Mötuneyti og heimavistir fyrir framhaldsskólanemendur Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 191

1989. – 1059 ár frá stofnun Alþingis.

112. löggjafarþing. – 169 . mál.

Sþ.

191. Tillaga til þingsályktunar um mötuneyti og heimavistir fyrir framhaldsskólanemendur.

Flm.: Danfríður Skarphéðinsdóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson,

Guðrún Agnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir,

Sigríður Lillý Baldursdóttir.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera sérstakt átak til að leysa mötuneytis- og húsnæðisvanda framhaldsskólanema sem stunda nám fjarri sinni heimabyggð. Á grunni fyrirliggjandi upplýsinga verði gerð áætlun um uppbyggingu mötuneyta og heimavista og mörkuð fjárveiting til þess að hefja framkvæmdir þegar á árinu 1990.

Greinargerð.

Með stofnun nýrra framhaldsskóla um allt land á sl. 20 árum hefur aðstaða fólks til þess að stunda nám á framhaldsskólastigi gjörbreyst til batnaðar.

Í hinum nýju skólum í öllum landshlutum gefst fólki kostur á að stunda nám á helstu námsbrautum framhaldsskólastigsins. Í svari menntamálaráðherra við fyrirspurn Kvennalistans um nám á framhaldsskólastigi á 110. löggjafarþingi (122. mál, þskj. 203) kemur fram að mikill munur er á fjölda og úrvali námsbrauta í hinum ýmsu skólum. Þannig voru 105 mismunandi námsbrautir framhaldsskólastigsins í Reykjavíkurumdæmi skólaárið 1985–1986. Í umdæmi Norðurlands eystra voru námsbrautir næstflestar, 70 talsins, en í Vestfjarðaumdæmi gátu nemendur aðeins valið sér nám á 15 námsbrautum.

Á höfuðborgarsvæðinu eru allmargir sérskólar þar sem hægt er að stunda nám sem ekki er grundvöllur fyrir á fámennari stöðum. Má sem dæmi nefna listaskóla af ýmsu tagi og iðnnám eins og t.d. hárgreiðslu og bifreiðasmíði. Þrátt fyrir fjölgun skóla og námsbrauta úti á landsbyggðinni er því augljóst að stór hópur skólafólks úr dreifbýli, bæjum og þorpum landsins þarf á ári hverju að stunda nám utan sinnar heimabyggðar. Þessi ungmenni verða flest að yfirgefa fjölskyldur sínar og heimabyggð stærstan hluta ársins frá 16 ára aldri.

Við flesta skólana utan höfuðborgarsvæðisins hefur verið komið á fót heimavistum fyrir nemendur. Fæstar þeirra anna þó eftirspurn nemenda eftir húsnæði og mötuneytisaðstaða er víða mjög bágborin. Skortur á húsnæði og annarri aðstöðu fyrir nemendur stendur því skólastarfinu beinlínis fyrir þrifum.

Þau fjölmörgu ungmenni sem verða að yfirgefa fjölskyldur sínar og heimahaga vegna námsdvalar eiga fárra kosta völ. Sumir eru svo lánssamir að geta dvalið hjá ættingjum, en flestir verða að leigja sér húsnæði á almennum leigumarkaði með þeim afarkjörum sem víðast hvar tíðkast. Hlutskipti þeirra er stöðugt öryggisleysi, himinhá húsaleiga og jafnvel húsnæði sem fullorðnir mundu vart sætta sig við. Auk þess getur mörgum unglingnum reynst erfitt að leigja „einn úti í bæ“ og mikil hætta er á félagslegri einangrun. Algengt er einnig að fæði þessara nemenda sé alls ófullnægjandi. Þess vegna fer því fjarri að hægt sé að tala um jafnrétti til náms.

Skólaárið 1985–1986 voru framhaldsskólanemendur með lögheimili utan Reykjavíkur en við nám þar alls 3110. Þar af voru nemendur úr Reykjanesumdæmi 1702 og má ætla að stór hópur þeirra hafi getað sótt skóla í Reykjavík frá heimili sínu. Eftir sem áður má ætla að um 1500 utanbæjarnemar hafi þurft á húsnæði að halda á höfuðborgarsvæðinu.

Höfuðborgarsvæðið hefur algera sérstöðu hvað varðar skort á húsnæði og annarri aðstöðu fyrir utanbæjarnemendur. Þar eru einungis 20 heimavistarrými fyrir nemendur Sjómannaskólans. Því leggja flutningsmenn tillögu þessarar ríka áherslu á að þegar verði hafist handa við að bæta aðbúnað utanbæjarnemenda á höfuðborgarsvæðinu, en benda jafnframt á þann skort á heimavistarrými sem er í öðrum landshlutum.

Við umfjöllun um frumvarp til laga um framhaldsskóla á 110. löggjafarþinginu lögðu þingkonur Kvennalistans fram fjölmargar breytingartillögur, þar á meðal um stofnun mötuneyta við alla framhaldsskóla.

Hollir lifnaðarhættir eru ein af undirstöðum daglegrar vellíðunar, góðrar heilsu og þar með árangurs í starfi. Vinnudagur framhaldsskólanema er æðilangur og margir sækja skóla um langan veg. Flutningsmenn telja það ekki síður mikilvægt fyrir nemendur en annað vinnandi fólk að geta neytt matar á vinnustað. Samkvæmt framansögðu er ástandið í mötuneytis- og húsnæðismálum framhaldsskólanema utan heimabyggðar með öllu óviðunandi og þjóðfélaginu til lítils sóma. Flutningsmenn telja það réttlætismál að úr því verði bætt eins og tillagan felur í sér og vilja minna á að samkvæmt nýsettum lögum um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er verkefni sem þetta á ábyrgð ríkisvaldsins.