Sjúkraflug Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 894

125. löggjafarþing 1999–2000.

Þskj. 894 - 592. mál.

Tillaga til þingsályktunar um sjúkraflug.

Flm.: Þuríður Backman, Árni Steinar Jóhannsson, Hjálmar Jónsson,

Kristján Möller, Jón Bjarnason, Pétur Bjarnason, Svanfríður Jónasdóttir.

Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að koma á og tryggja rekstur á sérútbúinni flugvél til sjúkraflutninga. Einnig verði gerðar ráðstafanir til að tryggja mönnun og nauðsynlega bráðaþjónustu samhliða rekstri vélarinnar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri.

Greinargerð.

Mikilvægur þáttur í því að jafna aðgengi allra landsmanna að sérhæfðri heilbrigðisþjónustu er að halda uppi öruggu sjúkraflugi þannig að flytja megi sjúklinga til þeirrar heilbrigðisstofnunar sem hentar hverju sinni á sem öruggastan hátt. Mikilvægt er að flutningurinn valdi sjúklingnum og sjúkraflutningamönnum sem minnstum óþægindum.

Engin sérútbúin flugvél til sjúkraflutninga er hér á landi, heldur hefur verið notast við flugvélar til almenns farþegaflugs fyrir sjúkraflutninga, auk þess sem þyrla Landhelgisgæslunnar hefur sinnt neyðartilvikum. Rauði kross Íslands kom einnig fyrir nokkrum árum upp sjúkraflugsbúnaði á nokkrum stöðum á landinu og er sá búnaður settur í venjulegar farþegaflugvélar þegar þær fara í sjúkraflug. Þótti mikil bót að þessu framtaki Rauða krossins.

Sjúkraflug fyrr og nú.

Sjúkraflug hefur verið stundað hér í allmörg ár en var á sínum tíma algjör bylting í þjónustu við slasað og alvarlega veikt fólk úti á landi. Vart er á nokkurn hallað þó að einn maður, Björn Pálsson flugmaður, sé nefndur sérstaklega til sögunnar þegar rætt er um brautryðjendur á þessu sviði, en auk hans hafa margir flugmenn lagt lið þessu mikilvæga verkefni, oft við afar erfiðar aðstæður. Hér er líka rétt að geta Sveinbjörns Dúasonar sjúkraflutningamanns sem af mikilli elju og áhuga hefur barist fyrir því að bæta öryggi og þjónustu í sjúkraflugi og m.a. tekið saman skýrslu um framtíð sjúkraflugs á Íslandi.

Breyttar aðstæður, ný tækni og sérhæfing hefur breytt heilbrigðisþjónustunni síðustu áratugina. Þetta hefur aukið þörfina fyrir flutning fólks utan af landi til stóru sjúkrahúsanna. Auk þessarar almennu þróunar koma upp bráðatilvik og slys sem krefjast skjótrar hjálpar og flutnings á sjúkrahús. Skipulag sjúkraflugsins verður að uppfylla kröfur fólks um jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustunni og gera þarf mögulegt að veita heilbrigðiskerfinu úti á landi stuðning ef það fær of stór verkefni, svo sem við stórslys.

Í skýrslu sem heilbrigðisráðuneytið lét gera árið 1999 er lýst núverandi fyrirkomulagi sjúkraflugs (Úttekt á sjúkraflugi á Íslandi, Verk- og kerfisfræðistofan ehf., vor 1999). Af lestri skýrslunnar má ráða að núverandi fyrirkomulag er afar óburðugt; ekkert formlegt skipulag er á sjúkrafluginu eða umsjón með því, ábyrgð virðist óljós, flugvélar í mörgum tilvikum ófullkomnar og ekki mannaðar flugmönnum og sjúkraflutningamönnum eins og reglur kveða á um, útkallskerfið er flókið og kraftar fagfólks illa nýttir.

Þótt margt gott megi finna í skýrslunni eru mikilvægar forsendur veikar og sumar jafnvel beinlínis rangar, auk þess sem aðrar mikilvægar forsendur hreinlega vantar. Grunnvinnan er í lagi en endurvinna þyrfti skýrsluna að fengnum raunhæfari upplýsingum. Frá því að skýrslan birtist hefur ástandið enn versnað þar sem dregið hefur úr áætlunarflugi til smærri staða og hætt er við flug til enn fleiri staða leggist af.

Íbúar á landsbyggðinni búa því við mjög ófullnægjandi þjónustu hvað sjúkraflutninga varðar. Það er afar brýnt að myndarlega verði tekið á málunum til að tryggja viðunandi sjúkraflug sem hluta af heildarskipulagi heilbrigðiskerfisins. Velútbúin sjúkraflugvél er jafnsjálfsögð á landsbyggðinni og velútbúinn neyðarbíll er í þéttbýli.

Til þess að hægt sé að halda uppi sjúkraflugi til allra landshluta er nauðsynlegt að yfirvöld flugmála á Íslandi sjái til þess að full þjónusta sé á ákveðnum flugvöllum úti á landi, sérstaklega á svæðum þar sem samgöngur á landi geta verið erfiðar.

Skilgreining á sjúkraflutningum.

Sjúkraflutningum má skipta í þrjá flokka. Í fyrsta lagi er um að ræða bráðaflutninga með mikið veikt eða slasað fólk sem þarf læknisaðstoð og aðhlynningu í flutningi, í öðru lagi er flutningur á minna veikum sjúklingum sem þarf samt sem áður að flytja í körfu og þurfa aðstoðar og aðhlynningar við og í þriðja lagi eru þeir sem geta setið uppi. Síðasttaldi hópurinn getur í mörgum tilvikum notað áætlunarflug eða ferðast í bílum. Hina hópana tvo þarf að flytja í sérstakri sjúkraflugvél til þess að hægt sé að veita viðeigandi hjúkrun og læknismeðferð meðan á ferðinni stendur.

Sérhæfð sjúkraflugvél.

Það ber að hafa í huga þegar rætt er um sjúkraflug að verið er að ræða um flug milli heilsugæslustöðva og/eða sjúkrahúsa þar sem flugvöllur er. Hér er ekki átt við björgunarflug eða flug af slysstað á sjúkrahús. Í þeim tilvikum eru þyrlur ákjósanlegar, auk þess sem þær henta vel þegar veðurskilyrði hamla venjulegu flugi.

Sérhæfð eða sérútbúin sjúkraflugvél er flugvél sem er búin svipuðum sjúkrabúnaði og vel útbúinn sjúkrabíll. Í slíkri flugvél er hægt að hafa betri og sérhæfðari sjúkrabúnað um borð en þegar laus sjúkrabúnaður er settur í farþegavél, auk þess að hægt er að koma búnaðinum betur fyrir en ella. Við það að hafa fastan búnað sparast sá tími sem fer í að taka sæti úr farþegavélinni og setja börufestingar, börur og annan sjúkrabúnað um borð eins og gert er nú.

Sjúkraflugvél er eingöngu notuð til sjúkraflutninga eins og sjúkrabíll og stendur ávallt tilbúin til notkunar. Það styttir viðbragðstíma í útköllum til muna. Flugvélin þarf að vera með þrýstirými (pressure cabin) þar sem slíkar vélar eru þægilegri og öruggari fyrir sjúkling og áhöfn. Flugvélar með jafnþrýstibúnaði geta oftast flogið upp fyrir verstu veður og komist úr ókyrrð og ísingu. Slíkar flugvélar eru nauðsynlegar fyrir sjúkraflutninga. Auk þess að vera þægilegri fyrir alla sem þær nota er mikilvægt að átta sig á að sjúklingar þola oft illa breytingar sem verða á loftþrýstingi við hækkun í flugi. Einnig þyrfti sérhæfð sjúkraflugvél að vera búin hverfihreyfli (turboprop) þar sem sjúkraflug er oft farið við erfið veðurskilyrði og afli hreyflanna breytt í sífellu. Flugvélin þarf að vera það rúmgóð að hægt sé að koma fyrir þeim búnaði sem talinn er nauðsynlegur til sjúkraflutninga hverju sinni og að vel fari um sjúklinga, áhöfn og fylgdarlið.

