Lausaganga búfjár Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 787

1990–91. – 1060 ár frá stofnun Alþingis.

113. löggjafarþing. – 434 . mál.

Sþ.

787. Tillaga til þingsályktunar um lausagöngu búfjár.

Flm.: Friðrik Sophusson, Jóhann Einvarðsson, Rannveig Guðmundsdóttir,

Geir Gunnarsson, Kristín Einarsdóttir,

Guðmundur Ágústsson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera ráðstafanir til að takmarka lausagöngu búfjár við þjóðvegi og þar sem gróður er viðkvæmur fyrir beit. Ríkisstjórnin skal nú þegar fela Landgræðslu ríkisins í samvinnu við gróðurverndarnefndir að gera áætlun um gróðurvernd og uppgræðslu og halda áfram samningum við bændur um afmörkun og staðsetningu beitarhólfa fyrir takmarkaðan fjölda búfjár.

Greinargerð.

Á 7. náttúruverndarþingi, sem haldið var í október sl., var eftirfarandi ályktun samþykkt:

„Náttúruverndarþing, haldið í Reykjavík í október 1990, skorar á Alþingi og stjórnvöld að beita sér fyrir friðun Landnáms Ingólfs fyrir lausagöngu búfjár og ganga nú þegar til samninga við bændur og aðra þá er málið varðar um afmörkun og staðsetningu beitarhólfa fyrir takmarkaðan fjölda búfjár.“

Einnig hafa forsvarsmenn nokkurra félagasamtaka, sem eru áhugsöm um efnið, sent þingmönnum áskorun um að taka málið fyrir á Alþingi og flytja tillögu til þingsályktunar um málið.

Flutningsmenn tilögunnar óskuðu eftir umsögn dr. Ingva Þorsteinssonar um áskorunina og fylgir hún sem fylgiskjal.

Flutningsmönnum hefur borist greinargerð frá Búnaðarsambandi Kjalarnesþings sem nær yfir Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, þ.e. 16 af 20 sveitarfélögum í Landnámi Ingólfs. Greinargerðin fylgir hér með. Þar er upplýst að skipulega hefur verið unnið að búháttabreytingum og friðun lands á svæðinu á undanförnum árum og áratugum í samvinnu Landgræðslu ríkisins, sveitarstjóra og bænda. Þegar hefur verið samið um breytingar á beitarskipulagi í öllum sveitarfélögum á svæðinu að Kjósarhreppi einum undanskildum. Á þessu svæði hefur um helmingur alls gróðurlendis verið friðaður fyrir allri beit, þar með talið allt land á svæðinu sem hentar til skógræktar.

Í lok greinargerðar Búnaðarsambandsins er getið um gögn sem eru í fórum fyrsta flutningsmanns en ekki þótti ástæða til að birta með sem fylgiskjöl. Þau verða að sjálfsögðu afhent þingnefnd þeirri sem fær málið til meðferðar milli umræðna.

Það er von flutningsmanna að samþykkt tillögu á borð við þessa, sem hér er gerð, verði til þess að stjórnvöld haldi áfram og hraði eðlilegri samræmingu búfjárbeitar og landkosta um allt land. Eðlilegt er að Landgræðsla ríkisins vinni þetta verk í umboði stjórnvalda og í góðri samvinnu við bændur og aðra þá er málið varðar.

Að öðru leyti vísast til ofangreindra fylgiskjala með tillögu þessari.

Fylgiskjal I.

Áskorun til alþingismanna um að hrinda í framkvæmd, á árunum

1990 – 1993, friðun Landnáms Ingólfs fyrir lausagöngu búfjár.

Umræður um umhverfismál hafa farið vaxandi á undanförnum árum bæði innan lands og utan. Þar er fjallað um loft, láð og lög. Öll þessi svið eru mikilvæg fyrir velferð og vistríki manna. En mestu máli skiptir fyrir íslenska þjóð og framtíð hennar í þessu landi er landið sjálft, gróður þess, fegurð, orkulindir og önnur gæði. Gróðurríki landsins er undirstaða hagsældar þegnanna, menningar og búsetu í landinu.

Samband milli gróðurs og búsetu í landinu er allt annað nú en það var fyrr á öldum, jafnvel annað en það var fyrir fáum áratugum. Fyrr á öldum urðu Íslendingar að sækja mest af sinni lífsbjörg beint eða óbeint í gróður landsins. En á þeim tíma var gróðureyðing af manna völdum þó miklu minni en síðar varð. Á þessari öld hefur þjóðin lifað mest af verðmætum hafsins, orkulindum landsins, iðnaði, þjónustu við ferðamenn o.fl. Samt hefur eyðing gróðurs farið hraðvaxandi hin síðustu ár. Frá landsnámsöld er talið að 2 / 3 gróðurlendis hafi eyðst með öllu.

Þessa geigvænlegu gróðureyðingu þarf að stöðva tafarlaust til að bjarga því sem eftir er af náttúrulegum gróðri. Efnahagsleg velsæld endist skammt til að viðhalda byggð í landinu ef gróður landsins heldur áfram að hverfa. Þá er hætt við að fólkið hverfi einnig. Teikn um að svo kunni að fara er að vaxandi fjöldi fólks unir hér ekki í sumarfríum og fer til gróðursælli landa. Á tímum þegar verið er að byggja upp ferðaþjónustu bænda er áhyggjuefni að svo stór hluti fólks hverfi úr landi.

Gróðurvernd og landgræðsla eru tvær hliðar á sama máli. Engin landgræðsla verður án friðunar. Hins vegar getur gróðurvernd með friðun stuðlað að landgræðslu ef gróður er ekki með öllu horfinn og land ekki örfoka. Gróðurvernd, sem fellst í banni við lausagöngu búfjár, getur verið eina björgunin fyrir landsvæði eða héruð, þar sem gróðureyðingu þarf að stöðva tafarlaust. Gróðurvernd og landgræðsla geta skilað miklum árangri með nútímaræktunaraðferðum á 10 – 15 árum ef náttúrlegur gróður og jarðvegur hefur ekki með öllu eyðst. Sé gróður eyddur og jarðvegur horfinn tekur áratugi, jafnvel aldir, fyrir gróður að ná sér á strik að nýju við slíkar aðstæður. Fólk er almennt farið að gera sér grein fyrir skemmdum landsins einkum hér á suðvesturhorninu. Þess vegna krefst fólk aðgerða þannig að gróðureyðing verði stöðvuð með friðun lands fyrir lausagöngu búfjár.

Sumir bændur telja að friðun lands sé stefnt gegn hagsmunum þeirra. Því fer víðs fjarri að svo sé. Þvert á móti mun friðun lands og efling gróðurs bæta hag bænda, strax í upphafi og einkum þó þegar til lengri tíma er litið. Í öðru lagi mun minnkuð offramleiðsla draga úr útgjöldum ríkisins og fjármagn verða fyrir hendi til þess að greiða bændum fullar bætur fyrir bústofn, tæki og laun er svöruðu til nettótekna af núverandi búrekstri. Þá yrði hægt að bjóða bændum, sem áhuga hefðu, störf við skógrækt og aðra landgræðslu þar sem um friðun stórs landsvæðis væri að ræða. Hlutskipti bænda mundi breytast, í það að verða brautryðjendur í gróðureflingu og frumherjar í björgun landsins.

Félög áhugamanna um gróðurvernd hafa bundist samtökum um að vinna að framgangi þessa gróðurverndarmáls, að Landnám Ingólfs verði friðað fyrir lausagöngu búfjár. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Þörf er umræðna og upplýsinga um málið, á fundum bænda, sveitarstjórna og gróðurverndarfélaga, í dagblöðum, í útvarpi og sjónvarpi. Síðast en ekki síst er umræða um þetta mál mikil nauðsyn hjá stjórnmálaflokkum, því framkvæmd málsins er í höndum stjórnvalda (Alþingis og ríkisstjórnar). Þessir aðilar bera jafnframt ábyrgð á aðgeðarleysi í þessu örlagaríka máli þjóðarinnar.

Víða hafa landspildur verið friðaðar til skógræktar og hefur slík ræktun oft borið meiri og betri árangur en ætlað var í upphafi. Reykjavíkurborg er gott dæmi um slíkan árangur, þar er eitt stærsta skóglendi landsins. Framtak forseta Íslands um skógrækt á öllu landinu er sérstaklega lofsvert. Átak í ræktun nytjaskóga er athyglisvert og getur orðið grundvöllur að nýjum atvinnugreinum. En þetta bjargar ekki víðáttumiklum svæðum þar sem síðustu gróðurleifar eru á förum. Hinn mikla vanda gróðureyðingar skilja erlendir sendimenn vel. Þeir hafa boðið aðstoð sína og byrjað starfið á þann táknræna hátt að gróðursetja trjáplöntur skammt frá Þingvöllum í Landnámi Ingólfs. Þessar plöntur geta orðið hluti af landgræðsluskógum framtíðarinnar. Vinsamlegir erlendir aðilar sjá og skilja að skógar eru það sem landið vantar, flestu öðru framar.

Til þess að áhugi almennings fyrir ræktun og eflingu gróðurs geti notið sín til fulls er nauðsynlegt að sem flestir íbúar landsins hafi aðgang að stóru friðuðu landsvæði til landgræðslu, umhirðu og útivistar. Landsvæði, sem best uppfyllir áðurnefnd skilyrði, er Landnám Ingólfs. Það takmarkast af línu sem dregin er að norðaustanverðu við svæðið frá Hvalfirði til Þingvalla og síðan um Þingvallavatn, Úlfljótsvatn og vatnasvæði Sogs og Ölfusár til sjávar. Aðeins 30 km girðing mundi nægja til að afmarka þetta landsvæði til friðunar. Á þessu svæði er gróður víða illa farinn þannig að björgunarráðstafanir þola enga bið.

Að sjálfsögðu þarf að semja við bændur á svæðinu þannig að þeir beri engan fjárhagslegan skaða og verði fyrir sem minnstri búseturöskun vegna breytinganna. Á þessu svæði eru um 20 bændur sem telja má að hafi sauðfjárbúskap að aðalatvinnu. Um 38 bændur hafa sauðfjárbúskap sem aukastarf. Allmargir bændur eiga nokkrar kindur sem líta má á sem aukastarf eða frístundastarf. Á svæðinu búa um 170 þús. manns og eru það nálega 2 / 3 allrar þjóðarinnar. Hinn hluti þjóðarinnar, sem ekki býr á svæðinu, fer um svæðið eða heimsækir það næstum árlega. Hvergi annars staðar er unnt að friða land þar sem 2 / 3 hlutar þjóðarinnar geta tekið þátt í eflingu gróðurs og nær öll þjóðin notið þess árangurs sem þar næst og varað getur öldum saman.

Friðun á Landnámi Ingólfs fyrir lausagöngu búfjár mundi ekki hafa nein áhrif á kúabú því lausaganga nautgripa hefur verið aflögð fyrir löngu.

Minnkun framleiðslu á kindakjöti mundi bæta stöðu þeirra bænda sem búa í héruðum þar sem nauðsynlegt og eðlilegt er að stunda fjárbúskap. Annar sparnaður í sambandi við þessa friðun er að girðingar um lönd einstakra byggðarlaga, sumarbústaðalönd og alla ræktunarreiti á svæðinu yrðu óþarfar. Ekki þyrfti að girða meðfram þjóðvegum á þessu svæði og sparast þar mikið fé.

Samantekt.

Undirrituð félagasamtök, sem stofnuð hafa verið af áhugamönnum um verndun og eflingu gróðurs í landinu, hafa bundist samtökum um að vinna að framgangi þessa máls, að Landnám Ingólfs verði friðað fyrir lausagöngu búfjár. Þekking á gróðurástandi þessa landsvæðis og hnignun gróðurs hin síðari ár er þegar fyrir hendi. Semja þarf um málið við sauðfjárbændur á svæðinu. Gera verður áætlun um fyrirkomulag framkvæmda í einstökum atriðum og áætla kostnað. Nauðsynlegt er að innan stjórnmálaflokkanna fari fram umræða um framkvæmd og fyrirkomulag þessarar friðunar. Samþykkt verði á haustþingi 1990 þingsályktun þess efnis að fela ríkisstjórninni að láta semja frumvarp til laga um friðun „Landnáms Ingólfs“ fyrir lausagöngu búfjár og leggja það frumvarp fram á haustþingi 1991. Spurningin er ekki hvort Landnám Ingólfs verður friðað heldur hvenær. Svarið er: Því fyrr, því betra. Friðun Landnáms Ingólfs fyrir lausagöngu búfjár er endurreisnarverkefni þjóðarinnar, eins konar landnám í öðru veldi við lok 20. aldar. Árangur þessa framtaks mun endast þjóðinni til heilla um aldaraðir.

Reykjavík, 28. nóv. 1990.

Herdís Þorvaldsdóttir,

Líf og land.

Arinbjörn Kolbeinsson,

Árnesingafélagið í Reykjavík.

Auður Sveinsdóttir,

Landvernd.

Eftirtalin félög styðja áskorun þessa: Líf og land, Árnesingafélagið í Reykjavík, Landvernd, Líffræðifélag Íslands, Skógræktarfélag Íslands, Skógræktarfélag skáta, Skógræktarfélag Reykjavíkur, Skógræktarfélag Hafnarfjarðar, Skógræktarfélag Garðabæjar, Skógræktarfélag Kópavogs, Kiwanis-umdæmið á Íslandi, Náttúruverndarsamtök Suðurlands.

Fylgiskjal II.

Bann við lausagöngu búfjár í Landnámi Ingólfs.

(Umsögn.)

Undirritaður getur fallist á nánast öll þau rök sem færð eru fyrir áskorun til Alþingis, dags. 28. nóv. 1990, um „friðun Landnáms Ingólfs fyrir lausagöngu búfjár“. Gróðurfarslega er mikill hluti þessa landsvæðis afar illa farinn og þar er ekki hægt að finna óspilltan, náttúrlegan gróður nema þar sem land hefur verið friðað fyrir beit í langan tíma eins og í þjóðgarðinum á Þingvöllum og í elstu hlutum friðlandsins í Heiðmörk. Í Landnámi Ingólfs eru víðáttumikil sandfokssvæði, t.d. sunnan við Hafnir, í Þorlákshöfn og norðan Þingvalla. Í Krýsuvík, á Hengilssvæðinu, í Grafningi og víða í Þingvallasveit á sér stað mikil og ör gróður- og jarðvegseyðing sem flokkast með verstu svæðum á landinu hvað þetta snertir. Mikill hluti Reykjanessskagans er hraun með þunnum og afar viðkvæmum jarðvegi og gróðri sem hefur rýrnað gífurlega, fyrst og fremst fyrir áhrif búsetunnar, og sá gróður þolir nánast enga beit.

Allar þessar staðreyndir blasa við þeim sem fara um landið með opnum augum og þær hafa verið staðfestar með rannsóknum.

Öll rök mæla með því að þessi svæði séu friðuð fyrir beit og því markmiði er unnt að ná með því að banna lausagöngu búfjár eins og áskorunin til Alþingis leggur til að hafist verði handa um. Það eru raunar fjölmörg önnur rök sem styðja þá áskorun og þar vegur þungt sú staðreynd, sem einnig er bent á, að á þessu svæði búa um 2 / 3 af íbúum landsins. Á undanförnum árum hefur verið lögð á það vaxandi áhersla að auka skilning landsmanna á því hversu gífurlegt umhverfisvandamál gróðureyðingin á Íslandi er og að virkja landsmenn til baráttu gegn henni. En það er erfitt að koma þeim skilaboðum áleiðis, a.m.k. til þeirra sem búa á Stór-Reykjavíkursvæðinu meðan landið í kringum þá er með þeim hætti sem nú er og ekki er af alvöru tekið á þeim málum.

