Alþingi; ekki skrifa undir (JGH)

Það er enginn annar kostur í stöðunni en að samþykkja Icesave.“ Ég tek eftir því hvað margir málsmetandi menn nota þetta orðalag. Ég segi jú; það er annar kostur; við semjum upp á nýtt. Alþingi á að hafa þá góðu reglu að lofa aldrei meiru en þjóðin getur staðið við.

Það er verra að lofa einhverju og svíkja. Íslendingar geta aldrei greitt Icesave skuldbindinguna ef hún fer á versta veg; næstum 1.000 milljarða með vöxtum, og ber ekki skylda til þess. Við vitum það, Bretar vita það, Evrópusambandið veit það; Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn veit það, Norðurlöndin vita það. Samt pressa allir á okkur að skrifa undir þar sem byssuhlaupið er í bakið á okkur. Ég kyngi því aldrei að þjóðin eigi að borga þetta þegar hún stofnaði ekki til þessara reikninga.

Icesave snýst ekki um að við Íslendingar viljum ekki greiða skuld okkar, eitthvert lán sem við tókum, heldur snýst það um hvort við komum að þessu sem þriðji aðili; ábyrgðaraðili þótt við höfum aldrei skrifað undir þá ábyrgð.

Það er hræðsluáróður að „slökkt“ verði á Íslandi og við útskúfuð úr samfélagi þjóðanna - og hent út úr EES - ef við skrifum ekki undir Icesave og viljum semja upp á nýtt vegna þess að íslenska þjóðin hafnar samkomulaginu á þeirri forsendu að hún getur ekki staðið við það. Hvers vegna dugir það ekki Bretum og Evrópusambandinu að eignir Landsbankans í Bretlandi séu teknar upp í kröfuna og málið sé dautt ef þeir hafa svona mikla trú á að það fáist mikil verðmæti út úr þeim? Það er ekki að neita að borga, það eru miklar bætur.

Ekki skrifa undir! Ég nefni sextán ástæður

1. Það er rangt að við eigum engra annarra kosta völ. Við getum sagt: Alþingi hafnar samkomulaginu. Við skrifum ekki undir. Við semjum upp á nýtt.

2. Það er góð regla að lofa aldrei meiru en hægt er að standa við. Það er afleitt að skrifa undir og svíkja síðar.

3. Ríkissjóður getur ekki ábyrgst að greiða 1.000 milljarða fari allt á versta veg.

4. Það er óréttlátt að komandi kynslóðir borgi brúsann eftir 7 til 20 ár og að 60 plús kynslóðin sleppi.

5. Það verður að klára dæmið NÚNA – það er skylda gagnvart komandi kynslóðum. Ekki senda reikninginn á börnin okkar.

6. Það verður að semja upp á nýtt og segja við Breta: Hér fáið þið eignir Landsbankans í Bretlandi upp í kröfuna og málið er dautt. Þið segið að það fáist 95% upp í kröfurnar. Þetta er ekki að neita að borga, þveröfugt; þetta eru miklar bætur.

7. Að skrifa undir samkomulagið án þess að vita hver endanleg greiðsla verður merkir að gefa út óútfylltan tékka.

8. Það vekur athygli hvað vextirnir í samkomulaginu eru háir. Bara þess vegna á ekki að skrifa undir.

9. Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður og Stefán Már Stefánsson prófessor við Háskóla Íslands segja að bætur eigi að miðast við það fé sem til er í innstæðutryggingasjóðum bankana sem bankarnir einir áttu að fjármagna. Það gerðu íslensku bankarnir og ábyrgðin nær ekki út fyrir það. Þess vegna gildir innstæðutryggingin ekki að upphæð 20.887 evrur á hverja kennitölu.

10. Það varð kerfishrun. Tilskipun Evrópusambandsins miðast við að einn banki lendi í vandræðum, en ekki að það verði kerfishrun; að allt bankakerfið hrynji.

11. Hvers vegna fá Íslendingar ekkert fyrir að beygja sig undir kröfur Evrópusambandsins um að fara ekki með málið fyrir dómstóla af ótta við að það gæti valdið kerfishruni innstæðutryggingakerfisins í Evrópu?

12. Það er ekki verið að brjóta jafnræðisregluna eftir þjóðerni ef bótaskyldan miðast eingöngu við það fé sem til er í innstæðutryggingasjóðnum, fjármögnuðum af bönkunum sjálfum.

13. Ekki óttast að það verði „slökkt á Íslandi“ í alþjóðasamfélaginu og að enginn veiti okkur framar lán ef við samþykkjum ekki þessa nauðasamninga sem við getum aldrei staðið við. Þetta snýst ekki um að við Íslendingar viljum ekki greiða skuld okkar, eitthvert lán sem við tókum, heldur snýst það um hvort við komum að þessu sem þriðji aðili; ábyrgðaraðili þótt við höfum aldrei skrifað undir þá ábyrgð. Við getum ekki greitt þetta fari allt á versta veg - þá blasir við þjóðargjaldþrot.

14. Að skrifa undir Icesave þýðir að lánshæfistmat Íslendinga verður svo lélegt á eftir að enginn lánar okkur hvort sem er.

15. Að skrifa undir Icesave er upphafið að stórfelldum flótta ungs fólks frá Íslandi; ungs fólks sem er fast í vonleysi. Menntað fólk kemur ekki til Íslands og menntað fólk flýr út.

16. Við skrifum ekki undir; við viljum með málið fyrir dómstóla.

ÍTARLEGRI RÖK FYRIR AÐ SEGJA NEI

Það er lágmarkskrafa að málið sé afgreitt núna. Ekki ýta boltanum á undan sér og gefa út óútfylltan tékka þegar ekkert er vitað hvað fæst fyrir eignir Landsbankans í Bretlandi. Það er óréttlátt að komandi kynslóðir axli þessa byrði eftir 7 til 20 ár. Öllum á Íslandi finnst óréttlátt að við séum látin greiða Icesave þegar að þjóðin stofnaði aldrei til hennar og skrifaði aldrei undir ábyrgð á henni – heldur Landsbanki Ísland, einkabanki.

Okkur finnst óréttlátt að Íslendingar greiði Icesave vegna einkabankans Landsbankans. En það er líka óréttlátt að ríkisstjórnin ákveði að skipta byrðinni ójafnt innan þjóðarinnar; að láta unga fólkið borga brúsann og að 60 plús kynslóðin sleppi. Þetta er ansi mikill 2007 hugsunarháttur. Með því er ríkisstjórnin að hugsa eins og útrásarvíkingarnir þar sem allt gekk út á kúlulán; endurfjármögnun en ekki endurgreiðslu.

Við verðum að klára dæmið; semja upp á nýtt. Ein leiðin er sú að segja Bretum að taka eignir Landsbankans upp í Icesave og að málið sé þar með dautt. Það er mikil greiðsla. Og fyrst þessar eignir eru svona góðar eins og ríkisstjórnin og Bretar halda fram þá hljóta Bretar sjálfir að þiggja þessa leið sem greiðslu.

Eiga Bretar ekki að bera neina ábyrgð? Jú, málið er að stjórnvöld á Íslandi og Bretlandi þögðu þunnu hljóði þegar þau byrjuðu að makka um Icesave. Gögn sýna að Bretar vissu a.m.k. ári fyrir hrunið að Icesave fylgdi mikil áhætta og voru byrjaðir að ámálga það við Íslendinga að taka reikningana yfir; koma þeim í skjól úti með stofnun bresks Landsbanka úti. Það gleymist líka að sparifjáreigendur geta aldrei verið stikkfrí. Auk þess settu Bretar terroristalög á Landsbankann og stuðluðu þannig að falli hans. Þegar það gerðist áttum við að fara með málið fyrir Nató.

Evrópusambandið og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sögðu við okkur að fara ekki með málið fyrir dómstóla því það gæti rústað innstæðutryggingakerfinu í Evrópu ef við ynnum málið. En eigum við ekki að fá eitthvað fyrir að fara ekki dómstólaleiðina? Auðvitað eigum við að berjast dómsölum í stað þess að sýna undirgefni. Við eigum að ráða bestu og hörðustu lögfræðinga í Evrópu. Þetta snýst ekki um að við Íslendingar viljum ekki greiða skuld okkar, eitthvert lán sem við tókum, heldur snýst það um hvort við komum að þessu sem þriðji aðili; ábyrgðaraðili þótt við höfum aldrei skrifað undir þá ábyrgð.