Nokkrar tegundir flugvéla koma til greina sem sjúkraflugvélar og eru þær mismunandi að stærð, vélbúnaði og hreyflagerð.

Æskilegir eiginleikar sjúkraflugvéla eru að mati reyndra sjúkraflugmanna þessir, raðað í forgangsröð, gott afl og hverfihreyflar, gott rými, góð blanda hraðflugs- og hægflugseiginleika, góð siglingartæki og jafnþrýstibúnaður.

Mönnun sjúkraflugvélar.

Alþjóðlegar reglur krefjast þess að í sjúkraflugvélum séu alltaf tveir flugmenn. Þó að flugvél sé skráð fyrir einn flugmann er áríðandi að í sjúkraflugvél séu þeir tveir þar sem álagið er mikið, oft er flogið við verstu veðurskilyrði og auk þess þarf tvo flugmenn til að sinna aðflugs- og lendingartækni. Þá er oft mikill þrýstingur á áhöfnina um að ná fljótt á áfangastað.

Auk flugmanna á sjúkraflutningamaður að vera í áhöfn sjúkraflugvélar samkvæmt reglugerð frá 18. nóvember 1986 þar sem segir að einungis megi veita þeim leyfi til sjúkraflutninga sem hafa í þjónustu sinni menn með tilskilin réttindi til slíkra flutninga. Sjúkraflutningar skulu vera á ábyrgð sjúkraflutningamanna hvort sem er í lofti, á láði eða legi. Sjúkraflutningamaður tryggir fagmennsku og öryggi við flutning sjúkra og slasaðra í lofti. Auk þess sem hann getur sparað tíma og krafta lækna eða hjúkrunarfólks sem ella þyrftu að fylgja sjúklingum. Ef sjúkraflutningamaður er í áhöfn sjúkraflugvélar sparar hann heilbrigðisstofnunum og Tryggingastofnun fé við að koma fylgdarmönnum aftur til síns heima. Kostnaður af hverri ferð eykst ekki þar sem sjúkraflutningamennirnir koma í stað annarra heilbrigðisstarfsmanna. Sjúkraflutningamaður um borð er trygging fyrir því að þekking á sjúkrabúnaði vélarinnar sé til staðar og að hann sé í lagi. Sjúkraflutningamaður getur í flestum tilvikum annast einn sjúkling í flugi. Frá ársbyrjun 1997 hafa sjúkraflutningamenn yfirleitt farið með í sjúkraflug frá Akureyri. Þetta hefur mælst mjög vel fyrir hjá læknum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum. Sjúkraflutningamenn á Akureyri hafa með þessu móti öðlast góða reynslu í að sinna sjúkraflugi.

Læknar eða hjúkrunarfræðingar fylgja sjúklingi auk sjúkraflutningamanns þegar um meiri háttar slys og sjúkdóma er að ræða eða ef ástand sjúklingsins er það alvarlegt að öryggis hans yrði ekki gætt nema með fylgd læknis eða hjúkrunarfræðings.

Kostnaður við sjúkraflug.

Árið 1996 greiddi Tryggingastofnun ríkisins rúmlega 25 millj. kr. fyrir sjúkraflug, en farin voru 242 flug. Í eftirfarandi töflu kemur fram skipting þessara ferða milli landshluta og meðalverð þeirra.

Þær ferðir sem þarna er um að ræða voru í öllum tilvikum neyðarflug sem óskað var eftir á ýmsum tímum sólarhrings og oft var sjúklingurinn ekki á sama stað og flugvélin, þannig að millilenda þurfti vélinni. Samkvæmt upplýsingum sem þarna koma fram má ætla að verulegur sparnaður næðist með því að beina sjúkraflugi frá Austurlandi, Norðurlandi eystra og Norðurlandi vestra oftar til Akureyrar að því tilskildu að sjúkrahúsið þar geti veitt nauðsynlega þjónustu í hverju tilviki.

Sjúkrahúsþjónusta.

Eins og fram kemur í skýrslu Verk- og kerfisfræðistofunnar (kafli 2.5, bls. 9) eru margir þeirrar skoðunar að hægt sé að ná fram hagræðingu í rekstri sjúkrahúsanna með skynsamlegu skipulagi sjúkraflutninga á landi og í lofti. Þróunin í sjúkrahúsþjónustu undanfarin ár hefur verið í þá átt að efla sérfræðiþekkingu ákveðinna sjúkrahúsa sem þá hafa möguleika á að byggja upp tækjakost og fjölga þjálfuðu starfsfólki. Hugsanlega er hægt að ná fram hagkvæmari nýtingu á sjúkrahúsum með verkaskiptingu sem byggist á því að efla nokkur sérhæfð sjúkrahús sem þjóna ákveðnum landshlutum og nýta hin sjúkrahúsin til almennari þarfa. Til þess að þetta sé mögulegt þarf að vera hægt að flytja sjúklinga á milli sjúkrahúsanna fljótt og örugglega.

Tryggja þarf að sjúklingar geti hindrunarlaust nýtt sér þjónustu sérhæfðu sjúkrahúsanna svo að starfsfólkið haldist í góðri þjálfun. Laus legupláss hinna sjúkrahúsanna má nýta með því að flytja þangað sjúklinga til eftirmeðferðar, svo framarlega sem staðsetning sjúkrahússins er ekki til óþæginda fyrir sjúklinginn eða aðstandendur hans.

Sjúklingar sem fluttir eru með sjúkraflugi frá Austurlandi fara flestir til Reykjavíkur. Ef hægt væri að sinna þessum tilfellum á Akureyri hefði það tvo kosti í för með sér. Í fyrsta lagi mundi það efla þjónustu sjúkrahússins á Akureyri sem kæmi öllum Norðlendingum og Austfirðingum til góða. Í öðru lagi mundi það spara mikinn kostnað við sjúkraflugið þar sem mun ódýrara er að fljúga frá Austurlandi til Akureyrar en til Reykjavíkur, sbr. töfluna hér að framan.

Í Neskaupstað er sjúkrahús sem sinnir almennum skurðlækningum, lyflækningum og fæðingarhjálp. Af ýmsum ástæðum, m.a. fækkun íbúa á Austurlandi, hefur ekki verið byggð upp sérgreinaþjónusta eða sérstök bráðamóttökudeild við Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað (FSN), sem nú tilheyrir Heilbrigðisstofnun Austurlands. Af öryggisástæðum verður að tryggja núverandi þjónustu FSN og skapa stofnuninni möguleika á að auka þjónustu á öðrum sviðum en við bráðaþjónustu í framtíðinni. Góðar samgöngur eru ein forsenda þess að svo geti orðið.

Á Ísafirði er sjúkrahús með skurðlæknaþjónustu sem nú þjónar 5.000 manna byggð. Þar er hægt að byggja upp nægilega góða þjónustu og þjálfa starfsfólk til að sinna mörgum bráðatilfellum og slysum. Eftir að byggðir á Vestfjörðum voru tengdar með jarðgöngum hefur þörfin fyrir sjúkraflug til Reykjavíkur minnkað og sjúkrahúsið á Ísafirði hefur tekið við fleiri verkefnum. Á Vestfjörðum eru aðstæður oft þannig að ekki er hægt að lenda flugvélum vegna veðurs. Því er mikilvægt að sjúkrahúsið á Ísafirði geti sinnt neyðartilfellum. Sökum sérstöðu Ísafjarðarflugvallar verður að leitast við að hafa flugvél þar yfir vetrarmánuðina líkt og nú.

Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri (FSA) er eina sérgreinasjúkrahúsið utan höfuðborgarsvæðisins og skapar nauðsynlegt mótvægi við sjúkrahúsin þar. Það þjónar Norðurlandi eystra og að hluta til Norðurlandi vestra og Austurlandi. Erfitt getur verið að halda uppi fjölbreyttri þjónustu á Akureyri ef sjúklingar frá þessum landshlutum eiga ekki greiðan aðgang að sjúkrahúsinu. Fækkun áætlunarferða milli Egilsstaða og Akureyrar hefur gert Austfirðingum erfiðara fyrir að nýta sér þjónustu FSA og því hefur verið leitað til sérfræðinga eða farið til rannsókna í Reykjavík þrátt fyrir að sama þjónusta hafi verið í boði á Akureyri.

Staðsetning sérútbúinnar sjúkraflugvélar.

Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.

Akureyri er næst því að vera miðsvæðis af þeim stöðum sem koma til greina sem rekstrar- og heimaflugvöllur sjúkraflugvélar sem þjónar landsbyggðinni. Oftast er lagt upp í sjúkraflug frá Norðaustur- og Austurlandi og því hentar Akureyri mjög vel. Flugtími frá Akureyri verður að öllu jöfnu langstystur þegar sækja þarf sjúkling, hvort sem hann yrði fluttur til Akureyrar eða Reykjavíkur.

Flugvöllurinn á Akureyri er annar varaflugvöllur landsins og um hann er talsverð umferð. Landslag og veðurskilyrði eru slík að flug er tiltölulega öruggt þar allt árið. Það er helst að vetrarlagi sem völlurinn getur lokast vegna veðurs, en einungis tekur um 10–15 mínútur að opna aftur brautina með snjóruðningstækjum sem eru þar.

Mjög góð viðhaldsþjónusta flugvéla er á Akureyrarflugvelli, góð flugskýli og farþegaafgreiðsla.

Vegalengdir frá flugvelli inn í miðbæ Akureyrar eru stuttar svo að starfsmenn á bakvakt, sem hugsanlega væru kallaðir út í sjúkraflug, geta bruðgist mjög skjótt við í neyðartilvikum þar sem hver mínúta skiptir máli.

Eins og áður er komið fram er Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri eina sérgreinasjúkrahúsið utan höfuðborgarsvæðisins. Það er vel mannað hæfu starfsfólki og vel undir það búið að taka við fleiri verkefnum ef fjárhagsstaða þess er tryggð. Af því sem hér kemur fram er ljóst að Akureyrarflugvöllur og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri væru afar góðir kostir sem miðstöð sjúkraflugs fyrir landsbyggðina.

Áætlaður kostnaður við rekstur sérútbúinnar sjúkraflugvélar.

Lengstum hafa litlu svæðisbundnu flugfélögin stundað sjúkraflug og notið styrkja frá ríkisvaldinu af fjárlögum. Þá hafa sjúkrastofnanir og Tryggingastofnun greitt verulegar fjárhæðir vegna sjúkraflugs. Nú eru flest litlu flugfélögun að leggja upp laupana auk þess sem flugvélakostur þeirra fullnægir ekki kröfum tímans. Því er allt sjúkraflug á Íslandi í uppnámi um þessar mundir.

Sérútbúin sjúkravél.

Þegar rætt er um sérútbúna sjúkraflugvél þarf að hafa í huga hvort ætlunin er að kaupa nýja eða notaða vél. Einnig skiptir máli af hvaða tegund flugvélin er og hvaða búnaður verður í henni. Að sögn þeirra sem best til þekkja er vélin Beechcraft King Air B200 heppilegasta vélin. Samt sem áður þyrfti að breyta búnaði hennar nokkuð til að auðvelda flutning sjúklinga auk þess sem laga þyrfti vélina að þeim takmörkuðu aðstæðum sem víða blasa við á flugvöllum á landsbyggðinni.

Stofnkostnaður nýrrar eða notaðar Beechcraft King Air 200 (í millj. kr.).

Það munar rúmum 170 millj. kr. á nýrri og notaðri flugvél sem er sérútbúin til sjúkraflugs. Ýmsa aðra kosti er hægt að skoða, bæði dýrari og ódýrari, en í þessu dæmi er reiknað með Beechcraft 200. Kostnaðaráætlunin er unnin af Benedikt Guðmundssyni, forstöðumanni þróunarsviðs Atvinnuþróunarfélags Eyjafjarðar.

Kostnaður við sjúkrabúnað í vélinni ræðst að miklu leyti af kröfum heilbrigðisstarfsmanna og getur bæði lækkað og hækkað frá því sem hér er gert ráð fyrir.

Rekstrarkostnaður Beechcraft King Air 200.

Ef gengið er út frá því að rekstur sjúkraflugs væri sjálfstæð eining og sinnti sjúkraflugi eingöngu væri beinn kostnaður á flugtíma eftirfarandi:

Árlegur kostnaður yrði hins vegar sem hér segir:

Við þetta er svo því að bæta að ávinningur flugrekstraraðila felst í 10–15% álagningu á flugtíma og þá yrði árlegur kostnaður 109.900.000 kr., 274.800 kr. á flugtíma.

Ef sjúkraflugið yrði rekið með áætlunarflugi frá Akureyri þyrfti aðeins að bæta við tveimur áhöfnum og kostnaður á hvern flugtíma lækkaði úr 274.800 kr. í 173.500 kr. Til samanburðar kostaði flugtíminn ríkið 137.500 kr. árið 1996, með styrkjum, og þá er ekki meðtalið sjúkraflug til Grænlands og sjúkraflug að tilstuðlan tryggingafélaga.

Heilbrigðisþjónustan úti á landi er nátengd samgöngum bæði á landi og í lofti. Því er ljóst að líta verður á sjúkraflutninga sem hluta af heildarskipulagi heilbrigðiskerfisins. Heilbrigðisþjónustan hefur þróast misjafnlega eftir landsvæðum svo að skapast hefur misvægi og ójöfnuður milli íbúa eftir búsetu. Auk þess eykur frumstætt og veikburða sjúkraflug enn á óöryggi íbúa á landsbyggðinni og ýtir undir fólksflutninga til höfuðborgarinnar. Af þessum sökum hafa fjölmargir sem málið varðar, heilbrigðisstarfsmenn og sveitarstjórnarmenn haldið fundi og sent frá sér samþykktir og ályktanir. Þar er mikilsverður stuðningur við hugmyndirnar sem fram koma í þessari þingsályktunartillögu.

Fylgiskjal I.

Ályktun aðalfundar Félags íslenskra landsbyggðarlækna um sjúkraflug.

(5. mars 1999.)

Aðalfundur Félags íslenskra landsbyggðarlækna haldinn í Hlíðarsmára 8 í Kópavogi 5. mars 1999 samþykkti eftirfarandi ályktun:

Félag íslenskra landsbyggðarlækna skorar á yfirvöld heilbrigðismála að koma sem fyrst á úrbótum í sjúkraflutningum með flugvélum.

Félagið telur að fá verði öfluga flugvél með jafnþrýstibúnaði sem yrði sérstaklega útbúin til sjúkraflutninga.

Telur félagið að þessi flugvél verði best staðsett á Akureyri.

