Aðdáunin á Jóni Gnarr (JGH)

Jón Kaldal, ritstjóri Fréttatímans, er með athyglisverðar pælingar um stjórnun í leiðara sínum sem ber yfirskriftina Fifl og fífl. Hann segir að grínistinn rúlli keppinautum sínum upp. Hann segir „að í tíð hans“ sé búið að slá af glórulausa samgöngumiðstöð í Vatnsmýrinni, við fögnuð flugrekenda, og hafin löngu tímabær tiltekt hjá Orkuveitunni. Hann bætir við að þetta sé eitthvað annað en að láta borgina kaupa gjörónýta hjalla við Laugaveg til að komast í valdastóla.

„Þegar upp er staðið eru stjórnmálamenn sem láta eins og fífl í fjölmiðlum en haga verkum sínum af ábyrgð í vinnunni mun betri kostur en stjórnmálamenn sem tala af ábyrgð í fjölmiðlum en hegða sér eins og fífl í vinnunni,“ segir í lokaorðum leiðarans.

Þetta er athyglisverð og frumleg nálgun; önnur hlið. Stjórnmálamenn sem tala af ábyrgð í fjölmiðlum en hegða sér eins og fífl í vinnunni. Mikið sagt og borgarstjórar síðustu fimmtán ára hljóta að taka það til sín.

Jón Gnarr segist sjálfur vera geimvera og hælir sér af því að hann hagi sér þannig að andstæðingar hans nái ekki að höndla hann og þeir viti ekkert hvernig þeir eigi að taka á honum. Hann komist upp með allt enda hafi hann fyrir kosningar sagst ætla að svíkja öll loforð.

Jón Gnarr komst til valda vegna mikillar reiði í þjóðfélaginu eftir hrunið. Þeir, sem kusu hann, reyna að réttlæta það fyrir sjálfum sér á hverjum degi og tala um Jón sem nýja vonarstjörnu í pólitík.

Ég hef áður sagt á þessum vettvangi að Jón Gnarr hefur gert góða hluti sem grínisti og komið að nokkrum skemmtilegum sjónvarps- og útvarpsþáttum. En Jón Gnarr er ekki stjórnmálamaður. Hann er afleitur borgarstjóri og hefur engan áhuga á starfinu.

Hann stýrir ekki – heldur er honum stjórnað. Það væri búið að segja honum upp í einkafyrirtæki.

En dokum samt við vegna þessarar nálgunar Fréttatímans. Þar á bæ er litið á Jón Gnarr sem góðan stjórnmálamann sem „vinni verk sín af ábyrgð í vinnunni“. Aðdáunin á honum er mikil.

Í stjórnun er það talið til hróss ef sterkur forstjóri laðar til sín mjög sterka aðstoðarmenn og hræðist ekki að þeir séu jafnklárir og hann sjálfur – ef ekki snjallari. Mest er þá um vert að hann hafi eitthvað í aðstoðarmenn sína að gera í umræðum.

Hörður Sigurgestsson, fyrrverandi forstjóri Eimskips, var einmitt sterkur forstjóri sem þorði að laða til sín sterka stjórnendur.

En skellum þessari kenningu í stjórnun á Jón Gnarr. Er hann sá sterki sem hefur laðað til sín sterka embættismenn? Það held ég ekki. En hann má þó eiga það að hann hefur fengið góðan verkefnastjóra, Helga Þór Ingason verkfræðing, í stól forstjóra Orkuveitunnar – tímabundið að sagt er.

Kannski felst styrkleiki Jóns Gnarr í því að hann veit hvað hann er illa að sér í stjórnun og fjármálum - sem og áhugalaus - þannig að hann lætur aðra um það. Það er út af fyrir sig sjónarmið. En stjórnun og fjármál eru samt efst í forgangsröðinni í starfi borgarstjórans.

Þetta þýðir hins vegar að embættismannastéttin stýrir borginni en ekki bogarstjórinn sem talar út og suður um tatú og hversu reykbindindið sé erfitt. Ergó; Hann gerir það sem embættismennirnir segja honum gera.

Embættismenn komast einmitt í ham og taka völdin þegar veikir stjórnmálamenn eiga í hlut. Já, ráðherra. Já, borgarstjóri.

Ég held að nánast allir hafi verið ánægðir með að samgöngumiðstöðin í Vatnsmýrinni hafi verið slegin af vegna peningaleysis. Það sáu fáir tilganginn með henni. Gott verk og mín vegna má skrifa Jón Gnarr fyrir því verki. Hún var slegin af „í tíð hans“.

Dagur B. Eggertsson, sem ber ábyrgð á Jóni Gnarr, sagði hins vegar við Stöð 2 sunnudagskvöldið 7. nóvember sl. að samgöngumiðstöð myndi rísa í Reykjavík. Bara spurning um hvar. Eins snúist þetta um hvort hagsmunaaðilar í flugi vilji borga stöðina og bæta henni ofan á verð flugmiðans. (Var ekki verið að slá hana af?)

Dagur sagði að stöðin hefði verið slegin af vegna kostnaðar og ekki hafi verið samstaða um miðstöðina. Það var einmitt R-listinn undir stjórn Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur, þáverandi borgarstjóra, sem gerði samning árið 2005 við þáverandi ríkisstjórn um byggingu samgöngumiðstöðvar í Vatnsmýrinni. Stöðinni var ætlað að tengja saman þjónustu innanlandsflugs og hópferðabíla til og frá höfuðborginni.

Þetta hefur verið óskiljanleg stöð frá upphafi enda ekki búið að skipuleggja Vatnsmýrina og flugvallarsvæðið. Menn vita ekki einu sinni hvort flugvöllurinn verði þarna áfram eða ekki – en innan allra flokka í Reykjavík er áhugi á að færa flugvöllinn.

R-listinn undir stjórn Ingibjargar Sólrúnar og Alfreðs Þorsteinssonar breyttu fínu fyrirtæki sem hét Hitaveita Reykjavíkur í Orkuveitu Reykjavíkur með tilheyrandi eyðslu og bruðli. Samanber húsnæði Orkuveitunnar og umrætt eldhús hennar.

Um Orkuveituna sagði Jón Gnarr í nýlegu Kastljósi að hann hefði „bjargað henni“. Orkuveitan skuldar yfir 229 milljarða og reksturinn býr til um 17 milljarða á ári til að greiða upp í afborganir lána. Veltufé frá rekstri eftir skatta. (30% verðhækkunin skilar 4 milljörðum í auknar tekjur á ári).

Orkuveitan þarf að greiða 25 til 30 milljarða í afborganir á næsta ári og miðað við 17 milljarðana þarf hún augljóslega að endurfjármagna sig með lánum erlendis frá. Staða Orkuveitunnar fyrir 30% hækkunina og uppsagna á starfsmönnum var þó ekki verri en svo að hún hefði getað greitt upp skuldir sínar á sextán árum án fjárfestinga.

Eigið fé Orkuveitunnar er um 57 milljarður króna. Hún er því ekki farin á höfuðið eins og í tísku er að segja. Orkuveitan er eins og önnur fyrirtæki að kljást við afleiðingar hrunsins og hækkun skulda í kjölfarið. Hún getur ekki fjárfest nema ljúka fjárhagslegri endurskipulagningu.

Lánastofnanir vinna hins vegar þannig að þær vilja aðgerðir og tiltekt áður en endurfjármögnun á sér stað. Þær skipa fyrirtækjum fyrir (og skipta sér af hinum furðulegustu útgjaldaliðum fyrirtækja). Og viti menn; þær skipa Orkuveitunni fyrir.

Lánveitendur sögðu við Orkuveituna: Hækkið tekjur og lækkið útgjöld. Fyrr tökum við ekki þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu ykkar. Stjórnendur Orkuveitunnar gerðu eins og þeim var sagt að gera.

Er þetta Jóni Gnarr að þakka? Ég er t.d. nokkuð viss um að þeir sem stýra Jóni Gnarr myndu aldrei senda hann á fund erlendra lánastofnana og bankastjóra til að ræða um endurfjármögnun á lánum borgarinnar og fyrirtækja hennar.

Hækkun Orkuveitunnar um 30% (4 milljarðar á ári) hefur mikil áhrif á útgjöld fjölskyldna á höfuðborgarsvæðinu og hækkar reikninginn um tugi þúsunda hjá hverri fjölskyldu á ári í kreppunni. Þess utan verður hún til að hækka lán allra heimila og fyrirtækja í landinu vegna verðtryggingarinnar.

Þetta er ástæðan fyrir því að tregðast hefur verið við eftir hrun að hækka verðskrá einokunarfyrirtæksins Orkuveitunnar. Sú ákvörðun merkir ekki „að hegða sér eins og fífl í vinnunni“.

Hver stjórnar fyrirtækjum í kreppu? Það er nú það. Forstjórinn, bankarnir, birgjarnir, viðskiptavinirnir, starfsmennirnir, embættismennirnir?

Jón Gnarr er ekki ný vonarstjarna í stjórnun að mínu mati. Mér finnst virðing embættis borgarstjórans í Reykjavík hafa beðið hnekki með honum. Breytir þar engu þótt ráðgjafar hans hafi slegið nýja samgöngumiðstöð af og tekið til í Orkuveitunni.

Ég nota ekki orðið „fífl“ um Jón Gnarr. Hann er góður leikari og kann að semja grínþætti. En það hlýtur að finnast einhver þar sem fylgni er á milli þess að tala af ábyrgð og hegða sér af ábyrgð í vinnunni.

Já, ráðherra. Já, borgarstjóri.

Jón G. Hauksson

[email protected]