Neytendalán Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 14

14. Frumvarp til laga um neytendalán.

(Lagt fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi 1992.)

I. KAFLI

Gildissvið og hugtök laganna.

1. gr.

Lög þessi taka til lánssamninga sem gerðir eru við lántakanda í atvinnuskyni af hálfu verslana, framleiðenda og þjónustuaðila.

2. gr.

Eftirtaldir lánssamningar eru undanþegnir lögum þessum:

a .

Lánssamningar sem gilda skemmri tíma en þrjá mánuði.

b .

Lánssamningar sem fela í sér endurgreiðslur án vaxta og kostnaðar.

c .

Leigusamningar, nema eignarleigusamningar, sbr. lög nr. 19/1989.

d .

Lánssamningar að lægri fjárhæð en 15.000 kr.

e .

Lánssamningar sem tryggðir eru með veði í fasteign.

f .

Lánssamningar í formi yfirdráttarheimildar af tékkareikningi.

g .

Lánssamningar sem eru gerðir í því skyni að kaupa eða viðhalda fasteignum eða til þess að reisa, endurnýja eða endurbæta byggingu.

3. gr.

Þrátt fyrir undanþágu skv. f-lið 2. gr. og um er að ræða samkomulag milli lánastofnunar eða fjármálastofnunar og lántakanda um lánveitingu í formi heimildar til fyrirframúttektar af tékkareikningi, þó ekki greiðslukortareikningi, skulu lántakanda veittar eftirtaldar upplýs ingar áður en gengið er frá samningnum:

a .

Hvaða takmörk eru á lánsupphæðinni sé um slíkt að ræða.

b .

Hverjir eru ársvextir og hvaða gjöld falla á lánið frá þeim tíma er gengið er frá samningnum, svo og við hvaða skilyrði megi breyta þeim.

Þessar upplýsingar skulu staðfestar skriflega.

c .

Lántakanda skal tilkynnt um allar breytingar á ársvöxtum eða viðeigandi gjöldum sem verða á samningstímanum.

4. gr.

Merking orða í lögum þessum er sem hér segir:

a .

Neytandi er einstaklingur, lögaðili eða hópur slíkra aðila sem kaupir vöru eða þjónustu gegn endurgreiðslu, enda séu kaupin ekki gerð í atvinnuskyni.

b .

Lántakandi er einstaklingur, lögaðili eða hópur slíkra aðila sem tekur lán.

c .

Lánveitandi er einstaklingur, lögaðili eða hópur slíkra aðila sem veitir lán.

d .

Lánssamningur er samningur þar sem lánveitandi veitir eða lofar að veita lántakanda lán í formi greiðslufrests eða svipaðrar fjárhagslegrar fyrirgreiðslu og lántakandi lofar að greiða samkvæmt ákvæðum samningsins.

e .

Heildarlántökukostnaður lántakanda er allur kostnaður sem hlýst af töku lánsins og lántakanda ber að greiða, þar með taldar vaxtagreiðslur.

f .

Árleg hlutfallstala kostnaðar er heildarlántökukostnaður sem hlýst af gerð lánssamnings, lýst sem árlegri prósentu af upphæð láns þess sem veitt er og reiknuð út í samræmi við 10.–12. gr.

g .

Eignarréttarfyrirvari er þegar við kaup á vöru er samið um að lánveitandi geti tekið vöruna til sín ef neytandi stendur ekki við skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum.

II. KAFLI

Upplýsingaskylda lánveitenda.

5. gr.

Lánssamningur skal gerður skriflega og fela í sér upplýsingar þær sem tilgreindar eru í 6. og 8. gr. Lántakandi skal fá í hendur eintak af lánssamningnum.

6. gr.

Við gerð lánssamnings skal lánveitandi gefa lántakanda upplýsingar um:

1 .

Höfuðstól, þ.e. lánsfjárhæð án nokkurs kostnaðar.

2 .

Fjárhæð útborgunar.

3 .

Árlega nafnvexti.

4 .

Lántökukostnað í krónum, reiknaðan út skv. 7. gr.

5 .

Árlega hlutfallstölu kostnaðar, þ.e. heildarlántökukostnað, lýst sem árlegri prósentu af upphæð höfuðstólsins og reiknaðri út skv. 10.–12. gr.

6 .

Heildarupphæð þá sem greiða skal, þ.e. samtölu höfuðstóls, vaxta og lánskostnaðar.

7 .

Fjölda einstakra greiðslna, fjárhæð þeirra og gjalddaga.

8 .

Gildistíma lánssamnings og skilyrði uppsagnar hans.

Ef breyta má lánskostnaði, afborgunum eða öðrum atriðum lánskjara á samningstímanum skal lánveitandi greina lántakanda frá því við hvaða aðstæður breytingarnar geta orðið. Ef ekki er unnt að reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar skal lánveitandi þess í stað skýra lán takanda frá því hverjir árlegir nafnvextir eru, hvaða gjöld falla á lánið og við hvaða aðstæður breytingar geti orðið.

Útreikningur á lántökukostnaði.

7. gr.

Lántökukostnaður felur í sér allan kostnað af láninu, þar með talda vexti og önnur gjöld sem lántakandi skal greiða af því, með þeim undantekningum sem greinir í 2. mgr. Þegar reiknuð er út árleg hlutfallstala lánskostnaðar skal ekki tekið tillit til eftirfarandi kostnaðar liða:

1 .

Kostnaðar vegna vanskila.

2 .

Kostnaðar sem lántakandi greiðir við kaup á lausafé eða þjónustu, hvort heldur kaupin fara fram gegn staðgreiðslu eða samkvæmt lánssamningi.

3 .

Kostnaðar vegna yfirfærslu fjár.

4 .

Kostnaðar vegna viðskiptareiknings sem ætlað er að taka við afborgunum af láninu að undanskildum kostnaði við innheimtu endurgreiðslna, hvort heldur um er að ræða stað greiðslu eða annað greiðslufyrirkomulag.

5 .

Félagsgjalda er rekja má til samninga sem ekki tengjast lánssamningnum, jafnvel þótt þau hafi áhrif á lánsskilmála.

6 .

Kostnaðar vegna trygginga eða ábyrgða nema þær eigi að tryggja lánveitanda endurgreiðslu lánsins.

Ákvæði 3.–4. tölul. 1. mgr. eiga því aðeins við að lántakandi hafi hæfilegt valfrelsi um það með hvaða hætti yfirfærsla fjárins eða endurgreiðslan fari fram, svo og að kostnaður sé ekki óeðlilega hár.

8. gr.

Þegar samningur er gerður skal lánveitandi gefa lántakanda upplýsingar um kostnað þann sem frá er greint í 2.–6. tölul. 1. mgr. 7. gr. og jafnframt tilgreina hvenær slíkur kostnaður fell ur á. Ef kostnaður er óþekktur skal lánveitandi, ef kostur er, veita lántakanda upplýsingar um hvernig hann er reiknaður út eða áætla hver hann er.

Breytilegur lántökukostnaður.

9. gr.

Þó að í lögum þessum sé kveðið á um að lántakandi skuli fá upplýsingar um vexti eða fjár hæðir þar sem vextir eru meðtaldir, sbr. 6. gr., kemur það ekki í veg fyrir að aðilar geti samið um að vextir séu að nokkru eða öllu leyti breytilegir. Skal þá greint frá vöxtum eins og þeir eru á þeim tíma sem upplýsingarnar eru gefnar og skal tilgreint með hvaða hætti vextirnir eru breytilegir. Einungis má semja um að vextir fylgi að hluta til eða öllu leyti meðalvöxtum sem Seðlabanki Íslands auglýsir eða vöxtum annarra lánastofnana sem lánveitandi getur ekki haft áhrif á.

Ákvæði 1. mgr. gildir á sama hátt um aðra liði lánskostnaðar en vexti. Lánveitandi skal tilkynna lántakanda allar breytingar sem verða á árlegum nafnvöxtum eða öðrum kostnaðar liðum þegar breytingarnar verða.

Útreikningur árlegrar hlutfallstölu kostnaðar.

10. gr.

Árleg hlutfallstala kostnaðar er heildarlántökukostnaður við lánssamning, lýst sem árlegri prósentu af upphæð láns þess sem veitt er. Árleg hlutfallstala kostnaðar skal reiknuð út sam kvæmt stærðfræðilíkingu samkvæmt reglugerð er ráðherra setur. Í henni skal einnig setja nánari reglur um útreikning kostnaðarins.

11. gr.

Árleg hlutfallstala kostnaðar skal reiknuð út á þeim tíma sem lánssamningur er gerður. Við útreikning árlegrar hlutfallstölu skal gengið út frá því að lánssamningur gildi umsaminn tíma og að lánveitandi og lántakandi standi við skuldbindingar sínar samkvæmt skilmálum samningsins.

12. gr.

Ef lánssamningur heimilar breytingu á vaxtagjöldum eða öðrum gjöldum sem teljast hluti árlegrar hlutfallstölu kostnaðar en ekki er unnt að meta hverju nemi á þeim tíma sem útreikn ingur er gerður skal reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar á þeirri forsendu að vextir og ann ar kostnaður verði óbreyttur til loka lánstímabilsins.

Þegar reiknuð er út árleg hlutfallstala kostnaðar skal gera ráð fyrir eftirfarandi:

1 .

Ef engin hámarksupphæð er tilgreind í lánssamningi skal hámarksupphæð láns, sem veitt er, teljast 150.000 kr.

2 .

Ef ekki er tilgreindur ákveðinn lánstími og ekki er unnt að ráða hann af samningi skal lánstími talinn eitt ár.

3 .

Ef í samningi er kveðið á um fleiri en einn greiðsludag skal inna af hendi endurgreiðslu á þeim tíma sem samningur kveður fyrst á um.

Auglýsingar.

13. gr.

Í auglýsingum um lán og lánafyrirgreiðslu skal gefa upp vexti, lántökukostnað og árlega hlutfallstölu kostnaðar.

III. KAFLI

Vanræksla á upplýsingaskyldu.

14. gr.

Séu ekki veittar upplýsingar um lántökukostnað sem greinir í 4. tölul. 1. mgr. 6. gr. skal lántakandi greiða höfuðstól og ársvexti af honum sem samsvara vöxtum af almennum skulda bréfum samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands.

Ef lántökukostnaður er tilgreindur í samræmi við 4. tölul. 1. mgr. 6. gr. er lánveitanda eigi heimilt að krefjast frekari lántökukostnaðar. Sé árleg hlutfallstala kostnaðar, sem um getur í 5. tölul. 1. mgr. 6. gr., of lágt reiknuð getur lánveitandi ekki krafist hærri lántökukostnaðar.

Ákvæði 1. og 2. mgr. gilda ekki ef lánveitandi getur sannað að lántakanda hefði mátt vera ljóst hver lántökukostnaðurinn átti að vera. Ef ákvæði 1. eða 2. mgr. leiða til lækkunar eftir stöðva skal lántakandi greiða þær samkvæmt samningnum og lækkunin koma fram á síðustu afborgunum.

15. gr.

Hafi lánveitandi ekki veitt þær upplýsingar sem fyrir er mælt í 6. gr., sbr. 5. gr., getur hann ekki krafist greiðslu kostnaðar sem annars félli á lántakanda vegna vanskila.

IV. KAFLI

Greiðsla fyrir gjalddaga.

16. gr.

Lántakanda skal heimilt að standa skil á skuldbindingum sínum samkvæmt lánssamningi fyrir þann tíma sem settur er í samningnum. Getur lántakandi þá krafist lækkunar lánskostn aðar, sbr. 19. gr.

17. gr.

Lánveitandi getur krafist greiðslu fyrir gjalddaga ef ákvæði þar að lútandi eru í samningn um og eitthvert eftirtalinna skilyrða er fyrir hendi:

1 .

Ef vanskilatíminn er orðinn lengri en mánuður og fjárhæðin er hærri en 10% heildarskuldarinnar.

2 .

Ef vanskilatíminn er orðinn lengri en mánuður og fjárhæðin er hærri en 5% heildarskuldarinnar og fleiri en ein afborgun eru fallnar í gjalddaga.

3 .

Lántakandi er í vanskilum með greiðslur vegna annarra skuldbindinga við lánveitanda.

4 .

Trygging fyrir greiðslu hefur minnkað verulega.

5 .

Ef lántakandi sýnir með athöfn sinni að hann ætlar að komast undan að greiða skuld sína, t.d. með undanskoti eigna.

6 .

Ef um kaup með eignarréttarfyrirvara er að ræða og lántakandi fer svo illa með hlutinn að það veldur því að trygging fyrir greiðslu minnkar.

18. gr.

Nú hyggst lánveitandi fá greitt fyrir fram skv. 1.–3. tölul. 17. gr. og skal þá segja samningnum upp með fjögurra vikna fyrirvara. Skal uppsögnin tilkynnt í ábyrgðarbréfi eða á ann an sannanlegan hátt. Ef lántakandi greiðir vanskilin innan fjögurra vikna frestsins ásamt dráttarvöxtum fellur uppsögnin úr gildi. Sama á við um 4.–6. tölul. ef lántakandi getur sýnt fram á tryggingu fyrir greiðslunni.

19. gr.

Þegar greitt er fyrir gjalddaga, sbr. 16.–18. gr., skal tekið tillit til eftirfarandi atriða þegar skuldin er reiknuð út:

1 .

Lántakandi skal greiða vexti og kostnað fram að greiðsludegi.

2 .

Lánveitandi getur ekki krafist bóta vegna greiðslu fyrir gjalddaga. Ef lánsvextir eru miðaðir við allt lánstímabilið samkvæmt samningnum getur lánveitandi haldið eftir hluta vaxtanna ef skilyrði eru fyrir því í samningnum.

3 .

Ef greiðsla fyrir gjalddaga fer fram á öðrum degi en gjalddaga skal vaxtatímabil og kostnaðartímabil miðast við næsta gjalddaga þar á eftir.

V. KAFLI

Framsal kröfuréttinda.

20. gr.

Ef lánveitandi framselur kröfu til þriðja aðila getur lántakandi haldið uppi sömu mótbár um við hann og upphaflegan eiganda kröfunnar. Sama á við ef kröfuhafi hefur sett kröfuna að veði og fjárnám hefur verið gert í henni.

Lántakandi getur við greiðslu haldið uppi sömu mótbárum við framsalshafa og lánveit anda sjálfan.

Þetta á þó ekki við ef lántakandi innir greiðslu af hendi til lánveitanda og vissi að lánveit andi hafði ekki rétt til að taka við greiðslu eða gera samning þar að lútandi. Þetta á ekki heldur við ef lántakandi nálgaðist ekki upplýsingarnar af ásetningi eða vítaverðu gáleysi.

Ef lántakandi á kröfu á hendur lánveitanda, sem jafnframt er seljandi, vegna kaupa, t.d. vegna galla, er framsalshafi meðábyrgur lánveitanda þar til uppgjör hefur farið fram. Lán veitandi er þó ekki skyldugur að greiða meira en það sem hann hefur fengið greitt frá lántak anda.

21. gr.

Lánveitanda er ekki heimilt að taka við víxli eða annarri skuldaviðurkenningu af lántak anda sem við framsal getur valdið því að réttur lántakanda glatist til þess að halda uppi mót bárum.

VI. KAFLI

Kaup með eignarréttarfyrirvara.

22. gr.

Eignarréttarfyrirvari á aðeins við:

a . ef um hann er samið fyrir fram og eigi síðar en við afhendingu vöru til lántakanda, b . ef verð vöru er a.m.k. 20.000 kr., c . ef greiðsla við afhendingu vöru er a.m.k. 30% af staðgreiðsluverði hennar.

Eignarréttarfyrirvari má aldrei vera til tryggingar öðrum skuldum lántakanda við lánveit anda.

VII. KAFLI

Endurheimt eignarréttar.

23. gr.

Lánveitandi getur endurheimt hlut á grundvelli kaupsamnings með atbeina sýslumanns ef kaupsamningurinn uppfyllir eftirtalin skilyrði:

1 .

Kaupsamningurinn skal vera undirritaður af lántakanda og honum hefur verið afhent eintak af samningnum.

2 .

Kaupsamningurinn verður að kveða á um eignarréttarfyrirvara. Þrátt fyrir samþykki lántakanda er ekki heimilt að endurheimta hlut ef hann er undanþeginn aðför að lögum.

24. gr.

Nú greiðir lántakandi skuld eftir gjalddaga með dráttarvöxtum og áföllnum kostnaði áður en hlutur hefur verið endurheimtur. Getur lánveitandi þá hvorki gjaldfellt skuldina og endur heimt hlut á þeim forsendum né beitt öðrum þeim úrræðum sem tiltæk voru fyrir greiðslu nema sérstakar ástæður séu fyrir hendi.

Útreikningur eftirstöðva.

25. gr.

Við útreikning eftirstöðva skuldar er lánveitandi vill endurheimta söluhlut samkvæmt kaupsamningi með eignarréttarfyrirvara skal taka tillit til eftirfarandi atriða:

1 .

Frádráttar vaxta frá þeim degi er hlutur er endurheimtur ef lánsvextir miðast við allt tímabilið.

2 .

Ef hlutur er endurheimtur á öðrum degi en gjalddaga skal vaxta- og kostnaðartímabil miðast við næsta gjalddaga á eftir.

Útreikningur andvirðis söluhlutar.

26. gr.

Þegar söluhlutur er endurheimtur skal andvirði hans renna til kaupanda við uppgjör milli aðila. Andvirði söluhlutar er sú fjárhæð sem unnt er að fá fyrir hlutinn við sölu hans á almenn um markaði.

27. gr.

Ef andvirði söluhlutar er meira en seljandi getur krafist skv. 25. gr. getur lánveitandi ekki tekið söluhlut nema því aðeins að hann greiði lántakanda mismuninn um leið.

28. gr.

Ef andvirði söluhlutar er minna en seljandi getur krafist skv. 25. gr. getur lánveitandi ekki krafist mismunarins nema sérstakar aðstæður séu fyrir hendi, svo sem ef lántakandi hefur ekki umgengist eða varðveitt hlutinn á viðeigandi hátt eða reynir á einhvern hátt að torvelda eða hindra endurheimt hans.

29. gr.

Ef ákvæði 23. gr. er því til fyrirstöðu að söluhlutur verði endurheimtur getur lánveitandi krafist greiðslu mismunar ef aðstæður eru skv. 28. gr.

Ef söluhlutur finnst ekki hjá lántakanda við endurheimt getur lánveitandi með aðför hjá lántakanda tryggt greiðslu skuldarinnar skv. 18. gr.

30. gr.

Nú hafa fleiri en einn hlutur verið keyptir samkvæmt einum samningi og lánveitandi legg ur fram kröfu um endurheimt þeirra. Getur lántakandi þá valið einn eða fleiri hlutanna til af hendingar gegn því að greiða um leið mismun andvirðis þeirra hluta sem hann heldur eftir, sbr. 25. gr. Ef inneign lánveitanda er minni en andvirðið á lántakandi rétt á að fá mismuninn greiddan um leið og hlutirnir eru afhentir.

Í fjórtán daga frá endurheimt hefur lántakandi rétt til að innleysa hina endurheimtu hluti til sín. Skal hann þá greiða fjárhæð þá sem inneign lánveitanda er hærri en verðmæti þeirra hluta sem eftir eru. Skal fjárhæðin reiknuð skv. 25. gr.

Lántakandi getur ekki leyst til sín hlut ef hann er úr safni eða samstæðu sem lánveitandi hefur einnig endurheimt frá lántakanda og aðskilnaðurinn hefur í för með sér verulega rýrnun á verðmæti hlutanna.

VIII. KAFLI

Ýmis ákvæði.

31. gr.

Viðskiptaráðherra getur ákveðið að lög þessi taki ekki til tiltekinna tegunda lána sem veitt eru gegn lægra gjaldi en almennt gerist og standa almenningi ekki til boða.

32. gr.

Viðskiptaráðherra getur sett reglur um hvernig prenta skuli leiðbeiningar um réttarstöðu lántakanda á skriflega samninga og skjöl sem lögin taka til.

33. gr.

Viðskiptaráðherra getur breytt fjárhæðarmörkum lánssamninga sem lög þessi taka til eftir því sem verðlagsþróun gefur tilefni til.

IX. KAFLI

Refsiákvæði.

34. gr.

Brot gegn lögum þessum, reglugerðum eða reglum settum samkvæmt þeim skulu varða sektum nema þyngri refsing liggi við í öðrum lögum. Um meðferð slíkra mála skal fara að hætti opinberra mála. Gera má lögaðila fésekt fyrir brot á lögum þessum án tillits til þess hvort brot verður sannað á fyrirsvarsmann eða starfsmann lögaðila. Hafi fyrirsvarsmaður eða starfsmaður gerst sekur um brot á lögum þessum má einnig gera lögaðila sekt og sviptingu starfsréttinda.

35. gr.

Tilraun til og hlutdeild í brotum á lögum þessum eru refsiverð skv. III. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940.

36. gr.

Eigi má með samningi víkja frá ákvæðum laga þessara né reglugerða, sem settar kunna að verða samkvæmt lögunum, lántakanda í óhag.

37. gr.

Lög þessi öðlast gildi um leið og samningur um Evrópska efnahagssvæðið að því er Ísland varðar.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

1. Inngangur.

Hér á landi eru ekki í gildi almenn lög um lánsviðskipti eða afborgunarkaup. Lögð hafa verið fram á Alþingi frumvörp til laga um afborgunarviðskipti en þau hafa ekki náð fram að ganga.

Með aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu er gert ráð fyrir aðlögun íslenskrar lög gjafar að reglum Evrópubandalagsins á þessu sviði. Frumvarp þetta er því eitt þeirra sem lögð eru fyrir Alþingi í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

EB-tilskipanir varðandi neytendalán ásamt viðauka hafa verið hafðar til hliðsjónar við samningu frumvarpsins, tilskipanir ráðs Evrópubandalaganna nr. 87/102 EBE og nr. 90/88 EBE. Einnig hefur verið höfð hliðsjón af dönsku og sænsku frumvarpi um lánssamninga.

Tilgangurinn með EB-tilskipuninni um neytendalán er að samræma reglur í löggjöf hvers lands á sviði neytendalána, einkum reglur um hvaða upplýsingar neytendur skulu fá í tengsl um við lán. Löggjöf um þetta efni var nokkuð ólík í EB-löndum sem leitt gat til röskunar á samkeppni lánveitenda þar og neytendur njóta mismikillar verndar í aðildarríkjunum hvað varðar neytendalán. Tilgangurinn með tilskipuninni og breytingu á henni er einnig að ná fram jafnari stöðu lánveitenda og tryggja neytendum sem mesta vernd.

2. Meginatriði frumvarpsins.

Samkvæmt frumvarpinu nær það til lánssamninga sem gerðir eru við lántakanda af hálfu verslana, framleiðenda og þjónustuaðila með vissum undantekningum. Það nær til lána vegna kaupa á lausafé og þjónustu, svo og almennra neyslulána. Það tekur jafnt til lánssamninga sem einstaklingur gerir og lögaðili. Talið er mikilvægt að hér á landi eigi fyrirtæki rétt á upp lýsingum í lánsviðskiptum jafnt og einstaklingar. Tilgangur frumvarpsins er m.a. að bæta möguleika lántakenda til að bera saman mismunandi tilboð lánveitenda og er ákvæði í frum varpinu þess efnis að lánveitandi á að upplýsa lántakanda í prósentum um svokallaða árlega hlutfallstölu kostnaðar áður en lánssamningurinn nær fram að ganga. Upplýsingar um þetta gera lántakanda auðveldara að meta hvort hann vill taka lánið. Gert er ráð fyrir að settar verði reglur um það hvernig árleg hlutfallstala kostnaðar er reiknuð út og hvernig upplýsingar um hana eiga að koma fram.

Í frumvarpinu er sérstakur kafli um endurheimt eignarréttar. Þar er gert ráð fyrir því að þegar vara er keypt með afborgunum og eignarréttarfyrirvara eigi lántakandi eða kaupandi rétt á því að leysa til sín hlut sem seljandi eða lánveitandi hefur endurheimt, að vissum skil yrðum uppfylltum.

3. Efni tilskipunar.

Frumvarpið hefur þann tilgang að fullnægja skilyrðum EB-tilskipana nr. 87/102 EBE og nr. 90/88 EBE með íslenskri löggjöf. Meginatriði í tilskipun nr. 87/102 EBE er að neytandinn fái upplýsingar um lántökukostnað í prósentum samkvæmt árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Útreikningur á árlegri hlutfallstölu samkvæmt tilskipuninni átti að gerast samkvæmt gildandi aðferðum í löggjöf hvers lands. Samkvæmt 5. gr. tilskipunarinnar nægði að tilgreina eða gefa upp að minnsta kosti heildarlánskostnað neytandans á meðan beðið væri eftir samþykkt að ildarríkja varðandi útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar. Með tilskipun nr. 90/88 EBE var 5. gr. felld úr gildi og aðildarríkin skylduð til að taka upp í löggjöf sérstakan útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar samkvæmt nánar tilgreindum reglum og reikna lántökukostn að út samkvæmt henni.

Í tilskipuninni er gert ráð fyrir því að neytandinn hafi ætíð, í tengslum við lánssamning, upplýsingar um árlega hlutfallstölu í prósentum, þ.e. samanlagðan kostnað vegna lánsins, lýst sem árlegri prósentu sem reiknuð er út samkvæmt sérstakri stærðfræðilíkingu. Tilskipunin leiðir einnig að öðru leyti til samræmingar á kostnaðarliðum sem eiga að koma inn í útreikn ing á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í prósentum. Samkvæmt tilskipuninni eiga aðildarríkin að vera búin að taka upp útreikning samkvæmt líkingunni í síðasta lagi 31. desember 1992. Samkvæmt samningnum um EES þurfa Íslendingar að uppfylla báðar tilskipanirnar og er eðlilegt að það sé gert með einni lagasetningu. Þar sem hér á landi eru hvorki í gildi lög um upplýsingaskyldu í lánsviðskiptum né neytendalán ætti þetta frumvarp að verða veruleg rétt arbót fyrir neytendur.

4. Gildissvið laganna.

Frumvarpið tekur til lánssamninga, sbr. 1. gr., sem gerðir eru við lántakanda í atvinnuskyni af hálfu verslana, framleiðenda og þjónustuaðila. Lánssamningur er skilgreindur sem samningur þar sem lánveitandi veitir eða lofar að veita lántakanda lán í formi greiðslufrests eða svipaðrar fjárhagslegrar fyrirgreiðslu og lántakandi lofar að greiða samkvæmt ákvæðum samningsins. Frumvarpið tekur til lánssamninga, hvort sem þeir eru gerðir við einstakling, lögaðila eða hóp slíkra aðila, sbr. 4. gr. Frumvarpið gildir um lánssamninga og skiptir ekki máli hvort lántakandi er að kaupa sér eitthvert lausafé með afborgunum eða hvort hann er að kaupa þjónustu.

Reglur frumvarpsins um framsal kröfuréttinda í V. kafla taka einungis til lánssamninga milli lánveitanda og lántakanda sem kaupir vöru eða þjónustu sem telja má óskylda starfi hans. Lánssamningar, sem gilda stuttan tíma, eru undanþegnir lögunum, sbr. 2. gr. Lánveit andi er skilgreindur í frumvarpinu sem einstaklingur, lögaðili eða hópur slíkra aðila sem veit ir lán, sbr. 4. gr., og skal lánveitandi vera atvinnurekandi.

5. Beiting laganna við sérstakar tegundir lánssamninga.

Samkvæmt 2. gr. tilskipunarinnar geta aðildarríkin undanþegið nokkrar tegundir lánssamninga. Samkvæmt henni þarf ekki að beita tilskipuninni um lánssamninga sem eru eink um ætlaðir til þess að afla eða viðhalda eignarrétti á landi eða byggingu sem reist hefur verið eða áformað er að reisa eða sem ætlaðir eru til að endurnýja eða bæta slíka byggingu. Sam kvæmt tilskipuninni er ekki heldur nauðsynlegt að beita reglum hennar um lánssamninga þar sem lántakandi á að borga lánið innan þriggja mánaða. Er gert ráð fyrir þessum undantekn ingum í frumvarpinu.

Tilskipunin undanskilur einnig vaxta- og kostnaðarlaus lán. Reglunum um upplýsinga skyldu lánveitanda ætti því ekki að beita ef lánið er án kostnaðar. Ekki er unnt að gera miklar kröfur til lánveitanda þegar ekki þarf að greiða kostnað eða vexti vegna lánsins. Öðrum regl um frumvarpsins, t.d. um vernd fyrir lántakanda þegar um kröfuhafaskipti er að ræða, ætti aftur á móti einnig að beita um kostnaðarlaus lán.