Við eigum ekki að greiða Icesave samkvæmt niðurstöðu þeirra Lárusar Blöndal hæstaréttarlögmanns og Stefáns Más Stefánssonar prófessors. Þeir segja í enn einni málefnalegri greininni í Morgunblaðinu: „Ríkisábyrgð verður ekki til úr engu. Til að hún stofnist þarf afdráttarlausa lagaheimild sem ekki er til staðar í dag vegna innistæðutryggingasjóðs. Við höfum verið þátttakendur í samstarfi ríkja í Evrópu þar sem við höfum tekið upp reglur sem samdar hafa verið af Evrópusambandinu. Ekkert í þeim reglum gerir íslenska ríkið ábyrgt fyrir starfsemi íslenskra einkabanka. Þær reglur hafa hins vegar ekki staðist þær væntingar sem ESB hefur byggt upp í kringum þær. Þær reyndust gallaðar og náðu ekki markmiðum sínum. Þeir ágallar geta hins vegar ekki verið á ábyrgð íslenskrar þjóðar að okkar mati.“

Jón Baldvin Hannibalsson segir í Fréttablaðinu að þessi lagaskýring sé „vægast sagt ómarktæk, þ.e. að þeir aðilar fyrirfinnist ekki innanlands né utan sem taka mark á henni.“. Hann bætir við að enginn dómstóll tæki heldur mark á þessu. Hann segir að með neyðarlögunum frá alþingi sl. haust hafi verið tekin full og ótakmörkuð ábyrgð á sparifjárinnstæðum „íslenskra banka“. „Hafi nokkur vafi leikið á um ábyrgð ríkisins á sparifjárinnstæðum í íslenskum bönkum áður var þeim eytt að fullu og öllu með neyöarlögum.“

Þeir Lárus og Stefán Már hafa sagt í fyrri greinum að innstæðutryggingakerfiðsem við innleiddum samkvæmt tilskipun Evrópuráðsins hafi eingöngu gert ráð fyrir vandræðum eins banka, en ekki að það yrði kerfishrun – og hvað þá að allir helstu bankar í heimi þyrftu neyðarhjálp ríkissjóða til að lifa hrunið af. Ætli Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Evrópusambandið létu svona ef stærstu bankar í Evrópu hefðu hrunið. Svarið er nei.

Innstæðutryggingakerfið er einmitt eins og nafnið bendir til tryggingakerfi. Bankarnir sjálfir áttu að fjármagna það. En það varð kerfishrun; bankakerfið hrundi. Ég hef sagt að það sé svipað og allir bílar á Íslandi lentu í árekstri sama morguninn. Það gæti ekkert tryggingafélag staðið undir því. Þau segðu að ábyrgðin miðaðist við það sem væri í bótasjóðum tryggingafélaganna. Það er einmitt það sem Lárus og Stefán Már hafa haldið fram varðandi Icesave. Reglur Evrópusambandsins kveða á um innstæðutryggingu sparifjáreigenda að upphæð 20.887 evrur fyrir hverja kennitölu. Ég hef sagt að líkja megi því við eins konar kaskótryggingu við þessar aðstæður; þ.e. kerfishrun bankanna. Það að ábyrgjast allar innstæður að fullu, eins og íslenska ríkið gerði gerði gagnvart íslenskum sparifjáreigendum, er eins og að bæta tjónið samkvæmt lágmarkstryggingu, plús kaskó og í ofanálag meta bílana í okkar dæmi allt of hátt.

Þá er það jafnræðisreglan. Er hægt að mismuna innstæðueigendum í íslenskum bönkum eftir þjóðerni? Nei, segja flestir. En ef þú ert að bæta tjón langt umfram það sem þú þarft að bæta, þ.e. miðað við það fé sem er inni í innstæðutryggingakerfinu þá er það hugsanlega hægt. Í því tilviki er ekki verið að bæta tjónið heldur að gefa sparifjáreigendum fé. Það getur varla verið skylda.

Alþingi; ekki skrifa undir. Þetta er gildra fátæktar og ávísun á fólksflótta. Við eigum annarra kosta völ.

Jón G. Hauksson

[email protected]