Umferðarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 106

110. Frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, með síðari breytingum.

Flm.: Rannveig Guðmundsdóttir.

1. gr.

Við 1. mgr. 112. gr. laganna bætast þrír nýir stafliðir svohljóðandi:

að móta stefnu í umferðaröryggismálum, að hafa frumkvæði að aðgerðum til að bæta umferðaröryggi, að vinna stefnumarkandi áætlun til fjögurra ára í senn um forvarnaaðgerðir á sviði umferðaröryggismála sem lögð skal fyrir dómsmálaráðherra.

2. gr.

Á eftir 115. gr. laganna komi tvær nýjar greinar svohljóðandi:

(116. gr.)

Dómsmálaráðherra skal á fjögurra ára fresti leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun í umferðaröryggismálum að fengnum tillögum Umferðarráðs.

Í áætluninni komi fram sundurliðuð framkvæmdaáform og áætlaðar fjárveitingar til einstakra verkefna í umferðaröryggismálum.

Áætlun þessa skal endurskoða á tveggja ára fresti og í tengslum við það skal ráðherra leggja fram á Alþingi skýrslu um stöðu og árangur í umferðaröryggismálum.

(117. gr.)

Þriðjungur sektargreiðslna vegna umferðarlagabrota skal renna til forvarnastarfa í umferðaröryggismálum, sbr. 116. gr.

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Umferðarslys eru án efa eitt mesta vandamál hverrar þjóðar. Hér á landi slösuðust rúmlega 800 manns í umferðinni á síðasta ári og á hverju ári látast að meðaltali u.þ.b. 25 manns í umferðarslysum.

Á vettvangi Norðurlandaráðs hafa umferðaröryggismál fengið aukið vægi og í mars 1988 samþykkti Norðurlandaráð framkvæmdaáætlun um aukið umferðaröryggi. Markmið framkvæmdaáætlunarinnar er að í hverju Norðurlandanna verði umferðaröryggisstarf aukið og bætt, þannig að ná megi niður fjölda slasaðra og látinna í umferðinni. Nú liggur fyrir til umræðu framkvæmdaáætlun fyrir árin 1992 – 1994 um öruggari umferð á Norðurlöndum. Þar kemur fram að í Danmörku hefur verið sett fram áætlun til 12 ára sem miðar að því að á hverju fjögurra ára tímabili verði slysum fækkað um 10 – 15%, eða samtals á tímabilinu öllu um 40 – 45%.

Í Svíþjóð miðast áætlanir við það markmið að látnum og slösuðum í umferðinni fækki um 4% á ári og að árið 2000 hafi dauðaslysum í umferðinni fækkað í a.m.k. 600 úr 904 á árinu 1989. Slösuðum á jafnframt að fækka um þriðjung á sama tíma.

Sérstakt opinbert markmið eða framkvæmdaáætlun í umferðaröryggismálum liggur ekki fyrir hér á landi en Umferðarráð vinnur að áætlun í umferðaröryggismálum samkvæmt framkvæmdaáætlun Norðurlandaráðs.

Oft hefur náðst frábær árangur í forvörnum þegar sérstakt átak hefur verið gert. Má þar nefna árið 1968 þegar skipt var yfir í hægri umferð og norræna umferðaröryggisárið 1983. Á Alþingi var samþykkt í mars 1987 þingsályktun um þjóðarátak í umferðaröryggi, flutt af Salome Þorkelsdóttur og fleirum, og var í framhaldi af því skipuð nefnd sem fylgdi eftir breytingu á umferðarlögunum á árinu 1988. Það hefur sýnt sig að þegar áróður fyrir bættri umferð er mikill og stöðugur skilar það sér í umtalsverðri fækkun slysa.

Þótt ríkisvaldið njóti mikilla beinna tekna af umferðinni í formi skattlagningar, en sú upphæð er talin nema um 3 milljörðum króna á ári miðað við núgildandi verðlag, eru áherslur hins opinbera á forvarnastarf í lágmarki. Til Umferðarráðs, sem lögum samkvæmt ber að annast forvarnastarf í umferðarmálum, runnu á síðasta ári um 28 milljónir króna, þar af komu innan við 20 milljónir úr ríkissjóði. Um 8 milljónir króna fóru beint í umferðarskólann Ungir vegfarendur og svipaðri upphæð var varið til reksturs skrifstofu, þar með talin laun fastra starfsmanna. Því er ljóst að það er ekki há fjárhæð sem Umferðarráð hefur úr að spila til að sinna hlutverki sínu.

