Villandi tal um tekjur á Íslandi (BJ)

Stefán Ólafsson prófessor og fleiri hafa árum saman keppst við að sýna fram á að tekjur á Íslandi skiptist ójafnt og má skilja það á skrifum þeirra að hér á landi sé tekjum óvenjulega ójafnt skipt að minnsta kosti þangað til Sjálfstæðisflokkurinn hvarf úr ríkisstjórn. Svo vel vill til að Hagstofa Íslands hefur í nokkur ár kannað tekjuskiptingu á Íslandi og borið hana saman við önnur Evrópulönd. Í síðustu könnun Hagstofunnar sem nær til ársins 2010 kemur í ljós að Ísland var í 7. sæti yfir tekjujöfnuð í Evrópu. Árið 2005 var Ísland hins vegar í 2.-3. sæti, þ.e. í aðeins einu landi var jöfnuður meiri.

Stefán skrifar á bloggsíðu sína grein sem heitir Villandi tölur um tekjur á Íslandi.

Skoðum nokkrar tilvitnanir í grein Stefáns (1-5):

1.Nú er sá tími árs er tímaritið Frjáls verslun og dagblöð birta tölur um tekjur Íslendinga, upp úr skattskrám. Margir hafa áhuga á þessu enda sjálfsagt í lýðræðisþjóðfélagi að fyrir liggi upplýsingar um slíkt sem og um skattgreiðslur.

Engar athugasemdir við þetta.

2.Hitt er verra að þær tölur sem birtar eru og kynntar sem upplýsingar um „tekjur“ Íslendinga í ólíkum starfsgreinum eru vægast sagt villandi.

Stefán veit að tekjurnar sem birtar eru byggja á launatekjum. Þess vegna eru þær alls ekki villandi (a.m.k. ekki í Frjálsri verslun) því að þar kemur fram að í „tölunum eru ekki fjármagnstekjur, t.d. af vöxtum, arði eða sölu hlutabréfa. Sleppt er skattfrjálsum dagpeningum, bílastyrkjum og greiðslum í lífeyrissjóði.“ Þetta hafði hann getað kynnt sér með því að fara í gegnum lesmál í blaðinu sem ekki er langt, átján línur alls, í tveimur dálkum, níu línur í hvorum dálki. Skýrara getur það ekki verið.

3.Það sem birt er eru vísbendingar (út frá útsvarsálagningu) um „launatekjur fyrir skatta“, sem er bara hluti af „tekjum“ fólks. Það sem helst vantar eru fjármagnstekjur. Ef þær væru meðtaldar myndu tölurnar fara nærri því að sýna „heildartekjur fyrir skatt“.

Hér fer prófessorinn út af sporinu því að hér er alls ekki um vísbendingar um launatekjur fyrir skatta. Þetta er útreikningur á útsvarsstofni eins og glöggt er tekið fram í blaðinu (í 6. línu í fyrra dálki).

4.Skiptir það máli? Jú það skiptir verulegu máli, einkum fyrir upplýsingarnar um tekjur hátekjufólks, sem er með langmestar fjármagnstekjur. Þær tölur sem birtar eru vanmeta því stórlega hærri tekjurnar í samfélaginu, einkum hjá hærri stjórnendum í einkageira. Frávikið er svo mikið að tölur Frjálsar verslunar og dagblaða um tekjur hærri stjórnenda og stóreignafólks eru nær marklausar.

Upplýsingar um launakjör eru mikilvægar öllum þeim sem hyggjast fara í nýtt starf eð vilja finna út hvar þeir standa miðað við aðra í sömu stétt. Prófessorinn hefur væntanlega ekki farið í mörg starfsviðtöl um ævina, en honum til upplýsingar er óhætt að fullyrða að enginn hafi spurt í slíku viðtali: „Hvað fæ ég miklar fjármagnstekjur í þessu starfi?“

5.Tekjur tekjuhæstu hópanna eru því vantaldar sem þessu nemur í þeim upplýsingum sem Frjáls verslun og dagblöð birta núna.

Þetta er enn rangt hjá prófessornum. Frjáls verslun birtir ekki upplýsingar um tekjur hópa heldur um útsvarsstofn 3.000 einstaklinga. Ekki er að efa að margir þeirra hafa fjármagnstekjur, sumir meiri og aðrir minni. Það er hins vegar ekki markmið blaðsins að birta slíkar tekjur.

Það er ekkert að því að hafa áhuga á því hvernig fjármagnstekjur skiptast. Í Vísbendingu, vikuriti um viðskipti og efnahagsmál, hefur í mörg ár verið sýnt hvernig fjármagnstekjur hafa dreifst ójafnt á þjóðina, mun ójafnar en launatekjur. Hættan við það að blanda þessum tekjum saman felst í því að stjórnmálamenn hafa talið að heildartekjur, með fjármagnstekjum inniföldum, sýni í raun launatekjur. Þess vegna hefur það verið keppikefli margra stjórnmálamanna að lækka hæstu laun, þegar tekjurnar sem ójafnastar hafa verið eru í raun fjármagnstekjur.

Stefán og félagar hans hafa hins vegar óhikað blandað saman öllum fjármagnstekjum og launatekjum. Það er á skjön við alþjóðlegar skilgreiningar. Samkvæmt skilgreiningu Evrópusambandsins telst hagnaður af sölu hlutabréfa og verðbréfa ekki til ráðstöfunartekna í rannsókn Hagstofunnar.

Samkvæmt nýjustu tölum Hagstofunnar sem byggjast á árinu 2011 var tekjujöfnuður á Íslandi svipaður og árið 2004. Hér er að vísu byggt á ráðstöfunartekjum, en launatekjur fyrir skatta voru líklega ójafnari árið 2011. Það skiptir máli fyrir einstaklingana, því að launþegar og launagreiðendur geta haft áhrif á laun fyrir skatta en ekki skattkerfið.

Svo skiptir það auðvitað máli að svara spurningunni: Leið fólki almennt betur á Íslandi árið 2011 þegar ráðstöfunartekjur voru jafnari en árið 2007?

Benedikt Jóhannesson