Kennsla í fjármálum á unglingastigi Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 569

136. löggjafarþing 2008–2009.

Þskj. 569 - 331. mál.

Tillaga til þingsályktunar um kennslu í fjármálum á unglingastigi grunnskóla og í framhaldsskólum.

Flm.: Herdís Þórðardóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Pétur H. Blöndal,

Arnbjörg Sveinsdóttir, Ásta Möller, Einar K. Guðfinnsson,

Sigurður Kári Kristjánsson, Kristján Þór Júlíusson, Bjarni Benediktsson,

Ragnheiður E. Árnadóttir, Kjartan Ólafsson, Björk Guðjónsdóttir,

Ólöf Nordal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Guðfinna S. Bjarnadóttir,

Sturla Böðvarsson.

Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta hefja undirbúning að kennslu í fjármálum á unglingastigi grunnskóla og í framhaldsskólum. Skipað verði eins fljótt og kostur er í starfshóp sérfróðra aðila sem geri tillögur um hvernig best sé að standa að verkinu. Unnið verði að því með eins skjótum hætti og hægt er að koma fjármálakennslu inn í aðalnámskrá fyrir grunn- og framhaldsskóla svo að hægt verði að bjóða upp á kennslu í fjármálum á haustönn 2009.

Greinargerð.

Í kjölfar bankahrunsins á liðnu hausti og í efnahagsþrengingum undanfarinna mánaða hafa fjölmargir ungir einstaklingar lent í verulegum erfiðleikum vegna fjármála sinna. Það er mikið áhyggjuefni hversu margir hafa lent í alvarlegum vandræðum og augljóst að brýna nauðsyn ber til aðgerða til að sporna við þróun sem þessari. Mikið af skuldunum er vegna yfirdráttar, greiðslukorta, bílalána o.s.frv. Leiða má líkur að því að stór hluti skuldanna sé ekki til kominn vegna hefðbundinna fasteignakaupa sem löngum hafa verið mestu skuldir einstaklinga, heldur sé um að ræða skuldir vegna mikillar almennrar neyslu eða fjárfestinga í eignum sem hafa tiltölulegan skamman líftíma, líkt og bílar. Því er staðan hjá mörgum þannig að bak við miklar skuldir standa litlar sem engar eignir og nettó skuldastaða því slæm.

Samkvæmt upplýsingum frá Creditinfo á Íslandi voru 664 einstaklingar á aldrinum 18–22 ára á vanskilaskrá, gert hafði verið árangurslaust fjárnám hjá 343 þeirra. Þetta eru alvarlegar tölur sem þarf að bregðast við með ábyrgum hætti og er þingsályktunartillaga þessi skref í þá átt.

Nauðsynlegt er að menntakerfið veiti ungu fólki sem er að stíga fyrstu skrefin í fjárhagslegu sjálfstæði vandaða menntun og upplýsingar. Fólk þarf að þekkja þá ábyrgð sem felst í fjárhagslegum skuldbindingum sem það getur tekist á hendur. Margvísleg lánafyrirgreiðsla er í boði, yfirdrættir, greiðslukort og alls kyns önnur lánaform. Umhverfi og framboð fjármálafyrirtækja hefur tekið stakkaskiptum á örfáum árum og nú standa margvíslegri og oft og tíðum flóknari fjármálaafurðir einstaklingum til boða en áður. Þetta á við um lánafyrirgreiðslu jafnt sem sparnaðarleiðir. Auknir möguleikar og flóknari vörur á þessu sviði kalla á aukna fræðslu.

Afar mikilvægt er að einstaklingar sem standa frammi fyrir því að taka ákvörðun um fjármál sín séu færir um að taka ákvörðun á grunni upplýsinga og er þá átt við að viðkomandi geri sér nauðsynlega grein fyrir þeim afleiðingum sem ákvörðunin getur haft fyrir hann. Þá er átt við ákvarðanir um lántökur og ekki síður sparnað. Mikilvægi sparnaðar verður seint ofmetið en sérstaklega er hann mikilvægur við núverandi aðstæður í þjóðfélaginu. Þeir sem hafa haft þá fyrirhyggju og sýnt þá ráðdeildarsemi að leggja fyrir einhverja fjármuni eru nú þegar efnahagsþrengingar ríða yfir þjóðfélagið í allt annarri stöðu en þeir sem eru skuldum hlaðnir, sérstaklega þar sem vextir eru nú himinháir, bæði á útlánum og innlánum.

Efnistök væntanlegrar fjármálafræðslu yrðu ákveðin í fyrirhuguðum starfshópi sérfræðinga sem mundu meta þörf hennar og umfang. Brýnt er þó að fræðslan snúist um grundvallarþætti almennra fjármála en að áhugasamir geti átt þess kost að kynnast flóknari þáttum í fjármálum.

Líta verður á kennslu í fjármálum sem eðlilegan og sjálfsagðan þátt í þeim undirbúningi sem grunn- og framhaldsskólum ber að veita ungu fólki sem er að búa sig undir lífið og að takast á við það hlutverk að vera ábyrgur þjóðfélagsþegn. Því er brýnt að koma fræðslu sem þessari á fastan grunn innan skólanna í stað þess að treysta á frumkvæði hvers skóla fyrir sig. Góð fjármálafræðsla getur haft svo afdrifarík áhrif á framtíð einstaklingsins að tryggja verður að allir fái grunnfræðslu.