Umboðsmaður barna Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 123

128. Frumvarp til laga um embætti umboðsmanns barna.

Flm.: Guðrún Helgadóttir, Hjörleifur Guttormsson,

Jón Kristjánsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

1. gr.

Tilgangur laga þessara er að tryggja réttindi barna í samfélaginu og að tillit sé tekið til hagsmuna þeirra við löggjöf og aðrar stjórnvaldsákvarðanir.

2. gr.

Setja skal á stofn embætti umboðsmanns barna. Alþingi kýs umboðsmann til fjögurra ára í senn. Umboðsmaðurinn skal hafa sérþekkingu á sviði uppeldismála og málefna er varða velferð barna.

3. gr.

Alþingi skipar sjö manna ráð til fjögurra ára í senn, sem vera skal umboðsmanni til ráðgjafar, eftir tilnefningu eftirtalinna aðila: Barnaverndarráðs Íslands, Fóstrufélags Íslands, Stéttarfélags íslenskra félagsráðgjafa, Kennarasambands Íslands, Sálfræðingafélags Íslands, Félags þroskaþjálfa og Félags uppeldisfræðinga. Kostnaður af störfum ráðsins greiðist úr ríkissjóði.

4. gr.

Umboðsmaður barna skal vinna að þeim málum er sérstaklega snerta hagsmuni barna og hafa frumkvæði að úrbótum þar sem hann telur að á rétt þeirra sé gengið. Jafnframt skal hann fylgjast með því að samþykktir og ákvarðanir stjórnvalda, er snerta hagsmuni barna, séu framkvæmdar á tilsettum tíma.

Meginverkefni umboðsmanns skulu vera:

að fylgjast með löggjöf og ákvörðunum sem stjórnvöld taka og snerta hagsmuni barna og vekja á því athygli sé þeirra ekki gætt, að fylgjast með framkvæmd laga og reglna er varða hagsmuni og réttindi barna, að hafa frumkvæði að úrbótum varðandi réttindi og aðstæður barna svo að þeim séu tryggð sem best og hollust uppvaxtarskilyrði, að vekja athygli á þeim árekstrum sem kunna að eiga sér stað milli hagsmuna barna og hinna fullorðnu í samfélaginu og vinna að lausn þeirra í samráði við þá aðila sem með þau mál fara, að vera opinberum aðilum og einstaklingum til ráðgjafar um allt það sem verða má til hagsbóta fyrir börn og hafa náið samstarf við alla þá aðila sem með málefni barna fara, að vísa þeim aðilum sem til hans leita til réttra aðila sé erindið ekki í verkahring hans sjálfs, að gangast fyrir rannsóknum á aðstæðum barna í samfélaginu og veita upplýsingar um stöðu þeirra, jafnt til einstaklinga sem opinberra aðila.

Umboðsmaður skal starfa að eigin frumkvæði, sem og eftir ábendingum frá öðrum. Hann skal sjálfur meta ástæðu til ábendingar í samráði við umboðsráðið.

5. gr.

Umboðsmaður barna skal eiga aðgang að öllum stofnunum sem annast málefni barna, jafnt opinberum stofnunum sem stofnunum í einkaeign.

Stjórnvöldum og stjórnendum stofnana, sem fara með málefni barna, ber skilyrðislaust að veita umboðsmanni barna upplýsingar um starfsemi sem lýtur að börnum án þess að þagnarskyldu sé krafist svo að hún hindri ekki að umboðsmaður fái sinnt skyldu sinni. Jafnframt ber umboðsmanni að veita upplýsingar um umboðsstarfið án þess að krefjast þagnarskyldu. Umboðsmaður skal þó gæta fyllsta trúnaðar um einkamál sem hann hlýtur aðgang að.

6. gr.

Umboðsmaður hefur rétt til að gera athugasemdir við hvaðeina sem brýtur í bága við hagsmuni barna í samfélaginu og tekur sá réttur til skipulagsmála, dagvistar - og kennslumála, umhverfismála, umferðarmála, heilbrigðismála, menningarmála og hverra þeirra málefna er varða uppvaxtarskilyrði barna.

Umboðsmaður ákveður sjálfur hvert hann beinir ábendingum sínum.

7. gr.

Alþingi setur nánari reglur um framkvæmd þessara laga með reglugerð að fengnum tillögum umboðsráðsins. Að öðru leyti starfa umboðsmaður og ráðið sem sjálfstæður aðili. Gefin skal út skýrsla um starfsemina ár hvert sem lögð skal fyrir Alþingi.

8. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1992.

Greinargerð.

Fyrir Alþingi liggur nú frumvarp til barnalaga, þskj. 73. Í almennum athugasemdum um efni frumvarpsins, á bls. 17, segir svo:

„Þegar frumvarp til barnalaga 1981 var samið benti sifjalaganefnd á þörfina á því að athugað yrði hvort skipa ætti sérstakan umboðsmann barna. Setti nefndin fram hugmyndir sínar um slíkan umboðsmann í fylgiskjali með frumvarpinu. Nefndin var þeirrar skoðunar að hentast væri að sérlög yrðu sett um umboðsmanninn og þyrfti að gæta þar vel tengsla við barnaverndarlög og barnalög og þau úrræði til verndar börnum er fælust í þeim lögum. Eftir að frumvarp til barnalaga var samþykkt hefur verið komið á fót embætti umboðsmanns Alþingis sem var mikil réttarbót. Á síðustu þingum hafa verið flutt frumvörp til laga um umboðsmann barna og er þar gert ráð fyrir sérlögum um það efni og eigi að þau tengist efnislega við barnalög. Sifjalaganefnd er enn þá þeirrar skoðunar að best fari á að skipa þessu máli með sérlögum. Hefur nefndin því ekki fjallað um frumvarp um þetta efni, enda þess ekki sérstaklega óskað. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpi til barnalaga 1981 telur sifjalaganefnd þetta mál mikilvægt.“

Það frumvarp til laga um umboðsmann barna, sem hér er minnst á, er það frumvarp sem nú er lagt fram fjórða sinni. Frumvarpið hefur tekið nokkrum breytingum frá því það var fyrst flutt og voru þær breytingar í samræmi við ábendingar umsagnarðila. Síðast var frumvarpið flutt á 113. löggjafarþingi og er nú flutt óbreytt. Flutningsmenn voru þá Guðrún Helgadóttir, Árni Gunnarsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Þórhildur Þorleifsdóttir, Hjörleifur Guttormsson og Jón Kristjánsson. Greinargerð sú, sem þá fylgdi frumvarpinu, hljóðaði sem hér segir:

Frumvarp þetta var fyrst flutt á 109. löggjafarþingi og voru flutningsmenn þá Guðrún Helgadóttir, Jóhanna Sigurðardóttir, Kristín S. Kvaran og Hjörleifur Guttormsson. Það var endurflutt á 110. löggjafarþingi og voru flutningsmenn þá Guðrún Helgadóttir, Árni Gunnarsson og Hjörleifur Guttormsson. Frumvarpið varð ekki útrætt en hlaut ítarlega umfjöllun ýmissa þeirra aðila sem með málefni barna fara í þjóðfélaginu og voru flestir hlynntir því.

Frumvarp þetta er því flutt nú í þriðja sinn og er það allmikið breytt samkvæmt ábendingum sem síðar verður gerð grein fyrir.

Með frumvarpinu fylgdi upphaflega svohljóðandi greinargerð:

„Hugmyndin að stofnun embættis umboðsmanns barna er ekki ný. Árið 1978 fluttu þingmenn Alþýðuflokksins tillögu til þingsályktunar um umbætur í málefnum barna, og í greinargerð með henni var m.a. lagt til að slíkt embætti yrði stofnað. Árni Gunnarsson var fyrsti flutningsmaður tillögunnar, en hún varð ekki útrædd.

Árið 1985 var íbúatala hér á landi 241.500 manns samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands. Þar af voru börn á aldrinum 0 – 6 ára 30.200 eða 12,5% og börn á aldrinum 7 – 15 ára 37.300 eða 15,4% landsmanna. Samtals voru því börn á aldrinum 0 – 15 ára 67.500 eða 27,9% , þ.e. rúmur fjórðungur íbúa þessa lands.

Fáir deila um að við löggjöf þjóðarinnar skuli tillit tekið til þarfa allra þegna þjóðfélagsins svo að þeir megi allir þrífast sem best í landi okkar, ungir sem aldnir. Því síður deila menn um mikilvægi þess að vel sé í haginn búið fyrir þá sem eru að vaxa úr grasi og eiga að erfa landið, eins og menn orða það á hátíðastundum. Ljóst má þó vera að börnin sjálf eru ekki á sama hátt í stakk búin til að fylgja eftir sjálfsögðum mannréttindum sínum í samfélaginu og hinir sem eldri eru og þroskaðri. Aðbúnaður allur og uppvaxtarskilyrði þeirra eru á ábyrgð okkar hinna fullorðnu. Það er því ekki úr vegi að löggjafarsamkoma þjóðarinnar hugi af alvöru að því hvernig henni hafi farist það úr hendi að tryggja börnum landsins þau skilyrði til vaxtar og þroska sem ýmis lög mæla fyrir um og talin eru hornsteinn framtíðarþjóðfélags. Flutningsmenn þessa frumvarps hafa leitast við að gera sér grein fyrir þeirri þróun sem nú á sér stað og því miður orðið alvarlega uggandi um þann jarðveg sem hinni vaxandi kynslóð er búinn. Því er þetta frumvarp flutt.

Íslenska þjóðin hefur tekið stærra stökk til gjörbreyttra þjóðfélagshátta á síðustu hálfri öld en nokkru sinni fyrr í sögu þjóðarinnar. Fullvaxta fólk, sem lifði þá þjóðfélagsbyltingu sem átti sér stað á árunum eftir síðari heimsstyrjöldina og staðið hefur síðan, hefur tíðum átt fullt í fangi með að fóta sig í þessari gjörbreyttu tilveru og í því umróti verður því varla mótmælt að börn og aldrað fólk urðu þar verst úti, enda urðu þeir hópar að treysta málsvörum sem vart höfðu ráð á sinni eigin tilveru í nýju og gjörbreyttu samfélagi. Fjölskyldan, með heimahúsmóður sem hlynnti að börnum og hinum öldruðu, leið undir lok í þessu nýja þjóðfélagi þegar húsmæður voru kallaðar til launavinnu utan heimilisins, en samfélagið kom einungis að mjög litlu leyti til móts við nýjar og áður óþekktar þarfir hinna „óarðbæru“ hópa, barnanna og hinna öldruðu. Þar hafa stjórnvöld brugðist og svo er enn. Er nær sama hvert litið er, á öllum sviðum eru lífskilyrði þessa helmings þjóðarinnar sýnilega verri en annarra. Verður hér á eftir reynt að gera nokkra grein fyrir ástandinu í málefnum barna eins og þau blasa við hverjum þeim sem horfast vill í augu við staðreyndir.

Í 2. gr. laga um grunnskóla frá 1974 segir svo:

„Hlutverk grunnskólans er, í samvinnu við heimilin, að búa nemendur undir líf og starf í lýðræðisþjóðfélagi, sem er í sífelldri þróun. Starfshættir skólans skulu því mótast af umburðarlyndi, kristilegu siðgæði og lýðræðislegu samstarfi. Skólinn skal temja nemendum víðsýni og efla skilning þeirra á mannlegum kjörum og umhverfi, á íslensku þjóðfélagi, sögu þess og sérkennum og skyldum einstaklingsins við samfélagið.

Grunnskólinn skal leitast við að haga störfum sínum í sem fyllstu samræmi við eðli og þarfir nemenda og stuðla að alhliða þroska, heilbrigði og menntun hvers og eins.

Grunnskólinn skal veita nemendum tækifæri til að afla sér þekkingar og leikni og temja sér vinnubrögð sem stuðli að stöðugri viðleitni til menntunar og þroska. Skólastarfið skal því leggja grundvöll að sjálfstæðri hugsun nemenda og þjálfa hæfni þeirra til samstarfs við aðra.“

Þessi stefnumótun er hin ágætasta. En á þeim 12 árum, sem liðin eru síðan lög um grunnskóla voru samþykkt, hefur verið kreppt svo að grunnskólanum að við upplausn liggur. Laun kennara eru nú á þann veg að æ erfiðara gerist að manna skólana vel menntuðum og hæfum kennurum. Haustið 1985 voru grunnskólakennarar á öllu landinu 2.698, þar af voru 441 án tilskilinna réttinda til grunnskólakennslu. Tvímælalaust eiga launakjör grunnskólakennara hér stóran þátt í þessu, enda ganga nú nýútskrifaðir kennarar til starfa í öðrum greinum en kennslu þar sem vonlaust er að lifa þolanlegu lífi af kennaralaunum einum saman. Spyrja mætti raunar hvort tilkoma kvenna í kennarastéttina hefur orðið til þess að launin hafa hrunið með ótrúlegum hraða á síðustu áratugum. Að minnsta kosti hefur raunin orðið sú að sú var tíðin að kennaralaun nægðu til framfærslu heimilis en nú duga tvenn kennaralaun tæpast til þess. Og víst er að við þau kjör, sem grunnskólakennarar búa núna, er vonlaust að ætlast til þeirrar vinnu og ábyrgðar af þeim í starfi sem grunnskólalög gera ráð fyrir. Og þá eru lögin pappírsgagn eitt.

Það er því ástæða til að taka undir með Jónasi Pálssyni, rektor Kennaraháskóla Íslands, þar sem hann segir í bréfi til félagsmálanefndar Alþingis 7. apríl sl.:

„Íslenskt samfélag gengur um þessar mundir í gegnum harða kreppu, sem á sumum sviðum jaðrar við upplausn. Í bakgrunni eru félagslegar og efnahagslegar breytingar sem menn hafa lítið hirt um að skilja. Átak til umbóta í uppeldis - og skólamálum er ein mikilvægasta aðgerðin til að brjótast út úr þeirri sjálfheldu sem nú herðir að íslensku þjóðfélagi. Velmenntuð kennarastétt er lykilatriði í því uppbyggingarstarfi.“

Sú er hins vegar raunin að menntun og endurmenntun kennara hefur verið hornreka og fjárveitingar til hennar skornar við nögl. Í sama bréfi segir sá maður sem að ofan var vitnað til og hvað mesta reynslu og þekkingu hefur á skólamálum hér á landi:

„Varla verður með sanni á móti því mælt að Kennaraskóli Íslands, nú Kennaraháskóli Íslands, hefur allt frá stofnun í byrjun þessarar aldar verið sá aðili, að öðrum stofnunum og skólum ólöstuðum og ógleymdum, sem lengst og af mestum áhuga og trúnaði hefur barist fyrir alhliða umbótum á starfsmenntun kennara í þessu landi. Næstum samfellt allan þennan tíma hafa forsvarsmenn og starfsfólk skólans grátbeðið - næstum í bókstaflegri merkingu - yfirvöld að skapa skólanum skilyrði til að þeir gætu innt skyldustörf sín sómasamlega af hendi eins og áhugi þeirra og metnaður stóð til. -

Því miður verður að segja eins og er að yfirstjórn menntamála og Alþingi hafa sjaldnast svarað þessu ákalli eða þekkt sinn vitjunartíma.“

Það er sorgleg staðreynd að á sama tíma og æ stærri hluti uppeldis barna er lagður á herðar kennara er svo kreppt að skólanum og kennurunum að torvelt er orðið að manna grunnskólana. Afleiðingar þessa ástands geta orðið geigvænlegar ef ekki er spyrnt við fæti.

Sömu sögu er að segja um ástandið í dagvistarmálum. Einungis örlítill hluti barna á aldrinum 0 – 6 ára á kost á góðri uppeldisstofnun meðan foreldrar þeirra vinna langan vinnudag. Ekki vantar heldur stefnumótun þar. Í lögum frá 1976, um byggingu og rekstur dagvistarheimila fyrir börn, segir svo í 1. gr.:

„Markmið með starfsemi dagvistarheimila er að gefa börnum kost á að njóta handleiðslu sérmenntaðs fólks í uppeldismálum og búa þeim þau uppeldisskilyrði er efli persónulegan og félagslegan þroska þeirra.“

Og árið 1981 var svohljóðandi viðbót samþykkt:

„Gerð verði starfsáætlun á vegum menntamálaráðuneytisins, er kveði nánar á um markmið og leiðir í uppeldisstarfi á dagvistarheimilum í samráði við þá aðila er að uppeldis- og skólamálum vinna.“

Sú starfsáætlun liggur nú þegar fyrir. En nú er svo komið að mikið vantar á að sérmenntað fólk fáist til starfa á dagvistarheimilunum og æ færri setjast nú í Fósturskóla Íslands, m.a. vegna bágra launakjara, en án efa einnig vegna skilningsleysis stjórnvalda á mikilvægi fóstrustarfsins. Árið 1981 skipaði menntamálaráðherra nefnd til að gera áætlun til 10 ára um uppbyggingu dagvistarheimila fyrir börn og var hún lögð fram 30. apríl 1982. Gerði áætlunin ráð fyrir að fullnægt yrði þörf fyrir dagvistarheimili á næstu 10 árum. Ljóst er að þessi áætlun er þegar pappírsgagn eitt, enda fá nær eingöngu börn einstæðra foreldra inni á dagvistarheimilum, öll önnur börn eru utan við kerfið. Enda er ekki annað að sjá en að dagvistarheimilin séu að leysast upp vegna skorts á fóstrum.

Þetta hefur gerst þegar aðstæður krefjast þess að báðir foreldrar séu tilneyddir að vera fjarri heimilunum nær allan þann tíma sólarhringsins sem börnunum er eðlilegt að vera vakandi. Hversu oft sem á það er bent loka menn augunum fyrir vaxandi lestrarerfiðleikum barna, lakara málfari ásamt sýnilegri þreytu sem oft er til komin af þrásetu yfir myndböndum í stað eðlilegs samneytis við fjölskylduna. Hvað eftir annað hafa rannsóknir sýnt að íslensk börn fá ekki þá fæðu sem þeim er nauðsynleg, enda ábyrgð á því oftlega í höndum þeirra sjálfra.

Ef litið er til öryggis barnanna í umferðinni blasir við ástand sem vart sést í nágrannalöndum okkar. Allar samgönguleiðir eru miðaðar við að bifreiðar komist um þær en minna tillit tekið til gangandi fólks eða barna og hinna öldruðu. Það er óhugnanleg sjón að sjá börn og unglinga á reiðhjólum í umferðarhringiðunni á götum Reykjavíkur og ekki síður börn að leik á gangstéttum án þess að eftirlit sé með þeim haft. Íslensk börn eru eftirlitslaus í langtum meira mæli en þekkist í nágrannalöndum okkar vegna langs vinnudags foreldra og enn viðgengst að lítil börn séu á ferð í skammdegismyrkri og óveðrum langan veg til og frá skóla, enda tala slysin sínu máli. Árið 1984 urðu 44 börn á aldrinum 1 – 6 ára fyrir slysi í umferðinni, þar af létust 2. Skýrsla Umferðarráðs segir ekki neitt um varanleg örkuml sem af hinum 42 slysunum hlutust.

Og enn eru skipulögð ný íbúðarhverfi án nægilegs tillits til þarfa barnanna. Gatnakerfið er ætlað bifreiðum, fá dagvistarheimili eru byggð og börnin þurfa að fara langan veg til skóla. Frístundaheimili eru sárafá, íþróttaaðstaða bágborin og sundaðstaða í órafjarlægð. Úrræði barnanna að loknum skóla eru þau helst að fara heim og horfa á myndbönd þangað til foreldrarnir loks hafa lokið vinnudegi. Má geta sér þess til að það afþreyingarefni, sem börnin njóta af myndböndum, sé ekki alltaf það sem þeim er hollast og best að njóta.

Menningarmál barna hafa ævinlega verið hornreka á öllum sviðum. Ríkisfjölmiðlarnir hafa hvorki fengið fé né aðstöðu til að vinna gott og vandað efni fyrir börn. Á sama tíma og ríkisfyrirtæki jafnt sem einkafyrirtæki eyða milljörðum í auglýsingar í þessum fjölmiðlum er lítið hirt um að leggja fé í hollt og menningarlegt efni fyrir börn. Afskræmd lífssýn auglýsingaheimsins er reyndar það efni sem börn horfa mest á eða hlýða á og má ímynda sér hversu uppbyggileg sú innræting er óþroskuðum börnum. Unglingaþættir snúast nær eingöngu um þá dægurlagatónlist sem efst er á baugi hverju sinni og er kynning hennar gerð eins afkáraleg og menn hafa hugarflug til. Börn eru heldur aldrei spurð um afstöðu til ýmissa mála er þau sjálf varða í fréttatímum, eins og títt er um hina fullorðnu, því síður eru þau tekin tali í þáttum um list og menningu, ekki einu sinni þó að um barnalist og barnabókmenntir sé að ræða. Börn eru einfaldlega ekki tekin alvarlega sem lifandi og hugsandi einstaklingar. Og það er þungur dómur yfir jafnréttinu í þessu landi ef rétt er að 67.500 einstaklingar eða rúmur fjórðungur landsmanna búi við svo fullkomið virðingarleysi hinna fullorðnu fyrir lífi þeirra og starfi.

Mönnum hefur orðið tíðrætt um íslenska menningu á þessum haustdögum og er það vel. Að henni er nú sótt úr ýmsum áttum. Ný fjölmiðlatækni hellist yfir okkur hvort sem okkur líkar betur eða verr, en sem betur fer virðast menn sammála um að standa beri vörð um og hlúa að okkar eigin tungu og þjóðmenningu. Menn skyldu hins vegar gera sér ljóst að sú barátta er fyrir fram vonlaus nema börn og unglingar skilji tilgang hennar og taki þátt í henni sjálf. Börnin eru sá eini vaxtarbroddur íslenskrar menningar sem framtíðarþjóðfélagið á.

Í spá um mannfjölda á Íslandi á næstu áratugum, sem Hagstofa Íslands sendir frá sér innan tíðar, kemur fram að barnsfæðingum mun síður en svo fjölga. Stjórnvöld verða að gera sér ljóst að ákvarðanir, sem teknar eru hverju sinni, hafa afgerandi áhrif á allt líf fólksins í landinu, einnig stærð fjölskyldnanna. Við þær aðstæður, sem fjölskyldunni eru nú búnar, er þess ekki að vænta að fólki þyki æskilegt að eignast stóran barnahóp. Alþingi hefur ekki treyst sér til að lengja fæðingarorlof foreldra og telur þrjá mánuði nægjanlegan tíma til að stofna til þess sambands foreldra og barns sem það á að búa að alla ævi. Því er ósvarað hvert senda skal hvítvoðunginn að þeim þremur mánuðum liðnum meðan nær algjör skortur er á dagvistarrými fyrir svo lítil börn. Börnin hrekjast því milli manna þar til skólakerfi, sem á engan hátt er stillt saman við vinnudag foreldra, tekur við þeim. Þessi uppvaxtarskilyrði eru ekki til þess fallin að hvetja fólk til að eignast mörg börn.

Sú er von flutningsmanna þessa frumvarps að alþingismenn geri sér fulla grein fyrir mikilvægi þess að stefnubreyting verði í málefnum barna á næstu árum. Stofnun embættis, sem yrði falið að vera málsvari barnanna í samfélaginu, væri áfangi að breyttum vinnubrögðum og tvímælalaust skref í rétta átt.

Þess skal að lokum getið til upplýsingar að frumvarp þetta brýtur á engan hátt í bága við barnalög, nr. 9/1981, né lög um vernd barna og ungmenna, nr. 53/1966, né drægi það úr gildi þeirra á nokkurn hátt yrði það að lögum. Miklu fremur yrðu hin nýju lög markmiðum þeirra laga til styrktar og eflingar.“

Fátt í þessari fjögurra ára gömlu greinargerð þarfnast breytinga nema það að tölur um mannfjölda og aldursskiptingu í þjóðfélaginu hafa breyst. 31. desember 1989 voru landsmenn 253.785 (árið 1985 241.500), börn á aldrinum 0 – 6 ára voru þá 29.490 eða 11,6% (1985 30.200 eða 12,5%) og börn á aldrinum 7 – 15 ára voru 33.955 eða 13,4% (1985 37.300 eða 15,4%). Þessar tölur tala sínu máli og eru í samræmi við mannfjöldaspá Hagstofu Íslands sem fylgdi hinu upphaflega frumvarpi. Þær sýna svo að ekki verður um villst að börnum á aldrinum 7 – 15 ára fækkar í landinu á sama tíma og þjóðin nær æ hærri lífaldri. Fólki þykir ekki fýsilegt að ala upp barnahóp við þær aðstæður sem því eru til þess búnar og getur hver séð sjálfur hverjar afleiðingar það hefur fyrir framtíðarþjóðfélagið að æ færri verða vinnufærir, meðan þeim sem lokið hafa starfsdegi fjölgar stöðugt.

Árið 1987 voru sett lög um fæðingarorlof, nr. 57/1987. Samkvæmt þeim var fæðingarorlof lengt í áföngum í sex mánuði (frá 1. janúar 1990), en það var þrír mánuðir þegar frumvarpið var lagt fram. Ekki er í sjónmáli frekari lenging fæðingarorlofs.

Þá er þess að geta að frumvarp það, sem nú liggur fyrir 113. löggjafarþingi til laga um vernd barna og unglinga, tekur enn frekar fyrir að verkefni umboðsmanns barna og barnaverndarnefnda og barnaverndarráðs kynnu að skarast og er það vel.

Frá því að frumvarp um umboðsmann barna var fyrst flutt hefur embætti umboðsmanns Alþingis tekið til starfa. Flutningur þessa frumvarps hefur verið ræddur við Gauk Jörundsson, umboðsmann Alþingis. M.a. var það rætt hvort embætti umboðsmanns barna mætti koma fyrir innan embættis umboðsmanns Alþingis. Niðurstaðan varð sú að verkefni umboðsmanns barna væru annars eðlis en verkefni umboðsmanns Alþingis og því væri eðlilegt að umboðsmaður barna starfaði sjálfstætt. Viðfangsefni umboðsmanns Alþingis, hvort sem þau varða börn eða fullorðna, yrðu eftir sem áður í verkahring embættis hans, enda engin krafa gerð um að embætti umboðsmanns barna skipi löglærður aðili.

Allt frá því að frumvarp til laga um umboðsmann barna var fyrst flutt hafa samtök og einstaklingar hvatt til samþykktar þess, enda hefur margt það gerst í þjóðfélaginu síðan sem veldur vaxandi áhyggjum af málefnum barna.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Greinin skýrir sig sjálf.

Um 2. gr.

Flutningsmenn telja æskilegt að umboðsmaður barna verði kjörinn til fjögurra ára í senn, en endurráðning er engan veginn útilokuð.

Um 3. gr.

Flutningsmenn leggja áherslu á að í umboðsráðinu sé eingöngu sérmenntað fólk í uppeldismálum sem vera skuli umboðsmanni til ráðgjafar.

Um 4. gr.

Eins og greinin ber með sér er hér um verkefnaramma að ræða sem reglugerð skýrir nánar. Umboðsmaður sinnir ábendingum einstaklinga jafnt því að hann hefur eigið frumkvæði um ábendingar. Umboðsmaður skal ekki annast málefni einstaklinga, heldur vísa slíkum málum til þeirra aðila sem þau annast samkvæmt öðrum lögum.

Um 5. gr.

Umboðsmaður skal gæta fyllsta trúnaðar um einkamál sem hann hlýtur aðgang að.

Um 6.–8. gr.

Greinarnar skýra sig sjálfar.

Fylgiskjal.

Í meðförum háttvirtrar allsherjarnefndar var leitað til fjölmargra aðila um álit og frumvarpið rætt.

Hér á eftir fylgja umsagnir sem nefndinni bárust.

Umsögn fjármálaráðuneytis.

(4. febrúar 1991.)

Tilgangur frumvarpsins er að tryggja réttindi barna í samfélaginu og að tillit sé tekið til hagsmuna þeirra við löggjöf og aðrar stjórnvaldsákvarðanir.

Þau ákvæði frumvarpsins, sem áhrif hafa á greiðslur úr ríkissjóði, eru stofnun embættis umboðsmanns barna og sjö manna ráð sem vera skal umboðsmanni til ráðgjafar. Að mati ráðuneytisins má gera ráð fyrir að kostnaðarauki ríkissjóðs nemi um 4 m.kr. á ári verði frumvarpið óbreytt að lögum. Við kostnaðarmatið er gert ráð fyrir að rekstrarkostnaður embættisins verði um 3,5 m.kr. á ári og vegur þar þyngst launakostnaður umboðsmanns og ritara. Auk þess er gert ráð fyrir 0,5 m.kr. kostnaðarauka á ári vegna nefndarlauna fyrir setu í ráðinu sem skipað verður verði frumvarpið að lögum.

Umsögn Sálfræðingafélags Íslands.

(11. mars 1991.)

Sálfræðingafélag Íslands (SÍ) vill lýsa ánægju sinni með að leitað er umsagnar félagsins um þetta mál. Störf allflestra sálfræðinga tengjast á einn eða annan hátt börnum, ýmist beint, eins og á dagvistarheimilum, í grunnskólum, að barnavernd, við barnageðdeildir, við Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, hjá svæðisstjórnum, eða á fullorðinssviðinu, þar sem eru börn í skilnaðarmálum, áfengisvanda á heimilum, starfi við fullorðna á fullorðinsgeðdeildum o.fl. Sálfræðingar finna því vel hvar skórinn kreppir í málefnum barna á Íslandi og vinna að því ásamt fjölmörgum öðrum að leysa úr málum barna, bæði fyrirbyggjandi og eins eftir að vandinn er kominn upp.

Í þessu sambandi vill stjórn SÍ benda á tillögu félagsins til menntamálaráðuneytisins að þjónusta á geðheilbrigðissviðinu verði endurskipulögð og um verði að ræða alhliða samfellda þjónustu fyrir börn og fjölskyldur þeirra, óháð þeim stofnunum sem börn mögulega dvelja á, og að þjónustan sé ekki aðgreind eftir eðli vandans við frumgreiningu. Eins og málum er háttað í dag er hætta á að afmörkuð þjónustusvið einangri ákveðinn vanda barnsins, en líti ekki á aðstæður barna í heild. Má þar benda á t.d. skilnaðarvinnu með fjölskyldur og skólagöngu eða dagvistun barnanna.

Það er álit stjórnar SÍ að það sé til heilla fyrir börn á Íslandi að þeim standi til boða samfelld ráðgjafar- og sálfræðiþjónusta sem sér aðstæður þeirra í heild. Í þessu ljósi fagnar SÍ frumvarpi til laga um umboðsmann barna - börn eiga sannarlega að fá stuðning til að öðlast þann rétt sem löggjafinn ætlar þeim. Því miður er þessi réttur brotinn á þeim í því samfélagi sem við búum við á Íslandi í dag, en hér eru það börnin sem borga brúsann í lífsgæðakapphlaupi foreldra og þeirri forgangsröð sem verkefnin fá hjá ríki og sveitarfélögum. Stjórn SÍ lýsir yfir eindregnum stuðningi við þetta frumvarp og yfir vilja sínum til að vinna að þessu máli í samvinnu við aðra.

Sálfræðingafélag Íslands fagnar því að í 3. gr. frumvarpsins sé gert ráð fyrir fagaðilum sem skuli vera umboðsmanni til ráðgjafar og telur að þar séu saman komnar þær helstu stéttir sem eiga að þekkja til málefna barna. Eðlilegt væri að hægt væri að leita ráðgjafar hjá öðrum hópum, svo sem lögfræðingum, arkitektum eða fulltrúum foreldra, eða þeir sætu fundi nefndarinnar eftir eðli málsins hverju sinni.

Stjórn SÍ hvetur til þess að frumvarp þetta fái nú það sæti á forgangsröð lagafrumvarpa sem skilar því sem lögum fyrir þinglok 1991, en verði ekki slegið á frest eins og reyndin hefur verið hingað til.

Umsögn Þroskahjálpar.

(21. febrúar 1991.)

Landssamtökin Þroskahjálp óska hér með eftir að fá að koma sjónarmiðum sínum á framfæri um frumvarp til laga um umboðsmann barna.

Landssamtökin lýsa yfir ánægju sinni með umrætt frumvarp og þær hugmyndir sem þar koma fram um að komið verði á fót embætti sem hafi það verkefni að tryggja réttindi barna í samfélaginu.

Þegar fötluð börn eiga í hlut hefur oft borið á því að á þau sé litið fyrst og fremst í ljósi fötlunarinnar en ekki með hagsmuni barnsins sjálfs í huga. Þess vegna viljum við nota tækifærið og minna á að fötluð börn eru fyrst og fremst börn og hagsmunir þeirra eru þeir sömu og ófatlaðra barna, m.a. þörf fyrir ást, öryggi og umönnun auk alls annars sem nútímaþjóðfélag hefur gert óumflýjanlega nauðsyn. Aldrei má líta svo á að fötluð börn eigi fleira sameiginlegt fullorðnum fötluðum en ófötluðum börnum. Í ráðgjafarnefnd þá sem ætlað er að starfi með umboðsmanninum virðist hafa verið gert ráð fyrir fulltrúum stétta sem eru sérfróðar um þjálfun og kennslu fatlaðra og er það vel. Aftur á móti er ekki gert ráð fyrir neinum fulltrúum foreldra barna og leyfum við okkur að benda á mikilvægi þess að í ráðgjafarnefndinni verði einn slíkur.

Að öðru leyti eru samtökin mjög sátt við frumvarpið og vænta þess að það nái fram að ganga á yfirstandandi þingi.

Umsögn Barnaheilla.

(19. febrúar 1991.)

Samtökin Barnaheill fagna framkomnu frumvarpi um umboðsmann barna á yfirstandandi þingi og eru þakklát þeim þingmönnum sem hafa vakið athygli á þörfinni fyrir slíkan embættismann.

Það er eðli málefna er varða börn að þau eru viðkvæm og vandmeðfarin. Þau varða einstaklinga sem ófærir eru til málsvarnar og eiga allt undir þeim sem eldri eru. Því er sérstök ástæða til að vel sé með því fylgst að málum þeirra sé ævinlega sinnt af fyllstu alúð og í góðu samræmi við réttarreglur og stjórnskipan. Þá er ekki því að neita að börnum veitir ekki af málsvörum almennt talað og að bent sé á úrbótaleiðir, sbr. 3. og 4. tölul. 4. gr. frumvarpsins. Þá er og þörf á að rannsóknum sé sinnt, sbr. 7. tölul., og af þeim séu höfð not við úrlausn mála á pólitíska sviðinu.

Samtökin Barnaheill telja til bóta þá breytingu sem er á þessu frumvarpi frá eldri frumvörpum að umboðsmaðurinn þiggi umboð sitt frá Alþingi beint. Þannig er hann óháður framkvæmdarvaldinu og í betri aðstöðu til þess að gagnrýna og leiðbeina. Þá mætti íhuga það hvort það ætti ekki að teljast með verkefnum hans að fylgjast með að lög er börn varðar og opinber sýsla öll er börn varðar sé í góðu samræmi við ákvæði alþjóðasamninga sem Íslendingar hafa samþykkt og undirritað.

Rétt er að umboðsmaður hafi sérþekkingu á sviði uppeldismála en jafnnauðsynlegt er að embættinu sé tryggð lögfræðileg þekking. Öðrum kosti er hætt við að verk hans nýtist miður en skyldi, einkum með tilliti til ýmissa þátta stjórnkerfisins.

Samtökin Barnaheill hvetja eindregið til að frumvarpið um umboðsmann barna verði tekið til afgreiðslu og samþykkt á yfirstandandi þingi. Áhersla er á það lögð að svo verði að embættinu búið frá hinu fyrsta að það geti sinnt verkefni sínu vel og dyggilega. Á því er mikil þörf.

Umsögn Stéttarfélags íslenskra félagsráðgjafa.

(18. febrúar 1991.)

Stéttarfélag íslenskra félagsráðgjafa fagnar framkomnu frumvarpi um umboðsmann barna og telur félagið að stofnun slíks embættis sé löngu tímabær.

Mörg þeirra verkefna sem gert er ráð fyrir að verði í verkahring umboðsmanns barna hafa fram til þessa verið í höndum barnaverndaryfirvalda. Með breyttum þjóðfélagsháttum er nauðsynlegt að sérstakt embætti sinni almennri velferð og hagsmunum barna hvar sem þau búa á meðan barnaverndaryfirvöld sinni málum einstaklinga.

Stéttarfélag íslenskra félagsráðgjafa væntir þess að frumvarp þetta verði að lögum á yfirstandandi þingi.

Umsögn Barnavinafélagsins Sumargjafar.

(18. febrúar 1991.)

Barnavinafélagið Sumargjöf hvetur til að frumvarpið um embætti umboðsmanns barna verði samþykkt í þeirri mynd sem það er.

Umsögn Foreldrasamtakanna.

(16. febrúar 1991.)

Foreldrasamtökin vísa til erindis yðar dags. 8. febrúar 1991.

Foreldrasamtökin þakka þann heiður sem allsherjarnefnd Alþingis sýnir félaginu með beiðni um umsögn um frumvarp til laga um umboðsmann barna.

Foreldrasamtökin hafa áður lýst yfir áhuga á stofnun embættis umboðsmanns barna, sá áhugi hefur ekki minnkað. Þær hugmyndir, sem koma fram í frumvarpinu, eru að meginefni samhljóða skoðunum Foreldrasamtakanna um embætti umboðsmanns barna.

Nauðsynlegt er að umboðsmaður barna hafi sér til fulltingis ráð svo sem kveðið er á um í 3. gr. frumvarpsins en spyrja má hvers vegna það séu einungis fulltrúar stéttarfélaga í uppeldisgeiranum sem skipa skulu ráðið. Hvers vegna situr ekki fulltrúi foreldra í ráðinu? Er ekki nauðsynlegt með tilliti til tilgangs þessa embættis að í ráðinu sitji lögfræðingur og væri ekki heppilegt að þar sæti einnig hagfræðingur?

Það er löngu orðið brýnt að eftirlitsaðili á borð við umboðsmann barna eigi aðgang að öllum stofnunum sem annast málefni barna. Þessi lög geta bætt úr þeirri brýnu þörf. Þess vegna ítreka Foreldrasamtökin erindi sitt frá 1. febrúar þar sem segir að ekkert sé því til fyrirstöðu að þingheimur geti sameinast um þetta framfaramál og hvetja yður til að leggja því lið.

Að öðru leyti vísa Foreldrasamtökin til greinar um embætti umboðsmanns barna í 2. tbl. Uppeldis 1990.

Uppeldi, 2. tbl. 1990:

Umboðsmaður barna

:

ofurmannleg stofnun, draumórar eða þarfaþing í nútímasamfélagi?

Undanfarið hafa Foreldrasamtökin beitt sér fyrir stofnun nýs embættis og sjá nú fram á árangur erfiðis síns.

Fyrir nokkrum árum voru lagðar fyrir Alþingi tillögur um embætti umboðsmanns barna. Embættið skyldi vera málsvari barna og hafa hagsmuni þeirra að leiðarljósi gagnvart stjórnvaldsaðgerðum. Embætti sem þessi eru til víða í vestrænum samfélögum með dálítið misjöfnu sniði. Í Noregi er „umboðsmaður barna“ þeirra eigin málsvari í bókstaflegum skilningi því að hann kemur fram í sjónvarpi, ansar fyrirspurnum í síma og rekur mál í kerfinu sem börnin koma sjálf til hans.

Frumvarp til laga um umboðsmann barna, sem þingmenn margra flokka hafa í tvígang lagt fyrir Alþingi (hið háa), hefur ekki verið afgreitt með viðhlítandi hætti sem táknar að þingheimi hefur ekki fundist ástæða til að ræða það. Þetta fannst stjórn Foreldrasamtakanna ekki viðunandi. Stjórnin er þegar á þeirri skoðun að á Íslandi beri að stofna embætti umboðsmanns barna. Stjórnkerfið er byggt á sérstökum rannsóknar- og eftirlitsstofnunum sem þjóna hver sínum sérhæfða málaflokki, landbúnaði, sjávarútvegi, bankakerfi, fjölmiðlum, iðnaði og svo má lengi telja. Nútímasamfélag er samt ekki sjálfu sér samkvæmt og gleymir stundum því sem það er til fyrir - velferð þegnanna. Hagsmunir barna sitja þar af leiðandi oft á hakanum þegar teknar eru veigamiklar ákvarðanir því börnin hafa ekki sérfræðinga á launum við að hugsa um hagsmuni sína og eru síður hæf en flestir til að láta rödd sína heyrast. Seinasta vetur vöktu Foreldrasamtökin athygli þingmanna á að vert væri að útkljá umræðu um embætti umboðsmanns barna. Málaleitan Foreldrasamtakanna vakti töluverða athygli og mjög jákvæð viðbrögð. Forseti sameinaðs Alþingis fagnaði t.d. frumkvæðinu í viðtali við flokksblað sitt (Þjóðviljann) og lofaði að leggja frumvarpið fyrir þing að nýju. Það er því ekki vonlaust um að fulltrúar fólksins (lesist þingmenn) útkljái hvort vert sé að stofna til embættis umboðsmanns barna eða ekki. Vonir Foreldrasamtakanna jukust svo til muna þegar fréttist af því að félagið Barnaheill mundi standa að ráðstefnu um málið á haustdögum.

„Það hefur verið unnið töluvert að þessu máli innan Foreldrasamtakanna“, sagði Kristinn H. Þorsteinsson, formaður félagsins, í samtali við Uppeldi. „Jafnt og þétt starfar vinnuhópur að málinu, við viljum leggja hugsun í hlutina. Vinnuhópurinn hefur lagt tillögur fyrir stjórnina og þannig höfum við mótað skoðanir okkar. Þannig ætlumst við til að ekki verði búin til steinrunnin stofnun. Stjórn Foreldrasamtakanna álítur að embætti umboðsmanns barna hafi þann tilgang að tryggja réttindi barna í samfélaginu og að tillit sé tekið til hagsmuna þeirra við löggjöf og aðrar stjórnvaldsákvarðanir. Embættið ætti jafnframt að vera málsvari barna og hafa eftirlit með þeim stofnunum sem hafa með börn að gera.“

„Til þess að sinna skyldum sínum þyrfti embættið að vera skipað aðilum sem næðu lifandi sambandi við börn, stæðu að rannsóknum um stöðu barna og gerðu úttektir á stofnunum með hagsmuni skjólstæðinga þeirra að leiðarljósi. Embættinu bæri að vinna í nánu samstarfi við löggjafann og tæki til umfjöllunar jafnt frumvörp sem eldri löggjöf. Í bréfi til þingmanna var lögð mikil áhersla á eftirlitsskyldu embættisins og þó að það sé vissulega mikilsvert hefur athygli okkar einnig beinst töluvert að beinu sambandi þess við börnin.“

„Það er vissulega ánægjulegt að málið skuli ætla að komast á hreyfingu eftir þessa vinnu okkar. Við höfum trú á að ráðstefna Barnaheilla geti vakið athygli og treystum loforðum þingmanna að sjálfsögðu“, sagði Kristinn og brosti út í annað. „Það er ekki hlutverk Foreldrasamtakanna að vera með hávaða og læti“ sagði Kristinn aðspurður um næsta skref félagsins í málinu. „Við höfum skoðað málið, mótað afstöðu okkar, vakið á því athygli og erum að sjálfsögðu fús til umræðu. Það er valdhafanna að taka ákvarðanir, til þess hafa þeir sérstakar stofnanir og þeim stendur aðstoð okkar til boða.“

Það er skoðun Uppeldis að þeir sem hafa trú á mætti valdastofnana og getu kerfis til að setja reglur sem koma að gagni hljóti (í ljósi mannúðar) að mæla með stofnun embættis umboðsmanns barna. Stjórnleysingjum mun vafalaust finnast hagsmunum betur komið í annarri gæslu.

Umsögn Félags íslenskra sérkennara.

(14. febrúar 1991.)

Stjórn FÍS hefur eftirfarandi athugasemdir:

Okkur þykir eðlilegt og æskilegt að umboðsmaður barna geti tekið upp mál einstaklinga, hugsanlega í samvinnu við umboðsmann Alþingis í þeim tilfellum sem vafi vaknar um að opinberar stofnanir hafi gætt hagsmuna barna.

Þykir okkur því að í 4. gr. frumvarpsins mætti kveða skýrar á um að umboðsmaður skuli gæta hagsmuna barna gagnvart opinberum aðilum, ekki aðeins hvað varðar almenna starfshætti og reglur, heldur einnig hvað varðar ákvarðanir og framkvæmd gagnvart einstökum börnum komi upp efasemdir þar um.

Stjórn FÍS lýsir annars ánægju sinni með frumvarpið og von um að það megi verða að lögum hið bráðasta.

Umsögn Félags þroskaþjálfa.

(15. febrúar 1991.)

Stjórn Félags þroskaþjálfa fjallaði um erindi þetta á fundi sínum þann 11. febrúar. Félagið fagnar „frumvarpi til laga um embætti umboðsmanns barna“ og vonar að það megi verða að lögum á yfirstandandi þingi. Stjórn Félags þroskaþjálfa var sammála um að gera athugasemdir við eftirfarandi:

Í 3. gr. þar sem fjallað er um ráð sem Alþingi skipar umboðsmanni til ráðgjafar, þar finnst okkur eðlilegt að fulltrúi Félags íslenskra barnalækna sitji.

6. gr. Umboðsmaður hefur rétt til að gera athugasemdir við hvaðeina sem brýtur í bága við hagsmuni barna í samfélaginu og tekur sá réttur til skipulagsmála, dagvistar- og kennslumála, umhverfismála, umferðarmála, heilbrigðismála, menningarmála, heimilis- og/eða búsetumála og hverra þeirra mála er varða uppvaxtarskilyrði barna. Umboðsmaður ákveður sjálfur hvert hann beinir ábendingum sínum.

Greinargerð með 6. gr. Mörg börn eiga ekki öruggt heimili, annars vegar vegna vanheilla foreldra og hins vegar vegna fötlunar sinnar. Fötluð börn þurfa oft að bíða árum saman eftir að geta flust á meðferðar- eða vistheimili sem hæfir fötlun þeirra. Í skjóli þeirrar staðreyndar viljum við að umboðsmaður barna hafi rétt til að gera athugasemdir við hvaðeina sem brýtur í bága við „rétt barna til eignar á öruggu heimili“.

Athugasemd við greinargerð þá er fylgir frumvarpi til laga um embætti umboðsmanns barna:

Ekki þykir stjórnarmeðlimum Félags þroskaþjálfa nóg að fleira fagfólk sé laðað að skólum og dagvistarstofnunum. Einnig þarf að styrkja heimilin þannig að þau geti brauðfætt sig án óhóflegs vinnuálags. Okkur virðist sem ýmsar lagabreytingar séu yfirklór og plástrar sem viðhalda áfram lélegu ástandi. Aldrei virðist mega minnast á hversu harkaleg stefna stjórnvalda er í kjaramálum hins almenna launþega, „taxtafólksins“ svonefnda. Hún skerðir mjög möguleika barna til aukins þroska og lífshamingju.

Umsögn Fóstrufélags Íslands.

(14. febrúar 1991.)

Stjórn Fóstrufélags Íslands þakkar að fá ofangreint frumvarp til umsagnar.

Stjórn Fóstrufélags Íslands telur að um brýnt mál sé að ræða sem varði velferð barna í landinu.

Stjórn Fóstrufélags Íslands styður því að stofnað sé embætti umboðsmanns barna og lýsir yfir stuðningi við að frumvarp þetta verði að lögum.

Umsögn Öryrkjabandalags Íslands.

(7. febrúar 1991.)

Öryrkjabandalag Íslands þakkar allsherjarnefnd það tækifæri að fá til umsagnar frumvarp til laga um embætti umboðsmanns barna. Eins og fram kemur í greinargerð frumvarpsins er talið sjálfsagt og eðlilegt að greina málefni barna og umboðsmanns þeirra frá embætti umboðsmanns Alþingis sem fjallar um mál af allt öðru tagi.

Öryrkjabandalagið lýsir því yfir fylgi við meginmál frumvarpsins og þau verkefni umboðsmanns barna sem upp eru talin í 4. gr. frumvarpsins.

Staða barnsins í samfélagi streitu og allt of mikils vinnuálags foreldra er oft ekki allt of góð og hin mikla og almenna upplausn heimila bitnar mjög á heill barnanna. Allt þetta og margt fleira kallar á aukið og virkara starf barnaverndarnefnda og barnaverndarráðs, þar sem þegar er unnið mikið og dýrmætt starf þótt eflaust mætti enn betur gera.

Hins vegar er eftirlits- og málskotsaðili, sem hefur slíka lagastoð á bak við sig sem frumvarpið gerir ráð fyrir, afar nauðsynlegur bakhjarl barnaréttar almennt auk þess sem viðkomandi á að hafa alla möguleika á ákveðnu frumkvæði um úrbætur í málefnum barna sem eru knýjandi í margri grein.

Á vegum Öryrkjabandalags Íslands hefur að sjálfsögðu verið hugað sérstaklega að rétti fatlaðra barna til jafns við ófötluð og sömuleiðis hefur þar verið í gangi sérstök athugun á því hversu réttindagæslu fatlaðra, þar með talið fatlaðra barna, yrði best háttað og öruggast komið fyrir.

Í væntanlegu frumvarpi til laga um málefni fatlaðra, sem sérstök endurskoðunarnefnd hefur unnið að, eru allítarleg ákvæði um réttindagæslu barna sem annarra og þykir okkur sem það væri ótvíræð stoð í því að eiga beina tilvísun í lögum um umboðsmann barna hvað varðar einstök, hugsanleg málskot af alvarlegu tagi sem kynnu að varða börn sérstaklega.

Öryrkjabandalagið fagnar því sérstaklega að skv. 3. gr. um ráðsaðila umboðsmanni til halds og trausts skuli einmitt vera um að ræða fulltrúa þeirra stétta sem hvað mest fjalla í daglegu starfi um málefni fatlaðra barna og ætti m.a. með því að vera tryggt að hlutur þeirra yrði jafn og annarra með lögum þessum svo sem vera ber.

Mælt er með samþykkt frumvarpsins og um leið ítrekuð sú skoðun Öryrkjabandalags Íslands að í löggjöf af þessu tagi eigi engin sérákvæði að vera um fatlaða því að jafn réttur þeirra á að vera svo ótvíræður í öllum greinum.