Rekstrarskilyrði garðyrkju og ylræktar Þingsályktunartillaga - þingskjal nr. 117

1988. – 1058 ár frá stofnun Alþingis.

111. löggjafarþing. – 114 . mál.

Sþ.

117. Tillaga til þingsályktunar um könnun á rekstrarskilyrðum garðyrkju og ylræktar.

Flm.: Unnur Stefánsdóttir, Guðni Ágústsson, Margrét Frímannsdóttir,

Málmfríður Sigurðardóttir, Friðrik Sophusson, Kjartan Jóhannsson,

Ingi Björn Albertsson.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera úttekt á rekstrarskilyrðum garðyrkju og ylræktar í landinu. Sérstaklega skulu könnuð áhrif skattabreytinga sem urðu í ársbyrjun 1988.

Greinargerð.

Á undanförnum árum hefir orðið mikil aukning á framleiðslu grænmetis og gróðurhúsaafurða hér á landi. Samtals mun útiræktun vera í um 30 ha lands (kartöflu- og rófuakrar ekki með taldir). Um 170.000 m 2 eru undir gleri. Samtals munu um 500 ársverk vera í þessari búgrein. Samhliða aukinni framleiðslu hefur fjölbreytni aukist. Neysla grænmetis mun nú vera um 28 kg á íbúa á ári og er áætlað að innlend framleiðsla fullnægi um 40% neyslu. Veruleg framþróun hefur því orðið á sviði garðyrkju og ylræktar á undanförnum árum sem m.a. er árangur af umfangsmiklu rannsókna- og tilraunastarfi við Garðyrkjuskóla ríkisins, Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Bændaskólann á Hvanneyri.

Þrátt fyrir þessa jákvæðu þróun stendur þessi búgrein frammi fyrir miklum vanda vegna mjög aukinnar samkeppni frá innfluttri vöru.

Á undanförnum árum hafa tollar á innfluttu grænmeti verið lækkaðir úr 70% í 30%. Þess er einnig að geta að um síðustu áramót var lagður 25% söluskattur á allt grænmeti og hefur hann ekki fengist endurgreiddur líkt og gert er með kjöt, fisk, mjólk og fleiri matvörur.

Svipuðu máli gegnir um pottaplöntur og afskorin blóm. Þar er tollur nú 30%, en var til skamms tíma 80%. Þá er og þess að geta að oft er hægt að fá afganga á mörkuðum erlendis fyrir brot af gangverði og við slíkt er auðvitað ekki hægt að keppa.

Fjármagnskostnaður flestra þeirra landa, sem við okkur keppa, er ekki nema brot af því sem hér er. Má t.d. geta þess að útlánsvextir í Hollandi eru um 6,5% og verðbólga nánast engin. Bankaþjónusta fyrir garðyrkjubændur er mjög góð sökum þess hve þessi atvinnugrein er þýðingarmikil fyrir þjóðarbúið. Gasverð er greitt verulega niður til gróðrarstöðva eða um 20%. Ráðunauta- og tilraunastarfsemi er afar öflug. Einnig er rétt að geta þess að víðast eru þessar greinar ríkisstyrktar á einn eða annan hátt.

Norðmenn styrkja garðyrkju á margvíslegan hátt og vísast hér til meðfylgjandi skýrslu Garðars Árnasonar. Íslenskir garðyrkjubændur hafa ekki óskað eftir slíkum stuðningi. Enn fremur stýra Norðmenn markaði mjög markvisst eftir innlendu framboði þannig að innflutningur markast af ástandi á markaði hverju sinni. Sömu viðhorf eru í Finnlandi.

Víðast í grannlöndum okkar geta garðyrkjubændur fengið hagstæð lán til lengri tíma á viðráðanlegum vöxtum (föstum) fyrir allt að 80% af byggingarkostnaði. Ef byggingarkostnaður hér á landi er borinn saman við byggingarkostnað í grannlöndum okkar er hann okkur mjög óhagstæður. Samkvæmt mati Stofnlánadeildar landbúnaðarins er byggingarkostnaður á m 2 í gróðurhúsi nú í kringum 8000 kr. Til samanburðar má geta þess að byggingarkostnaður í Hollandi og Bretlandi er talinn vera u.þ.b. 2000–2500 kr. á m 2. Í Danmörku er kostnaður talinn um 3000–4000 þús. kr. á m 2 eftir byggingum.

Ef leitað er skýringa er m.a. þess að geta að hér á landi eru gerðar miklu meiri kröfur varðandi vindálag en víðast annars staðar sem þýðir mun meiri notkun á stáli í burðargrindur og styttra á milli glerpósta.

Þá er og 25% söluskattur á stáli til gróðurhúsabygginga, en slíku er ekki til að dreifa í grannlöndum okkar. Þegar við bætist svo miklu hærri fjármagns- og flutningskostnaður er ekki furða þótt þess sjái stað einhvers staðar. Þá eru allar rekstrarvörur miklu dýrari hér en í löndum í kringum okkur og er ekki óalgengt að þar muni 50–100%.

Um blómaframleiðslu erlendis er það að segja að hún hefur í verulegum mæli flust til landa þar sem hitastig er þannig að upphitunarkostnaður er lítill sem enginn. Af slíkum löndum má t.d. nefna Ísrael, Keníu, Suður-Afríku, Kólumbíu, Ekvador o.fl. Í þessum löndum þarf aðeins lítilfjörleg skýli fyrir gróður og vinnulaun eru yfirleitt mjög lág. Nokkuð hefur orðið vart við að evrópsk stórfyrirtæki hafi sett upp útibú í þessum löndum og annars staðar til að styrkja stöðu sína.

Varðandi innflutning hér á landi er rétt að geta þess að aðstaða til skoðunar á heilbrigði plantna er nánast engin og þess eru dæmi að einstakir ræktendur hafa beðið tjón sem nemur hundruðum þúsunda króna því að heilbrigðisvottorð frá ýmsum löndum eru oft næsta lítils virði. Sama gildir einnig varðandi efnainnihald í innfluttu grænmeti; þar má heita að ekkert eftirlit sé með magni varnarefna. Sjálfsagt er að sett sé upp aðstaða til að kanna þessa hluti og eðlilegt að innflytjendur greiði kostnað sem því fylgir.

Þess má geta í sambandi við innflutning í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi að standist plöntur eða grænmeti ekki skoðun varðandi heilbrigði eða efnainnihald er varan annaðhvort endursend umsvifalaust eða henni eytt á staðnum. Sömu viðhorf eru t.d. í Bandaríkjunum og Japan.

Af fyrrgreindum orsökum er íslensk garðyrkja nú í varnarstöðu. Því er með þingsályktunartillögu þessari lagt til að rekstrarstaða og þróunarmöguleikar búgreinarinnar verði kannaðir, m.a. verði rekstrarskilyrði garðyrkju og ylræktar borin saman við þá aðstöðu sem hliðstæðri framleiðslu er búin í nálægum löndum. Í framhaldi af því verði kannað á hvern hátt megi styrkja stöðu búgreinarinnar, svo sem með lækkun gjalda af aðföngum og fjárfestingarvörum, lækkun orkuverðs, hóflegum fjármagnskostnaði og fleiri slíkum aðgerðum.

Fylgiskjal I.

Yfirlit yfir styrki til garðyrkju í Noregi 1988.

Reglugerðir um styrkveitingu eru gefnar út af norska landbúnaðarráðuneytinu samkvæmt norsku búvörusamningunum. Skipta má þeim styrkjum sem eru til ráðstöfunar í þrjá megin flokka:

1. Framleiðslustyrkir (Distrikts- og kvalitetstilskudd). Reglugerð gefin út 7. mars 1988 og gildir frá 1 jan. 1988.

2. Styrkir til orkusparandi aðgerða (Energitilskudd). Reglugerð sem gildir frá 1. jan. 1987.

3. Styrkir til markaðsstýringar. Samkvæmt reglum (Retningslinjer for anvendelse av avsetningsmidler for perioden 1.7. 1987 til 30.6. 1988) samþykktum af „Markaðsráðinu“ (Omsetningsraadet) 21. maí 1987.

Tilgangur þessara styrkja er að treysta tekjugrundvöll framleiðenda, einkum í afskekktum byggðum þar sem atvinnutækifæri eru fá, auka gæði og liðka fyrir sölu framleiðslunnar.

Flestar styrkveitinganna eru m.a. háðar ákveðinni svæðaskiptingu og í þeim tilgangi hefur Noregi verið skipt í þrjú megin svæði: A, B og C. Í grófum dráttum má segja að þéttbýlustu héruðin tilheyri svæði A, t.d. héruðin næst Osló og stærstu bæjunum, svo sem Björgvin, Þrándheimi, Kristiansand o.fl. B-svæðin nái síðan yfir héruðin þar fyrir utan og C-svæðin til afskekktustu héraðanna, t.d. í Norður-Noregi.

1. Framleiðslustyrkir:

Styrkirnir eru ýmist greiddir beint til framleiðenda (sem selja framleiðslu sína í gegnum viðurkennd dreifingarfyrirtæki) eða til viðurkenndra dreifingarfyrirtækja.

Styrkir fást eingöngu út á fyrsta flokks vöru og eru hæstir til landsvæða fjærst þéttbýlustu stöðunum. Enn fremur eru greiddir hærri styrkir fyrir gróðurhúsagrænmeti sem kemur á markað fyrir 1. júlí en það sem kemur síðar á árinu.

Á þá styrki sem snúa beint að framleiðendum er sett ákveðið framleiðsluþak sem miðast við tvö ársverk á hverja garðyrkjustöð. Eftir tegundum er síðan ákveðið hve mikið hvert ársverk gefur af sér í framleiðslu.

. a. Framleiðslustyrkir - gróðurhúsagrænmeti:

Framleiðslustyrkir eru veittir fyrir tómata, gúrkur og salat (bæði úr gróðurhúsum og görðum). Miðað er við að eitt ársverk samsvari 37,5 tonnum af tómötum, 55 tonnum af gúrkum og 80.000 stykkjum af salati.

Fyrir tómata og gúrkur fást hærri styrkir fyrir uppskeru sem kemur fyrir 1. júlí. Styrkupphæðin er auk þess háð magni (sjá töflur). Fyrir salat fæst styrkur fyrir allt að 160.000 stykkjum, en hann er helmingi hærri fyrir fyrstu 80.000 stykkin (Allar upphæðir í töflum eru í kr. á kg miðað við gengi 4. nóv. 1988, þ.e. 1 norsk kr. = 7 íslenskar kr.)

Tafla 1.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

Tafla 2.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

Tafla 3.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

. b. Framleiðslustyrkir - útigrænmeti:

Framleiðslustyrkir eru veittir fyrir hvítkál, blómkál, kínakál og blaðlauk (púrru). Styrkirnir eru m.a. háðir magni og landfræðilegri legu. Framleiðendur með minna en 1000 stk. af kínakáli og samtals 2000 kg af hvítkáli, blómkáli og blaðlauk eru ekki styrkhæfir.

Tafla 4.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

Tafla 5.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

Tafla 6.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

2. Styrkir til orkusparandi aðgerða:

Styrkir eru veittir fyrir ýmiss konar framkvæmdir sem draga úr kyndingarkostnaði. Má þar nefna:

– Kaup á kyndingarbúnaði.

– Breytingar á rörakerfi.

– Þéttingar/breytingar á hurðum og gluggum.

– Endurbyggingu mjórra gróðurhúsa (samkvæmt nánari reglum).

– Kaup og uppsetning skyggingar- eða myrkvunarbúnaðar þegar hann nýtist til orkusparnaðar.

– Kaup og uppsetning lýsingarbúnaðar í Norður-Noregi.

– Nýbyggingar úr einangrandi þekjuefnum þegar samsvarandi flatarmál gróðurhúsa er rifið.

– Endurbygging að hluta eða öllu leyti úr einangrandi þekjuefnum.

Hver einstök garðyrkjustöð getur fengið styrk sem samsvarar 15,35% af kostnaði, samtals allt að 100.000, 200.000 eða 300.000 norskum krónum sl. sjö ár, háð landfræðilegri legu. Ekki eru veittir styrkir til garðyrkjustöðva sem eru í eigu ríkis, sveitarfélaga eða hlutafélaga. Styrkir eru veittir til garðyrkjustöðva/búa sem eru allt að tvö ársverk (samtals húsdýr + garðyrkja).

Tafla 7.

Styrkir til orkusparandi aðgerða.

TAFLA SETT Í GUTENBERG.

3. Styrkir til markaðsstýringar:

Til ráðstöfunar er ákveðin upphæð til að kaupa upp framleiðslutoppa í tómötum, gúrkum, salati úr gróðurhúsum, blómkáli og sumarhvítkáli undan plasti þegar markaðsverðið fer undir viðmiðunarverð „búvörusamninganna“. Kaupverðið getur aldrei verið yfir viðmiðunarverðinu.

Þær vörur, sem keyptar eru á þennan hátt, eru t.d. seldar á tilboðsverði í verslunum, lagðar inn í verksmiðjur eða seldar til útflutnings. Þeir sem eiga rétt á slíkum styrkjum eru viðurkenndir dreifingaraðilar, en einnig er leyfilegt að kaupa upp vörur beint af framleiðendum.

4. Heimildir.

Þetta yfirlit er unnið upp úr eftirfarandi greinum, sem birtust í Gartneryrket 1987 og 1988.

– Nye regler for energispareordningen fra 1. januar 1987. Gartneryrket 9.1. 1987 bls. 6.

– Forskrifter for tilskudd til energisparende tiltak í verksthus- soneinndeling. Gartneryrket 16.1. 1987 bls. 46.

– 1987: 8,3 mill. kroner í energitilskudd. Gartneryrket 11.3. 1988 bls. 157.

– Nye forskrifter for tilskudd til grontsektoren. Gartneryrket 25.3 1988 bls. 207.

– Regler for pris- og markedsregulering for tomater, agurker, veksthussalat, blomkaal og tidligkaal dyrket under plast. Gartneryrket 13.5. 1988 bls. 311.

Reykjavík, 7. nóv. 1988.

Garðar R. Árnason

ráðunautur.