Tvöföldun Reykjanesbrautar Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 698

1996–97. – 1066 ár frá stofnun Alþingis.

121. löggjafarþing. – 402 . mál.

698. Tillaga til þingsályktunar um tvöföldun Reykjanesbrautar.

Flm.: Árni R. Árnason, Ólafur G. Einarsson, Árni M. Mathiesen,

Sigríður A. Þórðardóttir, Siv Friðleifsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir,

Hjálmar Árnason, Sigríður Jóhannesdóttir, Guðmundur Árni Stefánsson,

Kristján Pálsson, Ágúst Einarsson, Kristín Halldórsdóttir.

Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta nú þegar hefja nauðsynlegan undirbúning að tvöföldun Reykjanesbrautar frá Hafnarfirði að Flugstöð Leifs Eiríkssonar, með lagningu nýrrar akbrautar við hlið þeirrar sem fyrir er þannig að Reykjanesbraut verði með aðskildum akstursstefnum og tveimur akreinum til hvorrar áttar.

Greinargerð.

Með tillögu þessari, sem allir þingmenn Reykjaneskjördæmis standa að, er lagt til að þegar skuli hafinn undirbúningur að tvöföldun Reykjanesbrautar, frá Hafnarfirði til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar á Keflavíkurflugvelli. Er ætlun flutningsmanna að tillagan leiði til þess að þegar kemur að umfjöllun um vegaframkvæmdir í Reykjaneskjördæmi að loknum þeim sem ákvarðanir hafa nú verið teknar um, svo sem tvöföldun Reykjanesbrautar frá Breiðholtsbraut til Hafnarfjarðar, gerð nýrra mannvirkja vegna legu Vesturlandsvegar um Mosfellsbæ o.fl., verði fyrirliggjandi fjárhagsleg og tæknileg atriði og valkostir varðandi þetta stórverkefni, ásamt slíkum atriðum um önnur framtíðarverkefni í vegamálum í kjördæminu.

Þingsályktunartillögur um tvöföldun Reykjanesbrautar frá Hafnarfirði að Flugstöð Leifs Eiríkssonar hafa sex sinnum áður verið fluttar á Alþingi af þingmönnum Reykjaneskjördæmis, síðast á 116. löggjafarþingi 1992–93. Í janúar 1992 bárust samgönguráðherra áskoranir frá um fjögur þúsund manns um nákvæma athugun á hugmynd nokkurra aðila um tvöföldun Reykjanesbrautar. Um sömu mundir hvöttu sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum og fleiri mjög til þess í ræðu og riti að tvöföldun Reykjanesbrautar yrði undirbúin og hafist handa við framkvæmdir hið fyrsta. Við umfjöllun Alþingis um tillöguna á haustmánuðum 1992 kom hins vegar fram ályktun sveitarstjórnarmanna á Suðurnesjum, í stjórn Héraðsnefndar Suðurnesja, þess efnis Reykjanesbraut væri ekki forgangsverkefni, en þau voru jafnframt tilgreind í ályktuninni. Sú ályktun varð til þess að Alþingi taldi ekki fært að samþykkja tillöguna, í bága við álit kjörinna fulltrúa heimamanna á Suðurnesjum. Vilji sveitarstjórnarmanna á Suðurnesjum um röð verkefna í vegagerð þar hefur aftur breyst. Nú, fjórum árum síðar, hefur aðalfundur Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum, sem haldinn var 25. og 26. október sl., ályktað um forgangsröðun verkefna í vegamálum á Suðurnesjum og tiltekur nú tvöföldun Reykjanesbrautar á undan nokkrum verkefnum sem áður voru tiltekin sem forgangsverkefni.

Á Suðurnesjum er að verða mikil og fjölþætt uppbygging sem tekur til flestra af helstu atvinnuvegum landsmanna. Umtalsverð aukning hefur orðið og er fram undan í flugsamgöngum um Keflavíkurflugvöll og fjölgun ferðamanna sem staldra við á Suðurnesjum á leið sinni til og frá landinu. Í undirbúningi eru fjárfestingar í frekari virkjun jarðhita og í orkufrekum iðnaði, auk þess að Atlantal-fyrirtækjahópurinn hyggst hefja að nýju athuganir til undirbúnings að byggingu stórs álvers á Keilisnesi. Af þessum ástæðum er brýnt að fyrir liggi undirbúningur að aukinni afkastagetu og bættu umferðaröryggi einu hraðbrautarinnar milli Suðurnesja og höfðuborgarsvæðisins, svo unnt verði að bregðast í tíma við mikilli aukningu umferðar milli Suðurnesja og höfuðborgarsvæðisins sem mun fylgja þessari uppbyggingu.

Reykjanesbraut, allt frá Reykjavík til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, er sérstæð meðal þjóðvega landsins. Hún tengir höfðuborgina við eina alþjóðaflugvöllinn í áætlunarflugi milli landa, liggur gegnum þrjá af fjölmennustu kaupstöðum landsins og er notuð af því sem næst öllum ferðalöngum sem koma til landsins og fara frá því, innlendum sem erlendum.

Reykjanesbraut, frá Hafnarfirði til Keflavíkur, var fyrsti vegur í þjóðvegakerfi landsins með bundnu slitlagi. Lagning hennar á árunum 1963 og 1965 markaði tímamót í sögu vegagerðar á Íslandi. Sú framkvæmd var svar við mjög brýnni þörf því að umferð milli Suðurnesja og höfðuborgarsvæðisins var þá þegar orðin svo mikil að gamli malarvegurinn var með öllu ófullnægjandi.

Með tilkomu brautarinnar varð mikil breyting til batnaðar. Flutningsgeta jókst gífurlega og öll umferð varð miklu greiðari. Þetta olli straumhvörfum í öllum samskiptum íbúa Suðurnesja við höfðuborgarsvæðið og átti sinn þátt í því að efla atvinnulíf á Suðurnesjum. Um svipað leyti og brautin var tekin í notkun var öllu millilandaflugi beint til Keflavíkurflugvallar sem var þá og er enn meðal best búnu og öruggustu flugvalla við norðanvert Atlantshaf. Allar götur síðan hafa flestir flugfarþegar til og frá Íslandi átt leið um Reykjanesbraut. Hún er því þjóðvegur allra landsmanna og um leið fyrsti og síðasti áfangi í ferð langflestra erlendra ferðamanna um Ísland. Öryggi vegfarenda á Reykjanesbraut ræður því miklu um hvernig þeir minnast dvalar sinnar hér á landi og jafnvel hvort þeir hyggjast koma hingað aftur eða ekki.

Bættar samgöngur eru höfuðforsenda þess að tengja saman atvinnulíf á Suðurnesjum og höfuðborgarsvæðinu sem er eftirsóknarvert af efnahagslegum ástæðum og enn fremur frá sjónarmiði vinnumarkaðarins. Nú er talið að meir en 1.000 manns aki brautina daglega til og frá vinnu milli Suðurnesja og höfuðborgarsvæðisins, og fjöldi þeirra fari vaxandi.

Bættar samgöngur skipta höfuðmáli fyrir byggðaþróun á Suðurnesjum og möguleika til þess að nýta kosti vel búins alþjóðaflugvallar. Flugleiðir starfrækja þar nú geysistórt flugskýli og fara verkefni í tengslum við það vaxandi. Þjónusta við smáflugvélar og ferjuflug er í uppbyggingu. Vænta má aukinna umsvifa Íslendinga í ferðaþjónustu og ráðgera Suðurnesjabúar að taka mikinn þátt í þeim. Á Suðurnesjum er einstæð aðstaða til útflutnings því að hvergi annars staðar á landinu er jafnstutt milli hafna sem liggja vel að fiskimiðum og alþjóðaflugvallar sem getur annast vöruflug hvert sem þarf.

