Vegáætlun 1989–1992 Nefndarálit - þingskjal nr. 1208

1989–90. – 1059 ár frá stofnun Alþingis.

112. löggjafarþing. – 465 . mál.

Sþ.

1208. Nefndarálit um till. til þál. um breyt. á þál. um vegáætlun fyrir árin 1989–1992.

Frá minni hl. fjárveitinganefndar.

Um þessar mundir er eitt ár liðið frá því að vegáætlun fyrir árin 1989–1992 var afgreidd á Alþingi. Um tekjustofna þeirrar áætlunar komst samgönguráðherra þannig að orði í þingræðu 10. apríl 1989.

„Í tillögu þeirri, sem hér liggur fyrir, er miðað við að markaðir tekjustofnar standi áfram undir öllum útgjöldum vegáætlunar. Reiknað er með hægum en jöfnum vexti bensínsölu á tímabilinu en óbreyttum stofni í þungaskatti. Með því að nýta tekjustofnana samkvæmt lögum, þ.e. láta þá fylgja verðlagi, má auka framkvæmdafé vegáætlunar umtalsvert og er við það miðað hér, þ.e. að þessir mörkuðu tekjustofnar séu nýttir að fullu og látnir fylgja verðlagshækkunum. Þannig má ná hlutfalli af þjóðarframleiðslu miðað við hinn nýja grundvöll á bilinu 1,4–1,5% á næstu árum. Er það veglegur áfangi í þá átt að ná því framkvæmdamagni sem langtímaáætlun miðast við og talsvert hærra hlutfall en runnið hefur til vegamálanna nú hin síðustu ár. Þetta hlutfall næst þó ekki á yfirstandandi ári eins og kunnugt er, en vegna ástands í efnahagsmálum þjóðarinnar varð því miður ekki hjá því komist að hluti markaðra tekna rynni í ríkissjóð á þessu ári.“

Tilefni þessara yfirlýsinga voru að samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar voru 682 millj. kr. af vegafé ársins 1989 teknar í ríkissjóð, auk fleiri skerðinga á framkvæmdafé Vegagerðar ríkisins. Samkvæmt yfirlýsingu ráðherrans var hér einungis um tímabundna skerðingu vegafjár að ræða, tilkomna vegna slæmrar stöðu ríkissjóðs. Slík skerðing skyldi ekki endurtekin í hans ráðherratíð.

Þetta staðfesti samgönguráðherra enn betur síðar í umræðunum þegar fjallað var um vegáætlun fyrir árin 1989–1992.

„Varðandi það efni, sem hér hefur verið nefnt af mörgum og var reyndar sérstaklega gert að umtalsefni af mér í upphafi, að því miður varð það að ráði vegna erfiðra aðstæðna í ríkisfjármálum á þessu sl. hausti að taka hluta af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðar, þ.e. sérstaka hækkun sem gripið var til á þeim tekjustofnum, og láta renna í ríkissjóð, vil ég upplýsa að við þá afgreiðslu í hæstv. ríkisstjórn var gerð bókun sem lýtur að því að hér er um einstaka afgreiðslu að ræða bundna yfirstandandi ári og ekki er ætlunin að hún verði til frambúðar. Á grundvelli þessarar bókunar og vilja ríkisstjórnarinnar er vegáætlun nú þannig sett upp að þegar á næsta ári renna markaðir tekjustofnar að fullu og öllu til framkvæmda í vegamálum og ég vil gefa þá yfirlýsingu sem samgönguráðherra að ég mun sjá til þess að við þessa afgreiðslu ríkisstjórnarinnar verði staðið verði það í mínu valdi.“

Þegar nú bregður svo við að flutt er tillaga á Alþingi um breytingu á gildandi vegáætlun er eðlilegt að spurt sé um ástæðu. Samkvæmt gildandi vegáætlun átti ráðstöfunarfé til vegamála að vera 5.250 millj. kr. Með þeim breytingum, sem nú eru gerðar, verður fjárveiting til þessara mála 4.396 millj. kr. Niðurskurður á milli þessara ára verður þannig 854 millj. kr. Þessi skerðing á fjárveitingu til vegamála er tilefni að þeim tillöguflutningi sem hér er fjallað um.

Þannig hefur þá farið með yfirlýsingar samgönguráðherra um óbreytta og fullnýtta tekjustofna til vegamála. Niðurstaðan liggur fyrir, vegagerðarfé er skert um 854 millj. kr. frá gildandi vegáætlun. Aftur á móti var bifreiðagjald stórlega hækkað og þannig fékkst greið leið fyrir aukna skattheimtu af bifreiðaeigendum til ríkissjóðs í stað þess að nýta tekjustofna Vegagerðarinnar til framkvæmda í vegagerð.

Vegáætlun er nú brotin upp á næsta ári eftir að regluleg endurskoðun hefur farið fram. Hún er að því leyti óvenjuleg að nú er ákveðið að skerða framlög til vegagerðar sem auðvitað leiðir til minni framkvæmda í vegamálum og torveldar Vegagerð ríkisins að annast hin margháttuðu verkefni sem henni eru falin, svo sem viðhald vega og snjómokstur. Dæmi eru hins vegar um að vegáætlun hafi verið breytt án þess að um lögbundna endurskoðun væri að ræða. Svo var t.d. árið 1988 að frumkvæði fyrrverandi samgönguráðherra, Matthíasar Á. Mathiesens. En sú breyting var gerð til að auka vegaframkvæmdir gagnstætt því sem nú er gert með því að stórlega er dregið úr framkvæmdum.

Sú stefna, sem núverandi ríkisstjórn hefur markað í vegamálum mun hafa hinar alvarlegustu afleiðingar í för með sér. Súlurit, sem birt er með nefndaráliti þessu sem fylgiskjal, sýnir með skýrum hætti hve stórlega hefur dregið úr lagningu bundins slitlags við tilkomu núverandi ríkisstjórnar. Fullyrða má að enn dragi úr lagningu bundins slitlags í ár frá því sem var á síðasta ári, og var þó nóg að gert.

Þrátt fyrir þetta er nú leitast við að dylja niðurskurð vegaframkvæmda svo sem framast er kostur með lántökum sem velta afleiðingum niðurskurðarins yfir til næstu ára.

Minni hl. fjárveitinganefndar er þessari aðför núverandi ríkisstjórnar að vegamálum algerlega andvígur og mun því, þrátt fyrir sameiginlega umfjöllun þingmanna einstakra kjördæma um skiptingu framkvæmdafjár ekki taka þátt í afgreiðslu málsins.

Alþingi, 3. maí 1990.

Egill Jónsson,

frsm.

Pálmi Jónsson.

Málmfríður Sigurðardóttir.

Fylgiskjal.

(Texti ekki til tölvutækur.)