Vandfundnaland (BJ)

Nýlega lauk nítján ára vegferð minni með því að ná leiðarenda. Frá því að ég komst á þriðja áratuginn hafði ég stefnt að því að komast á hjara veraldar. Fram að því hafði það ekki lagst sérlega þungt á mig. Af því að veröld mín er fremur takmörkuð var hjarinn afskekktasti staður Íslands, Hornstrandir. Auðvitað gæti einhver sagt að einhver allt annar staður væri einangraðri, eitthvert Eyvindarból í Þjórsárverum, en Hornstrandir eru samkvæmt Íslandskorti Heims „the most remote and rugged place in Iceland“ og Heimur lýgur ekki.

Upprunalega var ætlunin að fara með tengdapabba, en hann var oft fararstjóri á þessum slóðum. Svo entist honum ekki líf til þess að fara með okkur. Við vorum líka með ómegð og börnin héldu okkur í bænum. Héldu okkur að minnsta kosti frá „rugged places“. Árið 1991 ákváðum við að taka börnin úr verndaða umhverfinu og láta þau kynnast náttúrunni eins og hún gert erfiðust á Íslandi. Yngsta barnið var reyndar bara þriggja ára, en við vorum staðráðin í því að hann ælist upp við vosbúð. Á misjöfnu þrífast börnin best.

1991

Í þetta sinn fóru fjórar fjölskyldur saman. Við vorum að minnsta kosti sautján. Við ókum til Ísafjarðar. Þaðan var meiningin að sigla yfir Ísafjarðardjúp í Hesteyrarfjörð. Á leiðinni skemmti ég börnunum með því að þessa brú hefði ég smíðað, þegar það átti við. Það er fátt skemmtilegra fyrir börn en að foreldrar þeirra segi þeim oft frá afrekum sínum. Á leiðinni gistum við á Reykjanesi innst í Djúpinu. Þar var Engilbert frá Tyrðilmýri með fiskeldi, en ég var nýbúinn að skrifa skýrslu um að ekki þýddi að rækta fisk á Íslandi. Ég heimsótti Engilbert um morguninn, en stöðin var rétt hjá skólanum þar sem við gistum. „Hefði komið í gærkvöldi,“ sagði ég, „en ég sá engan í kerunum nema ungan pilt sem var að fóðra fiskana.“ Engilbert ljómaði, því þetta hafði þá verið hann sjálfur. Þarna fengum við kaffi og blíðar viðtökur, en hann lét þess jafnframt getið að hann hefði skrifað grein sem hann ætlaði að senda í Moggann um það hvað ég vissi lítið um fiskeldi. Ekki vildi hann sýna mér hana og aldrei kom hún í blaðinu en nokkrum vikum seinna fékk ég hana í pósti. Halli Blöndal var hluthafi í fiskeldinu hjá Engilbert. Það var strax vísbending um að lítil von væri í rekstrinum. Engilbert skrifaði seinna fróðlega bók um Snæfjallaströndina.

Við lögðum semsé út á Djúpið. Gott var í sjóinn og ég var úti á þilfari í litlum dalli sem við höfðum leigt með skipstjóra. Í Hesteyrarfirði vissi ég að Birgir Albertsson kennari úr Langholtsskólanum átti hús. Birgir kenndi mér lestur í sjö ára bekk og seinna dönsku og biblíusögur. Hann var líka með sunnudagaskólann og dreifði í lok hvers dags biblíumyndum sem allir krakkar söfnuðu.

Einhver hafði lesið að varðskipsmenn hefðu skotið í reykháf á síldarverksmiðju Thorsaranna á staðnum. Þegar við nálguðumst dró einn upp kíki sem var þeirrar náttúru að hann stillti fókusinn sjálfur. Það fannst mér merkilegur kíkir enda sást í honum að sundurskotni reykháfurinn stór enn með kúlnagötunum. Í fjörunni beið svo eftir okkur enginn annar en Birgir dönskukennari. Birgir var reyndar líka kaupmaður, bæði í Birgisbúð á Bræðraborgarstíg minnir mig, og í Verslun Guðmundar Albertssonar við Langholtsveg. Þar fékkst allt. Nú var hann þarna kominn og fagnaði okkur mjög. Hann sagðist oft vera þarna á sumrin.

