Írafárið í kringum Guðmund Steingrímsson(JGH)

Írafárið í kringum Guðmund Steingrímsson ætlar engan endi að taka. Það er líkt og þungavigtamaður hafi horfið úr Framsókn. Svo er hins vegar ekki og langt frá því. Guðmundur var aldrei neinn bógur í flokknum þann stutta tíma sem hann var þar og reyndar efuðust margir um að hann styddi flokkinn af heilum hug. Hann átti meiri samleið með Samfylkingunni í öllum stærstu málunum. Hann ver núna ríkisstjórnina falli og styður hana þannig að hún þarf ekki lengur að reiða sig á eins meirihluta atkvæði Þráins Bertelssonar.

Ég hef heyrt þeirri kenningu fleygt að brotthvarf Guðmundar sé plott innan úr Samfylkingu. Það er hægt að leika sér með þá kenningu.

Spyrja má sig að því hvort Guðmundur og vinir hans í Samfylkingu telji að núverandi ríkisstjórn sé að liðast í sundur og að kosið verði fyrr en síðar. Ef ríkisstjórnin heldur það hins vegar út verður kosið eftir tæp tvö ár og því er þetta tæplega rétti tíminn fyrir Guðmund til að stofna nýjan stjórnmálaflokk.

En er ríkisstjórnin að liðast í sundur? Verður kosið á næstunni?

Þorsteinn Pálsson, einn helsti samningamaðurinn í samninganefnd Íslendinga um aðild að Evrópusambandinu, sagði í Morgunblaðinu á dögunum að ágreiningurinn á milli ríkisstjórnarflokkanna tefði aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið – og veikti stöðu Íslands.

Þorsteinn kom næst með mjög athyglisverða yfirlýsingu í viðtalinu þegar hann sagðist frá fyrstu tíð hafa efast um að þessi ríkisstjórn gæti klárað aðildarviðræðurnar.

„Ég hef frá upphafi haft ákveðnar efasemdir um að þessir tveir flokkar gætu lokið málinu, þó þeir gætu hafið það,“ sagði Þorsteinn.

Þetta er mikið sagt.

Einn helsti samningamaður Íslendinga í ESB hefur efast um það frá upphafi að þessi ríkisstjórn gæti klárað málið. Með öðrum orðum; það þyrftu einhverjir aðrir að koma að málinu til að klára það. En hverjir?

Eftir yfirlýsingu Bjarna Benediktssonar og Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um að gera hlé á aðildarviðræðunum og draga helst af öllu umsóknina til baka, eru það ekki sjálfstæðis- og framsóknarmenn sem klára málið.

Eftir stendur þá spurningin um hvort sá hluti sjálfstæðismanna, framsóknarmanna og vinstri grænna sem vill aðild að Evrópusambandinu segi skilið við sína flokka og fylki sér undir frelsisfána Guðmundar og vina hans í Samfylkingunni til að finna hugsjónum sínum farveg?

Ég á bágt með að trúa því að Guðmundur höfði til ESB-sinnaðra sjálfstæðismanna en hann gæti glefsað í kjósendur Samfylkingar.

Í nýjustu skoðanakönnunum eru 65% andvíg aðild að ESB en 35% hlynnt. Þetta er býsna afgerandi.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur ályktað um það á landsfundi að hann sé skýlaust á móti aðild og því þurfti yfirlýsing Bjarna alls ekki að koma á óvart á dögunum. Í rauninni var hann að endurtaka það sem hann sagði í viðtali við Frjálsa verslun snemma árs um að hann væri á móti aðild og vildi draga aðildarumsóknina til baka.

Það hefði örugglega komið meira á óvart ef Bjarni Benediktsson hefði sagt á dögunum að hann vildi að flokkur hans kæmi að því að klára aðildarviðræðurnar því „efasemdir væru um að þessir tveir flokkar í ríkisstjórn gætu lokið málinu, þó þeir hefðu hafið það“. Svo vísað sé í orðalag Þorsteins Pálssonar.

