Stund sannleikans (JGH)

Blaðið hefur átt það til að skúbba. En í þetta skiptið kom það með forsíðu sem toppar eiginlega flest sem ég hef séð í langan tíma. Stund sannleikans var runnin upp hjá mínum gamla vinnufélaga fyrir 25 árum, HERB, þar sem hann segir í viðtali við Blaðið að hann hefði falsað viðtöl við Steingrím Hermannsson forsætisráðherra. Þetta segist Herbert Guðmundsson hafa gert þegar hann starfaði sem blaðamaður á Vísi og DV á níunda áratugnum og bætir við: Þetta var bara hægt með Steingrím.

Ekki veit ég hvernig í fjáranum HERB datt þetta í hug og hvað þá að segja nokkrum manni frá þessu. Ég er satt best að segja ekki búinn að jafna mig á þessari frétt ennþá – svo ágætur þótti mér HERB í Síðumúlanum í gamla daga. Ritstjórn DV var þá bæði með opið rými og nokkur herbergi en í hverju þeirra var þremur til fjórum blaðamönnum komið fyrir með síma og gamlar ritvélar. Það voru slík þrengsli að það var ekki hægt að komast hjá því að fylgjast með öllu sem kollegarnir gerðu. Þegar ég rifja þessa daga upp man ég að HERB var með sérherbergi í Síðumúlanum. Hann þurfti að hafa næði til að ná í Steingrím og aðra stjórnmálamenn, enda skrifaði Herbert fréttir um pólitík og var frægur fyrir að vera vel tengdur í heimi stjórnmálanna.

Í þessari ótrúlegu frétt Blaðsins er svo að skilja að HERB þyki þetta allt í lagi. „Ég gat búið til heilar fréttir innan gæsalappa án þess að hafa náð í hann en ég var samt ekki að búa til neitt bull. Ég var mjög viss um hvað ég var að gera. Skemmtilegast í þessu er að hann gerði aldrei athugasemdir og hefur sennilega ekki einu sinni tekið eftir því,“ segir Herbert og bætir síðar við spurður: „Steingrímur var líklega eini maðurinn sem ég gat haft eitthvað eftir án þess að tala við hann.“

Ja, ekki er nú öll vitleysan eins... „ekki að búa til neitt bull“... og ... „skemmtilegast í þessu er...“.

Vinnubrögð blaðamanna eru oft í umræðunni – og oftar en ekki gagnrýnd. Blaðamenn leggja verk sín í dóm lesenda sem sjá hvernig þeir hafa unnið. Yfirleitt snýst umræðan um hvað þeir fjalla, hvernig þeir setja fréttirnar fram, hvort rétt sé eftir haft, hvort viðmælanda hafi verið leyft að lesa það yfir sem eftir honum er haft. Og einnig hvort blaðamenn séu oft ekki á tæpasta vaði með að slá upp „fyrirsögn með eigin orðlagi“ eftir að hafa spurt viðmælendur sína að einhverju sem hafa þá kinkað kolli og sagt „já,“. Það breytir því ekki að uppslátturinn er orðalag blaðamannsins. Þegar pólitísk átök voru hvað hörðust á tímum kalda stríðsins var stundum rætt um fréttafölsun í myndum af útifundum og þær myndir birtar sem hentaði skoðunum flokksblaðanna. Þá var frægt þegar birtar voru mjög lélegar myndir af pólitískum andstæðingum í flokksblöðunum.

Fyrir nokkrum árum var blaðamaður á bandarísku stórblaði uppvís að því að búa til fréttir og ef ég man þetta rétt endaði það mál með því að ritstjórar og aðrir í æðstu ritstjórn blaðsins voru reknir. Það hefur hins vegar aldrei gerst áður í íslenskri blaðamennsku að blaðamaður taki sig til og búi til heilar fréttir þar sem hann kvóterar í forsætisráðherra innan gæsalappa án þess að svo mikið sem tala við hann.

„Mér líst stórilla á ef aðrir hafa leyft sér að tala fyrir mig. Ég er mjög hissa á þessu og þetta er eitthvað sem enginn ætti að gera. Mér þykja þetta fréttir,“ hefur Blaðið eftir Steingrími Hermannssyni vegna orða HERB. Og undrar víst engann.

Þau urðu fleyg orð Steingríms Hermannssonar á sínum tíma þegar hann sagðist hafa verið plataður. Nú er komið á daginn að það var ekki orðum aukið hjá honum. Þá urðu orð ónefnds manns sömleiðis fleyg þegar hann sagði að bullið í Steingrími væri efnahagsvandamál - en það var þá í HERB eftir allt saman.

Jón G. Hauksson

[email protected]