Undirritun Kyoto-bókunarinnar Nefndarálit - þingskjal nr. 1135

123. löggjafarþing 1998–99.

Þskj. 1135 - 41. mál.

Nefndarálit um till. til þál. um undirritun Kyoto-bókunarinnar.

Frá 1. minni hluta umhverfisnefndar.

Um allan heim hafa menn áhyggjur af vaxandi gróðurhúsaáhrifum í andrúmsloftinu af mannavöldum sem valdið geta verulegum breytingum á veðurfari og lífsskilyrðum. Þjóðir heims hafa almennt viðurkennt þessa hættu og þá staðreynd að engin ein þjóð geti brugðist við vandanum án samvinnu við aðrar. Eftir flóknar og tímafrekar viðræður milli þjóða sem hófust 1988 um aðgerðir til að sporna gegn loftslagsbreytingum náðist samkomulag um alþjóðlegan samning sem undirritaður var af flestum þjóðum heims á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Ríó de Janeiró í Brasilíu í júní 1992.

Með undirritun Ríó-samningsins höfðu þjóðir heims í sameiningu mótað stefnu og fundið leiðir sem miða að því að draga úr losun koltvíoxíðs og annarra gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið. Ísland tók þátt í gerð þessa samnings um loftslagsbreytingar, undirritaði hann árið 1992 og staðfesti aðild sína að honum. Með aðild að samningnum samþykkti Ísland að taka þátt í því með öðrum þróuðum ríkjum að vinna að því að losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið yrði ekki meiri árið 2000 en hún var árið 1990.

Áður en loftslagssamningurinn var samþykktur af Íslands hálfu hafði íslenska ríkið skuldbundið sig til að vinna gegn loftslagsbreytingum af mannavöldum. Í norrænu umhverfisáætluninni sem samþykkt var 1989 eru t.d. ákvæði um aðgerðir til að draga úr koltvíoxíðmengun í andrúmslofti. Á ráðherrafundi, sem haldinn var í tengslum við aðra alþjóðlegu veðurfarsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Genf í nóvember 1990, samþykkti umhverfisráðherra fyrir hönd Íslands yfirlýsingu þess efnis að aðildarríki Evrópusambandsins og EFTA, auk Japans, Ástralíu, Nýja-Sjálands og Kanada, skuldbinda sig til að draga úr losun koltvíoxíðs út í andrúmsloftið þannig að hún verði ekki meiri árið 2000 en hún var í viðkomandi landi árið 1990.

Nú þegar á reynir og þjóðir heims hafa komið sér saman um samræmdar aðgerðir til að ná því langþráða markmiði að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið ætlar Ísland að skerast úr leik samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Það er ljóst að ekki verður unnt að halda losuninni óbreyttri á milli áranna 1990 og 2000, en aðildarríki Ríó-samningsins um loftslagsbreytingar hafa nú með Kyoto-bókuninni komið sér saman um það raunhæfa markmið að draga þannig úr losuninni með sameiginlegu átaki að hún verði 5,2% minni á tímabilinu 2008–2012 en hún var árið 1990. Skuldbindingarnar eru mismunandi milli einstakra ríkja eða frá 8% minni losun upp í að heimila 10% meiri losun.

Íslandi er heimilt samkvæmt Kyoto-bókuninni að losa 10% meira en gert var 1990, eða mest allra þeirra ríkja sem hafa skuldbundið sig til aðgerða samkvæmt samningnum. Þrátt

Prentað upp á ný.

fyrir að Ísland hafi fengið sérstöðu sína viðurkennda, þ.e. smæð hagkerfisins og hlutfallslega mikla nýtingu vistvænna orkugjafa, og fengið rúmastar heimildir allra þjóða ætlar meiri hluti umhverfisnefndar í félagi við ríkisstjórnina að koma í veg fyrir að Ísland taki áfram þátt í sameiginlegri baráttu þjóða við loftslagsbreytingar af mannavöldum.

Með því að undirrita Kyoto-bókunina núna eru send þau skilaboð til annarra þjóða að Ísland stefni að því að staðfesta hana síðar og að Ísland ætli ekki, eitt OECD-ríkja, að skerast úr leik þegar loksins hefur náðst samkomulag um raunhæfar aðgerðir. Hin eiginlega aðild að bókuninni verður ekki fyrr en undirritunin hefur verið staðfest með samþykki Alþingis þannig að undirritunin er í raun viljayfirlýsing. Þau rök sem meiri hlutinn færir fram gegn því að gefa slíka viljayfirlýsingu eru því óskiljanleg að mati 1. minni hluta.

Það er útúrsnúningur að halda því fram að undirritun Kyoto-bókunarinnar þýði að Íslendingar geti ekki haldið áfram að nýta endurnýjanlegar orkulindir landsins. Undirritun og fullgilding bókunarinnar síðar mun ekki koma í veg fyrir nýtingu orkulindanna. Fullgilding mun takmarka möguleika til að nýta orkuna í mengandi stóriðju, en ekki á nokkurn annan hátt. Undirritun bókunarinnar mun hins vegar hvetja stjórnvöld til að leita leiða til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið og til að endurmeta margvíslega þætti í samfélaginu með það fyrir augum að draga úr útblæstri skaðlegra lofttegunda, t.d. frá fiskiskipum og samgöngutækjum.

Jafnframt mun undirritun hvetja til endurskoðunar á áformum um mengandi stóriðju og annarra leiða til að nýta orkuna í fallvötnum landsins og jarðhitasvæðum. Einnig mun þurfa að skoða vel leiðir til að draga úr mengun andrúmsloftsins með landgræðslu og skógrækt í samræmi við systursamninginn frá Ríó de Janeiró um vernd líffræðilegrar fjölbreytni. Með honum er ekki síður verið að taka á mikilvægum umhverfismálum en með samningnum um loftslagsbreytingar.

Það sem skiptir máli er að undirritun nú mun hvetja til þess að gerðar verði raunhæfar framkvæmdaáætlanir sem miði að því að ná settu markmiði Kyoto-bókunarinnar og þeim framfylgt í stað þess að virða þær að vettugi líkt og gert var við þær sem samþykktar hafa verið á undanförnum árum.

Staða Íslands í samfélagi þjóðanna mun veikjast verulega ef Kyoto-bókunin verður ekki undirrituð fyrir 15. mars 1999. Verulega mun draga úr möguleikum Íslands til að hafa áhrif á þróun umhverfismála í heiminum og þar á meðal á þróun mála er varða mengun hafsins og nýtingu fiskimiða og annarra auðlinda sjávar. Hnattræn vandamál á sviði umhverfisverndar og nýtingar auðlinda jarðarinnar varða hagsmuni Íslendinga og þau verða ekki leyst nema með sameiginlegu átaki þjóða heimsins. Að skerast úr leik nú í sameiginlegri baráttu þjóðanna gegn loftslagsbreytingum af mannavöldum með því að neita að gefa þá viljayfirlýsingu sem felst í undirritun bókunarinnar er vísasta leiðin til að gera Ísland að áhrifalausu jaðarríki á hjara heims.

Að mati 1. minni hluta er mun sterkara fyrir íslensku þjóðina, sem vill láta til sín taka í umhverfismálum á alþjóðavettvengi, að undirrita Kyoto-bókunina núna og vera áfram með í sameiginlegri baráttu þjóða gegn loftslagsbreytingum. Það veikir stöðu þjóðarinnar að skerast nú úr leik og slíta samstarfi á þessu sviði við önnur ríki Norðurlanda og OECD.

Fyrsti minni hluti leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Alþingi, 9. mars 1999.

Margrét Frímannsdóttir,

frsm.

Magnús Árni Magnússon.