Langtímaáætlun í samgöngumálum Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 794

1988–89. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 434 . mál.

Sþ.

794. Tillaga til þingsályktunar um langtímaáætlun í samgöngumálum.

Flm.: Benedikt Bogason, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Guðmundur Ágústsson,

Hreggviður Jónsson, Júlíus Sólnes, Óli Þ. Guðbjartsson.

Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd sérfræðinga til að gera tillögur um áætlun í samgöngumálum fyrir landið allt og gera rökstudda spá um framvindu einstakra þátta til ársins 2010.

Nefndin skal einkum taka til meðferðar eftirfarandi þætti:

1. Vegagerð, flugvallargerð og hafnargerð.

2. Farþega- og vöruflutninga til og frá landinu og innan lands.

3. Flutninga- og umferðarmiðstöðvar.

4. Skipakost, flugvélakost og bifreiðaeign.

5. Innbyrðis samspil og áhrif allra þátta.

6. Fjárfestingar og rekstur hjá ríki og sveitarfélögum. Tekjustofna, markaða tekjustofna.

7. Skilyrði til einkarekstrar, svo sem verðlagningu, skatta og skyldur og möguleika til aðlögunar að tækniframförum.

Nefndin skili áfangaskýrslu í mars 1990 og lokaskýrslu í október 1990.

Greinargerð.

Tillaga þessi var flutt á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Henni fylgdi svohljóðandi greinargerð lítið eitt breytt:

Það er kunnara en frá þurfi að segja að þróað velferðarríki á nútímavísu er algjörlega háð því að allar samgöngur séu greiðar. Hvort sem um er að ræða þéttbýli eða dreifbýli eru það gæði farvega og tækja í samgöngum sem skera úr um það hversu stór svæði geta boðið upp á dagleg samskipti og stuðlað að bættri afkomu og betra mannlífi. Samtenging slíkra heimamarkaðssvæða með tilliti til öryggis, hraða og hagkvæmni sker svo úr um hæfni á þjóðhagslegum grundvelli, auk jafnra möguleika allra til samfélagsþjónustu og menningarlegra og félagslegra samskipta. Það er engu að síður mikilvægt að samgöngur landa í

milli séu greiðar, tíðar og reknar á sem hagkvæmastan hátt, sérstaklega á síðustu árum eftir að möguleikar hafa opnast fyrir því að öll jörðin verði eitt markaðssvæði.

Ný og æ fullkomnari og hagkvæmari flutningatæki haldast í hendur við framfarir í fjarskiptum, tölvutækni og upplýsingaflæði, auk þess sem nú er verslað með hugvit og oft staðlaða einingarhluti í stað fullunninnar vöru áður. Hráefni er flutt frá fjarlægustu stöðum og ferðamannastraumar liggja heimsálfa á milli.

Hér á landi hefur þróunin í samgöngum bæði innan lands og við útlönd verið mjög hröð á síðustu árum. Hinir einstöku þættir hafa þróast sjálfstætt án þess að um verulega samræmingu hafi verið að ræða. Stundum hafa orðið árekstrar milli ólíkra greina svo sem landflutninga og sjóflutninga og blandast ríkisafskipti inn í það dæmi.

Fyrir um aldarfjórðungi var fyrst farið að gera athuganir og áætlanir í samgöngumálum á vegum Efnahagsstofnunar og Framkvæmdabanka Íslands. Þá gerði Framkvæmdastofnun ríkisins samgönguáætlanir í landshlutunum á 8. áratugnum og á síðustu árum hefur samgönguráðuneytið látið gera slíkar áætlanir en þær hafa flestar fremur verið gagnasöfnun og skammtímaáætlanir en heildarstefna. Margar fleiri áætlanir hafa verið gerðar varðandi ýmsar greinar samgöngumála, svo sem í ferðamálum og staðbundnum verkefnum.

Vegagerð ríkisins hefur unnið eftir fjögurra ára áætlunum síðan 1983 og á 109. löggjafarþingi (1986–1987) var lögð fram 12 ára áætlun sem ekki hefur verið formlega samþykkt enn þá. Hins vegar var 10 ára flugvallaráætlun samþykkt. Þá var lögð fram fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir (1987–1990) sem unnið er eftir að hluta þótt hún hafi ekki formlega verið samþykkt á Alþingi. Mun hún nú í endurvinnslu.

Ný tækni hefur rutt sér til rúms í vöruflutningum á sjó með gámavæðingunni og hefur sú tækni gjörbreytt skipulagi flutninga á sjó, í höfnum og að hluta til á landi og opnað nýja möguleika á flutningum án umskipunar og til að koma vörum beint frá „dyrum til dyra“.

Fast form er komið á landflutninga með vörubílum og má búast við vaxandi hlutdeild þeirra með betri vegum. Þeir flytja fremur pakkavörur en skipin þungavörur þar sem um samkeppni er að ræða.

Fyrir liggur að flugfélögin endurnýi flugvélaflota sinn og er nauðsynlegt að hið opinbera skapi aðstæður í samræmi við þörf flugsamgangna á hverjum tíma, jafnt hvað varðar rekstrargrundvöll, gerð og búnað flugvalla. Flutningur á verðmætum fiskafurðum loftleiðis beint á neytendamarkaði erlendis kallar á aðstöðu á öllum aðalflugvöllum landsins og flugfélög ættu að huga meira en

verið hefur að auknum vöruflutningum með farþegaflugi, bæði innan lands og erlendis.

Eftir samdrátt í þjóðarframleiðslu 1988 og 1989 má gera því skóna að hagvöxtur á næstu árum verði góður, talsvert meiri en gert er ráð fyrir í langtímaáætlun í vegagerð (2,5% á ári) miðað við að stjórn efnahagsmála verði bætt frá því sem verið hefur.

Ávinningurinn af mikilli stofnfjárfestingu síðustu 15–20 ára, m.a. í útgerð og fiskvinnslu, virkjunum og línulögnum, hitaveitum og ýmsum vélum og tækjum og nú síðast í fiskeldi, ætti að skila aukningu í þjóðarframleiðslu á næstu árum þannig að svigrúm verði til að auka fjárfestingar í samgöngumálum, enda hægt að sýna fram á ótvíræða arðsemi, ef vel er að málum staðið.

Svo er að sjá sem þáttaskil verði í þróun samgangna í landinu á næstu árum. Grunngerð helstu samgöngukerfa verður lokið á næstu 5–10 árum m.a. með því að allir staðir á landinu verða komnir í sæmilegt samgöngusamband með flutningum á sjó, landi og lofti. Þá hefst nýtt þróunarskeið, sem gefur möguleika á stóraukinni hagkvæmni, styttingu leiða og samræmingu milli mismunandi kerfa. Ekki er ráð nema í tíma sé tekið og því er tillaga þessi flutt.