Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 66

68. Frumvarp til laga um breyting á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, nr. 65 26. júní 1992.

Flm.: Steingrímur J. Sigfússon, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Jóhann Ársælsson.

1. gr.

Á 1. gr. laganna verða svofelldar breytingar:

a .

Í stað orðanna „og að efla hafrannsóknir“ í lok 1. mgr. kemur: og jafna sveiflur innan greinarinnar.

b .

Á eftir orðunum „vegna sölu fiskiskips“ í fyrri málslið 3. mgr. kemur: eða verulegs samdráttar aflaheimilda af öðrum orsökum.

2. gr.

1. mgr. 2. gr. laganna orðast svo:

Stjórn Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins er skipuð fimm mönnum sem kosnir eru af Alþingi til fjögurra ára í senn.

3. gr.

3. málsl. 5. gr. laganna fellur brott.

4. gr.

Í stað 6., 7. og 8. gr. laganna kemur ný grein sem verður 6. gr. og orðast svo:

Aflaheimildir Hagræðingarsjóðs skulu nýttar í samræmi við markmið 1. gr. laganna. Skal fyrst úthluta aflaheimildum til þeirra byggðarlaga sem falla undir ákvæði 1. gr., síðan jafna sveiflur innan greinarinnar sem hefðu í för með sér verulega röskun á afkomu. Verði ekki þörf fyrir allar aflaheim ildir sjóðsins í fyrrnefndum tilgangi getur stjórn Hagræðingarsjóðs úthlutað þeim til fiskiskipa í hlutfalli við aflaheimildir þeirra.

5. gr.

12. gr. laganna, er verður 10. gr., orðast svo:

Sjávarútvegsráðherra setur nánari reglur um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins með reglugerð að fengnum tillögum stjórnar Hagræðingarsjóðs og að höfðu samráði við sjávarútvegsnefnd Al þingis og hagsmunaaðila.

6. gr.

Á eftir 12. gr. laganna, er verður 10. gr., kemur ný grein er verður 11. gr. og orðast svo:

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Ljóst er að nýtekin ákvörðun um aflaheimildir á næsta ári kemur mjög misjafnlega við einstök fyrirtæki, byggðarlög og landshluta. Á sama tíma og fyrirtæki með mikla aflahlutdeild í öðrum tegundum en þorski fá auknar veiðiheimildir skerðast önnur um tugi prósenta.

Tilgangur þessa frumvarps er fyrst og fremst að tryggja að fyrirtækin standi jafnar að vígi en ella væri ef ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í lok júlí stæði óbreytt. Notkun veiðiheimilda Hagræð ingarsjóðs er einfaldasta og eðlilegasta aðferðin í þessu skyni og tekur langt fram stórgölluðum hug myndum um að bæta fyrirtækjunum að einhverju leyti skellinn með peningagreiðslum.

Í þessu frumvarpi er valin sú leið að breyta ákvæðum um Hagræðingarsjóð varanlega á þann veg að sjóðurinn hafi þríþætt markmið. Það er að greiða fyrir hagræðingu í greininni með úreldingu fiskiskipa, aðstoða byggðarlög í vanda og jafna út sveiflur innan sjávarútvegsins sem eru það miklar að þeim mundi fylgja veruleg röskun á afkomu.

Að svo breyttum lögum um Hagræðingarsjóð lægi beinast við að nýta við núverandi aðstæður allar handbærar veiðiheimildir sjóðsins til að draga úr því áfalli sem skertar þorskveiðiheimildir eru þeim útgerðum og þar með byggðarlögum sem háðastar eru þeim veiðum.

Breytingarnar gera ráð fyrir að horfið verði frá því að selja aflaheimildir sjóðsins og nota and virðið til að greiða rekstur Hafrannsóknastofnunar sem í reynd jafngildir að gera féð upptækt í ríkis sjóð sem áður greiddi fyrir rekstur stofnunarinnar. Í samræmi við þetta falli brott 6., 7. og 8. gr. í nú gildandi lögum. Ljóst er að hugmyndir um sölu veiðiheimilda sjóðsins voru frá upphafi mjög um deildar og voru þó í eldri lögum ákvæði sem heimiluðu úthlutun aflaheimilda án endurgjalds til byggðarlaga ef þannig stóð á.

