Menningarráð Íslands Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 639

1994–95. – 1064 ár frá stofnun Alþingis.

118. löggjafarþing. – 399 . mál.

639. Tillaga til þingsályktunar um stofnun Menningarráðs Íslands.

Flm.: Valgerður Sverrisdóttir, Jón Kristjánsson, Finnur Ingólfsson.

Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa nefnd sem hafi það hlutverk að undir búa stofnun Menningarráðs Íslands. Nefndin verði skipuð fulltrúum allra listgreina ásamt full trúum stjórnmálaflokka og menntamálaráðuneytis. Hlutverk ráðsins verði eftirfarandi:

- að móta heildarstefnu í menningarmálum,

- að veita stjórnvöldum ráðgjöf á sviði menningarmála,

- að skipa ásamt menntamálaráðherra fagnefndir sem skipta fjármagni sem veitt er á fjárlögum til einstakra þátta menningarmála.

Ráðið verði formlegur umræðu- og samráðsvettvangur á sviði menningarmála og hafi jafn framt möguleika á frumkvæði í einstökum málum. Það verði sameiginlegur vettvangur stjórn valda og þeirra sem að menningarmálum starfa.

Greinargerð.

Blómlegt menningarlíf og öflug listsköpun eru mikilvægustu leiðirnar til að örva mannsand ann þannig að einstaklingar fái notið sín og þjóðin notið listsköpunar. Með auknu alþjóðlegu samstarfi er öflugt menningarlíf enn mikilvægara en áður og enginn vafi er á því að það styrkir sjálfsmynd þjóðarinnar. Á síðasta hausti efndi Framsóknarflokkurinn til málþings um menn ingu. Þingið var haldið í þeim tilgangi að efna til umræðu um stöðu menningarmála hér á landi. Þá var fjallað um samskipti listgreina við ríkisvaldið og hvað þar mætti betur fara. Þessi þings ályktunartillaga er flutt til þess að fylgja eftir þeim hugmyndum sem m.a. voru til umfjöllunar á þinginu, þ.e. stofnun Menningarráðs Íslands. Á flokksþingi Framsóknarflokksins sem haldið var í nóvember sl. var samþykkt ályktun þess efnis að stofnað skyldi til menningarráðs.

Í öðrum norrænum löndum hefur lengi verið til staðar samstarfsvettvangur stjórnvalda og hinna ýmsu listgreina, svokölluð menningarráð. Þau eru mismunandi milli landa bæði hvað snertir fjölda ráðsmanna, verksvið og umfang en eiga það sameiginlegt að vera nokkurs konar brú milli listamanna og stjórnmálamanna. Á þessum vettvangi fer fram upplýsingamiðlun á milli aðila auk þess sem ráðið er formlegur umræðuvettvangur um menningu og listir en slíkur vettvangur er ekki til á Íslandi í dag. Það hefur verið gagnrýnt að skilningsleysi ríki í þjóðfélag inu á starfsháttum listamanna. Listamenn virðast einnig hafa óljósar hugmyndir um störf stjórn málamanna og meðferð menningarmála á vettvangi stjórnmálanna, enda er ekki hægt að segja að það sé við lýði heildarstefna í menningarmálum í landinu. Ákvarðanir um forgangsröðun eru allt of oft teknar í tengslum við fjárlagagerð og birtast landsmönnum eins og þruma úr heiðskíru lofti þann dag sem fjárlagafrumvarp lítur dagsins ljós. Þetta býður upp á tortryggni sem er hættuleg bæði fyrir stjórnmálamenn og listamenn og gefur menningarlífinu stundum neikvætt yfirbragð.

Eftir því sem flutningsmenn hafa kynnt sér stjórnun og skipulag menningarmála hjá ná grannaþjóðum okkar, virðist það fyrirkomulag sem starfað er eftir í Noregi hvað áhugaverðast fyrir okkur en þó er það danska einnig athyglisvert.

Norska menningarráðið og fulltrúaráð danska listasjóðsins eiga það sameiginlegt að vera skipuð bæði fulltrúum kosnum af þingi og fulltrúum hinna ýmsu listgreina. Þeir full trúar eru ýmist tilnefndir af samtökum listamanna eða einstökum menningarstofnunum. Hlutverk norska menningarráðsins er m.a. að veita stjórnvöldum ráðgjöf í menningar málum, að sjá um fjárreiður, ráðgjöf og þjónustu fyrir norska listasjóðinn og að hafa frumkvæði í menningarmálum þar sem ástæða þykir til.

Eitt af verkefnum norrænu menningarráðanna er að deila út þeim fjármunum sem sam þykkt er með fjárlögum að verja til hinna ýmsu þátta menningarmála. Fulltrúaráðið í Dan mörku og menningarráðið í Noregi skipa síðan tvo aðila í úthlutunarnefndir til þriggja ára og menningarmálaráðherra skipar einn aðila til þriggja ára. Þessar nefndir skipta síðan því fjármagni sem stjórnin hefur úthlutað þeim samkvæmt ákveðinni reiknireglu. Í Dan mörku hafa úthlutunarnefndirnar ákvörðunarvald og hugmyndir eru uppi um það í Nor egi að breyta fyrirkomulaginu þannig að þær hafi það líka þar. Á þann hátt hafi sjálft ráð ið meiri tíma fyrir umræðu um mikilvæg mál sem varða listræna starfsemi.

Danski listasjóðurinn var stofnaður árið 1964 eftir að mikil umræða hafði farið fram um málið. Aðalástæða þess að það fyrirkomulag var tekið upp var sú að það þótti gagn rýnivert að embættismenn og ráðherra úthlutuðu peningum til listamanna. Almenn sátt ríkir um danska fyrirkomulagið.

Sú aðferð, sem hér er beitt við úthlutun á fjármagni til lista, er mjög gamaldags og hefur fyrir löngu runnið sitt skeið. Má þar nefna að of langt er gengið í því að Alþingi skipti fjármagni niður á verkefni samkvæmt tillögum frá fjárlaganefnd og eins hitt að ákvarðanir um stórar upphæðir til einstakra aðila eru teknar í ráðuneyti menntamála án umfjöllunar í þjóðfélaginu. Flutningsmenn telja heillavænlegra að það fjármagn, sem veitt er á fjárlögum til hinna ýmsu listgreina, verði veitt í sjóð sem síðan yrði hægt að sækja um fjármagn úr og yrðu umsóknir teknar til umfjöllunar og afgreiðslu í undirnefndum sem yrðu skipaðar sameiginlega af Menningarráði og menntamálaráðherra. Auk þess má hugsa sér að Menningarráð hafi yfirumsjón með listasjóði (starfslaunasjóði) a.m.k. hvað snertir skrifstofuþjónustu.

Þá er ekki ólíklegt að samskipti við útlönd og skipulag íslenskrar menningarkynn ingar erlendis yrði að einhverju leyti á verksviði ráðsins. Það er staðreynd að áhugi Ís lendinga á því að auka kynningar á list og menningu þjóðarinnar erlendis hefur aukist til muna á síðustu árum. Það er því þörf fyrir ákveðið skipulag í þessum efnum hvað varð ar meðferð mála. Í dag er óljóst hver á að hafa forustu í þessum efnum, en á fjárlögum er menntamálaráðuneytinu ætlað fé til ráðstöfunar til menningarkynninga erlendis. Þá er kveðið á um það í reglugerð um Stjórnarráð Íslands að menntamálaráðuneytið fari með mál er varða „listsýningar og aðra listkynningu innan lands og utan“. Ljóst er að mennta málaráðuneytið þarf á ráðgjöf að halda í þessum efnum sem Menningarráð eða fagnefnd ir þess gæti veitt.

Flutningsmenn telja aðalávinning af Menningarráði vera eftirfarandi:

Það bætir upplýsingamiðlun og skýrir ferli fjármagns sem varið er til menningar.

2. Það er farvegur faglegrar umræðu um menningarmál á milli opinberra aðila og lista manna sem eyðir tortryggni.

3. Það mótar heildarstefnu með samráði fagmanna á ýmsum sviðum menningarmála sem eðli málsins samkvæmt nyti svigrúms til sífelldrar og gagnrýnnar endurskoðunar.