Fáránlegur tollur á MP3-spilara / 06/2005

Það má sennilega telja þá á fingrum annarrar handar, áhugamennina um tækni og tónlist sem hafa ekki tekið eftir þeirri byltingu sem hefur orðið á

tónlistarhlustun síðustu tvö árin eða svo. MP3-spilararnir með iPod-inn frá Apple í fararbroddi hafa notið ótrúlegra vinsælda, enda stórkostlegt að geta flutt með sér allt tónlistarsafnið eða a.m.k. stóran hluta þess hvert sem maður fer – og það í tæki sem er á stærð við lítið seðlaveski.

Spilararnir rokseljast um allan heim og eigendum slíkra tækja fjölgar ógnarhratt hér á landi eins og vera ber, en engu að síður rykfalla MP3-spilararnir í hillum íslenskra verslana. Hvernig kemur þetta heim og saman? Jú, íslensk yfirvöld hafa ákveðið að tolla MP3-spilarana í botn og þannig flytja langstærstan hluta af viðskiptum með þá úr landi. Vegna þess hve litlir og meðfærilegir spilararnir eru er lítill vandi að kaupa þá á ferðum erlendis og koma með heim í farangri án þess að greiða af þeim tolla.

En – er það ekki lögbrot? Jú... en einstaka sinnum (og ég veit ég er kominn á hálan ís hérna, en það verður þá bara að hafa það) eru lög svo fáránleg og óréttlát að það er erfitt að fá minnsta samviskubit við að brjóta þau. Skoðum dæmið nánar. Í Bandaríkjunum kostar 60 GB iPod spilari 399 dollara, sem er u.þ.b. 25.500 krónur miðað við að gengi dollara sé 64 krónur. Hvað kostar sami spilari hér á landi? 64.990 krónur. Munurinn er sem sagt hvorki meira né minna en 39.490 krónur. Ef við lítum okkur nær á landakortinu sjáum við að það er ódýrara að kaupa ferð til London fyrir tvo og iPod þar (299 pund, u.þ.b. 33.500 krónur, fyrir 60 GB iPod í Bretlandi – flug með Iceland Express fram og til baka 15.500 fyrir einn miðað við vefleit 4. ágúst, alls 64.500 krónur) heldur en að kaupa gripinn hér á landi. Rétti nú sá upp hönd sem fær samviskubit yfir því að rölta í gegnum græna tollhliðið í Leifsstöð þótt hann hafi keypt iPod á ferðalaginu úti.

600 milljónir hraktar úr landi

Verslanir hér heima geta lítið annað gert en að horfa í angist á viðskipti með jafn gríðarlega vinsæla vöru fara fram á erlendri grundu. Geðþóttaákvörðun tollayfirvalda gerir að verkum að á vöruna leggst 25% vörugjald og 7,5% tollur (og svo bætist að sjálfsögðu við 24,5% virðisaukaskattur), sem þýðir að verðlag á MP3 spilurum hér á landi verður jafn gjörsamlega fáránlegt og við sáum í dæminu sem nefnt var hér að framan.

Ef við reynum aðeins að átta okkur á umfangi þessara viðskipta sem yfirvöld hafa í raun ákveðið að skuli eiga sér stað á erlendri grundu þá var fyrr á árinu birt könnun þar sem fram kom að 10% Bandaríkjamanna yfir 18 ára aldri eigi MP3-spilara. Ef við heimfærum þá tölu upp á Íslendinga þá má gróflega reikna með að 23.000 manns eigi MP3-spilara hér á landi. Svo höldum við áfram með þennan slembireikning og gerum ráð fyrir að meðalverð á MP3-spilara hér á landi með skynsamlegum tollalögum ætti að vera u.þ.b. 25.000 krónur (40.000 krónur fyrir dýrustu spilara á borð við 60 GB iPodinn sem nefndur er í reikningsdæminu hér að framan, 15.000 krónur fyrir ódýrustu spilarana – sem seljast betur og því er meðaltalið nær neðri tölunni). Það þýddi að samanlögð verðmæti allra MP3-spilara landsmanna gætu verið u.þ.b. 575 milljónir króna.

Með öðrum orðum beina þessar frámunalega vitlausu tollareglur langstærstum hluta af verslun upp á mörg hundruð milljónir króna úr landi, þannig að erlendar verslanir hagnast, en eftir sitja innlendir kaupmenn með brotabrot af mögulegum viðskiptum. Og ríkið tapar sennilega líka heilmiklu, því virðisaukaskattur er innifalinn í þessum 600 milljónum og nær þá vel yfir 100 milljónir.

Erlendir kaupmenn græða

Og það sem meira er, þessar tollareglur eru afskaplega ósanngjarnar, því þær leggjast bara á tæki sem teljast eingöngu til MP3-spilara. Það geta nefnilega fleiri fartól spilað tónlist á stafrænu formi en falla engu að síður í aðra og sanngjarnari tollflokka. Lófatölvur eru þar á meðal og nú eru sífellt fleiri GSM-símar framleiddir með tónlistarspilunareiginleikum. Ég var til dæmis að ræða við farsímainnflytjanda um daginn sem talaði fjálglega um að farsíminn og MP3 spilarinn væru að renna saman. Hann fölnaði hins vegar upp þegar ég spurði hann út í hvort símarnir myndu þá ekki falla undir sömu tollaskilgreiningu og MP3-spilarar. „Ég ætla að biðja þig um að koma ekki þeirri hugmynd að hjá nokkrum manni,“ sagði hann skelfdur.

Ég óhlýðnast þeirri bón hans hér – ekki til þess að yfirvöld fari nú að leggja ofurtolla á GSM-markaðinn líka, heldur til að sýna fram á hvað þessi tollpíning á MP3 spilurum er ósanngjörn og óeðlileg. Við værum ekki sátt við að farsímarnir kostuðu hér á landi margfalt á við það sem þeir kosta erlendis – og það er ekki eðlilegt að MP3-spilarar geri það. Allir tapa á núverandi fyrirkomulagi – nema erlendir kaupmenn.