Við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi er viðbótarskattlagning af því tagi sem ríkis stjórnin ákvað við afgreiðslu síðustu fjárlaga, eins og áður sagði, fráleit og síst til þess fallin að bæta andrúmsloftið í samskiptum stjórnvalda og greinarinnar.

Þegar er orðið ljóst að þær tekjur, sem átti að afla með sölu veiðiheimilda, munu ekki skila sér og þarf af þeim sökum hvort eð er að taka á vanda ríkissjóðs með öðrum hætti. Á því er hins vegar full þörf ef takast á að snúa bökum saman í þeim miklu erfiðleikum sem sjávarútvegurinn býr nú við eins og reyndar fleiri greinar íslensks atvinnulífs, því miður.

Sú skattheima, sem ríkisstjórnin ákvað að leggja á sjávarútveginn í formi sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs, er óðs manns æði við núverandi aðstæður í greininni og það lá reyndar ljóst fyrir þegar í vetur.

Annar megintilgangur laga um Hagræðingarsjóð var frá upphafi að koma til aðstoðar byggðar lögum sem yrðu fyrir áföllum vegna minni veiðiheimilda og einnig hefur verið gripið til sjóðsins þegar ákveðnar greinar innan sjávarútvegsins hafa orðið fyrir áfalli, sbr. loðnubrestinn fyrir tveimur árum og úthlutun veiðiheimilda sjóðsins til loðnuflotans þá.

Það er því í fullu samræmi við upphaflegan tilgang sjóðsins að grípa nú til þessara veiðiheimilda til að milda það áfall er útgerðir, sem umfram aðrar eru háðar þorskveiðum, verða fyrir. Um leið jafnast staðan milli byggðarlaga og landshluta sem eins er ástatt með.

Flutningsmönnum er ljóst að lög þessi gætu þurft að taka breytingum í tengslum við endurskoð un laga um stjórn fiskveiða sem nú stendur yfir. Ekki þykir þess vegna ástæða til að hafa í þessu frumvarpi endurskoðunarákvæði eða tiltekinn gildistíma.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Fyrri breytingin, stafliður a, gerir ráð fyrir að sú tenging við hafrannsóknir, sem settar voru inn í lögin á sl. vetri, hverfi en í staðinn verði sett inn í markmiðsgrein laganna, það hlutverk að jafna út sveiflur innan sjávarútvegsins.

Stafliður b bætir því við ákvæði 3. mgr. að byggðarlög geta notið aðstoðar sjóðsins ef straum hvörf hafa orðið í atvinnumálum, ekki aðeins vegna sölu fiskiskips eins og verið hefur, heldur einnig ef verulegur samdráttur verður í aflaheimildum af öðrum orsökum.

Um 2. gr.

Greinin felur í sér að í stað þess að stjórn Fiskveiðasjóðs sé sjálfkrafa jafnframt stjórn Hagræð ingarsjóðs verði stjórn sjóðsins skipuð fimm mönnum kosnum af Alþingi til fjögurra ára í senn.

Um 3. gr.

Breytingin leiðir af því að horfið er frá sölu veiðiheimildanna með því fyrirkomulagi sem kveðið er á um í 6.–8. gr. gildandi laga og á því síðari málsliður 5. gr. ekki við.

Um 4. gr.

Breytingarnar gera ráð fyrir að í stað 6., 7. og 8. gr. komi ein ný grein í samræmi við breytt hlut verk og markmið sjóðsins.

Í stað þeirra ákvæða, sem lutu að forkaupsrétti sveitarfélaga, skipa eða sölu veiðiheimilda til hæstbjóðanda, koma atriði sem skilgreina þá þætti er lúta að aðstoð við byggðarlög og sveiflujöfnun í sjávarútvegi.

Um 5. gr.

Greinin kveður á um að sjávarútvegsráðherra skuli hafa samráð við stjórn Hagræðingarsjóðs, sjávarútvegsnefnd Alþingis og hagsmunaaðila við setningu reglugerðar um sjóðinn.

Um 6. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal I.

Lög um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins

(með þeim breytingum sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir).

1. gr.

Stofna skal sjóð er nefnist Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins. Hlutverk Hagræðingarsjóðs er að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð, koma til aðstoðar byggðarlögum er standa höllum fæti vegna breytinga í útgerðarháttum og jafna sveiflur innan greinarinnar.

Sjóðurinn skal stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð með því að laga stærð og afkastagetu fiski skipastólsins að afrakstursgetu nytjastofna sjávar. Í þessu skyni skal sjóðurinn veita styrki til úreld ingar fiskiskipa, enda sé tryggt að í stað hinna úreltu skipa komi ekki ný skip í fiskiskipaflotann eða að afkastageta flotans aukist með öðrum hætti.

Sjóðurinn skal koma til aðstoðar einstökum byggðarlögum með því að efla vinnslu sjávarfangs á þeim stöðum þar sem straumhvörf hafa orðið í atvinnulífi vegna sölu fiskiskips eða verulegs samdráttar aflaheimilda af öðrum orsökum. Í því skyni getur sjóðurinn framselt tímabundið aflaheimildir, enda verði aflanum landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi.

2. gr.

Stjórn Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins er skipuð fimm mönnum sem kosnir eru af Alþingi til fjögurra ára í senn.

Fiskveiðasjóður annast reikningshald og rekstur Hagræðingarsjóðs.

Fjárhagur Hagræðingarsjóðs skal aðskilinn fjárhag Fiskveiðasjóðs.

3. gr.

Stofnfé Hagræðingarsjóðs skal vera:

1 .

Þær eftirstöðvar eigna hins eldra Úreldingarsjóðs sem varðveittar eru í skuldabréfum skv. d-lið 3. tölul. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins.

2 .

Eignir Aldurslagasjóðs fiskiskipa, sbr. II. kafla laga nr. 37/1978, um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum.

3 .

Söluandvirði eigna eða stofnana ríkisins sem lagt kann að verða til sjóðsins með sérstökum lögum.

4. gr.

Eigendur fiskiskipa 10 brl. og stærri skulu árlega greiða gjald til Hagræðingarsjóðs. Skal gjaldið nema 800 kr. af hverri brúttórúmlest en þó skal gjaldið aldrei vera hærra en 240.000 kr. fyrir hvert skip. Gjalddagi hagræðingarsjóðsgjalds er 1. janúar ár hvert og greiðist gjaldið án tillits til þess hvort skipi er haldið til veiða eða ekki. Liggi brúttórúmlestamæling skips ekki fyrir skal miða gjald ið við brúttótonn.

Gjald skv. 1. mgr. skal innheimt gegnum greiðslumiðlunarkerfi sjávarútvegsins og skal hluti þess fjár, sem greiðist inn á vátryggingarreikning skips skv. 2. tölul. 7. gr. laga nr. 24/1986, ganga til greiðslu gjaldsins. Skal Landsamband íslenskra útvegsmanna mánaðarlega skila þesum hluta til Hagræðingarsjóðs uns fullnaðarskil vegna viðkomandi almanaksárs hafa verið gerð.

Sé gjald ekki greitt fyrir lok álagningarárs skal greiða í Hagræðingarsjóð dráttarvexti af því sem gjaldfallið er samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma, sbr. III. kafla vaxtalaga, nr. 25/1987, með síðari breytingum. Lögveð er í skipum fyrir hagræðingarsjóðsgjaldi.

Hagræðingarsjóðsgjald skv. 1. mgr. er grunngjald. Ráðherra er heimilt að hækka gjald þetta allt að því að það hækki í réttu hlutfalli við þá hækkun sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar, sbr. lög nr. 42/1987. Grunntaxti gjaldsins er miðaður við byggingarvísitölu í janúar 1990, þ.e. 159,6 stig.

5. gr.

