Byggðaáætlun fyrir suðurfirði Austurlands Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 24

1989. – 1059 ár frá stofnun Alþingis.

112. löggjafarþing. – 24 . mál.

Sþ.

24. Tillaga til þingsályktunar um byggðaáætlun fyrir suðurfirði Austurlands.

Flm.: Egill Jónsson, Jón Kristjánsson, Hjörleifur Guttormsson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hlutast til um það við Byggðastofnun að hún geri byggðaáætlun fyrir suðurfirði Austurlands, frá Fáskrúðsfirði að norðan til Geithellnahrepps að sunnan.

Í áætlun þessari verði gerð grein fyrir ástandi og horfum í byggðaþróun. Sérstök áhersla er lögð á tillögur til úrbóta í atvinnumálum og opinberum framkvæmdum.

Fullt samráð um áætlunargerðina verði haft við sveitarstjórnir á þessu svæði, Samband sveitarfélaga á Austurlandi og alþingismenn Austurlands.

Greinargerð.

Tillaga þessi var flutt á 111. löggjafarþingi en varð ekki útrædd. Henni fylgdi þá svohljóðandi greinargerð:

Suðurfjarðabyggðir eru þéttbýlisstaðirnir Búðahreppur, Stöðvarhreppur, Breiðdalsvík og Djúpivogur ásamt aðliggjandi sveitabyggðum. Þarna búa rúmlega 2.000 manns. Miðað við árið 1971 hefur íbúum þessara byggðarlaga fjölgað um nálega 100.

Atvinnulíf suðurfjarða er með því einhæfasta sem er að finna á landinu. Á þéttbýlisstöðunum er sjávarútvegur alls staðar yfir helmingur atvinnustarfsemi og á Stöðvarfirði starfa meira en tveir af hverjum þremur í þeirri atvinnugrein. Enda þótt svæðið liggi mjög vel við fiskimiðum hefur útgerð og fiskvinnsla átt í margvíslegum erfiðleikum. Fjárhagsstaða margra stærstu útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækjanna er alls óviðunandi og hefur svo verið lengi. Þetta hefur m.a. komið í veg fyrir eðlilega uppbyggingu og veikt byggðarlögin.

Þrátt fyrir þessar erfiðu aðstæður í rekstri margra fyrirtækja í fiskvinnslu og útgerð í þessum byggðarlögum er þar rekin ákaflega mikilvæg framleiðslustarfsemi. Samkvæmt upplýsingum frá Fiskifélagi Íslands, sem birtast í fylgiskjali I, var landaður afli á þessu svæði 28.463 tonn. Verðmæti hans nam 520 millj. kr. Afli heimaskipa, sem seldur var erlendis, var 4.120 tonn að verðmæti 210 millj. kr. Samtals var afli því 32.583 tonn að verðmæti 730 millj. kr.

Útflutningsverðmæti sjávarafurða, sem framleiddar voru í þessum byggðarlögum árið 1987 (tafla 2), var 1.210 millj. kr. en það er 2,92% af verðmæti útfluttra sjávarafurða landsmanna. Mikilvægi þessara byggðarlaga í framleiðslu sjávarafurða skýrist enn betur þegar til þess er litið að miðað við íbúatölu þeirra 1. desember 1987 nam verðmæti útfluttra sjávarafurða 650 þús. kr. á hvern íbúa.

Fylgiskjal II skýrir hvernig framleiðsla mjólkur- og sauðfjárafurða sveitabyggðanna hefur þróast hin síðari ár. Þar kemur fram að mjólkurframleiðslan hefur dregist saman um 103 þúsund lítra og hlutdeild í heildarmjólkurframleiðslunni minnkað úr 0,60 í 0,55%. Samdráttur sauðfjárafurða nemur 616 ærgildisafurðum sem er nokkuð í samræmi við almenna þróun í þeirri framleiðslu.

Segja má að sú þróun í landbúnaðarframleiðslu, sem að framan er skýrð, sé ekki einstakt áhyggjuefni, ef ekki kæmi fleira til. Á undanförnum árum hefur riða í sauðfé verið töluvert útbreidd í sumum sveitanna, einkum Breiðdal, en nú er með niðurskurði sauðfjár leitast við að útrýma sjúkdómnum. Augljóst er að riðuveikin hefur skapað mikla erfiðleika í búrekstri þar sem hennar hefur gætt og þannig lamað sauðfjárbúskapinn á þessu svæði. Færi svo að einhverjir bændur hæfu ekki aftur sauðfjárbúskap eykur það enn á vanda þessarar greinar, m.a. vegna smölunar á afréttum sem þá færist á færri bændur.

Þá veldur það enn fremur áhyggjum að starfsemi mjólkurbúsins og sláturhússins á Djúpavogi hefur nú verið lögð niður. Mikilvægt er að þessar aðstæður komi til sérstakrar athugunar við gerð þessarar áætlunar.

