Atvinnuleysistryggingar Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 649

1993–94. – 1063 ár frá stofnun Alþingis.

117. löggjafarþing. – 437 . mál.

649. Tillaga til þingsályktun ar

um atvinnuleysistryggingar.

Flm.: Páll Pétursson, Guðmundur Bjarnason, Finnur Ingólfsson.

Alþingi ályktar að kjósa nefnd níu alþingismanna sem fái það hlutverk að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og skipan tryggingamála með það að markmiði að allir þeir sem eru vinnufærir en sannanlega atvinnulausir eigi rétt til bóta. Nefndin ljúki störfum fyrir 1. október 1994.

Greinargerð.

Lögin um atvinnuleysistryggingar voru síðast endurskoðuð 1993. Sú endurskoðun átti að miða að því að skapa sjálfstætt starfandi einstaklingum rétt til bóta yrðu þeir atvinnulausir. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra gaf út, að fenginni umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, reglugerð 24. september 1993. Reglugerðin er með þeim hætti að markmið lagabreytingarinnar næst ekki og í sumum tilfellum er um fáránlega þrengingu frá eldri lögum að ræða, svo sem hvað varðar vélamenn og bílstjóra. Lögin áttu t.d. að veita bændum rétt til atvinnuleysisbóta, enda var það forsenda þess að þeim var á sínum tíma gert að greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Reglugerðin útilokar hins vegar bændur nánast frá atvinnuleysisbótum vegna óraunhæfra skilyrða og einungis fimm bændur höfðu 1. febrúar 1994 uppfyllt þau og öðlast bótarétt. Sjálfstætt starfandi einstaklingum er með reglugerðinni gert að gefa upp alla von, selja atvinnutæki sín og gefa sig atvinnuleysinu á vald til frambúðar.

Ráðherra verður að breyta hinni óskynsamlegu reglugerð án tafar. Lagabreytinga er hins vegar einnig þörf og jafnvel verður að hugsa allt kerfið upp á nýtt. Hjá öðrum Norðurlandaþjóðum er atvinnuleysistryggingum hagað með ýmsum hætti. Sums staðar, t.d. í Noregi, eru þær hluti af almannatryggingakerfinu og þann kost er rétt að athuga vandlega hér. Annars staðar er um sjálfstætt starfandi tryggingasjóði að ræða.

Þá ber að taka til athugunar það skráningarkerfi sem hér viðgengst. Sjálfsagt er að reyna af fremsta megni að koma í veg fyrir misnotkun kerfisins, en rangt er að útiloka stóra þjóðfélagshópa frá bótum. Skyldumæting vikulega á skráningarstofnun er bæði dýr og óþörf. Einnig þarf að huga að breytingu á stjórnarháttum hvað varðar atvinnuleysistryggingar. Lög um atvinnuleysistryggingar voru sett við allt aðrar kringumstæður en nú ríkja.

Atvinnuleysið er orðið okkar mesta þjóðfélagsböl, miklu meira en uppgefnar tölur segja til um, vegna hins þrönga skráningarkerfis. Takmarkið hlýtur að vera að útrýma atvinnuleysi og stjórna þjóðfélaginu þannig að allar vinnufúsar hendur hafi verkefni. En meðan núverandi ástand ríkir er það siðferðileg skylda Alþingis að sjá svo um að þeir sem eru svo ógæfusamir að vanta vinnu þurfi ekki að líða skort.

Bótakerfið verður að vera þannig uppbyggt að í því sé fólgin hvatning til bótaþega að þeir reyni að bjarga sér, hvatning til að finna sér verkefni.

Flutningsmenn telja í ljósi reynslu síðustu mánaða heppilegra að endurskoðun atvinnuleysisbótakerfisins fari fram í samstarfi stjórnmálaflokkanna fremur en láta aðila vinnumarkaðarins um þetta mikilvæga og viðkvæma málasvið. Því er lagt til að í nefndina séu kjörnir alþingismenn.