Eilífðarvél í þrot (JGH)

Mér brá óneitanlega þegar sagt var frá því að hið 126 ára gamla fyrirtæki Pihl & Sön hefði óskað eftir gjaldþrota- skiptum. Þar sannaðist enn og aftur að eilífðarvélin er ekki til í rekstri fyrirtækja. Kodak fór á höfuðið, hver hefði trúað því? SÍS lagðist á hliðina í kringum 1990. Auðvitað var þegar árið 2011 vitað um fjárhagserfiðleika Pihl & Sön vegna mikils tapreksturs tveggja verkefna fjarri heimahögunum; í Panama og á Sri Lanka. Tapið af þeim vatt upp á sig árið 2012 og að lokum drógu þau móðurfélagið niður með sér.

Eitt af dótturfélögum Pihl & Sön er hið glæsilega verktakafyrirtæki Ístak á Íslandi sem á afar sigursæla sögu. Páll Sigurjónsson var þar um árabil forstjóri og Sören Langvad, eigandi Pihl & Sön, stjórnarformaður. Vonandi tekst að tryggja Ístaki nýtt eignarhald en félagið er sterkt og mikil og efirsóknarverð reynsla er innan þess –en félagið kemur að verkefnum hér innanlands sem og í Noregi í samvinnu við móðurfélagið Pihl & Sön.

Það var sagt um Pihl & Sön að það væri veldi þar sem sólin settist aldrei; fyrirtækið væri með verkefni úti um allan heim. Það hefur alla tíð verið afar traust en verkefni fjarri heimahögum krefjast mikillar varkárni. Kúltúr og vinnubrögð eru önnur í Panama en Danmörku.

Eilífðarfyrirtæki eru ekki til. Fyrirtæki koma og fara – en fúnksjónir lifa. En þegar fyrirtæki hefur starfað í 126 ár spyrja margir sig hvort eilífðarvélin hafi verið fundin upp.

Þegar Kodak varð gjaldþrota í byrjun síðasta árs urðu allir agndofa. Kodak af öllum fyrirtækjum – og hvað þá á tímum þegar aldrei eru teknar eins margar myndir. Hvernig gat þetta gerst þegar allir smella af – ótt og títt – og senda út og suður. Kodak trúði á filmuna og svaf á verðinum gagnvart digital-tækninni. Þar með voru örlögin ráðin.

Samband íslenskra samvinnufélaga, SÍS, var svo stór hluti af íslensku viðskiptalífi að þegar ég byraði í viðskiptafræðinni haustið 1975 þá skiptist atvinnulífið í Ríkið, einkageirann og SÍS.

Sambandið fór á höfuðið vegna þess að það hafði of greiðan aðgang að lánsfé. Bankarnir og viðskiptaveldi útrásarvíkinganna fóru sömuleiðis á höfuðið vegna of greiðs aðgangs að lánsfé. Í bólunni var fé ausið í fólk og fyrirtæki – og eftir stóðu stórskuldug heimili og fyrirtæki. Núna eru um 33% framteljanda á Íslandi tæknilega gjaldþrota, eiga ekki nægilega eignir upp í skuldir.

Í yfirlýsingu sl. mánudag sagði að Pihl & Sön hefði ekki gætt nægilega að sér varðandi fjárhagsgetu undirverktaka, verkkaupenda og gæði verkefna. Virkjunin í Panama og fráveitan í Sri Lanka urðu banabitinn, þótt ekki kæmi það fram í yfirlýsingunni.

Pihl & Sön var stofnað árið 1887 af Lauritz Emil Pihl, múrarameistara í Kaupmannahöfn. Árið 1916 gekk sonurinn Carl til liðs við föður sinn og frá því hefur fyrirtækið heitið E. Pihl & Søn AS.

Árið 1947 keypti Kay Langvad verkfræðingur hálft félagið og síðar allt. Frá 1971-2012 stýrði sonur hans, Søren Langvad, fyrirtækinu. Frá 2. apríl 2012 varð Halldór Páll Ragnarsson forstjóri og fékk í fangið óyfirstíganlegt stórtap vegna Panama og Sri Lanka.

Kay Langvad kom undir sig fótunum við verkefni á Íslandi. Á árunum 1937-1946 stjórnaði hann starfsemi dönsku verktakanna Höjgaard og Schultz á Íslandi og fjölskyldan bjó í Reykjavík á stríðsárunum.

Á Íslandi vann hann fyrst að lagningu hitaveitu í Reykjavík og svo við virkjanirnar í Soginu. Kona Kays var Selma Guðjohnsen frá Húsavík. Sonur þeirra, Søren Langvad, var í Menntaskólanum í Reykjavík og nam síðar verkfræði við Háskóla Íslands.

Þeir Langvad-feðgar breyttu aldrei nafni fyrirtækisins þótt þeir eignuðust það. Í 126 ár var það kennt við gamla múrarameistarann Lauritz Emil Pihl í Kaupmannahöfn og Carl son hans.

Eilífðarfyrirtækið er ekki til – en fúnksjónir lifa.

Jón G. Hauksson

[email protected]