Hvað varðar mig um þjóðarhag? (BJ)

Á dögum Viðreisnarstjórnarinnar var oft talað um höfuðbólið og hjáleiguna. Sjálfstæðisflokkurinn var auðvitað höfuðbólið og Alþýðuflokkurinn hjáleigan. Einu sinni leit út fyrir að kratar dyttu út úr borgarstjórn sem þótti ólán. Því var um það talað að lána flokknum nokkur atkvæði, en sjálfstæðismenn höfðu á þeim árum feikinóg.

Spurningin var þá hverjum væri treystandi í þetta verkefni. Svarið var að velja þá sem væru svo miklir flokksmenn að þeir fyndu ekki lykt af skarna, en skarni var áburður sem búinn var til úr sorpi og þótti fnykurinn af honum heldur ókræsilegur. Björgunarleiðangurinn heppnaðist auðvitað.

Löngu seinna sátu sjálfstæðismenn og framsókn í stjórn saman í tólf ár. Þá var engum blöðum um það að fletta að framsóknarmenn þóttu leiðitamir. Hannes H. Gissurarson prófessor, sem hefur næmt auga fyrir pólitík, taldi þá að rétt væri að sameina flokkana, svo líkar væru áherslurnar orðnar. Auðvitað sá hann leik á borði til þess að stækka sinn flokk. Flestum mun þó hafa þótt hugmyndin fráleit, svo mikill munur væri á flokkunum.

Fyrir rúmri viku fór ég á Austurvöll þar sem átta þúsund manns mótmæltu því að stjórnarflokkarnir ætluðu að svíkja loforð sitt um að leggja framhald viðræðna við Evrópusambandið undir atkvæði þjóðarinnar. Marga hitti ég þar sem aldrei áður höfðu mætt á mótmæli.

Einn vatt sér að mér og sagðist ekki vera sama sinnis og ég í stjórnmálum. Samt hefði það komið honum mjög á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn sviki loforð. „Allir bjuggust við þessu af framsókn, en sjálfstæðismenn hafa alltaf haft á sér orð fyrir orðheldni.“

Mér þótti vænt um þetta, því þetta er líka mín upplifun. Samtímis var ég svolítið hnugginn því að mér varð hugsað til orða Illuga Gunnarssonar menntamálaráðherra og þingmanns Sjálfstæðisflokksins í Silfri Egils þann 10. mars 2013:

„Ég er sammála því að það verði stöðvaðar þessar viðræður, að það verði ekki farið í það sem kallað er hægja á eða gera hlé, sem er auðvitað ekkert annað en að halda áfram en bara gera það hægar, og síðan verði þjóðaratkvæðagreiðsla og þjóðin fái að segja sinn hug í því hvort hún vilji klára þetta eða ekki. Ef það er þannig að þjóðin segi já við því þá eru allir menn og allir flokkar bundnir af þeirri niðurstöðu.“

Ég þekki Illuga að góðu einu og hefði lagt mikið undir að honum mætti treysta þegar hann tæki svona til orða.

Á Hverfisgötu hitti ég hjón sem ég þekki og veit að eru ekki sjálfstæðismenn. Konan hafði orð fyrir þeim og hafði nánast sömu orð og maðurinn á Austurvelli. Það var ekki bara að einhver óbreyttur lúðulaki úr sjálfstæðisflokknum hefði misst þessi ummæli út úr sér í hugsunarleysi. Þetta var lína allra forystumanna flokksins.

Hanna Birna Kristjánsdóttir, varaformaður flokksins og núverandi innanríkisráðherra, sagði til dæmis í Silfri Egils þann 17. mars 2013: „Fyrst og síðast snýst þetta um það að Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum sinnar þjóðar ekki vera best borgið innan Evrópusambandsins. Við erum hins vegar þeirra skoðunar að vilji þjóðin það á einhverjum tímapunkti þá ber okkur að fara í þjóðaratkvæði og niðurstaðan af því, við munum virða hana.“ Sú þjóðaratkvæðagreiðsla myndi fara fram á kjörtímabilinu. Ennfremur sagði Hanna Birna: „Að sjálfsögðu mun Sjálfstæðisflokkurinn standa við það að þjóðin fær að ákveða það hvort það verði gengið lengra í þessu máli. Það er þjóðarinnar en ekki einstakra stjórnmálamanna.“

Fyrir kosningar var þetta mál þjóðarinnar en ekki einstakra stjórnmálamanna. Nú hefur það snúist við. Hanna Birna er þekkt að því að henni tókst að ná samtöðu í borgarstjórn þar sem áður logaði allt í illdeilum. Hún var ólíkleg til þess að standa ekki við það sem hún lofaði.

