40 - 13 í vegamálum er hneisa(JGH)

Vestur í Banda- ríkjunum er Bush forseti búinn að náða tvö kalkúna sem ella hefðu lent á borðum bandarískra fjölskyldna á degi þakkargjörðar sem haldinn er hátíðlegur vestanhafs. Hver segir svo að Bush sé vígaforseti? Á sama tíma les maður um það hér í blöðunum heima að „Sturla vilji ráðast í“ tvöföldun vegar norður til Akureyrar og sömuleiðist austur að Markarfljóti. Þetta eru gleðileg tíðindi. En það er engin ástæða til að verða hrærður og halda upp á daginn með einhverri þakkargjörð, falla í stafi af þakklæti, fá sér kalkún og skála fyrir stórátaki í vegamálum fyrir árið 2017. Raunin er sú að ríkið blóðmjólkar bíleigendur.

Í fyrra voru tekjur ríkisins af bíleigendum 40 milljarðar, en ríkið setti á sama tíma aðeins um 13 milljarða til vegamála. Þess vegna er hún svolítið öfugsnúin umræðan um auknar einkaframkvæmdir í vegagerð þar sem bíleigendur eiga að borga brúsann með veggjöldum – því veggjöld eru ekkert annað en auknar álögur á bíleigendur, aukin skattheimta, sem ærin er fyrir. Þetta er ójafn leikur.

Ef bíleigendur hlaupa núna upp til handa og fóta og gleðjast og „þakka fyrir“ boðað stórátak í vegagerð þá er umræðan á miklum villigötum. „Litlu verður vöggur feginn,“ segir máltækið. Það er einfaldlega komið að ríkinu að setja miklu meira af því fé, sem það tekur af bíleigendum, í aukna vegagerð á Íslandi. Það að ná sér í 40 milljarða í tekjur af eldsneytissölu og innflutnings- og vörugjöldum af bifreiðum, en setja aðeins 13 milljarða í vegina er skammarlegt. Það er eins og himinn og jörð séu að farast þegar tilkynnt er að hækka eigi fjárhæðina í rúma 17 milljarða á næsta ári - svo mikil er gleðin.

Ríkið hefur undafarin ár stórgrætt á hækkandi eldsneytisverði í heiminum og stórauknum innflutningi nýrra bíla til landsins? Þetta er engin venjuleg skattheimta - og í engum takti við aðrar nauðsynjavörur. Um 60% af verði hvers bensínlítra fer í opinber gjöld og það er eins og að slíta hjartað úr ríkisvaldinu þegar það er beðið um að draga úr skattheimtu á bíleigendur þegar olíuverð rýkur upp úr öllu valdi á heimsmarkaði.

Höfuðborgarbúar eru löngu búnir að fá sig fullsadda af þeirri undarlegu forgangsröðun sem viðgengst í vegamálum á landinu. Auðvitað nota höfuðborgarbúar vegina úti á landi líka, en ekkert fer samt meira í taugarnar á þeim en sinnuleysi stjórnvalda í vegagerð þar sem þungi umferðarinnar er mestur – og mesta þörfin er fyrir bættar samgöngur. Ef það er eitthvert gagn, sem Héðinsfjarðargöng hafa gert, þá er það að opna augu okkar allra fyrir vitleysunni í vegagerðinni – og hvernig landshlutum er stórlega mismunað. Þetta sýnir okkur einnig hve það er slæmt að þingmenn skuli vera þingmenn landshluta frekar en þingmenn sjónarmiða; þingmenn bæjarfélaga fremur en þingmenn ferskra hugmynda.

TVÖFÖLDUN VEGARINS NORÐUR OG EINKAFRAMKVÆMDIR

Stöldrum samt við umræðuna um tvöföldun vegarins frá Reykjavík til Akureyrar og frá Reykjavík austur að Markarfljótsbrú. Það er sagt að þessar framkvæmdir séu í samgönguáætlun til árins 2017. En hvað kemur ekki í ljós? Jú, í Morgunblaðinu segir Sturla Böðvarsson samgönguráðherra að taka þurfi fé til þessara framkvæmda „út úr hefðbundnum farvegi og fjármagna þá uppbyggingu sérstaklega í áföngum“. Og hvaða leiðir eru til að „fjármagna sérstaklega“? Jú, þesar, að mati Sturlu: „Að auka framlög úr ríkssjóði, að ríkissjóður taki lán fyrir framkvæmdunum, eða þær verði fjármagnaðar með annað hvort greiðslu úr ríkissjóði fyrir hvern bíl eða með veggjöldum.“

Taki menn eftir því hvað oft er rætt um sérstök „veggjöld“ þegar kemur að vegagerð í kringum höfuðborgarsvæðið. Allt í einu eru menn opnir fyrir „einkaframkvæmdum í vegagerð“. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert að Sjóvá hafi áhuga á að taka að sér einkaframkvæmd við breikkun Suðurlandsvegar ef félagið vill vera í vegagerð. Það gerist þá kannski eitthvað í málunum. Gott og vel. En á hvaða forsendum verður sú vegagerð? Gengur hún út á að lána ríkinu, fjármagna pakkann, eða „eiga veginn“ og rukka inn veggjöld?

Þegar minnst er á auknar einkaframkvæmdir í vegagerð þá er einatt vísað í gerð Hvalfjarðarganga – sem er víst eina einkaframkvæmdin við uppbyggingu vegakerfisins. Það þurfti semsé duglega einstaklinga af Skaganum til að gera Hvalfjarðargöngin? Hvalfjarðargöngin sýna vissulega dugnað einkaframtaksins, en þau sýna fyrst og fremst dugleysi ríkisins í vegamálum. Það er auðvitað til háborinnar skammar að ríkið skyldi ekki greiða Hvalfjarðargöngin að fullu niður – og hætta að innheimta þar veggjöld – í stað þess að ráðast í gerð hinna óskiljanlegu Héðinsfjarðarganga!

Sundabraut og tvöföld norður- og austurleið. Er ekki kominn tími til að leggja niður umræðuna um veggjöld og Síma-peninga þegar rætt er um stórátak í vegagerð í kringum höfuðborgarsvæðið? Ríkið á að byrja á því að setja það mikla fé, sem það tekur af bíleigendum, í vegagerðina. Vegagerð á höfuðborgarsvæðinu snýst um „þjóðaröryggi“. Of mörg slys í kringum höfuðborgina má rekja til lélegra vega og hvernig ætla menn að rýma höfuðborgina í skyndi ef þess þarf? Þjóðhátíð á þjóðvegum, hvað!

Mér leiðist ekkert eins mikið og að sjá þingmenn allra flokka standa við Suðurlandsveg og segjast vilja tvöfalda veginn. Það er engin ástæða til að slá þá til riddara götunnar. Staðan 40 – 13 í vegamálum er þeim til háborinnar skammar.

Jón G. Hauksson

[email protected]