arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
District 9

Aftur til fortíðar gæti verið ágæt skilgreining á District 9 og þá er átt við að myndin á meira sameiginlegt með vísindaskáldsögukvikmyndum fyrir daga tölvutækninnar heldur en þeirri tröllvöxnu grafísku iðnaðarframleiðslu í þessum geira kvikmynda, sem komið hefur frá Hollywood á síðustu árum, ekki það að tölvutæknin er nýtt í District 9, en í litlu mæli miðað við hvað við eigum að venjast í slíkum kvikmyndum. Og kostnaður við gerð District 9 var minni en sá peningur sem fer í markaðsherferð Hollywoodmyndar. Þar að auki er tilbreyting að geimskip skuli staðsetja sig annars staðar en í Bandaríkjunum en myndin gerist í Suður Afríku og þegar grant er skoðað þá tekur hún á þjóðfélagsvandmálum sem þar voru áberandi þegar aðskilnaðarstefnan var í hávegum höfð.

District 9 hefst 20 árum eftir að ”rækjurnar” hafa tekið sér bólfestu í Jóhannesarborg í Suður Afríku. ”Rækjurnar eru geimverur sem komu með risastóru geimfari. Þegar geimskipið hafði verið í nokkurn tíma yfir borginni og ekkert skeð þá ryðjast heimamenn um borð og finna soltnar geimverur sem fluttar eru frá borði. Þær fá húsnæði og mat og kemur í ljós að kattarmatur er í miklu uppáhaldi. Þegar fjölgun verður meiri en landsmenn þola fara ”rækjurnar” í taugarnar á íbúum Jóhannesarborgar og ástandið fer að minna á aðskilnaðarstefnuna. Hvítir vilja ”rækjurna” burt úr þeirra borg og flutningur til sérstakra búða stendur fyrir dyrum.

Fljótt er farið yfir sögu síðustu tuttugu ára í hröðum fréttamyndastíl og inn á milli er skotið inn viðtölum við ”sérfræðinga”. Einn þessara sérfræðinga er Wikus Va Der Merwe (Sharlto Copley), sem fær það verkefni að stjórna flutningi geimveranna út fyrir borgina. Fljótt kemur í ljós að hann er langt í frá starfi sínu vaxinn og gerir hver mistökin á fætur öðrum og áður en hann veit af þarf hann að leita á náðir geimveranna til að halda lífi.

Fyrsti klukkutíminn er í einu orði frábær, hröð atburðarás eins og við eigum að venjast í sjónvarpsfréttum er hnitmiðuð og kómíkin er aldrei langt undan þegar Der Merwe á í hlut. Leikstjórinn Ron Blomkamp nær sérlega góðum stíganda í lýsingum á því hvað hefur gerst og upphaf flutninganna er einnig frábær þar sem Blomkamp heldur sig enn við fréttamyndastílinn. Það er ekki fyrr en í ljós kemur að innan um milljón ”rækjur”, eru feðgar sem hafa í mörg ár verið að smíða farartæki sem kemur þeim um borð í móðurskipið, að myndinni fer að fatast flugið. Ekki þó þegar Der Merwe á í hlut, sem vegna klaufaskapar verður þess valdandi að vopnin snúast í höndum hans og er hann hundeltur af fyrrum félögum. Spurningarnar í huga manns snúast frekar að feðgunum sem virðast vera einu ”rækjurnar” innan um milljónirnar sem hugsa eins og manninum er tamt. Hvað um það District 9 er mikil skemmtun, vel gerð kvikmynd þar sem allar tökur eru með handheldinni kvikmyndavél og þó endirinn sé ekki beint trúverðugur þá er ekki laust við að hrollur fari um mann þegar örlög De Merwe eru orðin ljós.

Leikstjóri: Ron Blomkamp. Handrit: Ron Blomkamp og Teri Hatchell. Kvikmyndataka: Trent Opalock. Tónlist: Clinton Shorter. Leikarar: Sharlto Copley, Vanessa Haywood og David James. 112 mín.

Hilmar Karlsson
Brynjúlfur Guðmundsson: Sölu- og markaðsstjóri Artasan ehf.

