Hafnaáætlun 1993–1996 Stjórnartillaga - þingskjal nr. 1162

1992–93. – 1062 ár frá stofnun Alþingis.

116. löggjafarþing. – 593 . mál.

1162. Tillaga til þingsályktunar um hafnaáætlun 1993–1996.

(Lögð fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi 1992–93.)

Alþingi ályktar skv. 29. gr. hafnalaga, nr. 69/1984, að árin 1993–1996 skuli framkvæmdum í hafnamálum hagað samkvæmt eftirfarandi hafnaáætlun:

I. KAFLI

Áætlun um ný hafnarmannvirki.

Árið 1993 er áætlað að framkvæma fyrir samtals 803,1 m.kr. í 32 höfnum í eigu sveitarfélaga. Framlag ríkisins til þessara framkvæmda verður 586,3 m.kr. en hafnarsjóðanna 216,8 m.kr.

Fjárveiting á fjárlögum ársins er 771,9 m.kr. og geymd fjárveiting frá fyrra ári 88,5 m.kr., sam tals 860,4 m.kr. Af þessari upphæð fara 586,3 m.kr. til framkvæmda við ný hafnarmannvirki, en 270,6 m.kr. til uppgjörs við hafnarsjóðina, sbr. fskj. I.

Árið 1994 er áætlað að unnið verði fyrir samtals 967,5 m.kr. í 42 höfnum.

Árin 1995–1996 er áætlað að unnið verði að framkvæmdum í 50 höfnum fyrir samtals 1.890,6 m.kr.

Nánari sundurliðun á kostnaði við einstakar hafnir er að finna í töflum 1 og 2 hér fyrir aftan.

Tafla 1 er yfirlit yfir áætlaðan heildarframkvæmdakostnað í hverri höfn.

Tafla 2 er sundurliðun framkvæmda í einstökum höfnum. Taldar eru upp hafnir í hverju kjör dæmi og tilgreindar þær framkvæmdir sem ríkissjóður mun styrkja.

Þar sem nú er unnið að endurskoðun laga og reglna um greiðsluþátttöku ríkissjóðs í hafnargerð um er ekki gerð tillaga um kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga í þessari áætlun. Kostnað arskipting framkvæmdaáfanga, sem tímasettir eru í áætluninni árið 1993, fylgir gildandi reglum.

Þá eru í gangi á nokkrum stöðum á landinu samningaviðræður um myndun hafnasamlaga. Hafnaáætlun miðar við óbreytta skipan mála. Komi til myndunar samlaga getur niðurstaða samn inga leitt af sér breytingar á framkvæmdaröð.

Tafla 1.

Ný hafnarmannvirki 1993–1996 sem ríkið styrkir samkvæmt hafnalögum.

Yfirlit yfir heildarkostnað, þ.e. samanlagðan kostnað ríkissjóðs

og viðkomandi hafnarsjóðs.

(Tafla ekki tiltæk.)

Tafla 2.

Sundurliðun framkvæmda í einstökum höfnum.

Heildarframkvæmdakostnaður.

(Tafla ekki tiltæk.)

Athugasemdir við þingsályktunartillögu þessa.

I. Inngangur.

Í 29. gr. hafnalaga, nr. 69/1984, segir að sérstök fjögurra ára áætlun um hafnargerðir skuli gerð á tveggja ára fresti.

Í febrúar 1989 var hafnaáætlun fyrir árin 1989–1992 lögð fyrir 111. löggjafarþing í formi þingsályktunartillögu. Undirbúningsvinnu við gerð hafnaáætlunar fyrir árin 1991–1994 lauk í febrúar 1991, en ekki varð af því að áætlunin væri lögð fram á Alþingi m.a. vegna þingkosninga sem fram fóru þá um vorið.