Hagræðingarsjóði skal á hverju fiskveiðiári úthlutað aflaheimildum er nema 12.000 þorskígild um í lestum talið. Skal þessum aflaheimildum skipt á þær botnfisktegundir sem sæta ákvæðum um leyfðan heildarafla og miðað við þau verðmætahlutföll er ráðherra ákveður. ( . . . ) Taka skal tillit til aflaheimilda Hagræðingarsjóðs við ákvörðun aflamarks einstakra skipa.

6. gr.

Aflaheimildir Hagræðingarsjóðs skulu nýttar í samræmi við markmið 1. gr. laganna. Skal fyrst úthluta aflaheimildum til þeirra byggðarlaga sem falla undir ákvæði 1. gr., síðan jafna sveiflur inn an greinarinnar sem hefðu í för með sér verulega röskun á afkomu. Verði ekki þörf fyrir allar afla heimildir sjóðsins í fyrrnefndum tilgangi getur stjórn Hagræðingarsjóðs úthlutað þeim til fiskiskipa í hlutfalli við aflaheimildir þeirra.

(

. . .

)

7. gr.

Úreldingarstyrkur skal vera tiltekið hlutfall af húftryggingarverðmæti fiskiskips að hámarki 30%. Skal ráðherra ákveða styrkhlutfall fyrir upphaf hvers almanaksárs að fengnum tillögum stjórn ar sjóðsins. Úreldingarstyrkur vegna hvers einstaks skips skal þó aldrei vera hærri en 50 m.kr. Sú fjárhæð er grunnfjárhæð sem breytist í sama hlutfalli og gjald til sjóðsins skv. 4. mgr. 4. gr.

Sjóðurinn veitir eingöngu styrki vegna úreldingar þeirra skipa sem gjaldskyld eru skv. 1. mgr. 4. gr. Skal styrkur miðaður við það hlutfall er gilti á því ári er umsókn um styrkinn barst og styrkur reiknaður af húftryggingarverðmæti skips í upphafi þess árs.

Komi í ljós að fjárhagur sjóðsins leyfi ekki greiðslu úreldingarstyrkja skv. 1. mgr. þessarar greinar er ráðherra heimilt að fengnum tillögum stjórnar sjóðsins að lækka þegar ákveðið styrkhlut fall ársins. Jafnframt er stjórn sjóðsins heimilt að ákveða frestun á greiðslu styrkja ef hún telur að um tímabundinn skort á ráðstöfunarfé sé að ræða.

8. gr.

Skilyrði fyrir veitingu loforðs um styrk vegna úreldingar fiskiskips er að eigandi þess lýsi því yfir að skipið verði tekið af skipaskrá, að réttur til endurnýjunar þess verði ekki nýttur og enn fremur að allar veiðiheimildir skipsins verði varanlega sameinaðar aflaheimildum annarra fiskiskipa.

Óheimilt er að greiða úreldingarstyrk fyrr en fyrir liggur vottorð Siglingamálastofnunar ríkisins um afskráningu skipsins af skipaskrá og yfirlýsing frá sjávarútvegsráðuneytinu um að allar afla heimildir skipsins hafi varanlega verið sameinaðar aflaheimildum annarra skipa og að fallið hafi verið frá rétti til endurnýjunar skipsins.

9. gr.

Hagræðingarsjóður fiskiskipa skal undanþeginn öllum opinberum gjöldum og sköttum hverju nafni sem nefnast. Öll skjöl viðvíkjandi lánum, sem sjóðurinn veitir eða tekur, skulu undanþegin stimpilgjaldi.

10. gr.

Sjávarútvegsráðherra setur nánari reglur um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins með reglugerð að fengnum tillögum stjórnar Hagræðingarsjóðs og að höfðu samráði við sjávarútvegsnefnd Al þingis og hagsmunaaðila.

11. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Fylgiskjal II.

Skerðing aflaheimilda eftir sveitarfélögum.

(Töflur myndaðar.)

Fylgiskjal III.

Þórður Skúlason, frkvstj. Sambands íslenskra sveitarfélaga.

Áhrif ákvörðunar um aflaheimildir á næsta fiskveiðiári á fjárhag sveitarfélaga.

(7. ágúst 1992.)

(Tölvutækur texti ekki til.)