Menntamálaráðuneytið veitir u.þ.b. 3 milljónir króna til forvarnastarfa í grunnskólum landsins en sú upphæð fer að mestum hluta í launakostnað námsstjóra í umferðarfræðslu, auk ferðakostnaðar hans.

Árlega kosta umferðarslysin samfélagið milljarða króna. Það hefur verið reiknað út að eitt dauðaslys valdi kostnaði fyrir samfélagið sem nemi um 10 milljónum króna og alvarlegt slys, sem hefur í för með sér örkuml, um 40 til 50 milljónum króna. Þá er ekki nefndur sá mannlegi harmleikur sem óneitanlega fylgir slíkum slysum og aldrei verður metinn til fjár.

Forvarnastarf verður að efla til að árangur náist í baráttunni við umferðarslysin, en um helmingur þeirra sem slasast er undir 25 ára aldri og þriðjungur á aldrinum 17 til 20 ára. Öflugt og markvisst forvarnastarf í umferðarmálum skilar árangri þegar lengra er litið, fórnarlömbum umferðarslysa fækkar og þar með lækka útgjöld í heilbrigðis - , dóms- og félagsmálum. Til þess að unnt sé að ná árangri verður að tryggja fjármagn til þessa mikilvæga málaflokks. Hér er því lagt til að fjármagn komi frá þeim er umferðarlögin brjóta.

Sektir vegna umferðarlagabrota eru ákvarðaðar með þrenns konar hætti: af lögreglustjóra, með sátt fyrir dómi og með dómi. Lögreglustjóri ákveður sektir samkvæmt viðmiðunarreglum ríkissaksóknara.

Í yfirliti frá Ríkisendurskoðun kemur fram að samkvæmt upplýsingum innheimtuembættanna er varlega áætlað að þrír fjórðu hlutar allra dómsátta og dómsekta séu vegna umferðarlagabrota. Samkvæmt því nema innheimtar umferðarlagasektir árið 1989 112.171.421 kr. Hér er lagt til að þriðjungur þessara sekta renni til forvarnastarfa. Til vara mætti leggja sérstakt álag á sektir og renni álagið, t.d. 30%, óskert til forvarnastarfa í umferðaröryggismálum.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Lagt er til að Umferðarráði sé falið að móta stefnu í umferðaröryggismálum, að hafa frumkvæði að aðgerðum og vinna stefnumarkandi áætlun til fjögurra ára í senn um forvarnaaðgerðir á sviði umferðarmála.

Um 2. gr.

Hér er lagt til að dómsmálaráðherra leggi fyrir Alþingi sérstaka áætlun í umferðaröryggismálum til fjögurra ára í senn þar sem fram komi fyrirhugaðar framkvæmdir og áætlaðar fjárveitingar til einstakra verkefna í umferðaröryggismálum. Lagt er til að áætlun þessi verði endurskoðuð á tveggja ára fresti. Með þessu er tryggt að Alþingi fylgist reglulega með framvindu mála og marki stefnu í þessum mikilvæga málaflokki.

Lagt er til að við lögin bætist ný grein um að þriðjungur sektargreiðslna vegna umferðarlagabrota renni til forvarnastarfa í umferðaröryggismálum.

Um 3. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal.

Ríkisendurskoðun:

Innheimtar sektir vegna umferðarlagabrota árið 1989.

(26. sept. 1990.)

Sektir vegna umferðarlagabrota eru ákvarðaðar með þrenns konar hætti:

af lögreglustjóra, með sátt fyrir dómi, með dómi.

Í bókum og uppgjöri flestra innheimtuembætta er ekki sérstaklega tilgreint hvernig álagðar og innheimtar sektir skiptast milli umferðarlagabrota og annarra brota. Sektir álagðar af lögreglustjóra, sem embættin eiga að halda utan um, eru þó svo til eingöngu vegna umferðarlagabrota. Samkvæmt upplýsingum innheimtuembættanna er varlega áætlað að 3 / 4 hlutar allra dómsátta og dómsekta séu vegna umferðarlagabrota.

Samkvæmt þessu eru innheimtar sektir vegna umferðarlagabrota árið 1989:

Sektir ákveðnar af lögreglustjóra

67.208.571 kr.

Dómsáttir, 3 / 4 hlutar innheimtu

16.288.536 kr.

Dómsektir, 3 / 4 hlutar innheimtu

28.674.314 kr.

Samtals

112.171.421 kr.

Repro.

Repró

.