Friðlýsing svæðisins undir Jökli Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 867

1990–91. – 1060 ár frá stofnun Alþingis.

113. löggjafarþing. – 457 . mál.

Sþ.

867. Tillaga til þingsályktunar um friðlýsingu svæðisins undir Jökli.

Flm.: Danfríður Skarphéðinsdóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson,

Guðný Guðbjörnsdóttir, Guðrún J. Halldórsdóttir,

Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir.

Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra í samráði við landeigendur, sveitarstjórnir og Náttúruverndarráð að hefja nú þegar undirbúning að friðlýsingu svæðisins undir Jökli í samræmi við ályktun náttúruverndarþings frá árinu 1972.

Greinargerð.

Varðveisla náttúrulegra lífsgæða er ein af forsendum þess að takast megi að tryggja framtíð jarðarbúa.

Nú er svo komið að öllu lífríki jarðarinnar er mikil hætta búin vegna athafna og umsvifa mannsins sem hafa í för með sér þynningu ósonlagsins, hlýnandi loft vegna útblásturs og súrt regn á iðnvæddum svæðum svo fátt eitt sé nefnt.

Á degi hverjum deyr ein plöntu - eða dýrategund út vegna þeirrar röskunar sem orðið hefur á náttúrulegu jafnvægi jarðarinnar. Þessar staðreyndir eru ekki nýjar og rányrkja mannsins á auðlindum jarðarinnar á sér langa hefð.

Íbúar meginlands Evrópu hafa í mörg þúsund ára sögu sinni lítt eða ekki tekið tillit til náttúrunnar.

Náttúrulegt landslag er nú helst að finna þar sem hvorki þótti fýsilegt né hagkvæmt að búa, svo sem í norðurhéruðum Skandinavíu, á klettaeyjum úti fyrir ströndum Skotlands og á Íslandi.

Segja má að það hafi að nokkru leyti verið gæfa Íslendinga að landið þótti ekki sérlega fýsilegt til búsetu fyrr á öldum. Það finnum við ekki síst nú þegar verðmæti hvers hektara af hreinu og óspilltu landi aukast með hverju ári sem líður.

Þörf mannsins fyrir griðland í friðsælli og óspilltri náttúru sýnir sig ef til vill best í þeim sívaxandi fjölda ferðamanna, bæði íslenskra og erlendra, sem fer um Ísland árlega. Sú mikla umferð fólks krefst þess að hver og einn sýni fyllstu aðgát í umgengni við landið, en leggur um leið þá skyldu á herðar stjórnvalda að leita allra leiða til að vekja fólk til vitundar um mikilvægi landsins og auka virðingu fyrir þeim verðmætum sem felast í ósnortinni náttúru.

Í stórbrotinni og fjölbreytilegri náttúru Íslands er að finna marga staði sem hafa að geyma sígild verðmæti sem öðlast stöðugt meira gildi um allan heim. Eitt slíkt svæði er landsvæðið undir Jökli, þ.e. frá Rifi og Ingjaldshóli að Arnarstapa og Rauðfeldargjá. Á svæðinu er samfelld röð skemmtilegra staða til að skoða og njóta. Það einkennist af náttúrufegurð, stórfenglegu landslagi og huliðsafli jökulsins að ógleymdum mikilvægum menningarsögulegum minjum.

Þarna má finna jarðsögu Íslands í hnotskurn þar sem jökullinn gnæfir yfir fjölbreytilegu landslagi sem einkennist af mörgum hraunum og eldstöðvum auk sérkennilegra klettamyndana sem sjórinn hefur skapað.

Menningarsögulegar minjar tengjast ekki aðeins verstöðvunum sem voru undir Jökli fyrr á öldum, heldur er á svæðinu einnig að finna hin leyndardómsfullu fiskbyrgi við Gufuskála, Írskrabrunn og minjar tengdar fornsögunum.

Af því sem hér hefur verið lýst má ljóst vera að svæðið undir Jökli er afar dýrmætt og vel til þess fallið að veita fólki hvíld og tækifæri til að rækta tengsl sín við náttúru landsins og menningararf. Flutningsmenn telja mikilvægt að friðlýsa svæðið í þessu skyni til að varðveita þau verðmæti sem þarna er að finna og koma í veg fyrir spjöll eða rask af mannavöldum.

Flutningsmenn telja raunhæft að miða friðlýsinguna við svæðið frá Hellnum að Gufuskálum og benda á að á því svæði er lítil búseta sem ætti að auðvelda framgang málsins. Flutningsmenn leggja ríka áherslu á að unnið verði að friðlýsingunni í náinni samvinnu og samráði við heimamenn.

Flutningsmenn telja friðlýsingu einstakra svæða mikilvægan lið í umhverfisvernd. Friðlýsing verðmætra landsvæða er einnig til þess fallin að styrkja umhverfisvitund fólks og virðingu þess fyrir landinu. Þetta er ekki síst mikilvægt nú þegar þörfin eykst fyrir friðlönd fyrir fólk og lífríkið allt á sama tíma og íbúar í dreifbýli þurfa að leita annarra leiða til að nýta landið en þeirra hefðbundnu sem hingað til hafa tíðkast.