arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Margt tekist vel

Höskuldur Ólafsson, bankastjóri Arion banka, er á meðal hinna tuttugu og fimm stjórnenda sem sitja fyrir svörum í bók Frjálsrar verslunar, 300 stærstu. Hann segir að margt hafi tekist vel og atvinnulífið sé á ágætri siglingu.

1. Hvar finnst þér hafa tekist best til í viðskiptalífinu undanfarið ár?

Það hefur margt tekist vel og atvinnulífið almennt á nokkuð góðri siglingu. Eitt af því jákvæða sem hefur átt sér stað undanfarið er aukin fjárfesting hér á landi. Nú eru nokkur spennandi verkefni komin af stað í heilsutengdum iðnaði annars vegar og orkufrekum iðnaði hins vegar.

2. Hverjir eru helstu veikleikar íslensks viðskiptalífs?

Ætli það sé ekki smæð þess og ákveðin fábreytni. En vissulega hefur fjölmargt breyst til betri vegar í þeim efnum á undanförnum áratugum með auknu alþjóðlegu samstarfi og aðgengi að erlendum mörkuðum. Uppgangur í ferðaþjónustu er kannski nýjasta dæmið þar um.

3. Hvaða þrír lykilþættir í stjórnun finnst þér mikilvægastir?

Góðir stjórnendur verða að hafa skýra sýn og stefnu. Þeir verða að miðla þeirri sýn til samstarfsfólks og ganga á undan með góðu fordæmi. Góðir stjórnendur þurfa einnig að hafa kjark og þol til að takast á við mótvind því stundum gefur á, en jafnframt missa ekki sjónar á markmiðunum þótt vel gangi.

4. Finnst þér lífeyrissjóðir vera orðnir of áhrifamiklir í viðskiptalífinu?

Lífeyrissjóðakerfið er gríðarlega mikilvægt og öflugt kerfi fyrir okkur öll – í mörgu tilliti. Sökum gjaldeyrishaftanna eru lífeyrissjóðirnir orðnir mjög áhrifamiklir og mikilvægt að þeir hugi vel að þeim áhrifum. En mér finnst í sjálfu sér ekki neikvætt að stórir fjárfestar leitist við að hafa áhrif. Það verður jákvætt fyrir alla aðila þegar opnað verður á erlendar nýfjárfestingar lífeyrissjóðanna.

5. Hyggst fyrirtæki þitt fjárfesta á næstu sex mánuðum og/eða bæta við sig starfsfólki?

Arion banki fjárfestir umtalsvert á hverju ári, ekki síst í innviðum fyrirtækisins svo sem í upplýsingatækni og hæfni starfsfólks. Á því verður framhald. Þetta er gert til að geta betur sinnt þörfum viðskiptavina og veitt þeim stöðugt betri þjónustu. Það stendur ekki til að fjölga starfsfólki heldur er frekar gert ráð fyrir að starfsfólki fækki yfir tíma.

6. Einhver erlendur leiðtogi – lífs eða liðinn – sem hefur hrifið þig vegna stjórnkænsku?

Sem betur fer má horfa til margra leiðtoga sem með einum eða öðrum hætti hafa með stjórnkænsku lagt mikið af mörkum. Ég gæti nefnt Gandhi og Mandela en einnig finnst mér Ronald Reagan hafa verið um margt klókur og stundum vanmetinn leiðtogi. Gæti nefnt marga aðra en læt þetta duga.

7. Á að selja áfengi í matvörubúðum?

Það er staðreynd að áfengi er ekki eins og hver önnur dagvara. Neyslu þess fylgir kostnaður fyrir heilbrigðiskerfið og mér finnst ekkert að því að horfa til þess. ÁTVR er gott þjónustufyrirtæki sem sinnir sínu hlutverki mjög vel, bæði hvað varðar framboð og þjónustu. Sú staðreynd gerir þeim sem vilja breytingar erfiðara fyrir og mér finnst í raun mikilvægara að breyta ýmsu öðru en þessu.
Umgjörð viðskiptalífsins að batna

Sigurður Atli Jónsson, bankastjóri MP banka, er einn tuttugu og fimm stjórnenda sem sitja fyrir svörum í bók Frjálsrar verslunar, 300 stærstu. Sigurður segir að umgjörð viðskiptalífsins fari batnandi þótt enn eigi eftir að losa um fjármagnshöftin.

