Spjallað við bændur (BJ)

Að undanförnu hef ég farið víða og talað um Evrópusambandið og málefni tengd því. Í Garðabæ, á Akureyri, á Selfossi og í Reykjavík. Mér finnst umræðan hafi verið málefnalegri en oft áður. Fólk spyr vegna þess að það vill vita en ekki bara til þess að klekkja á ræðumanni eins og mér fannst algengt fyrir nokkru. Ef þetta er rétt hjá mér þá skiptir það miklu um framhaldið. Umræða byggð á fordómum eða rangfærslum er ekki gagnleg.

Í stjórnmálaskóla Sjálfstæðisflokksins talaði ég ásamt Einari Guðfinnssyni um landbúnaðar- og sjávarútvegsmál tengd Evrópusambandinu. Næstur á undan okkur hafði Pétur Blöndal talað um skatta. Hann sagði mér að honum hefði þótt sumir nemendur ansi agressívir og það þurfti því ekki að koma á óvart að við Einar fengum nokkrar beittar spurningar og sumir efuðust um það sem við héldum fram. Annars vorum við Einar að mestu leyti sammála um staðreyndir málsins enda byggðu báðir á skýrslu nefndar undir forsæti Björns Bjarnasonar, en í henni er farið ágætlega yfir Evrópumálin. Einar sat í nefndinni. Hann sagðist ekki síst vera ósammála því að ganga í Evrópusambandið vegna þess að reglum væri hægt að breyta okkur í óhag. Einkum hugsaði hann þar um sjávarútveginn. Mér heyrðist við vera nokkurn veginn sammála um að Doha-viðræðurnar um alþjóðlegt viðskiptafrelsi gætu haft miklu meiri áhrif á landbúnað á Íslandi en innganga í Evrópusambandið. Einar sagði frá því að sumarið 2008 hefði hann verið á gönguferð á Hornströndum þar sem símsamband var lélegt. Þá hringdi síminn og Sigurgeir Þorgeirsson, ráðuneytisstjóri í landbúnaðarráðuneytinu, sagði honum að líklegast næðust samningar innan klukkutíma í Doha-viðræðunum, en Sigurgeir var á staðnum. Svo rofnaði sambandið um hríð, en næst þegar heyrðist í Sigurgeiri höfðu viðræðurnar siglt í strand og þar eru þær enn, þó að reynt sé að draga þær á flot aftur þessa dagana. Við vorum sammála um það í lok kvölds að við hefðum hvorugur logið neinu „að minnsta kosti ekki viljandi.“

Á Selfossi talaði ég við rafiðnaðarmenn um hvort snjallt væri að fá hluta af launum í evrum. Ég taldi að það væri nánast nauðsynlegt fyrir launamenn að hafa slíka tryggingu, en erfitt yrði að ná henni fram við flest fyrirtæki, sem ekki fengju tekjur í erlendum gjaldeyri. Vænlegra væri að þrýsta á stjórnvöld að hraða samningum við Evrópusambandið þannig að krónan nyti „verndar“ Evrópska seðlabankans á umsóknartímabilinu, eða að minnsta kosti strax og samningar nást. Menn voru mjög áhugasamir um málið og áttuðu sig vel á því að það er lykilatriði í kjarabaráttu að gjaldmiðillinn sé traustur.

Í Garðabæ var á fundi með Pétri Blöndal. Við mættum í fullt hús Sjálfstæðisflokksins þar. Þangað fannst mér hlýlegt að koma en þegar maður kom inn mætti manni píanóleikur. Ég byrjaði og hafði orð á þessu að ég myndi ekki eftir jafnhuggulegum fundi með hljóðfæraleik. Nú yrði hálftíma hlé, en hann hæfist af fullum krafti að máli mínu loknu. Á þessum fundi talaði ég glærulaust og rakti hvernig Ísland hefði skipað sér í lið með vestrænum ríkjum að stríðinu loknu með inngöngu í NATO árið 1949, aftur með inngöngunni í EFTA árið 1970 og aukaaðild að Evrópusambandinu árið 1993 þegar við gengum inn á Evrópska efnahagssvæðið. Full aðild að Evrópusambandinu væri eðlilegt næsta skref. Ég taldi að í hópi þessara þjóða ættum við heima pólitískt og menningarlega, ekki síst eftir að Bandaríkin ákváðu að láta okkur sigla sinn sjó.