Greinargerð.

Núverandi fyrirkomulag sjúkraflugs á Íslandi hefur gengið sér til húðar. Þörf er á stórátaki til þess að bæta þennan nauðsynlega þátt heilbrigðisþjónustunnar og tryggja það að hann sé til staðar þegar á þarf að halda. Bæta þarf aðbúnað sjúklinga og tryggja íbúum landsins jöfn réttindi hvað varðar sjúkraflutninga. Traust og öflug sjúkraflugsþjónusta er mikill stuðningur við heilbrigðisstarfsmenn í dreifbýli.

Staðsetning sjúkraflugvélar á Akureyri hefur marga kosti og má nefna m.a. styttri vegalengdir á helstu sjúkraflugvelli og styttri viðbragðstíma. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri mundi eflast sem bráðasjúkrahús með auknum verkefnum og þar með landsbyggðarlækningar, sjúkrahúsið gæti komið til hjálpar með greiningasveit og fyrstuhjálparteymi við stærri áföll. Akureyrarflugvöllur er á öðru veðursvæði en Reykjavík. Þá má nefna að Norðausturland og Austurland eru utan núverandi þyrluþjónustusvæðis í bráðatilvikum og að staðsetning sjúkraflugssveitar á Akureyri væri stuðningur við byggðaþróun á landsbyggðinni með nýjum störfum og bættri þjónustu.

Fylgiskjal II.

Samþykkt um sjúkraflug frá stjórn Heilbrigðisstofnunar Austurlands.

(1. júní 1999.)

Stjórn Heilbrigðisstofnunar Austurlands samþykkti á fundi sínum 1. júní 1999 að lýsa yfir fullum stuðningi við þær hugmyndir sem fram hafa komið um öfluga, sérútbúna sjúkraflugvél sem verði staðsett á Akureyri, en þaðan er skemmst til flestra þeirra staða sem mest þurfa að nota sjúkraflug og þar er öflugt sjúkrahús sem getur verið þessari þjónustu sá faglegi bakhjarl sem nauðsynlegur er.

Vélin þarf að vera tilbúin í útkall með stuttum fyrirvara og vera mönnuð lækni og eða hjúkrunarfræðingi auk sjúkraflutningamanns þegar á þarf að halda.

Náist það fram að koma sjúkrafluginu á þetta stig verður stigið stórt skref til að jafna aðstöðumun íbúa landsins hvað heilbrigðisþjónustu varðar, því í dreifbýli þarf að vera hægt að koma til hjálpar með skjótum hætti þegar í nauðirnar rekur og heilbrigðiskerfið á viðkomandi stað ræður ekki hjálparlaust við verkefni sín.

Á starfssvæði Heilbrigðisstofnunar Austurlands hefur víða verið stopul mönnun lækna og hjúkrunarfræðinga, bæði vegna skorts á fagfólki og viðleitni til að draga úr afleysingum, sem gerir þörfina fyrir öfluga sjúkraflutninga enn brýnni.

Á síðustu árum hefur aðgengi að sjúkraflugi versnað á landinu. Ekki er hægt að stóla á að þeir, sem tekið hafa á sig að sinna sjúkraflugi, hafi vélar og áhafnir tiltækar þegar á þarf að halda og má nefna þess mörg dæmi hvað varðar Austfirðingafjórðung. Sá kostur, sem hér er lýst stuðningi við, virðist skynsamlegur og rétt að láta reyna á hann.

Íbúar Austurlands verða að geta treyst á öruggt sjúkraflug.

Fyrir hönd stjórnar Heilbrigðisstofnunar Austurlands,

virðingarfyllst,

Einar Rafn Haraldsson framkvæmdastjóri.

Fylgiskjal III.

Ályktun læknaráðs Heilbrigðisstofnunar Austurlands um sjúkraflug.

(9. júní 1999.)

Á fundi í læknaráði Heilbrigðisstofnunar Austurlands á Eskifirði 9. júní 1999 var samþykkt ályktun um sjúkraflug. Var undirrituðum falið að koma áliti fundarins á framfæri.

Það er samdóma álit lknaráðs að gera þurfi verulegar úrbtur í sjúkraflugi og koma upp búnaði og skipulagi sem stendur undir kröfum tímans. Sjúkraflugsþjónustan þarf að mæta þörfum íbúanna úti á landi fyrir aðstoð og sjúkraflutning í neyðartilfellum og vera nokkurs konar ígildi neyðarbíls.

Sjúkraflug er þýðingarmikill þáttur í heilbrigðiskerfinu. Þessum þætti hefur ekki verið gefinn sá gaumur sem vert væri og hefur hnignunarskeið staðið yfir undanfarin ár í sjúkraflugi landsbyggðarinnar. Á sama tíma hefur orðið framþróun í sjúkraflutningum og neyðarhjálp. Neyðarbíl hefur verið komið á laggirnar í höfuðborginni og þyrluþjónusta Landhelgisgæslunnar hefur eflst og fest sig í sessi. Þjónar hún vel bráðatilfellum í vissum radíus kringum höfuðborgina en nýtist verr þegar lengra dregur í burtu. Þarna þróast mál misjafnlega fyrir íbúana eftir búsetu þeirra og er þetta einn af þeim þáttum er leiða til misvægis og mismununar og sem veikja byggð í dreifbýli.

Í þessu sambandi leggja læknar á Austurlandi á það áherslu að í sjúkraflugvél verði ávallt tveir flugmenn og sjúkraflutningamaður, vélin verði jafnþrýst og öflug fyrir flug í misjöfnu veðri. Vel verði búið að sjúklingi í vélinni og hún sérbúin til þessa verkefnis. Þessa vél þarf að staðsetja á Akureyri þaðan sem jafnstyst er til þeirra landsvæða sem í dag þurfa um 2/ 3 alls sjúkraflugs á Íslandi og þar sem hægt er að manna vélina læknum og öðru fagfólki þegar neyð skapast. Vakin er athygli á því að forsvarsmenn Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri hafa lýst sig reiðubúna til þess að leggja til starfsfólk þegar manna þarf vélina sérstaklega.

Það fyrirkomulag sem hér er lýst mundi styðja verulega við bakið á heilbrigðisþjónustu landsbyggðarinnar og nýtast íbúunum vel, ekki síst á þrengingatímum í læknismönnun.

Fylgiskjal IV.

Athugasemdir Hálfdáns Ingólfssonar flugstjóra, Ísafirði,

um skýrslu Verk- og kerfisfræðistofunnar ehf.

(12. nóvember 1999.)

Vorið 1999 gerði Verk- og kerfisfræðistofan ehf. skýrslu um sjúkraflug á Íslandi fyrir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið.

Eftirfarandi athugasemdir eru byggðar á 22 ára reynslu undirritaðs sem atvinnu- og sjúkraflugmaður á Vestfjörðum og víðar. Tilefni athugasemdanna er að margar flugtæknilegar forsendur skýrslunnar eru ekki réttar, og sumar meira að segja alrangar.

Athugasemdirnar eru að mestu bundnar við þá staði og þau atriði sem undirritaður þekkir vel af eigin reynslu, en gera má ráð fyrir að skýrslan innihaldi hliðstæða galla hvað varðar önnur svæði sem fjallað er um.

Við gagnaöflun virðist sem ekki hafi verið leitað upplýsinga hjá þeim aðilum sem mesta reynslu hafa af neyðarflugi, þ.e. flugmanna Langhelgisgæslu (LG) og annarra flugmanna sem mikla reynslu hafa af sjúkraflugi á hefðbundnum flugvélum. Þar með hefur verið sniðgengin áratuga raunveruleg reynsla varðandi þetta efni, sem hlýtur að teljast ómissandi innlegg í umræðuna.

