Sat ég og át ég (JGH)

Ég ætla að skrifa um bóndadaginn, blómin, blótin og bita kvöldsins. En fyrst þetta. Það eru tvenns konar fréttir sem hægt er að ganga að sem vísum á hverju einasta ári og báðar koma óbeint við sögu þegar glefsað verður í bitann í kvöld. Fyrri fréttin er um fjárhagsvanda Landspítalans. Hún hefur verið flutt í yfir tuttugu ár á hverju einasta ári og verður flutt áfram næstu tuttugu árin. Þessi frétt er auðvitað löngu hætt að vera frétt fyrir almenning, hún er frekar ætluð læknum og öðrum starfsmönnum sjúkrahússins. Hin fréttin sem birtist okkur yfirleitt skömmu fyrir þorrann er um skýrslu Manneldisráðs þar sem staglast er á því að þjóðin þjáist af ofáti og að aukakílóin séu orðin helsta heilbrigðisvandamál þjóðarinnar. Ekki geri ég lítið úr þessum fréttum. Ég ætla samt ekki að láta þær slá mig út af laginu heldur njóta þorrablóts kvöldsins.

En það vekur athygli mína að „línurnar í þessum fréttum eru ekki í lagi" og þær eru misvísandi. Línan yfir offituna vísar upp á við og er klárlega ávísun á sjúkrahúslegu síðar meir. Þjóðin er að þyngjast og allir að verða offitusjúklingar. Á sama tíma liggur línan niður á við hjá Landspítalanum. Í fyrsta sinn er spítalinn orðinn að einni stórri skurðstofu þar sem skorið er niður í rekstri. Ekki veit ég hvernig þessum tveimur misvísandi línum reiðir af í framtíðinni. Þær þyrftu helst að vera samsíða. En Jón Kristjánsson heilbrigðisráðherra hefur barið í borðið. Má á honum skilja að skattborgarar hafi mokað fé í spítalann ár eftir ár – og með stærri skóflu í hvert sinn, en að allt hafi komið fyrir ekki, þörfin sé endalaus; þetta sé botnlaus hít. Hingað og ekki lengra, segir því Jón í þetta skiptið, og allir verða steinhissa.

Magnús lagi sig að tékkhefti Jóns

Einhver hafði orð á því að festa Jóns, þessa annars rólega manns, væri eiginlega fréttin um "Landsann" í ár og það hvernig hann tæki á „blakkmeili" spítalans. Spítalinn hefði til þessa verið með yfirkeyrslu í eyðslu og komist upp með að leysa vandann með aukafjárveitingum eftir að hafa hótað lokun á hinum og þessum deildum, en að núna reyndi fyrst fyrir alvöru á stjórnendur hans, Magnús Pétursson og félaga. Virðist sem það dugi lítt fyrir þá að malda í móinn um að yfirkeyrslan stafi mest af launhækkunum og kostnaði vegna lyfja – og hvað þá að bera það á matarborðið að fjármálaráðherra geri kjarasamninga við starfsmenn sjúkrahússins og að heilbrigðisráðherra hafi fingurinn á verði lyfja. Línan er lögð og tékkinn frá Jóni Kristjáns til Magnúsar á að duga í þetta skiptið. Magnús verður að laga sig að tékkhefti Jóns en ekki tékkheftið að Magnúsi eins og verið hefur til þess. Því er búið að ræsa bráðavaktina út á „Landsanum" til að skera niður og líklegast verður byrjað með þáttinn „Óskalög sjúklinga“ að nýju, en þar var lagið „Við viljum lifa“ með Ríó tríóinu vinsælast um árabil.

Uss, það eru fréttir

Förum þá yfir í eitthvað skemmtilegra; bóndadaginn, blómin og bitann í kvöld. Þetta er kvöld okkar karlmanna. Það er bara bóndadagur einu sinni á ári. Ég hlakka til að takast á við trogin. Að vísu skil ég ekkert í þessum bóndadegi lengur. Það er löngu liðin tíð að við íslenskir karlmenn séum húsbændur á okkar heimilum og ráðum einhverju – getum beitt svonefndu húsbóndavaldi. Ég ólst upp við það að matartíminn heima hjá mér var heilagur. Við settumst öll niður við matarborðið á mínútunni klukkan sjö á kvöldin og um leið hófust kvöldfréttir ríkisútvarpsins með orðunum Útvarp Reykjavík. Mér fannst það alltaf skrítið að Ríkisútvarpið héti Útvarp Reykjavík, en er löngu hættur að velta því fyrir mér. Ef einhver sagði eitthvað beitti faðir minn húsbóndavaldinu: „Uss, það eru fréttir." Gott ef móðir mín tók ekki undir þetta og sussaði líka. Það voru fréttirnar, en ekki við heimilisfólkið, sem stýrðu matartímanum. Svona var þetta í öllum kvöldmatartímum á öllum heimilum og hjá öllum fjölskyldum í landinu. Á þessum tíma var bara ein útvarpsstöð í landinu (óskalagastöðin) og ekkert sjónvarp. Það hlustuðu því allir á sömu útvarpsfréttirnar og voru fyrir vikið viðræðuhæfir og með allt á hreinu þegar spurt var hvað væri að frétta. Núna eru stöðvarnar orðnar margar, enginn hlustar á sömu fréttirnar, fólk talar saman við matarborðið á kvöldin og sárafáir eru þess vegna viðræðuhæfir um Kvöldfréttirnar með stóru kái. Á sama tíma hefur húsbóndavaldið algerlega horfið. Kannski byggðist það á „ussinu við matarborðið". Þar náðu húsbændur hæstu hæðum. Núna er svo komið að við íslenskir karlmenn ráðum ekki einu sinni yfir fjarstýringunni lengur. Þess vegna tökum við bóndadaginn hátíðlega. Hann er til minningar um liðna tíð, góð daga þegar húsbændur voru og hétu.

Í átveislum kvöldsins færi kannski best á því að allir húsbændur landsins ussuðu á veislugesti og hlustuðu með andagt á kvöldfréttirnar. Þannig næðust fram kröftug mótmæli við horfnu húsbóndavaldi. En við karlar höfum samt alltaf vinninginn - eða það höldum við. Í nýrri skýrslu Manneldisráðs segir að við séum mun sáttari við aukakílóin en konur og að við förum síður í megrun. Þessi orð eru gott veganesti fyrir kvöldið sem ber heitið „Sat ég og át ég." Við karlar lifum ekki í neinum blekkingum með aukakílóin, við vissum það t.d. fyrir lifandis löngu að fað fær enginn hamborgararass af því að borða þorramat!

Jón G. Hauksson