Hafnaáætlun 2001–2004 Stjórnartillaga - þingskjal nr. 412

126. löggjafarþing 2000–2001.

Þskj. 412 - 327. mál.

Tillaga til þingsályktunar um hafnaáætlun 2001–2004.

(Lögð fyrir Alþingi á 126. löggjafarþingi 2000–2001.)

Alþingi ályktar skv. 24. gr. hafnalaga, nr. 23/1994, að árin 2001–2004 skuli framkvæmdum í hafnamálum hagað samkvæmt eftirfarandi hafnaáætlun.

I. Áætlaðar fjárveitingar ríkissjóðs.

a) Til hafnaframkvæmda samkvæmt hafnalögum.

Upphæðir í millj. kr. Tölur í svigum tákna að til er ónotuð fjárveiting.

b) Önnur hafnamannvirki.

II. Sundurliðun framkvæmda í einstökum höfnum.

Skýringar við töflu: Frumáætlun Siglingastofnunar um heildarkostnað við framkvæmdir. Í aftasta dálki þátttökuhlutfall ríkissjóðs.

Verðlag miðast við áætlað meðaltal ársins 2001 (byggingarvísitala 254 stig). Upphæðir í millj. kr.

Athugasemdir við þingsályktunartillögu þessa.

1. Inngangur.

Þingsályktun um hafnaáætlun 1999–2002 var samþykkt á Alþingi í febrúar 1999.

Undirbúningur að gerð hafnaáætlunar fyrir árin 2001–2004 hófst með því að sent var bréf til hafnarstjórna í janúar 2000. Óskað var eftir að þær gerðu grein fyrir framkvæmdaþörf og æskilegri forgangsröðun verkefna. Svör bárust frá 45 aðilum af þeim 48 sem fengu send gögn. Lauslega áætlað var heildarkostnaður við framkvæmdir, sem sveitarfélögin töldu þörf á að lokið yrði á áætlunartímabilinu, rúmir 16,5 milljarðar kr. (verðlag í ársbyrjun 2000).

Við val verkefna nú var, eins og við gerð síðustu hafnaáætlunar, stuðst við reiknilíkan sem gefur framkvæmdum stig á grundvelli þarfagreiningar. Stigagjöfin er samsett úr tveimur aðalþáttum. Annars vegar er tekið mið af umsvifum hafnanna og hins vegar af þeim úrbótum sem hver framkvæmd skilar viðkomandi höfn. Þarfagreiningin, sem gefin var út í Hafnalýsingu (Vita- og hafnamálastofnun, september 1996), var endurskoðuð og notuð sem forsendur í reiknilíkanið.

Samhliða því sem ný hafnaáætlun er lögð fram er hún send út til umsagnar hjá hafnarstjórnum og þeim gefinn frestur til að skila umsögn og athugasemdum til Siglingastofnunar Íslands eins og kveðið er á um í hafnalögum og reglugerð um hafnamál. Athugasemdum mun verða komið á framfæri við samgöngunefnd áður en tillagan verður afgreidd frá henni.

Nú er í gangi vinna við gerð samgönguáætlunar sem nær til hafna, flugvalla og vega og er fyrirhugað að leggja hana fram haustið 2002. Einnig er verið að semja frumvarp til nýrra hafnalaga. Þetta hvort tveggja mun hafa áhrif á það hvenær hafnaáætlun verður næst tekin til endurskoðunar.

Allar kostnaðartölur í áætluninni eru á áætluðu verðlagi um mitt ár 2001 (byggingarvísitala 254 stig).

2. Meginþættir hafnaáætlunar.

Samkvæmt tillögu að hafnaáætlun eru eftirfarandi framkvæmdir áformaðar:

Árið 2001 er áætlað að framkvæma fyrir um 2.156 m.kr. hjá 31 hafnarsjóði.

Árið 2002 er áætlað að framkvæma fyrir um 1.455 m.kr. hjá 29 hafnarsjóðum.

Árið 2003 er áætlað að framkvæma fyrir um 1.587 m.kr. hjá 25 hafnarsjóðum.

Árið 2004 er áætlað að framkvæma fyrir um 1.454 m.kr. hjá 22 hafnarsjóðum.

Samtals er kostnaður við ríkisstyrkta hafnargerð áætlaður 6.652 m.kr. á árunum 2001– 2004. Hlutur sveitarfélaganna í þessum framkvæmdum er 2.169 m.kr. en hlutur ríkissjóðs 4.483 m.kr., en um 800 m.kr. af þeirri upphæð er í raun aflað með hinu sérstaka vörugjaldi sem er álag á vörugjöld í höfnum.

Á árinu 2001 koma til framkvæmda þau verk sem voru á hafnaáætlun árið 2000 (ríkisframlag um 300 m.kr.), en frestað var um eitt ár vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar til að draga úr þenslu. Af þeirri ástæðu eru framkvæmdir mestar árið 2001.

Þann 31. mars 2000 gaf samgönguráðuneytið út reglugerð nr. 247 um slysavarnir í höfnum. Í reglugerðinni er kveðið á um þann öryggisbúnað sem á að vera í höfnum, bryggjustiga, frágang bryggjukanta, lýsingu á hafnarsvæðum, björgunartæki o.fl. Við gerð þessarar áætlunar hafa verkefni sem lúta að slysavörnum fengið forgang þar sem sótt hefur verið um framlög til slíkra hluta. Framlög undir liðnum „Óskipt til slysavarna o.fl.“ eru áætluð tæplega 42 m.kr. á árunum 2001–2004 (8,7 m.kr. 2001, 8,2 m.kr. 2002, 10,5 m.kr. 2003 og 22 m.kr. 2004).

Nánari sundurliðun kostnaðar við einstakar hafnir er að finna í I. og II. kafla áætlunarinnar.

Í kafla I a) er yfirlit yfir áætlaða fjárveitingaþörf til hafnarmannvirkja, þ.e. framlag til nýframkvæmda og uppgjörs hvert ár. Í kafla I b) er gerð grein fyrir áætlaðri fjárveitingaþörf til framkvæmda við ferjubryggjur og til lendingarbóta utan hafna.

Í II. kafla er sundurliðun framkvæmda við hafnarmannvirki í einstökum höfnum ásamt kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélags. Á Raufarhöfn og Þórshöfn er gert ráð fyrir umfangsmiklum dýpkunarframkvæmdum á áætlunartímabilinu og að þessi verkefni verði boðin út í einu lagi. Því er gert ráð fyrir að tímasetning framkvæmda geti breyst með tilliti til hagkvæmni. Unnið er að gerð hafnarreglugerðar fyrir Hafnasamlag Austur-Héraðs og Fella og er stefnt að því að þeirri vinnu verði lokið áður en til framkvæmda kemur.

3. Uppgjör eldri framkvæmda.

Óuppgerður hluti ríkissjóðs vegna framkvæmda á árinu 2000 eða fyrr, sem kemur til greiðslu af fjárveitingum 2001 eða síðar, er áætlaður 552 m.kr. Ónotuð fjárveiting frá fyrri árum sem nýtist til uppgjörs eða nýframkvæmda er 193,6 m.kr. Þessar tölur byggjast á bráðabirgðauppgjöri Siglingastofnunar frá 31. október 2000. Miðað er við að gera eldri skuldir upp við hafnarsjóðina á áætlunartímabilinu. Lagt er til að 69,9 m.kr. af ónotaðri fjárveitingu renni til að gera upp skuldir, en eftirstöðvarnar, 123,7 m.kr., renni til nýrra framkvæmda. Áætlunin gerir ráð fyrir að heimila framkvæmdir árið 2001 alls 349,8 m.kr. umfram fjárveitingar á Húsavík, í Grindavík, Þorlákshöfn og Sandgerði. Skuld ríkisins vegna framkvæmda á þessum stöðum verður gerð upp síðar á tímabilinu þannig að í árslok 2004 er áætlað að ríkissjóður verði skuldlaus við hafnarsjóðina.