Kraftaverkalausnin.

Í skýrslunni er alltaf reiknað með að kalla út þyrlu LG ef ófært er venjulegum sjúkraflugvélum á tiltekna flugvelli, sérstaklega Ísafjörð, Siglufjörð og Vestmannaeyjar. Augljóst er að ekki hefur verið leitað til LG varðandi raunverulega getu og takmarkanir þyrluflotans, heldur virðist byggt á þeirri fjölmiðlaímynd sem hefur skapast eftir komu TF-LIF til landsins, í stuttu máli: „Stóra þyrlan ræður við ALLT.“

Staðreynd málsins er sú að TF-LIF er helst ekki flogið langar leiðir samkvæmt blindflugsreglum og aðeins í neyð er flogið inn í þekkt ísingarskilyrði, öfugt við þær flugvélar sem notaðar hafa verið til þessa. Þyrlan getur athafnað sig við aðstæður sem eru ófærar flugvélum, en hið gagnstæða á einnig oft við: Ósjaldan hefur sjúkraflugvél farið frá og til Ísafjarðar við aðstæður sem eru gjörsamlega ófærar fyrir þyrlu. Einnig virðist lítið gert úr því hversu miklu lengur þyrlur eru í förum, sérstaklega í slæmum veðrum.

Undirritaður hvetur eindregið til að leitað verði frekari upplýsinga hjá LG áður en ákvarðanir eru teknar sem e.t.v. byggjast á ofmati á getu þyrluflotans.

Flugvellirnir.

Ísafjörður og Vestmannaeyjar hafa nokkra sérstöðu, því að þeir flugvellir verða oft ófærir fyrir áætlunarflug. Ef Ísafjörður er ófær vegna skyggnis er Þingeyri einnig oftast ófær af sömu orsökum. Þingeyri er þó nothæfur varaflugvöllur þegar Ísafjörður er ófær vegna vinda, en undirritaður minnist ekki að þess hafi þurft vegna sjúkraflugs á 22 ára ferli hans.

Ísafjörður og Vestmannaeyjar hafa enn fremur þá sérstöðu að undantekningarlítið er hægt að komast burt í neyðarflugi, þótt erfitt eða jafnvel vonlaust sé að komast til þessara staða. Í skýrslunni er gert allt of lítið úr þessari staðreynd, væntanlega vegna ófullnægjandi upplýsingaöflunar. Í skýrslunni er lagt til að leysa þetta með því að senda bara þyrlu þegar ófært er, væntanlega einnig vegna ófullnægjandi upplýsingaöflunar.

Á Patreksfirði er hægt að gera tvenns konar blindaðflug, en þau eru bæði haldlítil í slæmu skyggni. Á Bíldudal er ekkert blindaðflug. Til þessa hefur þó tekist vel til með því að mjög reyndir flugmenn hafa beitt óhefðbundnum aðferðum til að komast til þessara staða, og byggist það alfarið á góðri staðháttaþekkingu. Brottflug frá þessum stöðum er ekki vandamál.

Þótt Hólmavíkurflugvöllur hafi ágætt blindaðflug er hann ekki búinn til flugs að næturlagi. Flug til Hólmavíkur í myrkri og slæmu skyggni er alfarið háð góðri staðarþekkingu flugmanna, og er sú fullyrðing byggð á langri reynslu.

Flugvélar.

Í skýrslunni er aldur minni vélanna talinn margfalda áhættu og talinn skerða rekstraröryggi. Ljóst er að skýrsluhöfundar líta á gamlar flugvélar eins og gamla bíla, þ.e. að bilanatíðni tengist aldri. Þetta er þó fjarri sanni vegna hinna ströngu viðhaldsreglna sem gilda um flugvélar. Heimildir um þennan þátt hefði átt að sækja til lofthæfideildar Loftferðaeftirlits. Helsta viðhaldsvandamál minni véla er þegar vanrækt er viðhald á búnaði sem ekki beinlínis varðar flugöryggi eða sem ekki er skylda að hafa í lagi. Gamlar flugvélar eru iðulega ekki eins vel búnar tækjum og nýrri vélar, en þó má vart á milli sjá, t.d. ef bornar eru saman Chieftain-, Twin Otter, Dornier- og Metro-flugvélar í notkun hér á landi.

Vélar með jafnþrýstibúnað hafa marga kosti, og þann helstan að þær eru aflmeiri og að betur fer um mjög veikan sjúkling í farflugshæðum. Þá er einnig horft fram hjá þeirri staðreynd að klefaþrýstingur þannig véla í farflugshæð þeirra er ekki sá sami og við sjávarmál, heldur ámóta og t.d. í Chieftain í 8000 feta hæð! Ókyrrð í farflugshæðum minni véla er þó ekki nærri eins algeng og af er látið í skýrslunni, auk þess sem engin trygging er fyrir minni ókyrrð í hærri hæðum nema farið sé út fyrir veðrahvolfið.

Allar flugvélar fljúga svo í sömu ókyrrðinni við aðflug og brottflug, og eru vélar með jafnþrýstibúnað sýnu verri vegna meiri flughraða. Þyrlum er að öllu jöfnu flogið í sjónflugshæðum þar sem ókyrrð er mikil þegar hvasst er, svo að ekki eru þær betri hvað þetta varðar.

Reynsla flugmanna.

Núverandi fyrirkomulag hefur þann kost að með því að tiltekinn flugrekstraraðili annist tiltekið svæði öðlast viðkomandi flugmenn góða staðarþekkingu á sínu svæði, öfugt við það sem látið er að liggja í skýrslunni. Ef sjúkraflugi er einungis sinnt frá tveimur stöðum er viðbúið að slík staðarþekking verði ekki lengur fyrir hendi hvað varðar erfiðustu staðina. Mikil reynsla flugmanns í hefðbundnu áætlunarflugi gagnast ekki mikið við flug á erfiðustu flugvellina, sem viðkomandi flugmenn hafa sjaldan og jafnvel aldrei komið á, ekki síst þar sem ekkert blindaðflug er til staðar og beita getur þurft óhefðbundnum aðferðum. Þetta þykir undirrituðum ranglega metið í áhættumati skýrslunnar á bls. 23.

Mikilvægt er að hafa aðgát hvað þetta varðar, t.d. með reglubundnu þjálfunarflugi til erfiðustu staðanna. Það er þó kostnaðarsamt, en ekki virðist gert ráð fyrir slíku í kostnaðaráætlunum skýrslunnar.

Sjúkraflutningamenn.

Þjálfaðir sjúkraflutningamenn eru tiltækir víðar en í Reykjavík og á Akureyri. Læknir eða hjúkrunarfræðingur hefur þó oftast fylgt sjúklingum frá Vestfjörðum, væntanlega af þeirri einföldu ástæðu að flugvélin fer til baka hvort sem er.

Viðbragðstími.

Ekki er gert mikið úr lengri viðbragðstíma við að koma sjúkraflugvél til Ísafjarðar eða Vesturbyggðar frá Akureyri eða Reykjavík. Í skýrslunni kemur réttilega fram að viðbragðstími þarf sjaldnast að vera styttri en 30 mínútur sem er sá tími sem tekur að undirbúa sjúkling og koma á flugvöll. Á Ísafirði og í Vesturbyggð hefur aldrei þurft að bíða sjúkraflugvélar meðan flugvél er tiltæk á Ísafirði. Þegar flugvél er ekki staðsett á Ísafirði heyrir til undantekninga að flugvél sé komin á staðinn fljótar en 1,5–2 klst. eftir útkall, sérstaklega að degi til (sjá næsta lið). Algengara er að það taki 2–3 klst.

