Eigum við að loka augunum? (JGH)

Obama er í bobba. Ekki eftir fund Sigmundar Davíðs og annarra leiðtoga Norður- landanna með honum í Stokkhólmi heldur vegna þess að hann er að einangrast innan hins margumrædda alþjóðsamfélags í málefnum Sýrlands. Obama vill gera takmarkaðar loftárásir á hernaðarmannvirki í Sýrlandi eftir að Assad Sýrlandsforseti beitti efnavopnum á samlanda sína nýlega og yfir 1.500 manns lágu í valnum.

Obama segist hafa dregið rauða línu; engri þjóð verði liðið að beita efnavopnum. Hann biður núna Bandaríkjaþing um stuðning við að gera loftárásir á stjórnarherinn í Sýrlandi þótt hann hefði ekki þurft þess – hann hefur vald til að taka svona ákvörðun sjálfur. Þar stillir hann sér svolítið upp við vegg, ekki síst ef Bandaríkjaþing segir nei. Sem varla verður raunin. Þá fjarar hugsanlega undan honum á alþjóðavettvangi. Hvaða rauða línu er hann að draga ef ekkert verður úr neinu?

Á fundi leiðtoga Norðurlandanna með Obama forseta Bandaríkjanna lýsti Sigmundur Davíð því yfir að við Íslendingar styddum ekki Bandaríkjamenn í einhliða hernaðaraðgerðum þeirra í Sýrlandi. Sigmundur Davíð var ekki einn um það. Helle Thorning-Schmidt, forsætisráðherra Dana, var sú eina af norrænu leiðtogunum á fundinum sem lýsti yfir stuðningi við Obama í þeim efnum.

Sigmundur Davíð segist hafa lagt á það áherslu að málefni Sýrlands yrðu unnin áfram í gegnum Sameinuðu þjóðirnar og að öryggisráðið tæki sér tak, ef svo mætti segja, í því að fjalla um stöðu mála í Sýrlandi.

Fundur norrænu leiðtogana í Stokkhólmi með Obama stóð yfir í þrjár klukkustundir og var auðvitað af hinu góða – eins og maður orðar það yfirleitt um svona fundi þar sem embættismenn eru löngu búnir að skrifa textann fyrirfram. Málefni norðurslóða vegna hlýnunar jarðar bar m.a. á góma á fundinum sem og nýr vettvangur Norðurlandanna og Bandaríkjanna um samstarf í öryggismálum á norðurslóðum.

Obama flaug síðan á annan fund leiðtoga – fund topp tuttugu þjóðanna í Pétursborg í Rússlandi. Þar stendur til að ræða efnahagsmál heimsins að venju og hvernig megi rétta hagkerfin af eftir að útlánabólan sprakk haustið 2008. Stóra málið á toppfundinum í Pétursborg er hins vegar ástandið í Sýrlandi.

Í erlendum fréttamiðlum er rætt um að vandi Obama sé sá að hann sé að verða þess konar forseti sem hann ætlaði aldrei að verða. Í forsetakosningunum haustið 2008 gagnrýndi hann mjög hernaðarbrölt George W. Bush í Írak og fékk raunar friðarverðlaun Nobels nánast án þess að vera kominn í embætti.

Núna liggur fyrir að breska þingið neitaði ríkisstjórn David Cameron um að bomba á Sýrland. Þjóðverjar segja sömuleiðis pass. Frakkar virðast tilbúnir. Evrópusambandið vill pólitíska lausn. Rússar og Kínverjar eru líklegir til að segja nei í öryggisráðinu. Tvískinnungurinn er mikill. Rússar eru sagðir útvega Sýrlandsher Assads vopn.

Hugsanlega mun Bandaríkjaþing segja nei – þótt já-ið við loftárásum sé þó líklegra. Ef Bandaríkjaþing segir nei þá eru það skilaboð til umheimsins að Obama sé fyrst og fremst góður ræðukarl sem sé hins vegar veikur heima fyrir.

Bandaríkjamenn réðust inn í Írak fyrir tíu árum ekki síst vegna þess að Saddam Hussein „gasaði“ sitt eigið fólk – beitti efnavopnum á samlanda sína. Það var línan sem var notuð þegar listi hinna staðföstu var búinn til og við Íslendingar vorum á - en 49 þjóðir studdu innrásina. Það átti að uppræta efnavopn í Írak – sem sögð voru til í landinu – en minna reyndist um þegar á hólminn kom.

Rökin fyrir loftárásum á stjórnarherinn í Sýrlandi eru þau að ef ekki verði tekið af hörku á beitingu efnavopna leiði það til þess að þau verði notuð aftur og aftur.

Obama og hið ofmetna alþjóðasamfélag hefur tvo kosti í stöðunni. Eitt: Að horfa upp á Assad Sýrlandsforseta beita efnavopnum á samlanda sína og hafast ekkert að. Tvö: Að loka ekki augunum, taka málin í sínar hendur og segja: hingað og ekki lengra.

Bill Clinton og Nató tóku af skarið gegn Serbum í Kosovo árið 1994 þegar þeir stunduðu þar skipulagt þjóðarmorð. Clinton hafði að vísu tryggt sér stuðning Sameinuðu þjóðanna sem Obama hefur ekki gert núna. Bill Clinton sagðist á sínum tíma hafa séð mest eftir því í forsetatíð sinni að hafa horft upp á hálfa milljóna íbúa Rúganda drepna í borgarastyrjöldinni þar án þess að grípa inn í og skipta sér af. Þjóðir heims lokuðu augunum.

Innan Bandaríkjanna sýna kannanir að meirihluti þjóðarinnar vill ekki að Obama geri einhliða loftárásir á stjórnarherinn í Sýrlandi. Þar er spurt: Hvers vegna eiga Bandaríkjamenn alltaf að vera löggan á vettvangi heimsmála og koma til bjargar þegar alþjóðasamfélagið virðist í auknum mæli á móti Bandaríkjamönnum?

Hvað hafa Bandaríkjamenn uppskorið í Egyptalandi, Líbýu og fleiri löndum í Norður-Afríku þar sem Arabíuvorið lofaði um tíma góðu? Þeir sem tóku við stjórnartaumum innan þessara landa eru harðir múslimar sem hata Bandaríkin.

Hvað um Sýrland? Hverjir taka þar við, ef og þegar Assad Sýrlandsforseta verður steypt af stóli? Og hvernig tekst mönnum að stöðva Írani í gerð efnavopna ef ekkert er að gert í Sýrlandi? Spurningarnar eru margar og flóknar.

Obama kom að venju vel fyrir á fundinum með Sigmundi Davíð og hinum leiðtogum Norðurlandanna í Stokkhólmi. En Obama er í meiri vandræðum með Sýrlandsmálið en sýnist.

Danir styðja áætlanir Obama í Sýrlandi, einir Norðurlandaþjóða. Við Íslendingar bendum á Sameinuðu þjóðirnar sem sýnast oftast mjög máttlausar þegar kemur að því að stöðva þjóðarmorð.

Á heimsbyggðin að sitja hjá, loka augunum, yppta öxlum og horfa á Assad drepa samlanda sína með eiturvopnum? Það er nú það!

Obama gagnrýndi Bush og ávann sér hylli. Enn og aftur sýnir það sig að auðveldara er um að tala en í að komast.

Jón G. Hauksson

[email protected]