Hvað ef ESB-sinnaðir sjálfstæðismenn bjóða sérstaklega fram? Gefum okkur að um 20% sjálfstæðismanna séu hlynnt aðild og séu tilbúin til að yfirgefa flokkinn vegna sérframboð. Þetta gæfi sérframboðinu 4 til 5 þingmenn í kosningum.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei klofnað út frá málefnum heldur mönnum. Gunnar Thoroddsen klauf flokkinn árið 1980 í deilum sínum við Geir Hallgrímsson til að verða forsætisráðherra. Albert Guðmundsson klauf flokkinn árið 1987 og stofnaði Borgaraflokkinn eftir deilur sínar við Þorstein Pálsson, formann flokksins.

Eru fleiri kostir í stöðunni? Er plottið dýpra?

Að undanförnu hefur aukinn þungi færst í orðalagið að hafa „rétt til að kjósa“ um aðildarviðræðurnar fyrst þær eru hafnar. Klára málið og kjósa um það!

Er þarna nýr jarðvegur að myndast í pólitíkinni? Að þeir eigi óvænt samleið sem eru hlynntir aðild að ESB og þeir sem eru andvígir aðild en vilja engu að síður hafa „réttinn til að kjósa“ um aðildina?

Sé svo er þetta eiginlega ný hlið á málinu; að ólík öfl sameinist undir yfirskriftinni að klárist málið ekki hjá þessari ríkisstjórn verði „rétturinn til að kjósa og klára málið“ að kosningamáli í næstu kosningum - og að framboð sem byði upp á slíkan kost fengi fylgi frá hvorri fylkingu um sig? Sérstakt!

Ég hef litla trú á að flokkakerfið riðlist út frá umræðunni um aðild að Evrópusambandinu. En auðvitað getur allt gerst. Jóhanna Sigurðardóttir hefur viðrað þá hugmynd innan Samfylkingar að stofna nýjan flokk utan um þetta eina málefni.

Kannski er styttra til kosninga en menn vilja vera láta því Samfylkingin sér að Vinstri grænir tefja málið þar til það fellur á tíma og fer út af borðinu. Ef sjálfstæðismenn og framsóknarmenn vinna sigur í næstu kosningum, sem fram fara áður en málið klárast, þarf varla að spyrja að leikslokum.

Guðmundur Steingrímsson segist sjá gat á miðjunni og hefur sagt að hinn nýi flokkur verði miðjuflokkur utan um víðsýni, frjálslyndi, ESB-aðild og græn gildi. Samkvæmt þessu hefur hann enga trú á núverandi ríkisstjórn þótt hann verji hana falli því hún er ekki samnefnari í þeim málum sem hann nefnir.

Hann notar nafnið Evrópusinni yfir þá sem vilja aðild að ESB en mörgum finnst eðlilegra að kalla þá Evrópusambandssinna. Það eru auðvitað margir hlynntir Evrópu og Evrópusinnaðir þótt þeir vilji ekki ganga í ESB.

Mörgum finnst t.d. að EES-samningurinn, sem gengur út á frelsi á sviði viðskipta, vinnuafls og fjármagns en ekki höft, dugi þjóðinni og í honum felist góður hugur til þjóða Evrópu og víðsýni. Nóg hefur Jón Baldvin Hannibalsson mært þann samning.

Ég sé hins vegar að Þorvaldur Gylfason segir í Fréttablaðinu að EES sé „biðstofa í ESB“. Ekki man ég að það hafi verið upplýst þegar skrifað var undir EES samninginn.

Ég held að brotthvarf Guðmundar Steingrímssonar snúist eingöngu um framapot hans sjálfs. Dýpra sé það nú ekki. Hann eygir ekki von um þingsæti eftir komu Ásmundar Einars Daðasonar í flokkinn og losar um takið sem Þráinn Bertelsson hafði á ríkisstjórninni og herðir þá sitt eigið tak í leiðinni.

Kannski ristir þetta eitthvað dýpra og að plottið gangi út að Samfylking ætli að slíta stjórnarsamstarfinu á næstunni og nýjar kosningar gangi út á „réttinn til að kjósa“ um aðild frekar en aðildina sjálfa.

Þetta eru miklar vangaveltur um stjórnarslit, írafár og þungavigt í manni sem segist hafa húkt í Framsóknarflokknum og flestir hafa kennt við fjaðurvigt í pólitík.

Jón G. Hauksson

[email protected]