Sjúkraflugvél ekki tiltæk.

Allir flugrekendur reyna að hámarka nýtingu á flugflota og flugmönnum. Þetta þýðir að allar flugvélar eru uppteknar að degi til, og allar líkur á að veruleg bið verði á að vél verði tiltæk. Að auki er flugrekendum afar illa við að setja áætlunarflug sitt úr skorðum vegna sjúkraflugs. Sama á við um flugáhafnir: Ef áhöfn er kölluð í sjúkraflug að næturlagi mun hún ekki geta sinnt áætlunarflugi næsta dag vegna ákvæða um hvíldartíma. Miðað við nýtingu flugrekenda undanfarin ár eru allar líkur á að engin varaáhöfn sé tiltæk, sem setur áætlunarflug næsta dags einnig úr skorðum.

Fyrir flugrekanda sem tekur að sér rekstur sjúkraflugvélar þýðir þetta að hafa þarf tiltæka aukaflugvél og aukaflugmann. Til þessa hafa flugrekendur gert þetta gegn 5–6 millj. kr. greiðslu, og er þá miðað við litla flugvél (t.d. Chieftain) og einn aukaflugmann.

Í tillögunum þar sem gert er ráð fyrir sérútbúinni, hraðfleygri skrúfuþotu ætti þetta ekki að vera vandamál, en þó virðist einungis vera gert ráð fyrir beinum rekstrarkostnaði vegna sjúkraflugs, þ.e. gert er ráð fyrir að vélin sé að öðru leyti í fullum rekstri (í skýrslunni er miðað við að kostnaður sé 300 kr./km fyrir þannig vél). Ef svo er má ekki gera ráð fyrir að vélin sé tiltæk hvenær sem er! Í fljótu bragði virðist horft fram hjá þeim staðreynd að rekstrarkostnaður pr. flugstund hækkar verulega ef vélin á alltaf að vera tiltæk, því að hún getur ekki sinnt öðrum verkefnum ef uppfylla skal það skilyrði. Þetta skapar líka þörf fyrir heila áhöfn sem er alltaf tiltæk, því að hraðfleyg skrúfuþota þarf tvo flugmenn. Ljóst er að flugrekandi sem annast rekstur síkrar vélar og áhafnar þarf meira en 5 millj. kr. aukagreiðslu á ári eins og gert er ráð fyrir í skýrslunni.

Ísafjörður.

Hér skal taka til nokkurra atriða sem varða Ísafjörð og Vestfirði sérstaklega.

Í skýrslunni er ítrekað vitnað til þess að ekki sé bakvaktakerfi fyrir flugradíómenn á Vestfjörðum. Undanfarin 30 ár hefur þetta ekki verið vandamál, því flugradíómenn og aðrir flugvallarstarfsmenn hafa alltaf gætt þess að vera tiltækir allan sólarhringinn. Þetta hafa þeir gert af eigin hvötum þótt engar aukagreiðslur hafi komið til. Undantekning er stutt tímabil fyrir skömmu þegar farið var fram á aukagreiðslur fyrir formlegar bakvaktir, en Flugmálastjórn brást við með því að banna þeim að sinna útköllum utan vaktatíma. Það mál hefur nú verið leyst á farsælan hátt, og er viðbragstími þeirra mjög stuttur, um 10–15 mínútur að jafnaði.

Engin nýju tillagnanna gerir ráð fyrir að flugvél sé staðsett á Ísafirði yfir vetrarmánuðina, og í þeim tilvikum sem ófært er venjulegum flugvélum á að beita kraftaverkalausninni, þ.e. senda þyrlu. Skýrslan gerir ekki ráð fyrir þeirri staðreynd að verulegar líkur eru á að einnig sé ófært fyrir þyrlu! Enn fremur er reiknað með að flugtími þyrlu til Vestfjarða sé innan við klukkustund sem er alrangt, sérstaklega í slæmu veðri. Samkvæmt óformlegum upplýsingum frá einum af flugstjórum þyrlunnar má reikna með mun lengri flugtíma í þannig veðrum, allt að 2–3 klst. því að búast má við að fljúga þurfi sjónflug fyrir öll annes. Að sjálfsögðu má búast við svipuðum flugtíma til baka. Því er ljóst að öryggi sjúklinga mun versna til muna, og aðeins tímaspursmál hvenær þetta kostar mannslíf sem annars hefði mátt bjarga.

Fylgiskjal V.

Skýrsla Stefáns Þórarinssonar, héraðslæknis Austurlands,

um stöðu sjúkraflugs á Íslandi frá Höfn til Vestfjarða.

(10. febrúar 2000.)

Rekstur landshlutaflugfélaga á Ísafirði og Egilsstöðum hefur lagst af að kalla. Á Egilsstöðum er staðsett vél í eigu Flugfélags Austurlands af Piper Navaho gerð, sömu tegundar og lengi hefur þjónað sjúkraflugi á landinu. Hún er komin verulega til ára sinna, þarf mikið og tímafrekt viðhald og eru hreyflar hennar að ganga sér til húðar og verða ekki endunýjaðir að óbreyttu og á að selja vélina. Íslandsflug hefur selt sína vél sem var sams konar. Flugfélag Íslands á tvær vélar af þessari gerð á Akureyri, þær eru enn eldri og fara að fara úr umferð. Mýflug á sams konar vél sem er yngst þessara véla, hún er staðsett á Ísafirði og er einn flugmaður þar á stöðugri vakt yfir veturinn líkt og er á Egilsstöðum. Of oft eru þessar vélar ekki til taks þegar á þarf að halda. Einn maður getur ekki enst til lengdar á stöðugri vakt. Ekki eru flugmenn á vöktum í Reykjavík eða á Akureyri heldur eru leitaðir uppi þegar beiðni berst. Framtíð sjúkraflugs er ótrygg um þessar mundir og krefst það úrbóta hið fyrsta.

Alþjóðareglur krefjast þess að tveir flugmenn séu ávallt í þessum flugvélum. Það er fengin undanþága til að hafa einungis einn flugmann í sjúkrafluginu. Það skýtur skökku við að flug með veikt fólk, oft við erfiðustu aðstæður, skuli stundað með lakari flugvélum en tíðkast í almennu farþegaflugi innan lands (í þeim er ekki jafnþrýstibúnaður, þær eru með kraftminni hreyfla og eru komnar til ára sinna) og að auki reknar með afslætti á öryggiskröfum hvað varðar fjölda flugmanna.

Tæknilegar bilanir í þessu flugi eru orðnar algengari en svo að á verði sæst og er reynt starfsfólk farið að finna til óöryggis við að vinna við þessar aðstæður. Við núverandi ástand er öryggi sjúklinga og starfsmanna orðið áhyggjuefni.

Þyrla Landhelgisgæslunnar þjónar ekki íbúum á Vestfjörðum og norðan og austan hálendisins nema að takmörkuðu leyti vegna fjarlægðar frá Reykjavík og landfræðilegra og veðurfræðilegra aðstæðna.

Fram hefur komið tillaga um að færa rekstur sjúkraflugsins til nútímahorfs og að auka þjónustugildi þess og neyðarúrræði heilbrigðiskerfisins í dreifbýli. Hún er að stofnuð verði öflug sjúkraflugssveit á Akureyri sem hefur:

1. öfluga jafnþrýsta sérútbúna flugvél fyrir sjúkraflug,

2. tvo flugmenn á vakt og útkallstíma sem er minni en 30 mínútur,

3. sjúkraflutningamann eða -menn í áhöfn,

4. möguleika að fá með lækni og/eða hjúkrunarfræðing frá FSA þegar þess gerist þörf.

