Loksins eitthvað jákvætt (BJ)

Fréttir á tímum kreppunnar eru ekki til þess fallnar að efla andann. Í fyrrahaust gekk brandari um bankamanninn sem fékk niðurstöðurnar úr eyðniprófi sínu og heyrðist muldra á leiðinni út: „Loksins eitthvað jákvætt.“

Mér datt þetta í hug þegar ég heyrði fréttirnar á fimmtudagskvöld um að komin væru óformleg svör frá Bretum og Hollendingum um ríkisábyrgð Íslendinga á Icesave-skuldunum. Þetta var í fyrsta sinn sem stjórnmálamenn fögnuðu fréttum af Icesave síðan fjármálaráðherra lýsti því yfir í vor að komin væri „glæsileg niðurstaða“ í málið.

Svo einkennilegt sem það virtist vera, sagði sami ráðherra skömmu síðar á Alþingi, að aðeins hefðu farið fram óformlegar þreifingar í málinu. Í kjölfar þessara ummæla var svo unnið hratt og undirritaður samningur kynntur rúmum sólarhring síðar. Samningurinn sjálfur var trúnaðarmál og það tók nokkra daga að fá upplýsingar um hann. Svo virtist sem þingið hefði átt að samþykkja ríkisábyrgð á samninginn óséðan.

Málið fór svo að ekki reyndist meirihluti á þingi fyrir frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Ögmundur Jónasson og fleiri flokksmenn Vinstri grænna mynduðu nýjan meirihluta á Alþingi með stjórnarandstöðunni og lönduðu málinu með margvíslegum fyrirvörum um greiðslugetu þjóðarinnar og fleira.

Á þeim tíma sagði formaður Sjálfstæðisflokksins eitthvað á þá leið að í reynd væri um að ræða nýtt samningstilboð Íslendinga. Þó að ríkisstjórnin hafi mótmælt því þá, virðist sem Bretar og Hollendingar hafi skilið viðbrögð Alþingis þannig. Þjóðirnar koma nú með viðbrögð við nýsamþykktum lögum. Enn eru viðbrögðin trúnaðarmál.

Klárum málið á morgun

Forsætisráðherra rauf fjölmiðlabindindi í skamma stund í viðtali við formenn stjórnarflokkanna fimmtudagskvöld 17. september í RÚV:

„Jóhanna Sigurðardóttir: Ég verð að segja það að það sem þarna hefur komið fram að það sem þarna hefur komið fram það er jákvætt.

Fréttamaður: Ef þið samþykkið þessar hugmyndir, er málinu þar með lokið?

JS: Ef við samþykkjum? Við eigum eftir að kynna þetta náttúrlega fyrir okkar þingflokkum sem verður væntanlega gert á morgun, áður en liggur fyrir afstaða þingflokkanna getum við auðvitað lítið sagt í þessu máli hver verða viðbrögð okkar.

Steingrímur J. Sigfússon: Ég held kannski að það sé hægt að orða þetta þannig, að það liggi fyrir vissar hugmyndir frá Bretum og Hollendingum um það hvernig þeir sjái fyrir sér að hægt sé að leysa málið með hliðsjón af afgreiðslu Alþingis. Og það er að sjálfsögðu jákvætt að þeir hafa lagt vinnu í að sjá fyrir sér hvernig væri hugsanlega hægt að leysa þetta. Það eru þær hugmyndir sem við erum að kynna.

F: Verði niðurstöður ykkar þingflokka jákvæðar, verði niðurstöður þingsins jákvæðar hvenær má búast við að þetta verði til lykta leitt?

JS: Ég býst við því að fyrr en seinna þá munum við kynna viðbrögð okkar fyrir Hollendingum og Bretum og hugsanlega gæti það orðið á morgun.“

Já, já algjörlega

Málið hafði verið kynnt fyrir stjórnarandstöðunni sem trúnaðarmál, en virtist þó ekki flóknara en svo að hægt væri að afgreiða það daginn eftir. Skilja mátti forsætisráðherra þannig að athugasemdir viðsemjendanna hefðu verið minniháttar. Sami skilningur var hjá þingflokksformanni Borgarahreyfingarinnar (þetta var áður en Hreyfingin skildi við borgarana), Birgittu Jónsdóttur. Hún var í sama fréttatíma RÚV:

„Birgitta Jónsdóttir: Mér sýnist á öllu að við getum fallist á þessa skilmála.

Fréttamaður:Sem Bretar og Hollendingar setja fram?

Birgitta: Já. Já algjörlega. Ég á eftir að skoða þetta betur með mínum þinghóp og Þór Saari sem hefur setið í fjárlaganefnd og þekkir fyrirvarana eins og lófann á sér.“

Daginn eftir var flokkurinn horfinn af þingi og þingmennirnir höfðu snúið við blaðinu. Sumu er alltaf hægt að treysta.

Fýlupúkarnir láta í sér heyra

Sjálfstæðismenn sáu hlutina ekki með svo jákvæðum hætti. Varaformaðurinn brást strax fremur illa við. Samkvæmt forsætisráherra virtist lítill tími til stefnu þar sem afgreiða ætti málið daginn efitr og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins ályktaði um málið strax sama kvöld:

„Höfnun Breta og Hollendinga á þeim fyrirvörum sem Alþingi samþykkti í lok ágúst við Icesave-samningana, felur í sér að ríkisábyrgð vegna skuldbindinganna tekur ekki gildi.

Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins telur að ekki komi til greina að hverfa frá þeim fyrirvörum sem Alþingi samþykkti vegna ríkisábyrgðarinnar.

Ríkisstjórn Íslands hefur ekki heimild til að víkja frá þeim skýru fyrirvörum sem gildandi lög kveða á um.“

Þessi ályktun virðist ekki segja meira en sjálfsagða hluti. Lög eru lög.

Dies Iree

Forsætisráðherra brást illa við daginn eftir og sakaði stjórnarandstöðuna um að hafa rofið trúnað. Nú átti aldrei að tala við stjórnarandstöðuna aftur. Trúnað um hvað? Átti að afgreiða eitthvað á föstudaginn sem þjóðin mátti ekki vita? Átti að fara framhjá lögum? Hvar eru hugmyndirnar um nýja Ísland?

Ögmundur Jónasson, hönnuður meirihlutans sem myndaðist um Icesave í sumar, er líka reiður. Á heimasíðu sinni www.ogmundur.is segir hann 18. september:

„Í vinnslu [Icesave]-málsins í sumar hófu þingmenn sig upp úr hjólförum hefðbundinna flokkastjórnmála. Þess vegna náðu þingmenn allra flokka árangri. Þeir gerðu sér einfaldlega grein fyrir því að Icesave var stærra en nokkur flokkur - og nokkur ríkisstjórn.

„...að bjarga málum“? [Millifyrirsögn Ögmundar]

Svo kom núna upp úr helgi nýjasti kapítulinn: Viðbrögð Breta og Hollendinga við fyrirvörum Íslands. Þeir eru súrir en gangast engu að síður inn á fyrirvara Alþingis nema ákvæði um einhliða vald Íslands til að afskrifa skuldina.

Gott og vel. En hvað skal gera? Niðurstaðan varð sú að fara með málið inn í þingið og ræða saman þverpólitískt - sem þingmenn, sem Íslendingar, ekki flokksmenn - um hvað gera skuli. Ríkisstjórnin sýndi að hún hafði lært sína lexíu frá í sumar. Nú var hún ekki að kynna gerðan hlut - fait accompli. Hún var að óska eftir samráði - þverpólitísku samráði.

Ég ætlaði ekki að trúa því þegar fram kom í fréttum að Sjálfstæðisflokkurinn hafnaði þessu vinnulagi. Hann stakk sér á bólakaf ofan í hjólför gærdagsins! Honum kom Ísland ekkert við. Hann kvaðst ekki ætla að bjarga ríkisstjórninni!!! Varaformaður flokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sagði orðrétt í fréttum Sjónvarps í kvöld: „Það er ekki þannig að ríkisstjórnin geti alltaf hlaupið til stjórnarandstöðunnar í hvert sinn sem hún þarf að bjarga málum en ég held það sé réttast að við leyfum fjármálaráðherra að fara yfir þetta.“ Það er nefnilega það. Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að leyfa fjármálaráðherra að fara yfir þetta!“

Björgum málunum saman

Færslan vekur upp spurningar. Það er vissulega rétt að Icesave-málið er svo stórt að það krefst þess að allir góðir Íslendingar reyni að vinna saman að lausn þess. Reyndar á það við vanda þjóðarinnar almennt. Í október í fyrra stakk Steingrímur J. Sigfússon upp á þjóðstjórn. Geir H. Haarde hefur upplýst að hann hafi talið það góðan kost en Samfylkingin hafnað hugmyndinni. Sömu rök eiga við núna og þá fyrir því að víðtæk samstaða náist um stjórn landsins. Vandamálin eru einfaldlega stærri en nokkur flokkur. Hvers vegna eru þau ekki leyst í samvinnu allra flokka?

Hin spurningin er: Hvers vegna eru Ögmundur og Jóhanna svona reið? Ályktun Sjálfstæðismanna segir varla nokkuð sem hann og aðrir þingmenn geta ekki tekið undir. Jóhanna ætlaði að afgreiða málið á sólarhring. Var Ögmundur tilbúinn til þess?

Reyndar tel ég að Ögmundur fari ekki rétt með þegar hann talar um „ákvæði um einhliða vald Íslands til að afskrifa skuldina.“ Ekkert slíkt ákvæði er í lögunum. Í 3. grein laganna segir: „ Nú virðist á einhverjum tíma stefna í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki að fullu greidd í lok lánstímans vegna hinna efnahagslegu viðmiða og skulu aðilar lánasamninganna þá tímanlega eiga með sér viðræður um meðferð málsins og áhrif þess á samningana og skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.“ Með öðrum orðum, í lögunum segir að semja þurfi á ný, ef ekki takist að greiða lánið fyrir lok samningstímans. Ábyrgð ríkisins gildir til 5. júní 2024. Breyting á því gæti fallið undir nýja samninga og kemur þá að sjálfsögðu til kasta Alþingis á ný.

En ef viðbrögð útlendinganna eru svo mikið trúnaðarmál að ráðherrar átta sig ekki á þeim er þá ekki rétt að staldra við? Föstudagurinn er reyndar löngu liðinn. Ef stjórnin vill breyta vilja Alþingis hefur hún meirihluta til þess, en er það skynsamlegt?

Icesave-málið þarf að afgreiða. Það hugsanlegt að það fari á endanum fyrir dómstóla hér á landi, fallist útlendingarnir ekki á skilyrði Alþingis. Á meðan fá Íslendingar ekki lán tengd samningum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ögmundur orðar það svo í áðurnefndri grein: „Handrukkararnir í AGS mættu þeim [Bretum og Hollendingum, gömlu nýlenduherrunum] til fulltingis með sínar þumalskrúfur.“ Það er öllum augljóst að AGS tengir afgreiðslu sína við niðurstöðu Icesave-málsins, en í sanngirni sagt er það eðlilegt að lánveitendur viti hvaða skuldbindingar aðrar Íslendingar gangast undir. Um það veit enginn fyrr en botn er kominn í Icesave-málið.

Þjóðin á það skilið að stjórnmálamenn taki höndum saman um lausn þess vanda sem ógnar efnahagslegu sjálfstæði einstaklinga, fyrirtækja og þjóðarinnar allrar. Gjaldþrota þjóð sem stingur höfðinu í sandinn og neitar að tala við útlendinga er ekki sjálfstæð. Leynd og reiði eru ekki lausnin.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt