Sveitarstjórnarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 427

778. Frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 8/1986, með síðari breytingum.

Flm.: Ásgeir Hannes Eiríksson.

1. gr.

Á eftir III. kafla laganna komi nýr kafli, er verði IV. kafli, Allsherjaratkvæðagreiðsla , með fjórum nýjum greinum og breytast kafla- og greinanúmer samkvæmt því. Kaflinn hljóði svo:

a. (40. gr.)

Skylt er að láta fara fram allsherjaratkvæðagreiðslu í sveitarfélagi að uppfylltu einu af eftirtöldum skilyrðum:

1. Þriðjungur kjörinna fulltrúa í sveitarstjórn fer fram á það.

2. Tíundi hluti af atkvæðisbærum íbúum fer fram á það skriflega.

3. Ef um er að ræða einstaka framkvæmd sveitarfélags sem í heild kostar það meira en einn tuttugasta hluta af fjárhagsáætlun þess á fyrsta framkvæmdaári.

b. (41. gr.)

Allsherjaratkvæðagreiðslan fer fram á næsta almenna kjördegi eftir að farið er fram á hana, enda hafi lögmæt ósk um hana borist félagsmálaráðherra sex mánuðum fyrir kjördag. Einu gildir hvort um er að ræða kjördag vegna kosninga til Alþingis eða sveitarstjórna, forsetakjör eða aðrar almennar kosningar.

c. (42. gr.)

Yfirkjörstjórn lætur gera sérstaka atkvæðaseðla sem afhentir eru kjósendum með hefðbundum kjörseðli. Á seðlinum skal standa efst orðið „Allsherjaratkvæðagreiðsla“. Hvert kosningarefni skal greinilega afmarkað á seðlinum ef þau eru fleiri en eitt og númeruð frá og með tölustafnum einn. Efni hverrar atkvæðagreiðslu skal tekið skýrt fram og því raðað þannig niður:

a. Sé kjósandi að greiða atkvæði um einstaka framkvæmd eða atburð skal hann krossa framan við orðið „Já“ ef hann er fylgjandi og orðið „Nei“ ef hann er andvígur.

b. Sé kjósandi að greiða atkvæði um fleiri en eitt efnisatriði, eða gera upp á milli persóna eða staða, skulu valkostir nefndir í stafrófsröð. Séu greidd atkvæði um tölur skal lægsta talan nefnd fyrst í röðinni en sú hæsta síðust. Kjósandi krossar framan við þann kost sem hann velur.

Komi ekki fram greinilegur vilji kjósanda á kjörseðli skal kjörstjórn úrskurða hann ógildan.

d. (43. gr.)

Um kosningarrétt, kjörstaði, auglýsingu á kosningarefnum, atkvæðagreiðslu, talningu og önnur atriði við framkvæmd allsherjaratkvæðagreiðslu fer samkvæmt ákvæðum laganna um kosningu sveitarstjórna.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Oft er rætt um að lýðræðið hrökkvi skammt á Íslandi. Það sé eingöngu bundið við kjör forseta, alþingismanna og fulltrúa í sveitarstjórnum. Þess á milli hafi kjósendur lítið að segja um framvindu mála og meingölluð kosningalög komi meira og minna í veg fyrir bein áhrif kjósenda á val kjörinna fulltrúa.

En kjósendur vilja svo sannarlega hafa bein áhrif á fleiri þætti samfélagsins heima í héraði en kjör fulltrúa í byggðastjórnir. Við viljum líka fá að tjá okkur um hvernig skattfé okkar er varið á öðrum vettvangi en í þjóðarsálum ljósvakans og lesendadálkum blaða, enda er nýting sameiginlega fjárins ekki síður mikilvæg ákvörðun en val fulltrúa.

Stundum koma misvitrir forustumenn fram á sjónarsviðið sem hugsa meira um að ávaxta minningu sína en mannlífið í byggðarlaginu. Slíkir menn hafa reynst þjóðinni dýrkeyptir á stundum og ekki sér fyrir endann á þeim útgjöldum. Með því að bera verk þeirra undir fólkið sjálft eru tekin af öll tvímæli hvort þau falla að vilja kjósenda. Sveitarstjórnarmenn hljóta því að fagna þessu frumvarpi.

Með frumvarpinu vill flutningsmaður því reyna að færa lýðræði betur út til fólksins. Gert er ráð fyrir að kjósa megi um margvíslegar framkvæmdir og aðra skipan mála hjá byggðastjórnum landsins. Þannig fái íbúarnir að ráða sjálfir endanlega hvernig viðkvæm mál og deilumál eru leidd til lykta heima í héraði, þurfi ekki endilega að kyngja duttlungum fulltrúa sinna og annarra embættismanna.

Þetta frumvarp er flutt í samfloti með frumvarpi til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur.