Ljóð, ást og tregi (BJ)

Nú fyrir jólin kemur út margt bóka hér á landi, sumra góðra og annarra verri. Sumar slá í gegn og aðrar vekja minni athygli, en það er ekki víst að það séu alltaf bestu bækurnar sem mest seljast. Þaðan af síður er það víst að það séu mest seldu bækurnar sem mest eru lesnar. Til dæmis var það vinsæl leikur á vinnustöðum eftir jólin fyrir tveimur árum að spyrja hve langt menn hefðu komist með Höfund Íslands. Ég komst á bls. 185.

Nú hef ég náttúrlega ekki lesið nýjustu bækurnar eftir innlenda höfunda. Mér finnst líklegt að bækurnar um Jón Sigurðsson og Halldór Laxness séu læsilegar miðað við fyrri bækur höfunda þeirra. Sumar þýddu bækurnar hef ég lesið á útlensku. Stúlka með perlueyrnalokk er skemmtileg lítil bók sem gerist í Hollandi fyrir nær 400 árum. Sagan af Pí, drengnum sem lenti á báti með tígrisdýri var hins vegar erfiðari lesning og þó að ég hafi reyndar klárað hana var það meira fyrir viljastyrk en áhuga. Síðustu 100 blaðsíðurnar hugsaði maður stöðugt, fer þessu ekki að ljúka? En kannski voru það hughrifin sem eftir var leitað, drengurinn á bátnum á Kyrrahafinu hefur eflaust hugsað það sama. Loks verð ég að nefna Da Vinci lykilinn, en það er einhver magnaðasta spennusaga síðustu ára. Hún er reyndar svolítið löng og menn ættu að taka frá nokkra daga milli jóla og nýjárs til þess að klára hana. Annars er hætt við að veikindadögum fjölgi óhóflega.

Ljóðabækur eru lítið keyptar og minna lesnar nú orðið. Á laugardaginn fór ég á útgáfuhóf fyrir þrjár slíkar. Það var þó allt sama hófið enda bækurnar skyldar. Tvær voru eftir gamlan vin minn Þorgeir heitinn Kjartansson og sú þriðja eftir unnustu hans, Rúnu Knútsdóttur Tetzschner. Þorgeir dó fyrir rétt rúmlega fimm árum úr krabbameini en hafði áður átt í langri og erfiðri baráttu við geðhvarfasýki. Þorgeir var listamaður, en það er ekki holl starfsgrein þeim sem eiga við andleg veikindi. Hann gat bæði teiknað, skrifað, ort og leikið á hljóðfæri. Hann samdi líka nokkur lög og lék með gleðisveitinni Júpíters. Nokkrir úr þeirri stórsveit léku einmitt í útgáfuhófinu undir nafninu Örn og uxi, en það munu vera dýr Júpíters. Ég held að það hafi fáum dulist sem þekktu Þorgeir að hann var skarpgreindur og mér finnst það líklegt að hann hefði náð í fremstu röð, ef hann hefði haft þolinmæði til þess að vinna og endurvinna listverk sín. Sumt af því sem hann gerði gefur einmitt vonir um að hann hefði getað náð enn lengra.

Þorgeir gat ort bæði hefðbundið, rímað og stuðlað, og einnig undir nútímalegra lagi. Bókin Þar sem það er séð kom út árið 1997, rétt um það leyti sem krabbamein hans uppgötvaðist. Á árinu sem hann átti ólifað hafði hann raðað saman tvö kver þeim kvæðum sem nú birtast, annars vegar undir heitinu Sólaris Pólaris og hins vegar Sæludalir og Sorgarfjöll. Þó að kverin séu stutt þá er ég enn ekki búinn að lesa þau almennilega. Það er þó ljóst að ást, tregi og sorg eru viðfangsefnið og sumt prýðilega fallegt, annað kankvíst. Auðvitað er ekki auðvelt að dæma verk eins af sínum bestu vinum sem þar að auki er látinn, en þó sýnist mér að þessi ljóð gætu komið við þá sem gefa sér tíma til þess að velta þeim fyrir sér. En það er óvíst að það verði margir.

Í Sæludölum og Sogarfjöllum yrkir Þorgeir:

Um forgengileikans hálfráðna mysteríum

Kertið sem brann upp í kviku;

svo kulnaði loginn.

Ástin sem entist í viku;

svo örvalaus boginn.

Konan sem kyssti í blíðu

sem kólnaði í reiði.

Ó ilmur af fjólunni fríðu

sem fölnaði á leiði!

Svo brennur allt sinn veg í veröld og tíma.

Vituð ér enn - hversu endar sú botnlausa glíma?

Í Sólaris Pólaris er þetta ljóð:

við höllumst að því hjarta mitt og ég

að hjarta þitt sé lífsvon okkar beggja

sem gæti orðið eilífð okkar tveggja

eilífð sem er furðu veraldleg

Þeir sem ekki treysta sér í heila ljóðabók eftir Þorgeir (sem kostar ekki nema rúmlega þúsundkall) geta keypt ljóð hans eitt og eitt í skrautrituðum útgáfum Rúnu, en hún hefur myndskreytt þau og ritað upp á kort sem eru listaverk útaf fyrir sig. Af því að forlag Rúnu er ekki stórt og bækurnar eflaust ekki víða til sölu gef ég símann hennar, 691-3214, þeim sem hefðu áhuga á þessum litlu bókum.

Benedikt Jóhannesson