Fræðslustörf um gigtsjúkdóma Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 273

1992. – 1062 ár frá stofnun Alþingis.

116. löggjafarþing. – 225 . mál.

273. Tillaga til þingsályktunar um rannsóknar-, forvarna- og fræðslustörf um gigtsjúkdóma.

Flm.: Ingibjörg Pálmadóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Svavar Gestsson,

Lára Margrét Ragnarsdóttir, Jón Helgason.

Alþingi ályktar, í tilefni af norræna gigtarárinu 1992, að fela heilbrigðisráðherra að móta tillögur um eflingu rannsókna á gigtsjúkdómum í samvinnu við Gigtarfélag Íslands. Jafnframt beiti ráðherra sér fyrir stórauknu forvarna- og fræðslustarfi um gigtsjúkdóma í samráði við Gigtarfélagið.

Alþingi ályktar enn fremur að fela heilbrigðisráðherra að gera raunhæfar tillögur um áframhaldandi eflingu lækninga, hjúkrunar og endurhæfingar fyrir gigtsjúka hér á landi og stuðla að aðgerðum er koma í veg fyrir vinnutap og langvarandi örorku vegna gigtsjúkdóma.

Greinargerð.

Samkvæmt ákvörðun Norðurlandaráðs frá fyrra ári er árið 1992 norrænt gigtarár. Markmið norræna gigtarársins er annars vegar að vekja athygli á gigtinni, tíðni sjúkdómsins og áhrifum hans og hins vegar að efla forvarnir. Ákvörðun Norðurlandaráðs má rekja til hins mikla fjölda gigtarsjúklinga á Norðurlöndum og þess gríðarlega fjárhagslega tjóns og þeim þjáningum sem af gigtinni hljótast. Talið er að á Norðurlöndum séu um fimm milljónir gigtarsjúklinga, þar af um 50 þúsund hér á landi. Ætla má að gigtsjúkdómar hafi í för með sér beinan og óbeinan kostnað fyrir Norðurlöndin sem nemur 1.000 milljörðum króna árlega.

Með gigtsjúkdómum ( e. rheumatic diseases) er átt við sjúkdóma í bandvef svo og sársaukafullra kvilla í stoðkerfi líkamans. Helstu flokkar gigtsjúkdóma eru bólgusjúkdómar, þ.e. iktsýki, rauðir úlfar og skyldir sjúkdómar, fjölvöðvabólga - húðvöðvabólga, herslismein, liðbólgur tengdar sýkingum, kristallasjúkdómar, t.d. þvagsýrugigt, slitgigt, vöðva- og vefjagigt - festumein og skyldir sjúkdómar og að lokum beinþynning. Algengustu gigtsjúkdómarnir eru slitgigt og iktsýki. Þrátt fyrir stöðugar framfarir í læknavísindum hefur ekki tekist að finna viðhlítandi skýringar á orsökum margra gigtsjúkdóma. Flestar kenningar gera ráð fyrir að samverkandi þættir, þ.e. meðfæddir og ytri þættir, orsaki gigtina. Við samverkan þessara þátta verði truflun í ónæmiskerfinu sem leiði til þess að hvítfrumur, sem eiga að vera til varnar aðsteðjandi sýklum og útrýma framandi efnum úr líkamanum, ráðist einnig gegn stoðvefjum og liðamótum gigtarsjúklingsins. Fullnægjandi skýringar hafa hins vegar ekki fengist og er frekari rannsókna því þörf. Íslenskir fræðimenn hafa lengi stundað rannsóknir á gigtsjúkdómum og hlotið alþjóðlega viðurkenningu fyrir störf sín. Rannsóknir þeirra hafa hins vegar að mestu verið stundaðar í hjáverkum sökum fjárskorts. Gigtarfélag Íslands stóð nýverið fyrir söfnun fjár í Vísindasjóð félagsins sem nota á til að kosta rannsóknir á gigtsjúkdómum. Að mati flutningsmanna er mikilvægt að ríkisvaldið aðstoði félagið eftir föngum við framkvæmd og fjármögnun rannsóknanna. Er því lagt til að heilbrigðisráðherra verði falið að móta tillögur um eflingu rannsókna á gigtsjúkdómum í samráði við Gigtarfélagið. Að sögn sérfræðinga nýtur Ísland nokkurrar sérstöðu sem gerir það að verkum að rannsóknir á gigtsjúkdómum eru að mörgu leyti auðveldari hér á landi en víða erlendis. Kemur þar til hversu fámenn þjóðin er en það m.a. auðveldar faraldurs- og erfðafræðilegar rannsóknir, svo og nálægð og náin samvinna vissra sérgreina læknisfræðinnar sem oft einangrast á stórum stofnunum erlendis. Þá eru ættartölur góðar og almennur ættfræðiáhugi ríkjandi, svo og skilningur á nauðsyn læknisfræðilegra rannsókna. Er því brýnt að gerðar verði tillögur um eflingu rannsókna á þessu sviði, enda kosta gigtsjúkdómar þjóðfélagið ómælt fé og sjúklinga miklar og varanlegar þjáningar.

