Kynjahlutföll Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 931

131. löggjafarþing 2004–2005.

Þskj. 931 - 621. mál.

Tillaga til þingsályktunar um reglur um kynjahlutföll.

Flm.: Atli Gíslason.

Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa nefnd sem móti reglur um kynjahlutföll við ráðningu forstöðumanna ríkisstofnana, ráðuneyta og ríkishlutafélaga og við skipan í nefndir og ráð á vegum sömu aðila. Nefndin geri enn fremur tillögur um sambærilegar reglur hjá sveitarfélögum. Þá gefi nefndin álit á því hvort rétt sé að setja lög um kynjahlutföll við val og röðun frambjóðenda stjórnmálaflokka til Alþingis og sveitarstjórna. Loks leiti nefndin leiða og setji fram tillögur um hvernig megi fjölga konum í stjórnum fyrirtækja, lífeyrissjóða og stofnana. Í nefndina verði m.a. skipaðir fulltrúar allra þingflokka.

Nefndin skili tillögum fyrir 1. janúar 2006.

Greinargerð.

Svipuð þingsályktunartillaga var flutt á 130. löggjafarþingi 2003–2004 en var hvorki rædd né hlaut meðferð í nefnd.

Í skýrslu nefndar um efnahagsleg völd kvenna, sem unnin var fyrir forsætisráðuneytið og kom út í febrúar 2004, segir að þar sem karlar beri meira úr býtum og stýri frekar fyrirtækjum en konur séu áhrif þeirra yfir efnislegum gæðum meiri en kvenna. Meginniðurstaða launakönnunar sem nefndin lét gera var að konur hefðu 72% af launum karla fyrir jafnlangan vinnudag. Í skýrslunni kemur jafnframt fram að forstöðumenn ríkisstofnana og ráðuneyta eru langflestir karlar, eða um 80%. Einnig að fáar konur sitja í opinberum úthlutunarnefndum sem veita fé til uppbyggingar íslensks atvinnulífs og konur fái lítinn hluta þess fjármagns sem veitt er úr opinberum sjóðum til styrktar atvinnuuppbyggingu. Þá kemur fram í skýrslunni að karlar eru um 70% þeirra sem sitja í nefndum á vegum hins opinbera. Þessar staðreyndir eru gamalkunnar og til þessa hefur lagasetning ekki dugað til og skilað þeim árangri sem stefnt var að, til að mynda með jafnréttislögum. Jafnréttissinnar hafa því í auknum mæli beint sjónum sínum að stjórnvaldstækjum til að vinna á rótgrónum stöðumun kynjanna.

Norsk stjórnvöld eru vel á veg komin í átt að því markmiði að a.m.k. 40% stjórnenda hjá hinu opinbera verði konur. Fyrir þremur árum setti norska ríkisstjórnin, undir forsæti Kjell Magne Bondevik, fram kröfu um kynjakvóta við stöðuveitingar hjá norska ríkinu. Árangurinn lét ekki á sér standa og hefur hlutfall kvenna í stjórnunarstöðum hækkað um meira en 6% á tveimur árum. Nú er staðan sú í Noregi að 33,9% af 9.000 stjórnendum hjá hinu opinbera eru konur og norska ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að markmið hennar um 40% lágmarkshlutfall kvenna náist fyrir sumarið 2006. Forsætisráðherra Noregs gerði grein fyrir þessum árangri á baráttudegi kvenna 8. mars 2004. Hlutfall norskra kvenna í stjórnum fyrirtækja er hins vegar enn mjög lágt, aðeins 9%. Norska ríkisstjórnin leitar nú leiða til að bæta úr því.

Okkur Íslendingum hefur miðað of skammt áleiðis við að jafna stöðu kvenna og karla og við stöndum okkur lakast norrænna ríkja þegar hlutfall kvenna í stjórnum, nefndum og ráðum er skoðað. Því er brýnt að grípa til raunhæfra aðgerða. Með virkum stjórnvaldstækjum er unnt að auka áhrif kvenna á stjórn ríkis, sveitarfélaga og fyrirtækja öllum til hagsbóta. Engin ástæða er til að ætla að ekki megi ná sama árangri hér á landi og í Noregi með reglum um kynjahlutföll bæði hjá hinu opinbera og í einkarekstri.

Í tillögu þessari er einnig gert ráð fyrir að nefndin gefi álit sitt á því hvort rétt sé að binda í lög ákvæði um kynjahlutföll við val og röðun frambjóðenda stjórnmálaflokka til Alþingis og sveitarstjórna. Stjórnmálaflokkar hafa almennt ekki sett sér slíkar reglur og það er staðreynd að hlutur kvenna á Alþingi og í sveitarstjórnum er mun minni en æskilegt er og hefur fremur farið minnkandi en hitt. Afar brýnt er að rétta af þennan kynbundna lýðræðishalla þannig að sú auðlind sem felst í menntun og reynslu kvenna nýtist hvarvetna þjóðinni allri til hagsbóta.

Í samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gegn konum er kveðið á um að hvers kyns kynbundin mismunun brjóti í bága við grundvallarreglur um jafnrétti og virðingu fyrir manngildi. Slík mismunun hindrar þátttöku kvenna á jafnréttisgrundvelli í stjórnmála-, félags-, efnahags- og menningarlífi. Það eru mannréttindi að sjónarmið, reynsla og þarfir beggja kynja séu höfð að leiðarljósi við alla stefnumörkun og ákvarðanatöku stjórnvalda og það er beinlínis til þess fallið að viðvarandi launamunur kynjanna minnki. Konum er núna mismunað við stöðuveitingar og við skipanir í nefndir og ráð. Tillaga þessi er sett fram í þeim tilgangi að vinna gegn þeirri mismunun.

Frá því að þingsályktunartillaga svipaðs efnis var lögð fram á vorþingi 2004 hefur hvorki gengið né rekið í þessu mikilsverða hagsmunamáli kvenna og karla. Ef eitthvað er virðast teikn á lofti um að hlutur kvenna í áhrifa- og valdastöðum hafi fremur rýrnað. Hlutfall kvenna er lægst á Alþingi miðað við þjóðþing á Norðurlöndum og einnig miðað við mörg önnur lönd, t.d. Rúanda, Kúbu, Kostaríka, Argentínu, Suður-Afríku og Írak. En það er ekki aðeins á Alþingi, hjá ríkinu og sveitarfélögum sem konur eru valda- og áhrifalitlar. Staða þeirra er vægast sagt dapurleg hjá einkafyrirtækjum sé horft til fjölda kvenna í stjórnum. Þetta gildir sér í lagi um stjórnir stórfyrirtækja. Nýlegar rannsóknir sýna enn fremur að staða kvenna í atvinnurekstri er lakari en karla, þær mæta m.a. minni skilningi hjá lánastofnunum og eiga erfiðara með að fá lán og aðra fyrirgreiðslu. Allar þessar staðreyndir og fleiri ónefndar gefa ærið tilefni til að leitað verði allra tiltækra úrræða. Er þingsályktunartillagan því endurflutt en aukin frá fyrra horfi og nefndinni falið að leita leiða og setja fram tillögur til að auka veg kvenna í stjórnum fyrirtækja, lífeyrissjóða og stofnana. Þeir stjórnmálaflokkar sem eiga fulltrúa á Alþingi hafa allir gefið ítrekuð fyrirheit um að jafna stöðu kvenna. Tillagan er til þess fallin að koma þessum fyrirheitum í verk og rjúfa kyrrstöðuna í jafnréttismálum.