Minnimáttarkennd (BJ)

Þetta var mikil bókmenntavika. Ég var í bókmenntaþætti sjálfur á mánudaginn, sem var viðburður útaffyrir sig og nú í dag, sunnudag, var alþjóðleg bókmenntahátíð sett í Reykjavík. Þjóðlífið spann sína sápuóperu. Jón Snorrason saksóknari hefur ekki samið trúverðuga ákæru og Davíð Oddsson ætlar að einbeita sér að því að skrifa skáldsögur í stað þess að skapa Íslandssöguna. Eitthvað ætti að vera hægt að gera sér úr þessu.

Leifur Hauksson útvarpsmaður hringdi í mig um daginn og sagði mér að hann væri með bókmenntahorn í þætti sínum milli ellefu og tólf á morgnana. Mjög fáir Íslendingar kæmust í þetta horn. Var mig þá farið að gruna að hann væri ekki að tilkynna mér að ég yrði enn um sinn í hópi þeirra Íslendinga sem ekki væru bókmenntahornrekur (þessa setningu þarf að lesa tvisvar). Ég átti að velja fjórar, fimm uppáhaldsbækur. Ég hélt að ég ætti að velja úr bunkanum á náttborðinu, en það var ekki, allur bókaskápurinn var undir. Leifur lýsti því svo fyrir mér hvernig ég ætti að ganga meðfram bókarekkunum, renna fingri mjúklega niður eftir kilinum, opna bækurnar af varfærni og ummhyggju. Ekki veit ég hvaða hugmyndir hann gerir sér um bókasafnið mitt, en mig vantar enn mikið á að eiga svo mikið sem einn vegg í bókaherbergi ensks aðalmanns, ef marka má kvikmyndir um efnið.

Þetta verkefni skildi eftir svolítinn lærdóm. Eiginlega á ég mér engar sérstakar uppáhaldsbækur í þeim skilningi að ég lesi þær annað hvert ár og finni alltaf eitthvað nýtt. Ég held bara upp á bækur almennt. En ekki gat ég dröslað öllu safninu upp í stúdíó fjögur. Ætti maður að byrja á Njálu eða Eglu? Báðar hef ég lesið undanfarin ár og gert að báðum atlögu áður. Það hélt þó aftur af mér að um daginn var fólk að ræða um Njálu í sjúkraþjálfuninni hjá mér af svo mikilli visku og innsæi að ég var alls ekki viss um að ég hefði lesið sömu bók og þau. Ég ákvað að taka ekki séns á því að Leifur tætti mig í sig með spurningum um sálarlíf Skarphéðins og Hallgerðar.

Að Íslendingasögunum slepptum eru þjóðsögur þjóðlegastar. Mér finnst gaman að þeim og valdi mér þær sem fyrstu bók. Þær voru líka fyrstu bókmenntir sem ég kynntist, löngu áður en ég lærði að lesa.

Næst ákvað ég að taka ljóð. Valdi Stein Steinarr, sem ég hef mjög gaman af. Samt hefði ég kannski átt að velja Hannes Pétursson, því að ég held að hann sé merkilegra ljóðskáld. Örugglega merkasta núlifandi ljóðskáld Íslendinga. En ég þekki hann ekki eins vel og Stein, þó að margt sé mér framandi í Steini. Mér datt í hug að skrifa söngleik byggðan á ævi og ljóðum Steins. Ef það verður gert áður en ég kem því í verk eru lesendur til vitnis um að hugmyndinni er stolið frá mér.

Svo tók ég Ljós heimsins eftir Halldór Laxness. Kannski er það besta bók hans. Að minnsta kosti fannst mér hún góð þegar ég komst í gegnum hana. Átján ár liðu frá því að ég byrjaði lesturinn þar til ég lauk henni. Sem er þó skemmri tími en það tók mig pæla gegnum áðurnefndar Íslendingasögur.

Loksins tók ég Storm eftir Einar Kárason. Kannski ekki besta bók hans, en fín bók, auðmelt og nýleg skáldsaga eftir höfund sem enn á vonandi eftir að skrifa góðar bækur. Hana las ég í einum rykk, en hvort það merkir að hún sé betri en Njála og Heimsljós, það veit ég svei mér ekki.

Í dag fór ég svo á opnun bókmenntahátíðarinnar alþjóðlegu, en eftir að ég kom fram í þættinum fannst mönnum augljóst að ég ætti erindi þangað. Hátíðin var sett af forstjóra Norræna hússins sem er norsk kona. Hún talaði um að á Íslandi væri alltaf vont veður. Rigining og rok. Hvar hefur hún verið undanfarin ár? Mér finnst veðrið hér fínt og áreiðanlega betra en þessir fáu dagar sem ég hef eytt í Noregi (sem voru reyndar ágætir). Mér finnst líka að eftir að hafa búið hér í nokkur ár að henni hefði verið vorkunnarlaust að vita að Reykjavík heitir ekki Rækjavík og Guðmundur Árnason er ekki Ænarsson.

Borgarstjórinn okkar (Steinunn Valdís Óskarsdóttir) talaði næst. Hún talaði um kúgaða hópa af ýmsu tagi, ekki síst konur. Æ Steinunn, haltu þinni kosningabaráttu fyrir þig, hún á ekkert erindi á bókmenntahátíð.

Ólafur óperusöngvari Sigurðsson söng nokkur lög. Hann er ágætur grínkarl, en hann væri miklu betri söngvari ef hann gæti haldið aftur af sér í lögum eins og Hamraborginni, hana á að syngja fallega, ekki bara hátt. Svo virðast margir okkar bestu söngvarar halda að Bla, bla, bla eftir Gershwin sé besta lokalag á öllum tónleikum vegna þess að fólk sem ekkiert veit um músik hlær að kjánaganginum. Það færi vel á því að halda gleðinni inni á söngskemmtunum en hætta gríninu og kjánaskapnum.

Thor Vilhjálmsson (hvað haldið þið að hann sé gamall?) flutti ávarp sem enginn skildi. Það var eina atriðið á íslensku, en þeir sem heyrt hafa Thor eða lesið vita að það hjálpar lítið skilningnum. Hann hafði þó uppi leikræna tilburði og andköf sem gerðu þetta að mikilli upplifun.

Loks var svo heiðursgesturinn, Margaret Atwood. Hún sagðist í bernsku hafa átt íslenskt frímerki sem á hefði verið mynd af goshver, Gæser („sagði ég þetta rétt“ spurði hún og allir kinkuðu kolli, nema ég, ákafastur Thor á fremsta bekk með sinn gráa makka). Ég hugsaði með mér að ef forstjóri Norræna hússins hefði fengið svipaða kennslu væri ekki skrítið að hún segði enn Rækjavik. Meðan ég hugsaði þetta lauk Atwood máli sínu og hafði mælst vel og komið víða við.

Sem sé bókmenntahátíðin var sett með bravör.

(Thor er áttræður síðan í ágúst, mér finnst hann ekkert hafa breyst í 30 ár).

Benedikt Jóhannesson

Fleiri pistlar