Sérfræðingar Vegagerðar ríkisins hafa talið að þegar mesta umferð nemi um 8.000– 10.000 bifreiðum á sólarhring þurfi að aðskilja akstursstefnur. Ljóst er að óðfluga dregur að því að umferðarþunginn nái þessum mörkum. Þá er ekki tekið tillit til þess hvert er hlutfall þungra bifreiða í umferð um Reykjanesbraut. Aðalfundur Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum 1991 benti á í ályktun um olíuflutninga um Reykjanesbraut að um hana væru þá árlega flutt um 80.000 tonn af flugvélabensíni, auk annarra bensín- og olíuflutninga. Greining Vegagerðar ríkisins leiðir í ljós að hlutfall þungra bifreiða á Reykjanesbraut muni vera 10–11% á virkum dögum og 4–5% um helgar. Þetta er hærra hlutfall en yfirleitt á þjóðvegum landsins. Hærra hlutfall þungaflutninga en almennt gerist er skýr ábending um að almennar viðmiðanir um arðsemi slíkra vegaframkvæmda eiga ekki við um arðsemismat tvöföldunar Reykjanesbrautar. Þar skortir að taka tillit til óvenju þungra flutninga.

Á fyrsta umferðarþingi, í nóvember 1990, kom fram niðurstaða athugunar á kostnaði þjóðfélagsins af völdum umferðarslysa 1989 á verðlagi í nóvember 1990. Forsendur hennar eru birtar í skýrslu um störf þingsins. Miðað við upplýsingar um umferðarslys á Reykjanesbraut má draga þá ályktun að kostnaður þjóðfélagsins af þeim geti numið um 700 millj. kr. á ári. Sú fjárhæð er óyggjandi vísbending um þann ávinning sem þjóðfélagið getur vænst af bættu öryggi umferðar og vegfarenda um Reykjanesbraut. Er þá ekki minnst á mannlegar afleiðingar sem aldrei verða metnar til fjár. Ekki er tekið tillit til þessarar vísbendingar við athuganir Vegagerðar ríkisins á arðsemi vegaframkvæmda.

Af fylgiskjölum með greinargerðinni má sjá að 1. desember 1995 voru íbúar á Suðurnesjum 15.634, auk rúmlega 4.800 íbúa í varnarstöðinni á Keflavíkurflugvelli. Einnig að um Keflavíkurflugvöll fóru á árinu 1995 alls um 930.000 farþegar og nærfellt 20.000 tonn af vörum og pósti. Þessir flutningar eru jafnmiklir eða meiri en um alla aðra flugvelli á Íslandi. Daglegir notendur Reykjanesbrautar eru alls um 20.000 auk hins mikla fjölda ferðamanna sem fer um hana á ári hverju.

Kostnaður við tvöföldun Reykjanesbrautar var í janúar 1992 gróflega áætlaður um 1,5 milljarðar kr. en ekki verður komist nær þar um nema með nokkrum undirbúningi.

Reykjanesbraut í núverandi mynd fullnægir hvergi nærri kröfum sem gerðar eru til einu samgönguæðar Suðurnesja og eina alþjóðaflugvallar þjóðarinnar við höfuðborgarsvæðið. Einkenni umferðar um Reykjanesbraut er mikil næturumferð allan ársins hring, tengd upphafi vinnudags og áætlunarflugi. Aukning í atvinnulífinu mun auka næturumferðina. Akstursskilyrði á Reykjanesbraut eru oft slæm og versna stundum mjög skyndilega vegna tíðra og snöggra umhleypinga með miklum sveiflum í hita og úrkomu. Í rigningu og þoku eru umferðaróhöpp tíð. Á veturna myndast oft mikil hálka á örskammri stund. Umferðarslys má oft rekja til þessara skyndilegu breytinga á akstursskilyrðum, svo og til framúraksturs og útafaksturs vegna þess að á veginum er umferð í báðar áttir. Með vaxandi umferð hefur umferðaróhöppum og slysum farið mjög fjölgandi. Á þessum 50 km af 8.300 km þjóðvegakerfi Íslands, þ.e. á 0,6% allra þjóðvega landsins, verða 12,3% allra umferðarslysa, enda hefur Reykjanesbrautin verið nefnd svartasti vegarkaflinn á Íslandi.

Af öllu framansögðu er ljóst, að brýnt er að bæta öryggi vegfarenda um Reykjanesbraut og jafnframt að stórauka flutningsgetu hennar.

Fylgiskjal I sýnir hvar slys hafa orðið á Reykjanesbraut á árunum 1980–89.

Fylgiskjal II sýnir upplýsingar um banaslys á Reykjanesbraut.

