Almannatryggingar og málefni aldraðra Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 410

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum.

(Lagt fyrir Alþingi á 135. löggjafarþingi 2007–2008.)

I. KAFLI

Breyting á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum.

1. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 16. gr. laganna:

a. 1. málsl. a-liðar 2. mgr. orðast svo: Tekjur umfram 90.000 kr. á ári skv. C-lið 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, skulu metnar að 50 hundraðshlutum við útreikning á elli- og örorkulífeyri, örorkustyrk og tekjutryggingu skv. 17.–19. gr. og 22. gr. þessara laga.

b. B-liður 2. mgr. orðast svo: Tekjur lífeyrisþega af atvinnu skulu hafa áhrif við útreikning á fjárhæð tekjutryggingar skv. 22. gr., sbr. þó 4. mgr. Ellilífeyrisþegi getur valið að hafa 1.200.000 kr. frítekjumark vegna atvinnutekna eða telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning tekjutryggingar. Örorkulífeyrisþegi getur valið að hafa 300.000 kr. frítekjumark vegna atvinnutekna eða telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning tekjutryggingar.

c. C-liður 2. mgr. orðast svo: Við útreikning á fjárhæð bóta skv. III. kafla laga þessara og vasapeninga skv. 48. gr. skal ekki reikna með tekjum maka, sbr. þó a-lið þessarar málsgreinar.

d. D-liður 2. mgr. fellur brott.

e. Orðin „húsaleigubætur samkvæmt lögum um húsaleigubætur“ í 3. mgr. falla brott.

f. 4. mgr. orðast svo:

Þegar um er að ræða tekjutryggingu skv. 22. gr. teljast ekki til tekna þrátt fyrir 2. mgr. bætur samkvæmt lögum þessum og lögum um félagslega aðstoð, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, greiðslur úr séreignarlífeyrissparnaði og sambærilegar bætur frá ríkjum sem Ísland hefur gert samninga við skv. 68. gr. Þá teljast ekki til tekna atvinnutekjur 70 ára og eldri.

g. 11. mgr. orðast svo:

Tryggingastofnun ríkisins er heimilt, að ósk lífeyrisþega, að dreifa eigin tekjum lífeyrisþegans sem stafa af fjármagnstekjum sem leystar hafa verið út í einu lagi á allt að 10 ár. Ekki er heimilt að dreifa slíkum tekjum oftar en einu sinni á hverju tímabili.

2. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 2. mgr. 17. gr. laganna:

a. 1. málsl. orðast svo: Ellilífeyri skal skerða ef tekjur einstaklinga skv. 2. og 3. mgr. 16. gr. eru hærri en 2.056.404 kr. á ári og um framkvæmd fer skv. 16. gr.

b. Í stað orðsins hlutfallstölunnar „30%“ kemur: 25%.

3. gr.

1. málsl. 5. mgr. 18. gr. laganna orðast svo: Örorkulífeyri skal skerða ef tekjur örorkulífeyrisþega skv. 2. og 3. mgr. 16. gr. eru hærri en 2.095.501 kr. á ári og um framkvæmd fer skv. 16. gr.

4. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 21. gr. laganna:

a. Orðin „og 5. mgr. 18. gr.“ í 3. málsl. 1. mgr. falla brott.

b. 2. mgr. orðast svo:

Fjárhæð mánaðarlegrar aldurstengdrar örorkuuppbótar, sbr. 1. mgr., skal vera hlutfall af óskertum mánaðarlegum örorkulífeyri skv. 18. gr. og miðast við fæðingardag, sbr. eftirfarandi:

18 til og með 24 ára

100%

25 ára

95%

26 ára

90%

27 ára

85%

28 og 29 ára

75%

30 og 31 árs

65%

32 og 33 ára

55%

34 og 35 ára

45%

36 og 37 ára

35%

38 og 39 ára

25%

40 til og með 45 ára

15%

46 til og með 50 ára

10%

51 til og með 55 ára

7,5%

56 til og með 60 ára

5%

61 til og með 66 ára

2,5%

5. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 22. gr. laganna:

a. Við 3. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Greiðslur úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum undir 300.000 kr. á ári skulu þó ekki skerða tekjutryggingu samkvæmt þessari málsgrein.

b. 5. mgr. fellur brott.

6. gr.

8. mgr. 48. gr. laganna orðast svo:

Þegar lífeyrir og bætur honum tengdar falla niður skv. 5. mgr. er heimilt að greiða elli- og örorkulífeyrisþega sem dvelst á sjúkrahúsi hér á landi vasapeninga allt að 28.951 kr. á mánuði. Við útreikning á fjárhæð vasapeninga skulu tekjur skerða vasapeninga um 65%. Vasapeningar falla alveg niður við tekjur sem nema 641.146 kr. á ári. Með tekjum er átt við tekjur eins og þær eru skilgreindar í 16. gr. og um tekjuútreikning fer samkvæmt sömu grein. Ef tekjur hlutaðeigandi eru af vinnu á stofnuninni og telja má vinnuna þátt í endurhæfingu er heimilt að ákveða að tekjurnar hafi ekki skerðingaráhrif á vasapeningana svo framarlega sem þær fara ekki yfir 680.350 kr. á ári og sama gildir um tekjur í formi hlunninda og annarra greiðslna en peninga. Tekjur vegna vinnu á stofnun, sbr. 5. málsl. þessarar málsgreinar, umfram 680.350 kr. á ári skerða vasapeninga í samræmi við skerðingarhlutfall 2. málsl.

7. gr.

Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo:

10. Á tímabilinu 1. apríl 2008 til og með 31. desember 2009 er hægt að óska eftir því hjá Tryggingastofnun ríkisins að gerður verði samanburður á útreikningi elli- og örorkulífeyris og tekjutryggingar fyrir og eftir gildistöku þessara laga. Ef samanburðurinn leiðir til hærri bóta samkvæmt eldri lögum skal stofnunin greiða hærri bæturnar á því tímabili.

II. KAFLI

Breyting á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum.

8. gr.

3. tölul. 2. mgr. 22. gr. laganna fellur brott.

9. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 26. gr. laganna:

a. 1. málsl. a-liðar 1. mgr. orðast svo: Tekjur umfram 90.000 kr. á ári skv. C-lið 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, skulu metnar að 50 hundraðshlutum við útreikning á vistunarframlagi skv. 21. gr., sbr. og 22. gr. þessara laga.

b. Í stað „300.000 kr.“ í 2. málsl. b-liðar 1. mgr. kemur: 1.200.000 kr.

c. 3. málsl. b-liðar 1. mgr. fellur brott.

d. C-liður 1. mgr. orðast svo: Við útreikning á fjárhæð vistunarframlags skv. 21. gr., sbr. og 22. gr., skal ekki reikna með tekjum maka, sbr. þó a-lið þessarar málsgreinar.

e. D-liður 1. mgr. fellur brott.

f. 2. mgr. orðast svo:

Þrátt fyrir 1. mgr. teljast ekki til tekna bætur frá lífeyristryggingum almannatrygginga samkvæmt lögum um almannatryggingar, bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, greiðslur úr séreignarlífeyrissparnaði og sambærilegar bætur frá ríkjum sem Ísland hefur gert samninga við skv. 68. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007. Þá teljast ekki til tekna atvinnutekjur 70 ára og eldri.

g. Á eftir 9. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:

Tryggingastofnun ríkisins er heimilt, að ósk vistmanns, að dreifa eigin tekjum vistmannsins sem stafa af fjármagnstekjum sem leystar hafa verið út í einu lagi á allt að 10 ár. Ekki er heimilt að dreifa slíkum tekjum oftar en einu sinni á hverju tímabili.

10. gr.

Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo:

Vegna útreiknings á vistunarframlagi skv. 21. gr. laganna er hægt að óska eftir því hjá Tryggingastofnun ríkisins á tímabilinu 1. apríl 2008 til og með 31. desember 2009 að gerður verði samanburður á útreikningi vistunarframlags fyrir og eftir gildistöku þessara laga. Ef samanburðurinn leiðir til aukinnar kostnaðarþátttöku vistmanns samkvæmt eldri lögum skal leiðrétta vistunarframlag vegna framangreinds tímabils.

11. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. apríl 2008.

Ákvæði a-liðar 1. gr. og a-liðar 9. gr. koma til framkvæmda við endurreikning bóta og vistunarframlags ársins 2007.

Ákvæði b-liðar 1. gr., b-liðar 4. gr., a-liðar 5. gr. og b-liðar 9. gr. koma til framkvæmda 1. júlí 2008.

Ákvæði f- og g-liðar 1. gr. og f-liðar 9. gr. koma til framkvæmda 1. janúar 2009.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

1. Inngangur.

Hinn 1. janúar 2008 fluttust málefni aldraðra og almannatryggingar frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytisins, sbr. lög nr. 109/2007, um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969. Nánar er kveðið á um framangreinda verkaskiptingu í lögum nr. 160/2007, um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Í samræmi við framangreindar breytingar skipaði félags- og tryggingamálaráðherra 1. október 2007 verkefnisstjórn sem falið var að skila ráðherra samræmdum tillögum fyrir 1. desember 2007 í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. maí 2008 varðandi eðlilegar fyrstu aðgerðir í þágu aldraðra og öryrkja og hins vegar fyrir 1. nóvember 2008 varðandi heildarendurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar er miði að einföldun hennar. Verkefnisstjórnin skilaði félags- og tryggingamálaráðherra tillögum sínum um fyrstu aðgerðir 30. nóvember 2007, sjá fskj. I, sem ríkisstjórnin gerði grein fyrir í yfirlýsingu 5. desember 2007, sjá fskj. II.

Frumvarp þetta er í meginatriðum byggt á tillögum verkefnisstjórnarinnar og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að bæta kjör aldraðra og öryrkja og felur jafnframt í sér lagfæringar sem nauðsynlegt er talið að gera. Þá er þegar hafin markviss vinna hjá Tryggingastofnun ríkisins við breytingar á verklagi með það að markmiði að draga úr áhrifum of- og vangreiðslna til lífeyrisþega og víxlverkunar greiðslna úr almannatryggingum annars vegar og lífeyrissjóðum hins vegar. Hið breytta verklag mun styrkja enn frekar þær breytingar sem kveðið er á um í frumvarpi þessu.

Í frumvarpinu er kveðið á um að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára verði hækkað úr 25 þús. kr. í 100 þús. kr. á mánuði. Áður hefur tenging launatekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga verið að fullu afnumin. Megintilgangur þess að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega er að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku og gera þeim kleift að afla sér aukinna tekna af atvinnu án þess að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins skerðist. Gert er ráð fyrir að framkvæmdanefnd forsætisráðherra um endurskoðun örorkumats og eflingu starfsendurhæfingar vinni að tillögum um framkvæmd sem stuðli að því að ná svipuðum markmiðum hvað varðar örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega og hvetji einstaklinga til vinnu. Slíkar tillögur sem miða að því að tryggja örorkulífeyrisþegum 100 þús. kr. frítekjumark vegna atvinnutekna eða ígildi þess munu verða lagðar fyrir Alþingi við umfjöllun um frumvarp þetta.

2. Helstu breytingar sem kveðið er á um í frumvarpinu.

Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum.

Helstu efnislegar breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru eftirfarandi:

* Skerðing tryggingabóta vegna tekna maka verður afnumin frá og með 1. apríl 2008.

* Gripið verður til sérstakra aðgerða til að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta frá og með 1. apríl 2008, m.a. með því að sett verður 90 þús. kr. frítekjumark á fjármagnstekjur.

* Vasapeningar vistmanna á stofnunum verða hækkaðir um tæp 30% frá og með 1. apríl 2008 og frítekjumark afnumið.

* Skerðingarhlutfall ellilífeyris verður lækkað úr 30% í 25% frá og með 1. apríl 2008.

* Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára verður hækkað í 100 þús. kr. á mánuði frá og með 1. júlí 2008.

* Fjárhæð aldurstengdrar örorkuuppbótar hækkar frá og með 1. júlí 2008.

* Sett verður sérstakt 300 þús. kr. frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur örorkulífeyrisþega frá og með 1. júlí 2008.

* Skerðing lífeyrisgreiðslna vegna innlausnar séreignarsparnaðar verður afnumin frá 1. janúar 2009.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Lagt er til að breytingar verði gerðar á 16. gr. almannatryggingalaga þar sem tekjuhugtak lífeyristrygginga er skilgreint sérstaklega. Sömu athugasemdir eiga við um 9. gr. laganna þar sem lagðar eru til breytingar á 26. gr. laga um málefni aldraðra, en þar er tekjuhugtakið skilgreint í þeim lögum.

Í a-lið er gert ráð fyrir að sett verði 90 þús. kr. frítekjumark á fjármagnstekjur en það er liður í því að draga úr of- og vangreiðslum bóta. Reynslan sýnir að stóran hluta ofgreiðslna sem myndast hafa við endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta lífeyristrygginga má rekja til þess að bótaþegar hafa ekki tilkynnt Tryggingastofnun ríkisins um fjármagnstekjur sínar, einkum söluhagnað af hlutabréfum. Tryggingastofnun hefur ekki tök á að hafa reglubundið eftirlit með myndun fjármagnstekna á sama hátt og gildir um tekjur sem koma fram í staðgreiðsluskrá ríkisskattstjóra. Því valda þær oft og tíðum háum ofgreiðslum hjá bótaþegum sem kemur þeim iðulega illa. Hér er því gert ráð fyrir að sett verði sérstakt frítekjumark á fjármagnstekjur þannig að fyrstu 90 þús. kr. skerði ekki tekjutengdar bætur lífeyristrygginga. Fjármagnstekjur yfir þessum mörkum skerða bætur með sama hætti og áður.

Í b-lið er frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára hækkað úr 25 þús. kr. í 100 þús. kr. á mánuði. Áður hefur tenging launatekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga verið að fullu afnumin. Megintilgangur þess að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega er að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku og gera þeim kleift að afla sér aukinna tekna af atvinnu án þess að það hafi þau áhrif að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins skerðist. Breytingin hefur til dæmis þau áhrif að bætur til einhleyps ellilífeyrisþega, sem hefur 1,5 millj. kr. í árslaun af atvinnu, hækka um 311.750 kr. á ári. Gert er ráð fyrir að framkvæmdanefnd forsætisráðherra um endurskoðun örorkumats og eflingu starfsendurhæfingar vinni að tillögum um framkvæmd sem stuðli að því að ná svipuðum markmiðum hvað varðar örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, og hvetji einstaklinga til vinnu. Gert er ráð fyrir að tillögurnar muni m.a. fela í sér að sett verði frítekjumark á atvinnutekjur örorkulífeyrisþega. Loks er gert ráð fyrir að 3. málsl. b-liðar 2. mgr. falli brott þar sem tekjur maka hafa ekki lengur áhrif við útreikning bóta lífeyristrygginga.

Í c-lið kemur sú regla skýrt fram að ekki skuli reikna með tekjum maka við útreikning bóta lífeyristrygginga og hið sama gildir um útreikning vasapeninga vistmanna, sbr. þó a-lið, en fjármagnstekjur hjóna eru ávallt sameiginlegar og skiptast til helminga milli þeirra við útreikning bóta.

Í d-lið er gert ráð fyrir að d-liður 2. mgr. 16. gr. falli brott þar sem atvinnutekjur maka hafa ekki lengur áhrif við útreikning bóta lífeyristrygginga.

Í e-lið er gert ráð fyrir að húsaleigubætur verði teknar út úr upptalningu á þeim tekjuliðum sem ekki skerða elli- og örorkulífeyri, enda er hér ekki um skattskyldar greiðslur að ræða og hafa þær því hvort sem er ekki áhrif við útreikning bótanna. Þetta felur ekki í sér efnislega breytingu heldur aðeins tæknilega lagfæringu lagaákvæðisins.

Í f-lið er einnig lagt til að húsaleigubætur verði teknar út úr upptalningu á þeim tekjuliðum sem ekki skerða tekjutryggingu, af sömu ástæðu og gerð er grein fyrir í athugasemdum við e-lið. Þá er gert ráð fyrir að við upptalninguna bætist greiðslur úr séreignarlífeyrissparnaði, en frá og með 1. janúar 2009 munu þær greiðslur ekki skerða tekjutryggingu lífeyrisþega. Vilji var til að láta þessa breytingu koma fyrr til framkvæmda en af tæknilegum ástæðum verður því ekki við komið fyrr en um næstu áramót.

Í g-lið er heimild til dreifingar séreignarsparnaðar, sem leystur hefur verið út í einu lagi, felld brott þar sem þær greiðslur munu ekki skerða tekjutryggingu lífeyrisþega frá næstu áramótum. Heimildin verður þó til staðar út árið 2008 eða þar til breytingin kemur til framkvæmda.

Um 2. gr.

Hér er gert ráð fyrir að skerðingarhlutfall ellilífeyris verði lækkað úr 30% í 25%. Samhliða því verður frítekjumark ellilífeyris hækkað með breytingu á reglugerð um hækkun frítekjumarka (tekjumarka) almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar, nr. 1225/2007, þannig að greiðslur ellilífeyris skerðist við sömu tekjumörk og greiðslur örorkulífeyris. Þá er skírskotun til hjóna felld brott en samkvæmt frumvarpinu mun skerðing bóta vegna tekna maka verða afnumin frá 1. apríl 2008.

Um 3. gr.

Í ákvæðinu er kveðið á um að skírskotun til hjóna verði felld brott vegna afnáms skerðingar bóta vegna tekna maka.

Um 4. gr.

Í 21. gr. almannatryggingalaga sem fjallar um aldurstengda örorkuuppbót er vísað til 5. mgr. 18. gr. sömu laga, en þar er kveðið á um skerðingu örorkulífeyris vegna tekna. Hér er lagt til að sú tilvísun verði felld brott þar sem uppbótin greiðist aðeins þeim sem fá greiddan örorkulífeyri en ekki þeim sem ekki eiga réttinn vegna tekna sinna. Aldurstengd örorkuuppbót kom fyrst inn í lög um almannatryggingar árið 2004 en þá var gert ráð fyrir að uppbótin byrjaði að skerðast við sömu tekjur og þegar lífeyrir féll niður vegna tekna. Því kom í raun aldrei til skerðingar á uppbótinni vegna tekna lífeyrisþega. Lögunum var síðar breytt þannig að tekjumörk voru felld niður og því er nú einungis verið að laga löggjöfina að ríkjandi framkvæmd og vilja löggjafans.

Í 2. mgr. er gert ráð fyrir því að aldurstengd örorkuuppbót verði hækkuð og að fjölgað verði í hópi þeirra sem fá 100% uppbót vegna ungs aldurs þegar örorka er metin í fyrsta sinn. Uppbótin er ótekjutengd og því koma þessar hækkanir óskiptar til allra örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega.

Um 5. gr.

Hér er lagt til að sett verði sérstakt frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur örorkulífeyrisþega sem nemur 300 þús. kr. á ári. Breytingin hefur þau áhrif að tekjur örorkulífeyrisþega frá lífeyrissjóðum upp að 300 þús. kr. munu ekki skerða tekjutryggingu þeirra. Með þessari breytingu er jafnframt komið til móts við áherslur lífeyrissjóðanna um að dregið verði úr víxlverkandi skerðingum milli bótagreiðslna úr lífeyrissjóðunum annars vegar og almannatryggingum hins vegar. Hið sama gildir um heimilisuppbót samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, sbr. 8. gr. þeirra laga. Jafnframt er gert ráð fyrir að 5. mgr. 22. gr. laganna falli brott þar sem tekjur maka munu ekki lengur hafa áhrif við útreikning tekjutryggingar.

Um 6. gr.

Lagt er til að fjárhæð vasapeninga vistmanna á stofnunum verði hækkuð um u.þ.b. 30% úr 30.000 kr. í 36.755 kr. með breytingu á reglugerð um hækkun bóta almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar, nr. 1226/2007. Í greininni er jafnframt gert ráð fyrir að frítekjumark vegna vasapeninga vistmanna verði afnumið frá sama tíma. Með því að hækka mánaðarlega fjárhæð vasapeninga er tryggt að vasapeningar þeirra vistmanna sem eru yfir núverandi frítekjumörkum lækki ekki við breytinguna. Vasapeningar þeirra vistmanna sem hafa tekjur undir núverandi frítekjumarki, eða um 125 þús. kr. ári, munu aftur á móti hækka, til dæmis munu vasapeningar til þeirra sem eru alveg tekjulausir hækka um tæpar 7 þús. kr. á mánuði.

Um 7. gr.

Gert er ráð fyrir að sett verði í lögin ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið er á um að á tímabilinu frá 1. apríl 2008 til og með 31. desember 2009 sé hægt að óska eftir því við Tryggingastofnun ríkisins að stofnunin geri samanburð á útreikningi elli- og örorkulífeyris og tekjutryggingu fyrir og eftir gildistöku laganna. Ef samanburðurinn leiðir til hærri bóta samkvæmt eldri lögum er heimilt að greiða hærri bæturnar á því tímabili.

Um 8. gr.

Í ákvæðinu er lagt til að 3. tölul. 2. mgr. 22. gr. laganna falli brott þar sem tekjur maka munu ekki lengur hafa áhrif við útreikning á kostnaðarþátttöku vistmanna á dvalarheimilum.

Um 9. gr.

Vísað er til skýringa við 1. gr. frumvarpsins. Þá er í g-lið gert ráð fyrir sams konar heimild til handa vistmönnum varðandi dreifingu séreignarlífeyrissparnaðar og fjármagnstekna og gildir um lífeyrisþega samkvæmt lögum um almannatryggingar.

Um 10. gr.

Vísað er til skýringa við 7. gr. frumvarpsins. Ef samanburðurinn leiðir til aukinnar kostnaðarþátttöku vistmanns samkvæmt eldri lögum skal leiðrétta vistunarframlag vegna tímabilsins frá 1. apríl til og með 31. desember 2009.

Um 11. gr.

Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. apríl 2008.

Í 2. mgr. er gert ráð fyrir að ákvæði a-liðar 1. gr. og a-liðar 9. gr. um sérstakt frítekjumark á fjármagnstekjur lífeyrisþega og vistmanna komi til framkvæmda við endurreikning bóta og vistunarframlags ársins 2007.

Í 3. mgr. er gert ráð fyrir að ákvæði b-liðar 1. gr. og b-liðar 9. gr. um hækkun frítekjumarks atvinnutekna lífeyrisþega og vistmanna, ákvæði a-liðar 5. gr. um sérstakt frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur örorkulífeyrisþega og ákvæði b-liðar 4. gr. um aldurstengda öorkuuppbót komi til framkvæmda 1. júlí 2008.

Í 4. mgr er gert ráð fyrir að ákvæði f- og g-liðar 1. gr. og f-liðar 9. gr. um afnám skerðinga vegna greiðslna úr séreignarlífeyrissparnaði komi til framkvæmda 1. janúar 2009.

Fylgiskjal I.

Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja.

(5. desember 2007.)

1. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja með því að draga úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Fyrsta skref í þessa átt var stigið sl. sumar þegar tekjutenging launatekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga var að fullu afnumin. Áætlað er að árlegur kostnaður ríkissjóðs vegna þessa nemi 600–700 m.kr.

2. Ríkisstjórnin hefur þegar hafið undirbúning frekari aðgerða sem koma til framkvæmda í áföngum á árunum 2008–2010.

3. Ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að eftirfarandi aðgerðir verði lögfestar á vorþingi:

* Skerðing tryggingabóta vegna tekna maka verður afnumin frá og með 1. apríl 2008. Áætlaður kostnaður er 1.350 m.kr. árið 2008 og 1.800 m.kr. á heilu ári.

* Gripið verður til sérstakra aðgerða til að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta frá og með 1. apríl 2008. Áætlaður kostnaður er 345 m.kr. árið 2008 og 460 m.kr. á heilu ári.

* Vasapeningar vistmanna á stofnunum verða hækkaðir úr 28.500 í 36.500 krónur á mánuði, eða um 30%, frá og með 1. apríl 2008. Áætlaður kostnaður er 35 m.kr. árið 2008 og 50 m.kr. á heilu ári.

* Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára verður hækkað í allt að 100 þús. kr. á mánuði frá 1. júlí 2008. Jafnframt mun ríkissjóður tryggja að ellilífeyrisþegar fái að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóði frá 1. júlí 2008. Aðgerðir sem skila öryrkjum sambærilegum ávinningi verða undirbúnar í tengslum við starf framkvæmdanefndar um örorkumat og starfsendurhæfingu. Áætlaður kostnaður er 1.000 m.kr. árið 2008 og 2.000 m.kr. á heilu ári.

* Skerðing lífeyrisgreiðslna vegna innlausnar séreignarsparnaðar verður afnumin frá 1. janúar 2009. Áætlaður kostnaður er um 30 m.kr.

4. Kostnaður vegna þessara aðgerða er talinn nema 2.700 m.kr. árið 2008 og 4.300 m.kr. á heilu ári. Samanlagt nemur því heildarkostnaður vegna ákvarðana núverandi ríkisstjórnar til að bæta kjör aldraðra og öryrkja um 5.000 m.kr. á ári. Í samræmi við þessa niðurstöðu mun ríkisstjórnin beita sér fyrir nauðsynlegri hækkun á framlögum til þessara málaflokka við 3. umræðu um fjárlög fyrir árið 2008.

5. Unnið er að heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins með það fyrir augum að frekari aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja komi til framkvæmda á árunum 2009 og 2010.

Reykjavík, 5. desember 2007.

Fylgiskjal II.

Tillögur verkefnisstjórnar félagsmálaráðherra um fyrstu aðgerðir til að bæta hag aldraðra og öryrkja.

(30. nóvember 2007.)

Tillögur verkefnisstjórnar um fyrstu aðgerðir til að bæta hag aldraðra og öryrkja.

Hinn 1. janúar 2008 munu málefni aldraðra og almannatryggingar flytjast frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Í samræmi við það og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. maí sl. var skipuð fimm manna verkefnisstjórn til að vinna heildstæðar tillögur um fyrstu aðgerðir, langtíma stefnumótun og nauðsynlegar lagabreytingar varðandi þá heildarendurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar sem framundan er.

Verkefnisstjórnin var skipuð hinn 1. október sl. og eiga undirrituð sæti í henni. Þá hafa ráðuneytisstjórar heilbrigðisráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins, þær Berglind Ásgeirsdóttir og Ragnhildur Arnljótsdóttir, starfað með verkefnisstjórninni, auk hagfræðings félagsmálaráðuneytisins, Sigríðar I. Ingadóttur. Samhliða verkefnisstjórninni hefur starfað ráðgjafahópur skipaður fulltrúum hagsmunaaðila.

Samkvæmt erindisbréfi verkefnisstjórnarinnar átti hún að skila félagsmálaráðherra samræmdum tillögum í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, annars vegar fyrir 1. desember 2007 varðandi eðlilegar fyrstu aðgerðir og hins vegar fyrir 1. nóvember 2008 varðandi heildarendurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar. Þess var sérstaklega getið að verkefnisstjórn og ráðgjafahóp væri ekki falið að skoða samspil skatta og lífeyris.

Á þeim tveimur mánuðum sem liðnir eru frá skipan verkefnisstjórnarinnar hafa verið haldnir níu fundir. Þar sem ekki liggur fyrir hve miklum fjármunum er ætlað til fyrstu aðgerða leggur verkefnisstjórn til eftirfarandi möguleika, ásamt kostnaðarmati í fylgiskjali.

Verkefnisstjórnin vekur athygli á því að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er ekki með beinum hætti gert ráð fyrir hækkun frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega, né 25 þúsund króna lágmarksgreiðslum á mánuði frá lífeyrissjóði til þeirra. Þar er heldur ekki tekið fram að frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur taki til örorkulífeyrisþega.

Þessar aðgerðir eru engu að síður kostnaðarmetnar fyrir báða hópa, enda telur verkefnisstjórn að kjör og staða þessara hópa verði skoðuð í samhengi. Einnig telur verkefnisstjórn mikilvægt að gæta þess að samhljómur sé í tillögum verkefnisstjórnar og fyrirhuguðum breytingum á stoð- og lífeyriskerfi öryrkja, eða þeirra sem hafa skerta vinnufærni, sem nú er fjallað um í örorkumatsnefnd forsætisráðherra.

Tillögurnar eru að meginstofni byggðar á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar.

* Skerðing tryggingarbóta vegna tekna maka verði afnumin.

* Hækkun frítekjumarks vegna atvinnutekna fyrir aldurshópinn 67–70 ára í allt að 1.200 þús. á ári.

* Ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri að lágmarki 25 þúsund krónur á mánuði frá lífeyrissjóði eða sambærilega réttarbót með öðrum hætti.

* Allt að 300 þús. kr. frítekjumark verði sett á lífeyrissjóðstekjur eldri borgara gagnvart skerðingum í almannatryggingakerfinu.

* Auk þess verði gripið til aðgerða til að draga úr of- og vangreiðslum tekjutengdra bóta lífeyristrygginga, hækkun vasapeninga samhliða afnámi frítekjumarks þeirra, verði ekki farið í greiðslu 25 þús. frá lífeyrissjóði. Kostnaðarmat vegna þeirra aðgerða kemur einnig fram í sama fylgiskjali.

Í tengslum við lokatillögur verkefnisstjórnar 1. nóv. 2008 um heildarendurskoðun almannatrygginga kæmi m.a. til eftirfarandi aðgerða:

* Almennt skerðingarhlutfall í almannatryggingakerfinu lækki.

* Tekjutengingar vegna séreignarsparnaðar verði felldar niður.