Ætla má að fimmti hver Íslendingur fái gigt og hefur það í för með sér mikinn kostnað fyrir þjóðfélagið allt. Þar er bæði átt við beinan og óbeinan kostnað, t.d. sjúkrahús- og heilsugæslukostnað, kostnað vegna læknishjálpar sérfræðinga, sjúkra- og iðjuþjálfunar, hjálpartækja, ferða, lyfja, sjúkradagpeninga, endurhæfingar, vinnutaps og örorkubóta. Hér er um háar tölur að ræða. Sem dæmi má taka að á árinu 1990 voru greiddir sjúkradagpeningar vegna gigtsjúkdóma í 51.511 daga. Þá fær fimmti hver öryrki örorkubætur vegna gigtsjúkdóma. Giskað hefur verið á að hægt væri að spara þjóðfélaginu allt að 10 milljarða króna árlega ef unnt væri að koma í veg fyrir gigt. Bandarískir arðsemisútreikningar hafa leitt í ljós að hver króna til gigtlækninga skilar sér fertugfalt til baka. Auknar rannsóknir ættu því að vera þjóðhagslega hagkvæmar. Sama gildir um forvarna- og fræðslustarf.

Mikilvægt er að fræða fólk um gigtsjúkdóma og þá þætti sem leitt geta til þeirra. Forvarnastarf með áherslu á réttri hreyfingu, verklagi og mataræði skiptir hér mestu. Þannig hafa rannsóknir sýnt að neysla mjólkur dregur verulega úr beinþynningu. Þá er og brýnt að fræða hina gigtsjúku um sjúkdóminn og hvernig halda má áhrifum hans í skefjum þannig að sjúklingurinn líði sem minnstar þjáningar.

Endurhæfing gigtsjúkra krefst mikils mannafla, góðrar aðstöðu, tækjabúnaðar og húsnæðis. Markmið hennar er að hjálpa gigtsjúkum til að lifa sem eðlilegustu lífi. Endurhæfingin er einkum fólgin í sjúkra- og iðjuþjálfun svo og fræðslu um rétt mataræði. Við Landspítalann í Reykjavík er rekin stærsta sérhæfða gigtardeildin hér á landi. Auk þess starfa sérfræðingar í gigtarlækningum á Landakotsspítala, Grensásdeild Borgarspítalans, Vinnuheimili SÍBS á Reykjalundi, Heilsuhæli NLFÍ í Hveragerði og á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri svo og á einkastofum. Greining, meðferð og endurhæfing gigtsjúkra fer fram á þessum stöðum og á Gigtlækningastöðinni í Reykjavík sem rekin er af Gigtarfélagi Íslands. Þá var nýlega stofnuð endurhæfingardeild á Kristnesspítala í Eyjafirði. Aðstæður til endurhæfingar eru þó ekki fullkomnar. Þannig er engin endurhæfingarlegudeild nú rekin við Landspítalann og hugmyndir hafa verið um fækkun gigtarsérfræðinga þar. Að áliti flutningsmanna er mikilvægt að haldið verði áfram öflugri þjónustu við gigtsjúka hér á landi. Er því æskilegast að heilbrigðisráðherra móti tillögur um þetta efni og leggi fyrir Alþingi.