Bjór og danskar krónur (JGH)

Stundum geta tvö bjórglös orðið að umræðu um evru og krónuna. Við hjónin vorum í Óðinsvé í Danmörku á dögunum. Þetta er fallegur bær. Eftir að hafa skoðað hús skáldsins H.C. Andersen fengum við okkur sæti við borð á veitingastað á ráðhústorginu í Óðinsvé. Þetta var í hádeginu. Það var sól og yfir 20 stiga hiti. Bærinn iðaði af lífi.

Það er einmitt við svona aðstæður sem bjór eða hvítvínsglas sækir á mann. Ég pantaði tvö millistór glös af bjór og eitt lítið kókglas. Reikningurinn hljóðaði upp á 160 danskar krónur, þar af kostaði kókglasið 40 krónur danskar. Við Íslendingar erum svo sem öllu vanir þegar kemur að víni og veitingastöðum í stórborgum erlendis. Þar er yfirleitt íslenskt verð. En ég staldraði samt við í þetta skiptið og hugsaði ég með mér; er þetta ekki svolítið mikið? 2.560 krónur íslenskar fyrir tvö meðalstór bjórglös og eitt lítið kókglas. Ekki var þjónað til borðs. Lítið kókglas á 640 krónur og meðalstórt bjórglas á 960 krónur. Jæja, ekkert tuð hér, þrátt fyrir launalækkun og kjarnarýnun á þessum fallega danska útiveitingastað. En fældi verðið frá? Nei. Við vorum ekki eina fólkið á veitingastaðnum. Þarna var krökt af fólki í veðurblíðunni og enginn virtist pæla í verðinu - heldur miklu frekar góða veðrinu. Það gerði ég líka eftir glasið.

En engu að síður hófst umræða um evruna og dönsku krónuna. Danska krónan á 16 krónur íslenskar en hún var á 12 krónur um áramótin. Þetta heitir ekki gengissig heldur 35% gengisfall krónunnar. Mér varð á að segja í hálfkæringi við borðið að núna væri kominn tími á að fá greidd laun heima í evrum eða dönskum krónum; það væru „aðeins of mörg göt á þessum osti“ sem íslenska krónan væri. Ég fékk góðar undirtektir. Betri helmingurinn benti mér meira að segja á að með laun í evrum heima mætti gengi krónunnar lækka áfram því þannig fengi ég óbeina launahækkun, gengishagnað, þótt ekki fengi ég fleiri bjóra í Danmörku fyrir þá hækkun. Ég gæti gleymt því, hversu þyrstur sem ég væri.

Þetta var fín ferð til vina og vandamanna. Þegar heim kom sá ég fréttir um að stórskotalið launþega og atvinnurekenda hefði mætt á samráðsfund með ríkisstjórninni í Ráðherrabústaðnum til að ræða um nýja þjóðarsátt og koma verðbólgunni niður; og „Íslandsvélinni í gang aftur“. Þá voru líka fréttir um nýja könnun um traust og trúðverðugleika og að „áhrifavaldar á Íslandi“ bæru meira traust til fjölmiðla en til stjónvalda og viðskiptalífsins. Traust til fjölmiðla var 69%, til stjórnvalda 67% og til viðskiptalífsins 60%. Loks rak ég augun í Staksteina um atvinnuleysi á Evrusvæði. Þar var sagt að á Íslandi væru sumir þeirrar skoðunar, að upptaka evru myndi leysa efnahagsvanda okkar. Það hefði evran hins vegar ekki gert í þeim aðildarríkjum Evrópusambandsins sem hefðu tekið hana upp því í stærstu ríkjum ESB væri atvinnuleysið frá 7-9%.

Ég játa það fúslega að eftir þessar fréttir varð mér hugsað til umræðunnar yfir bjórglasinu í hádeginu við ráðhústorgið í Óðinsvé um evruna og dönsku krónuna. Þjóðarsátt merkir nefnilega að launþegar taka á sig kjarskerðingu í gegnum gengisfellingu og verðbólgu. Þeir vilja lækkun launa frekar en atvinnuleysi. Með gengisfellingu er fé flutt frá fólki til fyrirtækja. Það er auðvelt að koma þjóðarsáttinni á núna því íslenskir launþegar eru í skuldafangelsi. Hækki launin eitthvað smávægilega verður til enn meiri verðbólga sem hækkar skuldirnar um hundruð þúsunda ef ekki milljónir á einu bretti. Ekki sniðugt.

En vilja þá íslenskir launþegar ekki laun í evrum, eins og ég óskaði mér á ráðhústorginu í Óðinsvé? Ekki samkvæmt Staksteinum. Því þá gætu launþegar ekki tekið á sig launalækkun (í gegnum gengisfellingu og verðbólgu) til að forðast atvinnuleysi. Lægri laun þýða að fleiri fá vinnu; vinnuaflið er orðið ódýrara. Upptaka evru á Íslandi hefði það í för með sér að ekki væri hægt að taka á sig kjaraskerðingu í gegnum gengisfellingar. Ja, slæmt er það; nánast eins og að fara á mis við lífsins lystisemdir.

Svo kom könnunin um að „áhrifavaldar á Íslandi“ bæru meira traust til fjölmiðla en stjórnvalda og viðskiptalífsins. Ekki þekkja þeir okkur fjölmiðlamenn rétt. Eða hvað; kannski „áhrifavaldarnir“ séu búnir að fá nóg af stjórnmálamönnum, búnir að fá nóg af hríðfallandi krónu, verðbólgu, kjararýrnun og eignaupptöku húsnæðis hjá launafólki á meðan fólk á evrusvæðum býr við stöðugleika og getur keypt íbúðir á lánum með 3 til 4% vöxtum og án verðtryggingar.

Ég sé það rétt í þessu að danska krónan er nálgast 17 krónurnar og meðalstjóra bjórglasið á torginu góða er komið í 1.020 krónur. Ekkert röfl og engin laun í evrum, takk. Ég tek á mig kjararýrnuna. Þjónn! Ég ætla að fá annað bjórglas - en hafðu það lítið núna, takk.

Jón G. Hauksson

[email protected]