Pétur talaði með glærum (en ekki við hljóðfæraleik) og talaði mikið um málmeðferðina, en minna um sambandið sjálft. Þó fór hann ágætlega yfir marga kosti þess að ganga inn í sambandið en aðalgallann taldi hann, hafi ég skilið hann rétt, að Evrópusambandið væri hraðlest og þess vegna gæti allt breyst frá því sem nú er. (Ég hugsaði með mér að heldur vildi ég vera á hraðlest en hestvagni, en hver velur sinn ferðamáta). Sem dæmi nefndi Pétur að Evrópusambandið vildi nú breyta sjávarútvegsstefnu sinni til samræmis við stefnu Íslands. Þetta sanni að hægt væri að breyta stefnunni aftur. Pétur taldi líka að samningamenn Íslands hefðu persónulega hagsmuni af því að semja við sambandið því að þeirra gætu beðið feit embætti í Brussel. Ekki vildi hann svara því hvaða samningamenn hann ætti við en samninganefndina má sjá hér.

Pétur sagði að það yrði að sanna það fyrir sér að hagsmunir Íslands í sjávarútvegsmálum yrðu tryggðir til framtíðar. Ég veit ekki hvernig sanna á slíkt því að hann getur alltaf sagt: „Ég trúi þessu ekki, það gæti breyst.“ Sjálfur taldi ég að það væri einmitt til marks um góðan vilja Evrópusambandsins að það vildi laga sig að stefnu Íslands í sjávarútvegsmálum. Ég spurði Pétur hvort hann vissi um einhver dæmi þess að sambanið hefði ráðist gegn hagsmunum einhvers ríkis eða náð af því auðlindum, en ekki vissi hann dæmi slíks. (En það gæti auðvitað gerst).

Pétri var tíðrætt um að Texas sem hefði verið sjálfstætt ríki á sínum tíma en væri nú hluti af Bandaríkjunum. Hann talaði líka um að langt væri að sækja valdið til Brussel og nefndi að Raufarhafnarbúar þyrftu að sækja til Reykjavíkurvaldsins um vegalagningu. Ég er ekki alveg viss um að Pétur átti sig á eðli Evrópusambandsins. Ég spurði hann hvort sambandið stæði í vegagerð (sem hann reyndar sagðist ekki vera) en aðalatriðið er þó það að Evrópusambandið er samband sjálfstæðra ríkja um sameiginlegan markað en Bandaríkin eru þjóðríki. Íslendingar eru að sækja um aðild að Evrópusambandinu en ekki Bandaríkjunum.

Fundarmenn komu með ýmsar spurningar og einn þakkaði Pétri fyrir gott framsöguerindi. Ein kona kom til mín í fundarhléi og sagði að ég hefði bara verið með tilfinningarök í málinu. Hún sagði mér að málið mætti ekki ræða á hennar heimili því að þau hjón væru á öndverðum meiði. Ég var spurður út í hvalveiðastefnu ES sem ég taldi afspyrnuslæma og kjánalega því að hún gengi gegn hugmyndum um sjálfbæra nýtingu í lífríkinu. Hins vegar hefðu allir stjórnmálaflokkar í Þýskalandi nefnt hvalveiðibannið í umsögn sinni um viðræður við Ísland. Miklu eðlilegra væri að stunda hóflegar veiðar, en auðvitað hlyti markaður með afurðir að ráða því á endanum hvert framhald þeirra yrði.

Mér fannst þetta ágætur fundur en Pétur hefði átt að eyða meira púðri í málið sjálft en minna í afgreiðsluna á Alþingi, sem er að baki.

Á Akureyri talaði ég við mjólkurfræðinga. Tæknifélag mjólkuriðnaðarins hélt þar ráðstefnu og bauð til sín fjórum fyrirlesurum, einum norskum bónda frá Nei hreyfingunni, Þorsteini Gunnarssyni, sem er varaformaður samninganefndar Íslands við ES, Haraldi Benediktssyni, formanni Bændasamtakanna og mér.

Norðmaðurinn talaði norsku og enginn þorði að segjast ekki skilja hann. Það var ágætt. Hann sagði að um leið og Norðmenn gengju inn í ES myndi norskur landbúnaður leggjast niður. Danir gætu framleitt allt það sem Norðmenn vanhagaði um og ef ekki Danir þá Svíar. Kínverjum yxi sífellt fiskur um hrygg og þeir myndu ásælast allan mat sem framleiddur væri í heiminum. Þess vegna væri það nauðsynlegt öryggi Noregs að standa vörð um norskan landbúnað og matvælaframleiðslu.

