Umferðarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 194

231. Frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987.

Flm.: Steingrímur J. Sigfússon, Kristín Ástgeirsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir.

1. gr.

Í stað 1.–2. mgr. 51. gr. laganna koma þrjár nýjar málsgreinar er orðast svo:

Ökuskírteini eru þrenns konar: Reynsluskírteini, bráðabirgðaskírteini og fullnaðarskírteini.

Reynsluskírteini er gefið út til byrjenda og gildir í sex mánuði. Brjóti handhafi reynsluskírteinis af sér á reynslutímanum er heimilt að framlengja gildistíma skírteinis hans um allt að sex mánuði í senn. Handhafa reynsluskírteinis er óheimilt að stjórna bifreið nema í fylgd með honum sé einstak lingur, handhafi fullnaðarskírteinis og a.m.k. 21 árs að aldri. Stjórnandi bifhjóls með reynsluskír teini skal vera í fylgd annars sem fullnægi fyrrgreindum skilyrðum.

Bráðabirgðaskírteini er gefið út að loknum gildistíma reynsluskírteinis og gildir í tvö ár.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp þetta gengur út á að gera eina einfalda breytingu á þeim kafla umferðarlaga sem fjallar um ökupróf og ökuskírteini, breytingu sem felur það í sér að við upphaf ökumannsferils ungmenna, sem lokið hafa prófi til að stjórna bifreið eða bifhjóli, komi sérstakt reynslutímabil, sex mánuðir, þar sem þeir skuli njóta fylgdar reyndari ökumanns eða stjórnanda. Sambærilegt fyrirkomulag eða svipað er þekkt frá mörgum löndum og hér á landi hefur oft komið til umræðu að innleiða reynslu- eða æfingatímabil sem hluta af þjálfun ungra ökumanna.

Horfast verður í augu við þá staðreynd að tíðni óhappa og slysa er óheyrilega mikil meðal yngstu ökumannanna og þar af verða sorglega mörg alvarleg slys á fyrstu vikum og mánuðum sem menn stjórna ökutækjum. Eins og reglur eru í dag eru því engin sérstök takmörk sett hvar, hvenær eða hverjum nýir og óreyndir stjórnendur ökutækja geta ekið. Slíkt er þó vel þekkt af öðrum sviðum og nægir að nefna áfanga á réttindabraut flugmanna og aðgreiningu í sólópróf (án farþega) og einka flugmannspróf í því sambandi.

Hér er valin sú leið að gera það að skilyrði á reynslutíma (gildistíma reynsluskírteinis) ökumanns að í fylgd með honum sé a.m.k. einn reyndari stjórnandi.

Eins og hörmuleg dæmi sanna er ekkert því til fyrirstöðu í dag að nýútskrifaður stjórnandi öku tækis réttra 17 ára og með mjög takmarkaða reynslu fylli bifreið af jafnöldrum sínum og leggi út í umferðina, þess vegna í langferð við hvaða skilyrði sem er. Þannig getur líf 4–5 ungmenna 15–17 ára hvílt á herðum eins óreynds bílstjóra og enginn er með í för sem neina umtalsverða reynslu hefur af stjórn ökutækis. Allt mat á aðstæðum og þar með því hvenær akstur er orðinn varhugaverður við tilteknar aðstæður byggir á takmarkaðri reynslu bílstjórans.

Með viðveru reyndari stjórnenda og reynsluskírteini byrjandans vinnst a.m.k. tvennt, til staðar er meiri reynsla og þjálfun í mati á aðstæðum og akstri sem þeim hæfir og með reynslutímabili og reynsluskírteini er byrjandinn minntur á stöðu sína.

Með tillögu þessari er á engan hátt verið að varpa rýrð á ökukennslu í landinu eða þær kröfur sem gerðar eru til nemenda á ökuprófi og niðurstaða flutningsmanna var að gera ekki að svo stöddu nein ar tillögur um breytingar á því fyrirkomulagi sem þar er við lýði.Vissulega hafa á undanförnum árum komið fram hugmyndir og tillögur um breytingar á tilhögun ökukennslu og ökuprófa sem eru allrar athygli verðar en hér er lögð til einföld en að mati flutningsmanns árangursrík aðferð við að draga úr þeim hlutfallslega mikla háska sem fylgir fyrstu mánuðum bílstjóraferilsins og dapurlegar staðreyndir úr skýrslum um slys og óhöpp í umferðinni tala skýru máli um.

