Björk í Óperuna? (BJ)

Nú hafa byrjað ákafar deilur um Íslensku óperuna. Tónlistar-gagnrýnandi Moggans finnur henni flest til foráttu, talar um útdauða menningarrisaeðlu og stingur upp á því að Björk verði fengin til þess að semja óperu. Það er svo sem ágætt að breyta til, en mætti þá ekki alveg eins breyta Gamla bíói í djassbúllu?

Áður en lengra er haldið er rétt að segja frá því að ég fór í óperuna á sunnudagskvöldið og sá Toscu. Gagnstætt því sem ég bjóst við eftir fyrstu dóma þá finnst mér að þetta sér fín sýning. Elín Ósk og Jóhann Friðgeir áttu stórkostlegt kvöld. Kannski ekki sannfærandi elskendur, en hrífandi söngvarar. Satt að segja fannst mér þau líka leika bærilega. Það fylgdi að vísu nokkur óhugnaður því að sjá Ólaf Kjartan fara úr að ofan og hann yrði örugglega áhrifameiri söngvari ef honum tækist að hemja röddina. Það er ekki alltaf fallegast að syngja mjög kröftuglega, jafnvel þó að menn geti það.

Ópera er ákveðið listform og annarri list fremur þarf hún að venjast. Ég fór að sækja óperur fyrir um 20 árum og var alllengi í gang. En það er enginn vafi á því að uppeldisstarf Íslensku óperunnar hefur gengið nokkuð vel með mig. Á þessum tveimur áratugum hef ég séð margar af helstu perlum óperusögunnar. Ég hef ekki komist í hvert einasta skipti og stundum hefur mig ekki langað. Nauðgun Lucretíu og Sweeny Todd - Rakarinn morðóði höfðuðu ekki til mín. Ég er lítið fyrir ljótleika í leikhúsi eða óperu. Tosca hefði líka orðið fallegri ef tómatsósan hefði verið spöruð.

Gamla bíó er lítið hús og fremur lélegt, en það er húsið sem menn hafa í bili. Líklega er betra í vændum eftir nokkur ár. Er ekki hægt að hlífa okkur við væli út af bíóinu fram að því? Mér finnst það virðingarvert að halda starfi óprunnar áfram þó að aðstæður séu ekki betri en raun ber vitni. Menn eiga alltaf að spila úr því sem þeir hafa.

Undanfarin ár hefur verið samningur í gildi um rekstur óperunnar milli ríkisins og sjálfseignarstofnunar hennar. Óperan fær um 70 milljónir fyrir hverja sýningu. Þegar vel gengur fást um 15 milljónir í aðgangseyri og fimm milljónir í styrki. Ég get ekki ímyndað mér að Tosca sé mjög dýr. Kannski kostar hún 40-50 milljónir. Mér finnst það mikið, en fastur kostnaður er nokkuð hár. Þetta þýðir að á þessari sýningu er hægt að lækka skuldir vegna fyrri ára, meðal annars dýrra tilraunaverkefna og nútímalegar framsækinna sýninga.

Björk er merkur tónlistarmaður, en hefur hún einhvern áhuga á óperu? Hefur hún vit á því tónlistarformi. Mér finnst gaman að sumu frá Björk, en flest skil ég ekki. Mér finnst það ekki spennandi að hún skrifi óperu eða sinfóníu, en ef hún hefur áhuga á því er það gott mál. Líklega yrði það allt annars konar gjörningur og myndi lítið efla áhuga á óperum, jafnvel þó að vel gengi. Hárið eða Söngvaseiður verða ekki að óperum þó að þau séu flutt í Gamla Bíói. En þau eru jafngóð fyrir því.

Tónlistargagnrýnandinn vill ekki poppa upp gamlar óperur. Hann segir: „Fyrirtækið var í miklum fjárhagskröggum er hér var komið sögu og hafði starfsemi þess í nokkur ár á undan einkennst af sífellt örvæntingarfyllri tilraunum til að laða að áheyrendur. Dæmi um þetta var nútímaleg uppfærsla á Cosi fan tutte eftir Mozart, þar sem óperusöngvarar spígsporuðu um sviðið á baðfötum og andi klámmynda sveif yfir vötnunum. Í svipuðum dúr var Leðurblakan eftir Strauss, sem var í undarlegum Séð og heyrt-stíl og gerðist í Rimahverfinu í Reykjavík. Verst af öllu var samt Carmen Negra, afar ósmekkleg rokkútgáfa óperunnar vinsælu eftir Bizet; sú uppfærsla hlýtur að teljast til mestu niðurlægingar Íslensku óperunnar frá upphafi.“ Ég sá fyrrnefndu tvær óperurnar, en þekki ekki klámmyndirnar sem gagnrýnandinn vísar í. Þær hljóta að hafa verið með menningarlegu sniði því ég man ekki nema þetta hafi verið mjög saklausar óperusýningar.

Ég vona að menn haldi áfram að sýna klassískar óperur hér á landi. Það má lengi leita hagkvæmari leiða, en nútímaóperur eða tónverk af allt öðrum toga leysa engan vanda.

Benedikt Jóhannesson