Fjögurra ára samgönguáætlun 2015–2018 Þingsályktun - þingskjal nr. 1801

145. löggjafarþing 2015–2016.

Nr. 65/145.

Þingskjal 1801 - 638. mál.

Þingsályktun um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018.

Alþingi ályktar, sbr. lög um samgönguáætlun, nr. 33/2008, að á árunum 2015–2018 skuli unnið að samgöngumálum í samræmi við eftirfarandi verkefnaáætlun sem er hluti af og innan ramma samgönguáætlunar fyrir árin 2011–2022 þar sem mörkuð er stefna og markmið sett fyrir allar greinar samgangna á gildistíma áætlunarinnar.

Fjárhæðir ársins 2015 eru á nafnverði en aðrar fjárhæðir eru á verðlagi fjárlaga fyrir árið 2016 í milljónum króna.

1. VEG- OG HAFNAÁÆTLUN 2015–2018.

1.1. Fjármál.

1.1.1 Tekjur og framlög.

1.1.2 Skipting útgjalda.

1.2 Stofn- og tengivegir.

1.3 Hafnarframkvæmdir og sjóvarnir 2015–2018.

Sundurliðun einstakra gjaldaliða.

1.3.1 Stofnkostnaður.

Tafla 1. Hafnamannvirki, heildarfjárveitingar.

Hafnir í grunnneti, ríkisstyrktar.

Tafla 2. Fjárveitingar til hafna í grunnneti, nýframkvæmdir.

Hafnir utan grunnnets, ríkisstyrktar.

Tafla 3. Fjárveitingar til hafna utan grunnnets, nýframkvæmdir.

Tafla 4. Sundurliðun framkvæmda í höfnum í grunnneti.

Skýringar: Frumáætlun um heildarkostnað við framkvæmdir, virðisaukaskattur meðtalinn.

Tafla 5. Sundurliðun framkvæmda í höfnum utan grunnnets.

Skýringar: Frumáætlun um heildarkostnað við framkvæmdir, virðisaukaskattur meðtalinn.

Sjóvarnir 2015–2018.

Tafla 6. Fjárveitingar til sjóvarna.

Tafla 7. Framkvæmdir við sjóvarnir.

Skýringar: Frumáætlun um heildarkostnað við framkvæmdir, virðisaukaskattur meðtalinn.

2. FLUGVELLIR OG FLUGLEIÐSÖGUÞJÓNUSTA.

2.1 Tekjur og framlög.

2.2 Rekstur og þjónusta.

2.3 Stofnkostnaður.

2.4 Viðhald og reglubundin endurnýjun búnaðar.

3. ÁÆTLUN SAMGÖNGUSTOFU.

3.1 Samgöngustofa, fjármál.

3.1.1 Tekjur og framlög.

3.1.2 Gjöld.

4. ALMENN SAMGÖNGUVERKEFNI.

Eftirtalin stefnumið og áherslur verði lögð til grundvallar markmiðum samgönguáætlunar.

4.1 Markmið um greiðar samgöngur.

1. Aðgengi og hreyfanleiki í samgöngukerfinu fyrir fólks- og vöruflutninga innan og á milli svæða verði bætt.

2. Skilgreind verði vinnusóknarsvæði í samræmi við sóknaráætlun landshluta og leitast við að stytta ferðatíma innan þeirra og stækka þau.

3. Uppbygging og rekstur samgangna efli atvinnulíf innan og milli landshluta.

4. Hugað verði að samgöngubótum með tilliti til uppbyggingar og þróunar ferðaþjónustu.

5. Gáttir landsins verði skilgreindar og styrktar.

Áherslur til að ná þessu markmiði verði m.a.:

1. Horft verði á samgöngukerfið sem eina samþætta heild sem þjóni íbúum og atvinnulífi sem best.

2. Grunnnet samgangna á landi, í lofti og á sjó verði endurskilgreint og byggt upp með hliðsjón af vinnusóknarsvæðum.

3. Þjónusta í grunnnetinu innan svæða og á milli þeirra verði bætt.

4. Framkvæmdum verði forgangsraðað á grundvelli faglegra greininga.

5. Hugað verði sérstaklega að þörfum ferðaþjónustu við uppbyggingu og rekstur samgangna. Jafnframt verði metið hvaða þætti samgöngukerfisins þurfi sérstaklega að efla með tilliti til ferðaþjónustu og kannaðar leiðir til fjármögnunar.

6. Vegir, sérstaklega flutningaleiðir, verði með nægjanlegt burðarþol allt árið, næga breidd og lagðir bundnu slitlagi þannig að atvinnulífi sé þjónað með viðunandi hætti og stuðlað að auknu umferðaröryggi.

7. Lokið verði við endurbyggingu allra helstu stofnleiða á landi og tengingu þeirra með bundnu slitlagi og viðunandi burðarþoli við þéttbýli með hundrað íbúa og fleiri.

8. Gert verði sérstakt átak við lagningu á bundnu slitlagi á umferðarlitla vegi sem hafa viðunandi burðarþol þrátt fyrir að veghönnun sé ekki í samræmi við ítrustu kröfur.

9. Leitast verði við að styrkja samgöngur þannig að sem flestum landsmönnum sé kleift að nálgast nauðsynlega opinbera þjónustu á sem stystum tíma.

10. Viðræðum ríkisins og Reykjavíkurborgar verði fram haldið með það markmið að Reykjavíkurflugvöllur geti áfram þjónað innanlandsflugi á fullnægjandi hátt.

11. Almenningssamgöngur verði endurskoðaðar á grundvelli nýrra laga um farþegaflutninga á landi. Skipulag miðist við heildstætt kerfi og gætt verði jafnræðis í stuðningi ríkisins við framkvæmdaraðila.

12. Áfram verði unnið að auknum forgangi almenningssamgangna í umferðinni með uppbyggingu sérreina, forgangi á umferðarljósum og öðrum aðgerðum.

13. Stutt verði við gerð stofnstíga í þéttbýli þannig að ganga og hjólreiðar verði greiður og öruggur samgöngumáti.

14. Við gerð stofnstíga meðfram þjóðvegum verði öryggissjónarmið höfð að leiðarljósi við aðskilnað mismunandi samgöngumáta.

15. Leitast verði við að bæta aðgengi fyrir fatlaða einstaklinga að mannvirkjum og þjónustu samgöngukerfisins.

16. Upplýsingatækni verði notuð til að miðla upplýsingum um aðstæður til samgangna sem grundvöll besta mögulega leiðarvals. Sérstaklega verði hugað að ferðamönnum.

4.2 Markmið um hagkvæmar samgöngur.

1. Hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgöngukerfisins verði aukin. Áhersla verði lögð á að leita hagkvæmustu lausna til að ná markmiðum samgönguyfirvalda, þ.m.t. möguleika á samstarfi við einkaaðila. Gagnsæ verðlagning á samgöngum verði liður í því og endurspegli þann kostnað sem þeim fylgir.

2. Horft verði á samgöngukerfið sem eina heild. Nýir innviðir verði skipulagðir og stærri framkvæmdum forgangsraðað með hliðsjón af félagshagfræðilegri greiningu.

3. Stutt verði við aðgerðir sem stuðla að breyttum ferðavenjum til að draga úr þörf á uppbyggingu umferðarmannvirkja í þéttbýli.

4. Horft verði á almenningssamgöngur á sjó, á landi og í lofti sem eina heild þar sem styrkleikar mismunandi samgöngumáta nýtist við að ná fram hagkvæmustu og skilvirkustu þjónustu við almenning og atvinnulíf.

Áherslur til að ná þessu markmiði verði m.a.:

1. Unnið verði að því að þróa og festa í sessi faglegan grunn ákvarðanatöku um uppbyggingu vegakerfisins í dreifbýli og þéttbýli þar sem kostnaður og ábati mismunandi leiða að markmiðum samgönguyfirvalda verði borinn saman.

2. Upplýsingasöfnun og miðlun á haggögnum um samgöngur verði bætt. Gagnsæi í gjaldtöku og samgöngukostnaði ríkisins verði aukið.

3. Greindur verði ávinningur af áhrifum aukinnar notkunar eignastýringar, þ.e. kerfisbundnu bókhaldslegu utanumhaldi í samgöngukerfinu.

4. Skoðaðar verði fjölbreyttar leiðir til fjármögnunar stærri framkvæmda, m.a. samstarfsverkefni og/eða einkaframkvæmdir í samstarfi við einkaaðila, þ.m.t. verkefni þar sem ríkið leggi fram fé til að tryggja arðsemi. Í þessu tilliti verði innheimta veggjalda könnuð þar sem slíkt er mögulegt.

5. Á áætlunartímabilinu verði fyrirkomulagi gjaldtöku vegna notkunar á vegum breytt með tilliti til ekinna kílómetra, óháð orkugjafa. Samhliða verði hugað að breytingum á núverandi kerfi eldsneytisskatta.

6. Upplýsingatækni, leiðsögukerfi og aðrir möguleikar sem tæknin býður upp á verði nýttir í þeim tilgangi að auka hagkvæmni í rekstri og nýtingu samgöngukerfisins.

7. Unnin verði greining og tillaga að hliðrun á opnunartíma og starfsemi stórra opinberra stofnana sem lengi fleytitíð og dragi úr álagstoppum í morgunumferð, jafnframt því sem uppbygging innviða hvetji til fjölbreyttari ferðamáta.

4.3 Markmið um umhverfislega sjálfbærar samgöngur.

1. Dregið verði úr neikvæðum umhverfisáhrifum samgangna. Stefnt verði að því að losun gróðurhúsalofttegunda vegna samgangna verði undir 750 Gg árið 2020, í samræmi við aðgerðaáætlun íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum. Dregið verði markvisst úr hávaða- og loftmengun frá samgöngum og þeim haldið innan viðmiðunargilda í reglugerðum.

2. Markvissar aðgerðir og ívilnanir miði að minni notkun jarðefnaeldsneytis og að samgöngutæki nýti orku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum.

3. Efldar verði rannsóknir sem miða að sjálfbærni í framleiðslu á vistvænum orkugjöfum, m.a. með stuðningi við þróun og framleiðslu á vistvænu eldsneyti og við uppbyggingu innviða.

4. Almenningssamgöngur, ganga og hjólreiðar verði raunhæfir valkostir sem dragi úr umhverfisáhrifum, samgöngukostnaði og bæti lýðheilsu ásamt því að draga úr orkuþörf samgangna.

Áherslur til að ná þessu markmiði verði m.a.:

1. Dregið verði úr losun gróðurhúsalofttegunda í samræmi við aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum. Áhersla verði lögð á fræðslu, hagræna hvata og skipulagsaðgerðir sem stuðli að breyttum ferðavenjum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.

2. Skipulag og forgangsröðun samgangna í þéttbýli taki mið af umhverfis- og lýðheilsubætandi aðgerðum.

3. Lokið verði við skilgreiningu á grunnneti hjólreiðastíga innan helstu þéttbýliskjarna. Fjármagni til göngu- og hjólreiðastíga verði forgangsraðað til helstu stofnstíga.

4. Stuðningi við uppbyggingu almenningssamgöngukerfis á landsvísu verði haldið áfram. Unnið verði að forgangi almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu með uppbyggingu sérreina, forgangi á umferðarljósum og öðrum aðgerðum.

5. Bættar verði tengingar og flæði bifreiða milli umferðarljósa á álagstímum til þess að draga úr mengun á fjölförnum leiðum.

6. Stuðlað verði að nýtingu umhverfislega skilvirkra orkugjafa (kr./tonn CO 2-ígildi).

7. Opinberar stofnanir verði hvattar til að innleiða vistvæna samgöngustefnu sem stuðli að orkusparnaði og orkuskiptum og verði öðrum til fyrirmyndar. Stjórnvöld vinni með hagrænum hvötum að því að styðja markvissa samgöngustefnu fyrir vinnustaði.

8. Innleitt verði umhverfisvænt verklag um grænt aðflug og brottflug og vottun á umhverfisstjórnunarkerfi flugvalla.

9. Auknar verði rannsóknir á umhverfisvænum orkugjöfum, orkusparnaði og aðgerðum til að draga úr mengun í samgöngum.

10. Dregið verði úr útblæstri frá skipum í höfnum landsins með uppbyggingu fyrir landtengingu við rafmagn og endurskoðun gjaldskrár.

11. Almenn fræðsla um vistakstur verði aukin í þeim tilgangi að draga úr mengun og hávaða frá bílaumferð.

4.4 Markmið um öryggi í samgöngum.

1. Stefnt verði markvisst að því að auka öryggi í samgöngum og unnið verði að því að draga verulega úr líkum á alvarlegum slysum eða banaslysum.

2. Sett verði mælanleg markmið í öryggis- og aðgerðaáætlanir á öllum sviðum samgangna sem miða að því að ná yfirmarkmiðinu.

3. Markvisst verði unnið að því að innleiða öryggisstjórnunarkerfi á öllum sviðum samgangna þar sem þau eru ekki lögð til grundvallar í atvinnustarfsemi.

4. Tryggður verði áfram trúverðugleiki Íslands með því að standast úttektir alþjóðlegra stofnana um fyrirkomulag á eftirliti með öryggi.

5. Unnið verði mat á mikilvægi samgöngukerfisins komi til rýminga vegna hamfara eða annarra atburða með sérstakri áherslu á höfuðborgarsvæðið.

Áherslur til að ná þessu markmiði verði m.a.:

1. Meginmarkmið flugöryggis verði að innleiða nýjar kröfur Flugöryggisstofnunar Evrópu (EASA), m.a. um flugleiðsögu, flugvelli, flugrekstur og þjálfunar- og skírteinamál, auk breytinga á kröfum um lofthæfi.

a. Fest verði í sessi eftirlitskerfi sem skilgreint er í áætlun um flugöryggi samkvæmt kröfum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar (ICAO) og samsvarandi áherslum frá Evrópu.

b. Flug sem ekki er fjallað um á alþjóðlegum vettvangi, t.d. fisflug og lendingarstaðir (minni flugvellir), taki mið af þeim þáttum með setningu fyllri innlendra reglna eftir því sem nauðsyn krefur.

c. Gerð verði úttekt á öryggishlutverki flugvalla og hafna, m.a. með tilliti til hamfara eða annarra ófyrirséðra atburða.

2. Meginmarkmið áætlunar á tímabilinu um öryggi sjófarenda verði:

a. Áhersla verði lögð á slysaskráningu og gagnagrunn til að efla markvissar aðgerðir til að fækka slysum.

b. Að dauðaslysum á sjó fækki um 5% á ári og verði færri en 1,2 dauðaslys á hverja tíu þúsund starfandi sjómenn.

c. Að slysum tilkynntum til Tryggingastofnunar fækki um 5% á ári eða í 162 tilkynnt slys á hverja tíu þúsund sjómenn fyrir lok tímabils.

d. Að skipssköðum fækki um 5% á ári á tímabilinu eða í 0,5 skipsskaða.

e. Innleiðing öryggisstjórnunarkerfa og eigin skoðunar skipa til að auka vitund sjómanna um öryggisatriði.

f. Haldið verði áfram rannsóknum á öryggi skipa og þá sérstaklega atriðum er lúta að tillögum rannsóknarnefndar sjóslysa í öryggisátt og áhættumati minni farþegaskipa í erfiðu sjólagi.

g. Nýjar reglur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar (IMO) verði fullgiltar og reglur Siglingaöryggisstofnunar Evrópu (EMSA) innleiddar svo fljótt sem verða má. Með markvissum rannsóknum og þátttöku í starfi alþjóðastofnana á sviði öryggismála verði tryggt að alþjóðlegar reglur taki mið af íslenskum aðstæðum. Enn fremur verði vinnu við reglur um farþegaskip haldið áfram þannig að heildstætt regluverk sem nái yfir allar stærðir farþegaskipa líti dagsins ljós.

3. Meginmarkmið umferðaröryggisáætlunar eru eftirfarandi:

a. Að fjöldi látinna og alvarlega slasaðra í umferðinni á hverja 100 þúsund íbúa verði ekki meiri en það sem lægst gerist hjá öðrum þjóðum.

b. Árangur í umferðaröryggismálum verði mældur og lagt mat á eftirfarandi: hraðakstur, akstur undir áhrifum ölvunar eða fíkniefna, bílbeltanotkun, farsímanotkun og ástand hemla í þungum bifreiðum.

c. Haldið verði áfram að lagfæra staði þar sem mörg slys hafa orðið og bæta umhverfi vega til að draga úr hættu á alvarlegum slysum við útafakstur.

d. Hraðamyndavélum verði fjölgað og unnið að endurnýjun og uppfærslu á ölvunareftirlitsbúnaði lögreglu.

e. Hugað verði að upptöku sjálfvirks meðalhraðaeftirlits á tímabilinu þar sem meðalhraði ökutækis á nokkurra kílómetra kafla er mældur en ekki einungis punkthraði ökutækja, þ.e. hraði á einstökum stöðum, eins og hingað til.

f. Rannsóknum á ýmsum þáttum er varða umferðaröryggi verði haldið áfram.

g. Leitað verði leiða til að stuðla að bættu öryggi erlendra ferðamanna.

h. Vegfarendum verði tryggt öruggt og heilnæmt umhverfi, óháð ferðamáta.

i. Sjónum verði sérstaklega beint að öryggi óvarinna vegfarenda (gangandi, hjólreiðamanna og ökumanna bifhjóla) á tímabilinu þar sem slysaskráningartölur benda til að á sama tíma og slysum fækkar í heildina fjölgi slysum í þessum flokki vegfarenda.

4.5 Markmið um jákvæða byggðaþróun.

1. Í samræmi við sóknaráætlanir landshluta verði við forgangsröðun framkvæmda tekið mið af þörfum einstakra svæða fyrir bættar samgöngur til að efla sveitarfélög, styrkja vinnusóknarsvæði og landið allt.

2. Samgöngur styrki búsetugæði svo sem frekast er unnt í öllum landshlutum.

3. Leitast verði við að stytta ferðatíma með uppbyggingu vega með bundnu slitlagi og gerð jarðganga til að leysa af hólmi erfiða fjallvegi og styrkja og stækka þannig vinnusóknarsvæði.

4. Sköpuð verði sameiginleg framtíðarsýn fyrir alla landshluta og landið allt með samþættingu samgönguáætlunar við aðra áætlanagerð og opinbera stefnumótun til að efla atvinnulíf og lífsgæði og hámarka hagkvæma nýtingu á samgöngumannvirkjum, þjónustu og fjárfestingum.

5. Unnið verði að opnun fleiri gátta til og frá landinu.

Áherslur til að ná þessu markmiði verði m.a.:

1. Við forgangsröðun framkvæmda verði tekið tillit til sóknaráætlana landshluta og óska landshlutasamtaka viðkomandi sveitarfélaga.

2. Vinnusóknarsvæði verði ákvörðuð á grundvelli faglegra greininga á vinnu- og skólasókn.

3. Atvinnulífi verði skapað aðgengi að greiðum og hagkvæmum vöruflutningum.

4. Unnið verði að styttingu flutningaleiða.

5. Unnið verði að heildstæðri samræmingu almenningssamgangna á landi og í lofti.

4.6 Skilgreind verkefni og fjármál.

Vinnu- og fjárframlög í rannsóknar-, úttektar- og stefnumótunarverkefni sem tilgreind eru að framan komi frá samgöngustofnunum og samstarfsaðilum í samræmi við ábyrgð og hlutverk í hverju verkefni samkvæmt nánara samkomulagi þeirra á milli. Frekari grein verði gerð fyrir stefnumótandi verkefnum í samgönguáætlun fyrir árin 2015–2026 sem nú er í vinnslu.

Samþykkt á Alþingi 12. október 2016.