Forsetinn og fyrirvararnir (JGH)

Steingrímur J. Sigfússon segir að sum máli henti ekki í þjóðaratkvæði og Icesave sé eitt af þeim. Hvers vegna óttast hann vilja þjóðarinnar? Er ekki eðlilegt að þjóðin sem Steingrímur vill að greiði skuldabréfið fái að minnsta kosti að skrifa nafn sitt undir það sjálf; en það gerir hún ef hún samþykkir málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Best væri að þingið sjálft sendi þetta mál til þjóðarinnar í atkvæði. En eftir að þingmenn Vinstri grænna voru tjóðraðir niður og misstu bæði málfrelsi og skoðanfrelsi er lítið á þá að treysta gagnvart Icesave. Meira að segja Ögmundur er lemstraður og týndur og tröllum gefinn. Lilja Mósesdóttir orðaði þetta svo eftir að hún sagði í sjónvarpsviðtali nýlega að hún styddi ekki Icesave: „Nú verð ég tekin af lífi.“ Hún átti þar við eigin flokksmenn. Enda fékk hún strax hótanir frá flokkssystkinum sínum sem báðu hana um að hún segði af sér þingmennsku.

Andstæðingar Icesave treysta núna á forseta Íslands til að synja lögum um Icesave sem setur þjóðina endanlega í þrot. Það er erfitt að treysta á Ólaf Ragnar í þessu máli líkt og Vinstri grænum. Ef til vill er það ekki heldur samkvæmt stjórnsýslunni. En forseti Íslands gaf upp boltann og synjaði fjölmiðlalögunum árið 2004 með þeim orðum að hann hefði orðið að grípa í taumana vegna þess að gjá hefði myndast á milli þings og þjóðar. Hann flutti um þetta langt mál á Bessastöðum í beinni útsendingu til að útskýra ákvörðun sína og að hún væri eðlileg og samkvæmt lögum.

Í bók Guðjóns Friðrikssonar um forsetann er haft eftir Ólafi Ragnari: „Mér var orðið ljóst að ástandið heima á Íslandi var ekki alveg með felldu. Búið var að beygja allar stofnanir ríkisvaldsins meira og minna undir valdahroka í einum manni sem virtist eingöngu vera að hefna sín á hinum og þessum í þjóðfélaginu sem honum mislíkaði við. Aldrei var að vita hvar þetta endaði ef forsetinn gripi ekki í taumana.“

Forsetinn var að setja lög á Davíð Oddsson samkvæmt þessum ummælum. En stöldrum við: „Búið var að beygja allar stofnanir ríkisvaldsins meira og minna undir valdahroka í einum manni.“ Hér væri auðvelda hægt að setja nafn Steingríms J. Sigfússonar inn. Það er eitthvað orðið óhuggulegt við valdahrokann í honum.

Þegar forsetinn samþykkti Icesave í september sl. gaf hann út sérstaka yfirlýsingu sem hann las hátíðlega upp á Bessastöðum um það hvers vegna hann synjaði ekki lögunum. Þessi yfirlýsing var að vísu ekki talin hafa lagalegt gildi. En í yfirlýsingunni tók hann sérstaklega fram að í lögunum um ríkisábyrgð væru margvíslegir fyrirvarar. Þar sagði ennfremur að samstaða hefði náðst á Alþingi og utan þess um að afgreiða lögin í krafti þessara fyrirvara. Hann bætti því við að eðlilega væri þó enn andstaða við málið „eins og undirskriftir um 10.000 Íslendinga, sem forseta hafa borist, eru meðal annars til vitnis um“. Þá sagði í yfirlýsingunni: „Forseti hefur því ákveðið að staðfesta lögin með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis.“

Þetta var svo sem gott og blessað. Farið var með hin nýju lög Alþingis til Breta og Hollendinga sem hristu höfuðið og sögðu blákalt nei. Þeir hlustuðu ekki á þetta kjaftæði með fyrirvarana. Steingrímur J. Sigfússon lyppaðist niður og át allt ofan í sig með því sama. Enda talar hann oft eins og hann sé talsmaður Breta og Hollendinga.