1. Hvar finnst þér hafa tekist best til í viðskiptalífinu undanfarið ár?

Almennt hefur gengið vel i útflutningsgreinum okkar og mjög ánægjulegt að sjá aukningu í ferðaþjónustu. Umgjörð viðskiptalífsins fer líka batnandi, sem er mikilvægt þótt ákveðin úrlausnarefni séu eftir.

2. Hverjir eru helstu veikleikar íslensks viðskiptalífs?

Höft á fjármagnsflutninga eru mestu veikleikarnir i viðskiptalífinu og hagkerfinu í heild. Þau voru og eru enn nauðsynleg en mikilvægt að afnám þeirra geti hafist sem fyrst.

3. Hvaða þrír lykilþættir í stjórnun finnst þér mikilvægastir?

Heiðarleiki, gæfa til að velja sér gott samstarfsfólk og geta til að taka ákvarðanir.

4. Finnst þér lífeyrissjóðir vera orðnir of áhrifamiklir í viðskiptalífinu?

Nei, það finnst mér nú ekki en rétt auðvitað að huga vel að því hvernig stjórnunarahrifum þeirra er beitt í ljósi þess hve stóran hluta af langtímasparnaði almennings sjóðirnir fara með. Það er hins vegar líka mikilvægt að fjárfestar og eigendur fyrirtækja hafi áhrif á stjórnun þeirra og stefnumótun, lifeyrissjóðir sem og aðrir.

5. Hyggst fyrirtæki þitt fjárfesta á næstu sex mánuðum og/eða bæta við sig starfsfólki?

Mögulega ef rétt tækifæri verða til.

6. Einhver erlendur leiðtogi – lífs eða liðinn – sem hefur hrifið þig vegna stjórnkænsku?

Sir Alex Ferguson.

7. Á að selja áfengi í matvörubúðum?

Já.
Söguleg mynd

Þessi sögulega mynd birtist í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar, 300 stærstu, þar sem rætt er við Reyni Vigni endurskoðenda. Hann er hér með Hjalta Geir Kristjánssyni, fyrrverandi forstjóra Kristjáns Siggeirssonar, í afmælisveislu PwC á dögunum. Reynir Vignir hefur verið löggiltur endurskoðandi hjá PwC í samfellt 40 ár og gegndi þar meðal annars starfi framkvæmdastjóra og stjórnarformanns um árabil. Fjölskylda Hjalta Geirs og fyrirtæki í hennar eigu hafa verið í samstarfi við PwC í 90 ár en húsgagnafyrirtækið Kristján Siggeirsson var stofnað árið 1919 og var með fyrstu viðskiptavinum forvera PwC árið 1924. Þess má geta að Hjalti Geir sat um árabil í stjórn Eimskips og Sjóvár.
Útvegurinn náð sér best

Jón Ólafur Halldórsson, forstjóri Olís, er einn af tuttugu og fimm stjórnendum sem sitja fyrir svörum í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar, 300 stærstu. Hann segir ánægjulegt hvað útgerðin hefur náð sér vel á strik síðustu árin.

1. Hvar finnst þér hafa tekist best til í viðskiptalífinu undanfarið ár?

Sjávarútvegur er sú grein sem hefur náð sér best á strik sem sést greinilega í fjárfestingum vegna nýsmíði tólf fiskiskipa.

2. Hverjir eru helstu veikleikar íslensks viðskiptalífs?

Það eru of fá fyrirtæki í íslensku atvinnulífi sem hafa burði til þess að fjárfesta og skapa ný störf. Vextir á fjármagn eru alltof háir og skaða samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja til framtíðar.

3. Hvaða þrír lykilþættir í stjórnun finnst þér mikilvægastir?

Samvinna, sanngirni, hvatning.