Með þessu fyrirkomulagi yrði lyft grettistaki fyrir öryggi íbúa þeirra landsvæða sem mest verða að reiða sig á sjúkraflug. Þeir munu þá búa við sambærilega þjónustu og nú býðst á þjónustusvæði neyðarbíla og þyrlu. Þetta mun einnig auðvelda fáliðuðu heilbrigðisstarfsfólki í dreifbýli störf þess og draga úr álagi á það með meiri bakstuðningi og minni þörf á að það fari burt úr héraði vegna sjúkraflutnings.

Flugtími frá Reykjavík til Hafnar í Hornafirði er mun lengri en frá Akureyri til Hafnar og enn meiru munar í flugtíma þegar kemur austar á Austurland og á Norðausturlandi. Fjarlægðin er sambærileg frá Akureyri og Reykjavík til Vestfjarða en þá skiptir viðbragðsflýtirinn máli. Mikilvægt er að vélin sé fljót á staðinn og geti komið með sérhæfða aðstoð sem fyrst ef mikið liggur við.

Þetta verkefni kostar mikið fé og samstillt átak margra aðila. Ávinningur þessa fyrirkomulags gerir mun meira en að vega upp gallana og kemur sjúkraflugsþjónustunni á hærra stig en nú er. Þetta mætir einnig þeirri jafnræðiskröfu íbúanna úti á landi að eiga áþekkan aðgang að neyðarþjónustu og tíðkast í þéttbýlinu. Gallarnir felast einkum í meiri kostnaði og í því að hafa vél ekki staðsetta á fleiri stöðum. Meiri flughraði og fluggeta en nú býðst og batnandi lendingarskilyrði á flugvöllum vega þama á móti. Flugsveit sem þessi getur sinnt nýjum verkefnum á sviði sjúkraflugs.

Ég hef persónulega langa reynslu af sjúkraflugsþjónustu og bý og starfa með fólki sem fær að reyna það á eigin skinni hvernig þessum málum er nú komið. Heilbrigðisstarfsfólk á landsbyggðinni tekur heilshugar undir þessa nýju hugmynd. Eins og málum er nú háttað ber ég verulegan kvíðboga fyrir þessum þjónustuþætti heilbrigðiskerfisins og vil skora á alla sem mega leggja því lið að gerðar verði myndarlegar úrbætur á sjúkraflugi á Íslandi.

Fylgiskjal VI.

Ályktun um sjúkraflug frá Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga

í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum.

(6. mars 2000.)

Á fundi stjórnar Eyþings 29. febrúar sl. var fjallað um stöðu sjúkraflugs á landinu. Eftirfarandi bókun var samþykkt á fundinum:

„Stjórn Eyþings ályktar að skora á alþingismenn og ríkisstjórn að beita sér fyrir því að fengin verði sérhæfð sjúkraflugvél til að sinna sjúkraflugi landsmanna og að hún verði staðsett á Akureyri.

Greinargerð.

Það er áhyggjuefni að sjúkraflug á Íslandi stendur frammi fyrir miklum vanda. Breyttar aðstæður eru í innanlandsflugi. Áætlunarflug hefur lagst af til margra minni sveitarfélaga á landsbyggðinni og þar með hefur fótunum verið kippt undan rekstrargrundvelli litlu landshlutaflugfélaganna, sem áður sinntu sjúkraflugi. Litlu flugvélarnar, sem mest hafa verið notaðar í sjúkraflug á undanförnum árum, eru úr sér gengnar og hverfa brátt af sjónarsviðinu. Þörf er á því að hugsa dæmið upp á nýtt í heild sinni.

Nútíminn krefst aukins öryggis í flugi og þæginda fyrir sjúklinginn. Þess vegna er lagt til að fengin verði vel útbúin sérhæfð sjúkraflugvél með jafnþrýstibúnaði til þess að sinna þessu aðkallandi verkefni. Hagstæðast er að slík vél verði staðsett á Akureyri þar sem Akureyri er miðsvæðis í sjúkraflugsverkefnum. Í tengslum við þetta væri rétt að byggja upp miðstöð sjúkraflugs á Íslandi með tilheyrandi sveitum flugmanna, sjúkraflutningamanna, lækna og hjúkrunarfólks. Öll aðstaða og starfsfólk er fyrir hendi á Akureyri og mikil reynsla í því að sinna sjúkraflugi.

Þetta mundi jafna muninn á aðgengi að þessari þjónustu á milli íbúa á suðvesturhorni landsins og íbúa landsbyggðarinnar. Fólkið á suðvesturhorninu hefur auðveldan aðgang að þyrluþjónustu með sérhæfðri læknisþjónustu, en sú þjónusta sem hefur verið fyrir hendi á landsbyggðinni stefnir til verri vegar. Þess vegna er lagt til að aðstöðumunur fólks verði jafnaður með ofangreindum hætti.“

Fylgiskjal VII.

Samþykkt Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi

um sjúkraflug á landsbyggðinni.

(23. mars 2000.)

Á fundi stjórnar SSA 22. mars 2000 var eftirfarandi tekið fyrir og afgreitt þannig:

Sjúkraflug á landsbyggðinni.

Fram var lagt efni og ályktanir, m.a. Heilbrigðisstofnunar Austurlands (formaður og framkvæmdastjóri) og Eyþings, um sjúkraflug á landsbyggðinni.

Einnig skýrði framkvæmdastjóri frá kynningarfundi um málið sem haldinn var á Hótel Héraði 20. mars sl. Þar var samþykktur stuðningur við kaup á sérútbúinni sjúkraflugvél fyrir landsbyggðina sem staðsett verði á Akureyri.

Samráðsnefnd SSA og Eyþings hefur einnig verið með málið til umfjöllunar á fundum sínum.

Eftirfarandi var samþykkt:

Stjórn SSA samþykkir að skora á heilbrigðisráðherra, alþingismenn og ríkisstjórn að beita sér fyrir því að fengin verði sérhæfð sjúkraflugvél til að sinna sjúkraflugi landsbyggðarinnar og verði hún staðsett á Akureyri.

Þorvaldur Jóhannsson framkvæmdastjóri.

Fylgiskjal VIII.

Áskorun til heilbrigðisyfirvalda um úrbætur á sjúkraflugi landsmanna.

(27. mars 2000.)

Við undirrituð skorum á yfirvöld heilbrigðismála að bæta nú þegar úr því ófremdarástandi sem blasir við í sjúkraflugi landsmanna. Það verði gert með því:

- Að fengin verði vel útbúin, sérhæfð og öflug sjúkraflugvél sem þjónað geti landinu öllu.

- Að miðstöð sjúkraflugs verði á Akureyri sem er miðsvæðis og þar sem öll þjónusta er fyrir hendi til að reka slíka starfsemi á traustum grunni.

- Þá verði sökum sérstöðu Ísafjarðarflugvallar leitast við að hafa flugvél staðsetta á Ísafjarðarflugvelli yfir vetrarmánuðina með svipuðum hætti og nú er.

- Þá verði sökum sérstöðu Vestmannaeyjaflugvallar leitast við að hafa flugvél staðsetta á Vestmannaeyjaflugvelli með sviuðum hætti og nú er.

Frekari útskýringar eru í meðfylgjandi greinargerð: Sjúkraflug á Íslandi, mars 2000.

Virðingarfyllst,

Friðný Jóhannesdóttir, héraðslæknir Vestfjarða,

Ólafur Hergill Oddsson, héraðslæknir Norðurlands,

Pétur Skarphéðinsson, héraðslæknir Suðurlands,

Stefán Þórarinsson, héraðslæknir Austurlands.

