Öryggi í óbyggðaferðum Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 571

1989–90. – 1059 ár frá stofnun Alþingis.

112. löggjafarþing. – 327 . mál.

Sþ.

571. Tillaga til þingsályktunar um öryggi í óbyggðaferðum.

Flm.: Kristín Einarsdóttir, Hjörleifur Guttormsson, Jón Helgason,

Kolbrún Jónsdóttir, Stefán Valgeirsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir,

Karvel Pálmason, Friðjón Þórðarson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera ráðstafanir til að bæta öryggi þeirra sem ferðast í óbyggðum með því að samræma og setja reglur og lög eftir því sem við á og með því að skipuleggja fræðslu, ráðgjöf og upplýsingar til ferðafólks.

Við undirbúning málsins verði haft samráð við samtök áhugafólks um ferðalög og slysavarnir.

Greinargerð.

Á undanförnum árum hefur það oft komið fyrir að erlendir og innlendir ferðamenn lendi í ógöngum í óbyggðum. Nýlegt dæmi og umtalað er þegar breskur ferðamaður varð úti í Öræfasveit í janúar sl. í veðri sem algengt er hérlendis á þessum árstíma. Slík dæmi eru mörg sem leitt hafa til manntjóns, slysa og kostnaðarsamrar leitar, oft vegna ófullnægjandi útbúnaðar og kunnáttuleysis. Þannig gerist það flest haust að leita þarf að rjúpnaskyttum sem týnt hafa áttum og villst. Fjöldi fólks leggur á sig mikla fyrirhöfn við leit og af því hlýst ómældur kostnaður auk þess sem leitarmenn stofna sjálfum sér í hættu. Útlendingar eru e.t.v. í enn meiri hættu en Íslendingar þar sem þeir þekkja lítið sem ekkert til aðstæðna hér á landi og þeirrar óblíðu náttúru sem við búum við.

Það er því í allra þágu að bæta öryggi ferðamanna sem leggja leið sína í óbyggðir. Þar eru fyrirbyggjandi aðgerðir af ýmsu tagi ódýrasta og besta ráðið. Flutningsmenn tillögunnar mæla hins vegar ekki með ferðabanni eða því að loka svæðum fyrir ferðafólki nema í undantekningartilvikum. Íslendingar vilja sjálfir geta ferðast um land sitt og leitast er við að laða hingað erlenda ferðamenn, ekki síst með því að auglýsa íslenska náttúru og óbyggðir. Það leggur okkur skyldur á herðar. Þáttur í að gera óbyggðaferðir aðlaðandi fyrir innlenda sem erlenda er að bærilega sé séð fyrir öryggismálum og að ferðamenn verði sjálfir þátttakendur í að bæta þar úr og gera sér grein fyrir því sem borið getur að höndum.

Fjöldi sjálfboðaliða vinnur mikið og óeigingjarnt starf í björgunarsveitum og slysavarnafélögum um land allt. Samvinna þeirra, sem að þessum málum vinna, hefur aukist upp á síðkastið þótt enn megi bæta þar um og mætti hlutur opinberra aðila vera meiri til stuðnings og samræmingar. Reynslu þessara aðila og annarra af hálendis- og jöklaferðum þarf að nýta þegar lögð eru á ráð til að bæta öryggi í óbyggðaferðum.

Frá því vorið 1985 hefur verið starfrækt tilkynningarþjónusta fyrir ferðamenn. Að henni standa Landssamband hjálparsveita skáta, Landssamband flugbjörgunarsveita og fyrirtækið Securitas. Þjónustan er þannig að fólk, sem ætlar í óbyggðaferðir, getur hringt og greint frá ferðaáætlun sinni. Komi það ekki fram á tilgreindum tíma er eftirgrennslan eða leit hafin. Byggja mætti m.a. á þeirri reynslu sem fengist hefur af þessari starfsemi.

Í mörgum löndum er þess krafist að fólk, sem ferðast um svæði þar sem hættur eru miklar, kaupi sér vátryggingu fyrir leitarkostnaði. Sums staðar er vátryggingarupphæðin svo há að það er varla á færi hins almenna borgara að kaupa slíka tryggingu. Það er hins vegar eðlilegt að kanna hvort slíkt kæmi til greina hér á landi í einhverjum tilvikum þegar um sérstaka ævintýramennsku er að ræða. Einnig heyrast þau sjónarmið að erlendir ferðamenn, sem ætla í áhættusamar ferðir hér á landi, verði skyldaðir til að kaupa leitar- og björgunartryggingu. Efnahagur fólks má þó alls ekki verða ráðandi um það hverjir geta ferðast um óbyggðir sér til yndisauka.