4. Finnst þér lífeyrissjóðir vera orðnir of áhrifamiklir í viðskiptalífinu?

Lífeyrissjóðir eru mjög fyrirferðarmiklir og er það áhyggjuefni þar sem mörg fyrirtæki eru í raun að færast á fáar hendur. Á meðan þjóðfélagið býr við gjaldeyrishöft og lífeyrissjóðirnir geta ekki fjárfest erlendis mun það mikla fjármagn sem sjóðirnir safna á hverju ári og þurfa að fjárfesta verða valt að óeðlilegri verðmyndun á fyrirtækjum og á fasteignamarkaði.

5. Hyggst fyrirtæki þitt fjárfesta á næstu sex mánuðum og/eða bæta við sig starfsfólki?

Við munum fjárfesta hóflega í samræmi við afrakstur í rekstri og afskriftir. Það er að sjálfsögðu háð því rekstrarumhverfi sem við verðum í á næstunni en framundan eru kjarasamningar sem vafalaust hafa töluverð áhrif á afkomu félagsins.

6. Einhver erlendur leiðtogi – lífs eða liðinn – sem hefur hrifið þig vegna stjórnkænsku?

Margir koma til greina en ég tel að sú sem ber af sé unga stúlkan Malala frá Pakistan. Hennar leið er að horfast í augu við ógnina og mæta henni af yfirvegun, skynsemi og hugrekki. Er þegar orðin merkur leiðtogi þótt ung sé að árum og býr greinilega yfir mikilli visku.

7. Á að selja áfengi í matvörubúðum?

Þetta mál er ekki svart eða hvítt.
Verðmætustu viðskiptavinirnir

Valdimar Sigurðsson, dósent við viðskiptadeild HR, er fastur álitsgjafi í Frjálsri verslun. Í nýjasta tölublaðinu, 300 stærstu, segir hann að fyrirtæki eigi almennt að meta hverjir séu verðmætustu viðskiptavinirnir.

„Fyrirtæki ættu almennt að fara að meta hverjir séu verðmætustu viðskiptavinirnir, hvernig sé hægt að einkenna þá og meta virði þeirra fyrir fyrirtækið. „Fyrirtæki, sem gera þetta, verða sér úti um gögn sem einkenna söluna á einstaka neytendur og setja í gagnagrunn og greina svo hegðunarmynstrið og virði þess að hafa neytandann í viðskiptum eða fyrirtækið ef þetta er á fyrirtækjamarkaði. Þessi fyrirtæki vita þá hvaða viðskiptavinum þau eiga að sinna best hvað varðar fjárfestingar og varðveislu. Það er mikilvægt í markaðssetningu að vita hverjir þessir neytendur eru. Þetta eru t.d. þeir sem kaupa oftast eða eyða miklum pening í hvert skipti.

Annað atriði er einnig að aukast en það tengist þeim sem mæla mikið með viðkomandi fyrirtækjum á samfélagsmiðlum eða með bloggskrifum sínum. Sum íslensk fyrirtæki gera þetta en mér finnst að íslensk fyrirtæki mættu almennt tileinka sér meira að leggja með einum eða öðrum hætti mat á hvaða viðskiptavinir eru verðmætastir og sinna þeim best. Fyrirtæki ættu t.d. að svara tölvupóstum verðmætustu viðskiptavinanna fyrr en tölvupóstum annarra viðskiptavina.“
Ákvarðanir undir álagi

Högni Óskarsson, geðlæknir og stjórnendaþjálfari, er einn fastra álitsgjafa Frjálsrar verslunar og fjallar að jafnaði um skipulagið í vinnunni. Í nýjasta tölublaðinu, bókinni 300 stærstu, skrifar hann um ákvarðanir sem teknar eru undir álagi

Hann segir að ímynd hins snjalla stjórnanda hafi gjarnan verið af karlmanni sem er skjótráður, áhættusækinn og óhræddur við að taka slaginn. Hann orðar það á þann hátt að þessi ímynd hafi dældast töluvert, ekki síst eftir hrun. Hann segir að þessir styrkleikar séu mikilvægir en spyr hvort þeir séu alltaf heppilegir. Þá er vísað til þess, með réttu eða röngu, hvernig fór á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.

