Þróunaráætlun og tilraunaverkefni fyrir ræktun lyfjahamps og notkun kannabislyfja í lækningaskyni Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 8

154. löggjafarþing 2023–2024.

Þingskjal 8 - 8. mál.

Tillaga til þingsályktunar um þróunaráætlun og tilraunaverkefni fyrir ræktun lyfjahamps og notkun kannabislyfja í lækningaskyni.

Flm.: Ásmundur Friðriksson, Óli Björn Kárason, Hildur Sverrisdóttir, Jón Gunnarsson, Teitur Björn Einarsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Vilhjálmur Árnason, Halldóra Mogensen, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Inga Sæland, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon, Tómas A. Tómasson.

Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra í samráði við menningar- og viðskiptaráðherra að setja á fót starfshóp sem hafi það hlutverk að útbúa frumvarp sem heimili fyrirtækjum að sækja um leyfi fyrir ræktun lyfjahamps til kannabisræktunar og fyrir framleiðslu og dreifingu á kannabislyfjum í lækningaskyni. Um verði að ræða fjögurra ára tilraunaverkefni sem hefjist 1. janúar 2025. Heilbrigðisráðherra leggi fram frumvarp þessa efnis fyrir 1. júní 2024.

Greinargerð.

Þingsályktunartillaga þessi var áður flutt á 152. og 153. löggjafarþingi (807. mál) og er nú endurflutt óbreytt.

Stefna stjórnvalda og heilbrigðiskerfisins varðandi kannabisefni hér á landi þarfnast talsverðrar umræðu og þess að grundvöllur verði skapaður til frekari rannsókna, hvort sem er á ræktun plantnanna Cannabis sativa og Cannabis indica eða annarra plantna sem eru þeim skyldar.

Álit flutningsmanna er að tilraunaverkefni áþekkt því sem stendur yfir í Danmörku myndi skapa opinskáar umræður hér á landi. Verkefnið myndi byggjast á rannsóknum og jafnvel skapa ný tækifæri til nýsköpunar í landbúnaði á orkuríkum svæðum, til að mynda á Suðurnesjum. Gangi tilraunaverkefni eftir þingsályktun þessari vel væri sú reynsla sem af myndi hljótast góður grundvöllur fyrir heildarendurskoðun á lögum um ávana- og fíkniefni, nr. 65/1974, sem færi fram í ljósi nýrra rannsókna sem hafa verið gerðar á síðustu árum.

Tilraunaverkefnið í Danmörku hófst 1. janúar 2018 og hefur þegar verið framlengt umfram þann tímaramma sem upphaflega lá fyrir. Verkefnið skiptist í þróunaráætlun um ræktun hamps, sem heimilar að rækta hampjurtina Cannabis sativa í því skyni að vinna úr henni lyf og síðan tilraunaverkefni um notkun efna úr hampjurtinni í lækningaskyni. Úttekt á fyrri hluta verkefnisins var unnin af danska heilbrigðisráðuneytinu og skýrsla gefin út haustið 2020. Niðurstaða úttektarinnar var sú að tilraunaverkefnið hefði í grundvallaratriðum þótt veita góða og örugga umgjörð um notkun kannabis sem lyfs í læknisfræðilegum tilgangi.

Í úttekt danska heilbrigðisráðuneytisins kemur einnig fram að upp hafi komið nokkrar áskoranir, m.a. hefur vöruúrval á kannabislyfjum þótt takmarkað og þær vörur sem í boði hafa verið þótt dýrar og heimilislæknar verið tregir til að ávísa vörunum. Fram kemur í úttektinni að þessir þættir hafi leitt til þess að sjúklingar hafi leitað á ólöglegan kannabismarkað fyrir sjálfsmeðferð með kannabisefnum.

Samkvæmt þeim reglum sem gilda um tilraunaverkefnið hafa allir læknar í Danmörku heimild til þess að ávísa kannabislyfjum til sjúklinga sem glíma við langvinna verki og aðra kvilla ef sjúklingur hefur þegar prófað hefðbundin lyf án viðunandi árangurs. Með tilraunaverkefninu er ekki síst stefnt að því að afla þekkingar um áhrif og aukaverkanir kannabisefna og að koma í veg fyrir að sjúklingar með langvarandi verki þurfi að nálgast kannabisvörur með ólöglegum hætti. Í leiðbeiningum dönsku lyfjastofnunarinnar um kannabislyf eru nefndir fjórir sjúklingahópar sem til greina koma fyrir meðferð með lyfseðilsskyldum kannabislyfjum: einstaklingar með MS-sjúkdóminn, einstaklingar með mænuskaða, sjúklingar í krabbameinslyfjameðferð og sjúklingar með langvinna verki.

Flutningsmenn leggja til að skipaður verði starfshópur sem verði falið að kanna, ræða og gera drög að frumvarpi um eftirfarandi:

– Skilgreiningu leyfa til ræktunar, framleiðslu og dreifingar á kannabis í lækningaskyni.

– Útgáfu leyfa.

– Þróunaráætlun sem gildi til fjögurra ára og verði í samræmi við reglur um lyfjaprófsáætlanir.

– Lista yfir þær kannabisvörur sem heimilt verði að framleiða og dreifa og ávísa megi löglega af læknum og afgreiða í apóteki.

– Umsóknarform og umsóknarferli.

– Skilyrði fyrir útgáfu leyfa og að ræktendur tryggi rekjanleika í báðar áttir og geti tilgreint þá aðila sem þeir hafa fengið aðföng frá, svo sem útsæði og fræ.

– Meðhöndlun og pökkun framleiðslunnar sem uppfylli kröfur laga og reglugerðar um hollustuhætti og mengunarvarnir.

– Markaðssetningu.

– Gjaldtöku.

– Tillögu að breytingum á lögum um ávana- og fíkniefni, nr. 65/1974, ásamt reglugerðum.

– Önnur atriði sem nauðsynlegt er að tiltaka í lagafrumvarpinu.

Auk þeirrar gagnsemi lyfjahamps sem fjölmargar rannsóknir benda til, m.a. til meðferðar á flogaveiki, kvíða, vöðvakrampa og geðrofs, telja flutningsmenn einnig rétt að benda á þá atvinnumöguleika sem gætu falist í ræktun kannabisplantna hér á landi. Árið 2021 voru kannabisvörur í Bandaríkjunum seldar fyrir alls 25 milljarða bandaríkjadala, þar af 65% í lækningaskyni. Áætlanir gera ráð fyrir að kannabisvörur verði seldar fyrir allt að 100 milljarða bandaríkjadala árið 2028. Er því ljóst að um ört vaxandi iðnað er að ræða, hvort sem er vestan hafs eða í Evrópu, þar sem æ fleiri ríki kanna möguleika þess að heimila notkun kannabisefna upp að einhverju marki. Þá má benda á að sala á kannabisvörum skilaði allt að þremur milljörðum bandaríkjadala í virðisaukaskatt í þeim ríkjum Bandaríkjanna sem hafa lögleitt kannabisefni árið 2022. Ræktun í gróðurhúsum, undir eftirliti þar sem stuðst er við góða framleiðsluhætti, veitir fullvissu um að framleiðsla og prófanir á lyfi séu ávallt í samræmi við gæðakröfur, sem hæfa notkun viðkomandi lyfs. Hér á landi eru ýmis tækifæri til að skapa grundvöll fyrir nýjan iðnað sem byggist á þekkingu og rannsóknum, þar sem hægt er að byggja upp atvinnugrein í grænum og orkusæknum útflutningsiðnaði með ræktun í hátæknigróðurhúsum. Það er til mikils að vinna að geta framleitt kannabisvörur, sem eftirspurn eykst sífellt eftir, sem hafa minna kolefnisfótspor en annars staðar, samhliða því að nýting orkuauðlinda er bætt, þekking úr hefðbundinni hátæknilyfjaframleiðslu tengd saman og ný og eftirsótt störf sköpuð um land allt ásamt því að auka útflutningstekjur.

Flutningsmenn þingsályktunartillögu þessarar leggja til að heimilt verði á grundvelli sérstakrar þróunar- og tilraunaáætlunar að framleiða virk efni úr kannabis í læknisfræðilegum tilgangi til að skapa grundvöll til að meta notkun kannabisefna í lok reynslutímabils sem verði fjögur ár. Hér er ekki lögð til lögleiðing á kannabis eða afglæpavæðing kannabisefna. Flutningsmenn telja að líta verði af alvöru til þeirrar tilraunaáætlunar sem Danir hafa unnið að, byggja á reynslu þeirra og annarra þjóða og skapa grundvöll fyrir athugun á að leyfa kannabis í lækningaskyni til reynslu. Ljóst er að tilraunaverkefnið í Danmörku hefur ekki farið fram án gagnrýni og er því mikilvægt að litið verði til þeirra annmarka sem kunna að hafa verið á verkefninu og lærdómur af þeim dreginn. Slæmt er að fólk sem reynir að lina þjáningar með kannabis þurfi að gerast lögbrjótar eða upplifi sig sem slíka. Flutningsmönnum tillögu þessar hafa borist sögur langverkjaðra einstaklinga sem hafa til þess þurft að bera harm sinn í hljóði, missir starfsþrek og jafnvel lífsvilja en hafa svo komist í kynni við kannabisefni sem hafa skipt sköpum í bataferli þeirra. Það er án efa hlutverk löggjafans að leggja sitt af mörkum til að koma til móts við þennan hóp svo að það geti lifað sínu lífi án stanslausra verkja eða óþæginda.

Ekki er réttlætanlegt að meina sjúklingum um aðgang að kannabisvörum til að vernda þá sem hugsanlega geta misnotað þær. Ljóst er að langvinnir verkir eru stórt samfélagslegt vandamál og mikill kostnaður fyrir samfélagið í formi tapaðrar starfsgetu og álagi fyrir heilbrigðiskerfið. Þrátt fyrir að sannanir fyrir jákvæðum áhrifum kannabis sem lyfs í læknisfræðilegum tilgangi séu enn sem komið er takmarkaðar þykir ávinningur af læknisfræðilegum kannabisvörum þó vega þyngra en neikvæðu áhrifin.