Hvað veit Vefurinn um þig?

Fyrir átta árum síðan skrifuðum við konan mín grein í Tölvuheim um það hversu auðvelt væri að finna ýmsar upplýsingar um fólk á Vefnum. Við völdum 10 manns af handahófi úr Símaskránni og beittum þeim tólum og tækjum sem þá voru aðgengileg á Vefnum til að kanna að hverju við gætum komist um viðkomandi.

Í greininni birtum við svo það helsta sem við komumst að, þó nafnlaust og á frekar almennum nótum svo ekki væri hægt að saka okkur um að vera að birta persónuupplýsingar. Þegar þarna - í upphafi árs 1998 - kom í ljós að það var hægt að finna ótrúlega miklar upplýsingar um fólk með tiltölulega lítilli fyrirhöfn. Enda vakti greinin umtalsverða athygli - var tekin fyrir í Dagsljósi Sjónvarpsins og hvaðeina :)

Núna eru leitarvélar orðnar miklu öflugari, miklu meira af upplýsingum og upplýsingaveitum á Vefnum og miklu stærri hluti fólks sem notar Vefinn. Fólk er líka löngu búið að átta sig á þessum möguleikum. Það er orðinn fastur hluti af tilhugalífi minnar kynslóðar og yngra fólks að "gúggla" hvort annað. Eins ku vera orðið mjög algengt að vinnuveitendur leiti að upplýsingum um umsækjendur á netinu þegar ráðið er í hin ýmsu störf. Þá er eins gott að orðsporið sem af þér fer á Vefnum sé þokkalegt. Það getur verið nánast ómögulegt að losna við óþægilegar staðreyndir af vefnum og það getur meira að segja verið verið mjög varasamt ef einhver sem ber sama nafn hefur gert einhvern fjandann af sér.

Ef að líkum lætur, eru ýmsar upplýsingar um þig á Vefnum, misaðgengilegar þó. Símanúmer og heimilisfang finnast fyrir flest okkar í Símaskránni. Með því að skoða aðra sem deila sama heimilisfangi má leiða líkum að því hvort þú sért í sambúð, búir hjá foreldrum þínum eða sért einn á báti - og auðvitað segir hverfið sitt. Allir sem hafa aðgang að heimabanka hafa svo aðgang að fæðingadegi í gegnum þjóðskrána.

Þegar við skrifuðum greinina á sínum tíma var aðgangur að þjóðskránni öllum opinn án innskráningar og þar birtust meira að segja upplýsingar um maka - þó erfitt sé að sjá að hvaða gagni það kom í bankaviðskiptum. Þessar upplýsingar eru nú horfnar og krafist innskráningar til að geta flett í þjóðskránni. Hugmyndin með því er sú að það sé allavegana ekki hægt að stunda stórfelldar uppflettingar án þess að það sé nokkuð auðveldlega rekjanlegt.

Og svo eru það leitarvélarnar. Google og Embla finna eitthvað um flesta, sé einfaldlega leitað að nafni viðkomandi. Aðrar leitarvélar, s.s. Technorati leggja sérstaka áherslu á blogg og finna stundum hluti sem "hefðbundnu" leitarvélarnar finna ekki. Með smá útsjónasemi má yfirleitt rekja sig nær og finna meiri upplýsingar - oft myndir og stundum jafnvel hluti sem örugglega voru ekki ætlaðir til "opinberrar birtingar".

Það er rétt að gæta þess að þetta fari ekki að hljóma eins og kennslustund í persónunjósnum á Vefnum, en mergurinn málsins er að þessar upplýsingar eru þarna, það er hægt að finna þær og það eru áreiðanlega margir mun færari en ég í að grafa svona lagað upp á netinu. Auðvitað er svolítið ónotaleg tilfinning að hver sem er geti komist að svona miklu um mann, sitjandi heima í stofu og án þess að maður hafi hugmynd um það - en þessu verður ekki breytt. Líklega eiga þær upplýsingar sem hægt er að finna um okkur á Vefnum bara eftir að aukast þegar fram líða stundir.

Hvaða lærdóm er svo hægt að draga af þessu? Aðallega kannski þann að gæta okkar þegar við birtum efni á Vefnum, bæði um sjálf okkur og aðra. Birting á efni á Vefnum, að ekki sé nú talað um efni sem birt er í annað hvort reiði eða gríni, getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Þegar efnið er komið á Vefinn hefur sá sem birti það ekki fullkomna stjórn á því lengur. Aðrir geta vísað á efnið, afritað það og jafnvel breytt því. Það getur verið mjög erfitt eða ómögulegt að fá slíku eytt eða breytt til baka.

Aðgát skal höfð í nærveru sálar og allt það.

Það er engin ástæða til að hafa alvarlegar áhyggjur - flest eigum við ekki stóralvarleg leyndarmál - og fæst leyndarmál hafa verið birt á Vefnum. Það er hins vegar áreiðanlega góð þumalputtaregla að láta aldrei taka mynd af sér sem einhverra hluta vegna þyldi ekki að birtast á Vefnum - ímyndaðu þér að næsti vinnuveitandi þinn (eða undirmaður) eigi eftir að sjá hana :)

Hjálmar Gíslason er stofnandi tölvufyrirtækisins Spurl ehf. og hefur skrifað um tölvur og tækni í hartnær áratug.