Artasan sérhæfir sig í sölu og ráðgjöf á vörum og lausnum sem stuðla að bættri heilsu, svo sem fæðubótaefnum og lausasölulyfjum svo eitthvað sé nefnt. Fyrirtækið selur og dreifir vörum til apóteka, líkamsræktarstöðva, bensínstöðva og stórmarkaða.

Helstu vörur eru EAS fæðubótaefnin og lausasölulyf frá Novartis Consumer Health, þar á meðal eru Nicotinell tyggjó, plástra og munnsogstöflur til að hjálpa þeim sem vilja hætta að reykja. Otrivin við nefstíflu, frunsumeðalið Vectavir, fótsveppalyfið Lamisil og verkjalyfin Voltaren Dolo og Voltaren Gel.

Brynjúlfur Guðmundsson er sölu- og markaðsstjóri yfir lausasölulyfjum frá Novartis Consumer Health hjá Artasan og er ábyrgur fyrir rekstri markaðsdeildarinnar, sem er sjálfstæð rekstrareining innan Artasan. „Ég tók við þessu starfi þegar ég flutti heim eftir að hafa búið í London í fjögur ár þar sem ég vann í þrjú ár sem markaðsstjóri í kvikmyndageiranum og svo sem ráðgjafi í eitt ár hjá Accenture. Mig hafði alltaf langað að vinna í lyfjageiranum og þegar tækifærið gafst ákvað ég að slá til.

Starf mitt felst meðal annars í greiningu á markaði og sölutækifærum, gerð sölu- og rekstraráætlana og eftirfylgni með áætlunum, stjórnun samskipta við birgja og viðskiptavini, stýra verkefnum sölufulltrúa, stýra birgðahaldi og innkaupum og gerð kynningarefnis og skipulagning markaðsherferða, ráðstefnusókn o.fl. Verkefnin í framtíðinni eru meðal annars að finna tækifæri fyrir nýjar vörur sem hægt er að markaðasetja hér á Íslandi og stækka starfsemina.“

Brynjúlfur er í sambandi með Helenu Guðlaugsdóttur, sem á einn son, Gabríel, sem er átta ára. „Áhugamál mín eru mörg, m.a. fimleikar, en ég æfði fimleika í tólf ár og var orðinn landsliðsmaður þegar ég hætti. Ég fer reglulega með félögum mínum í veiði og vil helst veiða á flugu. Líkamsrækt er ofarlega á blaði hjá mér og fer ég reglulega í Laugar að lyfta og brenna. Einnig hef ég verið að stunda aðeins jóga. Útiveru og fjallgöngur hef ég stundað af kappi, hef gengið Fimmvörðuhálsinn, gengið á Botnssúlur, Esjuna, Vífilsfell og Búrfell. Svo er stefnt að því að ganga Glerárdalinn í sumar, 24 tinda á einum sólarhring. Einnig stefni ég á að skoða Vestfirðina í sumar þar sem ég var í sveit sem krakki (á Hnjóti í Patreksfirði). Svo er einnig planað að keyra hringinn, heimsækja vini og vandamenn og skoða áhugaverða staði.“

Nafn: Brynjúlfur Guðmundsson.

Fæðingarstaður: Reykjavík 6. mars 1973

Foreldrar: Guðrún Brynjúlfsdóttir og Guðmundur Vigfússon

Menntun: B.Sc. í alþjóðamarkaðsfræði frá HR. Stundar MBA-nám í HR og útskrifast vorið 2010.
Sigurður H. Álfhildarson: framkvæmdastjóri Tas – tækniþjónustu ehf.

„Starf mitt er hefðbundið stjórnunarstarf og eins og góðum yfirmanni sæmir geng ég í öll verk og kappkosta að halda góðum tengslum við viðskiptavini, enda er nauðsynlegt að vita frá fyrstu hendi að félagið sé að gera rétta hluti og viðskiptavinir séu ánægðir.

Þess á milli færi ég bókhald, stjórna fjármögnun félagsins og innheimtu og í raun sé ég um flesta stoðþjónustu sem nauðsynleg er til að halda félagi sem þessu í rekstri. Sögu starfseminnar má rekja til ársins 1999 og skemmtilegt er að segja frá því að nú, tíu árum seinna, er sami kjarni stjórnenda við störf, við þekkjumst allir mjög vel og því kunna allir til verka, enda hefur starfsmannavelta verið svo til engin allan þennan tíma, þótt vissulega hafi félagið stækkað.