Þótt á síðustu árum hafi náðst umtalsverður árangur í samgöngumálum og öðrum opinberum framkvæmdum er samt margt ógert sem sérstaklega verður að huga að. Leggja ber áherslu á að koma á sem greiðustum samgöngum á landi með fjörðum til Reyðarfjarðar og enn fremur er nauðsynlegt að byggja upp greiða leið um Breiðdal til Egilsstaða. Halda ber áfram uppbyggingu flugvallarins í Breiðdal og brýn verkefni í hafnarmálum eru vissulega fyrir hendi.

Á síðustu árum hefur samvinna á milli sveitarfélaga á þessu svæði aukist og þau fjalla reglulega um hagsmuna- og framfaramál sín. Það sýnir að fólkið í þessum byggðum og þeir, sem þar eru í forustu, eru tilbúnir til að takast á við aðsteðjandi vandamál. Af hendi stjórnvalda ber að mæta slíku starfi með jákvæðum viðhorfum. Gerð byggðaáætlunar, eins og hér er lögð til, hefur grundvallarþýðingu fyrir slíkt starf.

Fylgiskjal I.

Fiskifélag Íslands.

Tafla 1.

Unninn afli á Fáskrúðsfirði, Stöðvarfirði, Breiðdalsvík og Djúpavogi árið 1987.

Tegund

Tonn

Þús. kr.

Þorskur ........

14.610

328.541

Ýsa ............

2.018

48.053

Ufsi ...........

2.220

28.614

Karfi ..........

858

13.992

Langa ..........

85

1.287

Blálanga .......

1

23

Keila ..........

15

259

Steinbítur .....

407

7.248

Hlýri ..........

68

825

Skötuselur .....

6

6

Skata .........

6

Lúða ..........

23

1.204

Grálúða ......

288

6.048

Skarkoli........

42

719

Síld ...........

7.388

42.077

Rækja ..........

348

22.082

Humar .........

91

12.028

Ósundurliðað ...

15

6

-–

--

Samtals

28.463

519.139

Ráðstöfun aflans var þessi:

Tonn Þús. kr.

Frysting ....... 15.499

Söltun ......... 12.329

Hersla ......... 9

Bræðsla ........ 602

Annað .......... 74

Auk þess skal telja til verðmæta sem beint tilheyra heimahöfnum:

Afli seldur erlendis:

Úr skipum ......

3.463

177.611

Selt úr gámum...

657

32.783

---

--–

Samtals

32.583

729.532

Tafla 2.

Afli skipa sem skrásett eru á Fáskrúðsfirði, Stöðvarfirði, Breiðdalsvík og

Djúpavogi árið 1987, landað í heimahöfn, öðrum höfnum innan lands,

frystur um borð, landað erlendis eða sendur úr landi í gámum.

Tegund Tonn Þús. kr.

Þorskur ......... 18.095 492.232

Ýsa ............. 2.743 88.176

Ufsi ............ 2.774 42.873

Karfi ........... 1.170 24.418

Langa ........... 115 2.352

Blálanga ........ 5 156

Keila ........... 41 910

Steinbítur ...... 465 9.914

Hlýri ........... 73 883

Skötuselur ...... 6 241

Skata ........... 2 16

Lúða ............ 34 2.894

Grálúða ......... 866 35.462

Skarkoli ........ 75 2.218

Lýsa ............ 8

Gulllax ......... 34 699

Þykkvalúra ...... 4 396

Langlúra ........ 1

Stórkjafta ...... 2

Rækja ........... 1.032 70.371

Síld ............ 3.859 24.274

Loðna ........... 46.019 98.135

Loðnuhrogn ...... 193 8.412

Ósundurliðað .... 25 306

--– --–

Samtals 77.630 905.349

Ráðstöfun þessa afla hefur verið sem hér segir (í tonnum):

Heimalandanir ......................

23.424

Landað annars staðar innan lands ...

49.164

Fryst um borð í skipum .............

924

Landað erlendis ....................

3.463

Selt erlendis úr gámum .............

657

---

Samtals

77.632

(Tveggja tonna mismunur liggur í uppfærslu brota úr tölum.)

Sem athugasemd við töflu 2 viljum við geta þess að tvö skip, Hilmir SU 171 og Hilmir II SU 177, eru skrásett á Fáskrúðsfirði. Því kemur afli þeirra hér með, en þessi skip munu lítil samskipti hafa við sína heimahöfn hvað áhöfn snertir eða útgerð.

Afli þeirra var: Tonn Þús. kr.

Hilmir SU 171 ...................... 35.615 118.917

Hilmir II SU 177 ................... 15.745 45.006

--- --–

Samtals 51.360 163.925

Afli annarra heimaskipa er því ..... 26.273 741.426

Samkvæmt töflu 1 má segja að unnin

hafi verið á þessu svæði úr skipum

sem eiga sér aðra heimahöfn, en

tilheyra svæðinu ................... 2.190

---

Samtals 28.463

Hlutfall af heildarverðmæti Hlutfall af heildarafla

Unnið á svæðinu ............................... 2,08% 1,75%

Afli skipa skrásettra á svæðinu ............... 3,63% 4,78%

Afli skipa annarra en nefndra tveggja skipa ... 2,97% 1,62%

Ef meta skal útflutningsverðmæti mundum við telja verð afurða vera (í millj. kr.):

Afli unninn á staðnum

1.000

Afli seldur erlendis frá skipum og gámum

210

---

Samtals

1.210 1)

1 )2,92% af áætluðu verðmæti útfluttra sjávarafurða.

Fylgiskjal II.

21. nóv. 1988.QR

Hr. Egill Jónsson, alþingismaður,

Alþingi,

150 Reykjavík.

Vegna fyrirspurnar yðar í síma um þróun framleiðsluréttar og framleiðslumagn í sex syðstu hreppum Suður-Múlasýslu skal eftirfarandi tilgreint:

Fullvirðisréttur til framleiðslu mjólkur var fyrst ákvarðaður fyrir verðlagsárið 1985–1986 og hefur virkur framleiðsluréttur verið þannig eftir verðlagsárum (tölur eru í lítrum). Tölur fyrir 1988/1989 eru bráðabirgðatölur:

Sveitarfélag

1985/1986

1986/1987 1987/1988 1988/1989

Fáskrúðsfjarðarhreppur .....

128.986

129.926 126.797 126.996

Stöðvarhreppur

Breiðdalshreppur ...........

216.874

222.059 168.578 168.972

Beruneshreppur .............

240.781

232.829 229.686 232.977

Búlandshreppur

Geithellnahreppur..........

69.791

67.129 63.046 68.222

--–--–

--– --–

Samtals

656.432

651.943 588.107 597.167

% af heild

0,60

0,62 0,57 0,58

Bundinn réttur hjá Framleiðnisjóði landbúnaðarins var í byrjun september sl. 38.074 lítrar úr Breiðdalshreppi.

Innvigtun mjólkur þessi sömu verðlagsár var þannig úr þessum sveitarfélögum (tölur eru í lítrum):

Sveitarfélag

1985/1986 1986/1987 1987/1988

Fáskrúðsfjarðarhreppur ................

136.520

130.361 116.655

Stöðvarhreppur og Breiðdalshreppur ....

214.385

237.667 164.273

Beruneshreppur ........................

250.438

240.607 223.821

Búlandshreppur og Geithellnahreppur ...

70.261

70.191 63.719

--- --– ---

Samtals

671.604

678.826 568.468

% af heild

0,60

0,63 0,55

Fullvirðisréttur til framleiðslu sauðfjárafurða var fyrst ákvarðaður fyrir verðlagsárið 1987–1988. Tölurnar fyrir verðlagsárið 1988–1989 eru nálægt því að vera endanlegar.

Virkur réttur er skráður þannig (tölur í ærgildum):

Sveitarfélag 1987/1988 1988/1989

Fáskrúðsfjarðarhreppur .... 3.892,4 3.597,3

Stöðvarhreppur ............ 715,4 71,7

Breiðdalshreppur .......... 5.152,5 2.007,2

Beruneshreppur ............ 4.701,8 4.375,1

Búlandshreppur ............ 408,9 370,4

Geithellnahreppur ......... 5.048,0 4.902,6

--- --–

Samtals 19.919,0 15.324,3

% af heild 3,17 2,52

Ein ærgildisafurð jafngildir hér 18,2 kg af kindakjöti. Bundinn réttur vegna samninga við Framleiðnisjóð landbúnaðarins og sauðfjársjúkdómanefnd verðlagsárið 1988–1989 var skráður þannig (tölur eru í ærgildum):

Sveitarfélag Framleiðni sjóður Sauðfjársjúk-dómanefnd

Fáskrúðsfjarðarhreppur .... 29,2 282,2

Stöðvarhreppur ............ 316,7 324,7

Breiðdalshreppur .......... 180,8 3.100,6

Beruneshreppur ............ 317,3 0

Búlandshreppur ............ 37,3 0

Geithellnahreppur ......... 128,8 0

--- ----

Samtals 1.010,1 3.707,5

Vitað er að bundinn réttur mun aukast á næsta verðlagsári. Skýrslur um innvigtun kindakjöts undanfarandi verðlagsár í þessum sveitarfélögum gefa eftirfarandi til kynna í ærgildisafurðum talið:

Sveitarfélag 1985/1986 1986/1987 1987/1988

Fáskrúðsfjarðarhreppur ... 4.054,9 4.706,5 4.069,5

Stöðvarhreppur ........... 775,8 937,4 408,3

Breiðdalshreppur ........ 5.386,8 6.006,9 5.098,1

Beruneshreppur ........... 4.765,3 5.352,4 4.697,3

Búlandshreppur ........... 562,8 581,3 467,2

Geithellnahreppur ........ 4.896,5 5.218,3 5.085,7

--- ---- ---

Samtals 20.442,1 22.802,8 19.826,1

% af heild 3,07 3,26 3,14

Innvigtunartölur fyrir verðlagsárið 1988–1989 liggja fyrst fyrir um miðjan desember nk.

Með von um að framanritaðar upplýsingar varpi nokkru ljósi á þróun búskapar í umræddum sveitarfélögum hin seinni ár.

Virðingarfyllst,

f.h. Framleiðsluráðs landbúnaðarins,

Gísli Karlsson.