Efling tilraunastöðva Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 841

1989–90. – 1059 ár frá stofnun Alþingis.

112. löggjafarþing. – 483 . mál.

Sþ.

841. Tillaga til þingsályktunar um eflingu tilraunastöðva.

Flm.: Egill Jónsson, Matthías Bjarnason.

Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að hlutast til um að starfsemi tilraunastöðvanna á Skriðuklaustri og Reykhólum verði stórefld frá því sem verið hefur.

Greinargerð.

Svo sem kunnugt er hafa tilraunastöðvarnar að Skriðuklaustri og Reykhólum verið starfræktar um fjörutíu ára skeið. Í fyrstu var einkum lögð áhersla á tilraunir í jarðrækt en síðar bættust við tilraunir í sauðfjárrækt, sérstaklega með ræktun verðmætra ullareiginleika að markmiði.

Lengst af hefur þessi starfsemi búið við þröngan kost í fjárveitingum þótt úr hófi hafi gengið á síðustu árum, enda liggja nú fyrir yfirlýsingar ráðamanna um að starfsemi umræddra tilraunastððva verði nú hætt.

Alkunna er að staðbundnar rannsóknir og tilraunir eru eitt af grundvallaratriðum góðra búskaparhátta. Sérstaklega á þetta þó við á breytingatímum landbúnaðar þar sem beita verður rannsóknum og þekkingu til að finna nýjum möguleikum farveg. Ýmislegt bendir til að áhugi fari vaxandi á framleiðslu á ullarvörum og verðmæti þeirra aukist á næstu árum. Þess vegna ber m.a. að treysta þá ræktun sem unnið hefur verið að hér á landi síðustu áratugi og miðað hefur að bættum ullareiginleikum sauðfjárstofnsins, en svo sem kunnugt er hefur sú starfsemi einkum farið fram á Skriðuklaustri og Reykhólum.

Um þessar mundir fer fram mikil umræða um að þörf sé markvissra aðgerða til að treysta dreifðar byggðir landsins, m.a. með flutningi ríkisstofnana út á land. Það er því fullkomlega í mótsögn við þá umræðu ef stöðva á starfsemi tilraunastöðva úti á landsbyggðinni sem hafa að markmiði að treysta grundvöll landbúnaðar í viðkomandi byggðum.

Á meðfylgjandi fylgiskjölum koma fram sjónarmið ýmissa þeirra aðila sem best þekkja til þessara mála og mestra hagsmuna eiga að gæta. Til þessa er vísað með nánari skýringar.

Fylgiskjal I.

Búnaðarfélag Íslands:

Ályktun búnaðarþings um erindi Búnaðarsambands Austurlands

um reksturtilraunatöðvar á Austurlandi.

(Send Agli Jónssyni, 5. þm. Austurlands, 20. mars 1990.)

„Það er og hefur alltaf verið skýr og ófrávíkjanleg stefna búnaðarþings að öflug tilraunastarfsemi sé algjör forsenda fyrir framförum í landbúnaði. Það hefur einnig lagt áherslu á að starfsemin væri í nálægð við bændur og styddi þannig þau verkefni sem brýnust eru í hverju héraði.

Því skorar búnaðarþing á stjórn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að falla frá ákvörðun sinni um að leggja tilraunastöðina á Skriðuklaustri niður. Jafnframt skorar búnaðarþing á fjárveitinganefnd Alþingis og alþingismenn Austurlandskjördæmis að beita sér fyrir að bein fjárveiting til tilraunastöðvar á Skriðuklaustri sé ekki minni en svo að þar geti starfað að minnsta kosti tveir landbúnaðarháskólamenntaðir rannsóknarmenn og hafi viðunandi aðstöðu til starfsins.

Greinargerð.

Búnaðarþingi hefur borist erindi stjórnar Búnaðarsambands Austurlands þar sem óskað er stuðnings við áframhaldandi rekstur og til eflingar tilraunastöðvarinnar á Skriðuklaustri. Mál þetta er stutt mörgum samþykktum frá fundum samtaka bænda á Austurlandi, hreppsnefnd Fljótsdalshrepps, Samtökum sveitarfélaga á Austurlandi og fleiri aðilum. Einhugur er hjá Austfirðingum um eflingu tilraunastöðvarinnar á Skriðuklaustri í nánu samstarfi við Búnaðarsamband Austurlands.

Um 40 ára skeið hefur verið starfrækt tilraunastöð á Skriðuklaustri og hefur hún aflað mikillar þekkingar fyrir Austurland og landbúnaðinn í heild. Þar var fyrir á staðnum hið fræga hús sem skáldið Gunnar Gunnarsson lét reisa og gaf svo jörðina til þess að þar yrði aflað þekkingar fyrir landbúnaðinn. Nú hefur síðustu árin verið unnið að endurbótum á húsinu og fegrun staðarins sem var mjög brýnt og tengdist minningarhátíð um skáldið. Væntu menn eystra að þetta yrði til þess að efla tilraunastöðina og tilraunastarfið. Nú er sýnt að með einhverjum hætti verður að varðveita staðinn og reka hann og vilja bændur eystra að það verði tengt því að efla og reka þarna tilraunastöð.

Nú hefur stjórn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins ákveðið að leggja stöðu tilraunastjóra á Skriðuklaustri niður og flytja stöðuna að tilraunastöðinni á Möðruvöllum og vinna að tilraunamálum á Austurlandi þaðan.

Þessa skipan mála vilja Austfirðingar ekki fallast á sem varla er von til.

Félagssamtök bænda á Austurlandi hafa bent á að fjölmörg þörf rannsóknarverkefni sem tvímælalaust geta orðið til þess að efla mjög landbúnað í þessum landshluta og treysta þá byggð sem berst nú harðri baráttu fyrir tilveru sinni. Ef tilraunastöðvar um landið eiga að lifa hljóta þær að verða að fá stjórn í heimahéraði og beinar ákveðnar fjárveitingar til reksturs og uppbyggingar og meira sjálfstæði til verkefnavals. Með því er síður en svo mælt gegn heildarsamstarfi og samvinnu við aðalstöðvar og aðrar landbúnaðarstofnanir.“

Fylgiskjal II.

Samþykkt sveitarfundar í Fljótsdalshreppi.

(6. des. 1989.)

Almennur sveitarfundur í Fljótsdalshreppi, haldinn í Végarði 6. des. 1989, lýsir eindregnum stuðningi við framkomnar samþykktir sveitarstjórnar frá 7. maí og 2. nóv. 1989 um rekstur og framtíðarhlutverk tilraunastöðvarinnar á Skriðuklaustri.

Þá varar fundurinn við því að rekstur Gunnarshúss verði færður frá landbúnaðarráðuneytinu, a.m.k. þar til endanlegar tillögur liggja fyrir um framtíð staðarins, enda verði fullt tillit tekið til sjónarmiða heimamanna í málinu.

Fylgiskjal III.

Bréf sveitarstjórnar Fljótsdalshrepps til landbúnaðarráðherra.

(18. maí 1989.)

Á fundi sveitarstjórnar Fljótsdalshrepps 2. maí sl. kom staða mála og hugsanleg framtíð Skriðuklausturs til umræðu nú þegar aldarafmæli Gunnars skálds Gunnarssonar er að renna upp. Í framhaldi af því var eftirfarandi tillaga samþykkt:

„Sveitarstjórnarfundur í Fljótsdalshreppi, haldinn í Végarði 7. maí 1989, lýsir ánægju sinni með tímabærar lagfæringar og endurbætur á íbúðarhúsi og lóð á Skriðuklaustri í tilefni þess að öld verður liðin frá fæðingu Gunnars Gunnarssonar 18. maí nk.

Hins vegar hefur stjórnin vissar áhyggjur af hlutverki og rekstri Gunnarshúss í framtíðinni þar eð blikur eru m.a. á lofti vegna þess að tilraunastöðin á Skriðuklaustri, sem á 40 ára starfsafmæli um þessar mundir, verði ekki starfrækt öllu lengur af RALA hvorki þar né annars staðar á Austurlandi.

Þar eð afdrif Skriðuklausturs koma til með að geta haft allnokkur áhrif á líf og starf fólks í ekki stærra sveitarfélagi telur stjórnin réttlætismál að hreppsfélagið fái að fylgjast með og taka fullan þátt í mótun framtíðaráforma á Skriðuklaustri.

Væntir stjórn sveitarfélagsins þess að landbúnaðarráðherra fyrir hönd ríkisins og í samráði við menntamálaráðherra og fjármálaráðherra geti fallist á þetta sjónarmið og láti sem fyrst frá sér heyra um nánara fyrirkomulag fyrir tryggri þátttöku sveitarinnar í að ráða hér ráðum.“

Þar eð tími gerist naumur óskast viðbrögð við þessari tillögu við fyrstu hentugleika.

Fylgiskjal IV.

Samþykkt sveitarstjórnarfundar Fljótsdalshrepps

um málefni Skriðuklausturs.

(2. nóv. 1989.)

Fundur sveitarstjórnar Fljótsdalshrepps 2. nóv. 1989 um málefni Skriðuklausturs tekur undir samþykkt Búnaðarsambands Austurlands frá 20. júní 1989 varðandi niðurfellingu tilraunastöðvarinnar á Skriðuklaustri þar sem segir:

„Aðalfundur BSA 1989 mótmælir harðlega stjórnarsamþykkt Rannsóknastofnunar landbúnaðarins þar sem lagt er til að tilraunastöðin á Skriðuklaustri verði lögð niður, en rannsóknarstarfsemin eingöngu bundin sérstökum verkefnum án fastrar stöðu rannsóknarmanns heima fyrir.“

Einnig er tekið undir ályktun stjórnarfundar BSA frá 12. sept. 1989 þar sem tekin eru fyrir ýmis rannsóknarverkefni sem brýnt er að taka fyrir á næstunni. Sveitarstjórnin leggur einnig áherslu á eftirfarandi atriði:

Vegna sérstakra veðurfarsskilyrða hér á Upp-Héraði leggur sveitarstjórnin til að meðal verkefna stöðvarinnar verði:

1. Frærækt með tilliti til uppgræðslu lands.

2. Kornrækt.

3. Skógrækt þar sem beitarrannsóknir færu fram.

Benda á að fyrir liggur að flytja aðalstöðvar Skógræktar ríkisins austur á Hérað. Því virðist eðlilegra að þær tengist tilraunastöð í landbúnaði að Skriðuklaustri en miðstöð norður í Eyjafirði eins og nú liggur fyrir. Það er einnig álit sveitarstjórnar að tilraunastarfsemi stunduð frá öðrum fjórðungum sé síst ódýrari kostur en að starfsemin verði áfram hér eystra.

Vakin er athygli á að fjárstofn sá, er komið hefur verið upp á Skriðuklaustri, er einstakur vegna ullargæða og fleiri eiginleika og þar sem ekki má flytja stofninn milli landshluta væri útrýming hans mikið slys.

Fylgiskjal V.

Stefán Aðalsteinsson,

Rannsóknastofnun landbúnaðarins:

Fjárstofninn á Skriðuklaustri og ullargæði hans.

(12. nóv. 1989.)

Inngangur.

Snemma árs 1989 tilnefndu bændasamtökin og Álafoss hf. fulltrúa í svokallaða ullarnefnd sem skyldi gera tillögur um það hvernig vinna mætti að bættri meðferð ullar og auknu verðmæti hennar bæði fyrir bændur og ullariðnað. Fulltrúi frá landbúnaðarráðuneytinu og ullarmatsformaður störfuðu með nefndinni.

Haustið 1989 hóf nefndin fræðsluherferð um haustklippingu á fé og kynningu á meðferð og gæðaflokkun ullar. Nefndin hafði kallað til liðs við sig tvo Norðmenn með sérþekkingu á ullarflokkun og ullarverslun, þá Sven Halleraker, yfirmann alls ullarmats í Noregi, og Arnfinn Straume ullarkaupmann.

Námskeið um bætta ullarmeðferð voru haldin á fjórum stöðum á landinu, þ.e. á Hrafnkelsstöðum í Hrunamannahreppi, að Hesti í Borgarfirði, í Samkomugerði í Eyjafirði og á Skriðuklaustri í Fljótsdal. Námskeiðin tókust vel og voru fjölsótt.

Það kom fram á námskeiðinu á Skriðuklaustri að Norðmennirnir töldu ullina af fénu þar bera langt af annarri ull sem þeir höfðu séð í landinu og lögðu áherslu á hve mikils virði það væri fyrir ullariðnaðinn að eiga kost á þeirri gerð ullar í sem ríkustum mæli.

