Tíðindi af bókum (BJ)

Mér sýnist að þessi jól verði betri bókajól en í fyrra. Þá gat ég ekki merkt við fimm bækur í Bókatíðindum sem mig langaði í (ég er að vísu mjög sérvitur). Nú þegar er ég búinn að sjá fleiri sem vekja áhuga. Sumar er ég jafnvel búinn að lesa. Svo er ég búinn að gefa út bók sjálfur.

Crymogea er merkileg bókaútgáfa sem einbeitir sér að dýrum bókum. Ekki endilega að bækurnar kosti mikið, því að það tengist væntanlega gæðunum, heldur fyrst og fremst að í þeirra bókaflóru eru margir dýrgripir. Um daginn fletti ég Íslenskum fuglum eftir Benedikt Gröndal. Í henni eru teikningar Benedikts af íslenskum fuglum. Bókin hefur verið til í handriti í 110 ár, en enginn gefið hana út fyrr en núna. Þetta er skemmtileg bók sem mun gleðja marga, ekki síst þá sem láta sér ekki nægja að skoða myndirnar heldur lesa líka skemmtilega texta Kristins Hauks Skarphéðinssonar um Benedikt. Auk þess eru skýringar við fuglateikningarnar eftir bæði nafna minn og fleiri. Þetta er ekki bara bók til þess að hafa á stofuborðinu eða gefa í fimmtugsafmælisgjöf (þó að hún sómi sér vel í báðum hlutverkum). Þetta er bók til þess að fletta og lesa. Hún er í stóru broti og prentun er falleg.

Kannski eru allir komnir með leið á Icesave-samningunum, en Sigurður Már Jónsson segir söguna af þeim í samnefndri bók. Hann einbeitir sér að fyrsta samningnum og breytingum á honum. Sigurður er afar ósáttur við hvernig staðið var að málum eins og ráða má af undirtitli bókarinnar: Afleikur aldarinnar? Það er gott að hann felur ekki sína afstöðu því fátt er leiðinlegra en að lesa bækur manna sem þykjast vera hlutlausir en eru í raun að predika ákveðna skoðun. Sigurði finnst Svavar Gestsson og Indriði H. Þorláksson hafa haldið illa á málum. Þeir hafi verið kumpánlegir við viðsemjendur og ekki látið reyna á styrk Íslands til hlítar. Svavar sjálfur veikti auðvitað sína stöðu mikið þegar hann lýsti því yfir að hann „nennti ekki að hafa samninga hangandi yfir sér.“ Sigurður gefur í skyn að Össur og Jóhanna hafi ekkert skipt sér af samningunum og Jóhanna jafnvel ekki lesið þá (enda átti Alþingi að samþykkja þá óséða sumarið 2009). Embættismenn í nefndinni komu lítið að hinum eiginlegu samningum og skilja má að þeir hafi verið mjög ósáttir við verklag og niðurstöðuna, þó að hvergi segi þeir það berum orðum.

Sigurður Már skrifar lipurlega um það sem gerðist og hann hefur unnið mikið þjóðþrifaverk með því að festa þessa frásögn á blað. Það er mikilvægt að ekki sé bara skrifað um þau áföll sem þjóðin varð fyrir og leiddu til hrunsins, heldur þarf líka að segja söguna af því sem gerst hefur síðan. Hún er ekki alltaf falleg.

