Er botninum náð? (JGH)

Er botninum náð? Það er sú spurning, sem allir spyrja sig núna, eftir að hlutabréf hafa hríðfallið í verði á fyrstu dögum þessa árs. Árið hefur aldrei byrjað eins illa í Kauphöllinni og sama er að segja um kauphallir erlendis. Í Bandaríkjunum eru menn þegar farnir að velta því fyrir sér hvort tala eigi um kreppu, samdrátt eða hæga niðursveiflu. En er komin kreppa á Íslandi? Eigum við ekki frekar að segja að það séu komin tækifæri til að gera góð kaup?! Eigum við ekki frekar að segja að við séum komin úr mjög óeðlilegu ástandi í eðlilegt?!

Verðfallið á íslenska hlutabréfamarkaðnum fyrstu daga þessa árs er talsvert meira en varð í kjölfarið á neikvæðum skýrslum erlendra banka og matsfyrirtækja um stöðuna í íslensku efnahagslífi fyrir rúmu einu og hálfu ári – en þá þótti mörgum nóg um. En upp fór markaðurinn aftur.

Það eru ekki nema sautján mánuðir síðan, (ágúst 2006) að hlutabréfavísitalan var um 5.500 stig, eins og hún er núna, og þá voru allir mjög sáttir og ánægðir. Þá ríkti bjartsýni á meðal fjárfesta og nóta bene; aðgangur bankanna að ódýru lánsfé erlendis var greiður. Botninum var náð eftir t.d. hina frægu svörtu skýrslu frá Den Danske bank sem sagði að allt væri að fara til fjandans hér á landi. En eftir þetta fór hlutabréfamarkaðurinn að fikra sig upp á leið og endaði í hæstu hæðum, 9.016 stigum, um mitt síðastliðið sumar.

Það er samt talsverður munur á því hvort línan sé á leiðinni niður eða upp – þótt punkturinn, 5.500 stigin, sé hinn sami. Stóra breytingin á markaði hlutabréfa er aðgangurinn að lánsfé. Núna er hin alþjóðlega lánsfjárkreppa stóra vandamálið hér á landi sem annars staðar. Það er ekki lengur greiður aðgangur að ódýru lánsfé erlendis. Aðgangur venjulegs fólks, fyrirtækja og fjárfesta að lánsfé er orðinn miklu takmarkaðri. Í kjölfarið hefur verð á hlutabréfum um allan heim fallið og seljanleiki eigna er orðinn minni. Þetta er misjafnt eftir fyrirtækjum, sum hafa hækkað í verði síðustu vikurnar.

Margt bendir til að greiður aðgangur að lánsfé hafi í raun haldið verði hlutabréfa og fasteigna uppi; að greiður aðgangur að lánsfé hafi skapað hina miklu eftirspurn eftir hlutabréfum og húsnæði. Fjárfestar geta ekki lengur gert ráð fyrir að „pakka inn dílum“ í jafn miklum mæli og áður með aðstoð banka. Þeir hafa ekki sömu tryggingar og áður og bankarnir hafa ekki sama lausaféð til að lána og áður.

Íslensk fyrirtæki eru engu að síður mun sterkari núna en fyrir sautján mánuðum sem og íslenskt atvinnulíf almennt. Þökk sé útrásinni og álverunum. Stærstu fyrirtækin á Íslandi eru sterkari en áður og tekjur þeirra verða að stærstum hluta til erlendis. Þar með hefur áhættunni verið dreift.

Það er klárt að það hægist mjög á atvinnulífinu á þessu ári – þótt áfram verði hagvöxtur. Sálfræðilegu áhrifin eru sömuleiðis mikil og það getur þýtt að fyrirtæki kjósi frekar að segja upp starfsfólki en að ráða nýtt. Það var t.d. ekki uppörvandi fyrir þá ungu bankamenn - sem til þessa hafa leikið sér að því að kaupa húseignir upp á 70 til 100 milljónir (og byrjað á því að gera þær fokheldar) - að sjá forsíðufréttina í Morgunblaðinu um að til þess geti komið að bankarnir muni segja upp um 650 bankamönnum á komandi mánuðum og í bönkunum séu stórbændur komnir í allt annan gír.

En svörum spurningunni. Eigum við ekki að segja að botninum sé náð á hlutabréfamarkaðnum – hvað svo sem verður – og að núna hafi myndast tækifæri til að gera góð kaup. Það hefur kólnað í veðri og þá fá margir kvef - en það er ekki komin kreppa.

Jón G. Hauksson

[email protected]