Landgræðsla Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 745

1988–89. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 398 . mál.

Sþ.

745. Tillaga til þingsályktunar um landgræðslu.

Flm.: Egill Jónsson, Jón Helgason, Geir Gunnarsson,

Árni Gunnarsson, Ingi Björn Albertsson, Málmfríður Sigurðardóttir,

Halldór Blöndal.

Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að hlutast til um að gerð verði markviss áætlun um aðgerðir til að stöðva eyðingu jarðvegs og gróðurs á Íslandi þar sem þess er kostur.

Sérstök áhersla verði lögð á að afmarka þau landsvæði þar sem sandfok á sér enn stað svo að unnt sé að hefja þar skipulagt ræktunarstarf.

Kannað verði hvort Áburðarverksmiðju ríkisins muni fært að lækka verð á áburði til landgræðslustarfa sem einkum væri ráðstafað til brýnna verkefna.

Miðað verði við að um næstu aldamót verði uppblástur þessara svæða stöðvaður.

Greinargerð.

Á þeim rúmu átta áratugum, sem liðnir eru síðan skipulegt landgræðslustarf hófst hér á landi, hefur mikið áunnist við stöðvun hraðfara gróður- og jarðvegseyðingar. Uppgræðsluframkvæmdir hafa að mestu hvílt á Landgræðslu ríkisins, en nú gætir vaxandi áhuga félagasamtaka og einstaklinga á þátttöku í þessu merka starfi.

Alkunna er hve íslenskur þurrlendisjarðvegur er blandinn gosösku. Hann er því viðkvæmur, einkum á móbergssvæðunum þar sem jarðvegseyðingin hefur verið mest. Á þessum svæðum og víða utan þeirra bíða fjölmörg landgræðsluverkefni, sum mjög brýn, hvort sem er vegna vindrofs, vatnsrofs, landbrots af völdum fallvatna og sjávar eða sandfoks úr fjörum. Skilyrði til að takast á við eyðingaröflin fara í flestu tilliti batnandi. Með nýjum landgræðslujurtum og stofnum sem fengist hafa með innflutningi og kynbótum, einkum á síðari árum, fæst traustari árangur sáningar í örfoka land. Nýja fræræktarstöðin í Gunnarsholti auðveldar sáningu landgræðslujurta úr flugvélum og rafgirðingar

draga úr kostnaði og auðvelda vörslu lands. Árangur aukinnar þekkingar og reynslu sem þannig er fyrir hendi auðveldar nýjar ákvarðanir í landgræðslustarfi.

Með aukinni túnrækt og fækkun sauðfjár hefur beitarálag stórlega minnkað, sérstaklega að vori og hausti þegar gróður er viðkvæmastur fyrir beit. Útbreiðsla viðkvæmra beitarjurta, t.d. birkis og víðitegunda, bera þessari þróun órækt vitni. Þannig auðvelda breyttir búskaparhættir og aukinn skilningur almennings á alhliða umhverfisvernd árangur í þessu mikilvæga starfi.

Á síðastliðnu ári var keypt ný áburðarflugvél að Gunnarsholti. Við það jókst afkastageta Landgræðslunnar við áburðardreifingu úr flugvélum. Ætla má að við sæmilegar aðstæður sé nú unnt að dreifa árlega 5000 tonnum af áburði úr flugvélum en það er helmingi meira en verið hefur á síðari árum. Þessa ónýttu afkastagetu ber vissulega að nýta til fullnustu.

Græðsla örfoka lands með áburði og fræsáningu er einn mikilvægasti þáttur í landgræðslustarfi en eins og áður getur hefur ekki verið fyrir hendi fjármagn svo að unnt væri að sinna því starfi sem vert væri.

Minnkandi áburðarkaup vegna samdráttar í landbúnaði valda nokkrum erfiðleikum í rekstri Áburðarverksmiðju ríkisins. Forráðamenn verksmiðjunnar hafa kannað hvernig bæta megi úr. Í ljós hefur komið að hagkvæmt væri að framleiða nokkurt magn áburðar með lægra verði til Landgræðslu ríkisins ef það kæmi sem viðbót við þau viðskipti sem nú eiga sér stað milli þessara aðila. Ef þessi áform kæmust í framkvæmd mundi það verða til mikils stuðnings við landgræðslustarfið og auka hagkvæmni í rekstri Áburðarverksmiðju ríkisins. Slíka kosti ber því að nýta hið bráðasta.

Þótt mikið hafi verið unnið að gróðurkortagerð um þriggja áratuga skeið, sem auðveldar stórlega mat á ástandi gróðurs, hefur gerð jarðvegskorta lítið verið sinnt til þessa. Þó er jarðvegurinn undirstaða gróðursins og með hliðsjón af aðstæðum hérlendum er rík ástæða til að taka meira tillit til jarðvegsþáttarins í rannsóknaáætlunum en gert hefur verið til þessa. Flokka þarf jarðveginn eftir uppblásturshættu, ákvarða þarf og merkja á kort sem nákvæmast einstök svæði eftir virkni jarðvegseyðingar og slíkri kortlagningu þurfa að tengja upplýsingar um veðurfarsþætti, sérstaklega úrkomu sem sums staðar getur skipt sköpum. Þannig yrði væntanlega unnt að beina varnaraðgerðum að þeim svæðum þar sem eyðingin er mest.

Eins og kunngt er ákvað Alþingi að minnast ellefu alda byggðar með þjóðarátaki í græðslu landsins. Þessari ákvörðun var svo fylgt eftir með fimm ára landgræðsluáætlun áranna 1974–1978. Síðan hafa verið gerðar tvær landgræðsluáætlanir, þ.e. 1982–1986 og 1987–1991. Þetta skipulagða landgræðslustarf, sem nálgast hálfan annan áratug, rennir traustum stoðum undir nýjar ákvarðanir sem sérstaklega beindust að þeim landssvæðum þar sem eyðingaröflin skapa mesta hættu. Eðlilegt er að miða við að sú áætlun um græðslu landsins, sem hér er lagt til að gerð verði, komi í framhaldi af þeirri landgræðsluáætlun sem nú er í gildi. Hér má því engan tíma missa.

Miklu varðar að sem víðtækust samstaða skapist um þetta mikilvæga verkefni. Slíkt starf felur í sér samráð við þá fjölmörgu aðila sem nýta landið með ýmsum hætti. Sérstök áhersla er lögð á málefnalega kynningu meðal almennings á áætluninni en það er forsenda þess að til árangurs leiði.