Manneldis-og neyslustefna Stjórnartillaga - þingskjal nr. 757

1988–89. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 402 . mál.

Sþ.

757. Tillaga til þingsályktunar um manneldis- og neyslustefnu.

(Lögð fyrir Alþingi á 111. löggjafarþingi 1988–89.)

Alþingi ályktar að á árunum 1990–2000 skuli stefnt að eftirfarandi aðgerðum til að bæta fæðuval og neysluvenjur Íslendinga:

a. Að innlend matvælaframleiðsla falli að settum manneldismarkmiðum. Sérstaka áherslu skal leggja á að draga úr sykur- og fituinnihaldi matvara og viðhalda jákvæðum þáttum íslenskrar matarhefðar. Við innflutning matvara skal gæta sömu meginmarkmiða um sykur- og fituinnihald.

b. Að tekið sé mið af settum manneldismarkmiðum við ákvörðun tolla og skatta og hvers konar annarra opinberra aðgerða sem hafa áhrif á verðlag matvæla, svo sem við ákvörðun niðurgreiðslna.

c. Að auka fræðslu í matreiðslu og almennt um manneldis- og neyslumál í grunnskólum og framhaldsskólum landsins.

d. Að efla nám í matvælaiðn, heimilisfræðikennslu og nám fyrir starfsmenn og stjórnendur mötuneyta, veitinga- og skyndibitastaða.

e. Að nemendur í grunn- og framhaldsskólum eigi kost á að borða í skólunum.

f. Að auka almenna fræðslu og kynningu um tengsl mataræðis og heilsu og hvers konar önnur næringarfræðileg efni.

g. Að áhersla sé lögð á almenna fræðslu um tengsl heilsufars og líkamlegrar hreyfingar.

h. Að haft sé strangt eftirlit með matvælum, með tilliti til smithættu, aukefna og aðskotaefna, sem hættuleg geta verið heilsu manna.

i. Að heilbrigðisráðherra láti gera heildarúttekt árið 1990 á fæðuvenjum þjóðarinnar. Þar komi fram m.a. hlutdeild einstakra matvara í daglegri fæðu fólks og magn einstakra næringarefna. Skýrsla um niðurstöður könnunarinnar skal lögð fyrir Alþingi, þegar þær liggja fyrir. Niðurstöður neyslukönnunarinnar skulu lagðar til grundvallar aðgerðum í manneldismálum a–h-liðum. Á árunum 1990–2000 skal gera smærri neysluathuganir í því skyni að fylgjast með þróun neyslunnar. Skulu niðurstöður slíkra athugana lagðar fyrir Alþingi, í fyrsta sinn eigi síðar en árið 1996.

j. Að metin verði hlutdeild innlendrar matvælaframleiðslu í fæðu þjóðarinnar á grundvelli neyslukönnunarinnar. Niðurstöður þeirrar könnunar skulu lagðar til grundvallar við gerð áætlunar um æskilega og nauðsynlega hlutdeild innlendrar framleiðslu í heildarnæringarþörf þjóðarinnar. Sé þar tekið tillit til almennra hagkvæmnissjónarmiða og nýtingar innlendra auðlinda. Einnig sé tekið tillit til mataröryggis þjóðarinnar, ef aðflutningar teppast eða nauðsynleg öflun matvæla erlendis frá er hindruð með öðrum hætti.

k. Að efldar verði rannsóknir á sviði næringar og heilsu svo og innlendar matvælarannsóknir.

l. Að endurskoðuð sé stefnumótun í manneldis- og neyslumálum með hliðsjón af nýrri þekkingu á hverjum tíma, ekki sjaldnar en einu sinni á áratug.

Meginmarkmið við framkvæmd ofangreindra aðgerða eru sem hér segir:

– Heildarneysla orkuefna miðist við að viðhalda eðlilegri líkamsþyngd.

– Kolvetnaneysla aukist, einkum úr grófu korni, kartöflum, grænmeti og ávöxtum, en sykurneysla minnki.

– Heildarfituneysla minnki og að fitan verði mýkri.

– Hvíta (prótein) verði áfram rífleg í fæði Íslendinga.

– Saltneysla minnki.

– D-vítamínneysla fari ekki undir ráðlagðan dagskammt af D-vítamíni.

– Fæðuval verði sem fjölbreyttast, úr mjólkurmat, kornmat, kartöflum, grænmeti og ávöxtum, kjöti, fiski og eggjum.

Athugasemdir við þingsályktunartillögu þessa.

Í málefnasamningi ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar er kveðið á um mótun manneldis- og neyslustefnu. Svo var einnig í starfsáætlun ríksstjórnar Þorsteins Pálssonar.

Slík stefnumörkun hefur þegar farið fram í mörgum nágrannalandanna og stefnt er að sameiginlegri markmiðssetningu á þessu sviði innan landa EBE. Reynslan sýnir að ríkulegt framboð matvöru er ekki trygging fyrir æskilegri samsetningu fæðunnar. Þetta hefur komið glöggt í ljós meðal þjóða Vesturlanda, þar sem ýmiss konar sjúkdómar, er tengjast fæðuvali, aukast stöðugt þrátt fyrir ríkulegt framboð matvæla. Því er talin ástæða fyrir stjórnvöld að fylgjast með neyslunni og beina henni, ef ástæða er til, í heppilegri farveg með fræðslu og kynningu og beitingu stjórnvaldsaðgerða sem til þess eru fallnar.

Á sama hátt má með stjórnvaldsaðgerðum og upplýsingastarfi á vettvangi matvælaframleiðslunnar hafa áhrif á framboð matvæla.

Sem dæmi má nefna fituminna viðbit sem komið hefur á markað síðustu ár, verðfellingu á feitu dilkakjöti til bænda, sem tekin var upp 1987 og loks það að til umræðu er að bændur fái eftirleiðis greitt miðað við hvítuinnihald mjólkur í stað þess að greiða fyrir fituinnihald eins og tíðkast hefur.

Á síðari tímum hefur orðið sú breyting á lifnaðarháttum þorra manna að mikil líkamleg áreynsla við vinnu er úr sögunni. Því þarf að draga úr orkumagni fæðisins í samræmi við það. Samt sem áður þarf að fást í daglegu fæði jafnmikið af steinefnum og flestum vítamínum og áður, ásamt fæðutrefjum, sem kyrrsetumenn mega síst án vera. Því er talið ráðlegt að skerða hlut orkuauðugra og bætiefnasnauðra fæðutegunda, svo sem sætra og feitra matvæla.

Kostir þess, að orkuefni fæðunnar gefi einungis næga orku til viðhalds störfum líffæranna og orkukræfra athafna, eru einkum að með því er komið í veg fyrir ofeldi og spornað við þeim kvillum, sem því fylgja.

Samkvæmt könnun manneldisráðs 1979–1980 gaf sykur að meðaltali um 19% af heildarorku fæðisins. Draga þarf stórlega úr sykurneyslu en auka að miklum mun hlut sterkju, sem fæst úr kornmat, baunum og kartöflum og í minna mæli úr öðrum garðávöxtum.

Kostir þess að auka hlut sterkjuauðugra fæðutegunda eru einkum að þeim fylgja mikilvæg bætiefni og fæðutrefjar. Kím og hýðishlutar korntegundanna geyma megnið af vítamínum, steinefnum og trefjaefnum, sem þar er að finna og auk þess fituefni af bestu gerð. Því þarf að leggja áherslu á að velja korntegundir, sem ekki hafa verið sviptar þessum bætiefnum, svo sem haframjöl, rúgmjöl og heilhveiti, og nota brauð gert úr óskertum korntegundum.

Kostir þess að skerða sykurneyslu eru einkum að með því dregur úr hættu á tannskemmdum og fjölþættari fæðutegundir fá stærri hlutdeild í heildarneyslunni.

