Spilakassar og álver (JGH)

Völdin til fólksins! Þetta er þekkt slagorð úr heimi stjórn- málanna og komst á sumra varir í frönsku byltingunni á átjándu öld. Engu að síður eru þeir margir sem telja að lýðræði tuttugustu og fyrstu aldarinnar muni einkennast af því að fólk kjósi beint um öll stór mál. Að völdin verði þannig færð frá stjórnmálamönnum til fólksins á götunni þegar kemur að málum „sem skipta máli“ og að pólitíkusarnir megi þá alls ekki hafa vit fyrir okkur.

Mér varð hugsað til hins gamla slagorðs „völdin til fólksins“ þegar ég skimaði yfir fréttir vikunnar. Þær hafa m.a. snúist um spilakassa í Mjóddinni, íbúakosningu í Hafnarfirði um framtíð álversins í Straumsvík og loks að evran sé að bola krónunni í burtu sjálfkrafa og án afskipta stjórnmálamanna þar sem nokkrir bankar íhuga að gera upp í evru.

Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson borgarstjóri virðist kominn með gott pólitískt nef. Ég hef sagt það áður að sjálfstraust hans hefur vaxið mikið eftir að hann varð borgarstjóri. Hann slær núna í borðið og vill alls ekki fá spilakassa í verslunarmiðstöðina í Mjódd. Þessa afstöðu tók hann eftir að íbúar í Breiðholti mótmæltu spilakössunum harðlega. Fylgi Vilhjálms hefur örugglega aukist við þessa hörðu afstöðu hans. Íbúarnir hafa talað. Þeir segja að spilakössunum fylgi óreglusamt fólk – svonefnt utangarðsfólk – og íbúarnir vilja ekki hafa það skakkt, slangrandi og slafrandi á göngum Mjóddarinnar innan um börn og sómakært fólk. En hvers vegna vill Vilhjálmur ekki banna spilakassa á fleiri stöðum?

Það er mikill tvískinningur í þessu máli. Spilakassar eru löglegir og þeir eru hvartvetna í borginni. Margir spilafíklar og fjölskyldur þeirra eiga um sárt að binda fjárhagslega eftir viðureign sína við Bakkus og spilakassa. En hvers vegna snýst umræðan ekki um að banna spilakassa – fyrst þeim er líkt við einhvers konar dópmaskínur? Hvers vegna snýst umræðan ekki um að Háskólinn, Landsbjörg, Rauði krossinn og SÁÁ sjái sóma sinn í því að leggja þessa fjáröflunarleið á hilluna – fyrst hún er svona hræðileg? Og hvaða fjáröflunarleiðir eiga að koma í staðinn? Vilhjálmur Þ. hefur stórgrætt á því að vera á móti spilakössunum í Mjódd. En í raun var þetta óbein íbúakosning í Breiðholti um þessa spilakassa. Málið hlýtur samt að halda áfram, það getur ekki verið einskorðað við Mjóddina.

Förum þá til Hafnarfjarðar. Háspenna (ekki spilakassar) er í kringum fyrirhugaða íbúakosningu í Hafnarfirði um framtíð álversins í Straumsvík. Þessi kosning er sú fyrsta þar sem kosið er um framtíð einstaks fyrirtækis í bæjarfélagi. Umræðan núna snýst ekki um framleiðslu á áli heldur hvort það hafi verið fáránlegt af álverinu að gefa disk með Bó í jólagjöf, gefa Hafnfirðingum fría miða á handboltaleik Hauka og FH og svo að styrkja Kryddsíldina á Stöð 2 á gamlársdag. Hafnfirðingar spyrja sig hvort álverið ætli að kaupa sér atkvæði í kosningunum því fyrr megi nú bæta ímyndina kortéri fyrir kosningar. Umræðan er sumsé farin að snúast um allt annað en að stækkun álversins skapi 1.200 ný störf, þar af 350 hjá álverinu, að Hafnfirðingar fái 800 milljónir á ári eftir stækkunina og að Hafnarfjörður missi 2.750 störf ef álverið hættir.

Bæjarstjórinn í Hafnarfirði, Lúðvík Geirsson, gefur ekki upp afstöðu sína í þessu mikla álversmáli. Hann vill að íbúarnir kjósi. Gott og vel. En til hvers eru menn í pólitík ef þeir þora ekki að taka afstöðu og sýna vilja sinn í mikilvægum málum – eins og álverið er fyrir Hafnfirðinga.

Svo er það blessuð evran. Það verður sjálfsagt sérstök íbúakosning um hana þegar þar að kemur. Mesta snilldin var auðvitað að fara í Kringluna (líkt og Jón Gnarr gerði í áramótaskaupinu) og spyrja fólk hvort það vildi evruna í staðinn fyrir krónuna. Hvernig svör áttu menn eiginlega von á að fá þegar sprenglærðir hagfræðingar eiga erfitt með að tjá sig um málið? Og hvers vegna eru Ingibjörg Sólrún og fleiri stjórnmálamenn að tjá sig um evruna ef um hana verður hvort sem er kosið í sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu þegar þar að kemur. Hvers vegna fylgir Ingibjörg ekki fordæmi foringjans í Hafnarfirði sem vill ekki hafa áhrif á íbúa sína?

Íbúakosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur eru framtíðin, segja menn. Það verður því nóg að gera hjá öllum íbúum landsins að sökkva sér ofan í mál ef fram vindur sem horfir. Meira að segja Morgunblaðið segir í leiðara að matarverðið verði kosningamál – að vísu í næstu Alþingiskosningum. En hvað um að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um verð á áfengi og bensíni? Minnkum völd þingmanna og bæjarfulltrúa og kjósum beint um öll mál. Völdin til fólksins!

Jón G. Hauksson

[email protected]