Lækkun fasteignaskatta Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 916

1992–93. – 1062 ár frá stofnun Alþingis.

116. löggjafarþing. – 551 . mál.

916. Tillaga til þingsályktunar um lækkun fasteignaskatta.

Flm.: Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, Jón Kristjánsson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að við endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga vegna niðurfellingar aðstöðugjalds verði kannað sérstaklega hvernig lækka megi hlutfall fasteignaskatta í tekjum sveitarfélaga.

Greinargerð.

Lög um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 91/1989, kveða á um að fasteignaskattar skuli vera einn af tekjustofnum sveitarfélaganna. Álagningarstofn fasteigna á hús og mannvirki er afskrifað endurstofnverð þeirra margfaldað með markaðsstuðli sambærilegra fasteigna í Reykjavík, þ.e. fasteignamat þeirra eins og þau væru staðsett í Reykjavík. Stofn til álagningar á aðrar fasteignir (lönd, lóðir, útihús í sveitum) skal vera fasteignamat þeirra.

Nú er það svo að raunverð fasteigna er mjög mismunandi eftir staðsetningu þannig getur söluverð sambærilegrar eignar að útliti og gæðum verið breytilegt eftir því hvar á landinu eignin er staðsett, jafnvel breytilegt innan sama þéttbýliskjarna, svo sem í Reykjavík.

Þegar verið er að ákveða skattstofn væri eðlilegt að miða við hvaða tekjur viðkomandi getur haft af eigninni eða við líklegt markaðsverð. Hvort tveggja getur komið til greina. Hins vegar má einnig benda á að með álagningu fasteignaskatta er í raun um margsköttun að ræða því verið er að skattleggja eign sem engar tekjur eru af en eigandi hefur áður greitt skatta af þeim tekjum sem urðu til að skapa eignina á sínum tíma. Á sama tíma eru fjármagnstekjur ekki skattlagðar og skapar það mikið misræmi í skattlagningu eigna.

Hér á landi er það staðreynd að álagning fasteignaskatta byggir oft á óraunhæfum verðmætum. Það gerist til að mynda þegar verið er að skattleggja verðlitlar eignir á grundvelli úrelts fasteignamats. Í Svíþjóð er álagningargrunnur við álagningu fasteignaskatta aðeins 75% af matsverði fasteigna. Er það gert með tilliti til þess að fjöldamat sé háð nokkurri óvissu. Þar er það talið nauðsynlegt til að koma í veg fyrir að fasteignaeigendur séu skattlagðir á eignagrunni sem ekki sé raunvirði fyrir eða með öðrum orðum að skattstofn hverrar eignar sé ekki hærri en líklegt markaðsverð hennar. Sænsk sveitarfélög hafa nær eingöngu tekjur af tekjuskatti einstaklinga.

Á meðfylgjandi töflu, fskj. I, má sjá að fasteignaskattar vega mun þyngra í skatttekjum íslenskra sveitarfélaga en annars staðar á Norðurlöndum.

Hér á landi hafa fasteignaskattar hækkað mjög mikið á síðustu árum og ekki síst úti á landi þar sem nú er miðað við markaðsverð í Reykjavík. Breyting sú, sem gerð var í þá veru árið 1989, var til samræmingar milli sveitarfélaga. Það veldur hins vegar því að hér er verið að skattleggja loftkastala en ekki raunverulegar eignir eins og áður var bent á.

Þá væri æskilegt að sveitarfélögin hefðu meiri sveigjanleika í skattlagningu sinni en tekjustofnalögin gera ráð fyrir nú. Jafnframt mætti rýmka heimildir til að lækka eða að fella niður fasteignaskatta, sbr. 5. gr. laga nr. 91/1989, þannig að undanþágur næðu til fleiri þjóðfélagshópa en elli- og örorkulífeyrisþega.

Að öllum líkindum mun verða veruleg breyting á skatttekjum sveitarfélaga á næstu árum. Sveitarfélögin stefna mörg hver í átt til sameiningar eða samvinnu með nærliggjandi sveitarfélögum. Af því leiðir að þau taka að sér verkefni sem nú eru hjá ríkinu og tekjustofnar verða þá að fylgja. Það mun því óhjákvæmilega leiða til mikillar uppstokkunar í tekjuöflun sveitarfélaganna. Á yfirstandandi ári er ekki lagt á aðstöðugjald sem hefur verið verulegur tekjustofn flestra sveitarfélaga. Þess í stað fá sveitarfélögin framlag úr ríkissjóði sem nemur 80% af álögðu aðstöðugjaldi árið 1992. Ekki hefur verið ákveðið hvernig að þessum breytingum verður staðið í framtíðinni og er því kjörið tækifæri til að skoða fasteignagjöldin um leið.

Fylgiskjal I.

Úr skýrslu nefndar um endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga.

(Mars 1992.)

Í töflunni hér á eftir sést að meginskattstofn norrænna sveitarfélaga er tekjuskattur einstaklinga, en þessu er hins vegar öðruvísi farið í Bretlandi og Þýskalandi. Í Svíþjóð er tekjuskattur einstaklinga svo að segja eini tekjustofninn, en norsk og finnsk sveitarfélög hafa einnig nokkrar tekjur af tekjuskatti lögaðila. Þýsk sveitarfélög afla hins vegar fyrst og fremst tekna með skattlagningu á atvinnurekstur. Sá tekjuskattur, sem þýsk sveitarfélög leggja á atvinnurekstur, er þó með nokkuð öðru sniði en almennt gerist og er þeirri álagningu lýst nánar hér á eftir. Rétt er að taka fram að eftirfarandi tölur um skatttekjur þýskra sveitarfélaga ná eingöngu til lægsta stjórnstigsins, þ.e. alríkisstjórnin og lénin eru hér undanskilin. Þá eru eignarskattar, einkum fasteignaskattar, mikilvægur tekjustofn ef frá eru talin Finnland og Svíþjóð. Í Bretlandi voru fasteignagjöldin til skamms tíma eini tekjustofninn, en nú hefur eins konar nefskattur tekið við að mestu leyti. Hins vegar er launagjald/tryggingagjald ekki sjálfstæður tekjustofn hjá sveitarfélögum í þessum löndum.

Skatttekjur sveitarfélaga árið 1989.

Hlutfallsleg skipting, %

Ísland

Danmörk

Finnland

Noregur

Svíþjóð

Bretland

Þýskaland

Tekjuskattar 61

,0 92 ,2 99 ,1 88 ,2 99 ,6

82 ,4

einstaklingar 58

,8 90 ,5 89 ,4 80 ,7 99 ,6

fyrirtæki 1

2

,2 1 ,7 9 ,7 7 ,5

82 ,4

Launa- og tryggingagjöld

Eignarskattar 15

,3 7 ,6 0 ,9 8 ,2

100 ,0 16 ,6

fasteignagjöld 15

,3 7 ,6 0 ,9 3 ,2

100 ,0 11 ,5

eignarskattar

5 ,0 5 ,1

Aðrir skattar 23

,7 0 ,2

3 ,6 0 ,4 1 ,0

óbeinir skattar 6

,4 0 ,2

3 ,6 0 ,4 1 ,0

aðrir skattar

17

,3

Samtals 100

,0 100 ,0 100 ,0 100 ,0 100 ,0 100 ,0

100 ,0

hlutur einstaklinga 71

,3 93 ,5 89 ,4 91 ,0 100 ,0 100 ,0

7 ,0

hlutur fyrirtækja 28

,7 6 ,5 10 ,6 9 ,0

93 ,0

1 Landsútsvar.

Heimild: Revenue Statistics of OECD Member Countries 1965–1990. OECD, París 1991.

Fylgiskjal II.

Úr skýrslu nefndar um endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga.

(Mars 1992.)

Skatttekjur hins opinbera árið 1989.

Ísland

Danmörk

Finnland

Noregur

Svíþjóð

Bretland

Þýskaland

Heildarskattar sem % af VLF 33

,8 49 ,9 38 ,1 45 ,5 56 ,1 36 ,5

36 ,5

Hlutur ríkis og tryggingakerfis 27

,1 34 ,8 28 ,0 35 ,9 40 ,4 32 ,6

33 ,2

Hlutur sveitarfélaga 6

,7 15 ,1 10 ,1 9 ,6 15 ,7 3 ,9

3 ,3

Hlutur sveitarfélaga í

heildarsköttum 19

,8 30 ,3 26 ,5 21 ,1 28 ,0 10 ,7

9 ,0

Heildarskattar sem % af VLF 33

,8 49 ,9 38 ,1 45 ,5 56 ,1 36 ,5

36 ,5

Hlutur ríkis og tryggingakerfis

án framlaga til sveitarfélaga 26

,7 21 ,3 21 ,5 28 ,0 34 ,1 29 ,5

31 ,4

Hlutur sveitarfélaga að meðtöldum

framlögum frá hinu opinbera 7

,1 28 ,6 16 ,6 17 ,5 22 ,0 7 ,0

5 ,1

Hlutur sveitarfélaga að meðtöldum

framlögum í heildarsköttum 21

,0 57 ,3 43 ,6 38 ,5 39 ,2 19 ,2

14 ,0

Heimild: Revenue Statistics of OECD Member Countries 1965–1990. OECD, París 1991.

Sé eingöngu litið til Norðurlandanna er hlutur sveitarfélaga í heildarskatttekjum minnstur hér á landi eða tæplega 20%. Næst á eftir koma norsk sveitarfélög með um 21%, en í Danmörku er þetta hlutfall hæst eða rúmlega 30%. Munurinn verður hins vegar meiri séu opinberu framlögin meðhöndluð sem skatttekjur sveitarfélga eins og gert er í neðri hluta töflunnar. Þannig metinn verður hlutur íslenskra sveitarfélaga 21% eða um helmingi lægri en annars staðar á Norðurlöndum. Þetta sýnir glöggt hversu léttvæg bein framlög frá ríkinu eru í heildartekjum sveitarfélaga hér á landi samanborið við önnur Norðurlönd. Þetta endurspeglar á vissan hátt meira sjálfstæði íslenskra sveitarfélaga og um leið meiri rétt til sjálfstæðrar ákvörðunartöku en raunin er víðast hvar annars staðar. Um leið sýna þær minna vægi íslenskra sveitarfélaga í þjóðarbúskapnum sem bendir til þess að verksvið þeirra sé þrengra en norrænna sveitarfélaga.