4. Kostnaðarskipting milli ríkis og hafnarsjóða.

Við gerð þessarar hafnaáætlunar er fylgt sömu meginreglu við ákvörðun á greiðsluþátttöku ríkissjóðs og í fyrri áætlun. Ríkissjóður greiðir þannig 75% í hafnargörðum (öldubrjótum), dýpkunum og siglingarmerkjum (skv. 21. gr. hafnalaga er hámarkið 90%). Ríkið greiðir enn fremur 60% í bryggjum og öðrum innri mannvirkjum hafna sem styrkhæf eru samkvæmt hafnalögum (hámark skv. 21. gr. hafnalaga). Í samræmi við ákvæði í 28. gr. hafnalaga er gert ráð fyrir að Hafnabótasjóður veiti styrk sem nemur 15% af heildarframkvæmdarkostnaði til tekjulágra hafna í fámennum sveitarfélögum. Hlutur þessara minni sveitarfélaga í hafnargörðum og dýpkunum getur því áfram náð því hámarki sem kveðið er á um í hafnalögum.

5. Almenn verkefni ríkisins á sviði hafnamála.

Við það er miðað að hafnasvið Siglingastofnunar Íslands vinni að þessum verkefnum og fái til þess fjárveitingar af rekstrarliðum stofnunarinnar samkvæmt sundurliðun í töflu hér að neðan (upphæðir í m.kr.):

Að auki er á hafnaáætlun gert ráð fyrir fjárveitingu árlega til rannsókna sem beint tengjast hafnarmannvirkjum.

Yfirumsjón hafnamála:

Áætlaður kostnaður 20 m.kr. á ári. Undir þennan lið fellur fjárhagsleg umsjón, vinna að ýmsum laga- og reglugerðarbreytingum er snerta hafnamál, gögn og upplýsingar er varða starfsemi hafna, stjórnvaldsverkefni, erlend samskipti o.fl. er varðar yfirstjórn.

Áætlanir:

Áætlaður kostnaður 13 m.kr. á ári. Undir þennan lið fellur vinna við greiningu hafnaþarfa, en árlega þarf að endurskoða margvísleg gögn og upplýsingar sem snerta hafnir. Vinna við hagrænar athuganir, samgönguáætlun, hafnaáætlun og sjóvarnaáætlun er einnig undir þessum lið.

Rannsóknir:

Kostnaður við frumrannsóknir árið 2001 er áætlaður 32 m.kr., en 40 m.kr. á ári 2002– 2004. Verði samþykkt að ráðast í rannsóknir er tengjast nýjum mannvirkjum öðrum en hefðbundnum fiskihöfnum verður að ætla þeim rannsóknum sérstakar fjárveitingar. Með frumrannsóknum er átt við öflun ýmissa grunnupplýsinga, mælingar og rannsóknir sem stuðla að öryggi sjófarenda og réttum ákvörðunum við val á lausnum við mannvirkjagerð. Helstu verkefnisflokkar eru eftirfarandi:

Grunnkort af höfnum. Árlegur kostnaður 3,5 m.kr. Áhersla verður lögð á að endurnýja dýptarmælingar, staðsetja hafnir (lengd og beidd) í landskerfinu (ÍSN93) og gera hafnakort með þessum upplýsingum aðgengileg á heimasíðu Siglingastofnunar.

Sjávarföll og sjávarflóð. Árlegur kostnaður 3 m.kr. Með hliðsjón af fyrirsjáanlegri sjávarborðshækkun þarf að fylgjast vel með þróun sjávarborðs og breytinga við ströndina. Kvörðun sjávarfallamæla verður haldið áfram í samstarfi við Landmælingar Íslands og mælarnir tengdir landshæðakerfinu. Reklíkan fyrir dreifingu olíu og rek hluta verður sett upp sem hluti af upplýsingakerfinu. Unnið verður að viðvörunarkerfi fyrir aftakaveður og sjávarflóð.