Á döfinni nú á vordögum er öflug markaðsherferð í anda þess sem var í gangi á haustmánuðum þar sem félagið ætlar að leggja meiri áherslu á hýsingarlausnir fyrir félög og fyrirtæki, enda hugsanlega eitt af fáum, ef ekki eina félagið hér á landi sem getur boðið upp á speglað gagnaver í rauntíma frá Reykjavík til Evrópu eða Bandaríkjanna allt eftir óskum viðskiptavinar hverju sinni. Auk þess verður haldið áfram með markaðssetningu á fjárhagsupplýsingakerfinu C5 sem er hluti af Dynamics-lausnum Microsoft, en innan þeirrar línu eru t.d. Ax og NAV lausnirnar sem íslensk fyrirtæki þekkja svo vel, C5 er hinsvegar ætlað einyrkjum og minni fyrirtækjum en getur þó stækkað takmarkalaust í takt við umsvif þess félags sem notar lausnina.“

Sigurður stundaði nám í Iðnskólanum í Reykjavík, nú Fjöltækniskólanum, frá 1997, eftir það ætlaði hann alltaf að vera lögreglumaður en það fór á annan veg eins og svo margt annað. Árið 2003 lá leiðin í nám í viðskiptafræðum við Háskóla Íslands og er Sigurður með gráðuna cand. Oecon. í reikningshaldi og endurskoðun. Enn fremur lagði Sigurður stund á flugnám við Flugskóla Íslands árin 2000–2002 með hléum.

Áhugamál Sigurðar snúast fyrst og síðast um flug og mál tengd flugi: „Ég hef flogið um landið og miðin þver og endilöng og hef komið við nánast í hverri einustu sýslu á landinu. Það stendur alltaf til að við vinirnir fari í eina för til Færeyja bara svona til að geta skrifað í flugdagbókina að maður hafi flogið til útlanda. Þess á milli fer ég á skíði eða í göngur þó í minna mæli sé.

Ég er ógiftur og barnlaus og hef ekki tekið mér sumarfrí í nokkuð mörg ár, það hefur ekki hæft mér að vera lengi frá vinnu enda hefur hún fylgt mér í mörg ár og því verð ég hálf handarlaus að vera lengi frá vinnu. Ég stefni þó á að fara eitthvað út á land í sumar í nokkra daga og hugsanlega til Kaupmannahafnar í lok júní en það er allt óráðið ennþá, enda fer ég varla einn.“

Nafn: Sigurður H. Álfhildarson

Foreldrar: Álfhildur E. Hjörleifs og Ingólfur Hauksson.

Hjúskaparstaða: Ógiftur og barnlaus

Menntun: Cand. oecon. frá Háskóla Íslands.
State of Play

State of Play er hraður pólitískur þriller þar sem mikið gerist á stuttum tíma. Ekki veitir af þeim rúmum tveimur klukkutímum sem sýningin stendur yfir þar sem handritið er byggt á sex klukkutíma breskri sjónvarpsseríu. Farið er þá skynsömu leið til að fá festu í atburðarásina að láta alla atburði gerast með beinni eða óbeinni þátttöku aðalpersónunnar Cal McAffrey (Russell Crowe).

McAffrey er harðjaxl í blaðamannastétt sem virðist hafa innkomu alls staðar í hið opinbera kerfi. Þessi innkoma hans kemur honum til góða þegar besti vinur hans, þingmaðurinn Stephan Collins (Ben Affleck) biður hann um að hjálpa sér við að komast úr miklum ógöngum, sem hann hefur lent í eftir að aðstoðarkona hans, sem hann hafði haldið við, lendir fyrir lest. Í fyrstu er talið að hún hafi framið sjálfsmorð, en ýmislegt bendir til að um morð hafi verið að ræða. McAffrey er fyrst og fremst blaðamaður og vinskapur hans við Collins og sú staðreynd að eitt sinn hélt hann við eiginkonu þingmannsins, kemur ekki í veg fyrir að hann ásamt ungri og metnaðarfullri blaðakonu fer að kryfja málið. Eftir því sem dýpra er grafið koma í ljós tengingar sem ekki eru beint til að auka vinskapinn milli þeirra félaga.

