Lengd skólaárs og samfelldur skóladagur Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 91

1988. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 89 . mál.

Sþ.

91. Tillaga til þingsályktunar um lengd skólaárs og samfelldan skóladag.

Flm.: Birgir Ísl. Gunnarsson, Ragnhildur Helgadóttir, Þorsteinn Pálsson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma til framkvæmda eftirfarandi atriðum varðandi skólastarf í landinu.

1. Að gera sérstaka athugun á því hvers vegna skólaár sé styttra en 9 mánuðir á sumum stöðum á landinu og gera ráðstafanir til úrbóta þar sem ekki eru full rök fyrir styttra skólaári.

2. Að setja á fót starfshóp við hverja fræðsluskrifstofu landsins sem hafi það verkefni að vinna að því að koma á samfelldum skóladegi í öllum skólum fræðsluumdæmisins.

Greinargerð.

Í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar er ítarlega fjallað um fjölskyldu- og jafnréttismál. Þar segir m.a. að unnið verði að því að treysta stöðu fjölskyldunnar með markvissri fjölskyldustefnu, fyrst og fremst með velferð barna fyrir augum.

Í ágúst 1987 skipaði Þorsteinn Pálsson, þáverandi forsætisráðherra, samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumál. Í nefndinni áttu sæti: Inga Jóna Þórðardóttir formaður, Jóna Ósk Guðjónsdóttir, tilnefnd af fjármálaráðherra, Bessí Jóhannsdóttir, tilnefnd af menntamálaráðherra, Lára V. Júlíusdóttir, tilnefnd af félagsmálaráðherra, og Þuríður Helgadóttir, tilnefnd af heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Sigurður Snævarr, hagfræðingur hjá Þjóðhagsstofnun, starfaði með nefndinni.

Í ágúst 1988 skilaði nefndin áfangaskýrslu um skóla- og dagvistarmál. Helstu tillögur nefndarinnar um skólamál eru eftirfarandi:

– „Nefndin telur æskilegt markmið að allir grunnskólanemar njóti skólavistar a.m.k. 6 klukkustundir á dag. Þessu markmiði verði náð í fjórum áföngum þannig að skóladagur verði lengdur úr 22–35 stundum á viku í 30–36 (37) stundir á viku. (Sjá kafla 1.3.)

– Með skipulögðum aðgerðum innan fræðsluumdæmanna verði komið á skólaathvörfum þar til tillögur um lengingu skóladags verða komnar til framkvæmda. (Sjá kafla 1.3.)

– Lokið verði við að koma á samfelldum skóladegi miðað við núverandi húsakost skólanna skólaárið 1989–1990. (Sjá kafla 1.2.)

– Forskóladeildum við grunnskóla verði breytt þannig að allir njóti sama kennslustundafjölda óháð fjölda barna. (Sjá kafla 1.4.)

– Skólaráð, sem í eigi sæti fulltrúi foreldra, starfi við hvern grunnskóla. (Sjá kafla 1.5.)

– Fræðsluskrifstofur hafi yfirlit um starfsemi foreldra- og kennarafélaga. (Sjá kafla 1.5.)

– Staða umsjónarkennara við 7.–9. bekk verði styrkt. (Sjá kafla 1.6.)

– Kannað verði rækilega hvað valdi því að skólaár er enn víða styttra en 9 mánuðir. (Sjá kafla 1.1.2.)"

Álit nefndarinnar um skólamál er birt í heild sem fylgiskjal með frumvarpi til laga um breytingu á grunnskólalögum, þskj. 90.

Salome Þorkelsdóttir o.fl. hafa flutt frumvarp, þskj. 31, um þann þátt í nefndarálitinu sem snertir samskipti foreldra og skóla, sbr. álit nefndar sem Ragnhildur Helgadóttir skipaði árið 1983 um það efni. Þá hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins í neðri deild flutt frumvarp sem snertir skóla- og fræðsluskyldu 6 ára barna og lengingu skóladags. Í þessari tillögu er hins vegar fjallað um atriði sem eru fyrst og fremst framkvæmdaatriði, en krefjast ekki lagabreytinga. Fjallar annað atriðið um lengd skólaárs en hitt atriðið um skipulegar aðgerðir til að koma á samfelldum skóladegi.

Fyrsti töluliður í þessari tillögu fjallar um lengd skólaársins. Um það atriði segir svo í ofangreindu nefndaráliti:

„Í 41. gr. grunnskólalaganna er kveðið á um starfstíma grunnskóla. Þar segir að reglulegur starfstími grunnskóla skuli vera 7–9 mánuðir. Nánar er kveðið á um skipan þessara mála í reglugerð nr. 79/1976. Samkvæmt upplýsingum menntamálaráðuneytisins er starfstími grunnskóla í fræðsluumdæmum landsins eftirfarandi (skólaárið 1987–1988):

Skólar Mánuðir Nemendur Hlutfall

Reykjavík 29 9 13.816 100,0%

Reykjanes 23 9 10.269 93,8%

- 3 8 1 / 2 654 6,0%

- 1 8 26 0,2%

Vesturland 8 9 2.105 72,4%

- 6 8 1 / 2 664 22,8%

- 2 8 138 4,8%

Vestfirðir 2 9 710 39,0%

- 2 8 1 / 2 435 23,9%

- 18 8 655 36,0%

- 2 7 21 1,1%

Norðurland v. 3 9 779 38,0%

- 3 8 1 / 2 337 16,5%

- 12 8 912 44,5%

- 2 7 21 1,0%

Norðurland e. 9 9 2.986 63,0%

- 4 8 1 / 2 563 11,9%

- 23 8 1.187 25,1%

Austurland 3 9 485 21,0%

- 6 8 1 / 2 996 43,3%

- 15 8 773 33,6%

- 2 7 1 / 2 27 1,2%

- 3 7 21 0,9%

Suðurland 4 9 904 23,8%

- 11 8 1 / 2 1.972 52,1%

- 20 8 913 24,1%

Samtals eru 9 mánaða skólar 81 með 32.135 nem. 75,7%

Samtals eru 8 1 / 2 m. skólar 35 með 5.621 nem. 13,2%

Samtals eru 8 mánaða skólar 91 með 4.603 nem. 10,8%

Samtals eru 7 1 / 2 m. skólar 2 með 27 nem. 0,1%

Samtals eru 7 mánaða skólar 7 með 63 nem. 0,2%

Ákvarðanir um starfstíma grunnskóla eru í höndum skólanefnda á hverjum stað. Margvísleg rök hníga eflaust að því að skólaárið sé mismunandi langt eftir stöðum. Til dæmis má nefna fámenna skóla og staðbundnar aðstæður. Hins vegar hljóta spurningar að vakna um það hvort ástæða sé til að þrengja heimildir til styttri skólatíma. Má í þessu sambandi minna á umræður um að nemendur landsbyggðarinnar standi höllum fæti gagnvart nemendum á höfuðborgarsvæðinu. Verið getur að styttri skólatími hafi hér einhver áhrif án þess að dómur sé á það lagður.

Hins vegar er erfitt að sjá réttmæt rök fyrir því að grunnskólanemendur, t.d. á Selfossi og Egilsstöðum, fái ekki jafnlangan skólatíma og jafnaldrar þeirra á Sauðárkróki og Ísafirði. Rétt er að vekja athygli á því að fastur kennslukostnaður er sá sami hvort sem um er að ræða 8 mánaða eða 9 mánaða skóla. Það er einungis við 7 og 7 1 / 2 mánaða skóla sem fastur kennslukostnaður lækkar. Nefndin telur ástæðu til að kannað sé hvað réttlætir styttra skólaár en 9 mánuði.

Nefndin hefur rætt um lengingu skólaársins sem hlýtur að verða umfjöllunarefni skólamanna á allra næstu árum með hliðsjón af breyttum þjóðfélagsháttum og þeirri almennu kröfu að nemendur hér á landi fái menntun til jafns við jafnaldra þeirra í nágrannalöndunum. Vísað er í þessu sambandi til skýrslu OECD um menntastefnu á Íslandi (útg. 1987).“

Annar töluliður í tillögunni fjallar um samfelldan skóladag. Um það atriði segir svo í nefndarálitinu:

" 1.2. Samfelldur skóladagur.

Í umræðum um skólamál á undanförnum árum hefur mjög verið rætt um nauðsyn þess að skóladagur barna verði samfelldur og þar með tryggt að þau þurfi ekki að fara til og frá skóla nema einu sinni á degi hverjum. Ýmsar ástæður liggja að baki þessum óskum. Skulu hér nokkrar nefndar:

1. Sundurslitinn skóladagur hefur í för með sér verri nýtingu tímans. 2. Fleiri ferðir til og frá skó la leiða til meiri hættu fyrir börnin í umferðinni. 3. Fjölmargir foreldrar eru óöruggir um börnin meðan þau eru ekki í skólanum, en á mörgum heimilum er enginn til staðar í þessum tímahléum vegna útivinnu foreldra.

Á undanförnum árum hefur töluvert áunnist í þessum efnum. Á árinu 1983 skipaði þáverandi menntamálaráðherra, Ragnhildur Helgadóttir, vinnuhóp til að athuga „tengsl heimila og skóla og gera tillögur um hvernig bæta megi þau tengsl“. Vinnuhópurinn, sem starfaði undir forustu Salome Þorkelsdóttur alþingismanns, skilaði tveimur skýrslum. Fyrri skýrsla hópsins kom út í október 1984 og var þar einkum gerð grein fyrir samfelldum skóladegi og tengslum heimila og skóla í þéttbýli. Í síðari skýrslunni, sem kom út í janúar 1986, beindist athyglin einkum að dreifbýlinu. Í framhaldi af þessu skipaði Sverrir Hermannsson menntamálaráðherra nefnd undir forustu Bessíar Jóhannsdóttur til að gera nánari tillögur um hvernig koma mætti á samfelldum skóladegi í Reykjavík. Það starf féll síðan inn í starf fjölskyldunefndarinnar.

Óhætt mun að fullyrða að starf þetta leiddi þegar til þess að umræða fór af stað innan skólanna og athuganir á því með hvaða ráðum hægt væri að bæta ástandið. Nú er svo komið í Reykjavík að tæp 75% nemenda á grunnskólaaldri njóta samfellds skóladags og 21% til viðbótar þurfa ekki að fara nema eina aukaferð á viku í skólann. Á Reykjanesi er ástandið ekki eins gott. 60% nemenda þar njóta samfellds skóladags, rúmlega 12% þurfa að fara eina aukaferð á viku í skólann og tæp 28% þurfa að fara tvær aukaferðir eða fleiri á viku í skólann.

Enn liggja ekki fyrir jafnnákvæmar upplýsingar um ástandið í skólum á landsbyggðinni. Á vegum nefndarinnar er nú unnið að því að gera nákvæmt yfirlit sem byggist á sömu forsendum og yfirlit Reykjavíkur og Reykjaness (sbr. kafli 1.1.3). Frekari grein verður gerð fyrir því starfi í lokaskýrslu nefndarinnar. Slíkar upplýsingar eru nauðsynlegar til þess m.a. að sjá ástandið hjá hverjum árgangi fyrir sig og til að hafa raunhæfan samanburð. Hins vegar er rétt að geta þess að í mörgum tilvikum gilda önnur sjónarmið á landsbyggðinni. Þar þykir til dæmis ekki tiltökumál og flokkast ekki undir rofinn skóladag þótt nemendur þurfi að fara heim í hádegismat og koma aftur í skólann að honum loknum. Í samræmi við þessa skilgreiningu liggja fyrir upplýsingar um stöðu mála í flestum fræðsluumdæmum þar sem ástandið er flokkað í þrjá flokka, þ.e. samfellda viðveru, samfelldan vinnutíma og óreglulegan vinnutíma. Með samfelldri viðveru er átt við að nemendur fari einungis eina ferð á dag til og frá skóla en með samfelldum vinnutíma er átt við að vinna nemenda myndi ákveðna heild þótt eyður séu í töflu, t.d. vegna hádegishlés.

Þannig njóta tæp 56% nemenda á Vestfjörðum samfelldrar viðveru, rúm 39% samfellds vinnutíma og tæp 5% búa við óreglulegan vinnutíma. Á Norðurlandi vestra njóta hins vegar tæp 50% samfelldrar viðveru, tæp 14% samfellds vinnutíma en rúm 36% búa við óreglulegan vinnutíma. Þær tölur, sem nefndar hafa verið fyrir þessi tvö fræðsluumdæmi, eru frá skólaárinu 1987–1988. Nánari upplýsingar er að finna í viðauka I.

Í Reykjavík er vart hægt að koma á meiri samfelldni miðað við núverandi húsakost skólanna. Það sem fyrst og fremst hindrar algjöra samfelldni er skortur á sérgreinahúsnæði, svo sem fyrir leikfimikennslu. Þannig má t.d. nefna að 85,4% grunnskólanema í Reykjavík eru með samfelldan skóladag ef leikfimikennsla er ekki talin með. Ástæða er hins vegar til að ætla að hægt sé að ná meiri samfelldni í öðrum fræðsluumdæmum með aðgerðum innan skólanna sjálfra fyrst og fremst með betri stundatöflum. Aðgerðir til að ná fram algjörlega samfelldum skóladegi verður að sjálfsögðu að skoða í samhengi við önnur markmið sem sett eru fram í þessum tillögum, svo sem lenging skóladags.

Nefndin gerir tillögu um að við hverja fræðsluskrifstofu verði settur starfshópur sem hafi það verkefni að vinna að því að koma á samfelldum skóladegi í öllum skólum fræðsluumdæmisins. Forgangshópar innan skólanna skulu vera nemendur 1.–4. bekkjar. Það skal jafnframt vera forgangsverkefni að vinna að samfelldum skóladegi miðað við núverandi húsakost í skólanna og skal því lokið fyrir skólaárið 1989–1990. Næstu áfangar verði síðan unnir í samræmi við framkvæmdaáætlun um lengingu skóladags og viðbótarhúsnæði. (Sjá kafla 1.3.) Starfshóparnir skili fræðslustjóra og menntamálaráðuneyti reglulega skýrslu um framgang málsins.“