Járnblendiverksmiðja í Hvalfirði Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 408

768. Frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 18 11. maí 1977, sbr. lög nr. 45 11. maí 1982 og lög nr. 95 28. maí 1984, um

(Lagt fyrir Alþingi á 111. löggjafarþingi 1988–89.)

1. gr.

Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein svohljóðandi:

Hlutafélaginu er enn fremur ætlað á eigin vegum, með þátttöku í öðrum félögum eða með stofnun dótturfyrirtækja, að tryggja vöxt fyrirtækisins með arðvænlegum fjárfestingum í öðrum greinum atvinnurekstrar.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er samið í iðnaðarráðuneytinu og er það flutt til að heimila Íslenska járnblendifélaginu hf. að taka þátt í öðrum atvinnurekstri en bræðslu kísiljárns. Frumvarpið byggir á hugmyndum sem ræddar hafa verið í stjórn Íslenska járnblendifélagsins hf. og framkvæmdastjóri þess hefur rætt við aðra hluthafa og þeir hafa fallist á. Hlutafé í Íslenska járnblendifélaginu hf. skiptist þannig:

Íslenska ríkið ......

55%

Elkem ...............

30%

Sumitomo ............

15%

Í upphaflegum lagaheimildum til stofnunar Íslenska járnblendifélagsins hf. er tekið fram að verksmiðjan skuli reist og rekin „til framleiðslu á kísiljárni og (hún) hafi með höndum þá framleiðslu og tengdan atvinnurekstur“. Í samræmi við þetta var tilgangur hlutafélagsins skilgreindur í 3. gr. samþykkta þess „að byggja, eiga og reka verksmiðju á Íslandi til framleiðslu á kísiljárni og að hafa um hönd alla starfsemi eða viðskipti sem atvinnurekstur þessi þarfnast eða honum fylgir“.

Ljóst er af þessum ákvæðum að fyrirtækinu var ætlaður vöxtur í framleiðslu á kísiljárni. Var skipulag og stærð verksmiðjusvæðisins við það miðuð að verksmiðjuna mætti stækka mjög verulega.

Síðan ákvarðanir um byggingu kísiljárnverksmiðju voru fyrst teknar hafa allar forsendur slíks iðnaðar breyst mikið, bæði að því er varðar framboð kísiljárns á heimsmarkaði og eftirspurnar eftir því. Eins og nú standa sakir er ekki tímabært að stækka verksmiðju Járnblendifélagsins með hefðbundinni nýbyggingu ofna. Hins vegar hafa afköst verksmiðjunnar verið stórlega aukin með skipulegu rannsóknar- og þróunarstarfi. Skilar sú afkastaaukning í raun meira en helmingi þess hagnaðar sem verksmiðjan nýtur þessi árin.

Afkoma verksmiðjunnar árið 1988 var mjög góð en endanlegar tölur þar um liggja ekki fyrir. Ekkert bendir til annars en að afkoma 1989 verði jafngóð eða betri. Síðan má vænta nokkurrar lægðar um hríð, en varla svo að verksmiðjan verði rekin með halla svo nokkru nemi. Miðað við reynslu liðins tíma má svo vænta nýrrar uppsveiflu innan þriggja til fjögurra ára.

Greiðsluflæðið, sem hagnaður áranna 1988 og 1989 skilar, verður að mestu notað til að greiða niður skuldir eða sem svarar um 800 milljónum króna á þessum tveimur árum. Allmiklu fé verður varið til endurnýjunar á slitnum vélakosti, lagfæringa á vinnuumhverfi starfsfólks og fleiri fjárfestinga sem frestað hefur verið í fjárþröng liðinna ára. Að þessum tíma liðnum verður fyrirtækið mjög öflugt, eiginfjárhlutfall þess verður 55–60% og þess er að vænta að fyrirtækið verði rekið með hagnaði um árabil og geti skilað hæfilegum arði til hluthafa, að vísu mismunandi eftir árferði. Þá er rétt að geta þess að samkvæmt endurskoðuðum raforkusölusamningi milli Íslenska járnblendifélagsins hf. og Landsvirkjunar fær Landsvirkjun ágóðahlut þegar reikningar Járnblendifélagsins sýna að 40% eiginfjárhlutfalli er náð og árlegar tekjur félagsins fara yfir 14% af virði hlutafjár eða sem nemur 51 millj. Nkr. á ári. Landsvirkjun fær þá uppbót á raforkuverðið sem nemur einum þriðja af hagnaði umfram 51 millj. Nkr. Gert er ráð fyrir að greiðslur samkvæmt þessu ákvæði komi til framkvæmda vegna þessa árs og leiði til umtalsverðrar raunhækkunar á orkuverði til Landsvirkjunar.

Við þær aðstæður, sem hér hefur verið lýst, getur fyrirtækið því aðeins nýtt styrk sinn og vaxið að verksvið þess verði rýmkað og því gefið færi á að nýta þá fjárhags-, tækni- og stjórnunarlegu burði sem í fyrirtækinu eru á fleiri sviðum en þeim sem í upphafi var ætlast til. Með því gæti

Járnblendifélagið orðið virkur þátttakandi og jafnvel frumkvöðull að atvinnurekstri í landinu, bæði nýiðnaði og rekstri sem fyrir er. Meðal þeirra nýiðnaðarverkefna sem notið gætu góðs af þekkingu og fjármagni félagsins eru t.d. þróunarverkefni á sviði efnistækni, málmbræðslu og endurvinnslu málmúrgangs.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í greininni er gerð tillaga um að lög takmarki ekki hvar eða hvernig Íslenska járnblendifélagið hf. geti beitt kröftum sínum í arðvænlegum atvinnurekstri. Þess er að geta í þessu sambandi að samþykktir félagsins kveða á um að samþykki allra hluthafa þurfi til „að breyta tilgangi félagsins að verulegu leyti“. Stefnt er að því að ganga frá samkomulagi við Elkem og Sumitomo Corporation um breytingar á samþykktum félagsins í þessa átt á aðalfundi félagsins í apríl næstkomandi.

Um 2. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.