Góðir pólitískir þrillerar hafa ávallt verið í uppáhaldi og State of Play hefur marga kosti slíkra kvikmynda og fer myndin sérlega vel af stað þar sem stjórnmál og fréttamennska er í góðu jafnvægi. Það er ekki fyrr en atburðarásin verður flókin að stoðirnar fara að bresta og lausum endum fjölgar, sérlega verða pælingar blaðamannanna sundurlausar, sem örugglega hafa verið markvissari í bresku sjónvarpsseríunni. Þegar ég sat yfir State of Play þá rifjaðst smám saman upp fyrir mér að ég hafði séð bresku útgáfuna en mundi ekki það vel eftir henni að endirinn í myndinni kom mér jafn mikið á óvart og öðrum. En þegar málið er til lykta leitt og hugsað er til baka þá er ljóst að skautað hefur verið með miklum hraða yfir atburði sem tengjast og þarfnast betri útskýringa.

Russell Crove er eins og gamall hippi í útliti og er sannfærandi blaðamaður sem vill frekar ata fingur sína í prentsvertu en að skrifa í netútgáfu. Var ég einna sáttastur við myndina þegar hún gerist á ritstjórninni þar sem ekkert er verið að fela að fyrirmyndin er The Washington Post. Þar ræður ríkjum Cameron Lynne sem Helen Mirren túlkar af sinni alkunnu snilld. Ben Affleck kemst ekki eins vel frá sínu hlutverki er óvenju sviplaus stjórnmálamaður miðað við mikilvægi þess sem hann er að gera.

Í heild er State of Play ágæt skemmtun og varla hægt að sakast við leikstjórann Kevin MacDonald (The Last King of Scotland) að hún skilji eftir sig slóð ósvaraðra spurninga, leikstjórn hans er örugg. Sjálfsagt hefur eitthvað efni lent í skærunum svo tveggja tíma lengdinni yrði fullnægt.

Leikstjóri: Kevin MacDonald. Handrit: Matthew Michael Carnahan, Tony Gilroy og Billy Ray. Kvikmyndataka: Rodrigo Prieto. Tónlist: Alex Heffes. Leikarar: Russell Crowe, Ben Affleck, Rachel McAdams, Helen Mirren, Robin Wright Penn og Jeff Daniels. 127 mín.

Hilmar Karlsson
Guðbjörg Kristín Ingvarsdóttir: skartgripahönnuður og verslunareigandi

Aurum er skartgripafyrirtæki sem selur íslenska skartgripahönnun eftir Guðbjörgu Kristínu Ingvarsdóttur. Guðbjörg stofnaði fyrirtækið árið 1999 með það að markmiði að koma hönnun sinni á framfæri. Á síðastliðnum 10 árum hefur hún þróað fjölbreyttar vörulínur og sótt innblástur úr sínu nánasta umhverfi.

„Allar skartgripalínurnar mínar bera íslensk kvenmannsnöfn, ég vel það nafn sem mér þykir lýsandi fyrir formið sem ég fæst við hverju sinni. Til að mynda heitir ein línan Brynja og má rekja innblástur til brynjusmíði fyrri alda. Línan Fold vísar til jarðarinnar og legg ég þá áherslu á að blanda saman ólíkum efniviði. Ég sé gjarnan fyrir mér íslensku háfjallaplönturnar, sem brjótast fram í hvaða landslagi sem er, eða óheflað hraunið sem umlykur landið. Hver og ein lína hefur að geyma ólíka stemningu og yfirbragð en flestar eiga þær þó sameiginlegt að vera frekar fínlegar.

Starf mitt er mjög fjölbreytt en stærsti þáttur starfs míns er hönnunar- og þróunarvinna og smíði frumgerða. Þar á eftir kemur smíði á skartgripum og frágangur. Þessa stundina er ég að leggja lokahönd á nýjustu hönnunina sem verður til sýnis í Norræna húsinu á Norræna tískutvíæringnum sem haldinn er 19. mars til 5. apríl. Einnig er ég að undirbúa kynningu á nýjum línum og uppákomu í verslun minni, Aurum við Bankastræti 4, fyrir Hönnunardaga sem verða síðustu helgina í mars.“

Guðbjörg nam við Iðnskólann í Reykjavík og hélt síðan til Danmerkur þar sem hún lauk sveinsprófi í gullsmíði: „Í framhaldi af því tók ég meistararéttindin hér heima og hélt að því loknu aftur til Danmerkur þar sem ég fór í framnhaldsnám í hönnun við Institute for Precious Metals í Kaupmannahöfn.“

Guðbjörg er gift Karli Jóhanni Jóhannssyni, framkvæmdastjóra Kar ehf., og eiga þau tvær dætur: „Ég hef brennandi áhuga á starfi mínu og er því hönnun eitt af mínum stærstu áhugamálum. Skíðaíþróttin skipar stóran sess enda ólst ég nánast upp í skíðabrekkunum á Ísafirði. Þetta er einnig góð fjölskylduíþrótt og við höfum öll gaman af því að fara á skíði. Ég og maðurinn minn erum á leiðinni í skíðaferð til Austurríkis og stefnan er svo tekin á að fara á skíði með dæturnar til Ísafjarðar um páskana. Ég er mikið fyrir útivist og finnst fátt skemmtilegra en að ferðast um okkar fallega land á sumrin með fjölskyldunni og er þá veiði, berjaferð og sumarbústaðurinn í uppáhaldi hjá okkur.“

Nafn: Guðbjörg Kristín Ingvarsdóttir.

Fæðingarstaður: Ísafirði, 26 september 1969.

Foreldrar: Ásgerður Halldórsdóttir og Ingvar Einarsson.

Maki: Karl Jóhann Jóhannsson.

Börn: Ásgerður Diljá, 11 ára, og Karlotta Kara, 6 ára.

Menntun: Gullsmíði og framhaldsnám í skartgripahönnun.

Texti: Hilmar Karlsson. Myndir: Geir Ólafsson.
Draumalandið

Íslendingar eru í sárum og móttækilegir fyrir hvatningu. Þjóðin er tilbúin að viðurkenna afglöp fyrri ára og komast á rétta braut hver sem hún nú verður. Það hefur samt ekki nægt hingað til að benda á mistökin, íslenska þjóðin hefur átt það til að vera fljót að gleyma. Varnaðarorðin þurfa því að vera sterk og skilja eftir innbyggt samviskubit svo við förum ekki í sama farið hvort sem það er í útrás eða innrás.

Draumalandið er um innrás í landið og innrásin er okkur að kenna, við óskuðum eftir henni, settum fram beitu sem bitið var á og sáum þjóðarskútuna landa stórfiskum sem áttu að bjarga þjóðinni en skildu eftir sig opin sár sem engin lækning er við.

Draumalandið er einhliða áróðurskvikmynd sem á rétt á sér. Hún byggir á samnefndri bók Andra Snæs Magnasonar sem leikstýrir myndinni ásamt Þorfinni Guðnasyni, sem er einn okkar allra besti heimildamyndaleikstjóri, nægir að nefna síðustu tvær kvikmyndir hans, Lalli Johns og Hestasaga, sem sönnun þess. Samstarf þeirra er með miklum ágætum og útkoman er áhrifamikil kvikmynd sem örugglega er eins og vatnsgusa framan í einhverja og gerir lítið úr öðrum. En þegar á heildina er litið er Draumalandið þörf áminning til okkar allra um að verðmætaauður þjóðarinnar liggur ekki í virkjunum og álverum, heldur í auðugri náttúru landsins og það á ekki að setja þennan auð á útsölu.

Í fyrri hluta myndarinnar byrjum við á bóndanum sem hugsaði ekki um annað en að færa björg í bú, náttúran er aflið sem fleytir honum áfram. Iðnbylgingin tekur völdin, bóndinn traktorvæðist og sveitin verður land sem aðrir semja um. Í framhaldi fylgjumst við með ýmsum mótmælum í gegnum tíðina þar sem erfiðið er yfirleitt mun meira en árangurinn. Verð ég nú að segja eins og er að þessi hluti myndarinnar var ekki alveg að gera sig fyrir mig og viðtalsbútarnir voru eins og teknir fyrir framan “blue screen” og bakgrunnurinn hafði gleymst, virkaði ekki á mig þrátt fyrir upplýsandi svör, einhverja spennu vantaði.

