Lögverndun á starfsheiti fóstra Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 54

56. Frumvarp til laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum fóstra.

Flm.: Finnur Ingólfsson, Guðrún Helgadóttir, Ingi Björn Albertsson,

Kristín Einarsdóttir, Jón Sæmundur Sigurjónsson.

1. gr.

Rétt til að starfa sem fóstra og að bera það starfsheiti hér á landi hefur sá einn sem til þess hefur fengið leyfi menntamálaráðherra.

Fóstrur starfa við uppeldisstörf á dagvistarheimilum og öðrum þeim stofnunum fyrir börn þar sem gert er ráð fyrir starfsfólki með sama starfsheiti.

2. gr.

Leyfi samkvæmt fyrri málsgrein 1. gr. má aðeins veita þeim sem lokið hefur prófi frá Fósturskóla Íslands eða skólum erlendis sem veita sambærilega menntun.

3. gr.

Leiki vafi á hvort umsækjandi um leyfi til að nota starfsheitið fóstra fullnægi skilyrðum 2. gr. skal menntamálaráðherra ávallt leita umsagnar Fóstrufélags Íslands og skólanefndar Fósturskóla Íslands áður en leyfið er veitt.

4. gr.

Fóstru ber að þekkja skyldur sínar, viðhalda þekkingu sinni og tileinka sér nýjungar er varða starfið.

5. gr.

Fóstru er skylt að gæta þagmælsku um atriði sem hún fær vitneskju um í starfi og varða einkahagi barna og foreldra. Þagnarskylda helst þó að fóstra hafi látið af störfum.

6. gr.

Óheimilt er að skipa, setja eða ráða í stöðu fóstra við dagvistarheimili, við stofnanir fyrir börn með sérþarfir og hliðstæðar sérdeildir á vegum opinberra aðila aðra en þá sem uppfylla ákvæði laga þessara.

Nú sækir engin fóstra um auglýst fóstrustarf og er þá heimilt, sbr. 16. gr. laga nr. 112/1976, að sækja um undanþáguheimild til menntamálaráðuneytisins til að lausráða starfsmann í fóstrustarf til bráðabirgða, þó aldrei lengur en til eins árs í senn.

Starfsmaður, sem ráðinn er skv. 2. mgr., má ekki bera starfsheitið fóstra og ekki má endurráða hann án undangenginnar auglýsingar.

7. gr.

Ráðherra getur í reglugerð sett nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga.

8. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Á undanförnum árum hafa ýmsar starfsstéttir í opinberri þjónustu fengið lögverndun á starfsheitum sínum og starfsréttindum. Kennarastarfið hlaut slíka lögverndun árið 1986. Störf kennara og fóstra eru um margt mjög skyld og gegna báðar starfsstéttirnar afar mikilvægu hlutverki í uppeldi barna og unglinga.

Markmið með starfsemi dagvistarheimila er að gefa börnum kost á að njóta handleiðslu sérmenntaðs fólks í uppeldismálum og búa þeim þau uppeldisskilyrði sem efla persónulegan og félagslegan þroska þeirra. Þessi markmið eru hins vegar ákaflega almenns eðlis. Uppeldisstörfin eru því í reynd falin forsjá fóstrunnar og treyst er á menntun hennar. Það er viss viðurkenning á fóstrumenntuninni og fóstrustéttinni. Fóstrunámið hefur ekki verið eins eftirsóknarvert og vera skyldi því að nú er mikill skortur á fóstrum til starfa og fyrir því kunna að vera margar ástæður. Ein ástæða þess er vafalaust sú að störf þeirra hafa ekki notið lögverndunar. Nú fjölgar þeim heimilum stöðugt þar sem báðir foreldrar vinna úti. Dagvistarheimilin gegna því mikilvægara hlutverki í uppeldi barna en áður. Foreldrar verða að geta treyst því að í framtíðinni starfi vel menntað fólk á dagvistarheimilum og hafi til þess full réttindi. Annað væri ábyrgðarleysi af samfélaginu.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Greinin felur í sér lögverndun starfsheitis fóstra sem starfa við uppeldisstörf á dagvistarheimilum og öðrum þeim stofnunum fyrir börn þar sem uppeldi fer fram utan heimilis. Tilgangur með lögverndun starfsheitisins er að stuðla að aukinni viðurkenningu á menntun og starfi fóstra. Jafnframt er verið að girða fyrir að aðrir en þeir sem hafa hlotið viðhlítandi menntun og starfa utan heimilis þar sem uppeldi fer fram geti notað þetta starfsheiti. Starfsheitið eiga bæði karlar og konur að geta borið. Fóstrufélag Íslands hefur leitað til Íslenskrar málnefndar og spurst fyrir um hvort það sé andstætt íslenskri málhefð að karlar beri kvenkyns starfsheiti. Telur nefndin að svo sé ekki. Fólk, sem tekur börn í fóstur, hefur eftir sem áður heimild til að kalla sig fóstru eða fóstra, en ekki rétt til að starfa sem slíkt á stofnun fyrir börn þar sem uppeldi fer fram.

Um 2. gr.

Í þessari grein er fjallað um skilyrði fyrir því að fá leyfi til að nota starfsheitið fóstra. Öllum þeim, sem hafa lokið námi frá Fósturskóla Íslands, skal veitt leyfi. Einnig skal þeim veitt leyfi sem lokið hafa námi frá sambærilegum skólum erlendis. Þó skal áður leita umsagnar um leyfisveitinguna.

Um 3. gr.

Greinin gerir ráð fyrir því að menntamálaráðherra skuli ávallt leita umsagnar Fóstrufélags Íslands og skólanefndar Fósturskóla Íslands áður en henn veitir leyfi til einhvers sem ekki hefur lokið námi frá Fósturskólanum. Tilgangur með því að leita ávallt umsagnar skólanefndar áður en leyfi er veitt er sá að tryggja að það nám, sem viðkomandi hefur lokið, sé sambærilegt því námi sem fram fer í Fósturskólanum. Eðlilegt er líka að leita til Fóstrufélags Íslands þar sem félagsmenn þar hafa mestra hagsmuna að gæta í því hverjir bætast í stéttina.

Um 4. gr.

Í lögunum um byggingu og rekstur dagvistarheimila fyrir börn, nr. 40/1981 og í Uppeldisáætlun fyrir dagvistarheimili frá 1985 er fóstrum gert skylt að vinna að og bera ábyrgð á að unnið sé að settum uppeldismarkmiðum. Þessar skyldur sínar ber hverri fóstru að þekkja þegar henni er veitt starfsleyfi.

Um 5. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 6. gr.

Markmiðið með þessari grein er að stemma stigu við að aðrir en þeir sem hlotið hafa viðhlítandi menntun verði ráðnir til fóstrustarfa. Tilgangurinn er sá að bæta það uppeldislega starf sem fram fer á dagvistarheimilum og taka af öll tvímæli um að hægt sé að ráða í störf fóstra ófaglært fólk þó að það hafi öðlast mikla reynslu við barnauppeldi innan heimilis. Þó er gert ráð fyrir að frá þessari meginreglu sé hægt að víkja fáist fóstrur ekki til starfa þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar í fjölmiðlum. Í lögum um rekstur og byggingu dagvistarheimila, 16. gr., er gert ráð fyrir hvernig farið skuli með slíkar undanþágur og í þeirri grein er gert ráð fyrir að það sé með sama hætti.

Um 7. og 8. gr.

Greinarnar þarfnast ekki skýringa.