Kristmann Guðmundsson var ekki alltaf hátt skrifaður sem skáld. Ég hef enga bók lesið eftir hann, en hafði gaman af sögu Sigurjóns Magnússonar um hann, bók sem kom út fyrir nokkrum árum. Kristmann varð nánast fyrir einelti af hálfu vinstri manna. Annars vegar var hann ekki kommi og hins vegar var hann um tíma miklu vinsælli en Halldór Laxness á erlendri grund. Hvorugt var fyrirgefið af íslensku bókmenntaelítunni sem stjórnað var af Kristni Andréssyni. Ég gat auðvitað ekki útilokað að hann hefði verið lélegur höfundur því að ég hef ekkert eftir hann lesið. Það er að vísu ekki alltaf talið nauðsynlegt, sbr. setningar eins og: „Mér finnst Kristmann lélegur höfundur, enda hef ég aldrei lesið stafkrók eftir þann mann.“ Nú er komin út á ný bók sem heitir Morgunn lífsins. Hún kom upprunalega út á norsku og hefur verið þýdd á íslensku af bæði Guðmundi Hagalín rithöfundi og Helga Sæmundssyni. Það er þýðing Helga sem kemur út núna. Ég keypti hana í fyrradag vegna þess að Baldur frændi minn Hafstað skrifaði formála og mun hafa þar víðar að verki. Nú er ég búinn að lesa 80 blaðsíður. Annað hvort er ég að dala eða Kristmann er ágætis höfundur. Kannski dettur botninn úr sögunni í seinnihlutanum, en þeir Ármann Jakobsson og Bjarni Harðarson fjölluðu vinsamlega um höfundinn í útgáfuhófinu.

Einhverntíma var gefin út bók Kristmanns Gyðjan og uxinn. Þegar hún var auglýst í útvarpinu vildi svo illa til að nafnið hafði misritast og þulurinn las upp: Gyðjan er uxi. Á þessum tíma voru þulir miklir málvöndunarmenn og þessi sá að þetta gat ekki verið titillinn, hóf lesturinnáð nýju og sagði: Þetta á auðvitað að vera Gyðjan er hugsi.

Svo er ég að gefa út smásagnasafn, Kattarglottið. Í bókinni eru fjórtán smásögur sem ég hef skrifað á undanförnum þrettán árum. Sú fyrsta kom út af því að Baldur Hafstað fyrrnefndur frændi varð fimmtugur og ég hafði lofað að skrifa í afmælisrit um hann. Sú næsta kom þegar Sigurður Konráðsson náði hliðstæðum áfanga. Sigurður er fjarskyldari frændi en ágætur samt, afkomandi Benedikts Gröndals fuglateiknara og Ingigerðar Zoega sem var langafasystir mín. Svo hafa þær bæst við ein af annarri, án þess að markmiðið hafi endilega verið að þær kæmu út á bók. Átta af sögunum átti ég til í ársbyrjun 2011, sex eru skrifaðar á þessu ári. Erlingur Páll Ingvarsson hannaði bókina, þar með talinn köttinn á forsíðu.

Föstudaginn 11. nóvember hélt ég útgáfuhóf í vinnunni. Það var gaman. Ég bauð upp á köku og brauð og þau gáfu mér blómvönd. Mér þótti vænt um það. Svo las ég eina sögu og allir klöppuðu. Ég fékk reyndar blómvöndinn áður en ég las söguna.

Á laugardaginn fór hún í nokkrar búðir, en heimildamaður minn segir að þær hafi ekki komist af lagernum þann dag. Vonandi komast þær nær þjóðinni næstu daga.

Hvers konar sögur eru þetta? Lýsa þær reynsluheimi miðaldra karlmanns? Það held ég ekki. Reyndar dreymdi mig efni tveggja þeirra, en þær eru mjög ólíkar. Sumar eru svolítið skrítnar, aðrar venjulegri. Samt engar rómantískar minningar í anda Hamsuns sem hefði vissulega verið gaman að gera. Tvær eru samt undir áhrifum frá útlendum höfundum, önnur reyndar bara að formi.

Mér datt það í hug í dag að líklega skrifa menn smásögur í tvennum tilgangi. Annars vegar til þess að festa hugmynd í búning, hins vegar til þess að segja sögu. Sumar sögur gera svo hvort tveggja meðan öðrum tekst hvorugt.

Ég er búinn að lesa sögurnar nokkrum sinnum og mér finnst þær ágætar, flestar. Þeir sem lásu þær yfir fyrir mig áður en ég gekk frá þeim voru hins vegar svo ósammála um hvaða sögur væru bestar eða sístar að þær fengu allar að fljóta með.

Bókin hentar vel til jólagjafa og í afmæli sem ekki standa á heilum tug. Þeir sem lenda á sléttum tug fá svo mikið af áfengi í afmælisgjöf að þeir geta ekki lesið neitt af viti í marga mánuði eftir afmælið sitt.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt