Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu Nefndarálit - þingskjal nr. 234

1992. – 1062 ár frá stofnun Alþingis.

116. löggjafarþing. – 31 . mál.

234. Nefndarálit um till. til þál. um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu.

Frá 3. minni hluta allsherjarnefndar.

Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund þá Magnús K. Hannesson lektor, Eirík Tómasson hrl., Ólaf Þ. Harðarson lektor og prófessorana dr. Gunnar G. Schram og Sigurð Líndal.

Enda þótt ágreiningur sé mikill um aðild að EES er það almenn skoðun að þetta mál sé hið mikilvægasta frá stofnun lýðveldisins. Enginn getur hins vegar dæmt um hvort EES, eins og það hefur þróast undangengin missiri og er að þróast, njóti meirihlutastuðnings íslensku þjóðarinnar eða ekki. Til þess að fá úr því skorið er þjóðaratkvæðagreiðsla eina færa leiðin. Má reyndar segja að aldrei hafi verið meiri ástæða til að láta slíka atkvæðagreiðslu fara fram en við þessar aðstæður.

Það hefur reyndar komið fram í skoðanakönnunum að mikill meiri hluti virðist vera meðal þjóðarinnar um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er athyglisvert að þjóðin vill fá að segja sitt álit á málinu án tillits til þess hvort menn styðja aðildina að EES eða ekki.

Það er skoðun 3. minni hluta að samþykkt tillögunnar mundi leiða til markvissari kynningar á innihaldi samningsins, bæði kostum og göllum, sem gerði fólki fært að mynda sér skoðun og greiða atkvæði í samræmi við það. Svar þjóðarinnar er hins vegar ekki bindandi fyrir þingmenn sem eftir sem áður eru aðeins bundnir af samvisku sinni.

Samningurinn um EES hefur víðtækar breytingar í för með sér á fjölmörgum sviðum. Slíkt þarf að kynna fyrir þjóðinni og reyna eftir fremsta megni að sýna fram á hvers konar þjóðfélag skapast við það að samþykkja samninginn. Eins þarf að kynna hverjar eru afleiðingarnar af því að hafna samningnum. Með þeim hætti einum, að á hlutlausan hátt sé dregin upp mynd af kostum og göllum, getur þjóðin myndað sér skoðun.

Þriðji minni hluti bendir á að víða um Evrópu fara þjóðaratkvæðagreiðslur fram í auknum mæli. Þá er einnig vert að benda á að fimm þjóðaratkvæðagreiðslur hafa farið fram á Íslandi þannig að hæpið er að tala um brot á stjórnskipunarhefð.

Fjölmenn samtök, eins og t.d. BSRB, ASÍ, Stéttarsamband bænda og Neytendasamtökin, hafa krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Einnig hafa tugþúsundir Íslendinga undirritað áskorun um slíkt hið sama. Ef reynt yrði að knýja málið fram án þjóðaratkvæðagreiðslu gæti það haft ófyrirséðar afleiðingar. Málið er ekki flokkspólitískt. Deilur um flokka eða ríkisstjórn eiga þar ekki heima.

Sá sem hefur trú á málstað sínum og kynnir hann rækilega er að sjálfsögðu óhræddur að leggja samvisku sína og málstað undir dóm þjóðarinnar.

Langt er frá að Evrópuþjóðirnar hafi leyst sín mál eða þau séu í höfn. Það sést best á því að þær standa ráðþrota við lausn hernaðarlegra átaka í álfunni sem Íslendingar ættu síst að blandast inn í. Daglega berast líka fregnir af harkalegum pólitískum átökum í löndum og stofnunum Evrópubandalagsins. Þau eigum við að forðast og bíða átekta.

Ef svo illa tækist til að málið leystist ekki með samþykkt tillögunnar yrði vandinn mikill. Deilur um óhjákvæmilegar stjórnarskrárbreytingar mundu þá magnast og vandséð hvernig þær yrðu leystar.

Fullveldis landsins er af sögulegum ástæðum vendilega gætt í sjálfri stjórnarskránni og henni er erfitt að breyta án víðtæks stuðnings. Þar felst styrkur okkar í samskiptum við þá sem við semjum við innan okkar löggjafar. Þetta skilja þrautreyndir erlendir samningamenn sem okkur eru vinveittir.

Þriðji minni hluti telur engin vandkvæði á því að ná tvíhliða samningum í samráði við önnur EFTA-ríki, en oftast mætti ná svipuðum árangri með einhliða lagasetningu okkar. Þeim reglum getum við síðar breytt eins og þurfa þykir. Meðal annars þess vegna er engin þörf á að flýta ákvörðunum í þessu stórmáli. Þvert á móti er það skylda alþingismanna að rasa ekki um ráð fram.

Niðurstaðan er sú að ræða beri málið með opnum huga og rökum. Þá vega menn og meta kosti þess og galla. Ástæðulaust er því að væna þingmenn um kjarkleysi. Það hittir þá sjálfa fyrir sem þannig tala.

Alþingi, 4. nóv. 1992.

Ey. Kon. Jónsson,

Ingi Björn Albertsson.

frsm.