Undirritaður styður að sjálfsögðu heils hugar þessa áskorun og telur raunar að fyrir löngu hefði átt að taka á þessum málum. Hins vegar væri rétt á þessu stigi málsins að undanskilja Kjalarnesið og Kjósina á þeim grundvelli að þar er ekki hægt að telja að um umtalsverða gróður- eða jarðvegseyðingu sé að ræða. Gróðurfar á því svæði er í eðli sínu slitsterkt og það, ásamt mikilli fækkun á sauðfé á síðasta áratug, hefur jafnvel leitt til þess að gróður er þar í framför. Þar gilda því ekki sömu rök fyrir banni við lausagöngu búfjár. Hins vegar er það skoðun undirritaðs að fátt eða ekkert sé betur til þess fallið að stöðva gróðureyðingu á Íslandi og endurheimta að nýju horfin landgæði en takmörkun á lausagöngu búfjár í landinu öllu. Þetta hafa flestar aðrar þjóðir fyrir löngu komið auga á og vonandi þarf ekki að bíða mikið lengur eftir því að alvarleg umræða um það mál hefjist einnig hér.

Reykjavík, 2. febr. 1991.

Ingvi Þorsteinsson.

Fylgiskjal III.

Repró í Gut.

Fylgiskjal IV.

Repró í Gut.

Fylgiskjal V.

Búnaðarsamband Kjalarnesþings:

Beitarstjórnun og friðun lands í Kjalarnesþingi.

Bréf til Friðriks Sophussonar alþingismanns.

(24. febr. 1991.)

Í tilefni af tillögu til þingsályktunar um lausagöngu búfjár, sem mér er kunnugt um að þú hyggst flytja ásamt fleiri þingmönnum, vil ég gjarnan fá að koma á framfæri eftirfarandi upplýsingum um stöðu og þróun þessara mála í Kjalarnesþingi. Kjalarnesþing er Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, samtals 16 sveitarfélög, en Landnám Ingólfs er Kjalarnesþing auk Þingvallahrepps, Grafningshrepps, Hveragerðisbæjar, Ölfushrepps og Selvogshrepps í Árnessýslu, en tveir þeir síðastnefndu hafa verið sameinaðir nýlega. Vegna stöðu minnar fjalla ég hér aðeins um þann hluta svæðisins sem er í Kjalarnesþingi.

Búnaðarsamband Kjalarnesþings, BSK, eru heildarsamtök bænda í Kjalarnesþingi, en þeir eru nú nokkuð á annað hundrað og framleiða 6 – 7% af verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar í landinu, þó aðeins um 1% af kindakjötinu og hraðminnkandi.

Í Kjalarnesþingi hefur nú um helmingur alls gróðurlendis verið friðaður fyrir allri búfjárbeit, þar með talið allt land sem talið er að hentað geti til skógræktar. Stærstu samfelldu áfangarnir eru Reykjanes vestan Grindavíkurvegar, um 40.000 ha, alfriðað frá 1976, og landið innan vörslugirðingar höfuðborgarsvæðis, frá Kjósarmörkum að Straumsvík, sem hefur verið friðað frá 1977. Þessu til viðbótar fjölmörg svæði sem of langt mál yrði upp að telja. Gerðir hafa verið samningar milli sveitastjórna og bænda, sem eiga meginhluta landsins, og Landgræðslu ríkisins (landbúnaðarráðuneytisins) um breytingar á beitarskipulagi í öllum sveitarfélögum á svæðinu, að Kjósarhreppi einum undanskildum, en að því er nú verið að vinna. Því miður hefur enn ekki tekist að koma þessum breytingum í framkvæmd á hluta svæðisins á Reykjanesi. Þar bíða bændur og sveitarstjórnarmenn nú eftir að landbúnaðarráðuneytið framkvæmi sinn þátt í samkomulagi um slíkar breytingar sem gert var 1989 og eru óánægðir með þann drátt sem á því hefur orðið.