Helstu fyrirvararnir í lögum Alþingis frá því september og forsetinn lagði svo mikið upp úr voru um að gildistími ábyrgðarinnar væri miðaður við 5. júní 2024. Eftir það félli hún niður. Þessu hlóu Bretar að. Þá voru fyrirvarar um efnahagsleg viðmið sem takmörkuðu ábyrgð ríkisins við hagvöxt þannig að þetta væri meira tengt við greiðslugetu. Þessi fyrirvari fauk líka. Loks var það fyrirvarinn um að ef dómstólar eða þar til bærir úrskurðaaðilar kæmust að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið bæri ekki ábyrgð á Icesave þá gæti íslenska ríkið losnað undan ábyrgðinni samkvæmt því. Þetta eru allt fyrirvarar sem forsetinn tók sérstaklega fram í september að hann legði mikið upp úr með „sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis“.

Forsetinn gæti samkvæmt þessu virst í talsverðri klípu þar sem 25 þúsund Íslendingar hafa skrifað undir áskorun um að hann synji nýjum Icesave lögum staðfestingar. Lögum þar sem allir fyrirvarar eru út. Ég spái því að fjöldinn verði orðinn 30 þúsund eftir helgi. 25 þúsund manns eru yfir 10% atkvæðisbærra manna en við þann fjölda er miðað í hugmyndum Alþingis um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er Indefence hópurinn sem stendur fyrir þessari undirskriftarsöfnun. Nú reynir á Ólaf Ragnar og fyrirvarana.

Ég hef til margra mánaða verið harður andstæðingur þess að Íslendingar skrifi undir Icesave og skrifað um það fjölda pistla hér á vefsvæðinu heimur.is. Við hvorki eigum né getum greitt Icesave. Við erum þegar að komast í greiðsluþrot og þarf þá ekki Icesave til. Vextir af skuldum ríkissjóðs nema 100 milljörðum króna á ári og Icesave bætir 40 milljörðum króna við á ári í vexti næstu sjö árin; samtals 280 milljörðum króna. Þá er allsendis óljóst hvernig höfuðstóllinn sjálfur fer þótt vonandi fáist sem mest út úr eignum gamla Landsbankans. En Icesave-skuldabréfið er upp á yfir 700 milljarða og er myntkörfulán, í enskum sterlingspundum. Það er það sem verið er að skrifa undir og þarf að standa við ef illa fer. Alls 1.000 milljarðar undir fari allt á versta veg. En minnst 300 milljarðar króna. Og það hjá þjóð sem er þegar að verða gjaldþrota.

Velta má því fyrir sér hvernig spurningin yrði orðuð í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ertu fylgjandi því að þjóðin ábyrgist Icesave? Já eða nei. Heitustu stuðningsmönnum Icesave finnst skrítið þegar sagt er að þeir séu stuðningsmenn Icesave því hvernig geti nokkur maður verið þessu fylgjandi – við bara eigum engan annan kost, segja þeir. Þetta er ekki alveg svona einfalt hjá þeim því ekki er hægt að túlka afstöðu þeirra öðru vísi en þeir séu fylgjandi af prinsippástæðum. Við getum sagt nei.

Það hafa sumir tekið forsetann með fyrirvara en í þetta skiptið verður hann að horfa til þess að Bretar og Hollendingar hlógu að fyrirvörunum sem hann lagði svo mikið upp úr. Hann hlýtur að hlusta á þjóðina og taka í taumana á valdhrokanum í Steingrími J. Þetta mál hentar mjög vel fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu.

Það er hluthafafundar að segja nei við þegar frakvæmdastjórinn vill keyra fjárhagslega ábyrgð í gegn í óþökk eigenda fyrirtækisins.

Jón G. Hauksson

[email protected]