Ábyrgðadeild fiskeldislána Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 375

662. Frumvarp til laga um breyting á lögum um ábyrgðadeild fiskeldislána, nr. 17 3. apríl 1990.

Flm.: Matthías Bjarnason, Friðrik Sophusson, Ólafur Þ. Þórðarson,

Sighvatur Björgvinsson, Málmfríður Sigurðardóttir, Stefán Valgeirsson,

Eggert Haukdal, Helga Hannesdóttir, Matthías Á. Mathiesen.

1. gr.

2. gr. laganna orðast svo:

Hlutverk ábyrgðadeildar fiskeldislána er að veita innlendum fiskeldisfyrirtækjum bústofnslán. Heimilt er auk þess að veita bústofnslán til hafbeitarfyrirtækja. Stjórnarnefnd deildarinnar mótar sérstakar reglur um bústofn og veitingu bústofnslána sem birtar eru í reglugerð, sbr. 7. gr.

2. gr.

3. gr. laganna orðast svo:

Hvert fiskeldisfyrirtæki getur fengið bústofnslán fyrir allt að 75% af meðalverðmæti þess bústofns sem nauðsynlegur er á hverjum tíma til að fullnýta eigin framleiðslugetu.

Bústofnslán skulu vera til allt að 12 ára. Vextir bústofnslána skulu vera þeir sömu og af fjárfestingarlánum sem Byggðastofnun veitir. Þrátt fyrir ákvæði 4. gr. laga um veð, nr. 18 4 nóv. 1887, með síðari breytingum, skal tryggja bústofnslán með sjálfsvörsluveði í eldisstofni til jafnlengdar láninu og skal lánið tryggt með 1. eða 2. veðrétti.

Andvirði bústofnslána gengur til uppgreiðslu á afurðalánum banka og á afurðalánum sem tryggð eru með sjálfskuldarábyrgð ábyrgðadeildarinnar.

Fyrstu tvö ár lánstímans eru hvorki greiddar afborganir né vextir af bústofnslánum en lánin endurgreiðast síðan á allt að tíu árum.

3. gr.

4. gr. laganna orðast svo:

Skilyrði fyrir veitingu bústofnslána er að viðkomandi fiskeldisfyrirtæki fái samningsbundin afurðalán umfram bústofnslán frá banka eða öðrum lánastofnunum.

4. gr.

5. gr. laganna orðast svo:

Fjármálaráðherra skal skipa fimm menn í stjórnarnefnd, einn samkvæmt tilnefningu viðskiptaráðherra, einn samkvæmt tilnefningu landbúnaðarráðherra og þrjá án tilnefningar og skal formaður skipaður úr þeirra hópi. Jafnframt skulu skipaðir fimm varamenn með sama hætti. Stjórnarnefndin fjallar um allar umsóknir um bústofnslán samkvæmt lögum þessum og afgreiðir þær á grundvelli ítarlegs mats á stöðu og rekstraröryggi viðkomandi fyrirtækis.

5. gr.

6. gr. laganna orðast svo:

Fjármálaráðherra ákveður að fengnum tillögum stjórnarnefndar lántökugjöld sem greidd skulu fyrir veitingu bústofnslána. Lántökugjöldin skulu ekki vera hærri en sem nemur 1,5% af höfuðstóli hvers láns.

6. gr.

7. gr. laganna orðast svo:

Fjármálaráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara, þar á meðal um starfsreglur stjórnarnefndar, bústofn og veitingu bústofnslána samkvæmt tillögum stjórnarnefndar, sbr. 2. gr., meðferð og innheimtu krafna og bústofnslán til hafbeitarfyrirtækja.

7. gr.

2. og 3. málsl. 1. mgr. 8. gr. laganna falla brott.

8. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Þetta frumvarp er flutt til þess að vekja athygli á og bæta úr þeim gífurlegu vandamálum sem fiskeldisfyrirtæki eiga við að stríða. Stjórnvöld hafa ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart fiskeldisfyrirtækjum og flutningsmenn frumvarpsins sjá enga aðra leið færa en að flytja þetta frumvarp til þess að knýja á um að þau standi við gefin fyrirheit. Á fundi ríkisstjórnarinnar 9. júní 1989 var samþykkt að láta fara fram þegar í stað athugun á því að veita öllum starfandi fiskeldisstöðvum bústofnskaupalán. Ekkert hefur enn gerst í þessu máli og nú er atvinnugreinin að komast í þrot. Mikilvægt er að einhver fiskeldisfyrirtæki lifi af þessa erfiðu tíma til þess að halda verkkunnáttu við fiskeldi í landinu þótt ljóst sé að ekki er rekstrargrundvöllur hjá öllum fyrirtækjunum.

Miklar vonir voru bundnar við það, þegar ábyrgðadeild fiskeldislána loks komst á laggirnar 1. júlí 1990, að mörg vandamál fiskeldisfyrirtækja varðandi rekstrarfjáröflun mundu leysast. Raunin varð önnur því starfsemi ábyrgðadeildarinnar er ekkert nema vonbrigði. Starfsemi deildarinnar er ekkert nema viðbótarfjármagnskostnaður, ábyrgðagjaldið er um 7% og nægir eitt sér til þess að sliga fyrirtækin endanlega. Fiskeldisfyrirtæki búa við svo dýrt afurðalánakerfi að útilokað er að reka fyrirtækin, jafnvel þó rekstur þeirra gangi áfallalaust. Fyrirtækin greiða afurðalánavexti sem eru breytilegir eftir því í hvaða mynt lánin eru tekin. SDR-afurðalánin bera 10,5% vexti, lán í íslenskum krónum 12,25%, í dollurum 9,5% og í sterlingspundum 15,25% vexti. Til að komast í afurðalán þurfa fyrirtækin að tryggja fiskinn og er iðgjaldið 5 – 7% á ári. Iðgjald er reiknað af meðalverðmæti fisks á árinu samkvæmt eldisáætlun. Almenna reglan er sú að sjálfsáhætta er 25%. Þannig fá fyrirtækin ekkert greitt ef einstakt tjón er undir 25% af heildarverðmætum í viðkomandi fiskeldisstöð. Ef mörg smátjón verða fæst ekkert greitt nema samanlögð upphæð tjóna nemi hærri upphæð en 50% af áætluðu hæsta verðmæti fisks í stöðinni. Auk framangreindra afarkosta eru ýmis ákvæði í tryggingaskilmálum sem gera tryggingafélögunum mögulegt að neita greiðslu bóta eins og þegar liggur fyrir í veigamiklum atriðum.

Bankar veita lán til fiskeldisfyrirtækja sem geta numið 30 – 37,5% af verðmæti fisksins samkvæmt verðmætaskrá tryggingafélaganna. Lán bankanna eru tryggð með 1. veðrétti í fiskinum. Hins vegar neita bankarnir sumum fiskeldisfyrirtækjum alfarið um rekstrarlán.

Rétt er að gera sér nokkra grein fyrir hve mikinn kostnað fyrirtækin bera vegna vaxta af afurðalánum, tryggingaiðgjöldum og ábyrgðagjöldum. Það er gert ráð fyrir að það taki um 44 mánuði að ala lax frá hrognastigi í þriggja kílóa þyngd. Auk þess er reiknað með að bankinn láni 32,5% af tryggingamati og ríkisábyrgð sé 37,5% og tryggingargjald sé 6%. Eftir að búið er að slægja fiskinn vegur hann 2,7 kg. Skilaverðið að frádregnum flutnings-, pökkunar- og sláturkostnaði er í dag um 260 kr. á kg. Kostnaður vegna vaxta, tryggingar- og ábyrgðagjalda er 54 kr. á kg eða 21% af skilaverði, þ.e. söluverði fisksins. Trygging og ábyrgðagjald er um helmingur af þessum kostnaði. Lögin um ábyrgðasjóð fiskeldislána eru með öllu gagnslaus og betra að nema þau úr gildi en að hafa þau eins og þau eru núna.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Gert er ráð fyrir að breyta hlutverki ábyrgðadeildar fiskeldislána. Er þetta gert að fenginni reynslu. Starfsemi deildarinnar er einungis viðbótar fjármagnskostnaður því ábyrgðagjaldið er 7%. Í stað þess að veita ábyrgðir ofan á hefðbundin afurðalán skal deildin veita bústofnslán. Stjórnarnefnd er falið að skilgreina bústofn og gæti hann miðast við lífþunga smáfisks sem þarf að vera til staðar í stöð hverju sinni. Smáfiskur gæti miðast við lax undir 1 kg að þyngd eða sambærilegt þroskastig annarra fisktegunda.

Um 2. gr.

Lagt er til að bústofnslán geti numið allt að 75% að meðalverðmæti bústofns yfir árið. Í fyrirtækjum með blandaðan rekstur er árssveiflan í verðmæti bústofns lítil, áætluð um 10%. Í einhæfum rekstri, svo sem seiðaeldi, er árssveiflan stærri, eða allt að 50%. Þess vegna þykir eðlilegt að miða við meðalverðmæti ársins þannig að tryggja megi nægilega fjármögnun í gegnum bústofnslánakerfið.

Í greininni er kveðið á um hvernig bústofnslán skuli veitt og á hvaða kjörum. Bústofnslán gætu miðast við tvöfalt meðalskilaverð, kr. á kg (fob.), undangengis árs, en Hagstofan birtir upplýsingar um meðalskilaverð í skýrslum sínum.

Bústofnslán skulu notuð til að greiða upp þau afurðalán sem bankastofnanir hafa veitt og einnig þau afurðalán sem ábyrgðadeild fiskeldislána hefur veitt sjálfskuldarábyrgð fyrir.

Afborgun af bústofnslánum hefst ekki fyrr en tveimur árum eftir að lánið er fengið. Er við það miðað að fiskeldisfyrirtæki sé tvö ár að koma sér upp lífstofni og ekki sé um neinar afborganir að ræða á þeim tíma.

Um 3. gr.

Í greininni er kveðið á um að fyrirtæki skuli vera í viðskiptum við banka vegna afurðalána til þess að fá bústofnslán. Þetta er gert til þess að tryggja að hægt sé að greiða upp núverandi afurðalán, en kostnaður vegna þeirra er að sliga öll fyrirtæki. Þetta er einnig gert að skilyrði til þess að tryggja eðlilega rekstrarlánafyrirgreiðslu til fyrirtækja eftir að fjármögnun gegnum bústofnslán lýkur. Ekki er gerð krafa til þess að eldisstofn sé vátryggður.

Um 4. gr.

Ekki er gerð breyting á skipan stjórnarnefndar ábyrgðadeildarinnar frá því sem nú er og eru breytingar á greininni tilkomnar vegna nýs hlutverks deildarinnar.

Um 5. gr.

Ábyrgðagjald sem fiskeldisfyrirtæki hafa þurft að greiða er 7%. Lagt er til að lántökugjald bústofnslána verði aldrei hærra en 1,5% af höfuðstól sem er sambærilegt gjald og aðrar atvinnugreinar greiða fyrir sín lán.

Um 6. gr.

Greininni er breytt í samræmi við þær breytingar sem verða á hlutverki ábyrgðadeildarinnar.

Um 7. gr.

Í lögunum um ábyrgðadeild fiskeldislána er mælt svo fyrir að lögin falli úr gildi í árslok 1999. Lagt er til að „sólarlagsákvæðið“ falli brott.

Um 8. gr.

Lagt er til að lög þessi öðlist þegar gildi.