Samkvæmt könnun manneldisráðs 1979–1980 gaf fita að meðaltali 41% af orkumagni fæðisins og hlutfall fjölómettaðrar fitu á móti mettaðri fitu var 0,2 (mælikvarði á mýkt fitunnar). Æskilegt er að fituneyslan minnki og þá fyrst og fremst hörð fita en að mjúk fita komi að nokkru leyti í hennar stað. Því markmiði skal ná með því að draga úr fituinnihaldi kjöt- og mjólkurafurða, spara feitt viðbit og takmarka fitunotkun við daglega matreiðslu. Jafnframt er ráðlegt að auka fiskolíur í fæði og nota jurtaolíur í matreiðslu, en takmarka hlut harðrar fitu svo sem kostur er. Kostir þess að minnka heildarmagn fitu í fæði eru einkum að með því lækkar kólesteról í blóði, en hækkað kólesteról í blóði er áhættuþáttur fyrir hjarta- og æðasjúkdóma. Auk þess er þá mögulegt að auka hlut fæðutegunda sem auðugri eru af bætiefnum en gefa minni orku. Kostir þess að nota fremur mjúka fitu en harða felast í því að mjúk fita lækkar kólesteról í blóði, en hörð fita hefur að jafnaði gagnstæð áhrif.

Nægileg og fullkomin hvíta fæst úr innlendum fæðutegundum: fiski, kjöti, mjólkurmat og eggjum. Í neyslukönnun manneldisráðs 1979–1980 fengust að meðaltali 16% af orku fæðisins úr hvítu. Þess ber að gæta að í fæðutegundum auðugum af hvítu eru mörg önnur efni líkamanum nauðsynleg, svo sem járn í kjöti, kalk í mjólkurmat og hollar fitusýrur í fiski. Því má ekki ganga of langt í að takmarka neyslu þessara fæðutegunda.

Talið er að mikil saltneysla geti átt þátt í að auka háþrýsting, en háþrýstingur er einn af áhættuþáttum hjarta- og æðasjúkdóma. Því er mælt með því að takmarka saltneyslu með því að sneiða hjá saltmeti og draga úr saltnotkun í matreiðslu og við borðhald.

Samkvæmt neyslukönnun manneldisráðs 1979–1980 var of lítið af D-vítamíni í daglegu fæði þeirra landsmanna sem ekki tóku lýsi eða fjölvítamín að staðaldri. Ráðlagt er að bæta úr því með lýsisneyslu. Í einni teskeið (5 ml) af þorskalýsi eða hálfri teskeið af ufsalýsi fæst dagskammtur af D-vítamíni og að auki fjölómettuð fita.

D-vítamín er nauðsynlegt til þess að kalkið í fæðunni skili sér inn í efnaskipti líkamans (frásogist) og nýtist við myndun og viðhald beinvefs, þar á meðal tanna. Fleiri efnaferli eru háð D-vítamíni og kalkbúskap líkamans.

Í samræmi við framanritað er talið æskilegt að stefna að sem fjölbreyttustu fæðuvali úr eftirfarandi fæðuflokkum:

– Kornmat.

– Mjólkurmat.

– Kartöflum, grænmeti og ávöxtum.

– Kjöti, fiski og eggjum.

Engin ein fæðutegund, hversu holl sem hún er talin, inniheldur í hæfilegum hlutföllum öll þau næringarefni sem nauðsynleg eru. Því getur einhæft fæði aukið líkur á að einhver næringarefni skorti. Með fjölþættu vali fæðutegunda er unnt að gera fæðisáætlanir sem uppfylla kröfur um alhliða næringu.

Hér á landi hefur manneldisráð haft forustu um setningu markmiða á sviði manneldismála. Eru manneldismarkmið ráðsins lögð til grundvallar við stefnumörkun í þingsályktunartillögu þessari. Um æskilegt magn einstakra næringarefna í fæðu skal vísað til þeirra.

Af hálfu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins hófst undirbúningur þessa máls í maí 1988. Skipaður var tíu manna samráðshópur. Í honum eiga sæti fimm fulltrúar manneldisráðs, Snorri Páll Snorrason, Brynhildur Briem, Hrafn Tulinius, Elísabet Magnúsdóttir og Laufey Steingrímsdóttir, og fulltrúar fimm ráðuneyta, Stefán Aðalsteinsson landbúnaðarráðuneyti, Jón Ögmundur Þormóðsson viðskiptaráðuneyti, Kristín Magnússon sjávarútvegsráðuneyti, Kristinn Björnsson iðnaðarráðuneyti og Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, og er hann jafnframt formaður samráðshópsins.

Ráðherra skipaði úr samráðshópnum framkvæmdahóp þriggja fulltrúa sem í eiga sæti Stefán Aðalsteinsson, Brynhildur Briem og Páll Sigurðsson sem er formaður hópsins.

Ráðinn var verkefnisstjóri, Unnur Stefánsdóttir, sem annast hefur daglega framkvæmd verkefnisins og er ritari beggja hópanna.

Starfshópurinn hefur látið taka saman safn greinargerða (rit heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins 1/1989) um ýmsa þætti, sem haft geta áhrif á fæðuval og neysluvenjur, svo og um ýmis grundvallaratriði manneldismála. Ritið heitir Manneldi og neysla og hefur verið sent alþingismönnum til kynningar.

Alls fjalla 28 sérfræðingar um sín sérsvið í riti þessu.

Þá er hafinn undirbúningur víðtækrar neyslukönnunar og til að annast þá framkvæmd hefur verið ráðin dr. Laufey Steingrímsdóttir. Gert er ráð fyrir að undirbúningur taki allt þetta ár en sjálf könnunin fari fram á árinu 1990.

Til þess að fá sem gleggst yfirlit yfir matarvenjur þjóðarinnar er talið nauðsynlegt að könnunin sé gerð á öllum tímum árs, sem víðast á landinu. Tilgangur svo umfangsmikillar neyslukönnunar er að fá sem skýrasta mynd af næringarástandi þjóðarinnar, einstakra aldurshópa og stétta svo að hefja megi markvisst starf til úrbóta þar sem ástæða reynist til og hægt er að aðlaga fæðunotkun hinni mörkuðu manneldisstefnu.

Fylgiskjal I.

Manneldisráð Íslands 1987:

Manneldismarkmið fyrir Íslendinga.

1. Heildarneysla orkuefna sé miðuð við að viðhalda eðlilegri líkamsþyngd.

2. Hæfilegt er að úr kolvetnum fáist um 50 til 60% af orkunni, einkum úr grófu korni, grænmeti og ávöxtum, þar af ekki yfir 10% úr sykri.

3. Hæfilegt er að fita veiti ekki meira en 35% af orkunni og hlutfall fjölómettaðrar og mettaðrar fitu verði aukið í allt að 0,4.

4. Hæfilegt er að hvíta (prótein) veiti að minnsta kosti 10% orkunnar.

5. Hæfilegt er að neysla á matarsalti sé undir 8 gr á dag fyrir fullorðna.

6. Hæfilegt er að D-vítamínneysla fari ekki undir 10 ug (400 alþjóðaeiningar) á dag.

7. Stefnt skal að sem fjölbreyttustu fæðuvali úr eftirfarandi fæðuflokkum:

.– Kornmat.

.– Mjólkurmat.

.– Grænmeti og ávöxtum.

.– Kjöti, fiski og eggjum.

Greinargerð um manneldismarkmiðin.

Manneldisráð Íslands birtir meðfylgjandi manneldismarkmið í þeim tilgangi að efla heilbrigði þjóðarinnar með því að veita leiðbeiningar um fæðuval.

Leiðbeiningarnar eru í samræmi við þau fræði sem næringar- og manneldisfræði byggir á, en þau eru í stöðugri þróun eins og önnur vísindi. Jafnframt því sem þekking eykst fer fram sífellt endurmat á manneldismarkmiðum þjóða. Getur það leitt til þess, ásamt breyttum lifnaðarháttum, að misjöfn áhersla sé lögð á vægi einstakra þátta manneldis. Skal aðeins nefndur munur sem er á mataræði fátækra þjóða og auðugra.

Manneldisráð Íslands beinir ráðleggingum sínum til almennings og sérstaklega þeirra sem bera ábyrgð á manneldi á heimilum og á stofnunum, svo sem sjúkrahúsum, dvalarheimilum, skólum og mötuneytum. Einnig ber fyrirtækjum sem stunda matvælavinnslu og matvælaiðnað að taka mið af leiðbeiningum Manneldisráðs Íslands, m.a. með því að gera fullnægjandi grein fyrir næringargildi vörutegunda sinna, svo og innihaldi hálfmatreiddra og tilbúinna rétta.

Einstakar greinar markmiðanna.

1. Orkuefni.

Heildarneysla orkuefna sé miðuð við að viðhalda eðlilegri líkamsþyngd.

Á síðari tímum hefur orðið sú breyting á lifnaðarháttum þorra manna að mikil líkamleg áreynsla við vinnu er úr sögunni. Því þarf að draga úr orkumagni fæðisins í samræmi við það. Samt sem áður þarf að fást í daglegu fæði jafnmikið af steinefnum og flestum vítamínum eins og áður, ásamt fæðutrefjum sem kyrrsetumenn mega síst án vera. Því er ráðlegt að skerða hlut orkuauðugra og bætiefnasnauðra fæðutegunda, svo sem sætra og feitra matvæla.

Kostir þess að orkuefni fæðunnar gefi einungis næga orku til viðhalds störfum líffæranna og orkukræfra athafna eru einkum að með því er komið í veg fyrir ofeldi og spornað við þeim kvillum sem því fylgja.

2. Kolvetni.

Hæfilegt er að úr kolvetnum fáist 50–60% af orkunni, einkum úr kornmat, grænmeti og ávöxtum, þar af ekki yfir 10% úr sykri.

Samkvæmt könnun manneldisráðs 1979–1980 gaf sykur um 19% að meðaltali af heildarorku fæðisins. Draga þarf stórlega úr sykurneyslu en auka að miklum mun hlut sterkju sem fæst úr kornmat, baunum, kartöflum og í minna mæli úr öðrum garðávöxtum.

Kostir þess að auka hlut sterkjuauðugra fæðutegunda eru einkum að þeim fylgja mikilvæg bætiefni og fæðutrefjar. Kím og hýðishlutar korntegundanna geyma megnið af vítamínum, steinefnum og trefjaefnum sem þar er að finna og auk þess fituefni af bestu gerð. Því þarf að leggja áherslu á að velja korntegundir sem ekki hafa verið sviptar þessum bætiefnum, svo sem haframjöl, rúgmjöl og heilhveiti og nota brauð gerð úr óskertum korntegundum.

Kostir þess að skerða sykurneyslu eru einkum að með því dregur úr hættu á tannskemmdum, einnig fá þá fjölþættari fæðutegundir stærri hlutdeild í heildarneyslunni.

3. Fita.

Fituneysla fari ekki yfir 35% af heildarorkunni og hlutfall fjölómettaðrar og mettaðrar fitu verði aukið frá því sem nú er í allt að 0,4.

Til þess að ná þessu marki má draga úr neyslu kjötfitu, mjólkurfitu og harðrar jurtafeiti en nota þess í stað mjúka fitu. Gott er að auka neyslu á fiski, fiskolíum og annarri mjúkri fitu. Mælt er með að skerða fituneyslu að mun. Samkvæmt könnun manneldisráðs 1979–1980 gaf fita að meðaltali 41% af orkumagni fæðisins, en æskilegt hlutfall er innan við 35%. Því markmiði skal ná með því að draga úr notkun feitra kjöt- og mjólkurafurða, spara feitt viðbit og takmarka fitunotkun við daglega matreiðslu. Jafnframt er ráðlagt að auka fiskolíur í fæði og nota jurtaolíur í matreiðslu, fitu sem storknar ekki í kæliskáp, en takmarka hlut harðrar fitu svo sem kostur er.

Kostir þess að minnka heildarmagn fitu í fæði eru einkum að með því er mögulegt að auka hlut fæðutegunda sem auðugri eru af bætiefnum en gefa minni orku, færri kaloríur. Fæðið verður með því fullkomnara og leiðir síður til ofeldis.

Kostir þess að nota mjúka fitu en sniðganga harða felast í mismunandi eiginleikum fitutegunda. Olíur ríkar af fjölómettuðum fitusýrum lækka fremur kólesteról í blóði, en í harðri fitu eru fitusýrur sem hafa gagnstæð áhrif, auka kólesteról í blóði og þar með hættu á hjarta- og æðasjúkdómum.

4. Hvíta (prótein).

Hæfilegt er að hvíta veiti að minnsta kosti 10% orkunnar.

Nægileg og fullkomin hvíta fæst úr innlendum fæðutegundum: fiski, kjöti, mjólkurmat og eggjum. Í neyslukönnun manneldisráðs 1979-1980 fengust að meðaltali 16% af orku fæðisins úr hvítu. Þess ber að gæta að í fæðutegundum auðugum af hvítu eru mörg önnur efni, líkamanum nauðsynleg, svo sem járn í kjöti, kalk í mjólkurmat og hollar fitusýrur í fiski. Því má ekki ganga of langt í að takmarka neyslu þessara fæðutegunda.

