Þróunarsjóður sjávarútvegsins Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 29

33. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins.

(Lagt fyrir Alþingi á 119. löggjafarþingi 1995.)

1. gr.

2. málsl. 1. mgr. 4. gr. laganna fellur niður.

2. gr.

Á eftir 2. mgr. 6. gr. laganna kemur ný málsgrein er orðast svo:

Bátar er veiðar stunda með línu og handfærum með dagatakmörkunum samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða skulu greiða gjald er miðast við landaðan afla viðkomandi báts á tímabil inu 1. ágúst til 31. júlí fyrir upphaf hvers fiskveiðiárs miðað við skráningu aflans í aflaupplýs ingakerfi Fiskistofu. Um gjald þetta gilda að öðru leyti ákvæði 6. gr. eftir því sem við á.

3. gr.

Við 7. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðast svo:

Komi í ljós að fjárhagur sjóðsins leyfi ekki greiðslu úreldingarstyrkja skv. 1. mgr. þessarar greinar er ráðherra heimilt að fengnum tillögum stjórnar sjóðsins að lækka þegar ákveðið styrkhlutfall ársins. Jafnframt er stjórn sjóðsins heimilt að ákveða frestun á greiðslu styrkja ef hún telur að um tímabundinn skort á ráðstöfunarfé sé að ræða.

4. gr.

Í stað 8. gr. laganna kemur ný grein er orðast svo:

Skilyrði fyrir veitingu loforðs um styrk vegna úreldingar fiskiskips er að eigandi þess lýsi því yfir að skipið verði tekið af skipaskrá, að réttur til endurnýjunar verði ekki nýttur og enn fremur að allar veiðiheimildir skipsins verði sameinaðar aflaheimildum annarra skipa. Þrátt fyrir ákvæði 1. málsl. er heimilt að veita loforð um styrk til úreldingar ef því verður lýst yfir að skipinu verði ekki haldið til veiða í efnahagslögsögu Íslands eða það gert út sem fiskiskip frá Íslandi.

Óheimilt er að greiða úreldingarstyrk fyrr en fyrir liggur vottorð Siglingamálastofnunar ríkisins um afskráningu skipsins af skipaskrá eða að þinglýst hefur verið kvöð á skipið þess efnis að það hafi verið tekið varanlega úr fiskiskipastól Íslendinga og að því verði ekki haldið til veiða frá Íslandi. Þá skal liggja fyrir yfirlýsing Fiskistofu um að allar aflaheimildir skipsins hafi varanlega verið sameinaðar aflaheimildum annarra skipa og fallið hafi verið frá rétti til endurnýjunar skipsins. Þá er óheimilt að veita skipi leyfi til veiða í atvinnuskyni ef Þróunar sjóður hefur greitt styrk vegna úreldingar þess. Enn fremur er óheimilt að nýta fiskiskip er hlotið hefur úreldingarstyrk til fiskveiða í efnahagslögsögu Íslands eða gera það út sem fiski skip frá Íslandi.

5. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði 4. gr. skulu þó eingöngu taka til styrkloforða sem gefin verða út eftir gildistöku laganna.

Ákvæði til bráðabirgða.

I.

Til viðbótar ákvæði til bráðabirgða I bætist nýtt ákvæði er orðast svo:

Fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt á árinu 1995 að taka að láni og endurlána Þróunarsjóði sjávarútvegsins allt að 500 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands á staðfestingardegi laganna.

II.

Í stað ákvæðis til bráðabirgða II kemur nýtt ákvæði er orðast svo:

Ákvæði 1. málsl. 2. mgr. 7. gr. um þriggja ára greiðsluskyldu á hvorki við um þau skip er fá úthlutað tiltekinni hlutdeild af heildarafla og voru skráð á skipaskrá fyrir 1. janúar 1994 né um báta 6 brl. og minni er veiðar stunda með línu og handfærum með dagatakmörkunum sem skráðir voru á skipaskrá fyrir 1. maí 1995.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Með frumvarpi þessu er lögð til sú breyting á gildandi lögum að útgerðir báta sem stunda veiðar með línu og handfærum með dagatakmörkunum, svonefndir krókabátar, verði gjald skyldar til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og öðlist jafnframt rétt á styrk frá sjóðnum til að úr elda báta sína. Eftir þessa breytingu geta útgerðir allra fiskiskipa sem leyfi hafa til veiða í at vinnuskyni fengið styrk frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins til að úrelda skip sín.

