Umferðarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 375

706. Frumvarp til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50/1987.

Flm.: Eiður Guðnason.

1. gr.

4. mgr. 17. gr. laganna orðast svo:

Frárein skal nota strax og hún byrjar.

2. gr.

D-liður 1. mgr. 22. gr. laganna fellur brott.

3. gr.

A-liður 1. mgr. 50. gr. laganna orðast svo:

Vörubifreið sem er 3500 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd.

4. gr.

3. mgr. 51. gr. laganna orðast svo:

Fullnaðarskírteini gildir í tíu ár frá útgáfudegi. Dómsmálaráðherra getur ákveðið að ökuskírteini til að mega stjórna ökutækjum skv. 50. gr. skuli gilda skemur.

5. gr.

a. 1. mgr. 71. gr. orðast svo:

. Hver sá sem situr í sæti bifreiðar sem búið er öryggisbelti skal nota það.

b. Við greinina bætist ný málsgrein er verði 3. mgr. og orðast svo:

. Ökumaður skal sjá um að börn yngri en 16 ára noti viðurkenndan og mátulegan öryggisbúnað í bifreiðinni. Börn yngri en 6 ára skulu nota bílbelti, barnabílstól, bílpúða, sem festur er með bílbelti, eða annan viðurkenndan öryggisbúnað. Bannað er að hafa börn laus í framsæti eða fyrir framan framsæti í akstri.

6. gr.

1. mgr. 72. gr. laganna orðast svo:

Hver sá, sem situr á bifhjóli, hliðarvagni bifhjóls eða á torfærutæki, skal nota hlífðarhjálm.

7. gr.

2. málsl. 1. mgr. 92. gr. laganna orðast svo: Vátryggingin skal tryggja bætur vegna slyss, sem ökumaður kann að verða fyrir, allt að 10.000.000 kr. vegna hvers einstaks tjónsatburðar.

8. gr.

1. málsl. 1. mgr. 102. gr. laganna orðast svo: Nú hefur stjórnandi vélknúins ökutækis brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 45. gr. og skal hann þá sviptur ökuréttindum eða rétti til að öðlast þau.

9. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. október 1989.

Ákvæði til bráðabirgða.

Fullnaðarskírteini, sem gefin hafa verið út skv. 3. mgr. 51. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, og gilda áttu þar til ökumaður yrði fullra 70 ára, skulu endurnýjuð í samræmi við 4. gr. þessara laga.

Greinargerð.

Ný umferðarlög tóku gildi 1. mars 1988. Í þeim fólust margháttaðar breytingar, eins og til dæmis lögbundin ljósanotkun allan sólarhringinn og skyldunotkun bílbelta í framsætum þeirra bifreiða er búnar eru beltum. Margar þær breytingar, sem þessi lög höfðu í för með sér, hafa ótvírætt sannað gildi sitt svo að ekki verður um villst. Þannig er t.d. með notkun bílbelta og þykir flutningsmanni sem ástæða sé nú til að stíga skrefið til fulls og lögleiða einnig notkun bílbelta fyrir þá sem sitja í aftursæti, enda hefur sú ráðstöfun, þar sem hún hefur verið lögleidd, einnig ótvírætt sannað gildi sitt, ekki síst þar sem börn eiga í hlut.

Þá hefur einnig komið í ljós að ekki er síður nauðsynlegt að ökumenn vélknúinna snjósleða, fjórhjóla og þríhjóla, sem einkum eru ætluð til aksturs utan vega, noti hlífðarhjálma eins og ökumenn bifhjóla. Þessi farartæki ná umtalsverðum hraða og þeim er oft ekið við erfið skilyrði, bæði að því er varðar veðurfar og birtu. Ekki eru alltaf farnar troðnar slóðir og eykur það enn á slysahættuna.

Við framkvæmd umferðarlaganna hafa nokkrir annmarkar komið í ljós sem brýnt er að bæta úr. Í gildandi umferðarlögum, ákvæði til bráðabirgða, er gert ráð fyrir að lögin skuli endurskoðuð fyrir árslok 1991. Þrátt fyrir þetta ákvæði þykir nauðsynlegt að breyta nú þegar nokkrum ákvæðum laganna. Er nánari grein gerð fyrir þessum breytingum í athugasemdum við einstakar greinar hér á eftir.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í lögunum er orðið afrein notað um sérstaka akrein sem nota skal þegar ekið er út frá akbraut og inn á aðra. Akreinin, sem auðvelda á aðkomandi umferð að komast inn á akrein annarrar akbrautar, er hins vegar nefnd aðrein. Fljótlega kom í ljós að orðin afrein og aðrein eru svo lík í munni og hljóma svo líkt að veldur ruglingi. Því er hér lagt til að orðinu afrein verði breytt í frárein.

Um 2. gr.

Fljótlega eftir að lögin tóku gildi á árinu 1988 kom í ljós að d-liður 1. mgr. 22. gr. orkaði tvímælis. Hann gekk þvert á þá grundvallarreglu að ekki megi aka fram úr á gatnamótum nema í undantekningartilvikum skv. a–c liðum í þessari grein. Nokkrum sinnum hefur það komið til að tryggingafélög hafa lagt ábyrgð á þá sem beygt hafa til vinstri á gatnamótum en lent í árekstri við ökutæki sem í sömu andrá hefur verið ekið fram úr í gagnstæða stefnu.

Nauðsynlegt er talið að færa þessi ákvæði til fyrra horfs til að taka af tvímæli.

