Fullgilding á uppfærðum fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Tyrklands Stjórnartillaga - þingskjal nr. 820

149. löggjafarþing 2018–2019.

Þingskjal 820 - 499. mál.

Stjórnartillaga.

Tillaga til þingsályktunar

um fullgildingu á uppfærðum fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Tyrklands.

Frá utanríkisráðherra.

Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd uppfærðan fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Tyrklands sem undirritaður var 25. júní 2018 á Sauðárkróki.

Greinargerð.

Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á uppfærðum fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Tyrklands sem undirritaður var á Sauðárkróki 25. júní 2018. Meginmál samningsins er prentað sem fylgiskjal með tillögu þessari. Viðaukar við samninginn verða sendir utanríkismálanefnd og birtir á vef Alþingis.

EFTA-ríkin og Tyrkland gerðu fríverslunarsamning árið 1992. Á árinu 2014 hófu ríkin viðræður um uppfærslu fríverslunarsamnings og var sá samningur undirritaður 25. júní 2018. Ný og breytt ákvæði hafa verið sameinuð ákvæðum úr núgildandi fríverslunarsamningi í einn texta. Helstu viðbætur og breytingar eru að formálsorðum hefur verið breytt að mestu, samningurinn nær til þjónustuviðskipta, viðskipta, sjálfbærrar þróunar og lausn deilumála. Núverandi fríverslunarsamningur nær ekki til allra þessara þátta en þeir eru jafnan hafðir inni í þeim samningum sem EFTA gerir nú til dags. Þá hefur viðaukinn um hugverkaréttindi verið uppfærður.

Nánar um ný og breytt ákvæði í fríverslunarsamningnum.

Efni fríverslunarsamningsins skiptist í 10 kafla og 21 viðauka þar sem meðal annars er kveðið á um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, verndun hugverkaréttar, opinber innkaup, samkeppnismál, viðskipti og sjálfbæra þróun, auk hefðbundinna ákvæða um sameiginlega nefnd samningsaðila og lausn deilumála. Formálsorð samningsins eru nær öll endursamin. Þriðji kafli um þjónustuviðskipti, 7. kafli um viðskipti og sjálfbæra þróun og 9. kafli um lausn deilumála, svo og viðaukar sem þeim fylgja eru ný ákvæði. Þá hefur viðauki XX um hugverkaréttindi verið uppfærður. Aðrir kaflar og viðaukar eru að mestu í samræmi við núgildandi samning.

Í formálsorðum samningsins er gerð grein fyrir ýmsum forsendum og markmiðum aðila við gerð samningsins. Þar koma meðal annars fram eftirfarandi ákvæði:

. Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að styðja við lýðræði, réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við þjóðarétt, meðal annars eins og kveðið er á um í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Þetta markmið er áréttað í 1. tölulið í gr. 1.1 í fríverslunarsamningnum um að samningurinn sé byggður á viðskiptatengslum milli markaðshagkerfa og á virðingu fyrir meginreglum lýðræðis og mannréttinda í því augnamiði að auka hagsæld og örva sjálfbæra þróun.

. Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að stefna að markmiðinu um sjálfbæra þróun og að ríkin geri sér grein fyrir mikilvægi samræmdra markmiða á sviði viðskipta, umhverfis og atvinnu sem styðji hver önnur með gagnkvæmum hætti. Þetta markmið er áréttað í 2. tölulið í gr. 1.1 í fríverslunarsamningnum um að þróa alþjóðaviðskipti þannig að stuðlað sé að því að markmið um sjálfbæra þróun náist og að tryggt sé að það sé fellt inn í viðskiptatengsl samningsaðila og endurspeglist í þeim.

. Að ríkin minnist réttinda sinna og skyldna samkvæmt marghliða samningum um umhverfismál sem þau eru aðilar að og virðingar fyrir grundvallarviðmiðum og réttindum við vinnu, meðal annars grundvallarviðmiðum sem sett eru fram í viðeigandi samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem þau eiga aðild að.

. Ríkin eru staðráðin í að beita samningi þessum í samræmi við þau markmið að varðveita og vernda umhverfið með traustri umhverfisstjórnun og stuðla að hagkvæmustu nýtingu auðlinda heimsins í samræmi við markmiðið um sjálfbæra þróun.

. Ríkin staðfesti þá skuldbindingu sína að koma í veg fyrir og berjast gegn spillingu í alþjóðaviðskiptum og fjárfestingum og halda á lofti meginreglum um gagnsæi og góða opinbera stjórnunarhætti.

. Ríkin hafi í huga mikilvægi góðra stjórnunarhátta og samfélagslegrar ábyrgðar fyrirtækja í þágu sjálfbærrar þróunar og staðfesti þá fyrirætlun samningsaðila að hvetja fyrirtæki til þess að virða alþjóðlega viðurkenndar leiðbeiningar og meginreglur eins og leiðbeiningar Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) fyrir fjölþjóðleg fyrirtæki kveða á um, meginreglur Efnahags- og framfarastofnunarinnar um stjórnunarhætti fyrirtækja og hnattrænt samkomulag Sameinuðu þjóðanna um siðferði og ábyrgð í viðskiptum.

Í 3. kafla og viðaukum X–XIX eru ákvæði um þjónustuviðskipti. Kaflinn er, eins og aðrir nýlegir fríverslunarsamningar, að mestu byggður á ákvæðum hins almenna samnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) um þjónustuviðskipti (GATS-samningurinn).

Í 8. kafla er fjallað um viðskipti og sjálfbæra þróun. Kaflinn er byggður á nýrri kröfu EFTA-ríkjanna um slík ákvæði í öllum fríverslunarsamningum EFTA. Í kaflanum kemur meðal annars fram að samningsaðilar viðurkenna að efnahagsþróun, félagsleg þróun og um-hverfisvernd séu sjálfstæðir þættir sem styðja með gagnkvæmum hætti við sjálfbæra þróun. Samningsaðilar árétta skuldbindingar sínar samkvæmt fjölþjóðlegum samningum og grund-vallarreglum tengdum umhverfi og vinnumarkaði og ábyrgjast að viðhalda verndarstigi þeirra, jafnframt því sem ítrekað er að ríkin hafi fullan rétt á því að setja eigin umhverfis- og vinnuverndarlöggjöf. Tekið er fram að samningsaðilar árétti skyldur sínar til að virða, efla og framkvæma þær meginreglur um grundvallarréttindi sem er að finna í yfirlýsingu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um grundvallarviðmið og réttindi við vinnu og í áréttingu á henni sem Alþjóðavinnumálaþingið samþykkti árið 1998.

Í 9. kafla er kveðið á um lausn ágreiningsmála, túlkun og beitingu samningsins til sáttaumleitana eða eftir atvikum með stofnun gerðardóms ef samkomulag næst ekki með öðrum hætti. Samsvarandi ákvæði eru í nýjustu fríverslunarsamningum EFTA.

Viðauki XX um vernd hugverkaréttinda hefur verið uppfærður og byggist að mestu leyti á ákvæðum TRIPS-samnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar.

Ýmsum ákvæðum er bætt við fríverslunarsamninginn við Tyrkland um mannréttindi, sjálfbæra þróun og umhverfismál. Það er í samræmi við utanríkisstefnu EFTA-ríkjanna að fullgilda viðskiptasamninga við ríki þrátt fyrir að samningsaðilar séu ósammála í ýmsum öðrum málum, eins og meðal annars á sviði mannréttindamála. Í því sambandi má nefna t.d. fríverslunarsamninga EFTA við Kólumbíu og ríki Persaflóasamstarfsráðsins (Gulf Cooperation Council, þ.m.t. Sádi-Arabía) og fríverslunarsamning Íslands og Kína, en Alþingi hefur samþykkt fullgildingu þessara fríverslunarsamninga. Framkvæmdin hefur verið hin sama í hinum EFTA-ríkjunum, þ.e. að gagnrýni á stöðu mannréttindamála hefur hingað til ekki í neinu tilviki komið í veg fyrir að fríverslunarsamningar séu gerðir og fullgiltir. Litið er svo á að almennt verði gagnrýni vegna stöðu mannréttindamála haldið uppi á vettvangi stofnana Sameinuðu þjóðanna fremur en á vettvangi EFTA. Að auki má færa rök fyrir því að frjáls viðskipti milli ríkja geti stuðlað að úrbótum í lýðræðis- og mannréttindamálum.

Útflutningur frá Íslandi til Tyrklands var 2,1 milljarður kr. árið 2017, aðallega sjávarafurðir, vélar, húðir og skinn. Innflutningur frá Tyrklandi hefur sveiflast mikið milli ára og byggist mikið á því hvort Tyrkir hafi byggt skip fyrir Íslendinga á viðkomandi ári. Innflutningurinn hefur þannig sveiflast frá 2,4 milljörðum kr. árið 2010 í 24,4 milljarða árið 2017. Auk véla og samgöngutækja eru fluttar inn ýmsar vörur frá Tyrklandi, t.d. hráefni og matvæli. Útflutningur á þjónustuviðskiptum til Tyrklands voru 434 milljónir kr. árið 2017 en innflutningur 698 milljónir.

Fylgiskjal.