Stóri bróðir er enn of stór (JGH)

Ég veit ekki hvort hugmyndin um daggjöld sjúklinga sé það sem nefnt hefur verið smjörklípa. En frá því Bjarni Benediktsson lagði fjárlagafrumvarpið fram hefur öll umræðan um frumvarpið snúist um Landspítalann og hin áætluðu 200 milljóna króna daggjöld sem allir vita að verða aldrei lögð á – og flestir sjúklinganna losna sennilega við að greiða vegna sjúkrakorta. Enginn minnist hins vegar á að frumvarpið gerir ráð fyrir yfir 33 milljörðum í auknum skatttekjum en að útgjöld ríkisins standa svo til í stað. Núverandi ríkisstjórn sækir auknar skatttekjur næsta árs af nokkrum þunga til fjármálafyrirtækjanna.

Áætlaðar tekjur ríkisins í fjárlagafrumvarpinu eru 588 milljarðar króna. Útlit er fyrir að þær verði um 555 milljarðar á þessu ári – þótt fráfarandi stjórn hafi lagt upp með talsvert meiri skatttekjur. Hagvöxtur er einfaldlega minni en gert var ráð fyrir.

Áætluð útgjöld ríkisins samkvæmt fjárlagafrumvarpinu verða 587 milljarðar króna á næsta ári eða svo til sama fjárhæð og á þessu ári. Rekstur Landspítalans hefur verið í kringum 43 milljarða á ári undanfarin ár.

Þrátt fyrir að skatttekjur eigi að hækka um 33 milljarða króna á næsta ári hefur umræðan snúist um það hvers vegna ekki sé hægt að hækka skatta meira og setja í Landspítalann – og helst að byrja að bygga nýjan spítala sem fer sennilega í 135 milljarða þegar allt verður upp talið.

Hluti af því að allir ræða um 1.200 króna daggjöldin er að fólk skilur þá fjárhæð. Þetta er eins og einn sígarettupakki eða hamborgari með frönskum. Enginn kippir sér hins vegar upp við tölu eins og 628 milljarða uppsafnaðan fjálagahalla frá árinu 2008 sem mætt hefur verið með skuldasöfnun – en tólf hundruð kallinn er biti sem stendur í öllum.

Nokkrar umræður urðu í Kastljósi um Landspítlann og að heilbrigðiskerfið sé komið að fótum fram – og ég veit ekki hvað – búið að skera inn að beini. Kristján Þór Júlíusson virtist alltaf sammála síðasta ræðumanni og „tilbúinn til að skoða allt“.

Kári Stefánsson var í þættinum og fór mikinn eins og hans er venja. Umræðan var aldrei um það hversu skilvirkt heilbrigðiskerfið væri og hvort ekki væri hægt að nýta einkareknu skurðstofurnar meira en gert hefur verið.

Er Landspítalinn effektíft fyrirtæki þótt allir leggi hart að sér? Hvers vegna er það ekki rætt? Það er ekki alltaf það sama að vera stór og sterkur.

Fjöldi skurðaðgerða á Íslandi voru um 34 þúsund árið 2011. Á einkaskurðstofunum voru 17 þúsund skurðaðgerðir á ári eða álíka margar og á Landspítalanum. Takið eftir því að á Landspítalanum voru 9 þúsund skurðaðgerðir sem töldust utan bráðaaðgerða.

Auðvitað hlýtur stóra spurningin við hagræðingu á Landspítalanum að vera sú hvort einkareknu skurðstofurnar gætu ekki tekið við stærra hlutverki og létt meira á Landspítalanum.

Hagsmunir sjúklinga eru að fá sem besta þjónstu og hagur ríkisins gengur út á að reka sjúkrakerfið á sem hagkvæmastan hátt. Minni yfirbygging, hagkvæmari rekstur, skjótari afgreiðsla, færri fundir og styttri boðleiðir.

Heildarkostnaður við þjónustu sjálfstætt starfandi lækna á einkastofum að meðtöldum öllum skurðaðgerðum, 17 þúsund talsins, var 5,1 milljarður króna á árinu 2011. Þar af greiddu Sjúkratryggingar ríkisins 3,5 milljarða, en sjúklingarnir sjálfir 1,6 milljarða. Á sama ári var kostnaður við Landspítalann 43 milljarðar króna.

Vissulega er ekki saman að jafna, einkareknum stofum þar sem sjúklingar eru sendir heim samdægurs, eða fullkomnum spítala. En það getur aldrei orðið málefnaleg umræða um fjárlögin og stóra pósta eins og heilbrigðis- og menntakerfið nema rætt sé um það hversu skilvirkt kerfið er.

Menntakerfið er stærsta fjárfesting þjóðarinnar á hverju ári. En er kerfið skilvikt? Væri hægt að gera betur fyrir sama fé? Eðlilega verður að spyrja þessara spurninga.

Undanfarið hafa ýmsir verið að hæla Katrínu Jakobsdóttur, foringja stjórnarandstöðunnar, sem og Oddnýju Harðardóttur, fyrrverandi fjármálaráðherra. Ekki hafa þær riðið feitu hrossi frá umræðunni síðustu daga.

Katrín virðist föst í umræðum um að veiðigjaldið verði „aðeins“ 10 milljarðar á næsta ári eða sama fjárhæð og var á þessu ári. Hún kemst ekki út úr umræðunni um að stóra lausn hennar sé aukin skattheimta á fólk og fyrirtæki sem vinna dag og nótt (nánast eins og Steingrímur J. sem fékk ekki matartíma í ráðherratíð sinni) við verðmætasköpun svo hægt sé að standa undir velferðarkerfinu. Íþyngjandi skattar í prósentum draga úr vinnuvilja og framtakssemi.

Og hvers vegna er engin umræða um eðli samhjálparinnar þegar lagt er fram fjárlagafrumvarp? Flestir geta verið sammála um að samhjálpin eigi að ganga út á að hjálpa þeim fátæku og sjúku. En hún eru orðin að eitthverju allt öðru og meira.

Það virðast allir eiga að geta gengið ótakmarkað í ríkissjóð – tóman vasa Stóra bróður.

Umræðan um fjárlagafrumvarpið er á algjörum villigötum þegar hún snýst um tólf hundruð krónur og 200 milljóna daggjöld sem aldrei verða lögð á.

Hvernig getum við ýtt undir að einstaklingar stofni fyrirtæki og auki verðmætasköpun? Það á að ræða - sem og fyrir hverja samhjálpin raunverulega sé.

Stóri bróðir er vissulega stór - alltof stór, en hann er ekki sterkur.

Jón G. Hauksson

[email protected]