Lottó 25 -500 (JGH)

Eitthvað segir mér að það verði dræm þátttaka í kosningum til stjórnlagaþings. Að þetta verði fiaskó. Margir hafa enga trú á þessu þingi, sem er fyrst og fremst ráðgefandi fyrir Alþingi, en einnig stefnir í flókna kosningu laugardaginn 27. nóvember. Um 500 manns eru í framboði og kjósendur munu á næstunni þurfa að taka afstöðu til þeirra.

Þetta er fyrsta persónukjörið sem fram fer á Íslandi. Það er mikið verk að kynna sér frambjóðendur og þá verður mikil vinna á kjörstað. Það tekur augljóslega tímann sinn að fylla út seðilinn.

Ekki liggur enn fyrir hver fjöldi þingmanna á stjórnalagaþinginu verður. Hann verður frá 25 þingmönnum upp í 31. Fer eftir hlutfalli kvenna í kosningunum. Ég veit ekki um neinar kosningar þar sem fjöldi þingmanna liggur ekki fyrir áður en gengið er til kosninga.

Raunar er rætt um að frambjóðendur verði merktir með númerum á seðlinum og þá vandast málið enn frekar. Þetta verður eins og að fylla út lottó-seðil á síðustu stundu á laugardegi en þetta verður rafræn kosning.

Enda hafði ég gaman af fréttinni um að bæklingurinn með upplýsingum um frambjóðendur verði heldur stærri en stjórnsýslan átti von á. Hjalti Zóphóníasson, skrifstofustjóri í dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu, segir að ráðuneytið hafi búist við 2-300 manns.

Það komast sex frambjóðendur á síðu í bæklingi ráðuneytisins. Þetta verður því mikil lesning fyrir okkur pupulinn áður en lottóið byrjar.

Stjórnarskrár eiga fyrst og fremst að tryggja mannréttindi og frelsi borgaranna – en það frelsi takmarkast við að ganga ekki á rétt annarra.

Ég er einn þeirra sem hef enga trú á þessu stjórnlagaþingi sem ætlað er að vera ráðgefandi við að breyta stjórnarskránni. Ég tek undir orð Sigurðar Líndals prófessors sem sér enga ástæðu til að breyta stjórnarskránni og leggur áherslu á að hún sé góð, knöpp og skýr. Hún eigi að sameina þjóðina og segja fyrir um uppbyggingu stjórnkerfisins.

Sigurður Líndal segir einnig að núverandi stjórnarskrá sé góð þótt skoða megi hluti á borð við þrískiptingu valdsins. Það eigi því frekar að laga helstu galla hennar.

Mest er ég hissa á þeim sem tala um að nauðsynlegt sé að koma með splunkunýja stjórnarskrá vegna efnahagshrunsins. Hrunið var ekki stjórnarskránni að kenna. Stjórnarskrá getur aldrei komið í veg fyrir að einstaklingar og stór fyrirtæki farið á höfuðið.

Ýmsir þeirra sem hafa boðið sig fram til stjórnlagaþingsins telja upp allt sem miður fór í bankahruninu og hvað stjórnmálamenn séu lélegir við að endurreisa kerfið og laga skuldavanda fyrirtækja og heimila.

Það er rétt; við höfum afleita ríkisstjórn. En stjórnlagaþingið og ný stjórnarskrá leysir engan efnahagsvanda núna. Sá bráðavandi er raunar orðinn nokkuð gamall, tveggja ára.

Lögum frekar gömlu stjórnarskrána. Ég hef sagt að það sé aðeins þrennt sem ætti að ræða um varðandi breytingar á stjórnarskrá.

1. Vald og hlutverk forsetans. Viljum við valdamikinn forseta eins og í Bandaríkjunum og Frakklandi? Eða viljum við hæglátan forseta sem má ekki tjá sig um málefni líðandi stundar?

2. Aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdavalds; þ.e. þingmenn geta ekki verið bæði þingmenn og ráðherrar. Þetta eflir eftirlitshlutverk þingsins.

3. Setja inn bætt ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur, þ.e. hversu marga þurfi til að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu.

Mér heyrist að margir þeirra, sem boðið hafa sig fram til stjórnalagaþings, séu uppteknir af kvótanum, bankaleyndinni, aðskilnaði ríkis og kirkju, gegnsæi í fjármálum, nýtingu auðlindinna, kynjajafnrétti, jöfnun atkvæða og áfram mætti telja á óskalista þessa fólks.

Það er á þessu fólki að heyra að stjórnlagaþing og ný stjórnarskrá komi í veg fyrir flokksræðið í þjóðfélaginu. Að ný stjórnarskrá rústi fjórflokknum sem sumir nefna svo. Það er mikil óskhyggja. Núverandi flokkar munu á endanum sjálfir leggja sig niður höfði þeir lítt til kjósenda.

Margt bendir til að kosningarnar til stjórnlagaþingsins verðir pólitískar þótt um persónukjör verði að ræða. Vinstrisinnað fólk mun aldrei kjósa þá sem hafa verið hægra megin í pólitíkinni og öfugt; þeir hægrisinnuðu kjósa ekki þekkta vinstrimenn.

Það getur enginn spáð fyrir um úrslitin í þessum kosningum en margir óttast auðvitað að stjórnlagaþingið verði einhvers konar furðusamkoma sem standi yfir í tvo til fjóra mánuði á næsta vori.

Og hverjir eru bestir til að setjast inn á stjórnlagaþing? Þurfa þeir að kunna eitthvað í lögum? Eða er kannski einmitt best að almúginn veljist inn á þingið og skrifi nýja stjórnarskrá en ekki lögfræðimenntaðir menn? Það er örugglega hægt að rífast um þetta líka.

Kosningarnar eru eftir rúman mánuð. Þetta verður talsverð vinna á kjörstað. Þetta verður lottó 25-500 þann laugardag. Þá verður það mikið lottó sem kemur út úr þessu stjórnlagaþingi.

Eitt er víst: stjórnlagaþing og ný stjórnarskrá leysa engan vanda núna.

Jón G. Hauksson

[email protected]