Hafnalög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 380

Frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003.

(Lagt fyrir Alþingi á 132. löggjafarþingi 2005–2006.)

1. gr.

Ákvæði til bráðabirgða II í lögunum orðast svo:

Þrátt fyrir 24. gr. þessara laga er ríkissjóði heimilt að styrkja framkvæmdir í höfnum, sbr. ákvæði um greiðsluþátttöku í eldri hafnalögum, nr. 23/1994, með síðari breytingum, til ársloka 2008. Þetta á við um framkvæmdir sem skilgreindar eru í siglingamálakafla samgönguáætlunar 2005–2008 og þær framkvæmdir sem koma inn í siglingamálakafla samgönguáætlunar 2007–2010 vegna endurskoðunar á áformum samgönguyfirvalda um að hafnir skuli jafnsettar á aðlögunartíma nýrra hafnalaga.

Þrátt fyrir 26. gr. þessara laga er Hafnabótasjóði heimilt að veita styrk skv. 3. tölul. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 23/1994 fram til 1. janúar 2009.

2. gr.

Lög þessi taka þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er lagt fram svo að aðlögun hafna að nýjum hafnalögum geti gengið sem best fyrir sig. Núverandi hafnalög gera ráð fyrir verulegum breytingum á styrkjum til hafna þegar á árinu 2007, sbr. bráðabirgðaákvæði II í sömu lögum. Margt mælir nú hins vegar með því að gildistími bráðabirgðaákvæðisins verði framlengdur hvað þetta varðar. Hér er þó ekki lagt til að breyting verði á fjárútlátum ríkissjóðs umfram það sem núgildandi áætlanir í ríkisfjármálum tiltaka því að miðað er við ákveðin skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins. Skilyrði þessi eru af tvennum toga.

Hið fyrra miðast við hafnir sem af framkvæmdalegum orsökum telja hagfellt að fresta þegar ákveðnum framkvæmdum á samgönguáætlun 2005–2006 til áranna 2007–2008 án þess að styrkhlutfall breytist miðað við þrengri ákvæði nýrra hafnalaga. Fyrst skal bent á að nú þegar hefur verið ákveðið að leggja til frestun greiðslu 200 millj. kr. til hafnarframkvæmda í fjárlagafrumvarpi ársins 2006. Gert er ráð fyrir að þessi fjárhæð komi til baka á árinu 2007. Vegna þenslu í þjóðfélaginu, og þá sérstaklega á verktakamarkaði, og bágrar fjárhagsstöðu nokkurra hafnarsjóða hefur reynst erfitt að halda uppi þeim framkvæmdahraða í hafnargerð sem gildandi samgönguáætlun gerir ráð fyrir. Erfitt er að fá verktaka til að vinna sérhæfð hafnargerðarverkefni og dæmi er um að ekkert tilboð hafi borist í verk sem boðið var út. Þá er algengt að verk hafi dregist sökum manneklu og að verktakar hafi ekki getað byrjað á umsömdum tíma á verkefnum þar sem þeir eru uppteknir í öðrum hafnargerðarverkefnum. Margir verktakar eru mjög ásettir og hefur verktökum sem bjóða í verk fækkað sem aftur hefur orðið til þess að tilboðsverð hefur hækkað. Augljós tengsl eru jafnframt við stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, en frestun hafnarframkvæmda hefur æskileg áhrif á almenna þenslu sem á sér stað í þjóðfélaginu nú um þessar mundir. Allt þetta gerir það að verkum að hagfellt er að fresta ákveðnum framkvæmdum tímabundið með óskertu styrkhlutfalli.

Seinna skilyrðið snýst um það að heimilt verði að beita þessu ákvæði gagnvart endurskoðun á áformum samgönguyfirvalda um jafnsetningu hafna í framkvæmdalegu tilliti á aðlögunartíma nýrra hafnalaga líkt og bráðabirgðaákvæði II í lögunum gerir beinlínis ráð fyrir. Jafnsetningin snýst um að þessi vatnaskil í styrkjum ríkissjóðs til hafnarframkvæmda komi með líkum hætti við hafnir. Forsenda þess að hægt sé að beita ákvæðinu er að við gerð samgönguáætlunar 2007–2010 liggi fyrir endurskoðuð áætlun um jafnsetningu hafna og þá með tilliti til staðalkrafna til viðkomandi hafnar og ástands hafnarmannvirkja. Í gildandi samgönguáætlun lúta flest jafnsetningarverkefnin að endurnýjun gamalla viðlegukanta, en sú endurnýjun sem nú á sér stað í fiskiskipaflotanum gerir ekki síður kröfur til að jafnsetningin nái til dýpis í höfn og innsiglingu. Þá má einnig nefna að í kjölfar sameiningar sveitarfélaga og breytinga á útgerðarmynstri á landsbyggðinni hafa óskir og áherslur nokkurra hafnarstjórna um endurbyggingarverkefni breyst frá því sem lagt var upp með við gerð samgönguáætlunar 2005–2008 og m.a. þess vegna þarf að endurskoða þá jafnsetningaráætlun sem fram kemur áætluninni. Enn og aftur kemur fram þessi mikli kraftur sjávarútvegsins til aðlögunar og breytinga sem aftur kallar á breytingar hjá höfnunum.

Sökum þess að framkvæmdir hafa dregist, eins og áður hefur verið vikið að, liggur nú fyrir að um áramótin 2005/2006 mun standa inni í ríkissjóði ónotuð fjárveiting, sem ætluð var til hafnargerðar. Í frumvarpi þessu, og þeirri áætlun sem með því fylgir, er gert ráð fyrir að þessar ónotuðu fjárveitingar verði notaðar á næstu þremur árum í stað eins, sem er hagkvæmt fyrir ríkissjóð. Að óbreyttum hafnalögum yrði að vinna upp þessa seinkun árið 2006 til viðbótar við þau verkefni sem fyrir eru á áætlun ársins, en sýnt hefur verið fram á hér að framan að slíkt er einkar óhagkvæmt fyrir alla aðila. Með frumvarpi þessu er því lagt til að næstu þrjú ár (árin 2006, 2007 og 2008) verði notuð til að vinna upp umrædda seinkun og að auki verði tekin til endurskoðunar áætlun um þau jafnsetningarverkefni sem ólokið er.

Samþykkt þessa frumvarps mun ekki þýða breytingar á fjárveitingum til hafnargerðar frá því sem segir í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006 og enn fremur við það miðað að á árum 2007 og 2008 verði fjárveitingar til siglingamála innan þess ramma sem settur er fram í kaflanum „Horfur í ríkisfjármálum næstu fjögur árin“ á bls. 399 í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006. Heildarframkvæmdakostnaður 2006–2008 er áætlaður um 5.107 millj. kr., með virðisaukaskatti, og þar af er fjárveiting ríkissjóðs 1.920 millj. kr. en þá er ekki tekið tillit til frestaðra fjárveitinga frá árinu 2005.

Í fylgiskjali I er tafla yfir framkvæmdir og áætlaða ríkisstyrki á árunum 2006–2008 sem miðast við að frumarp þetta verði samþykkt. Hér er í reynd verið að sýna öll þau verkefni sem áætlað er að komi fram í tillögu að samgönguáætlun 2007–2008 svo að það fari ekki milli mála. Sá fyrirvari er hér gerður að taka gæti þurft tillit til breyttra óska hafnarstjórna fram að samþykkt samgönguráætlunar 2007–2010. Þannig gæti þessi framkvæmdalisti tekið einhverjum breytingum, þó ekki þannig að heildarfjárhæðir breytist.

Rétt er að geta þess að eftirtaldar hafnarframkvæmdir hafa fallið út frá fyrri áætlun: endurbygging aðalhafnargarðs á Akranesi í Faxaflóahöfn, uppsátur fyrir smábáta á Ólafsfirði, klæðning Gömlu bryggju í Austurbyggð og lenging stálþils á Djúpavogi.

Nokkur verkefni hafa verið útvíkkuð með tilliti til jafnsetningar hafna, og þá út frá dýpi í innsiglingu og innan hafnar, frá því sem er gert ráð fyrir í samgönguáætlun 2005–2008. Gert er ráð fyrir að verði frumvarp þetta samþykkt liggi fyrir heimild Alþings um þessa nýju útfærslu á samgönguáætlun 2005–2008. Verkefnin sem um er að ræða eru: Dýpkun innsiglingar í höfnum Snæfellsbæjar, dýpkun við lengingu Löndunarbryggju á Vopnafirði og breikkun innsiglingarrennu í Grindavík.

Að lokum er rétt að tiltaka að verði frumvarp þetta að lögum munu smærri hafnir sem falla undir b-lið 24. gr. núgildandi hafnalaga ekki njóta styrkhlutfalls samkvæmt þeirri grein fyrr en árið 2009. Í staðinn eiga þær möguleika á styrk úr B-deild Hafnabótasjóðs svo sem verið hefur.

Fylgiskjal I.

Samgönguáætlun 2005–2008, siglingamálakafli.

Tillaga að breytingum 2006–2008.

Sundurliðun framkvæmda í einstökum höfnum í grunnneti.

Skýringar við töflu: Frumáætlun Siglingastofnunar um heildarkostnað við framkvæmdir, virðisaukaskattur meðtalinn. Í aftasta dálki er þátttökuhlutfall ríkissjóðs sem reiknast af heildarkostnaði að frádregnum virðisaukaskatti. Verðlag er áætlað meðalverðlag ársins 2006.

Sundurliðun framkvæmda í einstökum höfnum utan grunnnets.

Skýringar við töflu: Frumáætlun Siglingastofnunar um heildarkostnað við framkvæmdir, virðisaukaskattur meðtalinn. Í aftasta dálki er þátttökuhlutfall ríkissjóðs sem reiknast af heildarkostnaði að frádregnum virðisaukaskatti. Verðlag er áætlað meðalverðlag ársins 2006.

Fylgiskjal II.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003.

Markmiðið með frumvarpinu er að gera höfnum kleift að aðlaga sig betur að nýjum hafnalögum. Með frumvarpinu verður höfnum, með skilyrðum, gert kleift að fresta framkvæmdum tímabundið með óskertu styrktarhlutfalli. Einnig að heimilt verði að beita heimildarákvæðinu gagnvart endurskoðun á áformum samgönguyfirvalda um jafnsetningu hafna. Hér er þó ekki átt við að breyting verði á fjárútlátum ríkissjóðs umfram núgildandi áætlanir í samgönguáætlun.

Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi aukinn kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð.