Sala fisks í gegnum íslenska fiskmarkaði Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 697

1989–90. – 1059 ár frá stofnun Alþingis.

112. löggjafarþing. – 400 . mál.

Sþ.

697. Tillaga til þingsályktunar um sölu fisks í gegnum íslenska fiskmarkaði.

Flm.: Svanfríður Jónasdóttir.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning þess að allur fiskur veiddur í íslenskri landhelgi verði seldur í gegnum íslenska fiskmarkaði.

Greinargerð.

Miklar breytingar eiga sér nú stað í íslenskum sjávarútvegi. Þær eiga m.a. rætur að rekja til breytinga á erlendum mörkuðum og tæknibreytinga á sviði fjarskipta og upplýsingastreymis svo og flutninga. Í hinum breyttu aðstæðum eru fólgin tækifæri til að auka verulega arðsemi sjávarútvegs. Ef rétt verður brugðist við má segja að atvinnuháttabylting geti átt sér stað á næstu árum.

Verði ekki hugað að nauðsynlegum skipulagsbreytingum innan greinarinnar samhliða breyttum aðstæðum er hætt við að tækifærin nýtist ekki sem skyldi og arðsemi greinarinnar minnki og það mun skapa versnandi lífskjör.

Samkeppni um kvóta hefur leitt til þess að sífellt meira fjármagn er bundið í útgerð. Fyrirtæki og byggðalög verja gífurlegum fjármunum til kaupa á fiskiskipum á háu yfirverði, í raun kaup á kvóta. Reyndar einnig til fjárfestinga í fyrirtækjum í þeim tilgangi einum að tryggja að fiskvinnslan eigi aðgang að hráefni og atvinnu sé borgið á staðnum. Við minnkandi veiðiheimildir verður útgerð æ erfiðari, en enginn þorir að sleppa skipi, þ.e. eign á skipsskrokki veitir aðgang að kvóta. Allt of mörg sveitarfélög víða um land eiga í miklum fjárhagserfiðleikum vegna þessa, fjárhagserfiðleikum er gera það að verkum að þau eiga minni möguleika á að sinna öðrum skyldum við íbúana. Byggðaröskun tengist ekki einungis atvinnumálum heldur einnig þeirri þjónustu sem sveitarfélögin geta boðið og íbúarnir gera kröfu um.

Arðsemi fjármagns, sem svona er verið að binda, verður frá þjóðhagslegu sjónarmiði harla lítið. Sama gildir um fjármagnið sem notað er til að fjárfesta í of stórum fiskiskipaflota. Við erum með allt of mikið fjármagn bundið í flotanum. Við verðum að finna leiðir sem auðvelda minnkun flotans. Leiðir sem tryggja fiskvinnslunni aðgang að hráefni þó fyrirtækin hætti sjálf útgerð. Ef fiskvinnslan ætti aðgang að hráefni á mörkuðum mundi fiskiskipum því fækka og arðsemi þeirra, sem eftir yrðu, aukast. Það yrði mikil bót fyrir vinnsluna að geta einbeitt sér að framleiðslu, en þurfa ekki einnig að vera að brasa í útgerð til að tryggja sér hráefni.

Þær breytingar, sem hafa orðið til aukinna gæða og hærra verðs fyrir afurðirnar, haldast m.a. í hendur við þá þróun hér á landi að til sögunnar eru komnir fiskmarkaðir eða a.m.k. vísir að fiskmörkuðum. Sú verðmætishugsun, sem við verðum að tileinka okkur, er ekki hvað síst háð því að vinnslan geti sérhæft sig í ríkari mæli með því að eiga aðgang að fiskmörkuðum. Á markaði getur fiskvinnslan valið um tegundir, sem henta til vinnslu hverju sinni, keypt það magn sem auðveldlega tekst að vinna í verðmætustu vinnslu með tilliti til eigin aðstæðna og eftirspurnar kaupenda og neytenda erlendis. Því fylgir að framleiðandi verður að fylgjast grannt með verðsveiflum bæði á fiskmörkuðum innan lands og á mörkuðum erlendis. Meiri líkur eru þá á að hráefnið í heild verði unnið í verðmætustu vinnslu hverju sinni.

Það eru engin smáviðbrigði frá því sem nú hefur lengi tíðkast að fiskvinnslan þarf að taka á móti heilum förmum af blönduðum misgömlum afla. Þá er byrjað á að vinna elsta fiskinn og sá nýi geymdur, geymdur þar til hann er orðinn gamall og verðminni. Sjónarmið við þessar aðstæður er að „bjarga verðmætum frá skemmdum“. Þetta sjónarmið á að leysa af hólmi með sjónarmiðinu: hvernig getum við aukið verðmæti aflans sem við megum taka. Slíkt sjónarmið kemur með fiskmörkuðunum. Fiskmarkaður ætti einnig að bæta meðferð aflans. Áhafnir og útgerðir munu örvast við hærra verð fyrir nýjan og vel með farinn fisk.

Þeir fiskverkendur, sem hafa haslað sér völl á ferskfiskmarkaði og með nýjum dýrum neytendaumbúðum, kaupa nær eingöngu hráefni sitt á fiskmörkuðum og telja sjálfir að fiskmarkaðir séu alger forsenda þess að hægt sé að halda áfram á braut verðmætisaukningar. Það er í þágu allra að fiskmarkaðir eflist og dafni um landið.

Í raun býr íslensk fiskvinnsla við mikið óöryggi í hráefnismálum. Framboð á fiskmörkuðum hér er lítið og markaðirnir eru aðeins á suðvesturhorni landsins. Hins vegar hefur útflutningur á ísvörðum fiski með skipum og í gámum aukist. Í raun er skipulagt fram í tímann nægjanlegt framboð á ísfiski á fiskmarkaði í Englandi og Þýskalandi. Fiskkaupendur og fiskverkendur, sem aðgang eiga að mörkuðum þar, búa við jafnara og stöðugra hráefni en nokkur fiskvinnsla hér á landi. Þannig er skipulagsmálum háttað í sjávarútvegi okkar.

Ef við seljum allan fisk á markaði hér á Íslandi þá er eðlilegt að útlendingar komi hingað og bjóði fiskinn - unninn eða óunninn. Með íslenskum fiskmörkuðum flytjum við milliliði, sem nú eru erlendis, inn í landið. Verslun og viðskipti með fisk munu stóraukast hér, gjaldeyrir mun skila sér fyrr og betur inn í landið og margfalt fleiri munu hafa atvinnu sína af fiskvinnslu og þjónustu við sjávarútveginn.

Samningsstaða okkar við Evrópubandalagsríkin verður önnur þegar við höfum tekið ákvörðun um að selja allan fisk í gegnum íslenska fiskmarkaði. Þá þurfa þau að semja um leyfi til að versla á mörkuðunum og samningsstaða okkar varðandi niðurfellingu tolla batnar.

Þegar er í landinu nokkur reynsla af bæði fjarskipta- og gólfmörkuðum. Þá reynslu ber að nýta með tilliti til mismunandi aðstæðna í landinu.