Högni segir að kannað hafi verið í mörgum vísindatilraunum á rólegum vinnuaðstæðum og streitufylltum hvort eðlismunur sé á ákvarðanatöku karla og kvenna undir álagi.

„Hafa verður fyrirvara á; munur kann að vera á niðurstöðum í stöðluðu umhverfi tilraunastofa en við raunverulegar aðstæður.

Niðurstöður hníga allar í eina átt. Þegar nægur tími er til ígrundunar og enginn þrúgandi vandi yfirvofandi er ekki eðlismunur milli kynja í ákvarðanatöku. Þetta breytist þegar streituþáttur er settur inn í tilraunina í formi tímapressu, árangurs og áhættu. Streituhormónið cortisol hækkar miklu meira hjá körlum, það tengist meiri áhættusækni. Þegar nær dregur álagspunkti tilraunar verða ákvarðanir þeirra vafasamari. Þessu er öfugt farið hjá konum. Cortisol eykst minna, það hefur jákvæð áhrif á ákvarðanir, þær sækja í minni áhættu, en skila samt árangri, og þær halda betur ró og yfirsýn þegar nær dregur úrslitaákvörðun. Konur taka aðra með sér inn í ákvarðanaferlið en karlar hafa tilhneigingu til að einangra sig.

Niðurstöður Credit Suisse-rannsóknar sem gerð var árin 2005-2011 sýndu að með konu í stjórn skiluðu fyrirtæki marktækt betri árangri en ella. Konur eru í vaxandi mæli fengnar til að stýra stórfyrirtækjum út úr kreppu, samanber Yahoo og GM. Var það tilviljun að kona varð pólitískur leiðtogi Íslands á leið út úr kreppunni?“
Stefnumót um nýsköpun í áliðnaði

Það var margt um manninn á stefnumóti um nýsköpun í áliðnaði sem fram fór í Háskólanum í Reykjavík 18. nóember. Þar komu saman á sjöunda tug stofnana og fyrirtækja til að hlýða á erindi um nýsköpunarumhverfið og röð örkynninga með hugmyndum að framþróun og nýsköpun í áliðnaði. Síðan hófst stefnumót þarfa og lausna í smærri hópum, þar sem framsögumenn ræddu hugmyndir sínar við þá sem gáfu sig á tal við þá.

Hugmyndirnar voru af ýmsum toga, allt frá sérhæfðum lausnum fyrir álver, svo sem háhitaeinangrun fyrir rafgreiningarker og greining áhrifum brennisteins frá forskautum á straumnýtni í rafgreiningarkerum, til hugmynda sem sneru að fullnýtingu á efnum sem til falla í framleiðsluferlinu og samræmingar öryggisnámskeiða. En þarna voru líka bornar upp hugmyndir sem sneru að úrvinnslu áls, svo sem þróun á álgaffli fyrir Lauf forks og ísbrú sem Garðar Eyjólfsson kynnti í skemmtilegu erindi. Þá voru kynntar hugmyndir um rannsóknarsetur í áli á Austurlandi með sterkri áherslu á hönnun.

Það voru Samtök iðnaðarins, Samál og íslenski álklasinn sem stóðu fyrir stefnumótinu, en það var haldið í framhaldi af tveggja daga stefnumótunarfundi álklasans í Borgarnesi síðastliðið vor. Stefna álklasans var gefin út samhliða stefnumótinu, en í Borgarnesi var stefnan mörkuð til ársins 2020. Tíu áhersluatriðum er haldið til haga, þar á meðal stofnun rannsóknarseturs sem segja má að nú þegar sé orðið að veruleika hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands, en Guðbjörg Óskarsdóttir sagði frá nýstofnuðu þróunarsetri í efnistækni með áherslu á ál og kísil.

Þá er í stefnumörkuninni meðal annars kveðið á um eflingu rannsókna og kennslu um ál og efnisvísindi í íslenskum háskólum, samhæft útflutningsátak álklasa, fullnýtingu aukaafurða og úrgangs, uppstokkun iðn- og verkmenntunar, rannsóknarsjóð eða samkeppnissjóð um samstarf atvinnulífs og skóla og að álklasinn verði farvegur hugmynda, þarfa, tengslamiðlunar og nýsköpunar.

Á málþinginu í upphafi um nýsköpunarumhverfið kom fram hjá Sigurði Björnssyni, sviðsstjóra á rannsókna og nýsköpunarsviði Rannís, að meiri áhersla yrði lögð á hagnýta styrki eftir að stjórnvöld hækkuðu framlög til Tækniþróunarsjóðs og að efnistækni yrði tekin inn á markáætlun, sem þýddi að minnsta kosti 50 milljónum á ári til þriggja ára yrði varið til verkefna á sviði efnistækni gegn mótframlögum fyrirtækja.

Guðrún Sævarsdóttir, forseti tækni og verkfræðideildar HR, lýsti áhuga á því að útskrifa fleiri meistara- og doktorsnema á þessu sviði. Þröstur Guðmundsson hjá HRV tók undir það, en sagðist einmitt hafa verið styrktur til doktorsnáms hjá ÍSAL fyrir tuttugu árum. Hann fjallaði um vel heppnað nýsköpunarverkefni sem snerist um að búa til kerréttingarvél í samstarfi HRV og Norðuráls. Það tókst svo vel, að vinnustundum fækkaði um 75% við réttingu á hverju keri og auk þess var nákvæmnin meiri, slysahætta minni og nýja vélin var umhverfisvænni en aðferðin sem notuð var áður. Þá fjallaði Hilmar Bragi Janusson forseti verkfræði- og náttúruvísindasviðs HÍ um tækifærin sem lægju í samvinnu fyrirtækja, stofnana og háskólasamfélagsins.
Aukið frumkvæði stjórna

Einar Guðbjartsson, dósent við HÍ og kennari í reikningsskilum, er einn fastra álitsgjafa Frjálsrar verslunar. Í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar, bókinni 300 stærstu, fjallar hann um nýjar tillögur Alþjóða reikningsskilaráðsins sem ganga m.a. út á aukið frumkvæði stjórna við upplýsingagjöf.

„Í nýlegum tillögum frá Alþjóðlega reikningsskilaráðinu (IASB), þar sem unnið er að breyttum áherslum hvað varðar „regluna um heildarupplýsingagjöf“, er lagt til að meiri áhersla verði lögð á frumkvæði stjórnar og/eða stjórnenda með tilliti til rekstrarumhverfis þegar kemur að upplýsingagjöf. Þessi breytingartillaga gengur undir nafninu „Disclosure Initiative“ eða „frumkvæði í upplýsingagjöf“.

„Megintilgangur með þessum breytingum er að breyta viðleitni þeirra er standa að reikningsskilum, þar á meðal endurskoðenda og eftirlitsaðila, í þá veru að meginreglan um heildarupplýsingagjöf sé ekki „að fylla út í reiti“-aðferð heldur eigi reikningsskilin að taka mið af því að þau eru samskiptamiðill á milli aðila á markaði. Því verði að aðlaga ákveðna upplýsingagjöf að rekstrarumhverfi viðkomandi félags.“

Einar segir að þessi tillaga muni breyta nokkrum ákvæðum í IAS 1, t.d. um samþjöppun og framsetningu talna og upplýsinga, sem og að hafa í lágmarki upplýsingar sem ekki hafa efnislegt vægi miðað við tilgang reikningsskila. „Í þessum tillögum fá félög ákveðinn sveigjanleika í framsetningu og röðun til að uppfylla ákvæði um heildarupplýsingagjöf skv. IFRS. Þessi breyting má t.d. ekki hafa áhrif á skiljanleika reikningsskilanna eða möguleika til samanburðar. Því verður að hafa þessi hugtök í huga þegar og ef nýjar tillögur verða samþykktar.“
Spáum í það sem er óhugsandi

Margret Flóvenz, stjórnarformaður KPMG, er fastur álitsgjafi í Frjálsri verslun og skrifar eðli málsins samkvæmt um endurskoðun. Í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar, 300 stærstu, skrifar hún um gildi þess að spá í það sem er óhugsandi.