Með flutningi tillögunnar er ekki ætlunin að benda á tilteknar lausnir heldur að Alþingi láti málið til sín taka og hlutist til um aðgerðir. Við mótun þeirra þarf margt að athuga og er aðeins vikið að nokkrum þáttum í tillögugreininni. Áhersla er lögð á fræðslu, ráðgjöf og upplýsingar til ferðafólks, en einnig að sett verði og samræmd lög og reglur sem stuðlað geti að bættu öryggi án þess að ganga um of nærri frjálsri og óheftri umferð um landið. Hafa ber í huga að ferðum fylgir ætíð nokkur áhætta en óþarfi er að ýkja hana eða bregðast við henni með boðum og bönnum.

Flutningsmenn hafa m.a. í huga eftirfarandi atriði sem athuga ber þegar fjallað er um öryggi í óbyggðaferðum:

- Fræðslu fyrir ferðamenn, innlenda sem erlenda, um helstu hættur sem orðið geta á vegi þeirra við breytilegar aðstæður á ólíkum árstímum og hvernig bregðast megi við. Slíkar leiðbeiningar er m.a. hægt að færa inn á kort og í bæklinga sem ætluð eru ferðamönnum.

- Starfrækslu tilkynningarþjónustu í núverandi eða breyttu formi og tilkynningarskyldu sem gæti náð til ákveðinna fáfarinna eða erfiðra ferðasvæða. Dæmi um slíkt geta verið jöklaferðir, klifur í fjöllum og á jöklum og gönguferðir um fáfarin svæði, svo að eitthvað sé nefnt.

- Sameina mætti tilkynningarþjónustu og ráðgjöf um leiðaval og útbúnað svo og aðrar leiðbeiningar.

- Athuga þarf hvort tryggingafélög taka að sér að veita þeim tryggingu sem ferðast utan alfaraleiða án óhóflegs kostnaðar. Tengja mætti slíkar tryggingar við leitar- og björgunarþjónustu og jafnvel gera þær að skilyrði fyrir leit við tilteknar aðstæður.

- Setja þarf skýrari reglur en nú gilda um akstur í óbyggðum, merkja akstursleiðir og koma upp viðvörunarskiltum á hættulegum stöðum, m.a. við ótrygg vöð á ám.

- Heimildir þurfa að vera til að banna ferðalög inn á tiltekin svæði við sérstakar og afbrigðilegar aðstæður, t.d. vegna snjóflóðahættu eða vegna yfirvofandi óveðurs.

- Aukið eftirlit af hálfu löggæslu í óbyggðum getur jafnframt stuðlað að bættu öryggi svo og samvinnu björgunaraðila og löggæslu.

Margar af þeim hugmyndum, sem fram hafa komið til að bæta öryggi í óbyggðum, krefjast ekki breytinga á lögum heldur betri skipulagningar og samræmingar og að settar verði reglur á grundvelli núgildandi laga.

Af lögum og lagaákvæðum, sem tengjast þessum málum, má benda á eftirfarandi:

Lög um almannavarnir, nr. 94/1962. Hlutverk almannavarna er m.a. að skipuleggja og gera ráðstafanir sem miða að því að koma í veg fyrir, eftir því sem unnt er, að almenningur verði fyrir líkamstjóni af völdum náttúruhamfara eða annarri vá.

Lög um lögreglusamþykktir, nr. 36/1988. Í a-lið 3. gr. segir m.a. „… allt sem lýtur að því að draga úr hættu og óþægindum, greiða fyrir umferð og tryggja öryggi fólks; ... “.

Lög um eftirlit með útlendingum, nr. 45/1965. Í 2. mgr. 9. gr. laganna er heimild fyrir dómsmálaráðherra að setja sérstakar reglur um tilkynningarskyldu útlendinga meðan þeir dveljast hér á landi.

Jafnframt því að athuga hvort gildandi lög og lagaákvæði eru fullnægjandi er rétt að kanna þörf á nýjum lögum eða lagaákvæðum.

Æskilegt er að hraða þeim aðgerðum sem tillagan gerir ráð fyrir í sem bestri samvinnu við þá mörgu aðila sem mál þetta varðar.