Líkantilraunir og frumáætlanir. Árlegur kostnaður 14–18 m.kr. Gert er ráð fyrir líkantilraunum á eftirtöldum stöðum: Þorlákshöfn, framtíðarþróun hafnarinnar. Neskaupstaður, athugun á nýjum brimvarnargarði. Rifshöfn, endurbætur á innsiglingu. Sífellt er verið að takast á við hærri hönnunaröldu og þróa hönnun bermugarða. Stefnt er að því að setja upp öldurennu fyrir stöðugleikatilraunir fyrir brimvarnargarða. Einnig þarf að endurnýja tækjabúnað við líkantilraunir.

Öldurannsóknir. Árlegur kostnaður 5 m.kr. Unnið verður að öldureikningum fyrir hafnirnar á Akranesi, Rifshöfn, Bolungavíkurhöfn, hafnir í Eyjafirði, Raufarhöfn, Neskaupstað, Hornafirði, Þorlákshöfn og Kópavogi.

Efnisflutningar og botnrannsókn. Árlegur kostnaður 1–5 m.kr. Meiri djúprista skipa kallar á viðhaldsdýpkanir í innsiglingum og höfnum. Nauðsynlegt er að fylgjast náið með botnbreytingum, læra af þróuninni og geta sagt fyrir um hvenær þurfi að dýpka. Jafnframt er æskilegt að þróa áfram öldureikningana og bæta við hugbúnaði til að meta botnbreytingar og sjá fyrir hve hratt efni berst í innsiglingarrennur. Þannig þarf að rannsaka innsiglingarrennu utan Hornafjarðaróss og botnbreytingar við Þorlákshöfn auk margra annarra hafna. Samhliða þessum athugunum þarf að gera botnrannsóknir á þessum stöðum. Sífellt verður meiri þörf á að verjast rofi frá skipsskrúfum við bryggjur og þarf að fara fram könnun á umfangi á rofi og gera tillögur til úrbóta.

Aðrar rannsóknir. Árlegur kostnaður 5,5 m.kr.

Brimvarnargarðar: Unnið verður áfram að þróun aðferða til að takast á við meiri ölduáraun við hönnun bermugarða. Stefnt er að því að nota stærra grjót en gert hefur verið. Eiginleikar grjóts verða kannaðir með tilliti til stærðar, styrks og veðrunarþols. Haldið verður áfram þátttöku í alþjóðlegri nefnd á vegum PIANC um bermugarða.

Áhættumat minni fiskiskipa í hættulegum öldum: Rannsóknir Siglingastofnunar Íslands á hreyfistöðugleika skipa í samvinnu við innlendar verkfræðistofur og erlenda aðila hafa leitt til einfaldari útfærslu á stöðugleikagögnum fyrir fiskiskip og þróuð hafa verið tengsl milli hreyfistöðugleika skipa og áhættumats á brotöldum sem fyrir liggur í upplýsingakerfi stofnunarinnar. Til að gera vinnu um borð í fiskiskipum öruggari er grundvallaratriði að draga úr veltingi eins og hægt er. Þetta er gert m.a. með andveltigeymi og í þróun er búnaður til að hámarka nýtingu andveltigeyma með samhæfingu við hleðslu og stöðugleikaforrit og stöðugleikamæli (RT-stöðugleikavakt) sem þegar er í notkun í nokkrum skipum. Meginmarkmiðið er að gera stöðugleikagögn fiskiskipa aðgengileg og notendavæn þannig að upplýsingar um stöðugleika skips liggi ljósar fyrir stjórnanda þess á hverjum tíma.

Gagnagrunnur fyrir upplýsingakerfi Siglingastofnunar: Gerður hefur verið gagnagrunnur sem heldur utan um raunmælingar og spágögn sem birt eru á heimasíða Siglingastofnunar. Öflugur gagnagrunnur er forsenda varðandi grunnupplýsingar, mælingar og rannsóknir sem stuðla að öryggi sjófarenda og við mannvirkjagerð.