Endar húsleitin sem súrmjólk?(JGH)

Ég held að það séu um tuttugu ár síðan að hópur sérfræðinga í auglýsingum fundaði í vel á annað hundrað tíma til að finna nýtt slagorð fyrir mjólkina. Útkoman varð hin þekkta setning: „Mjólk er góð“. Það var samt ekki þorsti í mjólk eða slagorðið um að mjólk væri góð sem varð til þess að Samkeppniseftirlitið sá ástæðu til að gera húsleit hjá Mjólkursamsölunni, Auðhumlu og Osta- og smjörsölunni. Helsti andstæðingurinn, Mjólka, hafði kvartað til yfirvalda um að MS, mjólkurrisinn, notaði markaðsráðandi stöðu sína til að niðurgreiða mjólkurafurðir sem væru í samkeppni við Mjólku og reyndi þannig að að klekkja á hinu unga fyrirtæki og knésetja það.

Mál sem þessi verða yfirleitt fyrirferðarmikil í fjölmiðlum. Enda er það háttur smáfyrirtækja, sem koma ný inn á markaði og þurfa að berjast fyrir lífi sínu, að reka baráttu sína í fjölmiðlum og höfða þannig til neytenda. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það; það er áhrifaríkasta tækið. Þegar húsleit kemur í kjölfarið fá fréttirnar auðvitað stærri vængi og fljúga hærra.

Ekki veit ég hvort nauðsynlegt hafi verið fyrir Samkeppniseftirlitið að fara í hasar og húsleit til að finna það út hvort MS misnotaði markaðsráðandi stöðu sína. Það var hægt að finna þetta auðveldlega út með því að skoða verðið fyrir og eftir – og sjá hvort MS hafi byrjað að „dumpa“ verðinu á þeim vörum sem Mjólka framleiðir eftir að hún kom til sögunnar. Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem Samkeppniseftirlitið gerir húsleit í fyrirtækjum með hasarkenndum tilþrifum.

Það er þrennt í samkeppnislögunum sem menn hnjóta yfirleitt mest um; samráð fyrirtækja, sameiningar og það þegar þau nýta sér markaðsráðandi stöðu. Til þessa hefur Samkeppniseftirlitið yfirleitt gert húsleit til að finna út hvort fyrirtæki hafi með sér samráð. En í þetta skiptið fór það inn til að leita í möppum og skjölum hvort mjólkurrisinn hafi beitt markaðsráðandi stöðu sinni.

Frægt varð auðvitað sl. haust þegar mjólkurrisinn varð til með sameiningu Mjólkursamsölunnar, Norðurmjólkur og Osta- og smjörsölunnar, að minnt var á að mjólkuriðnaðurinn væri undanþeginn samkeppnislögum og því kæmi það ekki til kasta þeirra laga að hindra sameininguna. Mjólkuriðnaðurinn hefur búið við opinbera verðlagningu um langt skeið og hefur sýnt áhuga á að það fyrirkomulag verði lagt niður - Mjólku til nokkurs ama. Í umræðunum sl. haust minnir mig að fram hafi komið að mjólkuriðnaðurinn þyrfti að fara að samkeppnislögum varðandi markaðsráðandi stöðu - ég er þó ekki viss.

Þegar farið er inn á heimasíðu Mjólku sést að fyrirtækið framleiðir þrjár tegundir mjólkurvara; fetaost, sýrðan rjóma og jógúrt í stórneytendaumbúðum. Það eru því þessar mjólkurafurðir sem málið snýst um. Og reynist Mjólka hafa rétt fyrir sér verður ekki annað sagt en að risinn hafi ekki viljað láta Mjólku fleyta rjómann af þessum þrönga markaði. Eitthvað segir mér samt að stjórnendur MS búi sig frekar undir erlenda samkeppni mjólkurvara en að þeir séu að fara yfir um á taugum vegna Mjólku.

Það verður fróðlegt að sjá hvernig þetta mál fer – og hversu langan tíma það tekur fyrir Samkeppniseftirlitið að finna út úr því. Nýlega komst það að þeirri niðurstöðu að Icelandair hefði brotið gegn samkeppnislögum árið 2004 – eða fyrir þremur árum – sem bitnað hefði á Iceland Express. Að mati Samkeppniseftirlitsins misnotaði Icelandair þá markaðsráðandi stöðu sína í áætlunarflugi til Kaupmannahafnar og London – og bauð netsmelli undir kostnaðarverði á þessum leiðum.

Ekki veit ég hvort Samkeppniseftirlitið vinni á Express hraða í þetta skiptið, þ.e. að niðurstaða fáist eftir þrjú ár. En verði svo er hætt við að málið snúist þá um súrmjólk.

Jón G. Hauksson

[email protected]