Erlendar starfsmannaleigur Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 719

131. löggjafarþing 2004–2005.

Þskj. 719 - 467. mál.

Tillaga til þingsályktunar um erlendar starfsmannaleigur.

Flm.: Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon, Guðjón A. Kristjánsson.

Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að undirbúa og leggja fram frumvarp til laga um starfsemi erlendra starfsmannaleigufyrirtækja. Markmið frumvarpsins verði tvíþætt: Í fyrsta lagi að tryggja að erlendir starfsmenn sem koma á vegum starfsmannaleigna til starfa á Íslandi njóti í hvívetna sambærilegra réttinda og Íslendingar á vinnumarkaði. Í öðru lagi að koma í veg fyrir dulin undirboð á vinnumarkaði og tryggja þannig samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart fyrirtækjum sem leigja vinnuafl gegnum starfsmannaleigur.

Ráðherra hafi við samningu frumvarpsins náið samráð við alla hluta verkalýðshreyfingarinnar. Hann skal leggja frumvarpið fyrir Alþingi eins fljótt og auðið er.

Greinargerð.

Fyrirtæki með starfsemi hér á landi sækja í auknum mæli vinnuafl til erlendra starfsmannaleigufyrirtækja. Skýrasta dæmið um þetta er aðalverktakinn við Kárahnjúkavirkjun sem árið 2004 hafði að jafnaði um 500 starfsmenn undir sinni stjórn á framkvæmdasvæði virkjunarinnar, en þessir menn voru allan þann tíma á launaskrá portúgalskra starfsmannaleigufyrirtækja.

Fyrirtæki hér á landi búa að sönnu við talsvert frelsi til að leita eftir vinnuafli inn á hinn sameiginlega evrópska vinnumarkað. Þannig veita reglur EES-samningsins um frjálsa för launafólks launafólki frá öðrum EES-ríkjum rétt til að ráða sig til starfa hjá fyrirtækjum hér á landi. Í því tilviki eru starfsmenn ráðnir beint hjá fyrirtæki sem ber jafnframt ábyrgð á greiðslu launa og launatengdum gjöldum.

Þau viðskipti sem erlendar starfsmannaleigur bjóða fyrirtækjum eru hins vegar þess eðlis að slitið er á þau tengsl sem eru á milli ábyrgðar atvinnurekandans á launum og launatengdum gjöldum og þeirra afnota sem atvinnustarfsemi hans hefur af vinnuafli hlutaðeigandi starfsmanna.

Atvinnurekandinn greiðir þannig einungis uppsett verð fyrir þjónustu starfsmannaleigunnar, en varpar alfarið frá sér ábyrgð á greiðslu launa til hinna erlendu starfsmanna.

Af hálfu verkalýðshreyfingarinnar hefur verið bent á að þetta fyrirkomulag leiði til verulegrar hættu á félagslegum undirboðum á vinnumarkaði. Slík undirboð lýsa sér einkum í því að farið er á svig við þær leikreglur sem gilda í samskiptum fyrirtækja og launafólks á íslenskum vinnumarkaði, farið er á svig við kjarasamninga eða þeir beinlínis virtir að vettugi, lög er varða iðnréttindi er brotin, vinnu- og hvíldartímareglur ekki virtar o.s.frv. Auk þess má nefna að slík viðskipti með vinnuafl þvert á landamæri ríkja valda skattyfirvöldum ákveðnum erfiðleikum.

Það hefur verið hlutverk verkalýðshreyfingarinnar að fylgja því eftir að réttindi séu ekki brotin á umbjóðendum hennar. Í tímans rás hefur hún einnig í gegnum pólitískt afl á vettvangi stjórnmálanna beitt sér fyrir samþykkt laga sem hafa fest í sessi áunnin réttindi. Alþjóðavæðingin hefur hins vegar skapað nýjar aðstæður. Nýr hreyfanleiki vinnuafls hefur skapað glufur fyrir fyrirtæki eins og starfsmannaleigur til að flytja vinnuafl yfir landamæri frá láglaunasvæðum yfir á hálaunasvæði.

Engin lög gilda í dag um starfsmannaleigur á Íslandi. Orðið starfsmannaleiga kemur hvergi fyrir en brýnt er að lög sem reisa viðunandi skorður við starfsemi slíkra fyrirtækja verði sett hið fyrsta. Þau verða í senn að banna alla misbeitingu og skerðingar miðað við gildandi kjarasamninga í framkvæmdalandi og um leið að tryggja að verkalýðshreyfingin, samtök atvinnurekenda og ríkið hafi óheftan aðgang að upplýsingum sem þarf til að ganga úr skugga um að misneyting eigi sér ekki stað, réttindi séu virt, og samningar haldnir í heiðri. Það yrði tilgangur laganna sem þessi þingsályktunartillaga er vonandi upphafið að.