Fylgiskjal III sýnir upplýsingar um umferðarþunga og umferðarslys á Reykjanesbraut frá því að brautin var fullgerð árið 1965 og til ársins 1991 en eftir það hafa verið gerðar lagfæringar við vegamót að henni og við vegaxlir.

Fylgiskjal IV sýnir samanburð umferðarslysa á Reykjanesbraut og Suðurlandsvegi og ályktanir um ástæður mismunarins.

Fylgiskjal V sýnir íbúafjölda á Suðurnesjum árin 1982–96.

Fylgiskjal VI sýnir fjölda farþega til og frá Íslandi (án áfram- og skiptifarþega) sem fóru um Keflavíkurflugvöll árin 1992–96 Fylgiskjal I.

(Kort)

Fylgiskjal II.

Umferðarráð:

Banaslys á Reykjanesbraut.

(13. febrúar 1992.)

Á árunum 1968 til ársloka 1991 hafa orðið 33 umferðarslys á Reykjanesbraut sem leitt hafa til dauða eins eða fleiri vegfarenda.

Alls hafa 40 manns látist í þessum slysum. Í árekstrum hafa farist 21, í bílveltum 4, í útafkeyrslum 7, fyrir bíl hafa orðið 5. Samtals eru látnir 40, þ.e. 25 karlmenn, 12 konur og 3 börn. Tvö urðu fyrir bíl sem gangandi vegfarendur og kornabarn, sem var farþegi í bíl, lést.

Þetta er eingöngu yfirlit yfir banaslysin sem orðið hafa á Reykjanesbraut. Þar við bætist mikill fjöldi annarra slysa og hafa sum þeirra verið mjög alvarleg.

Fylgiskjal III.

Umferð og umferðarslys á Reykjanesbraut.

Ár 1

MDU

ÁDU

SDU

VDU

Slys

1965

1.340

1966

1.530

1967

1.500

1968

1.540

1969

1.630

1975

2.820 3.220

1976

3.310

1977

3.250 3.540

1978

3.240 3.710

1979

3.240 3.460

1980

3.120 3.530

1981

3.130 3.550

1982

4.000

3.070 3.590 90

1983

3.900

3.010 3.670 110

1984

4.100

3.180 3.930 107

1985

5.300

3.610 4.170 100

1986

5.547

3.663 4.308 124

1987

7.802

4.663 5.428 172

1988 2

8.632

4.974 4.728 152

1989

7.806

4.789 5.642 3.862 131

1990

7.733

4.894 5.771 3.945 107

1991 3

7.850

5.226 6.029 4.468

Athugasemdir:

1 MDU táknar mesta fjölda bíla á sólarhring yfir árið, eða MestaDagsUmferð.

ÁDU táknar meðalfjölda bíla á sólarhring yfir árið, eða ÁrsDagsUmferð.

SDU táknar meðalfjölda bíla á sólarhring yfir sumarmánuðina, eða SumarDagsUmferð.

VDU táknar meðalfjölda bíla á sólarhring yfir vetrarmánuðina, eða VetrarDagsUmferð.

2 Vegna breytinga á skráningu umferðarslysa eru tölur árið 1988 og síðar ekki sambærilegar við tölur fyrri ára sem eru allar úr lögregluskýrslum. Tölur ársins 1988 og síðar fela aðeins í sér þau tilvik þar sem lögregla er tilkvödd, en á fyrri hluta árs 1988 var tekinn upp nýr háttur á skýrslugerð um umferðaróhöpp og umferðarslys með tilkomu sérstakra eyðublaða tryggingafélaganna sjálfra.

3 Ekki eru fyrirliggjandi tölur úr lögregluskýrslum um slys á Reykjanesbraut á árinu 1991.

Heimild: Vegagerð ríkisins.

Fylgiskjal IV.

Samanburður umferðaróhappa, slysa og dauðaslysa á Reykjanesbraut

og á Suðurlandsvegi árin 1984–1988, fjöldi og tíðni.

Öll óhöpp

Slys (meiðsl)

Dauðaslys

Fjöldi Tíðni

Fjöldi Tíðni

Vegur - Kafli

Meðaltal

Meðaltal

Alls

Suðurlandsvegur:

Árbær - Hafravatnsvegur

9

1 ,07 2 0 ,24 0

Hafravatnsvegur - sýslumörk

7

0 ,71 2 0 ,16 0

Sýslumörk - Þrengslavegur

8

1 ,05 2 0 ,22 1

Þrengslavegur - Hveragerði

20

1 ,18 5 0 ,30 3

Suðurlandsvegur

44

1 ,00 11 0 ,23 4

Reykjanesbraut:

Krýsuvíkurvegur - Kúagerði

23

1 ,31 7 0 ,39 2

Kúagerði - Grindavíkurvegur

26

1 ,39 8 0 ,47 2

Grindavíkurvegur - Víknavegur

10

1 ,32 3 0 ,38 0

Reykjanesbraut

59

1 ,34 18 0 ,41 4

Öll óhöpp

Slys (meiðsl)

Fjöldi %

Fjöldi %

Suðurlandsvegur:

Útafakstur

54

30 ,9 25 58 ,1

Ekið aftan á bifreið

42

27 ,4 6 14 ,0

Ekið framan á bifreið

22

12 ,6 6 14 ,0

Ekið á hlið á bifreiðar

37

21 ,1 5 11 ,6

Ekið á kyrrstæðan hlut

6

3 ,4 1 2 ,3

Ekið á gangandi vegfaranda

0

0 ,0 0 0 ,0

Ekið á skepnu

7

4 ,0 0 0 ,0

Rúðubrot

1

0 ,6 0 0 ,0

Alls

175 43

Reykjanesbraut:

Útafakstur

112

37 ,8 60 65 ,9

Ekið aftan á bifreið

52

17 ,7 10 11 ,0

Ekið framan á bifreið

20

6 ,8 10 11 ,0

Ekið á hlið á bifreiðar

46

15 ,6 11 12 ,1

Ekið á kyrrstæðan hlut

17

5 ,8 0 0 ,0

Ekið á gangandi vegfaranda

0

0 ,0 0 0 ,0

Ekið á skepnu

41

13 ,9 0 0 ,0

Rúðubrot

7

2 ,4 0 0 ,0

Alls

294 91

Tíðni umferðaróhappa eftir árum.

Vegur

1984

1985

1986

1987

1988

Meðaltal

Suðurlandsvegur 0

,35 0 ,18 0 ,21 0 ,26 0 ,16

0 ,23

Reykjanesbraut 0

,47 0 ,55 0 ,31 0 ,26 0 ,48

0 ,41

Óhöpp, sem verða þegar ekið er aftan á bifreið og á hlið bifreiðar, verða flest við gatnamót. Um 24% fleiri slík óhöpp verða á Reykjanesbraut og afleiðingarnar þar verða miklu verri því að um 90% fleiri slík óhöpp með slysum (meiðslum) verða á Reykjanesbraut en Suðurlandsvegi.

Slys (meiðsl) verða í 70% fleiri tilvikum árekstra (ekið framan á bifreið) á Reykjanesbraut en á Suðurlandsvegi þó að slík óhöpp verði ívið fleiri á Suðurlandsvegi.

Útafakstur er 100% tíðari á Reykjanesbraut og slys (meiðsl) í þeim verða 140% fleiri þar en á Suðurlandsvegi. Útafakstur af Reykjanesbraut er því miklu hættulegri vegfarendum, auk þess sem þar verða meiri skemmdir á ökutækjum. Mun skýringar að leita í næsta umhverfi brautarinnar ásamt hinni miklu næturumferð um hana.

Suðurlandsvegi hefur verið betur við haldið, bæði slitlagi og vegaröxlum.

Framúrakstur á Suðurlandsvegi er auðveldari en á Reykjanesbraut, bæði vegna betri legu og nokkurra framúrakstursreina á Suðurlandsvegi.

Heimild: Vegagerð ríkisins: Október 1989 og 11. maí 1990.

Fylgiskjal V.

Íbúafjöldi á Suðurnesjum árin 1982–96.:

(Súlurit)

Heimild: Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum.

Fylgiskjal VI.

Fjöldi farþega til og frá Íslandi (án áfram- og skiptifarþega)

sem fóru um Keflavíkurflugvöll árin 1992–96.

(Súlurit)

Heimild: Flugmálastjórn, Keflavíkurflugvelli.