Greinargerð með áskorun til yfirvalda heilbrigðismála á Íslandi

um úrbætur á sjúkraflugi landsmanna.

Sjúkraflug á Íslandi.

(Mars 2000.)

Af hverju blasir við ófremdarástand í sjúkraflugi landsmanna?

Á undanförnum árum hafa átt sér stað miklar breytingar í innanlandsfluginu, m.a. vegna bættra samgangna á landi. Þetta hefur haft það í för með sér að starfsemi landshlutaflugfélaganna hefur nú lagst af að mestu leyti. Þó hefur verið reynt að halda úti einhverri starfsemi sem hefur byggst á sjúkra- og leiguflugi. Nú er svo komið að þær flugvélar sem mest hafa verið notaðar í sjúkrafluginu (Piper Chieftain) eru úr sér gengnar og svara vart lengur kröfum nútímans um öryggi, rými og þægindi í flugi. Þá liggur það fyrir að fjórar af þessum flugvélum eru að hverfa af sjónarsviðinu, verða seldar úr landi, og þess vegna blasir við ófremdarástand í sjúkraflugi landsmanna.

Hvað er sérhæfð sjúkraflugvél og hvers vegna er mælt með henni?

Sérhæfð (sérútbúin) sjúkraflugvél er flugvél sem útbúin er með búnaði áþekkum þeim sem er í sjúkrabílum og stendur ávallt með þessum búnaði tilbúin til notkunar, en það styttir viðbragðstímann til muna. Þessi flugvél væri ekki upptekin í áætlunar- eða leiguflugi þar sem hún yrði ekki notuð til annars en sjúkraflugs.

Flugvélin þarf að vera með jafnþrýstibúnaði. Fyrir því eru aðallega tvær ástæður. Hin fyrri er sú, að flugvél með jafnþrýstibúnaði getur flogið hærra en þær flugvélar sem ekki hafa jafnþrýstibúnað. Það þýðir að hún getur flogið upp úr ókyrrð og ísingu í flestum tilfellum, sem þýðir þægilegra og öruggara flug fyrir sjúklinga og áhöfn. Hin síðari er sú, að sumir sjúklingar þola illa eða ekki þær breytingar sem verða á loftþrýstingi við hækkun í flugi.

Af hverju á miðstöð sjúkraflugs að vera á Akureyri?

Akureyri er mest miðsvæðis af þeim stöðum er til greina koma sem rekstrar- og heimaflugvöllur sjúkraflugs á landsvísu. Flest sjúkraflug eru farin frá Norðaustur- og Austurlandi. Landfræðileg staðsetning Akureyrar hentar því mjög vel auk þess sem þar er aðalvarasjúkrahús landsins utan höfuðborgarsvæðisins með breiðri læknis- og heilbrigðisþjónustu. Flugtími frá Akureyri verður því að öllu jöfnu langstystur þegar sækja þarf sjúkling, hvort heldur hann yrði fluttur til Akureyrar eða Reykjavíkur. Flugleiðin Ísafjörður – Akureyri er jafnlöng flugleiðinni Ísafjörður – Reykjavík.

Frá ársbyrjun 1997 hafa sjúkraflutningamenn á Akureyri farið með í flestöll sjúkraflug sem gerð hafa verið út frá Akureyri. Þetta hefur mælst mjög vel fyrir hjá læknum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum sem ekki þurfa þá að yfirgefa sína heimabyggð í lengri eða skemmri tíma. Sjúkraflutningamenn á Akureyri hafa því með þessu móti öðlast góða reynslu í að sinna sjúkraflugi.

Í þeim tilfellum þar sem ekki er talið nægja að einungis sjúkraflutningamaður fari einn í sjúkraflugið er FSA tilbúið að manna sjúkraflugið með læknum.

Þá er Slökkvilið Akureyrar tilbúið til þess að taka á móti beiðnum um sjúkraflug, beint eða í gegnum Neyðarlínuna, og sjá um að kalla út viðeigandi mannskap, þannig að þeir heilbrigðisstarfsmenn sem þurfa að kalla til sjúkraflugvél hringja nú einungis í eitt símanúmer og geta síðan notað sinn tíma í það að sinna sjúklingnum. Á Akureyri er öll aðstaða fyrir hendi til að sinna flugrekstri með tryggum hætti.

Sérstaða Ísafjarðarflugvallar.

Ísafjarðarflugvöllur hefur mikla sérstöðu meðal flugvalla á Íslandi. Lendingar í náttmyrkri eru aðeins heimilar í neyðartilvikum. Fyrirhugað er að bæta aðflugsbúnað þannig að takmarkanir á Ísafirði kynnu að rýmkast á næstunni. Hins vegar eru veðurfarskilyrði oft þannig að hægt er að taka á loft frá Ísafirði en ekki lenda þar. Sökum þessarar sérstöðu Ísafjarðarflugvallar er æskilegt að þar verði staðsett flugvél yfir vetrarmánuðina, sbr. núverandi fyrirkomulag. Á Ísafirði er búsettur flugmaður með 20 ára reynslu í sjúkraflugi frá Vestfjörðum sem sinnt hefur þessum þætti og mun gera það áfram. Þetta er fyrirkomulag sem í sjálfu sér gæti ekki verið betra. Sérhæfð sjúkraflugvél frá Akureyri mundi engu að síður henta vel fyrir þjónustu við Vestfirði yfir sumarmánuðina.

Sérstaða Vestmannaeyjaflugvallar.

Vestmannaeyjaflugvöllur hefur þá sérstöðu að þar eru oft miklir sviptivindar sem gera aðflug erfitt, þó að þar sé svokölluð krossbraut, þ.e. hægt að gera aðflug úr fjórum áttum. Í Vestmannaeyjum gildir því hið sama og á Ísafirði að í einstaka tilfellum er hægt að fljúga frá flugvellinum þó að það sé ekki hægt að lenda þar. Sökum þessarar sérstöðu Vestmannaeyjaflugvallar er æskilegt að þar verði staðsett flugvél sem geti sinn sjúkraflugi þegar þörf er á, sbr. núverandi fyrirkomulag. Þá má einnig hugsa sér að nota sérhæfðu sjúkraflugvélina ef lendingarskilyrði eru hagstæð og heilbrigðisstarfsfólk í Vestmannaeyjum telur að þörf sé á sérútbúnaði vélarinnar eða sérfræðingum í læknastétt frá FSA. Í einstaka tilfellum er hugsanlegt að nota þyrlu þó ekki sé hægt að notast við flugvélar.

Fylgiskjal IX.

Útskrift úr fundargerðabók bæjarráðs Seyðisfjarðar.

(28. mars 2000.)

Mánudaginn 27. mars 2000 kom bæjarráð Seyðisfjarðar saman til fundar á skrifstofu, Hafnargötu 44. Mættir voru auk bæjarstjóra, Gunnþór Ingvason, Vilborg Borgþórsdóttir, Ólafía Þórunn Stefánsdóttir og Friðrik Aðalbergsson. Hófst fundurinn kl. 16.00.

Gerðir fundarins:

3. Sjúkarflug á landsbyggðinni, sbr. fund haldinn 20. mars 2000 og ályktanir SSA frá 22. mars 2000.

Bæjarráð Seyðisfjarðar skorar á heilbrigðisráðherra, alþingismenn og ríkisstjórn að beita sér fyrir því að fengin verði sérhæfð sjúkraflugvél og hún staðsett á Akureyri. Flugvélin sinni sjúkraflugi landsbyggðarinnar.