. Einarsson, Ragnhildur Helgadóttir, Sólveig Pétursdóttir, Sturla Böðvarsson, Sverrir Hermannsson og Þorsteinn Pálsson. Öll studdu Bjarna og málstað hans drengilega, svo nefnd séu nöfn sem ekki hafa orðið Sigríði jafnminnisstæð og mitt. Kannski hefur henni orðið á mismæli, sagt Benedikt en meint Bjarni. Ég er samt ánægður að hún muni bara eftir mér af þessu ágæta fólki. Það sem hjartanu kærast er tungunni tamast.

Benedikt Jóhannesson
Ég hugsa, þess vegna er ég (BJ)

Þegar heimspekingurinn Descartes setti fram ofangreinda sönnun sína um tilvist mannsins er hætt við að margir hafi hrist höfuðið. Til hvers þurfti að velta því fyrir sér hvort menn væru til? Það var öllum augljóst sem horfðu í kringum sig. Þeir sjálfir voru til og fjöldi manns í kringum þá. En strax á 17. öld hafði efahyggjan skotið upp kollinum og löngu áður.

Steinn Steinarr orti um ferðalag mannsins í gegnum dimman kynjaskóg af blekkingum. Það er ekki alltaf allt sem sýnist. Flest höfum við lent í því að muna eftir einhverjum stað eða húsi og sjá það svo löngu seinna að það var alls ekki eins og okkur minnti. Margir hafa orð á því að hús séu miklu smærri þegar þeir koma í þau áratugum seinna en þau voru í barnsminni. Heilu hótelin hafa fært sig yfir götuna þegar ég hef komið í þau öðru sinni. Kvikmyndir enda öðruvísi en okkur minnti. Þess vegna var það kannski ekki fráleitt að einhverjir efuðust og héldu að veruleikinn allur væri blekking. Steinn Steinarr sagði í sama ljóði: „[Þ]ú fellur fyrir draumi þínum ... og loksins ertu sjálfur draumur hans.“

Þessi hugsun hefur oft komið upp og er alþekkt úr vísindaskáldsögum þar sem menn eru ekki til nema í draumi hvors annars. Speki Descartes er glæsileg á latínu: Cogito, ergo sum! En menn hafa efast um ýmislegt. Heimspekingurinn Zeno þóttist geta sýnt fram á að hreyfingin væri ekki til, meðal annars með þversögninni um Akkiles og skjaldbökuna. Skjaldbakan fer helmingi hægar en Akkiles, en í hvert skipti sem hann er kominn á þann stað þar sem skjaldbakan var hefur hún færst aðeins áfram og hlauparinn knái nær henni þess vegna aldrei. Sagt er að annar heimspekingur, Díógenes, sem bjó í tunnu, hafi ekki gefið mikið fyrir þessi rök. Hann sagðist auðveldlega geta sannað að hreyfingin væri til, stóð upp og gekk í hring.

Oft finnst okkur að meðbræður okkar og -systur mættu hugsa meira, ekki síst áður en þau láta ýmiss konar „speki“ frá sér fara. Sumir töluðu í hringi í gær, tala þvers í dag og kruss á morgun. Aldrei efast þeir samt um að þeir hefi rétt fyrir sér, þó að ekkert samræmi sé í því sem þeir segja. Að efast er uppgjöf í hugum þeirra. En efinn var einmitt lykillinn að uppgötvun Descartes. Efinn um að hann væri til var sönnunin sem hann þurfti. Upprunalega sagði hann nefnilega: Ég efast, þar af leiðandi hugsa ég, þess vegna er ég. Á móti gæti einhverjum dottið í hug að þeir sem aldrei efast hugsi ekki mjög mikið. Eru þeir þá til?

Sögð er lítil skrítla af Descartes. Vinur hans kíkti í heimsókn til hans og spurði: Eigum við ekki að skreppa á kaffihús? Heimspekingurinn þagði andartak og svaraði svo: Ég hugsa ekki.

Þá hvarf hann.

Benedikt Jóhannesson

Birtist áður í 3. tbl. Skýja
Risi talar (BJ)

Þegar Íslendingar senda þjóðarleiðtoga á alþjóðlega fundi skiptir miklu máli að senda vana menn sem vita hvernig tala á um og við kollegana. Þann 8. desember árið 2011 sagði í leiðara Morgunblaðsins:

„Leiðtogafundur Evrópusambandsins var haldinn í frönsku forsetahöllinni fyrir fáeinum dögum. Leiðtogafundurinn heppnaðist vel og fór ágætlega fram. Tveir af leiðtogunum 27 voru mættir og það er til marks um eindrægnina á fundinum að þeir tóku ekki eftir því að allir litlu leiðtogarnir voru hvergi sjáanlegir. …

Ef afgangsstærðin mætir á aukafundinn til að vera með á myndinni mun hún verða þakklát og undirleit og minna á þá ljúfu stund þegar dvergarnir 7 horfðu upp á Mjallhvít skammta þeim í skálina. …

Fyrst sá mæti maður Geir Jón er að hætta í lögreglunni væri þá ekki hægt að ráða hann til að fara fyrir Íslands hönd á svona fundi og vera á myndinni? Á meðan ljósmyndarar væru að stilla sér upp myndi Geir Jón stilla sér upp við hliðina á Sarkozy eins og hann stillti sér upp við hliðina á litlu óeirðaseggjunum á Austurvelli.