Sú spenna og eftirvænting var til staðar í seinni hlutanum og í raun er fyrirhlutinn langur en nauðsynlegur inngangur í síðari hlutann þar sem umfjöllunarefnið er Kárahnjúkavirkjun, álfyrirtækið Alcoa og framkvæmdirnar á Austfjörðum. Ekki ætla ég að fara nánar út að lýsa því sem fyrir augu og eyru ber. En hvert atriðið kemur á fætur öðru, sem situr eftir í sálartetrinu og fer ekki þaðan. Þeger herlegheitunum lýkur er freistandi að hugsa að það sé ekki mikill vandi að vera vitur eftir á, en það passar ekki við hér þó það passi við í bankahruninu. Búið var að aðvara þjóðina í ræðu, riti og hópmótmælum í tugi ára.

Einhliða áróðurskvikmynd hefur ekki alltaf þótt góður pappír í heimildakvikmyndagerð og má rekja orðsporið til kvikmyndar Reni Riefenstahl, Sigur viljans, hreinræktaða áróðursmynd með stefnu Hitlers, sem eyðilagði feril frábærs heimildamyndaleikstjóra, eftir heimsstyrjöldina síðari, en menn á borð við Michael Moore hafa gjörbreytt landslaginu í þessum efnum og þó vissulega við sjáum vegið að sumum manneskjum í Draumalandinu án þess að þær svari fyrir sig þá á það rétt á sér, glæpurinn er það stór.

Hilmar Karlsson
Vicky Cristina Barcelona

Woody Allen er drjúgur við að senda frá sér nýjar kvikmyndir og er Vicky Cristina Barcelona níunda kvikmynd hans á nýrri öld og sú tíunda er á leiðinni. Því miður er árangurinn ekki í samræmi við afköstin og engin þessara kvikmynda nær gæðum þeirrar síðustu sem hann gerði á tuttugustu öldinni, sem var Sweet and Lowdown. Verð samt að viðurkenna að ég hef ekki getað fylgt Allen eftir og misst af einhverjum af þessum níu kvikmyndum, en tel mig þó hafa séð þær sem standa uppúr og er Vicky Cristina Barcelona ein þeirra þó langt sé frá að hún nái gæðum bestu kvikmynda Allens.

Vicky Cristina Barcelona gerist eins og nafnið bendir til í Barcelona og segir frá tveimur ólíkum vinkonum, Vicky og Cristine, sem falla báðar fyrir spænskum listamanni, Juan Antonio, sem þær hafa þó verið varaðar við enda er hann nýsloppinn úr ofbeldisfullu hjónabandi sem endaði með því að eiginkonan reyndi að drepa hann. Vicky, sem verður fyrri til að sænga með honum hleypir Cristinu að, enda er Vicky á leið í hjónaband með einstaklega leiðinlegum bandarískum millistéttarmanni. Hún horfir því á samband Juan og Cristine þróast og reynir að leiða hjá sér að hún hefur fallið fyrir spænska sjarminum. Þegar svo fyrrum eiginkona, Maria Elena birtist færist heldur betur líf í tuskurnar. Eftir stirðleg kynni í upphafi verða Maria Elena og Cristine bestu vinkonur og deila Juan með sér. Þessi flóknu sembönd geta svo ekki annað en endað með ósköpum.

Woody Allen tekst vel upp í handritsgerð að þessu sinni og einstaka sinnum minnir Vicky Cristina Barcelona á forna frægð, samtöl hnitmiðuð og persónur djúpar og hafa mikið aðdráttarafl. Þá fara leikkonurnar þrjár, Scarlett Johansson, Penelope Cruz og Rebecca Hall á kostum og skilja nánast Javier Bandem eftir á hliðarlínunni, sérstaklega Cruz, sem er aldeilis frábær sem hinn kjaftfora Maria Elena en hún er sú persóna sem hefur mestu hæfileikana af þeim öllum en er um leið sú sem mun ekki geta fótað sig í lífinu.

Í raun hefði Vicky Cristina Barcelona getað hafa alla burði til að vera frábær kvikmynd. Það sem eyðileggur fyrir er sögumaðurinn, sem er ein aðalpersóna myndarinnar. Finnst mér eins og Woody Allen hafi farið ódýrustu leiðina til að koma sögunni til skila. Sögumaður hefði verið ágætur í upphafi og í endinn, en við heyrum rödd hans í tíma og ótíma vera að skilgreina atburði. Allen hefur burði til að láta myndmálið tala og hefði átt að gera það hér. Sögumaðurinn fór í taugarnar á mér, en það er ekki víst að svo sé hjá öllum og fyrir þá sem telja hann nauðsynlegan er Vicky Cristina Barcelona fín skemmtun og Barcelona svíkur engan, en fyrir mér er hún eins og ókláruð kvikmynd frá meistara sem ætti aðeins fara að slaka á og huga betur að verkefnum sínum.

