Skoðun og skráning ökutækja Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 545

1991–92. – 1061 ár frá stofnun Alþingis.

115. löggjafarþing. – 338 . mál.

545. Tillaga til þingsályktunar um skoðun og skráningu ökutækja.

Flm.: Jóhann Ársælsson, Ragnar Arnalds.

Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að endurskoða samning um skoðun og skráningu ökutækja við Bifreiðaskoðun Íslands hf. frá 10. ágúst 1988. Markmið endurskoðunarinnar er að tryggja hag bifreiðaeigenda á gildistíma samningsins. Stefnt skal að verulegri styttingu samningstímans og að frjálsri samkeppni milli viðurkenndra aðila við skoðun og skráningu ökutækja þegar samningurinn rennur út.

Greinargerð.

Mjög skiptar skoðanir hafa verið í þjóðfélaginu á Bifreiðaskoðun Íslands og samningi dómsmálaráðherra við félagið um einkarétt á skoðun og skráningu ökutækja. Nú hefur fengist nokkur reynsla af þessu fyrirkomulagi og hefur hún staðfest að einokunaraðstaða einkaaðila er mjög varasöm, jafnvel þótt ríkið eigi hlut að henni. Það ber þess vegna að koma á frjálsri samkeppni í þessari starfsemi sem allra fyrst. Þó verður hið opinbera að sjá til þess, áður en það selur hlut sinn í Bifreiðaskoðun Íslands, að hinum óhóflega gróða, sem hefur myndast í skjóli einokunar, verði skilað til neytenda í formi lækkunar þjónustugjalda.

Hinn mikli gróði félagsins í skjóli einkaréttarins hefur verið réttlættur með því að skynsamlegt sé að byggja fyrirtækið upp og síðar muni neytendur fá til baka tilkostnaðinn í lægri þjónustugjöldum. Þessar röksemdir standast ekki vegna þess að jöfnunarhlutabréf hafa verið gefin út fyrir þeim hagnaði fyrirtækisins sem ekki hefur verið greiddur út sem arður.

Nú hefur Alþingi heimilað fjármálaráðherra að selja hlut ríkisins í Bifreiðaskoðun Íslands. Nýti fjármálaráðherra þessa heimild er augljóst, að óbreyttum samningi milli dómsmálaráðherra og Bifreiðaskoðunar Íslands hf., að gróða fyrirtækisins verður enn síður skilað til neytenda í formi lægri þjónustugjalda þar sem nýir eigendur hlutafjár munu telja sig eiga kröfu á arði af bréfum sínum og þess vegna hlutast til um að þjónustugjöld verði miðuð við fyllstu arðsemiskröfur. Það er í hæsta máta óeðlilegt að einkaaðilar hafi slíkan einkarétt, sem hér um ræðir, án ábyrgðar hins opinbera eins og yrði eftir að ríkið hefði selt sinn hlut í fyrirtækinu.

Með samningnum um „skoðun og skráningu ökutækja“ var stefnt að einkavæðingu þessarar starfsemi. Hið opinbera verður því að tryggja að eðlileg samkeppni geti þróast á þessu sviði. Það er þess vegna rétt að fjármálaráðherra nýti sér ekki heimild til að selja hlut ríkisins í Bifreiðaskoðun Íslands hf. fyrr en viðunandi lausnir hafa verið fundnar á fyrirkomulagi skoðunar og skráningar ökutækja sem tryggi hag bæði bifreiðaeiganda og hins opinbera.

Fylgiskjal I.

65. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, með síðari breytingum,

sbr. lög nr. 62/1988.

Bifreiðaeftirlit ríkisins.

65. gr.

Bifreiðaeftirlit ríkisins annast skráningu ökutækja, skoðun þeirra og eftirlit.

Dómsmálaráðherra skipar bifreiðaeftirlitinu framkvæmdastjóra. Við bifreiðaeftirlitið skulu starfa eftirlitsmenn ökutækja, bifreiðaeftirlitsmenn, sem hafa lögregluvald á starfssviði sínu. Bifreiðaeftirlitsmenn skulu vera sérfróðir um þau mál, er vélknúin ökutæki varða, gerð þeirra, akstur og aðra meðferð, svo og lög og reglur er um þau gilda.

Dómsmálaráðherra getur sett reglur um kennslu, prófkröfur og önnur hæfnisskilyrði bifreiðaeftirlitsmanna. Hann setur og reglur um starfsemi Bifreiðaeftirlits ríkisins og starfssvið bifreiðaeftirlitsmanna. Bifreiðaeftirlitsmenn skulu við eftirlit og framkvæmd lögregluvalds starfa í samráði við hlutaðeigandi lögreglustjóra.

[Fela má hlutafélagi, sem ríkissjóður á hlut í, að annast skráningu ökutækja, skoðun þeirra og eftirlit, sbr. 1. mgr., enda verði settar upp skoðunarstöðvar í öllum kjördæmum landsins. Tekur hlutafélagið þá við hlutverki Bifreiðaeftirlits ríkisins samkvæmt nánari ákvörðun dómsmálaráðherra sem einnig fer með mál er varða eignaraðild ríkisins að hlutafélaginu.]*

* Lög nr. 62/1988.

Fylgiskjal II.

SAMNINGUR

um skoðun og skráningu ökutækja.

(10. ágúst 1988.)

Dómsmálaráðherra samkvæmt heimild í 3. gr. laga nr. 62 frá 24. maí 1988, um breyting á umferðarlögum, nr. 50 frá 30. mars 1987, annars vegar og Bifreiðaskoðun Íslands hf. hins vegar gera með sér svohljóðandi:

s a m n i n g

1. gr.

Bifreiðaskoðun Íslands hf. tekur að sér skoðun ökutækja, sbr. 67. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Framkvæmir félagið skoðun ökutækja í skoðunarstöðvum sínum, en er jafnframt heimilt að veita viðurkenndum aðilum með skoðunaraðstöðu heimild til að annast almenna skoðun eða tiltekna þætti skoðunar samkvæmt nánari ákvörðun stjórnar félagsins. Félagið mun sjá um að settar verði upp stöðvar fyrir skoðun ökutækja í öllum kjördæmum landsins.

2. gr.

Bifreiðaskoðun Íslands hf. tekur að sér að uppfæra og annast rekstur á ökutækjaskrá sem er í eigu ríkisins og í umsjá dómsmálaráðuneytisins. Skráin er tölvuskráð og varðveitt hjá Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar.

Bifreiðaskoðun Íslands hf. er heimilt að selja aðgang að bifreiðaskrá og upplýsingar úr skránni samkvæmt reglum sem dómsmálaráðuneytið staðfestir til annarra en þeirra stofnana ríkisins er fara með löggæslu, innheimtu og hagtölugerð, en þær skulu hafa ókeypis aðgang að skránni.

3. gr.

Bifreiðaskoðun Íslands hf. annast eða hefur eftirlit með nýskráningu ökutækja og félagið annast sölu á númeraskiltum ökutækja sem framleidd verða á vegum dómsmálaráðuneytisins. Er þá miðað við að ökutæki beri sama skrásetningarnúmer frá nýskráningu til þess tíma er notkun bifreiðarinnar er endanlega hætt. Fyrirtækið tekur einnig að sér aflestur á ökumælum fyrir dísilbifreiðir eftir nánara samkomulagi við fjármálaráðuneytið og því er ætlað að taka að sér önnur eftirlits- og skoðunarverkefni eftir nánari ákvörðun stjórnar félagsins.

4. gr.

Markmið félagsins er að byggja upp fullkomnustu skoðunaraðstöðu fyrir aðalskoðun ökutækja sem völ er á og að veita eigendum þeirra aukna þjónustu jafnframt því sem unnið sé að auknu umferðaröryggi í landinu.

Félagið mun í upphafi byggja nýja skoðunarstöð á höfuðborgarsvæðinu og sjá til þess að settar verði upp skoðunarstöðvar í kjördæmum utan þess. Jafnframt verður kappkostað að bæta þjónustu við bifreiðaeigendur með þjónustusamningum við aðila sem aðstöðu og búnað hafa til þess að framkvæma bifreiðaskoðun undir eftirliti starfsmanna félagsins.

5. gr.

Stjórn félagsins ákveður gjaldskrá þess fyrir veitta þjónustu, en gjald fyrir aðalskoðun ökutækja skal þó háð staðfestingu dómsmálaráðherra.

Skal við það miðað að rekstrartekjur fyrirtækisins nægi fyrir eðlilegum rekstrarútgjöldum og að hluthöfum skuli árlega greiddur eigi lægri en 10% arður af hlutafjáreign sinni að teknu tilliti til heimilaðrar útgáfu jöfnunarhlutabréfa.

Hagnaði félagsins skal að öðru leyti varið til þess að byggja upp skoðunaraðstöðu fyrir ökutæki og efla almennt umferðaröryggi í landinu.

6. gr.

Dómsmálaráðherra hefur fyrir sitt leyti samþykkt stofnsamning og samþykktir fyrir Bifreiðaskoðun Íslands hf. þar sem ríkissjóður á helming hlutafjár.

7. gr.

Samningur þessi gildir frá undirskriftardegi til ársloka árið 2000. Er þá reiknað með að fyrirtækið hefji starfsemi að fullu eftir nánara samkomulagi um leið og gengið hefur verið frá fullnægjandi skoðunaraðstöðu á vegum félagsins. Verði samningnum eigi sagt upp við lok samningstíma með a.m.k. 1 árs fyrirvara framlengist hann um 10 ára tímabil í senn.

Fylgiskjal III.

Repró.

12 síður

Fylgiskjal IV.

Bifreiðaskoðun Íslands:

Aðalfundur 1990.

Aðalfundur Bifreiðaskoðunar Íslands hf. fyrir árið 1989 var haldinn í fundarsal félagsins 27. apríl 1990. Formaður stjórnar flutti skýrslu stjórnar og framkvæmdastjóri gerði grein fyrir starfseminni.

Ársreikningur 1989.

Samkvæmt rekstrarreikningi ársins 1989 nam hagnaður fyrir afskriftir og fjármagnskostnað 96,6 millj. kr. Afskriftir námu 16,1 millj. kr. og fjármagnskostnaður 18,4 millj. kr. Að þessu tvennu frádregnu varð hagnaður fyrir skatta 62,1 millj. kr. Reiknaðir skattar voru 23,1 millj. kr. Að þeim frádregnum nam hagnaður 39 millj. kr.

Eigið fé félagsins var 114,2 millj. kr. í árslok að meðtöldu hlutafé að fjárhæð 80 millj. kr.

Aðalfundur samþykkti að greiða 10% arð af hlutafé en yfirfæra hagnaðinn að öðru leyti til næsta árs.

Hlutafé.

Á aðalfundi kom fram að þegar er lokið innköllun helmings hlutafjár og fyrirhugað er að innkalla fjórðung hlutafjár á árinu. Enn fremur kom fram að ekki hefðu allir stofnaðilar staðið við gefin hlutafjárloforð og mun félagið reyna að innleysa til sín hlutafé þessara aðila og endurselja það á almennum markaði. Félagið innleysti til sín hlutafé Bílaborgar hf.

Samþykktir aðalfundar.

Á aðalfundinum var samþykkt að leita hagkvæmra lausna varðandi húsnæðismál og starfsaðstöðu Bifreiðaskoðunar. Áríðandi væri að hraða tæknivæðingu skoðunarinnar um allt land, en þess gætt að halda fjárfestingarkostnaði í lágmarki.

Þá var samþykkt að kjósa einn eða tvo skoðunarmenn til eins árs í senn. Skal annar þeirra vera löggiltur endurskoðandi eða endurskoðunarfirma. Kveðið er á um að endurskoðendur megi ekki vera úr hópi stjórnenda félagsins. Skoðunarmönnum er ætlað að fara yfir reikningshald og meðferð fjármuna, halda endurskoðunarbók og skrá athugasemdir sem komið er á framfæri við framkvæmdastjóra. Skýrsla skoðunarmanna skal berast stjórn félagsins í síðasta lagi tveimur vikum fyrir aðalfund.

Stjórn og endurskoðendur.

Í aðalstjórn félagsins voru kjörnir: Þorsteinn Geirsson formaður, Einar Sveinsson, Friðjón Guðröðarson, Ingi R. Helgason, Stefán O. Magnússon, Björn Ómar Jónsson og Guðmundur Hilmarsson.

Endurskoðandi félagsins var kjörinn Guðjón Eyjólfsson löggiltur endurskoðandi. Framkvæmdastjóri er Karl Ragnars verkfræðingur.

Aðalfundur 1991.

Aðalfundur Bifreiðaskoðunar Íslands hf. var haldinn í fundarsal félagsins 30. apríl 1991. Þorsteinn Geirsson, formaður stjórnar, flutti skýrslu stjórnarinnar og Karl Ragnars framkvæmdastjóri gerði grein fyrir starfseminni á árinu 1990. Samkvæmt rekstrarreikningi fyrir árið 1990 nam hagnaður fyrir tekjuskatt og eignarskatt 141,2 millj. kr. Reiknaðir skattar voru 55,4 millj. kr. og hagnaður að frádregnum sköttum 85,7 millj. kr.

Eigið fé félagsins var 249,5 millj. kr. í árslok að meðtöldu 80 millj. kr. hlutafé. Aðalfundurinn samþykkti að greiða 10% arð af innborguðu hlutafé en yfirfara hagnaðinn að öðru leyti til næsta árs. Þá samþykkti aðalfundurinn að heimila stjórninni að gefa út jöfnunarhlutabréf að því marki sem lög leyfa. Á aðalfundi kom fram að lokið var innköllun þriggja fjórðu hluta hlutafjár og áformað að innheimta síðasta fjórðung hlutafjárins á árinu 1991. Enn fremur kom fram að ekki hefðu allir stofnfélagar staðið við gefin hlutafjárloforð og félagið hefði leyst til sín hluta þess. Áformar félagið að endurselja þessi bréf á frjálsum hlutabréfamarkaði.

Í aðalstjórn félagsins voru kjörnir: Þorsteinn Geirsson formaður, Friðjón Guðröðarson, Stefán O. Magnússon, Ingi R. Helgason, Einar Sveinsson, Björn Ómar Jónsson og Guðmundur Hilmarsson.

Endurskoðandi félagsins var kjörinn Guðjón Eyjólfsson löggiltur endurskoðandi. Framkvæmdastjóri er Karl Ragnars verkfræðingur.

Fylgiskjal V.

Bréf dóms- og kirkjumálaráðuneytisins

til Neytendasamtakanna.

(10. ágúst 1990.)

Vegna bréfs frá Neytendasamtökunum, dags. 25. júlí sl., þar sem beðið er um skýringar á gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands hf. tekur ráðuneytið eftirfarandi fram:

Bifreiðaskoðun Íslands hf. er hlutafélag. Hlutaféð er í eigu ríkissjóðs að hálfu og annarra aðila að hálfu. Félagið var stofnað á grundvelli heimildar í 3. gr. laga nr. 62/1988, um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, og tók það 1. janúar 1989 við hlutverki Bifreiðaeftirlits ríkisins að því er varðar skráningu ökutækja, skoðun þeirra og eftirlit, sbr. auglýsingu nr. 530/1988. Sú yfirtaka byggðist á sérstökum samningi milli dómsmálaráðherra og Bifreiðaskoðunar Íslands hf. Hér má vísa til frumvarps til laga um breyting á umferðarlögum sem lagt var fyrir Alþingi 1987–1988 og síðar varð að lögum nr. 62/1988.

Hlutverk Bifreiðaskoðunar Íslands hf. kemur fram í samþykktum þess og áðurgreindum samningum. Það er einkum að annast skoðun ökutækja í skoðunarstöðvum sem það á eða leigir, en stefnt skal að því að settar verði upp skoðunarstöðvar í öllum kjördæmum, sbr. 3. gr. laga nr. 62/1988. Þá annast félagið skráningu ökutækja og það skal halda við ökutækjaskrá.

Eins og þegar hefur komið fram er Bifreiðaskoðun Íslands hf. hlutafélag. Það hefur sérstakan fjárhag. Tekjur félagsins þurfa að standa undir rekstri þess og uppbyggingu. Til þess nýtur það ekki framlaga úr ríkissjóði að öðru leyti en nemur hlutafjárframlagi. Tekjuliðir koma í meginatriðum fram í gjaldskrá fyrir félagið, en gjöld eru háð ákvörðun dómsmálaráðuneytisins, sbr. 64. og 67. gr. umferðarlaga. Auk þessa hefur félagið nokkrar aðrar tekjur, svo sem fyrir aðgang að upplýsingum úr ökutækjaskrá.

Gjaldskrár Bifreiðaskoðunar Íslands hf. eru byggðar á fjárhagsáætlun fyrir félagið og við það miðað að tekjur hrökkvi fyrir gjöldum. Við þá ákvörðun er og höfð hliðsjón af því að fyrirtækið er ekki opinber stofnun. Þá hefur verið haft í huga að um er að ræða upphaf nýrrar og endurbættrar starfsemi þótt starfsemin sé að öðru leyti framhald opinberrar þjónustu. Starfsemin er með sjálfstæðan fjárhag sem ekki er gert ráð fyrir að njóti framlaga á fjárlögum hvorki vegna rekstrar né uppbyggingar, heldur hefur félagið tekjur eingöngu af þeirri þjónustu sem í té er látin. Enn fremur hefur verið tekið tillit til þess að skila þarf í ríkissjóð virðisaukaskatti, áður söluskatti, af þjónustunni.

Gjaldskrá sú, sem sett var í ársbyrjun 1989, bar þess að sjálfsögðu merki og voru þá einstakir liðir gjaldskrárinnar metnir að nýju með tilliti til umfangs, svo sem vegna skoðunar stórra bifreiða og breyttra ökutækja. Sama er um verð skráningarmerkja sem þá voru af nýrri gerð. Jafnframt er rétt að taka fram að gjald fyrir almenna skoðun er nú ekki tekið við skráningu bifreiðar og gjald vegna umskráningar hefur verið fellt niður. Gjaldskráin í upphafi þessa árs byggði í meginatriðum á 23% hækkun vegna verðlagsbreytinga nema hækkun skráningarmerkja en þar var tekið tillit til hækkunar framleiðslugjalda samkvæmt forsendum fjárlaga.

Varðandi yfirlit það, sem fylgdi bréfi samtakanna, er þörf á að koma að athugasemdum. Tilgreint gjald fyrir skráningarskoðun búslóðarbifreiðar er fyrir skráningu og skráningarskoðun. Samanburður á gjaldi fyrir skoðun breytts ökutækis varðar skoðun sem fram fer samtímis aðalskoðun. Þá er rétt að taka fram að gjald fyrir skoðun ökutækis fyrir aksturskeppni var 600 kr.

Fylgiskjal VI.

Bréf Neytendasamtakanna til dómsmálaráðherra.

(25. júlí 1990.)

Neytendasamtökin hafa í samvinnu við verðlagseftirlit verkalýðsfélaganna kannað gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands fyrir árið 1989 og 1990 og borið saman við gjaldskrá Bifreiðaeftirlits ríkisins fyrir árið 1988.

Athygli vekur mikil hækkun á flestum liðum milli áranna 1988 og 1989. Sérstaklega viljum við benda á að skoðunargjald á stærri bílum hækkaði um 216,7% en á minni bílum um 58,3%, skoðun breytts ökutækis um 138,1% og skráningarmerki hækkaði um 153,3%. Hins vegar lækkaði skoðun ökutækis fyrir aksturskeppni um 44,4%. Á milli áranna 1989 og 1990 vekur athygli 31,6% hækkun á skráningarmerkjum.

Til samanburðar hækkaði vísitala framfærslukostnaðar frá janúar 1988 til janúar 1989 um 18,2% og frá janúar 1989 til janúar 1990 um 23,7%.

Neytendasamtökin óska eftir skýringum ráðuneytisins á þessum hækkunum. Þar sem til stendur að birta þessa töflu opinberlega er þess óskað að þessu erindi verði svarað sem allra fyrst og eigi síðar en 10. ágúst nk.

Fylgiskjal VII.

Neytendasamtökin,

fréttatilkynningar:

Neytendasamtökin fara fram á lækkun

á gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands

.

(7. maí 1991.)

Neytendasamtökin hafa sent Þorsteini Pálssyni dómsmálaráðherra formlegt erindi þar sem farið er fram á að gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands hf. verði lækkuð. Samtökin telja sig hafa ríka ástæðu til þess að ætla að ráðherra taki erindinu vel.

Á síðasta ári könnuðu Neytendasamtökin gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands og báru saman við gjaldskrá Bifreiðaeftirlits ríkisins síðasta starfsár þess. Þar kom eftirfarandi í ljós: Skoðunargjald á fólksbílum hafði hækkað um 57,3%, skoðun vörubíla hafði hækkað um 214,6%, um 100% af léttum bifhjólum og um 137% af breyttum ökutækjum. Á sama tímabili (janúar 1988 til janúar 1990) hafði framfærsluvísitala hækkað um 46,2% og almenn laun minna. Í þessum útreikningum hefur verið tekið tillit til þess að virðisaukaskattur er á þjónustu Bifreiðaskoðunar Íslands, en enginn söluskattur var á þjónustu Bifreiðaeftirlits ríkisins.

Í síðustu viku bárust svo fréttir af því að tæplega 90 millj. kr. hagnaður varð af rekstri Bifreiðaskoðunar Íslands á síðasta ári, þrátt fyrir byggingu tveggja skoðunarstöðva. Á þessu ári hyggst fyrirtækið byggja fjórar nýjar skoðunarstöðvar, en engu að síður þykir einsýnt að verulegur hagnaður verði af rekstri fyrirtækisins í ár einnig.

Að mati Neytendasamtakanna er því tvímælalaust svigrúm til þess að lækka gjaldskrá fyrirtækisins án þess að dregið verði úr uppbyggingu á þjónustu þess.

Hækkanir á gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands.

(28. ágúst 1990.)

Neytendasamtökin hafa í samvinnu við verðlagseftirlit verkalýðsfélaganna kannað breytingu á gjöldum Bifreiðaskoðunar Íslands milli áranna 1989 og 1990 og jafnframt borið saman við gjaldskrá Bifreiðaeftirlits ríkisins fyrir árið 1988, en um áramótin 1988–1989 var Bifreiðaeftirlitið lagt niður og Bifreiðaskoðunin tók við.

Í töflu má sjá hvað einstakir liðir kosta og hækkanir í prósentum milli ára. Til samanburðar má geta þess að vísitala framfærslukostnaðar hækkaði á tímabilinu janúar 1988 til janúar 1989 um 18,2%. Á tímabilinu janúar 1989 til janúar 1990 hækkaði hún um 23,7%, en laun almennt um 10–14%. Sérstaka athygli vekur eftirfarandi:

Við þá breytingu er Bifreiðaskoðun Íslands tekur við af Bifreiðaeftirliti ríkisins verður veruleg hækkun á gjaldskránni, í sumum tilvikum langt umfram almennar verðhækkanir. Þannig hækkar gjald fyrir skoðun á fólksbíl um 58%, en á stærri bílum svo sem vörubílum um 217%, en þetta hljóta einmitt að vera mikilvægustu tekjuliðir Bifreiðaskoðunar. Skoðun breytts ökutækis samtímis aðalskoðun hækkar um 138%. Í öllum tilgreindum gjaldaliðum er hækkunin meiri en sem nemur hækkun vísitölu framfærslukostnaðar.

Á milli áranna 1989–1990 eru breytingar á gjaldskránni í flestum tilvikum í samræmi við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar, en töluvert meiri ef miðað er við breytingar á launum. Athygli vekur allnokkur hækkun á skráningarmerkjum sem framleidd eru á vinnuhælinu Litla-Hrauni og verð því ákveðið af dómsmálaráðuneytinu, en þau hækka um 32%. Einnig má benda á að um síðustu áramót var tekin upp sérstök mengunarmæling sem kostar 350 kr. á hvern bíl. Skoðunargjaldið fyrir hvern bíl hækkar því í reynd um 42%.

Á síðasta ári var um verulegan hagnað að ræða hjá Bifreiðaskoðun Íslands. Þannig var hagnaður til ráðstöfunar rétt tæplega 39 millj. kr. Því er enn meiri ástæða til að gagnrýna þær miklu hækkanir sem áttu sér stað í upphafi hjá þessu fyrirtæki.

Neytendasamtökin skrifuðu dómsmálaráðherra bréf þar sem óskað var skýringa á þessum hækkunum. Í meðfylgjandi bréfi má sjá skýringar ráðuneytisins.

Það skal tekið fram að Neytendasamtökin gera sér vel grein fyrir að þjónusta Bifreiðaskoðunar Íslands með tilkomu skoðunarstöðvar hefur batnað mikið frá því sem áður var. Það er því eðlilegt að þjónustan kosti eitthvað meira, en Neytendasamtökin efast hins vegar um hvort áðurnefndar hækkanir, jafnmiklar og þær eru, séu réttlætanlegar þrátt fyrir þessa auknu þjónustu.

Bifreiðaskoðun Íslands hefur einkarétt á sinni þjónustu. Því hlýtur aðhald að vera enn mikilvægara en ella og eðlilegt að gerð sé krafa um eðlilegar hækkanir á þjónustu þessa fyrirtækis.

Repró 1 bls.

Enn um Bifreiðaskoðun Íslands.

(3. september 1990.)

Nýverið birtu Neytendasamtökin yfirlit yfir hækkanir á þjónustugjöldum hjá Bifreiðaskoðun Íslands undanfarin tvö ár og báru saman við sömu gjöld síðasta árið sem Bifreiðaeftirlit ríkisins starfaði. Í ljós kom að um verulega miklar hækkanir var að ræða. Vegna ummæla Óskars Eyjólfssonar, fjármálastjóra Bifreiðaskoðunar Íslands, er nauðsynlegt að koma eftirfarandi athugasemdum að:

Fullyrt er að fyrir utan söluskatt (nú virðisaukaskatt), sem lagður var á þessa þjónustu er Bifreiðaskoðun Íslands tók til starfa, hafi gjaldskráin að öðru leyti hækkað í samræmi við verðlag. Neytendasamtökin benda á að framfærsluvísitala hækkaði á tímabilinu janúar 1988 til janúar 1990 um 46,2% og almenn laun talsvert minna. Ef virðisaukaskatturinn er dreginn frá hækkunum hækkar samt skoðunargjald á fólksbílum og bifhjólum um 57,3%, á vörubílum um 214,6%, á léttum bifhjólum um 100%, á breyttum ökutækjum um 137% og á sérskoðun vegna aksturskeppni um 60,6%. Fullyrðing um eðlilegar hækkanir standast því engan veginn.

Bifreiðaskoðun Íslands bendir á að nú sé greitt fyrir umfang skoðunar og taki mun lengri tíma að skoða t.d. stærri bíla en fólksbíla. Neytendasamtökin telja eðlilegt að svo sé gert. En ef ekki er um neina raunhækkun að ræða hjá Bifreiðaskoðun Íslands eins og fullyrt er hvers vegna hækkar þá ekki skoðunargjald fólksbíla minna en sem nemur almennu verðlagi þar sem skoðun stærri bíla og ýmsar sérskoðanir hækkuðu langt umfram verðlag?

Bifreiðaskoðun Íslands telur að skoða þurfi heildarkostnað bifreiðaeigenda, en ekki einungis að skoða einstaka liði gjaldskrárinnar. Þannig þurfi ekki lengur að láta ljósaskoða bíla á verkstæðum. Reyndar er það nú svo að víða úti á landi þarf enn að fara með bílana á verkstæði vegna þessa, en þrátt fyrir það þurfa þessir bíleigendur að borga sama skoðunargjald eins og aðrir. Samkvæmt upplýsingum Bifreiðaskoðunar eru ljósin stillt þar ef það er hægt að gera með skrúfjárni. Ef meira er að þarf að leita til verkstæðis. Neytendasamtökin fagna að sjálfsögðu þessari auknu þjónustu, en efast þó stórlega um að umfang hennar sé það mikið að það réttlæti neina verulega hækkun á gjaldskránni.

Af hálfu Bifreiðaskoðunar er bent á að annar stór liður sé nú horfinn af útgjöldum bifreiðaeigenda, þ.e. gjald vegna umskráningar við eigendaskipti. Þó það nú væri að Bifreiðaskoðun færi ekki að innheimta gjald vegna þessa þegar Alþingi hefur ákveðið að umskráningar heyri nú sögunni til.

Staðreynd er að um 39 millj. kr. hagnað var að ræða hjá Bifreiðaskoðun Íslands á síðasta ári. Þetta gerist þrátt fyrir að þá var verið að reisa langstærstu skoðunarstöðina, skoðunarstöð sem raunar var byrjað að fjármagna á árinu 1988 með tæplega 9 millj. kr. framlagi á þávirði á fjárlögum þess árs.

Neytendasamtökin ítreka því þá skoðun að gjaldskrá Bifreiðaskoðunar Íslands hefur hækkað óeðlilega mikið frá því að Bifreiðaeftirlit ríkisins var lagt niður um áramótin 1988–1989. Fullyrðingar um eðlilegar hækkanir standast ekki eins og rakið hefur verið hér að framan.

En það er fleira sem þróast hefur á verri veg frá því að Bifreiðaeftirlitið var lagt niður. Þannig kostar bifreiðastjórapróf 900 kr. á árinu 1988 þegar Bifreiðaeftirlitið annaðist þessa þjónustu. Nú þegar önnur ríkisstofnun hefur yfirtekið þessa þjónustu, Bifreiðapróf ríkisins, kostar þessi þjónusta 3.000 kr. og hefur því hækkað um 233% á tveimur árum.

Einnig hefur Neytendasamtökunum verið bent á að nú nýverið hækkaði svokölluð gerðarviðurkenning á bíl úr 12.400 kr. í 56.000 kr. hjá Bifreiðaskoðun Íslands. Að sögn Bifreiðaskoðunar er þetta vegna aukinnar vinnu vegna nýrrar reglugerðar um gerð og búnað ökutækja. Gerðarviðurkenning er skoðun á nýrri týpu af bifreið sem ekki hefur verið flutt inn áður. Þessa auknu gjaldtöku borga neytendur að sjálfsögðu þegar upp er staðið.

Þess má að lokum geta að í Svíþjóð kostar skoðun á fólksbíl 1.622 ísl. kr. miðað við gengi í dag. Þessi skoðun er því 45% dýrari hér á landi.