Samkvæmt ákvæðum frumvarpsins getur viðskiptaráðherra ákveðið að tilteknar tegundir lána, sem veitt eru gegn lægra gjaldi en almennt gerist og standa almenningi ekki til boða, séu undanþegnar, en dæmi um lán, sem uppfylla þessi skilyrði, eru þau sem veitt eru öryrkjum og öðrum sem fá örorkubætur.

Samkvæmt tilskipuninni eru samningar um lán lægri en 200 ECU og hærri en 20.000 ECU undanþegnir. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að lánssamningar, að lægri fjárhæð en 15.000 kr. sem er samsvarandi 200 ECU, séu undanþegnir, en ekki þótti ástæða til að undan skilja samninga sem eru hærri en ákveðin hámarksfjárhæð.

6. Upplýsingar um árlega hlutfallstölu kostnaðar í prósentum.

Það er meginatriði í tilskipun nr. 87/102 EBE og frumvarpinu að lántakandi skuli fá upplýsingar um árlega hlutfallstölu kostnaðar í prósentum í tengslum við samþykkt samnings.

Í íslenskum rétti hefur fram að þessu ekki verið í gildi krafa um að lántakandi skuli eiga rétt á slíkum upplýsingum. Tilgangurinn með ákvæði er skyldar lánveitanda til að upplýsa lántakanda um árlega hlutfallstölu er að gefa lántakanda færi á að meta hve mikill kostnaður fylgir láninu. Árleg hlutfallstala kostnaðar gefur upp samanlagt verð á því að taka að láni 100 kr. í eitt ár og greinir þannig frá kostnaðinum við lánið án tillits til fjárhæðar eða greiðsluskil mála o.s.frv.

Upplýsingar um hlutfallstöluna gera lántakanda auðveldara að bera saman mismunandi lánstilboð og geta því komið að gagni í samkeppninni og jafnvel haft áhrif til lækkunar á lán tökukostnaði. Skilgreining árlegrar hlutfallstölu í frumvarpinu er í samræmi við a-lið 1. gr. í áðurnefndri tilskipun.

Um útreikning hlutfallstölunnar fer eftir stærðfræðilíkingu sem sett verður í reglugerð og er þá gert ráð fyrir að farið verði eftir samræmdum EES-reglum á hverjum tíma. Í frumvarp inu kemur fram hvað er tekið með í útreikning á árlegri hlutfallstölu. Útreikningur á árlegri hlutfallstölu kann að vera erfiðleikum bundinn, sérstaklega hjá litlum fyrirtækjum, en talið er auðvelt að búa til tölvuforrit sem leysir þetta í öllum almennum lánsviðskiptum og með lít ils háttar stöðlun á afborgunarviðskiptum gætu fyrirtæki notað sérstakar töflur í starfseminni. Huga þarf þó vel að því að nægur aðlögunartími gefist til að útbúa slíkar töflur og forrit.

7. Auglýsingar um lán og lánafyrirgreiðslu.

Samkvæmt frumvarpinu skulu upplýsingar um árlega hlutfallstölu kostnaðar ásamt upplýsingum um vexti og lántökukostnað koma fram í auglýsingum. Tilgangurinn með þessu ákvæði er að gefa lántakandanum færi á því, áður en hann ákveður að taka lán, að velta fyrir sér kostnaðinum við það og bera það að öðru leyti saman við önnur lánstilboð.

8. Upplýsingaskyldunni ekki fullnægt.

Í tilskipun nr. 87/102 EBE eru ekki neinar reglur um til hvers það leiðir ef lánveitandi lætur hjá líða að upplýsa lántakanda um árlega hlutfallstölu kostnaðar. Lög í hverju landi verða því að skera úr um það. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að þegar árleg hlutfallstala kostn aðar er of lág í lánssamningum með fastri fjárhæð skuli lánveitandi ekki krefja lántakanda um hærri kostnað en samningur kveður á um, sbr. 14. gr. frumvarpsins. Fyrir vikið verður að ætla að lánveitendur gæti þess að fullnægja upplýsingaskyldunni. Varla er unnt að setja um það almenn ákvæði hvaða áhrif rangar upplýsingar um árlega hlutfallstölu skuli hafa á skyldu lán takanda til að greiða lántökukostnað. Það verður að athuga sérstaklega við túlkun tiltekins samnings. Hér skal vísað til athugasemda við 14. gr.

9. Eftirlit með lánveitanda.

Með 12. gr. tilskipunarinnar er aðildarríkjunum lögð sú skylda á herðar að hafa skipulagt opinbert eftirlit með lánveitendum. Í ákvæðinu er getið um þrenns konar skipulag sem aðild arríki geta valið um. Í fyrsta lagi er þess krafist að lánveitandi hafi opinbert leyfi. Í öðru lagi er þar krafist opinbers eftirlits. Í þriðja lagi þurfa að vera til stofnanir sem taka við kvörtunum vegna lánssamninga eða lántökuskilmála og veitt geta lántakendum marktækar ráðleggingar þar að lútandi. Samkvæmt íslenskum lögum eru gerðar almennar kröfur um leyfi til handa að ilum sem hafa milligöngu um lánsviðskipti. Verðlagsstofnun hefur stjórnvaldseftirlit varð andi ákvæði í lögum um óréttmæta viðskiptahætti og á m.a. að fylgjast með því að fyrirtæki aðhafist ekkert er brjóti í bága við góða viðskiptahætti.

Verðlagsstofnun getur t.d. vegna kvartana frá einstaklingum eða samtökum tekið mál til umfjöllunar. Hún getur einnig með tilmælum reynt að hafa áhrif á atvinnurekendur þannig að þeir hagi sér í samræmi við góða viðskiptahætti. Verðlagsstofnun getur farið fram á að verðlagsráð banni athafnir sem brjóta í bága við þetta. Hún gegnir ákveðnu hlutverki sem ráð gefandi aðili. Það fellur hins vegar utan verksviðs hennar að taka ákvarðanir í tilteknum mál um sem varða einkarétt. Um þau verða almennir dómstólar að fjalla. Telja verður að allir lánssamningar, sem lögin taka til, séu háðir stjórnvaldseftirliti annaðhvort þannig að leyfi þurfi til starfseminnar, hún sé háð eftirliti opinbers aðila eða að stofnun sé til staðar sem hægt sé að snúa sér til með kvartanir. Íslenskur réttur virðist því uppfylla 12 gr. tilskipunarinnar. Nú liggur fyrir Alþingi frumvarp til samkeppnislaga þar sem lagt er til að samkeppnisráð og Samkeppnisstofnun taki við framangreindu hlutverki verðlagsráðs.

10. Endurheimt eignarréttar.

Samkvæmt tilskipun nr. 87/102 EBE skulu aðildarríki tryggja að þegar hlutir eru seldir með eignarréttarfyrirvara og lánveitandi eða seljandi tekur aftur hlut sem hann hefur selt eigi kaupandinn rétt á því að leysa til sín aftur endurheimtan hlut. Má lánveitandi eða seljandi ekki hagnast óeðlilega mikið á því.

Engar lögfestar reglur eru til um kaupsamninga með eignarréttarfyrirvara þó að slík við skipti hafi tíðkast lengi hér á landi.

Samkvæmt frumvarpinu getur lánveitandi endurheimt söluhlut með aðför ef kveðið er á um eignarréttarfyrirvara í kaupsamningnum. Ekki er heimilt að endurheimta hlut ef hann er undanþeginn aðför og skiptir þá ekki máli hvort lántakandi hefur samþykkt slíkt. Lántakandi á rétt á því í fjórtán daga að leysa hina endurheimtu hluti til sín aftur. Á seljanda eða lánveit anda vöru, sem seld er með eignarréttarfyrirvara, hvílir sama upplýsingaskylda og á öðrum lánveitendum. Ef seljandi vanrækir upplýsingaskyldu sína, t.d. varðandi árlega hlutfallstölu kostnaðar, hefur það alvarlegar einkaréttarafleiðingar, en ófullnægjandi upplýsingaskylda hefur ekki áhrif á gildi eignarréttarfyrirvarans. Seljandi þarf ekki að fá dóm fyrir kröfu ef kaupsamningurinn fullnægir tilteknum skilyrðum.

11. Efnahagslegar og stjórnarfarslegar afleiðingar.

Verðlagsstofnun mun sjá um að framfylgja lögum þessum. Í tengslum við gildistöku laganna er nauðsynlegt að upplýsa almenning og atvinnurekendur um efni þessara nýju reglna. Frumvarpið gerir ráð fyrir að lögin taki gildi um leið og EES-samningurinn. Lánveitandi á m.a. frá þeim tíma að upplýsa lántakanda um árlega hlutfallstölu kostnaðar í tengslum við samþykkt. Því verður að kynna þessar reglur nú þegar. Er það mjög nauðsynlegt, t.d. þar sem útreikningur er flókinn og lánveitendur þurfa m.a. að verða sér úti um tölvuforrit til þess að fullnægja skyldum sínum samkvæmt lögunum.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í þessu ákvæði er skýrt frá gildissviði laganna. Þau fjalla um lánssamninga sem gerðir eru við lántakanda af hálfu atvinnurekanda í atvinnuskyni. Ekki er skilyrði að lántakandi sé að gera lánssamninga í atvinnuskyni.

Hugtakið lánveitandi nær bæði yfir þann sem veitir lánið og þann sem hefur áunnið sér réttindi lánveitanda samkvæmt samningi nema eitthvað annað komi fram í lögunum.

Um 2. gr.

Í a- til g-liðum eru taldir upp lánssamningar sem frumvarpið tekur ekki til, jafnvel þótt þeir samsvari skilgreiningunni í 1. gr. frumvarpsins.

Um 3. gr.

Grein þessi svarar til 6. gr. tilskipunar nr. 87/102 EBE. Fjallar hún um upplýsingaskyldu lánveitanda þegar um lánveitingu í formi heimildar til fyrirframúttektar af tékkareikningi er að ræða.

Um 4. gr.

Í þessari grein er skýrð merking orða. Er hún í samræmi við 1. gr. tilskipunarinnar. Orðið lántakandi er þó víðtækara hér en í tilskipun, nær bæði yfir einstaklinga og lögaðila, en ekki einungis einstakling sem í viðskiptum kemur fram í augnamiði sem telja má óskylt starfi hans.

Um 5. gr.

Þetta ákvæði svarar til 4. gr. tilskipunar nr. 87/102 EBE. Það felur í sér skyldu lánveitanda til þess að gera skriflegan samning um lánið. Ekki er að finna neina reglu í íslenskum lögum sem kveður á um að lánssamningar skuli vera skriflegir. Það er hins vegar nauðsynlegt í fram kvæmd, t.d. vegna sönnunarbyrði. Í dag eru munnlegir lánssamningar sjaldnast gerðir, a.m.k. ekki í atvinnuskyni. Ákvæðið mun því ekki hafa í för með sér miklar breytingar á þessu í reynd. Krafa um að lánssamningur skuli vera skriflegur er ekki samkvæmt frumvarpinu skil yrði fyrir gildi samnings. Munnlegur samningur er gildur eftir sem áður. Veita á upplýsingar um höfuðatriði samningsins samkvæmt ákvæðinu og er það tilgreint í 6. og 8. gr. Þetta ákvæði mun hafa í för með sér breytingar á efni lánssamninga hvað varðar árlega hlutfallstölu kostnaðar og enn fremur það sem kemur fram í 8. gr. Vart verður talið að höfuðatriði samn ings sé umsamið ef það kemur ekki fram í skriflegum samningi. Í ákvæðinu er einnig gert ráð fyrir að lántakandi fái í hendur eintak af lánssamingi sem er mjög eðlilegt en breytir í engu þeim venjum sem tíðkast hafa í lánsviðskiptum.

Um 6. gr.

Þetta ákvæði svarar til 4. gr. tilskipunar.

Lánveitandi er skyldugur til að gefa lántakanda ýmsar upplýsingar um það lán sem boðið er. Þær skulu látnar í té þegar samningurinn er gerður og koma fram í hinum skriflega samn ingi, sbr. 5. gr. Lagt er til að lánveitandi veiti upplýsingar um lántökukostnað í krónum og sem árlega prósentu af upphæð höfuðstóls. Þessar upplýsingar þarf þó ekki að gefa ef heildar upphæðin, sem greiða skal samkvæmt lánssamningnum, fer ekki fram úr 15.000 kr., sbr. d-lið 2. gr. Ástæðan fyrir undanþágunni er sú að erfitt getur verið fyrir lítil fyrirtæki að veita slíkar upplýsingar skriflega.

Upplýsingarnar, sem fram eiga að koma, eru í 1.–8. tölul. Samkvæmt 1. tölul. skal lántakandi fá upplýsingar um höfuðstól lánsins eða lánsfjárhæð. Samkvæmt 2. tölul. skal láta lán takanda í té upplýsingar um útborgunarfjárhæð ef einhver er, t.d. ef tekið er lán í banka. Sam kvæmt 3. tölul. á lántakandi rétt á því að fá uppgefna nafnvexti. Í 4. tölul. er gert ráð fyrir að lántakandi fái skriflegar upplýsingar um lántökukostnað uppgefinn í krónum. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. frumvarpsins nær lántökukostnaður yfir alla vexti og önnur gjöld sem lántakandi skal greiða af láninu.

Samkvæmt 5. tölul. er gert ráð fyrir því að látnar skuli í té upplýsingar um árlegan lántöku kostnað í prósentum. Við útreikning hans skal taka tillit til lánskostnaðar sem skilgreindur er í 4. tölul.

Nánari reglur um útreikning á árlegum lántökukostnaði í prósentum koma fram í 10.–12. gr. frumvarpsins, sbr. skýringar við þær greinar.

Samkvæmt 6. tölul. skal lántakandi fá upplýsingar um heildarupphæð sem greiða skal samkvæmt samningnum. Loks skal lántakandi skv. 6. og 7. tölul. fá upplýsingar um fjölda einstakra greiðslna, fjárhæð þeirra og gjalddaga, enn fremur gildistíma lánssamnings og skil yrði uppsagnar hans.

Um 7. gr.