Undirbúningur að gerð hafnaáætlunar fyrir árin 1993–1996 hófst með því að sent var út dreifibréf dags. 10. janúar 1992 til hafnarstjórna. Í bréfinu voru þær beðnar að skrá í forgangsröð þau verkefni sem brýnust væru talin. Jafnframt skyldi viðkomandi hafnarstjórn gera grein fyrir fram kvæmdaþörf og rökstuðningi fyrir hvert verkefni. Svör bárust frá 58 höfnum af 68 sem fengu send gögn. Lauslega áætlað var kostnaður við þær framkvæmdir, sem sveitarfélögin töldu þörf á að lokið yrði á áætlunartímabilinu, rúmir sex milljarðar króna (verðlag maí 1992).

Hafnamálastofnun gerði síðan í samræmi við 29. gr. hafnalaga tillögur um framkvæmdir á áætl unartímabilinu. Tillögur að framkvæmdum í hverri höfn voru sendar viðkomandi hafnarstjórn til umsagnar 9. október 1992. Jafnframt voru tillögurnar lagðar fram í heild í hafnaráði og þeim dreift á 23. ársfundi Hafnasambands sveitarfélaga sem haldinn var í Reykjavík 18.–19. október 1992. Í tillögunum var gert ráð fyrir heildarframkvæmdakostnaði árin 1993–1996 að upphæð 3.419 m.kr. (verðlag maí 1992). Þar af var áætlað að framkvæma fyrir 762 m.kr. árið 1993 og hluti ríkissjóðs það ár 556 m.kr. Svör með athugasemdum bárust frá 39 höfnum og flestar þeirra fólu í sér óskir um meiri framkvæmdir.

Í fjárlögum fyrir árið 1993 var framlag ríkisins til hafnarmannvirkja ákveðið 771,9 m.kr. Þar af fóru 270,6 m.kr. til uppgjörs á eldri framkvæmdum og greiðslu á hluta ríkisins í styrkhæfum fjár magnskostnaði, en á móti koma 84,8 m.kr. sem óráðstafað var af fjárveitingum frá fyrra ári. Er því af hálfu ríkisins gert ráð fyrir að verja alls 586,1 m.kr. til nýrra hafnarframkvæmda á árinu 1993.

Þegar fjárveitingar ársins 1993 lágu fyrir voru tillögur Hafnamálastofnunar teknar til endurskoð unar. Vegna þess að enn vantar tæpar 360 m.kr. til að gera upp þegar samþykkta kostnaðarhlutdeild ríkissjóðs í framkvæmdum fyrri ára var aðeins að takmörkuðu leyti hægt að taka tillit til óska sem bárust um auknar framkvæmdir.

Allar kostnaðartölur í áætluninni eru á verðlagi febrúarmánaðar 1993 (byggingarvísitala 189,8 stig).

II. Uppgjör eldri framkvæmda.

Eftirfarandi er skrá yfir óuppgerðan hluta ríkissjóðs í framkvæmdakostnaði vegna framkvæmda á árinu 1992 eða fyrr er kemur til greiðslu af fjárveitingum 1994 eða síðar. Tölurnar eru byggðar á bráðabirgðauppgjöri Hafnamálastofnunar ríkisins frá því í desember 1992.

a . Uppgjör sem frestað var við gerð fjárlaga ársins 1993, en gert ráð fyrir að komi til greiðslu árin 1994–1996 (í millj. kr.):

Höfn Upphæð

1. Patreksfjörður 8,0

2. Ísafjörður 27,5

3. Akureyri 20,0

4. Sandgerði 12,2

5. Hafnir 0,6

6. Keflavík-Njarðvík 19,0

7. Hafnarfjörður 25,5

Samtals ríkishluti til greiðslu 1994 112,8

b . Uppgjör lána sem tekin hafa verið með samþykki ráðuneytisins og fjárlaganefndar vegna hluta ríkissjóðs í framkvæmdum. Neðangreindar upphæðir eru árlegar afborganir án fjármagns kostnaðar:

Samtals

Höfn 1994 1995 1996 1997–99 óuppg. lán

1. Norðurfjörður 0,9 0,9

2. Grímsey 4,0 4,0 8,0

3. Húsavík 30,0 30,0

4. Sandgerði 34,4 34,4 34,4 103,1 206,3

Afborganir samtals 69,3 38,4 34,4 103,1 245,2

III. Frumrannsóknir.

Í 26. gr. hafnalaga er kveðið á um að ríkissjóður greiði 100% kostnaðar við frumrannsóknir. Á fjárlögum ársins 1993 er undir liðnum Hafnarannsóknir og mælingar veitt 28.500 þús. kr. til frum rannsókna. Að auki eru veittar 4.000 þús. kr. til kaupa á rannsóknartækjum. Gert er ráð fyrir að árleg fjárveiting til frumrannsókna verði svipuð upphæð út áætlunartímabilið.

Með frumrannsóknum er m.a. átt við gerð grunnkorta af hafnarsvæðum, dýptarmælingar, jarð vegsathuganir, rannsóknir á byggingarefnum (t.d. á grjóti í brimvarnargarða), öldurannsóknir, straumfræðirannsóknir, líkantilraunir og hagkvæmniathuganir. Þegar rannsóknir eru komnar á það stig að unnt er að taka ákvörðun um staðsetningu mannvirkis, gerð og byggingarefni telst frumrann sóknum lokið.

Öldumælingar eru yfirleitt tímafrekasti þáttur frumrannsókna og geta þær tekið 2–5 ár, allt eftir veðurfari. Veturinn 1992–1993 hafa verið í gangi öldumælingar við Keilisnes og Höfn í Hornafirði. Á áætlunartímabilinu eru áformaðar öldumælingar við Grindavík, Dalvík, Stöðvarfjörð og Arnar stapa.

Úthafsöldumælingar eru undirstaða öldumælinga við hafnir og hafa þær verið framkvæmdar á þremur stöðum við landið undanfarin ár, á Grímseyjarsundi, við Suðurland og vestur af Garðskaga. Ætlunin er að halda þessum mælingum áfram.

Í töflu 2, Sundurliðun framkvæmda í einstökum höfnum, eru merktar með *) þær framkvæmdir sem háðar eru niðurstöðu líkantilrauna. Gert er ráð fyrir að vinna að líkantilraunum í rannsóknastöð Hafnamálastofnunar við eftirtaldar hafnir: Keilisnes (1993), Keflavík-smábátahöfn (1993), Djúpi vogur (1993), Dalvík (1993), Höfn í Hornafirði (1993–1994), Reykjavíkurhöfn (1994), Hrísey (1994), Ísafjörður (1994–1995) og Grindavík (1995). Þá verður unnið að nauðsynlegum líkantilraunum í öðrum höfnum eftir því sem framkvæmdir gefa tilefni til.

Á Reyðarfirði og við Eyjafjörð er ætlunin að kanna hafnarstæði með tilliti til byggingar hafna fyrir stóriðjuver. Þá er áformað að vinna að botn- og jarðvegsrannsóknum á Djúpavogi og í Grinda vík vegna óska um bætta innsiglingu.

Í apríl 1990 samþykkti Alþingi þingsályktun um rannsókn á siglingaleið um Hornafjörð. Þar var lagt til að Hafnamálastofnun ríkisins hraðaði rannsókn á innsiglingunni um Hornafjarðarós og öðr um aðstæðum í tengslum við skipaleiðir um Hornafjörð. Í framhaldi af því hefur verið unnið að rannsóknum samkvæmt rannsóknaáætlun. Í ár er ætlunin að ljúka gerð tölvulíkans sem fæst við strauma í ósnum og inn Hornafjörð og Skarðsfjörð við mismunandi ytri skilyrði. Þá er eftir að ljúka botnrannsóknum í innsiglingunni að Höfn. Líkan verður síðan byggt, eins og áður er getið, til að finna hagkvæmustu og öruggustu lausn á skipaleið um Hornafjarðarós.

Í samvinnu við nokkra innlenda aðila verður haldið áfram að þróa búnað til að veita sjófarendum upplýsingar um veðurlag, sjólag og strauma í og við hafnir. Fyrstu tækin verða sett upp á Höfn í Hornafirði og Grindavík. Annað samvinnuverkefni er þróun sjávarborðsmæla og uppsetning mælinets sem nota má til að fylgjast með langtímabreytingum á stöðu sjávarborðs við Ísland. Stefnt er að því að koma upp slíkum mælum í 10 til 15 höfnum.

IV. Kostnaðarskipting milli ríkis og hafnarsjóða.

Fjallað er um meðferð umsókna um framlög úr ríkissjóði til hafnarframkvæmda í 27. gr. hafnalaga, nr. 69/1984. Greinin er svohljóðandi:

„Umsóknir um framlög úr ríkissjóði til hafnarframkvæmda skulu sendar ráðuneytinu sem leitar álits hafnaráðs og hafnamálastjóra og sendir síðan tillögur sínar til fjárveitinganefndar Alþingis.

Fjárveitinganefnd Alþingis getur ákveðið að fengnum tillögum ráðherra, sem áður skal leita um sagnar hafnaráðs og hafnamálastjóra, að ríkisframlag skv. 26. gr. verði lægra en þar greinir til hafna sem metnar eru fjárhagslega færar um að standa undir hærri kostnaðarþátttöku.

Mismunur framlaga úr ríkissjóði, sem þannig myndast, skal renna sem tekjur til Hafnabótasjóðs, sbr. 2. tölul. 31. gr. þessara laga. Ákvæði þessarar málsgreinar tekur þó ekki til Reykjavíkurhafnar.“

Í reglugerð um hafnamál, nr. 494/1986, er kveðið nánar á um kostnaðarskiptingu milli ríkis og hafnarsjóðs í 8. gr. og 17. gr. Þar kemur fram að í hafnaáætlun skuli, auk áætlunar um stofnkostnað mannvirkja, sett fram tillaga um kostnaðarskiptinguna og hvað framlag ríkissjóðs skuli skert frá al mennu reglunni. Þessa tillögu skal byggja á verklagsreglum sem hafnaráð hefur samþykkt.

Við ákvörðun á greiðsluþáttöku ríkissjóðs hefur undanfarin þrjú ár verið stuðst við verklagsregl ur sem hafnaráð samþykkti 21. mars 1989.

Nú þegar nýtt frumvarp til hafnalaga liggur fyrir Alþingi hefur verið ákveðið að endurskoða verklagsreglurnar. Þeirri endurskoðun er ekki hægt að ljúka fyrr en séð verður hvort hafnalögum verður breytt og þá hvernig.

Þrátt fyrir þetta óhagræði er nauðsynlegt að fyrir liggi stefna um hvaða framkvæmdir í hafnamál um ríkið mun taka þátt í að fjármagna á næstu árum þannig að hægt verði að undirbúa framkvæmdir með skipulegum hætti. Því er þessi áætlun lögð fram þótt takmörkuð sé hvað greiðsluþátttöku ríkis sjóðs varðar.

Fylgiskjal I.

Tafla yfir ráðstöfun fjárveitinga 1993 og tölur til uppgjörs 1994 og síðar.

(Tafla ekki tiltæk.)

Fylgiskjal II.

Áætluð fjárveitingaþörf ríkisins 1993–1996.

Miðað er við kostnaðarskiptingu samkvæmt frumvarpi til nýrra hafnalaga.

(Með fyrirvara um að ólokið er endurskoðun á verklagsreglum skv. 27. gr. hafnalaga.)

(Tafla ekki tiltæk.)

Fylgiskjal III.

Hafnasamband sveitarfélaga,

Gylfi Ísaksson verkfræðingur:

Tekjur og gjöld allra hafna 1991.

Úr Fjárhagur og gjaldskrár hafna, október 1992.

(Tafla ekki tiltæk.)

Fskj. 1.

Upplýsingar um afla, aflaverðmæti og flutninga um hafnir.

(Tafla ekki tiltæk.)