Hvar varstu þegar Kennedy var skotinn?

Fyrirsögnin gæti hljómað eins og verið væri að spyrja grunaðan mann. Svo er auðvitað ekki, en þótt skammtíma- minnið sé að mestu horfið vita hins vegar flestir af minni kynslóð og eldri hvar þeir voru þegar þeir heyrðu fréttina um að Kennedy hefði verið skotinn. Ég var nýorðinn átta ára þennan dag fyrir fimmtíu árum. Ég sat við eldhúsborðið heima í Kópavoginum og beið eftir bita þegar dagskrá ríkisútvarpsins var rofin kl. 18:35 um að Kennedy hefði verið sýnt banatilræði í Dallas í Texas skömmu áður. Ég man nákvæmlega hvar ég sat við borðið; í mínu sæti auðvitað. Okkur var öllum brugðið – og heimsbyggðinni líka. Skömmu síðar kom fréttin um að Kennedy væri látinn. Ég sá í Morgunblaðinu í morgun að Ragnar Tómas Árnason, útvarpsþulur til margra ára á ríkisútvarpinu, las fréttirnar. Hann var þekkt rödd á öldum ljósvakans.

Bandarískir fjölmiðlar hafa undanfarna daga rifjað upp að hálf öld er liðin frá því að John F. Kennedy var myrtur. Lee Harvey Oswald skaut Kennedy þar sem þau forsetahjónin óku á opnum bíl inn í miðborg Dallas. Miklar samsæriskenningar hafa verið frá upphafi um að Oswald hafi ekki verið einn að verki. Fimmtíu árum síðar trúir meirihluti bandarísku þjóðarinnar samsæriskenningum og að fleiri en Oswald hafi komið að ódæðinu.

Oswald var handtekinn á flótta eftir skotárásina á Kennedy en á þeim flótta myrti hann lögreglumann. Lee Harvey Oswald sagði aldrei frá tilgangi sínum með morðinu eða hvort aðrir voru með í ráðum. Spurningin er þessi: Gat Oswald skotið þremur skotum að Kennedy á sex sekúndum? Það var krabbmeinssjúkur næturklúbbaeigandi, Jack Ruby, sem hefndi morðsins og skaut Oswald á lögreglustöðinni í Dallas af rúmlega eins metra færi og er sá atburður til á mynd – og það nærmynd. Ein af frægustu fréttamyndum allra tíma.

Ekki ætla ég að rifja upp morðið á Kennedy frekar hér í þessum pistli. En það er þetta hvar maður er niðurkominn þegar fréttir berast um stórviðburði. Kennedy-bræður, John Lennon, Olaf Palme, Tvíburaturnarnir, Bjarni Benediktsson, fyrsta mannaða geimfarið til tunglsins. Þótt ég sé fjarstýrður að heiman þegar ég fer í matvörubúðir og man ekki stundinni lengur hvað ég eigi að kaupa þá situr það yfirleitt í mér hvar ég er og hef verið þegar stórfréttir berast. Þannig er það raunar um langflesta vini og kunningja mína og hefur þetta komið hvað eftir annað til tals í matarboðum.

Langflestir vina minna muna hvar þeir voru þegar þegar þeir fréttu af morðinu á John F. Kennedy. Ég gerði raunar könnun á þessu á meðal vinnufélaga á kaffistofunni hér í morgun og allir voru með það á hreinu þrátt fyrir að engin GPS tæki væru komin til sögunnar. Færri mundu hins vegar eftir því hvar þeir voru þegar Róbert Kennedy var skotinn 6. júní 1968. Allir virtust með það á hreinu hvar þeir voru þegar árásin á tvíburaturnana í New York spurðist út – og sömuleiðis þegar John Lennon var skotinn.

Þegar Róbert Kennedy var skotinn 6. júní 1968 var ég í sveit norður í landi og nánast eins og gerst hefði í gær þegar gamla góða gufan flutti fréttina. Fréttin um John Lennon; Ég var á Hringbrautinni á leiðinni út að Hótel Sögu að morgni 9. desember að hitta nokkra Bandaríkjamenn vegna starfs míns hjá Ferðamálasjóðiþegar fréttin um morðið var sögð í útvarpinu. Ég sagði þeim frá morðinu í anddyrinu á Sögu og okkur varð eðlilega stirt um stef fram eftir morgni. Ég var við Mývatn 20. júlí 1969 á ferðalagi með foreldrum mínum þegar Neil Armstrong og Edwin Aldrin lentu Erninum á yfirborði tunglsins. Armstrong steig fyrstu manna á tunglið og sagði eina frægustu setningu allra tíma: Þetta er lítið skref fyrir mann en risastökk fyrir mannkynið.

Fyrir fimmtíu árum voru Bandaríkjamenn í augljósri forystu á meðal þjóða heims. Þetta er þjóðin sem hefur verið fremst í tækni, vísindum, tunglferjum og fundið upp nánast allt milli himins og jarðar þegar kemur að snjöllum tækjum. Þetta er þjóðin sem fann upp tölvuna, netið, Facebook, leitarvélina Google og virðist geta hlerað alla síma og pósta heimsbúa.

Forseti þessarar þjóðar virðist núna í frjálsu falli í vinsældum. Arfleið hans átti að vera viðbótarsjúkratryggingakerfi og ásjóna þeirra Obama-hjóna átti að vera hinn ferski blær Kennedy-hjónanna fyrir fimmtíu árum. En viti menn; með alla hlerunarsérfæðingana og tæknigúrúana getur bandaríska heilbrigðiskerfið ekki einu sinni sett upp heimasíðu og þeir sem komast inn á hana lenda í tómu tjóni með sínar sjúkratryggingar. Þetta er ekki sannfærandi.

Hvað hefur gerst á fimmtíu árum? Áður voru Bandaríkjamenn afgerandi forystuþjóð, núna efast sífellt fleiri um yfirburðina.

En hvað var svo í matinn við matarborðið á æskuheimilinu að kvöldi 22. nóvember 1963? Það þarf að fylgja sögunni. Mig minnir kjötbollur í brúnni sósu; nánast viss; svo oft var sá réttur á boðstólum. Á laugardögum ólst ég hins vegar upp við saltfisk í hádeginu.

Fimmtíu ár. Það er talsvert síðan – en samt eins og gerst hafi í gær.

Jón G. Hauksson

[email protected]