Þetta ákvæði svarar til a-liðar 1. gr. í tilskipun nr. 87/102 EBE. Í 1. mgr. er lántökukostn aður skilgreindur sem allur sá kostnaður sem lántakandi verður að greiða fyrir lánið, þar með taldir vextir. Í ákvæðinu er tekið fram til hvaða kostnaðarliða á ekki að taka tillit þegar árleg hlutfallstala kostnaðar er reiknuð út. Samkvæmt 1. tölul. ber ekki að taka með kostnað vegna vanskila. Samkvæmt 2. tölul. á ekki að reikna með kostnað sem lántaki verður að greiða, hvort heldur kaupin fara fram gegn staðgreiðslu eða samkvæmt lánssamningi. Er hér t.d. átt við afhendingarkostnað. Samkvæmt 3. tölul. á ekki að taka með í útreikning kostnað vegna yfirfærslu á peningum. Er hér t.d. um að ræða kostnað vegna yfirfærslu peninga til lánveit anda með gíróseðli eða póst- eða bankaávísun. Samkvæmt 4. tölul. á ekki að taka með í út reikning kostnað vegna innheimtu á greiðslum, t.d. sendingarkostnað gíróseðla. Samkvæmt 5. tölul. á ekki að reikna með félagsgjöld við inntöku í félag samkvæmt öðrum samningi, jafn vel þótt það hafi áhrif á skilyrði lánssamnings. Þetta ákvæði tekur t.d. til þess skilyrðis að til að öðlast lán í lífeyrissjóði þarf lántakandi að hafa greitt félagsgjöld til félagsins. Að lokum er í 7. tölul. gert ráð fyrir að ekki skuli reiknað með kostnaði vegna trygginga og ábyrgða nema það eigi að tryggja endurgreiðslu lánsins. Samkvæmt þessum tölulið skal taka tillit til útreikninga, t.d. trygginga vegna kaupa með eignarréttarfyrirvara eða bifreiðaláns þar sem veð er stofnað í bifreiðinni til þess að tryggja endurgreiðslu lánveitanda ef söluhlutur glatast.

Taka á tillit til trygginga sem eiga að gera endurgreiðslu lánsins öruggari en ella, t.d. líf trygginga þar sem vátryggingarskjalið er lagt fram í öryggisskyni varðandi endurgreiðslu á láninu. Aðalreglan felur í sér að kostnað vegna þinglýsingar veðskuldabréfa á að taka með í útreikninga.

Um 8. gr.

Eins og segir í skýringum við 7. gr. á ekki að taka nánar tiltekinn lánskostnað með við út reikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Lántakandi á hins vegar að fá sérstaka vitneskju um þá kostnaðarliði í samningnum. Er kveðið á um það í þessu ákvæði.

Ef lánveitandi þekkir stærðir nefndra kostnaðarliða skal taka þær fram í samningnum. Ef hann veit ekki hve mikill kostnaðurinn er skal, að svo miklu leyti sem kleift er, láta í té vit neskju um reikningsaðferð eða mat á því hve kostnaður er mikill.

Í mörgum tilvikum er það háð upplýsingum frá þriðja aðila hvort lánveitandi getur gegnt upplýsingaskyldu sinni samkvæmt þessu ákvæði. Með tilliti til þess verður að telja það nægi legt að lánveitandi gefi upp kostnaðinn með dæmi. Ef sett er t.d. það skilyrði fyrir því að veita bifreiðalán að bifreiðin sé kaskótryggð verður að telja nægilegt að lánveitandi gefi upp verð á tryggingunni fyrir ákveðna bifreiðategund og ákveðinn áhættuflokk.

Um 9. gr.

Samkvæmt þessu ákvæði er gert ráð fyrir því að aðilar geti samið um breytilega vexti. Verður þá að tilgreina með hvaða hætti vextir séu breytilegir.

Samkvæmt 2. mgr. gildir þetta einnig um aðra kostnaðarliði en vexti. Sú skylda er lögð á lánveitanda að hann tilkynni lántakanda um slíkar breytingar.

Um 10. gr.

Þetta ákvæði svarar til a-liðar 1. gr. í tilskipun nr. 87/102 EBE. Í ákvæðinu felst skilgrein ing á árlegri hlutfallstölu kostnaðar.

Kveðið er á um það að hlutfallstalan skuli reiknuð út samkvæmt ákveðinni stærðfræðilík ingu sem ráðherra setur með reglugerð. Í ákvæðinu er ráðherra enn fremur heimilað að setja nánari reglur um útreikning hlutfallstölunnar.

Um 11. gr.

Þessi lagagrein svarar til 4. tölul. a-liðar 1. gr. í tilskipun nr. 87/102 EBE. Útreikningurinn á að fara fram þegar lánssamningur gengur í gildi. Ekki skal tekið tillit til breytinga sem verða kunna á samningnum né hugsanlegra vanefnda á samningi.

Um 12. gr.

Í greininni segir við hvað skuli miða útreikning árlegrar hlutfallstölu ef ekki er kveðið á um það í samningi. Þetta ákvæði svarar til 6. og 7. tölul. a-liðar 1. gr. í tilskipun. Ákvæðið skýrir sig sjálft.

Um 13. gr.

Þetta ákvæði er í samræmi við 3. gr. framangreindrar tilskipunar. Samkvæmt því er lögð ákveðin upplýsingaskylda á herðar lánveitanda í auglýsingum.

Um 14. gr.

Eins og fram kemur í almennum athugasemdum, 9. lið, felur framangreind tilskipun ekki í sér neinar reglur um það hvaða áhrif það hefur að lánveitandi fullnægi ekki upplýsinga skyldunni.

Í þessu ákvæði eru reglur um það hvað varðar lánssamninga með fastri lánsfjárhæð.

Meginreglan er sú að ekki sé hægt að krefja um frekari lántökukostnað í prósentum en samningurinn kveður á um. Ef ekki eru veittar upplýsingar um lántökukostnað á lántakandi að greiða höfuðstól og ársvexti sem samsvara vöxtum á almennum skuldabréfum.

Þessar reglur gilda ekki ef lánveitandi getur sannað að lántakanda hefði mátt vera ljóst hver lántökukostnaðurinn átti að vera.

Um 15. gr.

Tilgangur ákvæðisins er að fá lánveitanda til þess að fullnægja upplýsingaskyldunni. Meginreglan er sú að lánveitandi skuli bera afleiðingarnar af því ef hann fullnægir ekki þess ari skyldu. Kostnaðurinn fellur á lánveitanda. Þessa reglu á að nota „ex officio“ í dómsmáli.

Um 16. gr.

Með þessu ákvæði er verið að fullnægja 8. gr. tilskipunar nr. 87/102 EBE. Er skýrt kveðið á um það að lántakandi eigi rétt á að standa skil á skuldbindingum sínum fyrir þann tíma sem ákveðinn er í samningi. Í því tilviki á lántakandi rétt á því að krefjast lækkunar á lánskostnaði og fer þá eftir þeim reglum sem fram koma í 19. gr.

Um 17. gr.

Í þessu ákvæði er að finna reglur um það hvenær lánveitandi getur krafist greiðslu fyrir gjalddaga. Skilyrði þess eru talin upp í 1.–36. tölul. og verða þau að koma fram í samningnum. Tryggir þetta mjög rétt lántakanda. Sjálfir töluliðirnir þarfnast ekki skýringa.

Um 18. gr.

Samkvæmt þessari grein verður lánveitandi að segja samningi upp með ákveðnum fyrir vara ef hann ætlar sér að nota heimildir í 17. gr. Ef lántakandi greiðir innan frestsins fellur uppsögnin úr gildi. Þetta ákvæði tryggir mjög rétt lántakanda þar sem ekkert hefur fram að þessu verið um þetta í lögum.

Um 19. gr.

Í þessu ákvæði eru reglur um það til hvaða atriða skal tekið tillit við útreikning á skuld þegar greitt er fyrir gjalddaga. Koma reglurnar fram í þremur töluliðum og skýra sig sjálfar.

Um V. kafla.

Í kaflanum eru reglur sem vernda lántakanda við kröfuhafaskipti.

Um 20. gr.

Þetta ákvæði svarar til 9. gr. tilskipunar nr. 87/102 EBE. Ákvæðið tryggir að lántakandi geti borið fyrir sig gagnvart þriðja aðila hverja þá vörn sem honum var tiltæk gagnvart upp haflegum lánveitanda, þar með talinn skuldajöfnuð. Þetta er háð því skilyrði að lántakanda hafi verið þetta rétt gagnvart lánveitanda áður en kröfuhafaskiptin fóru fram. Er því hér um að ræða breytingu á almennum reglum kröfuréttar.

Í skýringum við 9. og 10. gr. framangreindrar tilskipunar kemur fram að ákvæðið í 9. gr. hreyfir ekki við 10. gr. hvað varðar viðskiptabréfareglur. Lántakandi getur því þrátt fyrir 9. gr. misst rétt gagnvart þriðja manni ef hann skrifar undir viðskiptabréf.

Í 3. mgr. þessarar greinar kemur fram sú regla að þetta gildir einungis ef lántakandi er í góðri trú.

Samkvæmt 4. mgr. getur lántakandi öðlast rétt á hendur framsalshafa vegna kaupa þar til uppgjör vegna kaupanna hefur farið fram.

Um 21. gr.

Þetta svarar til 10. gr. í framangreindri tilskipun. Samkvæmt því ákvæði skulu aðildarríkin sjá til þess að neytendur njóti tilhlýðilegrar verndar varðandi viðskiptabréf. Er með þessu ákvæði í frumvarpinu verið að banna notkun viðskiptabréfa í viðskiptum við lántakendur. Lánveitanda er ekki heimilt að taka við slíkum bréfum sem orðuð eru í ákvæðinu.

Um 22. gr.

Í greininni eru talin upp þau skilyrði sem þurfa að vera til staðar við kaup með eignarrétt arfyrirvara. Er ákvæði þetta í samræmi við 33. gr. danska frumvarpsins til laga um neytenda lán.

Um VII. kafla.

Með ákvæðum í þessum kafla er verið að fullnægja 7. gr. framangreindrar tilskipunar. Samkvæmt henni verður að kveða á um skilyrði fyrir endurheimt eignarréttar. Einnig verður að tryggja samkvæmt tilskipuninni að endurheimt hafi eigi í för með sér neina ótilhlýðilega auðgun.

Um 23. gr.

Í greininni koma fram skilyrði fyrir að endurheimta hluti. Skal það gert með atbeina sýslu manns. Skilyrði eru tilgreind í 1. og 2. tölul. og skýra sig sjálf.

Um 24. gr.

Með þessu ákvæði er lántakanda tryggður sá réttur að hann geti greitt skuld eftir gjalddaga en áður en hlutur hefur verið endurheimtur.

Um 25. gr.

Í þessu ákvæði felast reglur um útreikning eftirstöðva skuldar þegar lánveitandi vill end urheimta söluhlut. Þeirra er getið í 1.–3. tölul. sem skýra sig sjálfir.

Um 26. gr.

Í greininni er kveðið á um að andvirði söluhlutar skuli renna til kaupanda.

Um 27. gr.

Ákvæði um að lántakandi eigi rétt á mismun til þess að lánveitandi geti tekið söluhlut ef um það er að ræða.

Um 28. gr.

Þarna er gert ráð fyrir þeirri meginreglu að seljandi geti ekki krafist mismunar ef andvirði söluhlutar er minna en lánveitandi getur krafist.

Um 29. gr.

Þarna er gert ráð fyrir að lánveitandi geti krafist mismunar ef ákvæði 23. gr. er til fyrir stöðu um endurheimt þrátt fyrir ákvæði 28. gr. Samkvæmt 2. mgr. getur lánveitandi tryggt rétt sinn með fjárnámi ef hlutur finnst ekki. Er þetta eðlilegt ákvæði og í samræmi við gild andi rétt.

Um 30. gr.

Þetta ákvæði tryggir rétt lántakanda við endurheimt. Samkvæmt 1. mgr. getur hann valið að halda eftir t.d. einum hlut af mörgum gegn ákveðnum skilyrðum. Í 2. mgr. er lántakanda tryggður sá mikilvægi réttur að hann geti í vissan tíma leyst endurheimta hluti til sín aftur. Samkvæmt 3. mgr. á lántakandi ekki rétt á þessu ef hlutur er úr safni eða samstæðu og að skilnaður hefur í för með sér rýrnun.

Um 31. gr.

Hér er ráðherra veitt almenn heimild til þess að undanþiggja frá lögunum tilteknar tegund ir lána. Samkvæmt tilskipun eru það lán sem ekki eru viðskiptalegs eðlis og veitt eru við sér stök skilyrði. Heimildin í ákvæðinu nær til lána sem veitt eru gegn lægra gjaldi og standa al menningi ekki til boða. Vísast að öðru leyti til almennra athugasemda.

Um 32. gr.

Ákvæðið heimilar ráðherra að setja reglur um hvernig prenta eigi leiðbeiningar um réttar stöðu lántakenda. Getur þetta verið nauðsynlegt, sérstaklega t.d. varðandi útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar.

Um 33. gr.

Ráðherra er þar veitt heimild til þess að breyta upphæðarmörkum í samningum sem lögin taka til.

Um 34. gr.

Gert er ráð fyrir sektarrefsingum samkvæmt frumvarpinu. Lögaðila má einnig gera sekt.

Um 35. gr.

Tilraun og hlutdeild einnig refsiverð.

Um 36. gr.

Samkvæmt ákvæðinu má ekki víkja frá lögunum lántakanda í óhag. Er það í samræmi við 14. gr. tilskipunar nr. 87/102 EBE.

Um 37. gr.

Lagt er til að lögin öðlist gildi um leið og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið að því er Ísland varðar.

Fylgiskjal I.

Drög að reglugerð um árlega hlutfallstölu kostnaðar.

(Tölvutækur texti ekki til.)

Fylgiskjal II.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um neytendalán.

Með frumvarpi þessu er ætlað að koma á þeirri reglu í flestum lánsviðskiptum að lánveit andi tilgreini raunverulega vexti sem lánssamningur leiðir af sér. Frumvarp þetta er hiðstætt löggjöf margra annarra landa. Frumvarp þetta er eitt þeirra sem tengjast samningnum um Evr ópska efnahagssvæðið.

Ekki verður séð að frumvarp þetta leiði af sér sérstakan kostnað fyrir ríkissjóð þar sem dómstólar munu verða að fjalla um allar afleiðingar af deilum um lánsviðskipti sem upp kunna að koma vegna laga þessara og framkvæmdarvaldið mun verða að hafa lítil afskipti þar af.