Orkuveitan verður kosningamálið (JGH)

Jón Gnarr hættir sem vinsæll borgarstjóri og spái ég því að Björt framtíð setji Orkuveituna á oddinn sem sitt helsta kosningamál. Sjálfstæðismenn hafa ekki aukið fylgi sitt í könnunum eftir að Jón ákvað að fara ekki fram og hefur fylgi Besta flokksins færst yfir á Bjarta framtíð eftir að þeir runnu saman í Reykjavík. Halldór Halldórsson, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, segir í löngu viðtali í Morgunblaðinu í morgun að flokkurinn muni í kosningabaráttunni leggja áherslu á fjármál borgarinnar og hagræðingu í rekstri. Ég er efins um að það sé rétt áhersla; þar gæti orðsins brandur verið hvað sterkastur fyrir hjá andstæðingunum. Jón Gnarr tók á Orkuveitunni og hækkaði verðskrá hennar við miklar vinsældir margra borgarbúa þannig að margir þeirra líta svo á að hann hafi bjargað henni. Þá voru útsvarstekjur borgarinnar 14,4 milljörðum meiri á árinu 2013 en árið 2010 þegar Jón Gnarr tók við sem borgarstjóri og ekki er að sjá að sú skattahækkun falli Reykvíkingum illa í geð - heldur bendir margt til þess að þeim finnist það bera vott um ábyrga stjórn á fjármálum. Þá hafa skuldir borgarinnar aukist um 17 milljarða kr. á vakt Jóns Gnarrs, eða úr 48 milljörðum í 65 milljarða kr. og engum virðist finnast það neitt óeðlilegt, svona ofan á stórauknar útsvarstekjur.

Jón Gnarr hefur verið með alls kyns tiktúrur á tímabilinu og er sagður hafa lítinn áhuga á fjármálum. Engu að síður verða fjármálin sennilega merkasta arfleifð hans. Í hugum margra er hann maðurinn sem þorði þegar kom að Orkuveitu Reykjavíkur. Þess vegna mun Björt framtíð með Björn Blöndal í forystu gera Orkuveituna að kosningamálinu enda Jón Gnarr algjörlega reitt sig á Björn í umræðum um fjármál. Svonefnd björgun Orkuveitunnar mun afla Birni Blöndal og Bjartri framtíð fylgis.

Fjölmargir, meðal annars úr röðum sjálfstæðismanna, svara því nefnilega til þegar þeir eru spurðir um Jón Gnarr að hann sé jú spaugari en hann hafi bjargað Orkuveitunni á meðan fyrrverandi meirihluti hafi látið reka á reiðanum og samþykkt að hækka ekki gjaldskrána eftir hrunið í nafni „einhverrar vísitölu og verðtryggðra lána“. Orkuveitan var ekki komin á höfuðið eins og Jón Gnarr sagði af miklu ábyrgðarleysi á Facebook haustið 2010 en sú færsla fór mjög illa í erlenda lánadrottna. Þeir drógu að sér höndum enda sjálfur borgarstjóri Reykjavíkur að pósta. Orkuveitan var langt í frá gjaldþrota en átti í tímabundnum lausafjárvandræðum 2011 en ekki eiginfjárvandræðum.

Og ef það eru einhverjir sem hafa bjargað fyrirtækinu þá eru það borgarbúar sjálfir sem hafa tekið á sig verðhækkanir undanfarinna ára og sýnt þeim skilning – enda ekki kostur í stöðunni að skipta um fyrirtæki; slík er einokunin. Það hefði þess vegna verið hægt að hækka verðskána um 50% í byrjun ársins 2011, það hefði ekki heyrst múkk í mönnum. Það verður samt ekki frá nýjum stjórnendum fyrirtækisins tekið að þeir hafa einnig dregið úr útgjöldum og hef ég mikla trú á forstjóranum, Bjarna Bjarnasyni.

Halldór Halldórsson segir í áðurnefndu viðtali í Morgunblaðinu að tími skýrra valkosta sé runninn upp og að tími samræðustjórnmála sé liðinn í borginni. Gott ef satt væri. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki sést í borgarstjórn síðustu árin og týndi sjálfum sér einhvers staðar á tímabilinu. Inntur frekar eftir skýrum kostum segir Halldór að áherslan verði á að draga úr yfirbyggingu í stjórn borgarinnar og baráttan snúist um að sannfæra fólk um að kjósa Sjálfstæðisflokkinn.

Þegar hann er spurður hvernig eigi að sýna fram á það, svarar hann: „Fyrst og fremst með því að sýna að við höfum fram að færa málefni sem skipta borgarbúa máli. Góð þjónusta og mikið aðhald. Stefna Sjálfstæðisflokkins er að nýta skattpeninga sem best og að það er ekkert náttúrulögmál að það sé endalaust hægt að sækja meiri skatta. Frekar að leita allra leiða til hagræðingar. Ég vil að það sé markmið okkar með Sjálfstæðisflokkinn í meirihluta að lækka útsvarið.“

Blaðamaður spyr á móti: Hvernig á að gera það?

„Með því að hagræða meira í rekstri. Ákveðnir rekstrarþættir borgarinnar eru umfram landsmeðaltal. Veltufé frá rekstri er undir landsmeðaltali. Þannig að ég trúi því að langstærsta sveitarfélag Íslands hafi hagræðingarmöguleika.“

Allt er þetta gott og blessað. Það er bara eitt; fjárhagslegur viðskilnaður Jóns Gnarrs þykir hafa verið allt í lagi og umfram væntingar, að mati margra. Að vísu líst mér vel á að lækka útsvarið og hagræða í rekstri – en miðað við fylgi Bjartrar framtíðar veit ég ekki hvort skylmast eigi á þeim vígstöðvum.

Það þarf eitthvað meira til – og því miður eru sjálfstæðismenn búnir að klúðra hressilega flugvallarmálinu sem annars hefði getað orðið þeirra mál. Það klúður er óskiljanlegt. Þeir þurfa að koma með eitthvað einfalt sem allir skilja – það kaupa fáir frasa um að „það þurfi að hagræða í borginni“.

Þeir eiga að taka mál eins og andúð núverandi meirihluta á einkabílnum, subbuskapinn í allri umhirðu, lélegum grasslætti og sjálfbæru og sjálfsprotnu illgresinu á sumrin, upphafningu reiðhjólsins og hjólastíga á meðan göturnar liggja undir skemmdum og viðhald á þeim hefur safnast upp. Þeir eiga að benda á ótrúlega heimskar breytingar á Hofsvallagötu og Borgartúni, afleitum snjómokstri í íbúðahverfum, dýrum bílastæðum í miðborginni, ást Latte-liðsins á strætisvögnum – og síðast en ekki síst ótrúlegri sjálfumgleði meirihlutans í öllum umræðum sem smitast hefur á nokkra embættismenn borgarinnar. Sjálfumgleðin skín í gegn og Gnarr og Dagur hafa aldrei rangt fyrir sér þegar borgarbúar kvarta og þeir gera ekkert með andmæli og samráð við borgarbúa - og komast upp með það.

Fólk nennir ekki umræðu um milljarða, en það veit hvað klukkan slær ef sígarettupakkinn hækkar í verði eða eins til tveggja metra hár njólinn fær notið sín meðfram helstu umferðaræðum borgarinnar yfir hásumarið. Það skilur líka frasa eins og að Orkuveitunni hafi verið bjargað en nennir ekki að hanga yfir talnaflóði.

Eitt heitasta mál vikunnar hefur verið hvort forráðamenn fyrirtækja ætli að halda aftur af verðhækkunum vegna nýgerðra kjarasamninga. Talsverð stemning hefur myndast um þetta í atvinnulífinu, samanber sameiginlega auglýsingu Samtaka atvinnulífsins, ASÍ og fleiri. Þessi stemning nær ekki til Orkuveitunnar sem hættir ekki við verðhækkun enda þær nauðsynlegar út frá stóra Planinu en lykilþátturinn í því er að gjaldskráin „rýrni ekki“. Gróðinn af Planinu er að vísu umtalsvert umfram áætlanir en það má ekki stefna Planinu í voða. Jón Gnarr stýrir ekki Planinu heldur stýrir Planið honum.

Málið er þetta. Orkuveita Reykjavíkur er sameignarfélag og þess vegna á ábyrgð borgarbúa sem eru helstu eigendur fyrirtækisins. Rekstarhagnaður (EBIDTA) verður um 24 milljarðar króna á þessu ári. Handbært fé frá rekstri er ótrúlegt, 19,7 milljarðar króna. Þetta er peningamaskína. Skuldir Orkuveitunnar, sem eru að mestu erlendar, eru um 220 milljarðar króna og tekjurnar 38 milljarðar króna. Planið gengur út á að hækka tekjur ennfrekar og lækka skuldir.

Orkuveitan var ekki – og er ekki veikari en svo að ef árlegt handbært fé frá rekstri væri t.d. 11 milljarðar króna á ári (núna 19,7) tæki aðeins 20 ár að greiða upp allar skuldir hennar ef ekkert væri framkvæmt. Orkuveitan er sterkt fyrirtæki af tveimur ástæðum. Hún er með öruggar framtíðartekjur, (sem er eina raunverulega eign fyrirtækja), og handbært fé frá rekstri er með ólíkindum. Reksturinn gengur í raun út á hversu hratt borgaryfirvöld (lesist sem notendurnir) vilja greiða upp skuldirnar.

Fjárhagslegur viðskilnaður Jóns Gnarrs er þessi:

1) Heildarskuldir borginnar undir hans stjórn hafa aukist um 17 milljarða kr.

2) Útsvarstekjur í hans tíð eru 14,4 milljörðum hærri á árinu 2013 en 2010 þegar hann tók við og hafa útgjöldin hækkað að sama skapi í takt við það.

3) Fjárfestingar borgarinnar (A-hluti) í tíð Jóns Gnarrs nema 19,5 milljörðum króna frá ársbyrjun 2011 til ársloka 2013 – og spurning hversu fjárhagslega arðbærar þær eru þótt þær séu félagslega arðbærar.

4) Rekstrarhagnaður ársins 2013 er 1 milljarður og 800 milljónir á þessu ári.

Það er mikið verk framundan hjá Halldóri Halldórssyni, oddvita Sjálfstæðisflokksins, ætli hann að sigra Björn Blöndal og Dag B. Eggertsson í kosningabaráttunni.

Frasi um hagræðingu og fjármálavit er ekki líklegur til vinsælda – hvað þá þegar keppinautarnir ætla að nota hann. Halldór á að veðja á einföldu málin. Flestir kjósendur nota bíla og eru á móti sjálfbæru og sjálfsprotnu illgresi - og vita að fuglahús úti á miðri götu eru ekki fyrir venjulega fugla.

Jón G. Hauksson

[email protected]

Útdráttur:

Fjárhagslegur viðskilnaður Jóns Gnarrs er stórauknar skuldir borgarinnar, hærri skatttekjur og aukin útgjöld, rekstrarhagnaður upp á 1 milljarð á árinu 2013 – og þá tók hann á Orkuveitunni og hækkaði verðskrá hennar við miklar vinsældir borgarbúa.