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri að lágmarki 25.000 kr. á mánuði frá lífeyrissjóði. Þessi leið hefur verið mikið rædd á fundum verkefnisstjórnarinnar, m.a. hvort hún skuli einnig ná til öryrkja og hvort aðrar tekjur viðkomandi skuli skerða þessar greiðslur lífeyrissjóðanna. Aðgerðin mun ekki stuðla að einföldun kerfisins en hún mun sannanlega bæta að einhverju leyti hag þeirra sem hafa engar eða lágar tekjur úr lífeyrissjóðum. Hún gæti einnig skilað þeim sem hafa háar atvinnutekjur og/eða fjármagnstekjur jafnvel meiri aukningu ráðstöfunarfjár, en það er þó háð útfærslu. Þrjár leiðir eru kostnaðargreindar í meðfylgjandi töflu (A1, A2 og A3). Það var samdóma álit verkefnisstjórnar að ef farið yrði í þessa aðgerð verði Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda falið að sjá um greiðslur umræddrar uppbótar og ef til skerðingar kæmi á þessum greiðslum færi hún fram eftir á í gegnum skattkerfið.

Þess skal getið sérstaklega að afnám tenginga vegna tekna maka þarf að gerast samhliða eða áður en skerðingarhlutfall tekjutryggingar er lækkað, því annars er hætta á að bætur hluta lífeyrisþega hækki og lækki síðan aftur.

Vakin er athygli á því að séreignarsparnað þarf að merkja sérstaklega hjá skattyfirvöldum áður en hægt er að aftengja hann skerðingu tekjutryggingar. Sú breyting þarf því að gerast með nokkrum fyrirvara.

Verkefnisstjórnin ítrekar að hún mun áfram vinna að endurskoðun og einföldun almannatryggingakerfisins og skila heildstæðum tillögum fyrir 1. nóvember 2008.

Virðingarfyllst,

Sigríður Lillý Baldursdóttir, formaður

Ágúst Þór Sigurðsson

f.h. Hrafns Magnússonar

Ragnheiður Elín Árnadóttir

Stefán Ólafsson

Fylgiskjal III.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999.

Markmiðið með frumvarpinu er að kom til móts við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að bæta hag elli- og örorkulífeyrisþega. Í frumvarpinu eru nokkur atriði sem munu auka útgjöld ríkissjóðs.

Í fyrsta lagi verða áhrif tekna maka á greiðslur lífeyristryggingar endanlega afnumdar. En í dag hafa tekjur makans 25% vægi í útreikningum á greiðslum lífeyristrygginga til lífeyrisþegans. Áætlað er að þetta muni auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 1.800 m.kr. á ári. Í öðru lagi er lagt til að örorkulífeyrisþegar fái 300 þús. kr. frítekjumark á ári vegna lífeyrissjóðstekna. Áætlað er að það muni auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 800 m.kr. á ári. Í þriðja lagi er lagt til að aldurstengdar örorkuuppbætur verði hækkaðar. Áætlað er að það muni auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 200 m.kr. Í fjórða lagi er lagt til að frítekjumark vegna fjármagnstekna verði 90 þús. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að það muni auka árleg útgjöld um 200 m.kr. Í fimmta lagi er lagt til að skerðingarhlutfall ellilífeyris verða lækkað úr 30% í 25% til að draga úr jaðaráhrifum vegna atvinnutekna. Örorkulífeyrir er í dag þegar með 25% skerðingarhlutfall. Áætlað er að þetta muni auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 200 m.kr. Í sjötta lagi er lagt til að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega 67 til 70 ára verði hækkað úr 300 þús. kr. á ári í 1.200 þús kr. á ári. Áætlað er að það muni auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 120 m.kr. Í sjöunda lagi er lagt til að áhrif tekna úr séreignarsparnaði verði afnumin. Áætlað er að það muni auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 30 m.kr. Aðrar breytingar í frumvarpinu hafa óveruleg eða engin áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þess ber að geta að samhliða þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að verði lögð fram reglugerð þar sem að kveðið verði á um hækkun á vasapeningum sem mun auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 50 m.kr.

Verði frumvarpið óbreytt að lögum er samantekið áætlað að þær breytingar sem lagðar eru fram í frumvarpinu munu auka árleg útgjöld ríkissjóðs um 3.350 m.kr. Þar sem að ráðgert er að breytingarnar í frumvarpinu muni að mestu leyti taka gildi og koma til framkvæmda 1. april og 1. júlí 2008 er áætlað að 2.210 m.kr. falli til á þessu ári. Gert er ráð fyrir kostnaðaraukingin 2008 í frumvarpinu rúmist innan ramma fjárlaga 2008. Að lokum ber að nefna að enn er verið að vinna að því að útfæra til viðbótar nokkur atriði sem fólst í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að bæta hag elli- og örorkulífeyrisþega.