Endurskoðun lánskjaravísitölu Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 33

1988. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 33 . mál.

Sþ.

33. Tillaga til þingsályktunar um endurskoðun lánskjaravísitölu.

Flm.: Guðmundur G. Þórarinsson, Ólafur Þ. Þórðarson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa fimm manna nefnd til að endurskoða grundvöll lánskjaravísitölunnar.

Greinargerð.

Lánskjaravísitala sú, sem verið hefur í gildi frá árinu 1979, er samsett af tveimur öðrum vísitölum. Að 2/3 hlutum hefur verið byggt á framfærsluvísitölu og 1/3 hluta á byggingarvísitölu. Lánskjaravísitala þessi hefur verið mjög umdeild og ný ríkisstjórn hefur ákveðið að breyta grunninum þannig að vísitala launa vegi helming en framfærsluvísitala og byggingarvísitala hvor um sig einn fjórða.

Grunnur þessi var ákveðinn af nokkurri skyndingu og erfitt er að sjá fyrir hvaða áhrif hann muni hafa. Grunnur vísitölu launa er byggður að hálfu á vísitölu kauptaxta og að hálfu á vísitölu atvinnutekna á mann.

Áformað er að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga er verðbólga hefur hjaðnað niður fyrir ákveðið stig. Þó svo yrði verður verðtrygging eldri fjárskuldbindinga tæpast afnumin. Mikilvægt er því að endurskoða grunn lánskjaravísitölunnar.

Svonefnd verðtrygginganefnd, sem skilaði áliti í júlímánuði sl., dró saman ýmsar mikilsverðar upplýsingar en lagði ekki til nýjan grunn, enda vandasamt. Ekki virðist síður ástæða til endurskoðunar á faglegum grundvelli nú, enda mikið í húfi.

Vísitala launa er umdeild sem slík, en eðli hinna vísitalnanna tveggja er að mæla kostnað, annars vegar við framfærslu hins svonefnda vísitölukostnaðar og hins vegar byggingarkostnaðar.

Lánskjaravísitalan er notuð sem reiknigrunnur við verðtryggingu fjárskuldbindinga og sparifjár. Vextir ofan á lánskjaravísitölu eru metnir sem

raunvextir og allt tal um raunvexti er ómarkhæft nema grunnurinn sé réttlátur.

Eldri grunnur lánskjaravísitölu hefur nú verið í gildi í nærfellt tíu ár og er því unnt að bera þróun hennar saman við þróun ýmissa stærða í efnahagslífinu á þessu tímabili. Nýja grunninn má einnig reikna aftur í tímann og freista þess að meta framtíðina þannig.

Nokkur atriði sem hafa ber í huga við endurskoðun á grunni lánskjaravísitölu:

1. Hvert er eðlilegt hlutverk lánskjaravísitölu í þjóðfélaginu?

2. Núverandi lánskjaravísitala er að hluta „vensluð“ þeim stærðum sem henni er ætlað að mæla. Í framfærslugrunni frá 1. júlí sl. eru vextir og verðbætur af íbúðarhúsnæði reiknuð með sem hluti framfærslukostnaðar. Aukinn fjármagnskostnaður veldur því hækkun framfærsluvísitölu en hækkun framfærsluvísitölu veldur hækkun lánskjaravísitölu sem aftur veldur hækkun framfærsluvísitölu og svo koll af kolli. Aukinn fjármagnskostnaður veldur hækkun vöruverðs sem hækkar framfærsluvísitölu sem veldur hækkun lánskjaravísitölu sem aftur hækkar framfærsluvísitölu og svo koll af kolli.

3. Er unnt að miða lánskjaravísitölu meira við gengisskráningu eða viðskiptakjör þannig að bein inngrip eða áhrif stjórnvalda vegi minna, sbr. áhrif óbeinna skatta, niðurgreiðslna og önnur áhrif á kostnaðarvísitölu?

Nýjum grunni lánskjaravísitölu er ætlað að draga úr misgengi launa og fjárskuldbindinga. Hins vegar getur misgengi við erlend lánskjör orðið mikið með alvarlegum áhrifum á útflutningsgreinar.

Raunverð íslenskra peninga hlýtur að endingu að verða að nokkru leyti háð hagvexti og framleiðslu í landinu, sem og viðskiptakjörum og gengi.

Margt bendir og til þess að lánskjaravísitalan henti illa við að tengja verðgildi peninga við verðgildi annarra eigna, hvort sem um er að ræða eldri eða nýrri grunn. Verðgildi peninga verður að meta að hluta eftir því hvað unnt er að fá fyrir þá, svo sem fasteignir, notaða bíla o.s.frv., og er þess vegna háð ýmsum markaðsaðstæðum.

Ljóst er að mikill vandi er að finna „réttan“ grunn fyrir lánskjaravísitölu. Hins vegar er einnig ljóst af því hversu mjög fyrri grunnur var umdeildur og ákveðinn af mikilli skyndingu að nauðsyn er að endurskoða grunninn faglega. Því er hér lagt til að sú endurskoðun fari fram.