Þorsteinn sem var lengi rektor Háskólans á Akureyri lýsti samningaferlinu. Það var gagnleg yfirferð. Haraldur lýsti sjónarmiðum bændaforystunnar, sem væri sannfærð um að aðild yrði bændum skaðleg því að styrkjakerfið myndi mikið breytast. Hann var mjög gagnrýninn á landbúnaðarráðherra fyrir að setja ekki þann kraft í vinnu við umsóknarferlið sem nauðsynlegur væri. Sérstaklega lýsti hann vanþóknun á því að vilja ekki þiggja styrki til þess að vinna þá vinnu sem nauðsynleg væri.

Ég fór yfir þróun í landbúnaði og taldi að störfum í greininni og vægi hennar innan þjóðarbúsins myndi minnka á komandi árum. Ég nefndi sem dæmi um þessa þróun að í Ölfusinu væri nú aðeins eitt kúabú. Þau hefðu verið 60 fyrir hálfri öld. Eflaust hefði þeim sem hefði sagt það árið 1960 að kúabúum ætti eftir að fækka um 59 í þessari grösugu sveit ekki verið tekið fagnandi. En þessi þróun myndi halda áfram alls staðar á landinu rétt eins og hún gerði um allan heim. Afleiðingar af Doha-viðræðunum um landbúnað hefðu miklu meiri áhrif hér á landi en aðild að Evrópusambandinu. Nýliðun í bændastétt væri lítil. Allt þetta yrðu menn að búa sig undir. Það skipti máli fyrir bændur ekki síður en aðra að rekstrarskilyrði séu stöðug og þá myndi muna mikið um að vaxtastig lækkaði eins og ætla má að gerist með evrunni.

Einhver talaði við mig í fundarhléi og spurði hvort ég áttaði mig ekki á því hver langt væri frá Íslandi til Evrópu.

Jú, ég þóttist vita það. En ég hélt að það myndi ekki lengjast þó að við gengjum í Evrópusambandið.

Hinn sagði að það væri vita vonlaust að tala um að Ísland ætti þar einhverja möguleika með gífurlegan flutningskostnað. „Heldurðu kannski að einhverjum dytti í hug að stofna skipafélag og flugfélag um flutninga til Grímseyjar?“

„Var ekki einu sinni flugfélag stofnað um Grímseyjar flug? Og ef ég man rétt er sérstök ferja sem sér um Grímseyjarsiglingar.“

Hinn sá að mér varð ekki viðbjargað og strunsaði burt og tuldraði um leið: „En Grímseyingar hafa fiskinn.“

Þetta var í ágætisfundur í heildina fannst mér, öfgalítill miðað við það sem maður á að venjast og erindin upplýsandi, töldu þeir sem við mig töluðu. Það vakti athygli mína að Guðni Ágústsson lýsti því yfir að stjórnmálamenn hefðu farið illa með krónuna, „sérstaklega þeir sem fjölluðu um efnahagsmál.“ Hann sagði að við gætum tekið upp dollar á morgun ef við kærðum okkur um. Ef ég skildi hann rétt var hann að minnsta kosti sannfærður um að krónan dygði ekki til langframa.

Ég tók leigubíl út á flugvöll. Eftir stutt spjall um Akureyri spurði bílstjórinn mig hvernig gengi með Evrópumálin í Sjálfstæðisflokknum. Ég taldi það ganga hægt.

„Heldurðu að Davíð sé ruglaður?“ spurði hann.

Nei, það hélt ég ekki.

„Sérðu ekki bullið sem hann skrifar í Moggann og óhróðurinn?“

Ég sagðist lesa Moggann.

„Lastu það sem hann skrifaði um Þorstein í Staksteinum?“

Jú ég hafði sé mynd af Þorsteini Pálssyni í Staksteinum en lítið um hann skrifað.

„Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á svona skrif.“

Ég sagði að mér fyndist að gaman væri ef Davíð væri málefnalegur í skrifum, því að hann væri maður með mikla reynslu og þekkingu.

„Hann gengur fram af öllum með þessum skrifum, karlinn.“

Nú varð ég að andæfa leigubílstjóranum, því að þó að hann hitti marga þá fór hann ekki með rétt mál hér. Ég var viss um að margir lesendur Moggans væri nokkuð ánægður með þessi skrif og Davíð.

„En það eru líka svo margir búnir að segja blaðinu upp.“

Bíllinn renndi í hlað og ég borgaði farið.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt