Útlendingar og réttarstaða þeirra Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 247

Frumvarp til laga um breytingu á lögum sem varða útlendinga og réttarstöðu þeirra.

Flm.: Paul Nikolov, Kolbrún Halldórsdóttir, Atli Gíslason, Katrín Jakobsdóttir,

Kristinn H. Gunnarsson, Bjarni Harðarson.

I. KAFLI

Breyting á lögum um útlendinga, nr. 96/2002.

1. gr.

Á eftir 1. mgr. 11. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:

Þegar niðji útlendings sem dvalið hefur í landinu á grundvelli 13. gr. nær 18 ára aldri má veita honum dvalarleyfi, þótt skilyrðum a-liðar 1. mgr. sé annars ekki fullnægt, gegn framvísun yfirlýsingar foreldra eða framfæranda um að framfærsla hans, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt.

Þegar sérstaklega stendur á má veita útlendingi dvalarleyfi, þótt skilyrðum a-liðar 1. mgr. sé annars ekki fullnægt, ef framfærsla, sjúkratrygging og húsnæði er tryggt með félagslegri aðstoð ríkis eða sveitarfélags eða með öðrum fullnægjandi hætti.

2. gr.

Orðin „eldri en 24 ára“ í 2. mgr. 13. gr. falla brott.

3. gr.

Á eftir 1. mgr. 15. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:

Niðja útlendings, sem flust hefur til landsins yngri en 18 ára að aldri og dvalið í landinu á grundvelli 13. gr., má veita búsetuleyfi þegar hann hefur náð 18 ára aldri hafi foreldri eða framfæranda verið veitt búsetuleyfi.

Veita má maka, sambúðarmaka og samvistarmaka, sem dvalið hefur í landinu á grundvelli 13. gr., búsetuleyfi við skilnað að borði og sæng, lögskilnað, slit sambúðar eða samvistar. Þarf hjúskapur, staðfest samvist eða skráð sambúð að hafa varað í a.m.k. tvö ár. Víkja má frá skilyrði um tveggja ára hjúskap, staðfesta samvist eða skráða sambúð hér á landi ef rekja má skilnað, slit sambúðar eða samvistar til ofbeldis hins makans.

II. KAFLI

Breyting á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002.

4. gr.

1. og 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna orðast svo:

1.

Atvinnuleyfi: Leyfi sem félagsmálaráðherra veitir útlendingi til starfa hér á landi.

2.

Tímabundið atvinnuleyfi: Tímabundið leyfi veitt útlendingi til að ráða sig til starfa hér á landi í tiltekinni starfsgrein.

5. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 7. gr. laganna:

a. 1. málsl. 1. mgr. orðast svo: Tímabundið atvinnuleyfi er veitt útlendingi til að ráða sig til starfa í tiltekinni starfsgrein.

b. Á eftir 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:

Heimilt er útlendingi að ráða sig til nýs atvinnurekanda innan þriggja mánaða frá starfslokum að uppfylltum skilyrðum skv. 1. mgr. en óháð tiltekinni starfsgrein ef sérstaklega stendur á.

6. gr.

2. mgr. 11. gr. orðast svo:

Víkja má frá skilyrðum 1. mgr. ef erlendur maki, sem dvalið hefur á landinu á grundvelli 13. gr., fær skilnað að borði og sæng, lögskilnað, eða slítur sambúð eða samvist. Þarf hjúskapur, staðfest samvist eða skráð sambúð að hafa varað í a.m.k. tvö ár og erlendi makinn þarf að hafa átt lögheimili hér á landi samfellt í a.m.k. sama tíma. Heimilt er að víkja frá skilyrðum um tímalengd hjúskapar, samvistar eða sambúðar og lögheimilis ef rekja má skilnað að borði og sæng, lögskilnað, slit samvistar eða sambúðar til ofbeldis gagnvart erlenda makanum. Enn fremur er heimilt að víkja frá skilyrðum 1. mgr. vegna erlends maka ef um andlát maka er að ræða eða í hlut á maki útlendings sem hefur óbundið atvinnuleyfi eða börn hans 18 ára og eldri.

7. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp þetta er byggt á tveimur frumvörpum sem lögð hafa verið fram á fyrri þingum og varða breytingar á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, og lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002. Má um þetta m.a. vísa til þskj. 48 á 131. löggjafarþingi og þskj. 62 á 132. löggjafarþingi. Frumvörpunum var ætlað að taka á ágöllum sem alvarlegastir eru í núgildandi lögum um útlendinga og réttindi þeirra.

Um I. kafla.

Í þessum kafla frumvarpsins er mælt fyrir um breytingar á lögum um útlendinga. Eitt meginskilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis er að útlendingur hafi trygga framfærslu, sjúkratryggingu og húsnæði. Lögin gera síðan ráð fyrir að tilgreindir nánir aðstandendur útlendingsins geti fengið útgefið dvalarleyfi. Aðstandendur í þessum skilningi eru m.a. niðjar útlendings sem eru yngri en átján ára og á framfæri hans. Eftir að átján ára aldri er náð þurfa þeir hins vegar sjálfir að uppfylla skilyrði dvalarleyfis um trygga framfærslu, sjúkratryggingu og húsnæði. Þessi áskilnaður laganna er mjög íþyngjandi fyrir erlend ungmenni. Til að mynda getur hann orðið þess valdandi að ungmennin gefi skólagöngu upp á bátinn en ráði sig þess í stað í vinnu til að geta tryggt framfærslu sína eða flytjist jafnvel af landi brott. Í frumvarpinu er lagt til að úr þessu verði bætt og að erlendum ungmennum verði gefinn kostur á dvalarleyfi þegar þau verða átján ára, gegn framvísun yfirlýsingar foreldris eða framfæranda um að þessu meginskilyrði dvalarleyfis sé fullnægt. Það sama á að gilda um búsetuleyfi að breyttum breytanda.

Flutningsmenn vilja einnig opna á þá leið að skilyrði laganna um trygga framfærslu, sjúkratryggingu og húsnæði geti verið uppfyllt þó svo að hlutaðeigandi útlendingur njóti félagslegrar aðstoðar. Dæmi eru um að útlendingar veigri sér við að leita slíkrar aðstoðar þótt þörfin sé brýn, af ótta við að vera sendir úr landi. Þetta er blettur á löggjöfinni sem getur komið óverðskuldað niður á útlendingum sem almennt má ætla að leggi mikið af mörkum til íslensks samfélags.

Í frumvarpinu er jafnramt lagt til að hin svokallaða 24 ára regla verði afnumin, en reglan felur í sér að maki, samvistarmaki eða sambúðarmaki á aldrinum 18–24 ára getur ekki fengið dvalarleyfi. Benda má á að í 3. mgr. 13. gr. er þegar kveðið á um að ef rökstuddur grunur er um að stofnað sé til málamyndunarhjúskapar til að afla dvalarleyfis þá veiti hann ekki rétt til dvalarleyfis. Reglan er því óþörf gagnvart þeim sem rökstyðja má að muni fara framhjá lögunum, en óréttlát gagnvart öðrum.

Um II. kafla.

Þessi kafli varðar lög um atvinnuréttindi útlendinga. Er megintilgangurinn að styrkja réttarstöðu útlendinga gagnvart atvinnurekendum sem þeir starfa hjá á grundvelli tímabundins atvinnuleyfis. Í þessu skyni eru lagðar til þrjár breytingar. Í fyrsta lagi að leyfið sé veitt útlendingi en ekki atvinnurekanda. Í annan stað að leyfið eigi við um ráðningar innan tiltekinnar starfsgreinar en sé ekki bundið við tiltekið starf. Í þriðja lagi að útlendingur sem starfar á grundvelli tímabundins atvinnuleyfis eigi þess kost við sérstakar aðstæður að skipta um starf óháð starfsgrein en þó innan vissra tímamarka frá starfslokum. Miða breytingar þessar að því að losa um það ofurvald sem atvinnurekendur hafa á grundvelli gildandi laga yfir erlendum starfskröftum sínum í skjóli hins tímabundna atvinnuleyfis.

Annar tilgangur þessa kafla frumvarpsins er að auðvelda útlendingum, fyrst og fremst erlendum konum, sem sætt hafa heimilisofbeldi af hálfu maka að öðlast óbundið atvinnuleyfi. Eru þess mörg dæmi að konur sem sætt hafa slíku ofbeldi hafi ekki þorað að slíta sambúð sinni af ótta við að missa rétt til dvalar í landinu. Þar sem dvalarleyfi og atvinnuleyfi eru samtvinnuð fyrirbæri miðar breytingin að því að hjálpa þessum hópi kvenna að stíga fram án þess að eiga yfir höfði sér brottrekstur úr landi. Þessu til viðbótar er breytingin til þess fallin að uppræta það óþolandi mein sem í heimilisofbeldi felst, til hagsbóta fyrir innlenda sem erlenda. Svipaðar röksemdir búa að baki breytingunni í 2. efnismálsgr. 3. gr. frumvarpsins.