Margret Flóvenz segir að fyrir rúmum 50 árum hafi stjórnendur olíufélagsins Royal Dutch Shell velt fyrir sér þeirri spurningu hvort til væru aðferðir sem gerðu mönnum kleift að búa sig undir óvæntar breytingar og áföll með betri hætti en áður. Þeir mótuðu í kjölfarið aðferðafræði sem síðan hefur verið þróuð nánar og er nú notuð víða um heim, bæði af einkaaðilum og opinberum aðilum. Aðferðafræðin, sem hefur verið kennd við sviðsmyndir (e. scenarios), er nýtt enn í dag af Shell og er þeim eignuð setningin „to think the unthinkable“; að spá í það sem er óhugsandi.

„Það hefur alltaf verið erfitt að segja fyrir um framtíðina og sviðsmyndaaðferðin snýst ekki um að vita hvað muni gerast, heldur að átta sig betur á því hvað gæti gerst og hvaða afleiðingar slíkir atburðir gætu haft,“ segir Margrét. „Þess vegna er aðferðin mikið notuð við undirbúning stefnumótunar fyrirtækja, við áætlanagerð og ekki síst við áhættugreiningu. Þetta vinnuferli hjálpar okkur þannig að skilja betur hverjar geti verið hugsanlegar afleiðingar tiltekinna ákvarðana áður en til ákvarðanatöku kemur.

Við Íslendingar höfum á undanförnum árum reynt það á eigin skinni að þróun margra þátta í starfsumhverfi fyrirtækja hefur orðið með öðrum hætti en nokkurn grunaði.

Með því að skoða ógnanir og tækifæri út frá mörgum hugsanlegum framtíðarmyndum sjáum við fleiri möguleika en ella og komum gjarnan auga á hluti sem okkur hefði annars yfirsést. Með því að setja starfsemina inn í mismunandi starfsumhverfi í framtíðinni sjáum við hvernig hún getur þróast með ólíkum hætti. Þannig fáum við betri skilning á hvaða valmöguleikum við stöndum frammi fyrir.“
Hver ræður?

Stefanía Óskarsdóttir, lektor við Háskóla Íslands, spyr í nýjasta pistli sínum í bókinni 300 stærstu hver ráði þegar komi að gerð fjárlaga. Hún segir að ráðstöfunartekjur einstaklinga ráðist af fleiru en launatekjum. Þannig hafi t.d. skattprósentan, bætur, gengið, umfang opinberrar þjónustu og greiðslur vegna hennar áhrif á ráðstöfunartekjurnar og kaupmátt fólks.

„Í lok níunda áratugar síðustu aldar þótti aðilum vinnumarkaðarins fullreynt að tryggja kaupmáttaraukningu án aðkomu ríkisvaldsins. Í stað þess að sækja launahækkanir í vasa atvinnurekenda, sem jók óhjákvæmilega framleiðslukostnað og stuðlaði að hækkun verðlags, urðu áhrifamenn í samtökum atvinnulífsins ásáttir um að nauðsynlegt væri að samtök þeirra kæmu að því að marka stefnu um ýmislegt sem varðar fjármál ríkisins og efnahagslegt umhverfi. Fallist var á kröfuna í trausti þess að það myndi skila sér í lægri verðbólgu, auknum hagvexti, friði á vinnumarkaði og sátt um ríkisstjórn.“

Stefanía Óskarsdóttir segir að í um einn og hálfan áratug hafi það reynst raunin eða allt þar til þensla kom af stað keðjuverkun, sem ásamt alþjóðlegu bankakreppunni leiddi til hruns gjaldmiðilsins 2008 og mikillar tímabundinnar verðbólgu.

„Í kreppunni sem á eftir kom var samráð við aðila vinnumarkaðarins heldur takmarkað. Þeir gagnrýndu ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur t.d. harðlega fyrir að hunsa stöðugleikasáttmála og loforð vegna kjarasamninga. Þá var kjarasamningum frestað fram yfir kosningar í trausti þess að ný ríkisstjórn myndi veita samtökum launafólks meiri hlutdeild í opinberri stefnumótun um lífskjörin. Sú hefur þó ekki orðið raunin eins og t.d. má marka af viðbrögðum ASÍ við fjárlagafrumvarpinu.“
Eiga lífeyrissjóðirnir Ísland?