Um 3. gr.

Í frumvarpi til umferðarlaga, er lagt var fyrir Alþingi á 107. löggjafarþinginu 1984–1985, var lagt til að dómsmálaráðherra gæti sett reglur um frekari skilyrði fyrir auknum ökuréttindum til þess að stjórna vörubifreið sem er 3500 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd. Í meðförum þingsins var þessu breytt í „vörubifreið sem skráð er fyrir meira en 5000 kg farm“.

Hér er lagt til að greininni verði breytt til þess horfs er gerð var tillaga um á 107. löggjafarþingi, enda er það í samræmi við alþjóðasamning um umferð.

Um 4. gr.

Núgildandi umferðarlög geyma ákvæði um að fullnaðarökuskírteini skuli gilda þar til ökumaður nær 70 ára aldri. Í eldri lögum var gildistími almennra ökuskírteina tíu ár. Hér er lagt til að sú regla verði tekin upp að nýju.

Telja verður að síst sé nú ástæða til að draga úr aðhaldi á ökumönnum. Ökuskírteini eru í vaxandi mæli notuð sem almenn persónuskilríki. Skírteini með áratuga gamalli mynd er gagnslítið sönnunargagn. Aukinheldur getur hæfni ökumanns breyst vegna sjúkdóma eða slysa og er því lagt til að ökuskírteini skuli endurnýjað á tíu ára fresti.

Um 5. gr.

Samkvæmt greininni nær skylda til að nota öryggisbelti ekki aðeins til ökumanns og farþega í framsæti, eins og er í gildandi lögum, heldur og einnig til farþega í aftursæti.

Slík skylda er nú í lögum í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Ætla má að almenningur á Íslandi sé hlynntur þessari breytingu. Í því sambandi má minna á könnun Hagvangs fyrir tímaritið Heilbrigðismál í september 1988. Í 1087 manna úrtaki voru 88% hlynntir skyldunotkun bílbelta í aftursæti en 12% voru andvígir.

Þá er einnig í greininni lagt til að við fetum í fótspor Finna, Norðmanna, Svía og fleiri þjóða og gerum skylt að hafa börn í viðeigandi öryggisbúnaði í bifreiðum. Hér er lagt til að ökumenn skuli sjá um að börn noti viðeigandi og mátulegan öryggisbúnað.

Loks er lagt til að í lög komi ákvæði um að banna að börn séu laus í framsæti eða framan við framsæti í akstri. Þrátt fyrir skyldunotkun bílbelta í framsæti þykir ástæða til að leggja sérstaka áherslu á þetta atriði, enda ber nokkuð á því í umferðinni að börn standi fyrir framan framsæti eða að fullorðnir sitji undir kornabörnum í framsæti.

Um 6. gr.

Langt er síðan lögleidd var hjálmanotkun við akstur bifhjóla og er sú öryggisráðstöfun óumdeild. Á undanförnum árum hafa ný ökutæki komið við sögu, sem í 2. gr. umferðarlaga eru nefnd „torfærutæki“, en hér er einkum átt við vélknúna snjósleða og vélknúin þríhjól og fjórhjól. Reynslan hefur því miður sýnt að ekki ber minni nauðsyn til að lögbinda hjálmanotkun við akstur slíkra farartækja en við bifhjólaakstur.

Um 7. gr.

Í lagagreininni er eiganda skráningarskylds vélknúins ökutækis ætlað að tryggja ökumann þess. Skal vátryggingin tryggja bætur vegna slyss sem ökumaður kann að verða fyrir við starfa sinn. Þessi orð „við starfa sinn“ hafa valdið tryggingamönnum erfiðleikum við túlkun ákvæðisins. Lagt er til að þau falli niður, enda vandséð hvaða tilgangi þau áttu upphaflega að þjóna.

Um 8. gr.

Upphaf 2. mgr. 81. gr. umferðarlaga, nr. 40/1968, hljóðaði svo: „Nú hefur stjórnandi vélknúins ökutækis gerst brotlegur við 1. eða 2., sbr. 3. og 4. mgr., 25. gr. og skal hann þá sviptur ökuleyfi eða rétti til að öðlast það.“ Hér er um að ræða réttindamissi vegna ölvunaraksturs.

Fyrsti málsl. 1. mgr. 102. gr. núgildandi umferðarlaga, nr. 50/1987, sem samsvarar 81. gr. eldri laga, hljóðar svo: „Nú hefur stjórnandi vélknúins ökutækis brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 45. gr. og skal hann þá sviptur ökuréttindum.“

Hér er lagt til að við þessa grein bætist orðin: eða rétti til að öðlast þau.

Í þessu sambandi er vísað til hæstaréttardóms er kveðinn var upp 27. júní 1988 (150. mál 1988) en þar var kröfu ákæruvaldsins um sviptingu réttar hins ákærða til að öðlast ökuleyfi synjað. Með hliðsjón af brottfalli fyrrgreindra orða, „eða rétti til að öðlast þau“, taldi Hæstiréttur ekki vera fyrir hendi fullnægjandi heimild til að svipta ákærða réttinum til að öðlast ökuleyfi. Nauðsynlegt þykir að skýr ákvæði séu í lögum um þessa heimild.

Um 9. gr.

Eðlilegt þykir að breytingar þær, sem hér um ræðir, öðlist gildi næsta haust.

Um ákvæði til bráðabirgða.

Sjá athugasemdir um 4. gr.