Almannatryggingar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 181

199. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum.

Flm.: Finnur Ingólfsson, Ingibjörg Pálmadóttir, Jón Kristjánsson.

1. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 10. gr. laganna:

Á eftir orðinu „örorkulífeyris“ bætist: umönnunarbóta.

Orðið „makabóta“ fellur brott.

2. gr.

Í stað 13. gr. laganna, sbr. 1. gr. laga nr. 73/1985, koma tvær nýjar greinar og breytist greinatala laganna samkvæmt því. Greinarnar orðast svo:

a. (13. gr.)

Maki eða sá, sem heldur heimili með og annast elli- eða örorkulífeyrisþega og getur af þeim sökum ekki stundað nema takmarkaða vinnu utan heimilis, á rétt á umönnunarbótum er nemi allt að 47.111 kr. á mánuði. Bæturnar skerðast sem nemur tekjum af vinnu utan heimilis.

b. (14. gr.)

Greiða má framfærendum sjúkra barna innan 16 ára aldurs, sem dveljast í heimahúsi, allt að 47.111 kr. á mánuði ef andleg eða líkamleg veikindi barnsins hafa í för með sér tilfinnanleg útgjöld eða sérstaka umönnun eða gæslu. Dagleg þjónusta við barn utan heimilis skerðir bætur samkvæmt þessari grein, sbr. reglugerð er ráðherra setur, að fengnum tillögum tryggingaráðs, um framkvæmd þessarar greinar.

3. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 1. mgr. 43. laganna, sbr. 15. gr. laga nr. 87/1989 og 3. gr. laga nr. 122/1989:

a. J-liður orðast svo:

Ferðakostnað sjúklings og fylgdarmanns hans þegar sjúklingur þarfnast meðferðar eða óhjákvæmilegs eftirlits, með eða án innlagnar, hjá nánar tilgreindum heilbrigðisstéttum. Ráðherra setur reglugerð um framkvæmd þessa stafliðar.

b. Við bætist nýr stafliður, l-liður, og orðast svo:

Uppihaldsstyrk til sjúklings og/eða fylgdarmanns ef dveljast þarf 14 daga samfellt eða lengur á 12 mánaða tímabili vegna læknismeðferðar utan heimabyggðar. Uppihaldsstyrkur greiðist frá og með 15. degi. Skilyrði er að ekki sé hægt að veita sjúklingi nauðsynlega meðferð í heimabyggð. Styrkur til sjúklings miðast við dvöl hans utan sjúkrahúss. Ráðherra setur reglugerð um framkvæmd þessa stafliðar.

4. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Málefni krabbameinssjúkra barna hafa mikið verið til umfjöllunar að undanförnu. 2. júní sl. lýsti heilbrigðis- og tryggingmálaráðherra því yfir að hann hygðist með breytingu á lögum um almannatryggingar bæta úr fyrir þessum hópi. Foreldrar og aðstandendur þessara barna hafa beðið eftir breytingu á almannatryggingalöggjöfinni í von um bættan hag og réttarstöðu þessa hóps.

Ástæðan fyrir því að frumvarp þetta er nú flutt er sú að fyrir skömmu svaraði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra fyrirspurn á Alþingi um málefni krabbameinssjúkra barna. Í svari hans kom fram að eina breytingin, sem hann hygðist gera á réttarstöðu þessa hóps, væri að færa 10 gr. laga nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, inn í almannatryggingalögin en staðreyndin er sú að langstærstur hluti krabbameinssjúkra barna hefur í dag möguleika á greiðslum skv. 10. gr. Sú breyting ein og sér mun því litlu breyta fyrir þessi börn og aðstandendur þeirra.

Árlega greinast 8–10 börn með krabbamein hér á landi. Meðferð stendur misjafnlega lengi en þó má reikna með að hún geti staðið í allt að 3–5 ár. Það getur skipt sköpum fyrir árangur að barnið fái bestu mögulega meðferð og hjúkrun meðan á veikindunum stendur. Mikilvægt er að barnið geti dvalið utan sjúkrahúss meðan á meðferð stendur því umönnun foreldra og aðstandenda getur haft mikil áhrif á árangur meðferðarinnar. Því er afskaplega mikilvægt að gera foreldrum barnanna kleift að sinna börnunum eftir bestu getu og veita þeim alla þá umönnun sem kostur er. Til þess að slíkt sé hægt þá þarf oft annar eða báðir foreldrar að taka sér frí úr vinnu. Því er mikilvægt að almannatryggingarnar geti hlaupið undir bagga með þessum hópi. Samkvæmt almannatryggingalögunum eiga börn sem haldin eru alvarlegum sjúkdómum eins og krabbameini rétt á barnaörorkubótum. Barnaörorkan skiptist í þrjá flokka sem metin er eftir umönnunarþörf þeirra umfram heilbrigð börn á sama aldri. Mest getur hún orðið 75% af grunnlífeyri eða 9.092 kr. á mánuði og eru flest börn, sem haldin eru krabbameini, í þessum örorkuflokki en þessi börn, foreldrar eða aðstandendur þeirra eiga ekki rétt á neinum tengdum bótum. Ferðakostnaður er greiddur þannig að innan bæjar greiðist 2 / 3 hluti ferðar í leigubíl að því tilskildu að foreldrarnir eigi ekki bifreið. Með lengri ferðir er almenna reglan sú að 2 / 3 hlutar fargjalds með áætlunarbíl eru greiddir af sjúkratryggingum. Bensínstyrkur fæst ekki greiddur fyrir þennan hóp.

