Hagkaup

Verslunin Hagkaup var stofnuð árið 1959 sem póstverslun að amerískri fyrirmynd en þá starfaði verslunin í fjósi við Eskihlíð í Reykjavík. Stofnandinn, Pálmi Jónsson, var lögfræðingur að mennt en hafði ungur fremur hneigst til viðskipta en lögmannsstarfa. Árið 1960 varð Hagkaup að búð með svipuðu sniði og aðrar, en var þó engin venjuleg búð. Frá fyrsta degi var lögð áhersla á að fyrirtækið seldi ódýrari vörur en annars staðar væri hægt að fá. Fyrirtækið stofnaði árið 1964 saumastofu og hóf upp úr því sölu á Hagkaupssloppunum sem hafa fest sig í sessi í vitund þjóðarinnar. Fyrir forsetakosningarnar 1968 átti að henda að því gaman að eiginkona annars frambjóðandans gengi í Hagkaupssloppi. Upphafsmanni sögunnar var greinilega ekki ljóst að slíkir sloppar voru þá komnir í fataskápa flestra húsmæðra landsins, þannig að grínið hafði þveröfug áhrif. Árið 1967 hóf Hagkaup innflutning á appelsínum sem seldar voru á helmingi þess verðs sem aðrar verslanir buðu þær á. Þetta uppátæki olli lítilli kátínu félaga Pálma í kaupmannastétt og beittu þeir ýmsum brögðum til þess að bregða fyrir hann fæti. Árið 1970 var fyrsti stórmarkaður landsins opnaður í skemmu í Skeifunni, þar sem verslun Hagkaups er enn þann dag í dag. Alltaf fór það orð af versluninni að vöruverð væri þar lægra en annars staðar og af því fékk fyrirtækið og eigandi þess miklar vinsældir þótt Pálmi væri reyndar ekki áberandi maður í þjóðlífinu og bærist aldrei á. Smám saman fjölgaði verslunum fyrirtækisins og hlutdeild þess í smásölunni jókst. Hagkaup átti marga rimmuna við yfirvöld en á þessum árum var margt enn í fjötrum einkasölu. Árið 1984 var til dæmis háð stríð um kartöflur þegar Hagkaup hóf að selja beint frá bændum. Sölusamtök ríkisins brugðust hart við en allt kom fyrir ekki. Grænmetisverslun ríkisins heyrði fljótlega sögunni til.

Fleiri orrahríðir voru háðar, til dæmis um opnunartíma verslana í Reykjavík. Árið 1983 var það talin mikil ósvinna að búðir væru opnar á öðrum tímum en reglugerðir heimila, en það var þá til klukkan 18.00 virka daga nema föstudaga til 19.00 og til hádegis á laugardögum. Nágrannabæjarfélög höfðu hins vegar frjálslegri reglur. Eftir mikil átök fór frelsið með sigur af hólmi og í ljós kom að í þessum efnum sem öðrum náðist á endanum jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar.

Í upphafi níunda áratugarins hófst undirbúningur að fyrstu verslunarmiðstöð hér á landi undir forystu Hagkaups. Úr varð að lóðum undir markaðinn var úthlutað í Kringlumýrinni gegn háværum mótmælum margra aðila. Kaupmannasamtökin töldu að nauðsynlegt væri að kanna hvort raunveruleg þörf væri á slíkum markaði og borgarfulltrúar vinstri flokkanna töldu að um væri að ræða „hrapaleg mistök í skipulagsmálum“. Nýja miðstöðin, Kringlan, var svo opnuð árið 1987 og þar voru tvær verslanir Hagkaups. Árið 1991 lést Pálmi Jónsson en synir hans höfðu þá þegar tekið við rekstrinum að hluta. Árið 1993 var innkaupafélagið Baugur stofnað í félagi við verslunina Bónus. Árið 1998 seldu erfingjar Pálma sinn hlut í fyrirtækinu og það var svo sameinað Bónus og fleiri verslunum undir merkjum Baugs. Það hafði verið ætlan Pálma að gera Hagkaup að almenningshlutafélagi en honum entist ekki aldur til þess en Baugur er nú skráður á verðbréfaþingi.