Í Kjalarnesþingi hefur nú allt þéttbýli fyrir löngu verið friðað fyrir lausagöngu búfjár, sömuleiðis mestur hluti fjölförnustu ökuleiða. Enn hefur hluti Reykjanesbrautar því miður ekki verið friðaður þrátt fyrir samkomulag þar um eins og að framan segir. Þá hefur enn ekki verið girt með Vesturlandsvegi í gegnum Kjósarhrepp, en að undirbúningi þess er nú unnið. Þetta eru mikilvæg hagsmunamál sem bændur leggja mikla áherslu á að verði lokið sem fyrst. Þessar miklu búháttabreytingar, sem unnið hefur verið að á svæðinu, hafa e.t.v. ekki verið nægilega kynntar almenningi, a.m.k. lítur út fyrir að ýmsir sem vilja láta sig málið varða séu þeim harla ókunnugir.

Sauðfé hefur fækkað verulega í Kjalarnesþingi á undanförnum árum, og telja þeir sem til þekkja, þar á meðal ég undirritaður, að nú sé hvergi um ofbeit (ofnýtingu gróðurs) af völdum þess að ræða. Mestur hluti sauðfjár á svæðinu er í eigu fólks á eftirlaunaaldri, sem hefur búið með fé alla ævi, en nýliðun á sér ekki stað í hópi sauðfjáreigenda. Á hinn bóginn má hvarvetna sjá að gróðurfar er almennt í talsverðri framför, og er ekki mikill munur á friðuðum og ófriðuðum hlutum svæðisins hvað grasvöxt snertir. Hrossum hefur fjölgað verulega á svæðinu á undangengnum árum (tvöfaldast á 25 árum). Öll hrossabeit á svæðinu fer nú fram í afmörkuðum beitarhólfum og hrossum er ekki lengur beitt í afréttarlönd. Talsverður hluti af reiðhestum fólks í þéttbýli á svæðinu er fluttur í sumarhaga út fyrir svæðið, einkum á Suðurland eða Borgarfjörð. Því er ekki um ofbeit af völdum hrossa að ræða, nema í undantekningartilvikum í girðingarhólfum.

Því miður hefur lögboðið eftirlit með nýtingu gróðurs á svæðinu ekki verið sem skyldi á undanförnum árum, og er þar fyrst og fremst um að kenna slælegri framkvæmd laga um landgræðslu. Hér hafa ekki verið virkar gróðurverndarnefndir árum saman, og þrátt fyrir aðfinnslur BSK til Landgræðslu og landbúnaðarráðuneytis hefur lítið gerst. Gróðurverndarnefndir eiga að meta ástand og nýtingu gróðurs árlega og skila skýrslum til Landgræðslu og búnaðarsambanda. Síðast barst BSK slík skýrsla árið 1971. BSK hefur reynt að sinna sínum hluta gróðureftirlits eftir föngum. Ef lög um búfjárhald, sem nú eru til umfjöllunar á Alþingi, verða samþykkt munu „búfjáreftirlitsmenn“ fá það hlutverk að líta eftir búfé allan ársins hring, og þá bætist okkur kærkominn liðsauki, einnig í eftirlit með beitarhólfum.