Við tjölduðum í góðu veðri. Átum auðvitað og gengum að verksmiðjunni. Reykháfurinn sundurskotni stóð enn en verksmiðjan hafði brunnið, verið kveikt í henni minnir mig. Félaginn með kíkinn góða var líka með vasapela og þegar Birgir sýndi okkur húsin í þorpinu, sem enginn hafði búið í síðan 1950, fékk hann að súpa á pelanum. Ég hefði aldrei þorað að bjóða gömlum sunnudagaskólakennara upp á slíkar trakteringar, en hann lét sér þetta vel líka. Í húsunum var allt eins og menn höfðu skilið við áratugum áður, bækur og blöð óskemmd.

Daginn eftir gengum við af stað yfir í Aðalvík. Við þurftum ekki að bera nema vistir til dagsins. Einn var að vísu með farsíma og gps-tæki. Nú þykir þetta ekki í frásögur færandi en á þeim tíma var gps-tækið fimm kíló að þyngd og farsíminn tuttugu. Hann hafði heyrt að á háheiðinni næðist samband við umheiminn í gegnum símann. Veðrið var frábært. Eftir hverja fimm metra hækkun fengum við skýrslu frá gps-tækjaverðinum. Þrotlausar æfingar með börnin í Esjunni og Úlfarsfelli skiluðu ágætum árangri, nema hjá þriggja ára piltinum. Hann var kominn upp í 47 metra hæð yfir sjávarmál þegar hann neitaði að ganga skrefi lengra. Var þá komið að þeirri erfiðu ákvörðun um hvort við ættum að bera hann eða skilja hann eftir. Eftir langar rökræður varð það fyrra ofan á. Ég var sannfærður um að hann væri þyngsta þriggja ára barn á Íslandi þennan dag.

Á heiðarbrún var kveikt á farsímanum. Þá var fyrsti vandinn sá í hvern ætti að hringja, því að allir þeir sem hann var vanur að tala við í síma voru með í leiðangrinum. Á endanum var reynt við símstöðina á Ísafirði. Ekkert heyrðist í henni. Sýslumaðurinn svaraði heldur ekki. Þegar mamma símberans ansaði ekki heldur var ljóst að það var ekkert símsamband á þessum stað. Góð æfing samt að bera símann upp í 272 metra hæð.

Þá fór að halla undan fæti. Við kirkjuna á Stað í Aðalvík settumst við og fengum okkur bita. Við hjón vorum að sligast undan ómegðinni í orðsins fyllstu merkingu og vorum hvíldinni fegin. Sagt er að tvisvar verði sá feginn sem á steininn sest. Það átti ekki við um Vigdísi þennan dag. Hún hlammaði sér niður af sérstöku kappi og taldi sig með réttu eiga skilið góða hvíld. En svo hratt settist hún niður að hún kom niður á hnullung af svo miklu afli að hún rófubeinsbrotnaði. Það hljómar fyndið, en í þessu átti hún marga mánuði og átti erfitt með að skilja grínið.

Á leiðinni var mikið af hvönn, himinhárri. Allur dalurinn var mikið gróinn og gönguferðin var afar skemmtileg Meðfram slóðinni var Staðarvatn. Engan langaði að baða sig í því og var þó veðrið til þess. Við sjóinn beið okkar farangur og vistir og við slógum upp tjaldbúðum. Einn í hópnum hafði með sér net og lagði í flæðarmálið.

Morguninn eftir hafði góðviðrinu líka slotað og grenjandi rok og rigning tekið við. Eitthvað hafði komið í netið en gleðin yfir því vék fyrir óttanum við öldurnar sem mér fannst himinháar og brotna með tilþrifum á ströndinni. Í staðarlýsingum höfðum við lesið um fjölmarga skipsskaða á þessum slóðum og nú áttum við að leggja út á ólgandi hafið. Jaxlinn bitum við samt á og ég reyndi að láta lítið á því bera hve skelkaður ég var.