Í tilefni þessa dóms um ullina á Skriðuklaustri hefur eftirfarandi yfirlit um ullarkynbætur á Skriðuklaustri og hugsanlegt gildi þeirra verið tekið saman.

Upphaf ullarkynbóta á Skriðuklaustri.

Haustið 1964 var tekið upp tölvubókhald yfir allt féð á Skriðuklaustri. Þá hafði Jónas Pétursson, tilraunastjóri og síðar alþingismaður, haft umsjón með ræktun stofnsins um 15 ára skeið. Hann skráði ættir fjárins af kostgæfni og hélt nákvæmt bókhald um afurðir þess. Hann valdi fé til lífs eftir hefðbundnum aðferðum og tók ekki tillit til ullargæða við það val.

Með tölvubókhaldinu voru hafnir útreikningar á svokallaðri kynbótaeinkunn fyrir hverja á og hvern hrút á búinu. Kynbótaeinkunnin byggðist á því hve frjósamar ærnar voru, hve þungum lömbum þær skiluðu, hve þungt reyfið var og hversu laus ullin var við rauðgular illhærur.

Samtímis tölvubókhaldinu var einnig tekin upp sú nýjung að dæma ull á öllum lömbum búsins að haustinu. Lömbin voru dæmd í fjóra flokka, A, B, C og D. Í A-flokk fóru alhvít lömb með eðlisgóða, þelmikla ull með mjúku, vel liðuðu og gljáandi togi, í B-flokk fóru lömb sem voru alhvít á lit en með ullargalla, í C-flokk fóru lömb með gular illhærur á skæklum og í D-flokk lömb með rauðgular illhærur inni í reyfinu.

Við ásetning var lögð áhersla á að velja til lífs lömb með alhvíta og eðlisgóða ull undan foreldrum með háar kynbótaeinkunnir.

Árangur ullarkynbótanna.

Þegar ullarkynbæturnar á Skriðuklaustri hófust haustið 1964 voru rauðgular illhærur í því nær öllu fénu, þó voru til nokkrar sæmilega vel hvítar kindur á búinu og var lögð áhersla á að nota þær til undaneldis.

Haustið 1965 var t.d. alhvítur lambhrútur af góðu kyni á búinu og hann var að sjálfsögðu settur á. Þessi hrútur, Sindri 134, varð mikill ættfaðir á Skriðuklaustri. Hann og synir hans áttu mjög mikinn þátt í að bæta ullargæði stofnsins á næsta áratug.

Gimbrar margra þessara hrúta voru þar að auki bæði frjósamar og áttu þung lömb þannig að afurðasemi stofnsins tók framförum í öðrum eiginleikum samtímis því sem ullin batnaði.

Á undanförnum 25 árum hefur féð á Skriðuklaustri orðið alhvítt á lit og með mikla og góða ull. Við rannsókn á ullargæðum sláturlamba á ýmsum stöðum á landinu, sem framkvæmd var haustið 1984, voru lömb frá Skriðuklaustri með lengri þelfót en önnur lömb og með miklu fínna tog og lægra hlutfall holra toghára heldur en lömb frá öðrum búum í rannsókninni.

Auk ullareiginleikanna er Skriðuklaustursféð með háa frjósemi, ágætan fallþunga og góða flokkun falla. Sérstaka athygli vekur að dilkar frá Skriðuklaustri þola það oft að fara yfir 20 kg í fallþunga án þess að falla í mati vegna fitu. Þetta stafar m.a. af því að féð er fremur grófbyggt og safnar ekki mikilli fitu fyrr en við mikinn þunga. Þetta sama byggingarlag dregur hins vegar úr hlutfalli skrokka sem fara í úrvalsflokk.

Hagkvæm ullarframleiðsla.

Því miður virðast of fáir bændur gera sér grein fyrir því hve mikinn tekjuauka er hægt að sækja í aukna og bætta ull af fénu.

Þegar ungar ær á Skriðuklaustri eru klipptar að haustinu skila þær margar hverjar reyfum sem eru 2,5 kg og sumar skila reyfum sem eru 3 kg að þyngd. Mörg þessi reyfi fara öll í úrvalsflokk og fá hreinleikastuðul 1,22.

Grundvallarverð fyrir þessa ull er 320 kr. á hvert kg miðað við meðalhreinleika. Við hreinleikastuðul 1,22 hækkar þetta verð upp í 390 kr. á kg. Þá er 2,5 kg reyfi komið upp í 975 kr. og 3 kg reyfið í 1.170 kr.

Tökum sem dæmi að bóndi eigi 400 fjár á fóðrum, allt féð alhvítt og með sömu ullargæði og Skriðuklaustursféð. Hann á góð fjárhús og klippir allt féð að haustinu. Hann fær að meðaltali 2,2 kg af hverri kind eða samtals 880 kg af haustull. Af ullinni fara 95% (836 kg) í úrvalsflokk og 5% (44 kg) í 1. flokk. Ullin fær öll hreinleikastuðulinn 1,22. Grundvallarverð á úrvalsflokki er 320 kr. og á 1. flokki 283 kr. á hvert kg.

Heildarverðmæti haustullarinnar af þessum 400 kindum verður þá 341.365 kr. eða 854 kr. á kind.

Haustklipptar kindur þarf að klippa aftur að vetrinum. Þá má gera ráð fyrir að þær skili um 0,5 kg ullar eða 200 kg alls. Ef vel er fóðrað og hirt um húsin ætti sú ull að geta farið í 1. flokk og fengið hreinleikastuðulinn 1,11. Þá ætti hún að skila til viðbótar 62.826 kr. þannig að ullarinnleggið í heild yrði 404.191 kr. eða 1.010 kr. á kind að meðaltali.

Við þessa breytingu mundi verðmæti ullar eftir hverja kind í verðlagsgrundvellinum hækka um tæpar 660 kr. eða úr 351 kr. í 1.010 kr. og ullin frá búinu mundi hækka úr 4,5% í 11% af öllum sauðfjárafurðum í grundvellinum.

Á það er rétt að benda að það dæmi, sem hér er tekið, miðast við það sem best er þekkt í landinu nú. Mörgum bændum mun finnast það vonlítið að ná þessu marki, en það má fullyrða að margir þeirra gætu náð helmingnum af þessum ávinningi á tiltölulega skömmum tíma. Ef ullarverðmætið í landinu hækkaði um fjórðung þess sem best er hægt að ná eða um 165 kr. á kind mundi það jafngilda um 100 millj. kr. á ári í hráefnisverðinu einu saman. Þar við bætist að bætt ull skilar sér í betri og verðmætari iðnvarningi.

Fylgiskjal VI.

Þórarinn Lárusson:

STAÐAN Á SKRIÐUKLAUSTRI OG NOKKRAR FRAMTÍÐARHUGLEIÐINGAR

(3. ágúst 1987.)

Hugleiðingar um búvistfræðirannsóknir o.fl.

á Skriðuklaustri í Fjótsdal.

Síðan farið var að huga að endurbótum á Gunnarshúsi og mögulegu framtíðarhlutverki þess á Skriðuklaustri í tilefni 100 ára minningar um Gunnar skáld Gunnarsson 1989 hafa m.a. starfað tvær ráðherraskipaðar nefndir. Haustið 1985 var sett fram tillaga um „fræðasetur“ á Skriðuklaustri af Helga Hallgrímssyni náttúrufræðingi og greinarhöfundi sem varð uppistaða að greinargerð með þingsályktunartillögu þeirra Helga Seljans og Jóns Kristjánssonar um þetta mál. Þessar ritsmíðar urðu aftur uppistaða í grein fyrrnefndra (HH og ÞL) „Ávarp til Austfirðinga um eflingu fræðaseturs á Skriðuklaustri í Fljótsdal“. Ávarp þetta birtist í blöðum um og upp úr hvítasunnu 1986, undirritað af 22 valinkunnum Austfirðingum ásamt þjóðminjaverði. Auk þess er óhætt að segja að Austfirðingar almennt hafi sýnt þessu máli ótvíræðan áhuga. Má þar nefna stuðningsyfirlýsingar Sambands sveitarfélaga á Austurlandi, Búnaðarsambands Austurlands og sýslunefndar Norður-Múlasýslu, auk sjálfboðavinnu, fólks úr fjórðungnum við að mála Gunnarshús að utan, svo dæmi séu tekin. Síðast en ekki síst ber að nefna að framtíðarfræðastarfsemi í Gunnarshúsi hefur boðist bókasafn eitt mikið sem Páll heitinn Gíslason á Aðalbóli í Hrafnkelsdal safnaði á sínum tíma og lét eftir sig.

Fyrrnefndar fræðaseturshugmyndir eru allvíðtækar, enda fram settar í þeim tilgangi fyrst og fremst að vekja áhuga og hugmyndaflug sem flestra og skapa umræðu. Má segja að það hafi tekist að nokkru leyti sem greinar nokkurra aðila hér eystra vitna um.

Sjálfgefið er að reikna með sérstakri „Gunnarsdeild“ í húsinu. Sömuleiðis virðast menn sammála því sem m.a. kemur fram í áðurnefndri þingsályktunartillögu um að hlutverk fræðasetursins skuli vera „almenn þekkingaröflun um mannlíf, menningu og náttúrufar á Austurlandi“, enn fremur: „Sérstök áhersla skal lögð á samskipti mannlífs og náttúru í ljósi sögunnar með raunhæfa framtíðarskipan þeirra fyrir augum.“ Talað er um „að skapa fræðimönnum aðstöðu til dvalar og rannsókna“ og rætt um að saman geti farið sú starfsemi sem fyrir er þar sem tilraunastöð landbúnaðarins er.

Með þetta að leiðarljósi leggur undirritaður til að menn beiti sér fyrir því að komið verði á fót aðstöðu í Gunnarshúsi og í tengslum við tilraunastarfsemi þá, sem fyrir er, rannsóknum og fræðiiðkunum í búvistfræði, ásamt Gunnarsdeild, og nota bókasafn Páls heitins eins og áður er nefnt til þess að þjóna þessum sviðum sem best.

Hvað er vistfræði og þar með búvistfræði?

Höfundur ætlar sér ekki þá dul að vera fær um að gefa algild eða tæmandi svör við þessu. Í grundvallaratriðum má þó segja að vistfræði almennt fjalli um tilvist, stöðu og hlutverk lifandi vera í náttúrunni og lífsskilyrði þeirra innbyrðis og við umhverfið. Vistfræðin gefur með öðrum orðum heildaryfirsýn yfir og spannar allt líf og lífsskilyrði þess í náttúrunni.

Búvistfræðin leggur áherslu á nýtingu og vernd náttúrunnar út frá slíkri heildaryfirsýn.

Út frá orðanna hljóðan (vistfræði = okologi á dönsku, en gríska orðið oikos þýðir hús, heimili eða heimabyggð og logos fræði) má segja að vistfræði sé fræðin um þann stað, sem plöntum, mönnum og dýrum finnst vera sitt heima, fræðin um hið góða umhverfi. Út frá sjónarmiði mannsins má kalla fagið heimaafla- eða sjálfsnægtarfræði án þess að tengja það sérstaklega landbúnaði fremur en öðru mannanna bjástri, nema það sé fram tekið, þá heimaaflabúskapur.

Vistfræðibúskapur í Fljótsdal.

Áhersla í vistfræði, ekki síst í landbúnaði, er nú í byltingarkenndum vexti víðar á heimsbyggðinni, gjarnan í iðnvæddum nágrannaríkjum okkar, svo sem á Norðurlöndum, þar sem ómældu fé er varið til rannsókna og leiðbeininga á þessu sviði til að forða meiri háttar náttúruspjöllum.

Að verulegu leyti má líta á Fljótsdal sem sjálfstætt vistkerfi, en þau eru að sjálfsögðu fleiri. Fljótsdalinn verður þó að ýmsu leyti að telja sérstæðan og hann gefur ýmsa möguleika til rannsókna á íslenskum vistfræðibúskap í fjölbreyttu innansveitarnáttúrufari. Bent er á í þessu sambandi að vatnsborð Lagarfljóts og víðáttumikið umhverfi frá ósum Hengifossár, þó einkum á Klaustur- og Valþjófsstaðanesi og inn undir Múlafjall, er aðeins rúma 20 m yfir sjávarmáli, en um 100 km frá strönd Héraðsflóa, en stutt og auðfarin leið á víðfeðm og fjölbreytileg heiðalönd. Jarðvegur, gróðurfar og dýralíf dalsins er því fjölbreytt. Skilyrði til skógræktar ein þau bestu á landinu. Sama er að segja um möguleika á kornrækt og frærækt. Þá eru sauðlönd góð, silungur í ám og vötnum og heitar uppsprettur finnast. Margt fleira mætti nefna, en þetta látið næga til að benda á að sérstaða dalsins réttlætir vel að komið verði á fót aðstöðu til að nýta þennan efnivið með vistfræðilegan tilraunabúskap fyrir augum.

Eðli vistfræðibúskapar og helstu verkefni.

Með vistfræði- eða heimaaflabúskap er stefnt að því að viðkomandi vistkerfi (jörð eða hérað) fullnægi sem mest eigin þörfum, sé sem mest lokað kerfi og byggi á endurnotum í lífsferli sínum í gegnum jarðveg, jarðargróða og búfé sem aftur gefur lífrænan áburð til jarðvegsins. Þarna þarf að endurheimta meira og minna týnda þekkingu, afla nýrrar og nýta sér ýmsa tækni sem áður var óþekkt og tileinka sér starfshætti sem taka mun meira tillit til þess að bæta umhverfið, jafnframt því að nýta það á þann hátt að báðir aðilar, maður og náttúra, hagnist af.

Gera þarf tilraunir með rétta notkun búfjáráburðar, ræktunaraðferðir og jarðargróða svo að sem best og heilnæmust uppskera fáist til beitar og slægna handa búfé eða til manneldis. Mikla gát þarf að hafa á öllum aðföngum, eins og eldsneyti, vélakosti, illgresiseyðingarlyfjum, tilbúnum áburði, innfluttu kjarnfóðri o.fl. til að tryggja farsælli búskap og aukinn nettóarð þegar tímar líða.

Þótt ýmsar rannsóknir hafi verið og séu í gangi sem höfða mjög til búvistfræði ber fulla nauðsyn til að taka þær verkefnaskrár til gagngerrar endurskoðunar með alvöruvistfræðibúskap að markmiði.

Hér verður ekki gerð nein tilraunaáætlun á þessu sviði, en bent á eftirtalin verkefni:

- Endurræktun túna og þar með skynsamleg nýting búfjáráburðar, kölkun og loftun (rásir í heilan svörð) jarðvegs, sáðskiptatilraunir, svo sem fóðurrófur og næpur, grænfóður og gras.

- Byggrækt, ræktunaraðferðir, afbrigði, notkun o.fl.

- Frærækt, Beringspunktur, íslenskt vallarsveifgras o.fl.

- Ræktun beitilands, t.d. í skóglendi, smárarækt o.fl.

- Bætt fóðurframleiðsla og fóðurverkun.

- Garðrækt, heimaræktun af ýmsu tagi.

- Notkun og möguleikar á auknu kjarnfóðurígildi heimafengins fóðurs (hey, bygg, fiskimjöl) með tilkomu færanlegra heykögglaverksmiðja.

- Fóðrunartilraunir með notkun heimafengins fóðurs til fullra afurða.

Margt fleira mætti nefna, svo sem skógrækt, silungsrækt o.fl., en þetta látið nægja hér. Ríka áherslu verður að leggja á að gera allar slíkar tilraunir í góðri samvinnu við bændur, enda eftirsóknarvert og í sumum tilfellum nauðsynlegt að hluti slíkra rannsókna fari fram hjá þeim.

Byrgjum brunninn.

Vistfræðihugtakið skal ekki rakið nánar hér hvorki varðandi búskap í kringum Gunnarshús né annars staðar. Vonast er til að menn átti sig á hugtakinu og skynji að hér er ekki um nein sértrúarvísindi að ræða. Þvert á móti eru menn loks að vakna upp við þann vonda draum að framleiðslustefnan, eins og hún hefur verið og er því miður rekin í sístækkandi og flóknari þjóðfélögum þar sem sóun verðmæta og tilsvarandi aukning úrgangsefna á sér stað, er að leiða ýmis vistkerfi heimsins á heljarþröm með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.

Þótt með ýmsum rökum megi segja að á Íslandi eigi slík staða langt í land eru vandséð þau rök sem mæla gegn því að við förum að dæmi hugsandi fólks með ríkari og bitrari reynslu, að bera tilhlýðilega virðingu fyrir sköpunarverkinu, enda munum við eins og aðrir uppskera eins og til er sáð áður en lýkur.