Fullgilding fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Filippseyja Stjórnartillaga - þingskjal nr. 874

149. löggjafarþing 2018–2019.

Þingskjal 874 - 539. mál.

Stjórnartillaga.

Tillaga til þingsályktunar

um fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Filippseyja.

Frá utanríkisráðherra.

Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Filippseyja sem undirritaður var 28. apríl 2016 í Bern í Sviss.

Greinargerð.

Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Filippseyja sem undirritaður var í Bern í Sviss 28. apríl 2016. Meginmál fríverslunarsamningsins er prentað sem fylgiskjal með tillögu þessari. Viðaukar við samninginn verða sendir utanríkismálanefnd og birtir á vef Alþingis.

EFTA-ríkin og Filippseyjar hófu viðræður um gerð fríverslunarsamnings í mars 2015 og lauk þeim í febrúar 2016. Samningurinn kveður á um gagnkvæma niðurfellingu og lækkun tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar og óunnar landbúnaðarvörur. Þannig munu tollar á flestallar sjávarafurðir og iðnaðarvörur, sem fluttar eru út frá Íslandi til Filippseyja, falla niður og sama á við um helstu landbúnaðarvörur sem framleiddar eru hér á landi til útflutnings.

Útflutningur frá Íslandi til Filippseyja hefur verið lítill, eða sem nemur á bilinu 30–100 milljónum kr. á ári. Hefur þar fyrst og fremst verið um að ræða útflutning á tækjabúnaði, einkum vogum og búnaði í tengslum við jarðboranir, auk útflutnings á heilfrystum laxi og makríl. Einnig hafa íslenskir aðilar í talsverðum mæli selt þjónustu sína og þekkingu vegna rannsókna og nýtingar á jarðhita á Filippseyjum. Innflutningur frá Filippseyjum hefur á undanförnum árum numið um 300-500 milljónum kr. á ári. Með gagnkvæmri niðurfellingu og lækkun tolla skapast forsendur fyrir auknum viðskiptum milli landanna.

EFTA-ríkin, Ísland, Liechtenstein, Noregur og Sviss, hafa nú gert 28 fríverslunarsamninga við alls 39 ríki, að samningnum við Filippseyjar meðtöldum.

Tillagan var áður flutt á 146. löggjafarþingi (263. mál) en náði ekki fram að ganga og er nú endurflutt óbreytt.

Í umræðum um tillöguna á þinginu og í utanríkismálanefnd á 146. löggjafarþingi var talsvert fjallað um stöðu mannréttindamála á Filippseyjum í kjölfar þess að Rodrigo Duterte tók við embætti forseta landsins í júní 2016. Af því tilefni er rétt að fram komi að fríverslunarsamningurinn við Filippseyjar var undirritaður áður en Duterte tók við völdum. Enn fremur að í formálsorðum samningsins er áréttuð skuldbinding samningsríkjanna til að styðja við lýðræði og mannréttindi. Þá er með fríverslunarsamningnum komið á sameiginlegri nefnd landanna og þó að þeirri nefnd sé fyrst og fremst ætlað að fjalla um framkvæmd samningsins væri einnig unnt að taka mannréttindamál upp á þeim vettvangi. Í þessu sambandi má nefna að íslensk stjórnvöld hafa undanfarið haldið uppi gagnrýni á stjórnvöld á Filippseyjum á vettvangi mannréttindaráðs Sameinuðu Þjóðanna, m.a. þegar Filippseyjar komu til skoðunar í svokallaðri jafningjarýni (Universal Periodic Review) á árinu 2017. Var eftir því tekið við lokaafgreiðslu þeirrar rýni í september 2017 að Ísland talaði í nafni 39 ríkja og kom skýrt á framfæri gagnrýni til filippseyskra ráðamanna. Utanríkisráðherra tók málefni Filippseyja enn fremur upp í ávarpi sínu í mannréttindaráðinu í febrúar 2018 og ítrekaði að Filippseyjar þyrftu að heimila eftirlitsheimsóknir erindreka Sameinuðu þjóðanna. Hið sama gerði ráðherra á tvíhliða fundi með utanríkisráðherra Filippseyja við það tækifæri.

Litið er svo á að almennt verði gagnrýni vegna stöðu mannréttinda haldið uppi á vettvangi stofnana Sameinuðu þjóðanna, fremur en á vettvangi EFTA. Að auki má færa rök fyrir því að frjáls viðskipti milli ríkja geti stuðlað að úrbótum í lýðræðis- og mannréttindamálum. Að lokum skal geta þess að hin EFTA-ríkin hafa fullgilt fríverslunarsamninginn og sama á við um Filippseyjar.

Nánar um fríverslunarsamninginn.

Efni samningsins skiptist í 14 kafla og 18 viðauka þar sem meðal annars er kveðið á um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjárfestingar, verndun hugverkaréttar, opinber innkaup, samkeppnismál, viðskipti og sjálfbæra þróun, auk hefðbundinna ákvæða um sameiginlega nefnd samningsaðila og lausn deilumála.

Í formálsorðum samningsins er gerð grein fyrir ýmsum forsendum og markmiðum samningsaðila við gerð samningsins. Þar kemur meðal annars eftirfarandi fram:

. Lýst er yfir vilja ríkjanna til að efla tengsl milli EFTA-ríkjanna og Filippseyja og skapa hagstæð skilyrði fyrir þróun og fjölbreytni í viðskiptum, auka samvinnu á grundvelli jafnréttis með það að markmiði að skapa ný atvinnutækifæri, bæta lífskjör, auka heilsuvernd og vernd öryggis og umhverfis.

. Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að styðja við lýðræði, réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við skyldur þeirra að þjóðarétti, meðal annars í samræmi við ákvæði sáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna.

. Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að stefna að sjálfbærri þróun sem og viðurkenning þeirra á mikilvægi samræmis í stefnumálum á sviði viðskipta, umhverfis og vinnu.

. Ítrekaður er vilji samningsaðila til að beita ákvæðum samningsins í samræmi við markmið um vernd umhverfisins og hagkvæma auðlindanýtingu.

. Staðfest er skuldbinding ríkjanna um að koma í veg fyrir og berjast gegn spillingu í viðskiptum og fjárfestingum ríkja í milli og halda á lofti meginreglum um gagnsæi og góða opinbera stjórnunarhætti.

. Ítrekað er mikilvægi góðra stjórnunarhátta og samfélagslegrar ábyrgðar fyrirtækja í þágu sjálfbærrar þróunar og staðfest er sú ætlun ríkjanna að hvetja fyrirtæki til að virða alþjóðlega viðurkenndar leiðbeiningar og meginreglur sem alþjóðastofnanir, eins og Efnahags- og framfarastofnunin (OECD) og Sameinuðu þjóðirnar, hafa innleitt.

Í 1.–5. kafla og viðauka I–X er að finna almenn ákvæði og ákvæði um niðurfellingu tolla og önnur ákvæði tengd viðskiptum með vörur. Auk ákvæða um tollaniðurfellingar eru þar meðal annars ákvæði um upprunareglur, ráðstafanir á sviði hollustuhátta og heilbrigðis dýra og plantna, tæknilegar reglur, liprari viðskipti, ríkisrekin fyrirtæki á sviði verslunar, styrki og jöfnunarráðstafanir, ráðstafanir gegn undirboðum og verndarráðstafanir.

Í ákvæðum um niðurfellingu tolla kemur fram að tollar munu falla niður á fimm ára aðlögunartímabili af flestöllum sjávarafurðum sem fluttar eru inn frá EFTA-ríkjunum til Filippseyja. Nokkrar tegundir sjávarafurða verða undanþegnar tollfríðindum en þar er almennt ekki um að ræða afurðir sem veiddar eru hér við land. EFTA-ríkin munu fella niður tolla af sjávarafurðum frá Filippseyjum strax frá gildistökudegi samningsins.

Tollar af flestum iðnaðarvörum sem fluttar eru inn frá EFTA-ríkjunum til Filippseyja munu falla niður frá gildistökudegi samningsins. Nokkrar tegundir iðnaðarvara munu þó njóta tíu ára aðlögunartímabils eða eru undanþegnar tollfríðindum, en ekki er um að ræða neinar af helstu útflutningsafurðum Íslands.

Hvað landbúnaðarvörur varðar þá er í viðauka VIII kveðið á um niðurfellingu tolla af unnum og óunnum landbúnaðarvörum í viðskiptum milli Íslands og Filippseyja. Fram kemur að tollar falli niður af helstu landbúnaðarvörum sem framleiddar eru til útflutnings hér á landi, svo sem lambakjöti, hrossakjöti, skyri, vatni og bjór. Ísland mun jafnframt fella niður tolla af ýmsum landbúnaðarvörum frá Filippseyjum í samræmi við þær tollaniðurfellingar sem tíðkast hafa í fríverslunarsamningum sem Ísland hefur gert undir formerkjum EFTA.

Í 6. kafla og viðaukum XI–XVII er að finna ákvæði um þjónustuviðskipti, þ.m.t. skuldbindingar samningsaðila hvað varðar markaðsaðgang til handa þjónustuveitendum frá ríkjum gagnaðila, svo og rétt til stofnsetningar fyrirtækja í landi gagnaðila. Í þeim er að mestu byggt á skuldbindingum ríkjanna samkvæmt ákvæðum GATS-samnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) um þjónustuviðskipti. Samningurinn inniheldur sérstakan viðauka um orkutengda þjónustu þar sem áréttað er að einstakir samningsaðilar hafi fullt forræði yfir eigin orkuauðlindum og ákvörðunum um hvaða landsvæði verði nýtt fyrir rannsóknir, þróun og nýtingu orkuauðlinda. Ítrekað er að samningsaðilar hafi fullan rétt til að setja hvers kyns takmarkanir að því er varðar veitingu orkutengdrar þjónustu en jafnframt að fulls gagnsæis skuli gætt við setningu slíkra takmarkandi reglna. Auk sérstaks viðauka um orkutengda þjónustu er sérstakur undirkafli í skuldbindingaskrám Íslands og Filippseyja um jarðhita og orkutengda þjónustu.

Í 7. kafla eru ákvæði um fjárfestingar. Samningsaðilar takast ekki á hendur neinar skuldbindingar á því sviði að öðru leyti en því að kveðið er á um að aðilar skuli leitast við að skapa stöðug og gagnsæ skilyrði til fjárfestinga fyrir fjárfesta frá ríki gagnaðila. Tekið er fram að aðilar muni innan fimm ára frá gildistöku samningsins taka atriði er varða fjárfestingar til endurskoðunar, þ.m.t. rétt fjárfesta frá ríki samningsaðila til að stofna fyrir-tæki í ríki gagnaðila. Ekki eru ákvæði í samningnum um vernd fjárfestinga.

Í 8. kafla og viðauka XVIII eru ákvæði um vernd hugverkaréttar. Þau byggjast á ákvæðum TRIPS-samnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um hugverkarétt í viðskiptum, jafnframt því sem áréttuð er skuldbinding ríkjanna til að gerast aðilar að tilteknum alþjóðasamningum á sviði hugverkaréttar. Sérstök ákvæði eru um vernd réttinda á einstökum sviðum hugverkaréttar, svo sem um vernd vörumerkja, höfundaréttar, einkaleyfa, landfræðilegra merkinga, yrkisréttar, líffræðilegrar fjölbreytni og arfbundinnar þekkingar, auk ákvæða um ráðstafanir til að framfylgja skuldbindingum um vernd hugverkaréttar.

Í 9. kafla viðauka eru ákvæði um opinber innkaup. Samningsaðilar takast þó ekki á hendur neinar skuldbindingar á því sviði að öðru leyti en því að reglur þeirra um útboðsmál skuli vera aðgengilegar og ef samningsaðili veitir þriðja ríki bættan aðgang að innkaupamarkaði sínum eftir gildistöku samningsins skuli hann gefa gagnaðila kost á að óska eftir viðræðum um sambærilegan ávinning sér til handa. Kveðið er á um að samningsaðilar taki ákvæði samningsins á sviði opinberra innkaupa til endurskoðunar innan þriggja ára frá gildistöku hans.

Í 10. kafla er kveðið á um samkeppnismál. Áréttað er að samráð milli fyrirtækja sem leiðir til röskunar á samkeppni sem og misnotkun á markaðsráðandi stöðu sé ósamrýmanlegt markmiðum samningsins. Jafnframt er kveðið á um samvinnu milli ríkjanna á sviði samkeppnismála, m.a. með gagnkvæmum upplýsingaskiptum milli samkeppnisyfirvalda ríkjanna.

Ákvæði 11. kafla snúast um viðskipti og sjálfbæra þróun. Samningsaðilar viðurkenna að efnahagsleg þróun, félagsleg þróun og umhverfisvernd séu sjálfstæðir þættir sem styðja á gagnkvæman hátt við sjálfbæra þróun. Þeir árétta skuldbindingar sínar samkvæmt fjölþjóðlegum samningum og grundvallarreglum tengdum umhverfi og vinnumarkaði og ábyrgjast að viðhalda verndarstigi þeirra, jafnframt því sem ítrekað er að ríkin hafi fullan rétt til þess að setja eigin umhverfis- og vinnuverndarlöggjöf. Tekið er fram að samningsaðilar árétti skyldur sínar til að virða, efla og framfylgja þeim meginreglum um grundvallarréttindi sem er að finna í yfirlýsingu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um grundvallarviðmið og réttindi við vinnu og í áréttingu hennar sem Alþjóðavinnumálaþingið samþykkti árið 1998.

Í 12.–14. kafla eru meðal annars ákvæði um framkvæmd samningsins, lausn deilumála, breytingar á samningnum og gildistöku hans. Sett er á stofn sameiginleg nefnd ríkjanna sem ætlað er að fjalla um framkvæmd samningsins, t.d. einstök vandamál í viðskiptum milli ríkjanna. Kveðið er á um lausn ágreiningsmála um túlkun og beitingu samningsins í formi sáttaumleitana, eða eftir atvikum með stofnun gerðardóms ef samkomulag næst ekki með öðrum hætti.

Fylgiskjal.