Bók er best vina (BJ)

Ég hef verið sílesandi síðan ég lærði það sex ára gamall. Las reyndar lítið í þrjú ár meðan ég tefldi skák og fór svo aftur inn á rétta braut. Þegar venjuleg börn léku sér úti sat ég inni og las. Samt lék ég mér miklu meira úti en börn gera á tölvuöld, en það er annað mál. Mér finnst það dapurlegt hve margir missa af þeirri sérstöku unun sem fylgir því að lesa góða bók.

Um daginn fór ég á Ritþing. Ekki rithöfundaþing heldur Ritþing. Ritþing fer þannig fram, ef marka má reynslu mína, að þekktur rithöfundur situr fyrir framan þrjá aðra merka rithöfunda sem spyrja hann út í reynsluheim hans. Þegar ég fór sat Einar Kárason fyrir svörum. Hann undi sér vel að vera miðpunktur athyglinnar og lýsti sjálfur reynslunni þannig að það jafnaðist á við að vera í fremsta bíl í líkfylgd. Ekki þori ég að fullyrða neitt um það en sem áheyrnarfulltrúi á þessu Ritþingi get ég staðfest að mér leið ekki eins og í sálumessu.

Þingið tók tvo og hálfan tíma og að því loknu var boðið upp á „léttar veitingar.“ Ég sá einn mann sem gefinn er fyrir slíkt laumast inn einni mínútu áður en þinginu lauk. Ég missti hins vegar af þeim í þetta sinn og fékk vöfflur hjá tengdamömmu í staðinn og undi hag mínum vel.

Tvennt situr í huganum eftir þingið. Annars vegar frásögn af því að Einar hafði hjálpað frænda sínum að skrifa skólaritgerð um Djöflaeyjuna. Einar lagði þar sérstaka vinnu í að skýra persónurnar, sem rithöfundar gera helst ekki heldur láta áheyrendum sínum það eftir. Kennarinn taldi ritgerðina ekki merkilega, gaf frændanum fjóra komma núll og sagði að hann hefði gersamlega misskilið bókina og persónurnar í henni.

Hitt var tal Einars um að hann hefði alist upp á alþýðuheimili og í framhaldinu spurning Gerðar Kristnýjar rithöfundar um það hvað hann hefði viljað upp á dekk sem rithöfundur, strákurinn af alþýðuheimilinu. Ég fór að hugsa með mér hvernig íslensk heimili skiptust upp í hugum þeirra Einars og Gerðar og datt í hug að flokkunin væri: Alþýðuheimili, auðmannaheimili og embættismannaheimili.

Nú er ég að vísu ekki sérfræðingur í ættum almennt og þaðan af síður í ættum rithöfunda en samt held ég að fáir núlifandi rithöfundar íslenskir séu í seinni tveimur flokkunum. Auðvitað var þetta algengt um mót nítjándu og tuttugustu aldar. Hannes Hafstein, Einar Ben. og Steingrímur Thorsteinsson voru allir embættismannasynir. En Einar Kárason tórir þó enn fram á 21. öldina og langt síðan þessir skáldjöfrar sungu sitt síðasta.

Skáld af auðmannaættum sem nú eru á lífi man ég ekki að séu nema Thor Vilhjálmsson. Kannski Guðmundur Andri Thorsson líka. Veit þó ekki hvernig auðurinn stendur akkúrat núna. Ólafur Jóhann Ólafsson er líka auðugur af sjálfum sér ef fjölmiðlum er treystandi en flokkast varla af auðmannaættum, en börnin hans eru það væntanlega.

Skyldu auðmannarithöfundar vera betri en aðrir höfundar? Gerður spurði hvað Einar hefði viljað upp á dekk. Það bendir hiklaust til þess að hún telji alþýðuhöfunda annars eða jafnvel þriðja flokks.

Nokkur núlifandi íslensk skáld má nefna af embættismannaættum. Hallgrím Helgason, Þórarinn Eldjárn, kannski Sigrún systur hans, jafnvel Guðmund Andra Thorsson. Pabbi Halldórs Guðmundssonar er læknir, en ég held að það nægi ekki lengur til embættismennsku. Þetta eru náttúrlega allt hinir mætustu rithöfundar en ég er ekki alveg viss um að þeir hafi haft mikið forskot á Einar Kárason ætternisins vegna.

...

Allt aðrir sálmar. Fyrir tæplega ári gekk ég á Eyjafjallajökul við illan leik. Við hjón endurtókum leikinn nú á laugardaginn og komumst á tindinn á styttri tíma en í fyrra og blésum varla úr nös. Þetta var skemmtileg ferð. Fararstjórinn var næstum dottinn ofan í sprungu og einn samferðamanna líka. Bæði héldust þó upp og við hin horfðum bara ofan í hyldýpið meðan við klofuðum yfir.

Læt þess getið að ef fararstjórar detta ofan í sprungur á maður ekki að hjálpa þeim. Ekki af því að þeir séu svo leiðinlegir heldur getur ýmislegt komið fyrir, bandið slitnað og þeir laskast í toginu. Fínt veður en niðurleiðin erfiðari en uppgangurinn. Sólin hafði brætt snjóinn þannig að við óðum ysjuna upp í hné og runnum sitt á hvað.

...

Aftur um bækur. Nú er ég að lesa Sögu Borgarfólksins eftir Gunnar Gunnarsson. Vegna fyrri ummæla minna um ritverk hans vil ég lýsa því yfir að fyrstu 150 blaðsíðurnar að minnsta kosti eru ágætar, tilgerðarlitlar og einfaldlega venjuleg saga, ágætlega sögð. Vænti þess að kveða lokadóm upp innan tíðar.

Ég tel að Gunnar hafi verið af alþýðuættum.

Benedikt Jóhannesson