Tilraunavinnsla á kalkþörungum Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 633

1994–95. – 1064 ár frá stofnun Alþingis.

118. löggjafarþing. – 394 . mál.

633. Tillaga til þingsályktunar um tilraunavinnslu á kalkþörungum í Arnarfirði og Húnaflóa.

Flm.: Pétur Bjarnason, Stefán Guðmundsson.

Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra að láta kanna hvort hagkvæmt geti verið að vinna áburð eða fóðurblöndunarefni úr kalkþörungum sem m.a. finnast í allmiklu magni í Arn arfirði og Húnaflóa.

Verði niðurstaðan jákvæð verði þessi mið könnuð frekar, áætlað magn kalkþörungs og árleg endurnýjun. Enn fremur verði markaðir fyrir þessa framleiðslu skoðaðir með tilliti til vinnslu- og flutningskostnaðar.

Sérstaklega verði skoðað hvort hægt sé að nýta vélakost sem nú er til staðar til þessarar vinnslu.

Greinargerð.

Það hefur verið vitað um árabil að í Arnarfirði og Húnaflóa er að finna auðug mið kalkþör unga. Dr. phil. Helgi Jónsson segir m.a. frá þessu árið 1910 í ritum sínum um íslenska sæþör unga.

Sigurður V. Hallsson efnaverkfræðingur tók sýni 1969 úr Arnarfirði sem þurrkað var í fiski mjölsverksmiðju á Patreksfirði og síðan efnagreint hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Nið urstaða þeirrar efnagreiningar var sem hér segir:

Kalsíumkarbónat (CaCo 3) 79,3%

Magnesíumkarbónat (MgCO 3) 9,7%

Vatn 0,7%

Köfnunarefni (N) 0,25%

Sandur (óuppleysanlegt í saltsýru) 1,5%

Sigurður V. Hallsson segir m.a. svo í grein sem hann skrifar í blaðið Ísfirðing 11. október 1969 þar sem hann lýsir miðum við Langanes í Arnarfirði: „Brún neðansjávarnessins var staðsett með sextant og kortlögð, og reyndist flatarmál kalkþörungamiðanna við Langanes um 2,4 km 2. Á þessu svæði ætti því samkvæmt mælingum á rúmþyngd kalkþörunga að vera um 2 millj. tonna af ferskum kalkþörungum í 1 meters þykku lagi, en þykkt lagsins er enn ókönnuð. Ef mið að væri við að vöxtur þörunganna væri 1 cm á einu ári, en lifandi skel sem fannst innan í kalk þörungsmola gefur það til kynna, ætti framleiðslan að vera 20 þús. tonn af kalkþörungum á Langanessvæðinu einu saman. Ofangreindum tölum er einungis ætlað að gefa til kynna í hvaða stærðarflokki mærlingsframleiðslan gæti verið samkvæmt þeim frumathugunum sem hér hafa verið gerðar.“ Sigurður notar hér orðið mærlingur um þörungana.

4.–6. september 1975 var svo safnað sýnum til könnunar á lífríki þessara setlaga í Arnarfirði. Könnunin var gerð á rs. Dröfn og lýsir Karl Gunnarsson þeim í grein í tímaritinu Hafrannsóknir, 10. hefti 1977. Gert var ráð fyrir að þykkt setlaganna yrði mæld í þeirri athugun en úr því gat ekki orðið og er því lítið hægt að segja um þykkt þeirra með vissu. Karl telur æskilegt að setlög in í Arnarfirði yrðu athuguð á öðrum árstíma þar sem hugsanlegt væri að þá fengist önnur mynd af gróðrinum.

Enn var svo gerð könnun í Húnaflóa með svokallaðri Shipek-botngreip í leiðangri rs. Drafn ar í vestanverðum Húnaflóa í janúar 1979. Þar voru tekin sýni á 140 stöðum á vest anverðum Húnaflóa, en tilgangur þeirrar ferðar var m.a. að kanna hvort þar mætti finna skeljasand sem nýta mætti til áburðar á ræktað land. Í Strandasýslu er kalkskortur mik ill í jarðvegi og sýrustig lágt. Því var talið að spara mætti verulegt fé ef unnt væri að vinna kalk sem næst notkunarstað því að flutningar á áburðarkalki eru ákaflega kostn aðarsamir.

Kjartan Thors og Guðrún Helgadóttir hafa lýst þessum leiðangri í grein sem nefnist „Kalkþörungar á Húnaflóa og hugsanleg nýting þeirra“, en greinin birtist í ritinu Íslensk ar landbúnaðarrannsóknir 1980. Niðurstöður þeirra sýna að „við sunnanverðan Húnaflóa, þ.e. í Miðfirði, Hrútafirði og Bitrufirði utanverðum, eru víðáttumiklar breiður af kalk þörungaseti. Ekki er unnt að segja til um þykkt þessa sets, en hin mikla útbreiðsla þess sýnir að um mikið magn er að ræða. Kalkþörungasetið er á litlu dýpi og því aðgengi legt til dælingar eða moksturs af hafsbotni.“

Frakkar taka árlega um 300.000 lestir af kalkþörungaseti (maerl) af hafsbotni við Bretagneskaga. Úr kalkþörungasetinu vinna Frakkar kalkáburð til notkunar í landbún aði, en einnig hefur það verið notað til blöndunar í skepnufóður og til síunar á súru neysluvatni.

Þar sem alllangt er síðan þessu máli hefur verið gefinn gaumur, en ástæða er til þess að ætla að hér geti verið um veruleg verðmæti að ræða, er þessi þingsályktunartillaga flutt nú. Það er skoðun flutningsmanna að athuga beri allar auðlindir sjávar og landgrunns sem nýtanlegar kunni að vera, ekki síst ef hægt er að nota aðstöðu og vélakost sem þegar er fyrir hendi til vinnslunnar.