Íslenskt mál í sjónvarpi Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 152

1988. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 145 . mál.

Sþ.

152. Tillaga til þingsályktunar um íslenskunámskeið fyrir almenning.

Flm.: Júlíus Sólnes, Óli Þ. Guðbjartsson, Guðmundur H. Garðarsson.

Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta undirbúa og halda íslenskunámskeið fyrir almenning í sjónvarpi. Gera skal ráð fyrir því að fólki gefist kostur á að rifja upp beygingarfræði íslenskrar tungu, fá æfingu í réttritun og ritleikni, þjálfun í framsögn og kennslu í talmáli. Slík námskeið skulu haldin reglulega í sjónvarpi. Kostnaður vegna þessa skal greiddur úr ríkissjóði.

Greinargerð.

Öllum má vera ljóst að móðurmálið á í vök að verjast. Áhrif erlendra tungumála á málfar Íslendinga eru ógnvænleg, einkum þó enskrar tungu. Enskuslettur verða sífellt algengari í ræðu og riti. Fólki verður æ tamara að grípa til enskra orða og hugtaka í máli sínu á kostnað góðra og gildra íslenskra orða sem virðast flestum gleymd. Með sjónvarps- og fjölmiðlabyltingunni hafa orðið þáttaskil því að í hinum mikilvæga fjölmiðli, sjónvarpinu, heyrist ensk tunga jafnvel oftar en íslensk. Svo virðist sem það þyki ekki lengur fínt að nota íslensk orð í verslun og viðskiptum og er sú þróun ekki síður alvarleg. Ensk heiti á íslenskum fyrirtækjum ryðja sér til rúms. Í sumum atvinnugreinum er nánast eingöngu töluð enska. Hið sama má segja um ýmsar frístundagreinar. Ef ekki er að gert hlýtur sú hætta að vofa yfir að íslenskunnar bíði sömu örlög og gelískunnar á Írlandi.

Mikill ruglandi er kominn á setningaskipan, bæði í talmáli og ritmáli, þar sem enskan gerir víða vart við sig. Allir þekkja hið knúsaða stofnanamál og ofnotkun nafnorða. Þá virðist málkennd fara hrakandi. Beygingarvillur og einfaldar ritvillur eru mjög áberandi bæði í ræðu og riti. Algengt er að fólk misskilur gömul hugtök og orðskviði og ruglar þeim saman, oft á grátbroslegan hátt. Ef við snúmst ekki til varnar og spyrnum við fæti má búast við því að töluð íslenska kunni að líða undir lok á næstu öld.

Íslenska er erfitt tungumál, enda beygingarkerfi hennar talsvert flóknara en flestra þjóðtungna Evrópulanda. Þótt íslenskukennsla í skólum landsins sé yfirleitt góð virðist hún hrökkva skammt. Málfræðiundirstaðan vill gleymast og fólk ryðgar í beygingar- og stafsetningarreglum. Þess vegna er full þörf á því að bjóða almenningi upp á sérstök upprifjunarnámskeið í íslensku og reyna þannig að stuðla að bættu málfari. Hér yrði sjónvarpið áhrifaríkast. Þáttaröð í sjónvarpi á besta útsendingartíma þar sem aðalatriði beygingar- og setningakerfis íslensku yrðu skýrð gæti komið miklu til leiðar. Enn fremur þyrfti að fara yfir helstu réttritunarreglur og notkun orðtaka og málshátta. Þá er nauðsynlegt að fjalla um mismun á talmáli og ritmáli og veita þjálfun í framsögn. Nauðsynlegt er að tryggja að ávallt verði á boðstólum hentugar og hagkvæmar handbækur um íslenskt mál fyrir almenning, m.a. stafsetningarorðabækur, samheitaorðabækur, safn málshátta og orðtaka og safn dæma um málnotkun svo að eitthvað sé nefnt.

Með áróðri fyrir vönduðu íslensku máli í ræðu og riti og samstilltu þjóðarátaki til þess að hefja móðurmálið til vegs og virðingar að nýju má koma í veg fyrir að íslenskukunnáttu þjóðarinnar hraki frekar en orðið er. Það þarf að skapa það ástand að þeir sem sletta erlendum orðum að óþörfu séu taldir hlægilegir. Enn fremur þarf að skapa þá almennu virðingu fyrir móðurmálinu að menn skammist sín fyrir slæmt mál og óþörf málglöp.