Skýrslufarganið: Timburmenn og AA-samtök

Carsten Valgreen, aðalhagfræðingur Danske Bank, og Lars Christensen, sérfræðingur hjá bankanum, voru gestir á hádegisverðarfundi Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga skömmu fyrir páska. Það var mikil guðsmildi að fundurinn var í hádeginu ella hefðu fundarmenn haldið að þetta væri síðasta kvöldmáltíðin.

Carsten og Lars eru höfundar skýrslu bankans um íslenska efnahagslífið sem nefndist „Iceland: Geysir Crisis“ og hefur skýrslan þótt helst til dramatísk. Þeir sögðu áður en þeir héldu til Íslands að þeir væru að fara beint í gin ljónsins og höfðu mestar áhyggjur af því að fjölmenn mótmæli yrðu í Leifsstöð við komu þeirra – slík væri tilfinningasemin í garð þeirra. Breskir fjölmiðlar hafa nefnt þá mennina sem hafi bent á að íslenska hagkerfið væri í nýju fötum keisarans; væri í engu.

Að mati þeirra Carsten og Lars stöndum við Íslendingar í mikilli þakkarskuld við þá og aðra erlenda skýrsluhöfunda fyrir að veita okkur Íslendingum og íslensku efnahagslífi einhverja athygli og dengja yfir okkur neikvæðu skýrslufargani. Þeir félagar voru svo ekki fyrr komnir til síns heima í Kaupmannahöfn þegar þeir sendu frá sér nýja skýrslu á sumardaginn fyrsta þar sem þeir sögðust síst af öllu hafa tekið of djúpt í árinni; íslenska krónan væri mun veikari en þeir hefðu gert ráð fyrir.

Í sjálfu sér kom ekkert nýtt fram hjá þeim Carsten og Lars á hádegisverðarfundinum. Það var þetta hefðbundna. Þeir bentu á að hlutabréf hafa fallið á Íslandi, krónan hafi veikst til muna, skuldir þjóðarinnar væru heimsmet og íslenska hagkerfið væri háð erlendu fjármagni – þannig að við skyldum venjast svörtum skýrslum. Samt sögðu þeir að Ísland stæði ekki frammi fyrir illum örlögum, íslenska hagkerfið hefði bara vaxið of hratt.

Það var gaman að því þegar Lars Christensen greip til líkingamáls um að veislan væri búin á Íslandi. Hann sagði að eftir öll góð teiti segðu alvarlegir timburmenn til sín og ráðlagði okkur að drekka ekki meira í bili, taka timburmennina út, en grípa ekki í afréttara. Með þessi heilræði gætum við haldið næstu veislu fyrr en ella – og hann bað okkur að drekka af meira viti í næsta partýi.

Skemmtilegir Danir, eins og þeirra er von og vísa. En satt best að segja átti ég von á því að þessir ágætu hagfræðingar yrðu málefnalegri. Það stenst varla skoðun að þeir hafi ekki sett verðfall hlutabréfa í sögulegt samhengi og sagt að verðfall hlutabréfa upp á 20 til 30% væri eðlilegt þar sem markaðurinnn væri að leiðrétta sig eftir mjög svo óeðlilegar og óraunhæfar hækkanir síðustu mánuðina. Halda þeir Carsten og Lars að hægt sé að fá 100% ávöxtun ár eftir ár af hlutabréfum á Íslandi og ef það náist ekki þá sé allt að fara til fjandans?

Úrvalsvísitalan var komin í 6.900 stig í febrúar og það var algerlega út úr kortinu. Hún var 4.500 stig í október sl. og þá stóðu menn á öndinni af hrifningu. Allt var í lukkunnar standi. Hún var í 3.600 stigum fyrir einu og hálfu ári og þá töldu allir að markaðurinn væri þaninn til hins ýtrasta og best væri að selja. Fyrir rúmum þremur árum var hún 1.200 stig. Hvers vegna sýndu Danirnir kátu ekki þessa glæru?

Þá er það blessuð krónan. Síðan hvenær var hún talin sterkasti gjaldmiðill í heimi? Hvers vegna rifjuðu þeir Carsten og Lars ekki upp umræðu síðustu tíu ára á Íslandi um það hvort við ættum að taka upp evru og kasta krónunni? Krónan getur ekki annað en lækkað við gegndarlausan viðskiptahalla. Þegar við bætast að nettókaup Íslendinga á erlendum verðbréfum voru 63 milljarðar í janúar og febrúar, miðað við 7 milljarða sömu mánuði í fyrra, þá stuðla þau kaup – ein og sér – að falli krónunnar.

Það er hins vegar rétt hjá þeim Carsten og Lars að Íslendingar eiga heimsmet í erlendum skuldum sem hlutfall af landsframleiðslu. Þeir hefðu hins vegar mátt benda á að góður hluti af skuldaaukningu síðustu ára hefði farið í að kaupa erlend fyrirtæki og því segði hlutfall erlendra skulda af landsframleiðslu á Íslandi ef til vill ekki alla söguna.

Það er augljóslega að hægja á íslensku efnahagslífi. Menn hafa orð á því að bankarnir séu ekki eins tilbúnir og áður til að lána fjárfestum nánast hvaða fjárhæð sem er. Þá auka hrikalegar olíuverðshækkanir á verðbólguna og leiða til minni hagvaxtar á næstu mánuðum. Lækkun krónunnar blæs síðan enn frekar upp verðbólgubálið. Verðbólgan er og verður helsti óvinur launafólks og skuldugra heimila á Íslandi. Hún er hin raunverulega ógn sem steðjar að okkur.

En stundum eru efnahagsmál öfugsnúin. Við leggjum mikið upp úr því að vera í AA-samtökum í bankaheiminum – en þá birtast skyndilega einhverjir kátir Danir í hádegismat til okkar og segja okkur að hætta að drekka og taka út timburmennina.

Jón G. Hauksson

Það var mikil guðsmildi að fundurinn var í hádeginu ella hefðu fundarmenn haldið að þetta væri síðasta kvöldmáltíðin.