98% sigur (BJ)

Fyrir nokkrum vikum birtust kannanir um að 98% Íslendinga vildu að Obama yrði endurkjörinn forseti Bandaríkjanna. Ritstjóri Morgunblaðsins benti af alkunnri hógværð á að með því hefðu Íslendingar opinberað kjánaskap sinn. Nú hafa Bandaríkjamenn sýnt af sér sama barnaskapinn.

Kosningar í Bandaríkjunum eru flókin fyrirbæri. Þegar Íslendingar reyna að bera sig saman við þetta þekkta sambandsríki verður samanburðurinn erfiður. Sjálfstæðismenn hafa haldið að þeir væru repúblikanar, en það er ekki rétt. Að vísu eru fæstir repúblikanar jafnvirðingarlausir við fórnarlömb nauðgana og tveir frambjóðendur þeirra til öldungadeildarinnar (sem báðir féllu, annar eftir að telja að nauðgun gæti verið vilji guðs). Það sem ólíkt er að flestir sjálfstæðismenn styðja almannatryggingar í meira mæli en repúblikanar.

Ég er þessa dagana að lesa bók eftir Bob Woodward, blaðamann hjá Washinton Post, um fjárlagabaráttuna í Bandaríkjunum. Obama hefur deilt við repúblikana í fulltrúadeildinni. Sá fyrri vill hækka skatta, hinir draga úr útgjöldum. Þó ekki til hermála, þau eru trúarbrögð hjá þeim. Það er vonlaust að ná jafnvægi ef hvorki má auka tekjur né minnka útgjöld. Svo einfalt er það, en enginn vill taka þau skref sem nauðsynleg eru til þess að viðurkenna þetta.

Hættan á Íslandi er sú að stjórnmálamenn hlusti ekki á almenning. Kappið við að koma höggi á andstæðinginn er svo mikið að enginn má vera að því að setja fram stefnu. Í upphafi pistilsins var vitnað til Moggans (Reykjavíkurbréf 14.9.) þar sem mikil reynsla er geymd: „Í fyrrnefndri könnun kom fram að 98 prósent íslenskra kjósenda myndu greiða Obama atkvæði sitt hefðu þeir atkvæðisrétt vestra. Það er fylgi sem Stalín gerði sig stundum ánægðan með, þótt hann næði vissulega einu sinni 113% árangri, sem var vel af sér vikið. Ef eitthvað er að marka þessar tölur virðast Íslendingar vera jafn barnslega hrifnir af Obama og frændur þeirra Norðmenn sem gerðu sig að kjánum með því að veita forsetanum friðarverðlaun fyrir það eitt að sigra John McCain í kosningum.“

En í Reykjavíkurbréfinu sagði fleira: „Forystumenn Sjálfstæðisflokksins fengu Jónas H. Haralz, hagfræðing, til að semja fyrir sig efnahagsáætlun. Það gerði hann með ágætum, svo sem vænta mátti. Flokkurinn greip þessa efnahagsáætlun feginshendi og gerði lítt breytta að stefnuskrá sinni undir heitinu „Leiftursókn gegn verðbólgu“. Andstæðingarnir hófu þegar mikinn hræðsluáróður, sneru út úr stefnunni á alla lund og settu flokkinn í vörn. Þingmenn og frambjóðendur höfðu lítt eða ekki komið nálægt stefnumörkuninni og þekktu ekki einu sinni vel til röksemdafærslna hennar eða grundvallar. Þegar þeir fundu vaxandi andbyr tóku þeir margir til fótanna og sumir afneituðu stóryrtri stefnu flokksins síns heima í héraði. Það kunni ekki góðri lukku að stýra. Útkoman í kosningunum varð því afleit fyrir flokkinn, þótt hann ynni örlítið á eftir sögulegt tap árinu fyrr.

Leiftursóknarplaggið hefur af þessum ástæðum haft óorð á sér síðan. Það er þó fjarri því að vera sanngjarnt. En það reyndist vissulega einkar óheppilegt sem kosningastefnuskrá.“

Þetta er rétt greining. Alla tíð síðan 1979 hafa íslenskir stjórnmálaflokkar varast að setja fram skynsamlega áætlun fyrir kosningar, þó að það kæmi sér vissulega vel fyrir Sjálfstæðisflokkinn að hafa þessa stefnuskrá á lager vorið 1983, þegar loksins var gripið til aðgerða.

Það sem er hins vegar miklu verra og beinlínis hættulegt fyrir þjóðina þegar skynsamir stjórnmálamenn telja það sér til framdráttar að tala kjánalega og vilja ekki einu sinni eiga skynsamlega stefnu falda á lagernum. Svo er heldur ekki vænlegt að fylkja bara 2% þjóðarinnar að baki sér.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt