Dóri undir pressu (JGH)

Þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson hafa verið svo lengi framámenn í pólitík að komin er fram heil kynslóð sem þekkir ekkert annað en þá á valdastólum. Halldór varð fyrst þingmaður fyrir þrjátíu árum og hann varð ráðherra árið 1983, eða fyrir tuttugu og einu ári. Davíð Oddsson varð borgarstjóri vorið 1982 og forsætisráðherra vorið 1991. Hann er því búinn að vera nær daglegur gestur á heimilum fólks í tuttugu og tvö ár. Dabbi og Dóri hafa hins vegar samið; Dóri verður forsætisráðherra í haust. Hvort þeir hafa vistaskipti er annað mál. Kannski. Margir eru á því. Davíð svarar enn í véfréttastíl um hvað hann ætli að finna sér til dundurs þegar hann pakkar saman og kveður stjórnaráðshúsið við Lækjartorg í september nk. Ég tel það liggja beinast við að hann fari upp á Rauðarárstíg og verði utanríkisráðherra. Þar mun hann láta fara frekar lítið fyrir sér og gefa Geir Haarde og öðrum samráðherrum sínum eftir leiksviðið sem og kastljósið. Standi þeir sig vel og nýr foringi fæðist (en ég er engan veginn sannfærður um að Haarde taki við af Davíð) þá hverfur Dabbi af vettvangi stjórnmálanna fyrir næstu kosningar - ella verður það hart í bak hjá honum og aftur fram. En hér ætla ég að nema staðar varðandi gátuna miklu; framtíð Davíðs. Okkur hættir víst alltaf til að fara fram úr sjálfum okkur þegar kemur að kenningum um framtíð stjórnmálaforingja.

Eitt er á hreinu, Dóri fær skrifstofuna við Lækjartorg í haust. Ég held raunar að hann sé kominn hálfa leiðina þangað. Er ekki sagt að hugurinn beri menn hálfa leið? Að minnsta kosti kom hann fram eins og forsætisráðherra í sjónvarpsþættinum Pressukvöldi í gærkvöldi. „Núúúú, menn eru greinilega á leið í stól forsætisráðherra," hugsaði ég með mér þegar hann sat fyrir svörum. Hann var skeleggari en oftast áður og talaði eins og sá sem valdið hefur. Hann var undir talsverði pressu pressuliðsins - og viti menn; hann stóðst pressuna. Þetta var engan veginn sami Dóri og afhjúpaði minnisvarðann um Hannes Hafstein á Ísafirði á dögunum, en margir héldu að það væri „leikið atriði" þegar sýnt var frá því í Spaugstofunni um síðustu helgi.

Gróði en ekki græðgi

Halldór kom víða við á Pressukvöldinu. Hann svaraði m.a. spurningum um ofurhagnað bankanna; græðgina í samfélaginu; fyrirhugaða uppstokkun í ráðherraliði Framsóknarflokksins; innrásina í Írak og framtíð Varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Hann hafði orð á því að hagnaður fyrirtækja hefði verið bannorð þegar hann settist fyrst á Alþingi árið 1974 og að forráðamenn fyrirtækja hefðu á þeim tíma lagt áherslu á veltu, starfsmannafjölda og framleiðslumagn. Þetta var hárrétt hjá honum og gaman að hann skyldi rifja þetta upp. Ef eitthvað var þá dró Halldór heldur úr þessu því hagnaður fyrirtækja var feimnismál allt til ársins 1995. Raunar orðaði Davíð Scheving þetta ágætlega þegar hann var upp á sitt besta með Jakanum á sínum tíma. Hann sagði að forstjórar sem rækju fyrirtæki með tapi væru álitnir aumingjar en þeir, sem græddu og skiluðu góðri afkomu, væru taldir glæpamenn. Þegar hlutabréfamarkaðurinn fór að komast á gott skrið, fór hins vegar að bera á því að fyrirtæki flíkuðu gróða og miklum hagnaði. Enda hafa engir fjárfestar áhuga á að kaupa í fyrirtæki með langa tapsögu - nema nýir menn séu að koma þar til sögunnar. Og fyrst verið er að tala um gróða og græðgi þá var það Jói í Bónus sem kom með hin fleygu orð „gróði en ekki græðgi" og var hann þar að lýsa stefnu Bónuss í verslunarrekstri.

„Ég hef áhyggjur af þessu, ég verð að segja það."

Halldór hældi viðskiptalífinu og sagði kaupahéðna duglega og atorkusama þótt hann áréttaði þá skoðun sína að bankarnir væru of gráðugir og að hann vildi sjá vexti og þjónustugjöld þeirra lækka á kostnað hins mikla hagnaðar. Það væri kominn tími til að fólk fyndi betur fyrir samkeppni bankanna og hinni margumtöluðu hagræðingu þeirra. Þarna fetaði Dóri í kjölfar Davíðs sem setti allt á annan endann fyrir jól þegar hann sagði bankana á hálum ís í græðgi sinni og fyrirferð í atvinnulífinu. Um hinn mikla hagnað íslenskra stórfyrirtækja sagði Halldór að hagnaðurinn yrði að mestu til erlendis vegna útrásarinnar. Þarna staldraði ég að vísu við og hugsaði með mér: „Þetta er tvíbent; íslenskt viðskiptalíf í miklum blóma, en hagnaðurinn verður allur til erlendis." Ég held að einhvern tíma hefði kunnuglegur karl í stjórnarráðshúsinu haft eftirfarandi á orði yfir svona ástandi: „Ég hef áhyggjur af þessu, ég verð að segja það."

„Ég er búinn að svara spurningunni."

Fréttamennirnir gengu nokkuð hart að Halldóri varðandi uppstokkunina í ráðherraliði Framsóknarflokksins á hausti komandi þegar flokkurinn missir umhverfisráðherrann. Þar varðist hann fimlega. Engum dylst að Siv sættir sig ekki við að hætta sem ráðherra í haust - ekki frekar en Guðni, Jón Kristjáns, Valgerður og Árni (sem ég tel næsta formann flokksins). Á bak við tjöldin blasir því við hörkuslagur hjá frömmurum um stólana. Halldór eyddi þessu tali og sagði tímasóun að spyrja sig út í þetta frekar og greip til hins ódýra og gamla vopns; hann réðu engu um þessi mál, það væri þingflokksins að velja ráðherrana. Ódýrt svar. Punktur. Þegar fréttamennirnir þráuðust við svaraði Dóri að bragði. „Ég er búinn að svara þessari spurningu!" Þar við sat. Ekki orð um þetta meira! Þarna talaði verðandi forsætisráðherra.

Hvernig sem allt veltur í ráðherramálum ríkisstjórnarflokkanna tveggja þá er Halldór að færast í aukana, enda meðgangan hafin. Það eru tæpir níu mánuðir í fæðingu nýs forsætisráðherra.

Jón G. Hauksson.