Það er ánægjulegt að áhugi á umhverfismálum meðal almennings hefur aukist á undanförnum árum. Hins vegar er það oft pirrandi hve mikið af umræðunni bendir til að almenningur sé illa upplýstur um viðfangsefnið. Dæmi um það er áskorun sú til Alþingis sem nokkur félagasamtök hafa lagt fram. Margt í þeim málflutningi er ekki í samræmi við veruleikann, enda þótt tilgangurinn sé eflaust góður. Þó er gefið í skyn að allt þetta hafi verið sannað með vísindarannsóknum. Ég læt fylgja hér með spurningar landnýtingarráðunauts Búnaðarfélags Íslands til áskorendanna um rökstuðning áskorunarinnar til þess að benda á hvað þar gæti orkað tvímælis. Það vekur sérstaka undrun að í umsögn Ingva Þorsteinssonar um áskorunina skuli hvergi vikið orði að þeim miklu friðunaraðgerðum sem ég hef lýst hér að framan. Ókunnugir gætu t.d. haldið, eftir lestur umsagnarinnar, að sandsvæðin sunnan við Hafnir lægju undir beitarálagi. Hið rétta er að þau hafa verið friðuð fyrir allri beit í meira en hálfa öld, frá árinu 1938, og Hafnahreppur hefur reyndar verið búfjárlaus með öllu í meira en áratug.

Það hefur valdið bændum og okkur sem með þeim vinnum miklum vonbrigðum hve lítinn stuðning við höfum getað haft af rannsóknastarfseminni við ákvarðanatöku um búrekstur og landnýtingu. Sem dæmi má nefna að sveitarstjórn Þingvallahrepps hefur ítrekað leitað eftir upplýsingum frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins um beitarþol á svæðinu allt frá árinu 1983, en slíkum erindum hefur hreinlega engu verið svarað. Á sama tíma gefa ýmsir nafnkenndir sérfræðingar yfirlýsingar á almennum vettvangi sem þeir gefa í skyn að byggi á rannsóknum. Einnig virðast aðilar, t.d. þeir sem nú skora á Alþingi, hafa rannsóknaniðurstöður á reiðum höndum á sama tíma og bændur geta ekki fengið upplýsingar um þær. Fyrir liggur að margir aðilar sem að þessum málum vinna, þar á meðal landnýtingarráðunautur Búnaðarfélags Íslands og sérfræðingar Landgræðslunnar, telja sig ekki hafa nægileg not af rannsóknaniðurstöðum í störfum sínum, og nú síðustu daga hefur þessi ágreiningur komið fram í útvarpi í umræðum um niðurstöður „sjö manna nefndar“. Ef til vill er mikilvægasta landgræðslumálið nú að stilla saman til átaka þá litlu faglegu krafta sem við þó eigum og nú nýtast okkur illu heilli verr en skyldi vegna persónulegs ósættis milli manna og ófullkominnar yfirstjórnar.

Vona að þessar línur breikki svolítið myndina af viðfangsefninu. Ég hef undir höndum mikið af fjölþættum upplýsingum um þennan málaflokk og er reiðubúinn að veita frekari upplýsingar ef eftir því yrði leitað.

Ég bendi hér í lokin á nokkur hjálpargögn sem hér gætu einnig komið að notum:

Lög um Landgræðslu, nr. 17/1965, með síðari breytingu.

Gróðurvernd, markmið og leiðir, útg. landbúnaðarráðuneytið 1989.

Landnýting á Íslandi, útg. landbúnaðarráðuneytið 1986.

Búfé á vegsvæðum - nefndarálit, útg. landbúnaðarráðuneytið 1989.

Tillögur um hólfabeit og friðun á Reykjanesi og bráðabirgðasamkomulag við Hafn firðinga 1989, afh. Friðriki Sophussyni 22. febr. 1991.

Spurningar Ólafs Dýrmundssonar, landnýtingarráðunautar Búnaðarfélags Íslands, um til tekin efnisatriði í rökstuðningi með áskorun til Alþingis um „friðun Landnáms Ingólfs fyrir lausagöngu búfjár“.

Fyrirspurn Guðna Ágústssonar til landbúnaðarráðherra um beitarþol og beitarrannsóknir og svar við henni (ársbyrjun 1989).

Með bestu kveðjum,

Valur Þorvaldsson.