Frumvarp þetta gerir ekki ráð fyrir að þær réttindabætur, sem í frumvarpinu eru, nái einungis til krabbameinssjúkra barna, foreldra og aðstandenda þeirra, heldur almennt til sjúkra barna. Oft og tíðum þurfa foreldrar og aðstandendur barna utan af landi að dveljast langdvölum í höfuðborginni til að leita sér sérfræðilæknishjálpar sem ekki er hægt að veita í heimabyggð. Því er gert ráð fyrir í þessu frumvarpi að hægt sé að greiða uppihaldsstyrk til sjúklings og/eða fylgdarmanns ef dveljast þarf 14 daga samfellt eða lengur á 12 mánaða tímabili utan heimabyggðar vegna læknismeðferðar.

Þær reglur, sem nú gilda um greiðslur almannatrygginga á ferðakostnaði sjúklinga og fylgdarmanns, eru flóknar og erfiðar í framkvæmd. Með þeirri breytingu, sem hér er lögð til á greiðslu ferðakostnaðar fyrir sjúkling og fylgdarmann, eru gildandi reglur rýmkaðar og einfaldaðar. Frumvarp þetta nær ekki einvörðungu til barna, foreldra og aðstandenda þeirra heldur er einnig gert ráð fyrir því í 2. gr. frumvarpsins að ákvæði 13. gr. laga nr. 67/1971, sem fjallar um svokallaðar makabætur, falli niður en í staðinn komi umönnunarbætur vegna elli- og örorkulífeyrisþega. Þar er gert ráð fyrir því að maki eða sá, sem heldur heimili með og annast elli- eða örorkulífeyrisþega og getur af þeim sökum ekki stundað nema takmarkaða vinnu utan heimilis, eigi rétt á umönnunarbótum. Núgildandi lög ná einungis til maka eða með öðrum orðum að makabætur þær, sem nú er gert ráð fyrir í almannatryggingalögunum, verði að umönnunarbótum.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Lagt er til að inn í 10. gr. laganna komi umönnunarbætur þannig að lífeyristryggingar taki til þeirra sem sjálfstæðs bótaflokks og er í því fólgin viðurkenning á umönnunarbótum innan almannatryggingakerfisins.

Í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að umönnunarbætur komi í stað makabóta í 13. gr. laganna, en ekki er fjallað um makabætur annars staðar í almannatryggingalögunum. Því er lagt til að makabætur falli brott úr 10. gr. laganna.

Um 2. gr.

(Ný 13. gr.)

Ákvæði greinarinnar fela í sér rýmkun frá eldri lögum. Samkvæmt 13. gr. laga nr. 67/1971 átti aðeins maki rétt á bótum fyrir umönnun elli- og örorkulífeyrisþega, en nú á ekki einungis maki rétt á umönnunarbótum heldur getur heimilisfastur einstaklingur átt rétt á bótum fyrir umönnun elli- eða örorkulífeyrisþega, þ.e. makabætur verða að umönnunarbótum. Hér er gert ráð fyrir töluverðri fjölgun bótaþega, en leið þessi er talin þjóðhagslega hagkvæm. Þetta er og í samræmi við þá stefnu að elli- og örorkulífeyrisþegar njóti aðhlynningar í heimahúsum svo lengi sem þeir óska og færi gefst.

(Ný 14. gr.)

Umönnunarbætur vegna sjúkra barna koma í stað barnaörorku. Hér er um verulega hækkun bótafjárhæðar að ræða. Við ákvörðun fjárhæðar skal höfð hliðsjón af fjárhæðum bóta skv. 10. gr. laga nr. 41/1983, um málefni fatlaðra. Greiðslur samkvæmt 10. gr. laga nr. 41/1983 heyra nú undir félagsmálaráðuneytið en Tryggingastofnun ríkisins hefur annast milligöngu þeirra. Barnaörorka og greiðslur skv. 10. gr. hafa skarast til þessa en greiðslur vegna barnaörorku eru mun lægri.

Um 3. gr.

(Nýr j-liður 1. mgr. 43. gr.)

Þessi liður er um margt sambærilegur við j-lið 43. gr. laga nr. 67/1971. Reglur um ferðakostnað eru þó rýmkaðar og aðstandendur teknir inn. Einnig gerir greinin ráð fyrir að í þeim reglum, sem ráðherra setur, sé getið um til hvaða heilbrigðisstétta greinin nái, en í núgildandi lögum er þetta eingöngu bundið við lækni eða ferðakostnað tengdan innlögn á sjúkrahús.

(Nýr liður, l-liður, 1. mgr. 43. gr.)

Greiðsla uppihaldsstyrks er nýmæli. Þeir sem vegna veikinda þurfa að dveljast langdvölum fjarri heimabyggð verða oftast að leggja út verulegt fé. Er þessari grein ætlað að koma til móts við þessi útgjöld.

Um 4. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.