Vegáætlun 1989–1992 Nefndarálit - þingskjal nr. 1252

1988–89. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 392 . mál.

Sþ.

1252. Nefndarálit um till. til þál. um vegáætlun árin 1989–1992.

Frá minni hl. fjárveitinganefndar.

Að þessu sinni kom tillaga til þingsályktunar um vegáætlun óvenjulega seint til kasta Alþingis. Tillagan var tekin til fyrri umræðu 10. apríl og að þeirri umræðu lokinni var henni vísað til fjárveitinganefndar. Tæplega hefur það gerst í annan tíma að tillaga um vegáætlun við reglulega endurskoðun væri svo seint fram borin.

Nokkur helstu einkenni tillögunnar eins og hún var lögð fram voru þessi:

1. Í fyrsta sinn er fé samkvæmt sérmerktum tekjustofnum til vegamála skert með lánsfjárlögum og fjárlögum og þannig teknar til þarfa ríkissjóðs 682 millj. kr. af lögboðnum tekjum Vegagerðar ríkisins.

2. Á engan hátt var gerð grein fyrir því hvernig ríkissjóður skyldi skila 170–180 millj. kr. sem innheimt hafði verið á árunum 1987 og 1988 umfram það sem runnið hafði til vegamála.

3. Þrátt fyrir stórhækkun skatta á notkun bifreiða með bensíngjaldi og þungaskatti blasti við samdráttur almennra vegaframkvæmda á árinu 1989 um allt að 25%.

4. Talið var að til tveggja verkefna á gjaldahlið tillögunnar, þ.e. vetrarviðhalds og Ólafsfjarðarmúla, vantaði um 250 millj. kr. á þessu ári.

Tillagan var því í senn götótt að uppsetningu, fól í sér stórhækkaða skatta á bifreiðaeigendur, en jafnframt niðurskurð almennra framkvæmda á árinu 1989. Á hinn bóginn var gert ráð fyrir að skilað væri lögboðnum framlögum til Vegasjóðs á síðari árum áætlunartímabilsins.

Fjárveitinganefnd hafði því verk að vinna við athugun á tillögunni, og ekki síður fyrir það að þegar kom í ljós djúpstæður ágreiningur um málið meðal fulltrúa stjórnarflokkanna í meiri hl. nefndarinnar. Vinnulag nefndarinnar við meðferð málsins varð hins vegar með sérstæðum hætti. Tillagan var tekin til umræðu á þremur fundum í nefndinni frá 10. til 18. apríl þar sem starfsmenn Vegagerðar ríkisins gáfu ýmsar upplýsingar varðandi stöðu málsins og nokkrar fyrirspurnir voru lagðar fram. Síðan var eigi haldinn fundur í nefndinni um vegáætlun fyrr en 6. maí. Þá var dreift eins konar áfangahugmyndum um breytingar á tekjuhlið og nýjum tillögum um útfærslu á fé til stórverkefna. Á

grundvelli þessara áfangahugmynda og ýmissa tillagna var þingmannahópum kjördæmanna falið að vinna að skiptingu vegafjár til einstakra framkvæmda, án þess að nokkur liður í tillögunni hefði fengið afgreiðslu nefndarinnar og væri þar með ákveðinn sem hennar tillaga. Enn líða dagarnir án funda í fjárveitinganefnd, allt til 17. maí, en þá eru haldnir tveir fundir og lokafundur 18. maí. Á fundum nefndarinnar 17. maí koma fyrst fram tillögur af hálfu meiri hl. nefndarinnar er varða nýjar verðlagsforsendur, enn fremur nýjar tillögur um tekjulið vegáætlunar og skiptingu á fé til stórverkefna og höfuðborgarsvæðisins. Þá fyrst er í raun hægt að tala um að fyrir liggi samstæðar tillögur sem hægt var að byggja á undirbúning að afgreiðslu nefndarinnar á vegáætlun.

Þetta vinnulag meiri hl., sem auðvitað ræður ferðinni í fjárveitinganefnd, er óvenjulegt ef ekki einsdæmi við meðferð tillagna um vegáætlun. Meiri hl. nefndarinnar hélt málinu algerlega í eigin höndum tímum saman þannig að í heilan mánuð, frá 18. apríl til 17. maí, voru vegamál aðeins einu sinni tekin fyrir á fundi nefndarinnar í heild. Skyndiafgreiðsla málsins á síðustu stundu varð og til þess að ekki gafst tóm til þess að vinna upp eðlileg gögn um þróun vegamála á áætlunartímabilinu til samanburðar við næstu tímabil á undan. Starfsmenn Vegagerðar ríkisins, vegamálastjóri og hans menn, sýndu nú sem endranær mikla lipurð í samstarfi við nefndina, en höfðu ekki möguleika til að vinna að gerð slíkra gagna fyrr en ákvarðanir lágu fyrir.

Fjárveitinganefnd hefur iðulega skilað sameiginlegu nefndaráliti um vegáætlun, enda hefur meiri hl. þá lagt kapp á að hafa minni hl. nefndarinnar með í ráðum við meðferð málsins. Ágreiningur stjórnarliðsins í meiri hl. nefndarinnar þarf ekki að hindra að þannig megi halda á málum.

Í framhaldi af því sem að framan segir er því rökrétt að við undirritaðir fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna skilum séráliti. Eigi að síður flytur nefndin breytingartillögur sínar sameiginlega þar sem við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna höfum hefðbundinn fyrirvara um afstöðu til einstakra breytingartillagna eða tillagna sem fram kunna að koma. Við lýsum fylgi við þær framkvæmdir sem ráðgerðar eru samkvæmt áætluninni, þar á meðal í nýjum stórframkvæmdum. Við lítum svo á að nauðsynlegt sé að hefja þegar endurskoðun langtímaáætlunar og leggjum áherslu á að þegar langtímaáætlun lýkur 1994 verði lagt aukið fé í þjóðbrautir sem legið hafa eftir meðan aðaláherslan hefur verið lögð á stofnbrautir.

Við teljum einnig tímabært að athuga vandlega hvort ekki sé rétt að fella niður álagningu þungaskatts á dísilbifreiðar, sem hefur gengið úr hófi fram, og taka þess í stað upp skattlagningu á dísilolíu.

Tillaga þessi um nýja vegáætlun hefur tekið nokkrum breytingum til bóta í

meðferð fjárveitinganefndar. Eigi að síður er hún gagnrýnisverð.

Í fyrsta lagi stendur óhaggað að 682 millj. kr. af vegafé ársins 1989 eru teknar í ríkissjóð. Þessu mótmælum við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna og lýsum þeirri skoðun okkar að verkefni í vegagerð á Íslandi séu svo brýn og þýðingarmikil að nauðsynlegt sé að Vegagerðin haldi sínum lögboðnu tekjustofnum.

Í öðru lagi er gert ráð fyrir nýjum verðlagsforsendum þannig að vegagerðarvísitala hækki á milli áranna 1988 og 1989 um 22,9% og frá 1989 til 1990 um 19%. Þessu fylgir t.d. að tillagan er byggð á því að bensíngjald hækki á næstu dögum um 1,25 kr. og verði 17,95 kr. í stað 12,60 kr. á síðasta ári og á næsta ári verði bensíngjald að meðaltali 22,14 kr. Hér sem annars staðar, þar sem ríkisstjórnin og liðsmenn hennar leggja hönd að verki, er um gríðarlega skattahækkun að ræða.

Í þriðja lagi vantar enn um 90 millj. kr. á þessu ári til Ólafsfjarðarmúla sem upplýsingar voru gefnar um að fjármálaráðherra ætlaði sér að afla með nýjum fjáraukalögum og væntanlega sköttum á næsta haustþingi.

Í fjórða lagi er talið að enn vanti 60–70 millj. kr. til vetrarviðhalds og snjómoksturs á þessu ári sem veltur þó án efa á snjóalögum í haust og fyrri hluta vetrar. Ætlun ríkisstjórnarinnar er sögð vera sú að hækka enn bensíngjaldið til að mæta þessum halla síðari hluta ársins eftir því sem þörf krefur.

Tillagan, sem vissulega hefur batnað í meðförum fjárveitinganefndar, ber þó enn sömu merki og þegar hún var lögð fram.

Enn er hér um niðurskurðartillögu að ræða.

Enn er þetta tillaga um skattahækkun og nú meiri en fyrr.

Enn er tillagan götótt þannig að fé skortir til óhjákvæmilegra verkefna.

Við sem erum fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í fjárveitinganefnd skilum þessu séráliti vegna þeirra efnisatriða sem hér hafa verið talin og vegna vinnubragða við meðferð þessa máls af hálfu meiri hl. nefndarinnar sem við teljum gagnrýnisverð og ekki til eftirbreytni.

Alþingi, 18. maí 1989.

Pálmi Jónsson,

Óli Þ. Guðbjartsson,

Málmfríður Sigurðardóttir.

frsm.

með fyrirvara.

Egill Jónsson.