5. Matarsalt.

Talið er að mikil saltneysla geti átt þátt í að auka háþrýsting. Of hár blóðþrýstingur, háþrýstingur, er einn af áhættuþáttum hjarta- og æðasjúkdóma.

Því er mælt með að takmarka saltneyslu með því að sneiða hjá saltmeti og takmarka salt í matreiðslu og við borðhald að því marki að dagsneysla sé undir 8 grömmum.

6. D-vítamín.

Samkvæmt neyslukönnun manneldisráðs 1979-1980 var að meðaltali of lítið af D-vítamíni í daglegu fæði landsmanna, miðað við ráðlagða dagskammta.

Ráðlagt er að bæta úr því með lýsisneyslu. Í einni teskeið (5 ml) af þorskalýsi fæst dagskammtur af D-vítamíni og að auki fjölómettuð fita.

D-vítamín er nauðsynlegt til þess að kalkið í fæðunni skili sér inn í efnaskipti líkamans (frásogist) og nýtist við myndun og viðhald beinvefs, þar á meðal tanna. Fleiri efnaferlar eru háðir D-vítamíni og kalkbúskap líkamans.

Af ufsalýsi þarf aðeins hálfa teskeið til þess að fá dagskammt af D-vítamíni, en sé það notað skerðast fiskolíurnar að sama skapi.

Í lýsispillum er D-vítamín, en lítið af fiskolíum.

Þess ber að gæta að óhófsneysla A- og D-vítamína getur verið skaðleg, t.d. ef margra vítamínauðugra meðala er neytt samtímis að staðaldri.

7. Fæðuval.

Stefnt skal að sem fjölbreyttustu fæðuvali úr eftirfarandi fæðuflokkum í þeim hlutföllum orkuefna sem að framan greinir:

– Kornmat.

– Mjólkurmat.

– Grænmeti og ávöxtum.

– Kjöti, fiski og eggjum.

Engin ein fæðutegund, hversu holl sem hún er talin, inniheldur í hæfilegum hlutföllum öll þau næringarefni sem nauðsynleg eru. Því getur einhæft fæði aukið líkur á að einhver næringarefni skorti.

Með fjölþættu vali fæðutegunda er unnt að gera fæðisáætlanir sem uppfylla kröfur um alhliða næringu.

Fylgiskjal II.

Manneldisráð Íslands 1986:

Ráðlagðir dagskammtar.

Skilgreining.

Ráðlagðir dagskammtar (RDS) eru það magn nauðsynlegra næringarefna sem fullnægir næringarþörfum alls þorra heilbrigðs fólks að mati manneldisráðs Íslands.

Þarfir einstaklinga eru breytilegar og eru skammtarnir settir með tilliti til þessa. Því eru RDS-gildin hærri en þörf allflestra einstaklinga. Þar af leiðir að ekki skyldi túlka RDS sem einstaklingsbundna næringarþörf, heldur fremur sem ráðleggingar eða viðmiðunargildi er meta skal næringu hópa fólks.

Skammtastærðirnar miðast við þarfir heilbrigðra. Fyrirburar, sjúklingar með efnaskiptasjúkdóma, sýkingar eða langvarandi sjúkdóma, svo og þeir sem taka lyf að staðaldri hafa oft aðrar næringarþarfir.

Gert er ráð fyrir að næringarefnin komi úr blönduðu almennu fæði. Skammtastærðir eru því settar með hliðsjón af breytilegri nýtingu (frásogi) næringarefna. Ekki eru sett RDS-gildi fyrir öll nauðsynleg næringarefni og er það yfirleitt vegna skorts á heimildum. Þó skal sérstaklega tekið fram að ráðleggingar varðandi hvítu (prótein) svo og önnur orkuefni er að finna í manneldismarkmiðum manneldisráðs.

RDS byggjast á þekkingu og rannsóknum í næringarfræðum og krefjast því stöðugrar endurskoðunar. Þessi önnur útgáfa af RDS manneldisráðs Íslands 1986 kemur í stað fyrri útgáfu af RDS frá árinu 1979.

Tafla í prentuðu þingskjali–REPRÓ Í GUT.