Leikstjórn og handrit: Woody Allen. Kvikmyndataka Javier Aguirresarobe. Leikarar: Javier Bardem, Scarlett Johansson, Rebecca Hall, Penélope Cruz, Chris Messina, Patricia Clarkson og Kevin Dunn. 97 mín.

Hilmar Karlsson
Aðeins eitt orð (BJ)

Ég var að skrifa jólakort í vikunni og eins og venjulega fór ég í gegnum kortin sem ég fékk í fyrra til þess að tryggja að enginn fengi kort sem ekki skrifar mér og að ég skrifaði örugglega öllum sem sendu mér kort í fyrra. Þá sá ég eitt jólakort með prentuðum texta, væntanlega Gleðileg jól og farsælt komandi ár eða eitthvað þvíumlíkt. Auk þess var eitt orð og tala. Jólinn 2008. Undir var nafn sendandans. Það var rétt stafsett.

Svona var þetta. Bara eitt orð og það var rangt.

Þetta minnti mig á það þegar Jón Guðmundsson íslenskukennari kom inn í tíma hjá okkur í menntaskólanum og sagðist hafa tekið leigubíl í skólann. Hann bað um nótu og á henni var bara eitt orð. Axtur.

„Ætli þetta sé ekki eina orðið sem þessi maður skrifar,“ sagði Jón. Það var greinilegt að honum þótti íslenskukennsla fara halloka í málfarsstríðinu.

Þessi dæmi leiddu til þess að ég fór að hugsa um það hvort einstök orð skiptu máli. Einar Ben sagði:

Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt,

sem dropi breytir veig heillar skálar.

Þel getur snúist við atorð eitt.

Aðgát skal höfð í nærveru sálar.

Á ákveðnum stundum geta orðin verið dýr. Þetta þekkja líklega allir. En eru það stök orð sem skipta máli eða heilar setningar?

Vitanlega þurfa menn að segja „já“ á réttum stundum. Fyrir altarinu jánka þeir sem koma upp orði á annað borð. Ef ekki verður það efni í gamanmyndir, þó að maður eigi erfitt með að hugsa sér dapurlegt hlutskipti hins, sem jánkaði með bros á vör.

Í stríði hrópar herforinginn „Árás!“ þegar hann telur stundina rétta. Ef dómarinn kallar „víti“ getur það breytt gangi leiksins. Skákmenn óttast að andstæðingurinn segi mát.

Samt eru orðin sjálf, þó að stök séu, einungis tjáning á því sem gerist. Dómarinn getur bent á vítapunktinn og menn eru mát ef kóngurinn getur sig hvergi hreyft, jafnvel þó að andstæðingurinn segi ekki orð.

Útgáfa íslensku þýðingarinnar á Orðræðu um Aðferð eftir Descartes tafðist í mörg ár vegna þess að eitt orð vantaði í þýðinguna.

Halldór Laxness talar um að það sé bara til einn tónn og hann sé hreinn. Auðvitað er þetta bara stílbragð. Í tónlist eru margar nótur, en á ákveðnum stöðum í laginu passar kannski bara einn tónn. Garðar Hólm, söguhetjan í Brekkukotsannál, kunni ekkert að syngja þannig að hann hitti aldrei á rétta tóninn.

Atli Heimir Sveinsson kenni söng sem kallað var í menntaskólanum. Mest var það tónfræði og spjall Atla um það sem honum datt í hug þann daginn. Hann var þá farinn að semja það sem nú væri eflaust kallað framsækin tónlist. Okkur fannst hann ekki hitta á einn einasta hreinan tón í þessari tónverkasmíð. Þannig að útfrá því gat Laxness haft rétt fyrir sér.

Stundum eru rithöfundar lengi að leita að rétta orðinu. Lesendur vita hins vegar vel hvað það er:

Hættu!

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt