Við erum snillingar (JGH)

Við Íslendingar erum snillingar. Við hækkum verð á áfengi og tóbaki nánast á hverjum föstudegi þessar vikurnar og hlustum síðan á forsætisráðherra segja okkur í hádegisfréttum að það hafi engin áhrif á verðbólgu. Við hækkum verð á olíu og bensíni og heyrum forsætisráðherra segja að það hafi ekki áhrif á verðbólgu vegna þess að það sé svo langt síðan að gjöld á bensín og olíu voru hækkuð – og hækkunin sé auk þess innan alls kyns vísitalna og meðaltalna síðustu ára. Snilldin við þessa reiknikúnst stjórnarráðsins er sú að verðhækkun á áfengi, tóbaki, bensíni og dísilolíu virkar sem raunlækkun og hefur engin áhrif á vísitölu neysluverðs; nema þá til lækkunar. Þá er verðteygni víns heldur ekki til í hagfræði stjórnarráðsins sem gerir út á vínið og reiknar með ákveðnum tekjum en reiknar ekki með því að einn daginn fái fólk nóg, fari í Ámuna og byrji að brugga heima. Þetta er auðvitað ekki boðlegt.

Þá er hann svo þreyttur og hallærislegur brandarinn um símtal Davíðs og Geirs í júní eða júlí, símtalið sem enginn man eftir en gæti hins vegar hafa farið fram því þau eru orðin svo mörg símtölin á milli þeirra. Brandarinn fær svo nýjar víddir í vitleysunni þegar þingmenn og ráðherrar hlaupa upp til handa og fóta og ræða ekki um annað en hvort Davíð eigi símtölin á bandi líkt og þeir í Hvíta húsinu. Þetta er að verða þreytandi.

Stjórnarráðið kann öll trixin í bókinni. Nýjasta trixið er að alls ekki sé hægt að afnema verðtrygginguna vegna þess að ríkissjóður þurfi að fjármagna 470 milljarða halla á ríkissjóði á næstu þremur árum og 400 milljarða endurfjármögnun bankanna og geti örugglega ekki leitað út á markaðinn með skuldabréf sín nema bjóða verðtryggingu og 5% raunvexti; annars fari lánveitendur annað. Bíðið við; hver ætlar að lána ríkissjóði hér innanlands? Jú, lífeyrissjóðir og sparifjáreigendur. Gott og blessað, aðrir eru ekki til taks. En mér er spurn; hvert eiga þeir að fara annað en að kaupa trygg ríkisskuldabréf? Það eru gjaldeyrishöft þannig að ekki flytja lífeyrissjóðir og sparifjáreigendur fé sitt út á næstunni. Þeir geta ekkert farið þótt vísitalan verði fest í eitt ár.

Ríkissjóður er að verða helsti lántakandinn á markaðnum; hann mun sjúga til sín allt fjármagn á næstu árum og hann mun, eins og fólkið og fyrirtækin, stórtapa á verðtryggingunni á tímum óðaverðbólgu. Þrátt fyrir gjaldeyrishöftin lækkar verðbólgan ekki svo neinu nemur fyrr en seint á næsta ári. Þannig að þegar ríkissjóður hækkar verð á víni, tóbaki og bensíni til að fá meira í kassann þá kemur það beint í bakið á honum vegna lánanna.

Snilligáfa okkar Íslendinga er mikil. Öll umræða í landinu fer í að ræða tortryggni og vanhæfi fólks. Hvers vegna er borðið ekki hreinsað þegar óþefinn leggur frá því? Hvers vegna er ekki byrjað með hreint borð? Fyrr komumst við aldrei úr hjólförum umræðunnar um tortryggni og vanhæfi. Það er hrikaleg sóun að eyða öllum kröftum og tíma í að ræða um vanhæfi og vafatriði; hver sagði hvað og hver laug að hverjum.

Þá eru það hanskarnir. Ráðherrar gera ekki annað en að taka upp hanskann fyrir aðra. Geir tekur upp hanskann fyrir Davíð vegna þess að hann réð Davíð. Hann tekur líka upp hanskann fyrir Baldur ráðneytisstjóra vegna þess að þeir eru vinir. Geir stórtapar á þessum hönskum. Ingibjörg tekur upp hanskann fyrir Björgvin G. vegna þess að hún valdi Björgvin. Allur tíminn fer í að verja hina og þessa – og kanna hvort þessi eða hinn sé í lagi, hvort hann sé sonur pabba síns og skyldur móður sinni. Ég er afi minn, sagði Laddi. Það er öllum nóg boðið.

Hvers vegna er ekki hægt að byrja með hreint borð vegna bankanna? Hvers vegna er ekki hægt að hafa lögin um þá á hreinu? Er ekki hægt að stofna nýja banka sem hafa allt sitt á hreinu og geta byrjað að lána og styðja við fólk og fyrirtæki? Hvers konar vald fengu þessar skilanefndir í bönkunum og hvers vegna er ekki hægt að hafa skýr lög um valdsvið þeirra – helmingur allra lögfræðinga í bænum telur að þær séu á grensunni gagnvart lögum og í uppsiglingu séu stórfelldar skaðabætur? Þá er vandræðagangur Fjármálaeftirlitsins við val á fólki í skilanefndirnar orðinn yfirþyrmandi.

Hvers konar vald fengu stjórnir nýju bankanna – sem eru samt ekki nýir bankar – vegna þess að gömlu bankarnir eru ekki farnir á höfuðið heldur eru í greiðslustöðvun? Sem merkir að þeir eru í frystikistu og mega hvorki selja né kaupa. Samt reyna þeir að selja eignir út úr bönkunum til fyrrum gæðinga sem höfðu tékkhefti bankanna nánast í rassvasanum í gósentíðinni. Hvers konar rannsóknarnefnd er það sem á að rannsaka bankahrunið og stenst hún stjórnarskrána og Mannréttindasáttmála Evrópu? Lagaprófessorar spyrja sig að því. Rannsóknarnefndin er kennd við nornaveiðar. Þær hófust á því að norn fór í Seðlabankann til að veiða Davíð. En Davíð sagði á móti að það ætti að veiða nornina; út á það gengju nornaveiðar.

Fólkið hrópar á torgum úti og krefst þess að margir láti af störfum. Listi fólksins er langur: Viðskiptaráðherra; fjármálaráðherra; allir seðlabankastjórarnir; stjórn Seðlabankans; forstjóri Fjármálaeftirlitsins; stjórn Fjármálaeftirlitsins; bankastjórar „nýju“ bankanna; allir framkvæmdastjórar gömlu bankanna sem eru hjá „nýju“ bönkunum, og loks er ónefndur ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins á listanum. Ég veit ekki hvort einhvern tíma verður friður í kringum þennan aftökulista fólksins – en hann er ólíklegur til að bjóða fram verði boðað til kosninga.

Við kunnum öll trixin í bókinni. Það er föstudagur og allir fara í ríkið til að kaupa vín – vín sem hefur verið stórhækkað í verði til að lækka vísitöluna.

Jón G. Hauksson

[email protected]