Félag viðskiptafræðinga og hagfræðinga stóð fyrir hádegisverðarfundi í dag á Grand hótel um eignarhald lífeyrissjóða í íslensku atvinnulífi. Leitast var við að svara spurningum á borð við hvort áhrif þeirra séu of mikil á litlum markaði og hvað sé til ráða.

Hersir Sigurgeirsson, dósent við viðskiptafræðideild HÍ fjallaði um eignarhald á íslenskum hlutabréfamarkaði. Lífeyrissjóðir eiga beint og óbeint 43 prósent í fyrirtækjum sem skráð eru í Kauphöll Íslands samkvæmt erindi Hersis.

Ef aðeins er skoðað beint eignarhald lífeyrissjóða í skráðum félögum, eiga þeir rúmlega 36 prósent. Lífeyrissjóðir eru stærstu eigendur skráðra félaga hér á landi.

Helgi Magnússon flutti erindi undir yfirskriftinni: Eiga lífeyrissjóðirnir of mikið af atvinnulífinu á Íslandi?

Þátttakendur í pallborðsumræðum voru Steingrímur J. Sigfússon, þingmaður, Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, fjárfestir og Magnús Halldórsson, blaðamaður á Kjarnanum. Fundarstjóri var Edda Hermannsdóttir, aðstoðarritstjóri Viðskiptablaðsins og stjórnarkona í FVH.
Mikið vald eftirlitsstofnana

Fimmtán þekktir álitsgjafar skrifa reglulega í Frjálsa verslun og hafa greinar þeirra vakið mikla athygli. Einn þeirra er Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands. Í nýjasta tölublaðinu, bókinni 300 stærstu, ræðir hann um mikið vald eftirlitsstofana.

Ragnar segir að eftirlit með því að farið sé eftir reglum samfélagsins sé mikilvægt. „Þetta eftirlitshlutverk hefur almennt verið falið lögreglu og dómskerfi en í seinni tíð hefur sprottið upp talsverður fjöldi sérhæfðra stofnana sem sinna eftirliti á tilteknum sviðum. Margar þeirra eru byggðar á fyrirmyndum sem hannaðar hafa verið í Evrópusambandinu og nemur rekstrarkostnaður þeirra nú tugum milljóna á ári. Þetta er hinn svokallaði eftirlitsiðnaður og hafa fáar eða engar iðngreinar á Íslandi vaxið jafnhratt undanfarinn áratug.“

Ragnar bendir á að eftirlitsstofnunum sé falið mikið vald og að miklu skipti að með þetta vald sé farið af ábyrgð og skilningi. „Umfram allt annað þurfa stjórnendur þessara stofnana að gæta þess að eftirlitsstarfið valdi ekki meira tjóni fyrir samfélagið en þau reglubrot sem eftirlitinu er ætlað að stöðva. Þetta merkir nánar tiltekið að ávinningurinn af eftirlitsstarfinu þarf að vera umfram það tjón sem eftirlitið veldur að viðbættum kostnaðinum við rekstur eftirlitsstofnunarinnar. Þetta eru þær grunntölur sem reikna þarf þegar meta á þjóðhagslegan ávinning af starfsemi þeirra. Þetta eru jafnframt þær lykilupplýsingar sem stjórnendur stofnananna ættu að setja fram í sínum fínu litprentuðu ársskýrslum.“

Ragnar segir að þjóðhagslega skynsamlegt eftirlit, þ.e. eftirlit sem hámarkar framlag viðkomandi stofnunar til þjóðarhags, sé vandasamt. „Hvað það snertir er takmarkað hald í vélrænni túlkun einstakra lagagreina. Skynsamleg dómgreind er nauðsynleg. Meta þarf hvert tilfelli út frá tilgangi eftirlitslaganna, sem ætíð er að bæta þjóðarhag. Þetta skynsamlega mat krefst djúps skilnings á þjóðhagslegu samhengi þeirrar starfsemi sem eftirlitið beinist að og kostnaði og ábata við tiltekna eftirlitsþætti.“