Vinnutími og vinnusvik (JGH)

Ég var í New York í síðustu viku og þar tók ég eftir því hvað fólkið á hótelinu og verslunum í nágrenninu vann mikið. Það var alltaf að – og það var alltaf sama fólkið sem tók á móti manni. Að morgni sem að kvöldi. Hvernig gat þetta verið? Eru það ekki bara Íslendingar sem vinna mikið? Einhver hafði meira að segja hvíslað því að mér áður en ég fór út að við værum iðnastir allra þjóða, værum „alltaf í vinnunni“, á meðan vinnutími annarra þjóða væri að styttast. Ég held meira að segja að til séu opinberar skýrslur um að vinnutími Íslendinga sé að jafnaði um 53 klukkustundir á viku og hann á víst að vera með því hæsta sem þekkist. Það hefur ennfremur verið sagt að ekki sé að marka tölur um þjóðarframleiðslu okkar Íslendinga þar sem vinnustundirnar þar að baki séu mun fleiri en hjá öðrum þjóðum og því skekki þær allan samanburð.

Þegar tölvan kom fram á sjónarsviðið var því haldið fram að vinnutíminn myndi styttast. Og fyrir fjörutíu árum, þegar konur komu í stórauknum mæli út á vinnumarkaðinn, var því líka haldið fram að vinnutími beggja kynja myndi styttast. Það hefur ekki gerst. Vinnutími beggja kynja hefur þess í stað lengst með tilkomu tölvunnar og fólk tekur vinnuna oftar með sér heim en áður vegna tölvunnar. „Best að líta aðeins á póstinn áður en maður fer að sofa og sjá hvort komið sé svar við tölvupósti sem sendur var fyrr um daginn.“ Það þekkja þetta allir.

Margir halda því líka fram að vinnusvik hafi stóraukist með tölvunni. Ekki veit ég hvort það hafi verið mælt; en því er haldið fram að starfsfólk hangi á vefnum og vafri þar um jafnvel tvo til þrjá tíma á dag í einkaerindum. Sé jafnvel á spjallrásum á tölvunni við ættingja og kunningja. Þetta bætist þá við öll venjulegu einkasímtölin við vini og vandamenn. Gleymum heldur ekki „skreppinu fræga“. Spaugstofan tók þetta nýlega fyrir á mjög skemmtilegan hátt. Sumir eru alltaf að skreppa, daginn út og inn. Þeir eru farnir á mikilvægan fund – en eru auðvitað með símann með sér.

Í útgáfu tímaritsins Vísbendingar fyrir síðustu jól var skemmtileg og fróðleg mynd sem prýddi forsíðuna. Myndin var af kröfugöngu á 1. maí og var líklegast tekin árið 1943 eða 1944. Á einu kröfuspaldinu stendur: „Verndum 8 stunda vinnudaginn!“ Á þessum tíma var unnið 6 daga vikunnar og því 48 stunda vinnuvika. Árið 1961 var vinnuvikan stytt um fjóra tíma og fór í 44 stundir. Á þessum tíma var unnið til hádegis á laugardögum í dagvinnu. Það var svo árið 1972 sem 40 stunda vinnuvikan var lögfest og dagvinna á laugardögum datt út.

Þrátt fyrir að 40 stunda vinnuvika hafi verið lögfest á Íslandi árið 1972 – áður en tölvan og Netið komu til sögunnar – snýst umræða hvunndagsins um að vinnuvikan hafi lengst hjá flestum og að báðir foreldrar striti úti og komi á þeytingi heim í kvöldmatinn seint og um síðir. Foreldrarnir fara svo á Netið og kíkja á póstinn rétt fyrir svefninn.

Alltaf í vinnunni. Kannski. En ég held að það sé bábilja að við Íslendingar séum duglegri og vinnum lengur en allar aðrar þjóðir. Við erum sjálfsagt ekki latari – en ef marka má viðveru og iðjusemi þjónustufólks í New York sýnist mér sem fólk sé „alltaf í vinnunni“ víðar en á Íslandi.

Jón G. Hauksson.

[email protected]