Það er þó ekki alveg víst að Sarkel [Skýring: Gott grín. Sarkozy+Merkel] einræðisherra ESB fengi forystufiðringinn í magann þegar sú mynd kæmi úr framköllun. Ísland gæti með þessari aðferð ekki aðeins kíkt í pakkann og skoðað í skóinn, heldur beinlínis verið inni í myndinni.“

Talið er að leiðarahöfundur sé þaulvanur slíkum „dvergafundum“ og væntanlega mjög hávaxinn maður.

Þremur dögum síðar sagði í Reykjavíkurbréfi: „Hinu fræga og evruvæna „Der Spiegel“ kom þó jafnvel á óvart hve hratt og vandræðalaust evruþjóðirnar hefðu kyngt þeirri stöppu sem Sarkel, tvíhöfða einræðisherra svæðisins, hafði útbúið fyrir þær á hinum raunverulega leiðtogafundi, þar sem Sarkel ræddist einn við. Litlu leiðtogunum var meira að segja sagt að hókuspókusar í Brussel hefðu með galdri tryggt að leiðtogar þjóðanna, sem fastar eru í evrunni, mættu óstuddir, nema hver af öðrum, svipta þjóðir sínar verulegu sjálfstæði, án þess að spyrja nokkurn mann um það heima hjá sér.“

Síðar segir í bréfinu: „Er hryllilegur endir verri kostur en endalaus hryllingur?“ bj
Hvað nú? (BJ)

Eftir hrunið var þjóðin í fyrstu slegin, agndofa og miður sín. Í sálfræðinni eru til viðmið um hvernig fólk hegðar sér eftir áfall. Sorg, afneitun og reiði eru áfangar á þeirri leið að sætta sig við orðinn hlut. Enginn getur álasað þeim sem að ósekju urðu fyrir barðinu á kreppunni miklu, þeim sem trúað höfðu fagurgala um að allt væri í himnalagi og að bestu synir þjóðarinnar hefðu leitt hana til velsældar. Þó að einhverjir hafi haft uppi varnaðarorð gat engum dottið í hug hvað í vændum væri.

Vandinn er hins vegar ekki endilega að saklaus fórnarlömb reiðist eða vilji ekki horfast í augu við hvað gerst hefur. Miklu fremur er ástæða til þess að hafa áhyggjur af því þegar þeir sem leiða þjóðina í eiginlegri eða óeiginlegri merkingu vaða fram með ómálefnalegum hætti og dreifa ósannindum, tortryggni og hatri þegar þörf er á heiðarleika, sátt og samstöðu. Sagt hefur verið að vandi samfélaga felist ekki í því að slæmir menn geri vonda hluti. Vandinn felst í því að gott fólk situr hjá og lætur illsku, reiði og lygi yfir sig ganga.

Alltof lengi var þjóðfélagið í fjötrum þöggunar. Annars vegar vegna þess að fjölmiðlar vildu ekki sjá það sem amaði að og hins vegar vegna offors stjórnmálamanna sem einir þóttust vita og mega vita. Eftir hrun sögðust allir vilja nýja tíma. Nýir tímar hafa nú runnið upp og eru verri en þeir sem fyrir voru. Umræða í þjóðfélaginu er mikil en rökræða er lítil. Fylkingar berjast af heift og almenningur veit ekki hvaðan á sig stendur veðrið.

Stjórnmálamenn og einkum foringjar flokkanna hafa ekki verið til fyrirmyndar í umræðunni. Forystumenn í atvinnulífinu hafa ekki tekið forystu í þjóðlífinu. Skynsamt fólk hrökklast frá umræðunni og gasprarar taka frumkvæðið. Einmitt núna er nauðsynlegt að snúa af þessari ógæfubraut og snúa þjóðfélagsumræðunni aftur inn á vitrænar slóðir. Stefnuleysið sem ríkt hefur frá hruninu hefur þegar kostað miklar tafir á endurreisninni. Verði ekki þegar snúið aftur frá höftum og miðstýringu og á braut frjálsræðis dregst Ísland sífellt meira aftur úr nágrannaþjóðum á næstu árum og áratugum.

Engin leið er að þjóðin komist nokkru sinni út úr kreppunni nema atvinnulífið nái sér á strik. Með lokuðu hagkerfi, vanmáttugum gjaldmiðli og háum vöxtum búa íslensk fyrirtæki við mun lakari aðstæður en þau fyrirtæki sem þau keppa við á erlendum vettvangi. Það er ekki tilviljun að sum af stærstu fyrirtækjum landsins eru um þessar mundir að færa sig um set. Stórfyrirtæki hafa fært aðalskrifstofur sínar til útlanda. Byggðastefnan snýst ekki lengur um að halda byggð á Raufarhöfn heldur á Íslandi. Það gerist ekki nema hér séu sterk fyrirtæki í stöðugu og hagstæðu rekstrarumhverfi.

Benedikt Jóhannesson

Þetta er niðurlag á greininni Endurreisn Íslands sem birtist í Tímariti um viðskipti og efnahagsmál, 7. árg. 2. tbl. árið 2010.