1971-1980

Í kjölfar viðreisnarstjórnarinnar tók vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar við völdum árið 1971. Ríkisstjórnin lagði mikla áherslu á að halda stöðugu verðlagi en tókst að sprengja það upp með eigin efnahagsaðgerðum. Jafnframt beitti hún sér fyrir umtalsverðum launahækkunum og lengingu á orlofi. Bætur almannatrygginga voru hækkaðar og stefnt að því að skattbyrði færðist yfir á „breiðu bökin“. Sjóðakerfi var komið á sem stjórnmálamenn áttu eftir að sukka með í tvo áratugi. Ríkisstjórnin hóf mikla byggðastefnu og á þremur árum var samið um smíði 36 skuttogara. Jafnframt var markvisst unnið að uppbyggingu og endurnýjun fiskvinnsluhúsa víða um land. Þá var byggðavandinn, sem hefur verið eitt mesta áhyggjuefnið á tíunda áratuginum, skapaður með því að byggja upp smábyggðir í kringum einn til tvo togara.

Landhelgin var færð út í 50 mílur árið 1972 og eftir erfitt þorskastríð við Breta náðu Íslendingar sigri árið 1973 án þess að þurfa að gefa mikið eftir. Árið 1975 var landhelgin aftur útvíkkuð, í þetta skiptið í 200 mílur. Bretar fóru aftur í stríðsham en Íslendingar höfðu sigur á ný árið 1976. Þá hafði mikið gengið á, meðal annars slitu Íslendingar stjórnmálasambandi við Breta. Útfærsla landhelginnar og skuttogarauppbyggingin varð til þess að þorskafli jókst mikið á Íslandsmiðum á þessum árum. Fiskifræðingar ráðlögðu oft að dregið yrði úr sókn, en ekki var farið að þeirra ráðum, þær voru fyrst takmarkaðar árið 1980. Síldin hvarf að mestu af Íslandsmiðum árið 1967 en á áttunda áratugnum fór að kræla á uppsjávarfiski sem lítt hafði verið veiddur áður, loðnu. Drekkhlaðnir bátar áttu erfitt með að komast að til að landa og verksmiðjur höfðu ekki undan.

Þann 23. janúar árið 1973 hófst eldgos í Vestmannaeyjum sem olli því að flytja varð alla íbúa Heimaeyjar upp á meginlendið og ekki var hægt að flytja aftur til Eyja fyrr en síðsumars. Um þriðjungur húsa í bænum lenti undir hrauni. Áfallið var mikið fyrir þjóðarbúið og var lagt í 2ja milljarða króna fjársöfnun.

Árið 1973 sameinuðust tvö stærstu flugfélög landsins, Loftleiðir og Flugfélag Íslands, og Flugleiðir varð til. Félögin höfðu bæði átt í rekstrarerfiðleikum og voru á þessum tíma bæði með neikvætt eiginfé. Litlir kærleikar voru með forsvarsmönnum félaganna og starfsmönnum. Árið 1980 voru Flugleiðir í miklum rekstrarvanda og um 400 starfsmönnum var sagt upp störfum og skipulega var unnið að því að gera fyrirtækið að einni einingu, meðal annars með því að sameina starfsmannafélög gömlu félaganna sem störfuðu enn.

Lokið var við hringveginn árið 1974 þegar brúargerð yfir Skeiðarársand lauk. Þessi samgöngubót breytti miklu fyrir bæði flutninga og ferðavenjur Íslendinga.

Harðvítug átök voru um dvöl Bandaríkjahers hér á landi og margar kröfugöngur farnar þar sem meðal annars mátti sjá slagorðin: Gegn hervaldi, gegn auðvaldi. Ríkisstjórnin lýsti því yfir að herinn ætti að fara, en ekkert varð úr því. Einkaframtakið háði einnig harðvítug átök gegn stjórnvöldum, Pálmi í Hagkaup fór þar fremstur í flokki en fræg er sagan af því þegar Davíð Scheving Thorsteinsson keypti ölið, hálfan kassa af bjór sem var gerður upptækur í tollinum í Keflavík. Davíð krafðist þess að fá ölið afhent og sagði að það væri óeðlilegt að mönnum væri mismunað um slík kaup eftir því hjá hvaða fyrirtækjum þeir störfuðu. Næsta lota var að berjast gegn því óréttlæti að þeir einir sem færu til útlanda gætu keypt áfengan bjór. Sú lota vannst þó ekki fyrr en tíu árum síðar.

Hér á landi hafði lengi verið mikill áhugi á því að virkja gufuorku til rafmagnsframleiðslu. Ákveðið var að reisa slíkt ver við Kröflu, austan Mývatns. Ráðist var í framkvæmdina en illa gekk að afla nægrar orku og ekki bætti úr skák að eldgos voru tíð á svæðinu á þessum tíma. Upprunalega hafði átt að keyra á einni túrbínu en forsvarsmaður verksins gerði góð kaup og keypti tvær. Ekki náðist næg orka fyrir þá einu sem áætlanir gerðu ráð fyrir.

Undir lok áratugarins tók ný vinstri stjórn við stjórnartaumunum og hún lét á árinu 1979 samþykkja (Ólafs)lög um verðtryggingu lánaskuldbindinga, en við það hvarf sú mikla tilfærsla sem verið hafði á fjármagni frá sparifjáreigendum, t.d. lífeyrissjóðum, til þeirra sem skulduðu fé. Þessi breyting varð til þess að mörg fyrirtæki sem voru skuldug komust í miklar þrengingar á næsta áratug þegar þau þurftu að greiða raunvirði lána til baka með vöxtum. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir vinstri stjórna á árunum 1978 til 1983 til þess að skerða vísitölubindingu launa varð ekki við verðbólgu ráðið á þessum árum, víxlverkun verðbólgu og gengis skrúfaðist upp, og hún var komin í 130% vorið 1983, það er Íslandsmet sem enn stendur.

Notkun greiðslukorta hófst árið 1980 með stofnun Kreditkorts hf. en fjármálaráðherra, Ragnar Arnalds, taldi rétt að kannað yrði hver áhrif þessarar breytingar á efnahagslífið áður en lengra yrði haldið. Ekki hefur heyrst um niðurstöður könnunarinnar en landsmenn tóku kortin með trompi.