Báturinn kom á réttum tíma og í hann tíndum við rennblaut tjöld og farangur. Vorum svo selflutt í litlum gúmmíbáti yfir í Sóma-bátinn, sem ekki var sérlega stór í öldurótinu. Allir komust þó á skipsfjöl. Við tók einhver erfiðasta sigling sem ég hef upplifað. Konum og börnum var safnaði inni í bátinn og eftir fimm mínútur fóru kræsingarnar frá því kvöldið áður að skila sér. Við karlarnir stóðum aftur á dekki þungir á brún. „Þú siglir ei þennan sjó í dag,“ hljómaði í kollinum á mér. Við stefndum fyrir Straumnes.

„Verður þetta svona alla leið?“ spurðum við skipstjórann.

„Nei, nei,“ sagði hann og það hýrnaði yfir mér. „Það er alvöru brim fyrir utan Straumnesið.“

Æðsta ráðið tók í skyndingu ákvörðun um að þetta væri ekkert vit. Það yrði ekkert gaman á Hornströndum í þessu veðri hjá þeim fáu sem myndu lifa sjóferðina af. Bátnum var snúið við inn í Ísafjarðardjúp.

Þar með var ljóst að ekki kæmist ég á Hornstrandir í þetta sinn.

Ferðin var samt ágæt. Við sigldum vítt og breitt um Jökulfirði og tjölduðum í Hrafnsfirði. Þar var skipbrotsmannaskýli og okkur þótti við hafa til þess unnið að nýta það. Það var að vísu lítið en nægði til þess að hita kakó. Þar sátu konur og börn.

Við karlmennin hengdum netið upp á skýlisvegginn utanverðan og tíndum úr því þara. Þá sáum við trillu hinum megin í firðinum. Menn voru þar augljóslega að vitja neta. Kíkirinn snjalli kom í góðar þarfir. Þegar báturinn kom nær kölluðum við til hans. Þetta reyndist vera Jóakim Pálsson út Hnífsdal. Hann sigldi í áttina til okkar.

„Þið eruð að leggja net,“ sagði einn okkar.

Hann svaraði engu.

„Við erum ekki frá sýslumanninum,“ bætti minn maður við.

„Jæja,“ sagði Jóakim. Svo rak hann augun í netið á skýlisveggnum. „Ég sé að þið eruð líka með net.“

„Þetta er urriðanet,“ sögðum við minnugir Orra Vigfússonar.

Aðeins léttist brúnin á karli.

„Þið eruð ekkert hræddir við að leggja net í sjó?“ rumdi hann.

„Við leggjum seint og vitjum snemma,“ sagði viskípelaeigandinn og dró fram fleyginn. Þessi peli var þeirrar náttúru að hann tæmdist aldrei. Jóakim lét sér þetta vel líka og teygaði af stút. Er hann nú úr sögunni.

Út úr þokunni kom hrakinn Þjóðverji og á honum var ekki þurr þráður. Hann hafði velkst alla leið úr Grunnavík og hugsað sér gott til glóðarinnar að leita skjóls í skýlinu. En það var fullt af konum og börnum svo að manntetrið hrökklaðist frá. Hvarf hann út í þokuna á leið upp heiðina í átt til Norður-Stranda. Hefur aldrei spurst til hans síðan.

Daginn eftir sigldum við um Djúpið. Veður var skaplegt og við fórum í Æðey og Vigur. Í Vigur hittum við Baldur bónda og fengum pönnukökur. Baldur fékk sopa af pelanum góða og brosti út að eyrum. Ekki var sjóþolið meira en svo að við sigldum til Súðavíkur og þar tók við okkur rútubíll sem flutti hrjáðan hópinn síðasta spölinn til Ísafjarðar.

Svo fór um sjóferð þá og ekki komumst við til fyrirheitna landsins í þetta sinn. En ekki tjóir að gefast upp.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt