Foringjavandmál Samfylkingar (JGH)

Staða Samfylkingarinnar veiktist á landsfundi flokksins í Hafnafirði um helgina. Hún er veik vegna þess að það eru augljós foringjavandamál innan flokksins og þau munu koma honum í koll. Ég tel að Ingibjörg Sólrún hefði átt að fara fram gegn Össuri um formennsku í flokknum – fyrst Össur reynist svo ófús sjálfur að sleppa taumnum. Enda á Ingibjörg hvort sem er að leiða flokkinn í næstu kosningum, eða svo hafa flestir haldið. Það er ekki bara hægt að kalla á hana sem frelsara og forsætisráðherraefni fyrir kosningar en hafa hana svo út í horni þess á milli.

Mér fannst lítið til koma um landsfund Samfylkingarinnar í Hafnarfirði um helgina. Það, sem situr eiginlega eftir er hvernig þeir Björgólfur Guðmundsson, formaður bankaráðs Landsbankans, og Styrmir Gunnarsson, ritstjóri Morgunblaðsins, stálu senunni með ræðum sínum á fundinum. Það er einhvern veginn skrítið að stærstu myndirnar sem birtust í fjölmiðlum af fundinum hafi verið myndir af þeim í ræðustól merktum Samfylkingunni. Sögulegar myndir! En þær eru auðvitað aukaatriði. Stóra málið er að á samfylkingarfólki er það að skilja að „allt sé slétt og fellt" í flokknum og að fundurinn í Hafnarfirði sýni mikla samstöðu innan flokksins. Jafnvel er gefið í skyn að pólitísk stórtíðindi hafi orðið til vegna hugmynda um að ná utan um heilbrigðismálin með því að einkarekstur komi þar til greina í auknum mæli. Þá er formaðurinn með þetta flókna mál um aðskilnað ríkis og kirkju ofarlega í sinni. Eitthvað segir mér að margir flokksmenn Samfylkingarinnar hafi sínar efasemdir í báðum þessum málum.

Hvort þeirra er foringinn?

Staðreyndin er sú að staða Samfylkingarinnar veiktist á landsfundinum í Hafnarfirði. Fundurinn tók ekki á því máli sem hann átti að taka á, þ.e. hvort það sé Ingibjörg eða Össur sem sé foringinn og eigi að leiða flokkinn í næstu kosningum. Ef Ingibjörgu Sólrúnu langar hefði hún átt að fara gegn Össuri um formannssætið – fyrst hann reynist svo ófús að sleppa taumnum – og fá úr þessu máli skorið. Það fjarar fljótt undan henni eins og staðan er núna og hættan er sú að án hlutverks „útvatnist" hún sem stjórnmálamaður. Þess eru þegar farin að sjást merki. Það gerir henni erfiðara fyrir í þessu máli að þau Össur eru vensluð. En Ingibjörg getur ekki látið Össur hampa sér sem frelsara, foringja og forsætisráðherraefni eingöngu fyrir kosningar. Ingibjörg þarf að ákveða sig, Össur þarf að ákveða sig og Samfylkingin þarf að ákveða sig hvort þeirra er foringinn. Hvers vegna tekur Ingibjörg ekki strax við ef hún á að leiða kosningabaráttuna eftir fjögur ár? Þetta tal frá því í sumar um að varaformennskan dugi henni að svo stöddu – þar sem hana langar í smávægilega hvíld til að sinna hugðarefnum sínum meira og taka svo við formennskunni eftir tvö ár – sýnist eftir fundinn í Firðinum vera orðið þokukennt. Það er ekki á Össuri að heyra að hann gefi formennskuna eftir fyrir næstu kosningar.

Formaður að nafninu til

Í kosningunum sl. vor litu flestir svo á að að Ingibjörg Sólrún væri foringi Samfylkingarinnar þótt Össur væri formaðurinn að nafninu til. Hún var forsætisráðherraefnið og hún átti að draga að fylgi. Þess vegna dró Össur sig í hlé í kosningabaráttunni og „missti málið" vikum saman. Það var einmitt Össur sem tilnefndi Ingibjörgu Sólrúnu sem forsætisráðherraefnið í upphafi kosningabaráttunnar eftir að hún hafði sagt af sér sem borgarstjóri (gegn vilja sínum en að kröfu Halldórs Ásgrímssonar og Steingríms Joð) og fékk hana til að hella sér út í slaginn. Upphaflegu hugmyndir Ingibjargar voru að sitja sem borgarstjóri R-listans og taka þátt í kosningabaráttunni fyrir hönd Samfylkingar í baráttusæti, en snúa sér aftur að starfi borgarstjóra ef kapallinn gengi ekki upp og hún kæmist ekki á þing. Eftir mótbárur Halldórs og Steingríms Joð um kosningaþátttöku hennar sá Össur sér leik á borði og sannfærði svilkonu sína um að gefa borgarstjórastólinn upp á bátinn og stökkva yfir í landsmálapólitíkina. Þar með héldu allir að hann væri innst inni tilbúinn til að stíga af stokki og láta hana taka við – enda liti hann á hana sem hinn raunverulega foringja. Daginn eftir kosningarnar sl. vor, þar sem Samfylkingin fékk rúm 30% atkvæða en Sjálfstæðisflokkurinn tæp 34%, vakti Össur mikla athygli fyrir að tilnefna nýtt forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar með því að bjóða Halldóri Ásgrímssyni djobbið ef hann væri tilbúinn til að mynda nýja stjórn með sér. Þá fóru að renna tvær grímur á flesta. Er Össuri svona lagið að tilnefna forsætisráðherraefni?

Skemmtilegur tækifærisræðumaður

Össur er skemmtilegur tækifærisræðumaður; hnyttinn, kemst vel að orði og talar góða íslensku. En hann skortir sjálfstraust sem formaður Samfylkingarinnar. Það stafar af því að Ingibjörg hefur (a.m.k. til þessa) verið hinn raunverulegu foringi í huga flokksmanna (og Össurar fyrir kosningar) – þótt þau og flokkurinn þráist við að taka af skarið í þessum málum. Össur fengi mun meira sjálfstraust ef hann rétti Ingibjörgu strax fyrirliðabandið. Það er ómögulegt að gefa sig út fyrir að vera númer eitt þegar allir líta á einhvern annan sem hinn raunverulega foringja. Að afhenda Ingibjörgu fyrirliðabandið strax gæfi Össuri færi á að vera meira hann sjálfur, þ.e. orðhákur sem getur látið vaða hvenær sem er og verið svolítill vindbelgur í sér. Sem formaður þarf hann oft að sitja á strák sínum til að glata ekki „réttu ímyndinni sem ábyrgur formaður sem ekki getur leyft sér að segja hvað sem er". Vandi Samfylkingarinnar, sem enginn ræðir að vísu, er sá að halda má því fram að Ingibjörg hafi borið meiri ábyrgð á því en Össur að flokkurinn náði ekki að velta Sjálfstæðisflokknum úr valdastóli í kosningunum sl. vor þótt Össur bæri hina formlegu ábyrgð. Hún var talsmaðurinn, foringinn og forsætisráðherraefnið í kosningabaráttunni. Hún trekkti ekki nægilega að þótt flokkurinn hefði rofið 30% múrinn. Úrslit kosninganna voru Samfylkingunni mikil vonbrigði. Þar á bæ voru væntingar um miklu meira. Úrslitin voru engan veginn „skýr skilaboð" um að kjósendur vildu breytingar og Ingibjörgu Sólrúnu sem forsætisráðherra.

Hvers vegna voru foringjamálin og vonbrigðin með úrslit kosninganna í vor ekki rædd á landsfundinum í Hafnafirði um helgina. Hefur ekki stundum verið talað um eitthvað sem heitir „samræðupólitík"?

Jón G. Hauksson