arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Eigum við ekki að lyfta umræðunni upp á svolítið hærra plan? (BJ)

Forsetakosningarnar núna endurspegla muninn á stjórnmálum framtíðar og fortíðar. Yfirveguð og málefnaleg umræða tekst á við kjánalegan yfirgang úr forneskju. Ég sé að stuðningsmenn Davíðs segja sigri hrósandi að þeirra maður hafi nú talað beint til þjóðarinnar. Nær lagi væri að segja að Davíð hefði gefið þjóðinni á kjaftinn og telji að hann eigi að fá forsetaembættið að launum.

Ég heyri að sumir eru reiðir, en flestir eru leiðir.

Margir hafa aldrei þolað Davíð, en ég er ekki einn þeirra. Ég man þegar hann var nýtekinn við sem forsætisráðherra hvað ég var hrifinn þegar hann vildi loka sjóðum sem stjórnmálamenn höfðu notað til þess að hygla sínum mönnum. Ég var aldrei í hans innsta hring, en hef þó fylgst með því í návígi hve fyndinn og sjarmerandi hann getur verið, en líka sett fram djúpar pælingar um málefni líðandi stundar. Hann hefði getað hætt í stjórnmálum og orðið „elder statesman“ sem hefði komið fram með vísdómsorð þegar þjóðin hefði þurft á að halda.

Þess í stað valdi hann að setjast í Seðlabankann þar sem hann var augljóslega ekki á réttri hillu. Allir sem muna dagana kringum hrunið sáu að hann fór á taugum, sem kallað er. Rússneska lánið og fastgengisstefnan, þegar krónan var í frjálsu falli, voru eitt, áformuð kaup á Glitni og lánið til Kaupþings, annað. Seðlabankinn tapaði hundruðum milljarða króna og var tæknilega gjaldþrota haustið 2008. En jafnvel á þeim tíma var ekki of seint að hætta og snúa sér að því að skrifa smásögur eða bækur.

Þess í stað ákvað Davíð að taka við Morgunblaðinu. Ég hélt í barnaskap mínum að hann myndi nýta hæfileika sína til þess að skapa úrvalsblað, rétt eins og sagt er að Bjarni Benediktsson eldri hafi gert á sínum tíma. En þvert á móti. Á blaðinu hefur hann markvisst grafið undan eigin arfleifð með orðfæri og stíl sem síst eru sæmandi fyrrverandi þjóðarleiðtoga.

Þeir sem vel þekkja Davíð hafa lengi verið sannfærðir um að hann ætlaði að bjóða sig fram til forseta í vor eins og nú er orðin raunin. Hann hélt í raun að sér tækist að flykkja þjóðinni að baki sér. Það er erfitt að hafa bara viðhlæjendur í innsta hring. Enginn þorir að segja keisaranum að hann standi allsber. En þrátt fyrir allt sem áður hafði gerst hélt ég að Davíð gæti fengið talsvert fylgi með því að sýna sjarmann, vera glaður og keikur og birta nýja sýn á embættið. Líklega hef ég allt of mikla trú á mannkyninu.

Mér þykir vænt um marga stuðningsmenn Davíðs, en framkoma þeirra sumra að undanförnu er bæði barnaleg og ruddaleg. Þeir fagna þegar venjulegt fólk roðnar og lítur undan.

Börn skammast sín fyrir foreldra sína, ef þeir veltast um ofurölvi og hafa í heitingum við nágrannana. Þannig líður obba þjóðarinnar eftir Eyjuþátt Davíðs. Skaðinn er skeður, en er ekki hægt að hlífa okkur við frekari ósköpum?

Benedikt Jóhannesson
Að sitja kyrr á sama stað – samt að ver‘ að plotta (BJ)

Það er gaman að vinna með nýjum stjórnmálaflokki. Samt verð ég verð að játa að það er svolítið kúnstugt að heyra menn út í bæ vera að með alls kyns kenningar um sjálfan mig og það sem ég er að sýsla, sérstaklega þegar maður hefur ekki heyrt um það sjálfur fyrr en maður les það á netinu.

Ragnar Önundarson segir á FB að það sé „næstum aðdáunarvert“ hvernig Engeyingarnir bera sig að. Svo rekur hann það stofnun Viðreisnar sé plott mitt „Engeyingsins góða“ og Bjarna Ben. um að sameina alla sjálfstæðismenn aftur eftir fjögur ár og „elítan herði járngreip sína um stjórnkerfið.“

Jón Viðar Jónsson efast um þessa samsæriskenningu, fólk vilji sjá hér „sæmilega heiðvirðan flokk“, en Benedikt sé „á gamals aldri … að fullnægja persónulegum metnaði sínum“ sem hann óttast að verði Viðreisn dýrkeypt.

Svo frétti ég að hópur manna í ákveðnum flokki hefði komið saman til þess að búa til strategíu „gegn Viðreisn“. Farsælast myndi að spyrða hana saman við Samfylkinguna.

Ólyginn sagði mér að ungir sjálfstæðismenn hefðu sagt á ÍNN að hjá Viðreisn væri það fámennur hópur sem raðaði á lista eftir eigin geðþótta. „Lýðræðislegt einræði Benedikts Jóhannessonar“, var það kallað.

Kannski er ekki alveg rétt með farið, en ég vona það, af því að mér finnst þetta skemmtilegur frasi. Mér er sagt að Tómas afi minn hafi alltaf verið hrifinn af „menntuðu einveldi“ sem var stjórnarstefna upplýstra konunga á 18. öld. En nú tekur „lýðræðislegt einræði“ við. Það hlýtur að vera svolítið skemmtilegt líka.

Morgunblaðið hefur strax tekið þá stefnu að halda fram alls kyns vitleysu um Viðreisn og beita svo aðferðinni að láta okkur neita. Johnson Bandaríkjaforseti fann þessa aðferð upp á sínum tíma, að ljúga upp á andstæðinginn og „let the bastard deny it.“

Svona getur maður setið heima hjá sér án þess að tala við nokkurn mann, en samt verið í alls kyns plottum.

Jónas Hallgrímsson varð fyrir svipaðri upplifun og orti:

Eg er kominn upp á það

- allra þakka verðast –

að sitja kyrr í sama stað,

og samt að vera að ferðast.

Ef enginn talar orð við þig,

á það skylduð hlýða!

þá er að tala við sjálfan sig

og svo er um það að ríða.

Benedikt Jóhannesson
Óvönduð blaðamennska (BJ)

Síðastliðinn fimmtudag skrifar rannsóknarblaðamaðurinn Agnes Bragadóttir alllanga grein í Morgunblaðið um stjórnmálaaflið Viðreisn. Í undirfyrirsögn er haft eftir Grétari Þór Eyþórssyni, prófessor í stjórnmálafræði, að það „hafi á sér yfirbragð félagshyggju og flokkurinn stilli sér augljóslega upp til vinstri við Sjálfstæðisflokkinn, við hlið Samfylkingar“.

Þau Agnes og Grétar fundu hvorki frjálslyndi né Evrópustefnu hjá Viðreisn eftir viðamiklar rannsóknir. Prófessorinn hefur reyndar látið hafa það eftir sér að hann hafi gefið umsögn sína á „hálfgerðum hlaupum“. Það sé í raun PR-klúður Viðreisnar að hann hafi ekki kynnt sér flokkinn eða stefnu hans áður en greiningin birtist í Morgunblaðinu.

Agnes segir: „Mesta athygli vekur, þegar hin stutta stefnuskrá nýstofnaðs stjórnmálaflokks, Viðreisnar, er lesin, að ekki er minnst einu orði á nauðsyn þess að Ísland gangi í Evrópusambandið, né heldur á nauðsyn þess að leggja krónuna niður og taka upp evru. Hver skyldi skýringin vera?“

Síðar er haft eftir Grétari Þór: „[Hann] benti á að hvergi væri minnst á frjálslynda stefnu og eins og hann hefði áður sagt væri ekki minnst á Evrópumálin.“

Á heimasíðu flokksins eru fjórir meginpunktar settir í forgrunn undir fyrirsögninni Hvað er Viðreisn? Nýtt, frjálslynt stjórnmálafl á Íslandi. Punktarnir eru:

Réttlátt samfélag: Allir skulu hafa rétt til góðrar heilbrigðisþjónustu, menntunar og félagslegrar þjónustu. Lífskjör á Íslandi verði svipuð og í nágrannalöndum og gróska í menningarlífi.

Jafnvægi: Stöðugt efnahagslíf og fjölbreytt atvinnutækifæri. Sköpun verðmæta með hugviti og skynsamlegri nýtingu auðlinda til framtíðar. Hallalaus fjárlög og skuldir ríkisins lækkaðar.

Viðskiptafrelsi: Markaðslausnir þar sem við á, gjaldeyrishöft felld niður, engar samkeppnishindranir. Frelsi, jafnrétti, lýðræði og jafn atkvæðisréttur fyrir alla.

Vestræn samvinna: Þjóðin kjósi strax um hvort ljúka skuli viðræðum um fulla aðild að Evrópusambandinu til þess að ná megi aðildarsamningi sem borinn verði undir þjóðina.

Á undirsíðum má svo kynna sér stefnuskrá flokksins í einstökum málaflokkum. Í efnahagskaflanum kemur fram; „Gengi krónunnar verði fest og tekið upp myntráð. Til lengri tíma skal stefnt að upptöku evru með stuðningi Seðlabanka Evrópu.“

Rétt er að halda því til haga að Grétar skrifar í færslu á Facebook að orðalagið „við hlið Samfylkingarinnar [sé] nú viðbót blaðamanns“.

Fyrir lesendur Morgunblaðsins, sem hafa rýmri tíma en blaðamaðurinn knái og prófessorinn, er rétt að benda á að ítarlega stefnu Viðreisnar má lesa á heimasíðunni www.vidreisn.is. Einnig má sjá upptöku af stofnfundinum á Facebook-síðu flokksins. Það er útilokað að menn komist að svipaðri niðurstöðu og blaðamaður Morgunblaðsins og viðmælandi hans eftir að hafa kynnt sér Viðreisn og stefnuna af eigin raun.

Benedikt Jóhannesson

Greinin birtist í Morgunblaðinu 28.5.2016
Aðal kosningamál Viðreisnar verður að breyta kerfinu

Sumir eru í stjórnmálum til þess að gæta sérhagsmuna. Aðrir fara í stjórnmál til þess að ná frama. Loks eru þeir sem telja að hlutverk sitt í pólitík sé að vernda kerfið og setja það á oddinn í kosningum.

Viðreisn er ekki stofnuð til þess að viðhalda óbreyttu ástandi. Þegar stjórnkerfið og siðferði stjórnmálamanna er svo sjúkt að tugþúsundir mæta á Austurvöll, þá er það ekki ákall um óbreytt ástand, stjórnmál þar sem hvorki forseti né ríkisstjórn vildi setja sér siðareglur, hvað þá fara eftir þeim. Það er ekki margir sem telja að slíkt siðferði sé sómi Íslands.

Viðreisn vill gera grundvallarbreytingar í þágu almennings:

Ríkið á ekki að úthluta gæðum landsins til ákveðinna hópa án endurgjalds.

Sjávarútvegur greiði markaðstengt auðlindagjald með því að árlega fari ákveðinn hluti kvótans á markað.

Landbúnaður lúti lögmálum almennrar samkeppni. Innflutningshöft og tollar á landbúnaðarvörur verði afnumin í áföngum. Bændur verði leystir úr fátæktargildru.

Aldraðir og öryrkjar verði hvattir til vinnu meðan þeir geta. Ríkið hætti að refsa þeim fyrir atvinnuþátttöku og engum verði bannað að vinna vegna aldurs. Þjóðfélagið þarf reynslu og þekkingu allra, eins lengi og þeir hafa vilja og getu til þess að vinna.

Lækkum vexti og verðbólgu til samræmis við nágrannalönd. Meðan Íslendingar þurfa að borga hærri vexti en samkeppnisþjóðirnar lendum við alltaf í B-flokki.

Kosningaréttur á að vera óháður búsetu. Jafnrétti þegnanna er grundvallarhugsjón lýðræðisins.

Endurskoðun stjórnarskrárinnar þarf að ljúka, meðal annars til þess að efla beint lýðræði og skilgreina betur hlutverk forseta.

Þjóðin kjósi strax um hvort ljúka skuli aðildarviðræðum við Evrópusambandið til þess að ná aðildarsamningi sem borinn verður undir þjóðina. Núverandi stjórnarflokkar lofuðu kosningum en sneru svo við blaðinu og slitu viðræðum án þess að ræða málið á Alþingi. Þjóðin þarf ekki þingmenn sem svíkja loforð.

Viðreisn er ekki flokkur fyrir þá sem vilja persónulega greiða eða vilja viðhalda sérhagsmunum. Þeir sem telja að slíkt kerfi sé heppilegt kjósa kerfisflokkana, flokka sem vilja viðhalda sérhagsmunum á kostnað almennings.

Spurðu þess vegna ekki hvað Viðreisn getur gert fyrir þig. Spurðu hvað Viðreisn getur gert fyrir Ísland.

Benedikt Jóhannesson
Hver er versti andstæðingurinn? (BJ)

Fyrst þegar ég kom frá námi var ég kennari. Kenndi stærðfræði Verslunarskólann og Háskólann. Það er gaman að kenna, sérstaklega líflegum nemendum. Þó að ég kenndi frá átta á morgnana til klukkan sjö á kvöldin var ég samt sjaldan tiltakanlega þreyttur. Einu undantekningarnar voru þegar einhver var dónalegur og gat reitt mig til reiði. Þá varð ég bæði lúinn og leiður. En það var ekki mjög oft.

Þá hugsaði ég stundum: „Rosalega er ég heppinn að hafa aldrei haft nemanda sem var jafn erfiður og ég var, þegar ég var í skóla.“ Þetta var yfirleitt nóg til þess að kæta mig.

Mér dettur þetta oft í hug þegar ég sé hvernig þingmenn láta. Stjórnarþingmenn sýna hroka og yfirgang sem stjórnarandstaðan svarar með frekju og leiðindum.

Einar Kárason lýsir því í grein í dag hvernig einn kunningi hans hætti að hafa samband við gömlu vinina þegar hann varð milljarðamæringur, en hringdi svo strax og spilaborgin hrundi í upphafi hrunsins til að vera viss um að hann ætti einhverja vini sem ekki þyrfti að kaupa.

Rahm Emanuel starfsmannastjóri Hvíta hússins á fyrstu árum Obama gekk fram af mikilli hörku gagnvart þinginu því demókratar höfðu meirihluta í báðum deildum. „Við höfum atkvæðin“, sagði hann keikur. Eftir tvö ár náðu hinir yfirhöndinni og Obama varla komið máli í gegn síðan. Hann hafði ekki atkvæðin lengur og menn gleymdu ekki hvernig hans menn höfðu hagað sér.

Ég hef oft séð hið vænsta fólk breytast til hins verra við að ná metorðum. Það verður stutt í spuna og hreytir ónotum í undirmenn.

Sumir stjórnmálamenn vilja nýta sér aðstæður til þess að klekkja á andstæðingunum, en klekkja um leið á grundvallarstofnunum ríkisins, ríkisstjórn og Alþingi. Allir verða minni.

Þegar ég byrjaði að kenna hélt ég námskeið sem sumir gömlu kennaranna minna sóttu til þess að endurmennta sig. Enginn nýtti tækifærið til þess að jafna reikningana frá því að ég var nemandi. Ég fór aldrei þreyttur heim eftir þá kennslu og er þakklátur þessum gömlu lærifeðrum.

Þess vegna held ég að þegar stjórnmálamenn ættu að hugsa það næst þegar þeir gera lítið úr andstæðingum sínum, beita hótunum um málþóf eða seinkun kosninga: Myndi ég vilja hafa andstæðinga eins og mig í stjórnmálum?

Ef svarið er nei, er kominn tími til að breyta um stíl.

Benedikt Jóhannesson

Sjö spora endurhæfing fyrir stjórnmálamenn (BJ)
100 áhrifamestu konurnar 2017

Stórt og efnismikið 228 síðna blað Frjálsrar verslunar um 100 áhrifamestu konurnar 2017 er komið út. Blaðið er einstaklega yfirgripsmikið og fjöldi áhrifakvenna svarar spurningum Frjálsrar verslunar um stöðuna í viðskiptalífinu.Lilja Björk Einarsdóttir, bankastjóri Landsbankans, prýðir forsíðuna. Þetta er sérlega áhugavert blað sem allir áhugasamir um viðskipti og efnahagsmál ættu að verða sér úti um. Margt annað fróðlegt efni er í blaðinu. Að venju er birtur listi yfir þær konur sem sitja í stjórnum 100 stærstu fyrirtækja landsins - sem og þeim konum sem sitja í framkvæmdastjórnum 100 stærstu fyrirtækja landsins. Leiðari Jóns G. Haukssonar nefnist Ánægjuleg ekki-frétt.

En hér kemur efnisyfirlit þessa vandaða blaðs:

Leiðari: Ánægjuleg ekki-frétt!

Elly: Stjarna er fædd.

Bækur: Forystuþjóð!

Herdís Pála: Að stjórna mannauðnum eins og fjármálum.

Árný Elíasdóttir: Eru konur hugaðri stjórnendur?

Unify: Svava Jónsdóttir blaðamaður hefur látið málefni Unify til sín taka.

Álitsgjafar:

Ragnar Árnason: Hlýnun jarðar: Hvað segja vísindin?

Gísli Kristjánsson: Deilan í hnút – hvað er til ráða?

Forsíðuefnið: 100 áhrifamestu konurnar – aðallistinn.

Forsíðuefnið: Setið fyrir svörum – um 50 konur svara spurningum Frjálsrar verslunar.

Forystukonur: Ivanka Trump og fleiri í Bandaríkjunum.

Guðlaug Jónsdóttir: Hönnuður á heimsmælikvarða í Los Angeles.

Konur í forsvari: Konur kynna fyrirtækin sem þær starfa hjá.

Emmin þrjú í Evrópu: May, Merkel og Macron.

Stjórnarkonur: Konurnar í stjórnum 100 stærstu fyrirtækjanna.

Næstráðendur: Konur sem næstráðendur í stjórnum 100 stærstu fyrirtækjanna.

Selma Kaldalóns: Líf hennar og list!

Arkitektúr: Veröld – hús Vigdísar.

Guðrún Hjaltalín: Bleikur riffill.

Norðurslóðir: Rætt við rússneska sendiherrann á Íslandi.

Norðurslóðir: Rætt við Heiðar Guðjónsson fjárfesti.

Bílar: Geir reynsluekur Peugeot 3008 Allure.

Mæðgur: Þær stjórna FKA, Stjórnvísi og Flugfreyjufélagi Íslands.
Vaknaðu, maður!

Thomas Möller, framkvæmdastjóri Rýmis og fastur álitsgjafi í Frjálsri verslun, fjallar stuttlega um bókina Wake up! eftir Chris Baréz-Brown í nýjasta tölublaðinu. Höfundurinn fullyrðir að um 80% þess tíma, sem fólk er vakandi, sé varið á „sjálfstýringunni“ og það berist áfram fast í viðjum vanans hálfmeðvitundarlaust.

Thomas segir að öflugasta birtingarmynd „sjálfstýringarinnar“ sé þegar fólk leggst í sófann með fjarstýringu í hendi og horfir á sjónvarp.

Hér kemur pistill Thomasar:

Vaknaðu, maður!

Í bókinni „Wake up!“ eftir Chris Baréz-Brown fullyrðir höfundurinn að um 80% þess tíma sem við erum vakandi sé varið á sjálfstýringu eða „autopilot“. „Hann segir meðal annars frá þeirri tilfinningu sem við fáum flest eftir langan akstur að við munum eiginlega ekkert eftir ferðinni, hvorki fjöllunum né húsunum sem við fórum framhjá á leiðinni. Sama gerist oft í lok vinnudags; við munum varla hverju við komum í verk þann daginn.“

Thomas Möller segir að ekki sé bara um að ræða sjálfstýringu í akstri og vinnu. „Þetta gerist hjá okkur öllum, í leik og starfi, heima og að heiman … sem sagt á meðan við lifum lífinu.

En viljum við þetta; eigum við að sætta okkur við að lifa lífinu meðvitundarlaus, undir stjórn undirmeðvitundarinnar … á sjálfstýringu?

Chris segir í ofangreindri bók frá mörgum skemmtilegum æfingum sem hafa það að markmiði að taka meiri stjórn á lífi okkar og tíma og upplifa fleiri stundir með aukinni meðvitund. Með þessum daglegu æfingum eða venjum getum við lifað lífinu betur í núinu, notið hverrar stundar betur og látið hvern dag skipta meira máli. Sem dæmi nefnir hann öndunaræfingu þar sem við teljum upp að sex við djúpa innöndun, teljum upp að sjö um leið og við grípum andann á lofti … og síðan upp að átta með rólegri fráöndun. Þannig náum við djúpri öndun, sem eykur núvitund okkar.“

Thomas segir að öflugasta birtingarmynd sjálfstýringar sé þegar fólk leggst í sófann með fjarstýringu í hendi og horfir á sjónvarp. „Fólk er hálfmeðvitundarlaust í um fjóra tíma á dag eins og Íslendingar að meðaltali. Chris hvetur okkur til að hafa fréttalausa daga og sjónvarpslausar vikur og nýta tímann sem losnar í eitthvað sem gagnast okkur betur.

Hann hvetur okkur einnig til þess að rifja upp að loknum hverjum degi hvaða þrjú atriði við megum þakka fyrir þann daginn og að morgni hvaða þremur atriðum eða verkefnum við erum spenntust fyrir þann daginn. Hver dagur í lífi okkar er einstakur. Gerum hvern dag eftirminnilegan, segir Chris. Meðalævi okkar Íslendinga er um 30 þúsund dagar: Njótum hvers dags.“
Reynir á límið í ríkisstjórninni

Dr. Stefanía Óskarsdóttir, dósent í stjórnmálafræði við HÍ og fastur pistlahöfundur í Frjálsri verslun um árabil, metur framhald ríkisstjórnarinnar í ljósi þess að hveitibrauðsdagarnir séu að baki. Ríkisstjórnin tók við völdum 11. janúar og hefur því setið sína fyrstu 100 daga og mánuði betur. Stefanía segir í pistlinum að erfitt sé að segja fyrir um framhald ríkisstjórnarinnar og nefnir nokkur mál sem getur steytt á.

Hér kemur pistillinn:

„Með eins manns meirihluta standa líkur til þess að ríkisstjórnin muni gera heldur færra en fleira. Hver stjórnarþingmaður hefur í raun vald til að fella mál ríkisstjórnarinnar. Sú staða kallar á mjög mikið samráð við bæði stjórnarþingmenn og hagsmunaaðila.

Ríkisstjórnin hefur þó þegar stigið eitt mikilvægt skref, sem er afnám gjaldeyrishafta.

Fróðlegt verður að sjá hvaða afgreiðslu fjármálaáætlunin til næstu fimm ára fær. Samkvæmt henni verður ónógu fjármagni varið til reksturs háskóla, framhaldsskóla og Landspítalans, m.a. vegna metnaðarfulls markmiðs um að greiða hratt niður skuldir ríkisins. Að óbreyttu þarf því að skera niður á þessum sviðum, sem mun verða afar sársaukafullt og kalla á átök og auk þess dýrt til framtíðar. Viðbúið er að það muni því reyna á límið í stjórnarliðinu.

Einnig má nefna ágreining um einkarekstur í heilbrigðiskerfinu, ólíka afstöðu til hugmynda um hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu, jafnlaunavottorð og framtíð krónunnar.

Ljóst er að sjálfstæðismönnum líkar illa tal viðreisnarmanna um tengingu krónunnar við evru og draum þeirra um aukið samstarf við ESB. Sæki Viðreisn of hart fram í þeim efnum aukast líkur á stjórnarslitum.

Ófyrirséðir atburðir, s.s. óvænt efnahagsleg áföll eða staðfestur trúnaðarbrestur á milli ráðherra og kjósenda, reyna líka ætíð á stjórnarsamstarf. Þó er ekki við því að búast að þingmenn Viðreisnar og Bjartrar framtíðar, flokka sem hafa haft lítið fylgi frá því að ríkisstjórnin tók við, séu spenntir fyrir nýjum kosningum né að söðla um og leita samstarfs til vinstri.“
Skortur á lóðum: Afleiðing af einokun hins opinbera?

Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands og fastur pistlahöfundur í Frjálsri verslun um árabil, segir í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar að sú spurning vakni hvort verið geti að Reykjavíkurborg hafi nýtt sér einokunarstöðu sína til að takmarka framboð byggingarlóða í því skyni að auka hreinar tekur sínar af þeim.

Hér er pistillinn:

„Hið opinbera hefur sem kunnugt er tekið að sér að veita borgurum landsins þjónustu á afar mörgum sviðum. Þeirra á meðal má nefna menntun, heilbrigðisþjónustu, orkuframleiðslu og byggingu og rekstur samgöngumannvirkja. Á flestum þessara sviða nýtur hið opinbera einokunaraðstöðu, oft lögverndaðrar, eða mjög sterkrar fákeppnisaðstöðu.“

Ragnar Árnason segir að nú sé vel þekkt að unnt sé að nota einokunaraðstöðu til eigin hagsbóta. „Gagnvart viðskiptamönnum kemur það gjarnan fram í háu verði og/eða slökum gæðum þjónustunnar. Þessi einkenni þekkja flestir af viðskiptum sínum við hið opinbera. Þá er það algengur fylgifiskur einokunaraðstöðu að rekstur verður slakur vegna skorts á aðhaldi. Ekki er örgrannt um að þessa hafi einnig orðið vart í opinberum rekstri.“

Ragnar bendir á að byggingarlóðir séu á meðal þess sem opinberir aðilar sjá borgurunum fyrir. „Sala þessara lóða er talsverður tekjustofn fyrir sveitarfélögin en auðvitað kemur kostnaður á móti. Með því að takmarka framboðið er hins vegar unnt að hækka verðið og lækka kostnaðinn. Ólíkt ríkinu eiga sveitarfélögin í vissri samkeppni sín á milli. Þessi samkeppni dregur úr möguleikum þeirra til þess að hámarka hagnað sinn af byggingarlóðum.

Reykjavík er hins vegar langstærsta sveitarfélagið og ræður yfir eftirsóttasta landinu til húsbygginga. Borgin nýtur því yfirburðastöðu hvað lóðasölu snertir. Væri notað orðalag Samkeppniseftirlitsins má segja að Reykjavík hafi markaðsráðandi stöðu á markaði fyrir byggingarlóðir.

Því er eðlilegt að sú spurning vakni hvort verið geti að Reykjavíkurborg hafi nýtt sér þessa aðstöðu til að takmarka framboð byggingarlóða í því skyni að auka hreinar tekjur sínar af þeim. Hinn mikli lóðaskortur í Reykjavík og hið háa verð benda til þess að svo geti verið.

Sé svo er Reykjavíkurborg að misnota markaðsstöðu sína gegn hagsmunum borgaranna. Þetta væri ólöglegt ef um einkafyrirtæki væri að ræða. Hið sama ætti auðvitað að gilda um opinbera aðila. Hér eru mjög háar upphæðir og miklir hagsmunir í húfi. Frá sjónarmiði þjóðarhags virðist því fyllsta ástæða til þess að kanna hvort þessi misnotkun fyrirfinnist og ef svo er í hvað miklum mæli.“
Því miður, er á fundi

Íslenskt atvinnulíf hefur um árabil liðið fyrir lága framleiðni vinnuafls, ekki síst í þjónustugeiranum. Lítil framleiðni þýðir í grunninn að Íslendingar afkasti tiltölulega litlu í vinnunni í samanburði við aðrar þjóðir. Skýringin á þessu er ekki einhlít og getur t.a.m. átt rætur í fyrirtækjamenningu og ýmsum siðum eða öllu heldur ósiðum í samfélaginu.

Hér áður fyrr voru stimpilklukkur í flestum fyrirtækjum og þá komst starfsfólk ekki upp með annað en að mæta á réttum tíma til vinnu burt séð frá afköstunum. Í lok dags var oft talað um að ná sér í stubb sem fólst í því að drekka einn auka kaffibolla þar til klukkan var rétt rúmlega kortér yfir fimm. Þá náðist hálftími í yfirvinnu.

Aðrir bættu um betur og mættu alltaf á laugardagsmorgnum og unnu til hádegis. Sögur eru um að einhverjir hafi nýtt þennan tíma til að vinna í skattframtalinu eða öðrum prívat málum á meðan safnað var fyrir sumarfríinu. Yfirmenn voru oft mjög hrifnir af þessum starfsmönnum, töldu þá vera klára dugnaðarforka þótt þeir hefðu ekki hugmynd um hvaða verkefni viðkomandi var að vinna í.

Fræg er sagan um auka jakkann sem útsjónarsamir starfsmenn höfðu tiltækan á vinnustaðnum. Þegar þurfti að útréttast var jakkinn gjarnan settur á stólbakið svo það liti þannig út að viðkomandi hefði skroppið í stutta kaffipásu meðan prívat erindunum var sinnt um bæinn.

Þegar þjónustuhagkerfið tók að vaxa urðu fastlaunasamningar algengari. Þessir samningar áttu að tryggja að starfsfólk væri að sinna skilgreindum verkefnum fyrir föst laun. Í kjölfarið tók stimpilklukkunum að fækka á sama tíma og viðvera starfsfólks á golfvöllum landsins jókst til allra muna.

Svo fóru vinnuveitendur að greiða fyrir farsíma handa starfsmönnum til að auka afköstin. Þá dugði ekki lengur að setja jakkann á stólbakið. Í kjölfarið þróaðist viðkvæðið „því miður, er á fundi, sendu póst”. Þeir sem þurfa að glíma við skiptiborð íslenskra fyrirtækja þekkja viðkvæðið vel; „Nei, Jón og Gunna eru á fundi í allan dag”. Það virðist svo sannarlega ekki vera skortur á meintum fundasölum í íslensku atvinnulífi.

Framleiðni og lífskjör fylgjast að. Af þeim sökum er mikilvægt að ryðja úr vegi ýmsum menningarlegum hindrunum sem koma í veg fyrir að framleiði vinnuafls aukist hér á landi.

Ritstjórapistill, Vísbending 21. tbl. 2017