Upplýsingar úr gagnabanka Umferðarráðs, sem fylgja tillögunni og taka til áranna 1986–1991 að báðum árum meðtöldum, sýna ekki aðeins að tíðni óhappa og slysa er mest í hópi yngstu öku mannanna, heldur einnig að tíðnin er vaxandi á þessu tímabili.

Ef árið 1991 er skoðað sérstaklega og tekið fyrir aldursbilið 17–64 ára, flokkað eins og gert er á skráningarblöðum Umferðarráðs, kemur eftirfarandi í ljós:

Fjöldi slasaðra og látinna.

Bifreiðar:

17–20 ára

133

=

33 að meðaltali úr árgangi

21–24 ára

58

=

15 að meðaltali úr árgangi

25–64 ára

229

=

6 að meðaltali úr árgangi

Bifhjól:

17–20 ára

26

=

7 að meðaltali úr árgangi

21–24 ára

10

=

3 að meðaltali úr árgangi

25–64 ára

11

= >1 að meðaltali úr árgangi

Ef aldur ökumanna, sem áttu aðild að slysum, er skoðaður nánar kemur í ljós að á árinu 1991 voru

17 ára ökumenn

136

18 ára ökumenn

96

19–24 ára ökumenn

244 eða 41 að meðaltali úr árgangi

25–64 ára ökumenn

563 eða 16 að meðaltali úr árgangi

(Meðaltöl hækkuð eða lækkuð í næstu heila tölu.)

Önnur ár segja svipaða sögu. Ef tekið er meðaltal yfir árabilið 1986–1991 að báðum árum meðtöldum er útkoman eins og sjá má í meðfylgjandi töflu, sjá fskj. I. Rétt er að hafa í huga að hér eru einungis skoðaðir aldurshóparnir 17–64 ára og ekki er leiðrétt fyrir mismunandi fjölda í árgangi eða því um líku. Engu að síður segja þessar tölur mikið um hina háu slysatíðni í hópi yngstu öku manna og í því sambandi er sláandi að í öllum tilvikum er fjöldi 17 ára ökumanna, sem tengjast óhöppum, mun meiri en þeirra sem eru ári eldri.

Fylgiskjal I.

Fjöldi slasaðra og látinna.

1986

Meðalt.

1987

Meðalt.

1988

Meðalt.

1989

Meðalt.

1990

Meðalt.

1991

Meðalt.

Samtals

Meðalt. Meðalt. í árgangi í árg. í árg. í árg. í árg. í árg. í árg. á tímab. yfir allt tímab.

Bifreiðar:

17–20 ára

98

24.5

107

26.8

104

26.0

82

20.5

102

25.5

133

33.3

626

104.3

26.1

21–24 ára

44

11.0

65

16.3

48

12.0

34

8.5

48

12.0

58

14.5

297

49.5

12.4

25–64 ára

168

4.2

196

4.9

175

4.4

174

4.4

179

4.5

229

5.7

1121

186.8

4.7

Bifhjól:

17–20 ára

15

3.8

4

1.0

7

1.8

19

4.8

19

4.8

26

6.5

90

15.0

3.8

21–24 ára

8

2.0

2

0.5

7

1.8

9

2.3

5

1.3

10

2.5

41

6.8

1.7

25–64 ára

3

0.1

2

0.1

4

0.1

8

0.2

5

0.1

11

0.3

33

5.5

1.4

Aldur ökumanna sem átt hafa aðild að slysum.

17 ára

70

70.0

76

76.0

91

91.0

76

76.0

83

83.0

136

136.0

532

88.7

88.7

18 ára

62

62.0

61

61.0

78

78.0

64

64.0

63

63.0

96

96.0

424

70.7

70.7

19–24 ára

231

38.5

250

41.7

220

36.7

172

28.7

206

34.3

244

41.0

1323

220.5

36.8

25–60 ára

386

10.7

435

12.6

447

12.4

394

10.9

442

12.3

563

16.0

2685

447.5

12.4

Fylgiskjal II.

Umferðarráð:

BRÁÐABIRGÐASKRÁNING UMFERÐARSLYSA 1986–1991

(Töflur myndaðar.)