Líkt og í ævintýrunum í gamla daga hafði ég varla kvatt hjónin þegar síminn hringdi. Í þetta sinn var kunningi minn á línunni. Hann er sjálfstæðismaður og hefur ekki verið sannfærður um ágæti þess að ganga í Evrópusambandið, en segist gjarnan vilja skoða það til enda. Hann sagðist vera hissa á því að nú ætti að fylgja framsókn gegnum þykkt og þunnt og brjóta þannig loforð sem margítrekað var fyrir kosningar.

Ragnheiður Elín Árnadóttir, núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sagði í kosningasjónvarpi RÚV síðastliðið vor mestu máli skipta að þjóðin fengi að greiða atkvæði um hvort viðræðum yrði haldið áfram:

„Það sem mér þykir mestu máli skipta er að þjóðin fái að greiða um það atkvæði hvort þessu verði haldið áfram eða ekki. Og ég treysti þjóðinni til þess að taka upplýsta ákvörðun. Vegna þess hversu mikið ágreiningsmál þetta er, milli flokka, milli þjóðarinnar, milli landsbyggðar og höfuðborgar, þetta fer í gegn um fjölskyldur, eina leiðin til að komast að niðurstöðu um það hvert skuli halda núna, er að spyrja þjóðina.“

Hvorugur okkar vissi nema gott eitt um Ragnheiði og við vorum báðir leiðir yfir því að nú gæti maður ekki lengur treyst því sem forystumenn í Sjálfstæðisflokknum lofuðu.

Svo hélt hann áfram: „Heldurðu að þeir sameini flokkana?“

Það rumdi í mér ólíkindastuna.

„Jú,“ sagði hann, „nú er það greinilegt að framsóknarmenn fá öll sín mál í gegn, meðan engin stefnumál okkar fá framgang. Landbúnaðarhöftin eru hert, ekkert gert með ályktun landsfundar um að við skulum kanna það að fá nýjan gjaldmiðil. Beinlínis sagt að krónan verði gjaldmiðillinn um fyrirsjáanlega framtíð.“

Ekki gat ég neitað þessu.

Hann hélt áfram: „Ég man að Geir Haarde sagði alltaf að það yrði að vera hagsmunamat á hverjum tíma hvort við gengjum í Evrópusambandið. Nú segja forystumenn okkar: Aldrei, aldrei, skulum við taka þátt í viðræðum.“

Eftir andartaks kúnstpásu bætti hann við: „Það tók framsókn ekki nema níu mánuði að gera okkar fólk algerlega samdauna sér.“

Samtalið varð ekki lengra en þegar ég gekk niður Vatnsstíginn hugsaði ég með mér hvort nú myndi tillaga Hannesar loks verða að veruleika, en undir öfugum formerkjum.

Reyndar er eitt líkt með Viðreisnarárunum. Framsókn hefur ekki nema 2,9% fylgi í höfuðborginni. Nú eru atkvæði sjálfstæðismanna ekki til skiptanna, en ef það ætti að velja hverjir væru nógu harðir af sér til þess að bjarga höfuðbólinu inn í borgarstjórn, væri vænlegast að velja þá sem teldu að eftirfarandi yfirlýsing væri ekki loforð um kosningar um framhald viðræðna:

„Að sjálfsögðu mun Sjálfstæðisflokkurinn standa við það að þjóðin fær að ákveða það hvort það verði gengið lengra í þessu máli. Það er þjóðarinnar en ekki einstakra stjórnmálamanna.“

Benedikt Jóhannesson [email protected]

www.heimur.is/benedikt