Rykið er ekki rómantískt! (JGH)

Það mátti halda að skollið væri á stríð þegar Mogginn birti á forsíðu frétt þar sem sagði í fimmdálka fyrirsögn þvert yfir síðuna: „Efasemdir um nýjan Kjalveg.“ Þau sem höfðu þessar hrikalegu efasemdir voru þingmennirnir Guðlaugur Þór Þórðarson, Steingrímur J. Sigfússon og Anna Kristín Gunnarsdóttir. Jæja, hugsaði ég með mér, þau vilja ekki upphækkaðan veg yfir Kjöl sem verður í eigu Kea og fleiri félaga. En undirfyrirsögnin hafði meiri áhrif á mig: Hún var svona: „Segja það ekki sjálfgefið að auðvelda aðgengi að hálendi Íslands með malbikuðum vegum.“ Þar staldraði ég við. Þetta var ekki alveg það sama og ég hef tuðað um við konuna mína þegar við höfum ekið um á hálendinu; ekki síst í rykmekkinum á Kjalvegi. Það er hátíðlegt að kalla hann veg á sumrin; hann telst næsti bær við veg; hrjúft þvottabretti – sem þúsundir ferðamanna, innlendra sem útlendra, aka um í slíku kófi að varla sér handa sinna skil. Það ber að malbika hann.

Kannski ætti ekki að segja „malbika“ heldur frekar að nota orðalagið að „leggja bundið slitlag“ á Kjalveg. Það hljómar betur og er líklegast nær kjarna málsins. Þetta eru nefnilega tvö mál. Að búa til nýjan, uppbyggðan, breiðan, malbikaðan veg yfir Kjöl fyrir flota stórra flutningabíla – eða að lagfæra núverandi veg og líta á hann fyrst og fremst fyrir ferðalanga – og malbika hann! Ég er eindreginn stuðningsmaður seinni leiðarinnar sem og að auka aðgengi að hálendinu með bundnu slitlagi. Vegurinn á öræfum Austurlands upp að Kárahnjúkavirkun er gott dæmi um þetta. Rykmökkur er mikil sjónmengun og það er til mikils vinnandi að losna við rykið og þvottabrettin. Þá er rætt um að kyrrð hálendisins verði rofin með með því að malbika vegi á hálendingu vegna þess glymjanda sem fylgir umferð fólksbíla sem stórra rúta á malbikuðum vegum. En verður nokkurn tíma hægt að koma í veg fyrir að umferð ferðamanna fylgi einhver hávaði, hvort sem vegir eru malarvegir eða malbikaðir?

Það sem kom mest á óvart í fréttinni um Kjalveg var að með lagningu nýs Kjalvegar myndi leiðin milli Akureyrar og Reykjavíkur aðeins styttast um 47 kílómetra. Það fannst mér lítil stytting – og velti því fyrir mér hvort fólk og fyrirtæki séu tilbúin til að greiða nokkur þúsund krónur í veggjald fyrir að aka Kjalveg sem styttir leiðina ekki meira en þetta. Sömuleiðis er stór hluti Kjalvegar í um 700 metra hæð og eflaust vel hált þar á veturna. Ef beina á umferð flota flutningabíla yfir Kjalveg þá þarf sömuleiðis eitthvað að gera við veginn í Biskupstungum og upp að Gullfossi. Hann hefur ekki verið til að hrópa húrra fyrir til þessa.

Stórbætt vegakerfi með bundnu slitlagi hefur verið ein mesta náttúruvernd á Íslandi á undanförnum áratugum. Það vitum við sem ólumst upp við þvottabrettin. Þess vegna felst í því mikil náttúruvernd að leggja bundið slitlag á Kjalveg og sömuleiðis eitthvað af Sprengisandi. Frá þessum vegum liggja leiðir til allra átta og þær eru fyrir þá sem finnst rykið rómantískt.

Fyrir um 25 til 30 árum var rætt og rifist um það hvort stígar, pallar og stikur við helstu ferðamannastaði landsins, eins og Gullfoss, Geysi og Þingvelli væru „óæskilegt inngrip“ í náttúruna. Allir sjá núna hversu mikil land- og náttúruvernd felst í því að setja upp „slík mannvirki“ til að vernda þessa staði fyrir átroðningi hundruð þúsunda ferðamanna.

Fagur er fjallahringur á hálendi – og hann á að vera fyrir sem flesta. En rykið er ekki rómantískt.

Jón G. Hauksson

[email protected]