Þá er einnig lagt til að heimilað verði að nýta skip sem hljóta úreldingarstyrk úr Þróunar sjóðnum til annarrar atvinnustarfsemi en fiskveiða. Þessi breyting er í samræmi við verkefna skrá sjávarútvegsráðuneytis frá 20. apríl 1995 sem gerð var í tengslum við myndun ríkisstjórn arinnar.

Þróunarsjóður sjávarútvegsins tók til starfa sumarið 1994. Eitt af meginhlutverkum sjóðs ins er að stuðla að fækkun fiskiskipa. Það gerir sjóðurinn með því að greiða úreldingarstyrk þegar fiskiskip, sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni, er tekið varanlega úr fiskiskipaflota Íslendinga án þess að nýtt skip bætist í flotann í þess stað. Er styrkurinn tiltekið hlutfall af húf tryggingarverðmæti fiskiskipsins að hámarki 45%. Þetta ákvæði hefur ekki gilt um krókabáta. Á árinu 1984 voru lagðar hömlur á fjölgun fiskiskipa annarra en báta undir 10 brl. Á árunum 1988 voru reistar vissar skorður við fjölgun smábáta og var fjölgun þeirra stöðvuð á árinu 1990. Þetta varð til þess að smábátum fjölgaði verulega eða úr 1.128 árið 1984 í 2.023 á árinu 1990, sem er 79% fjölgun. Frá og með árinu 1991 var öllum bátum 6 til 10 brl. úthlutað afla hlutdeild og bátum undir 6 brl. boðið að velja á milli aflamarks á grundvelli aflareynslu eða krókaleyfis með dagatakmörkunum. Á fiskveiðiárinu 1993/94 höfðu 1.123 smábátar leyfi til krókaveiða með dagatakmörkunum. Eins og sjá má af töflunni hér að neðan hefur þorskafli þessa hluta fiskveiðiflotans farið sívaxandi undanfarin ár þrátt fyrir mikinn samdrátt í úthlut uðum aflaheimildum.

(Tafla mynduð)

Dálkur 1 sýnir heildarþorskafla krókabáta á viðkomandi fiskveiðiári. Dálkur 2 sýnir hlut deild krókabáta í heildarþorskafla samkvæmt veiði á viðmiðunarárunum (1987–1989). Loks sýnir dálkur 3 hlutdeild krókabáta í heildarþorskafla landsmanna veiddum á Íslandsmiðum.

Eins og framangreindar tölur sýna hafa krókabátar aukið mjög hlutdeild sína í þorskveiðum landsmanna. Það er því afar brýnt að koma í veg fyrir aukna sókn og afkastagetu þessara báta. Þegar þorskafli einstakra krókabáta er skoðaður kemur í ljós að hann er mjög mismikill. Á fiskveiðiárinu 1993/1994 veiddu 120 af 1.123 bátum engan þorsk, 290 bátar veiddu þorsk á bilinu 0,4 til 10 tonn og 164 á milli 10 og 20 tonn hver. Líklegt er að þessi hluti krókabáta geti auðveldlega aukið afla sinn með aukinni sókn eða endurnýjun bátanna. Það er því mjög mikil vægt að spyrna við fótum og koma í veg fyrir að það gerist. Með frumvarpi þessu er því lagt til að úreldingarstyrkir Þróunarsjóðs sjávarútvegsins nái til krókabáta. Við það tekst Þróunar sjóður enn betur á við það hlutverk sitt að stuðla að minnkun fiskiskipaflotans og auka arðsemi þeirra sem eftir standa. Með því móti einu verður hægt að rýmka aflaheimildir þeirra króka báta sem eftir verða.

Þróunarsjóður sjávarútvegsins hefur frá stofnun veitt úreldingarstyrki til 126 báta minni en 10 brl. Meðalstærð úreltra smábáta er um 6,8 brl. og hafa styrkirnir verið á bilinu 61 þús. kr. til 6,1 m.kr. Meðalstyrkur vegna úreltra smábáta er um 1,8 m.kr. samkvæmt upplýsingum sjóðsins. Ef útgerðir þeirra 410 krókabáta sem veiddu minna en 10 tonn af þorski á síðasta fiskveiðiári sækja allar um styrk til að úrelda báta sína og meðalstyrkur verður sá sami og Þró unarsjóður hefur þegar greitt má gera ráð fyrir að útvega þurfi Þróunarsjóði um 720 m.kr. láns fé til að standa undir úreldingu þeirra. Ljóst er að meðalstærð krókabáta er minni en þeirra smábáta sem þegar hafa verið úreltir og má því ætla að meðalstyrkur verði einnig lægri. Því er í frumvarpi þessu lagt til að fjármálaráðherra fái heimild á árinu 1995 til að taka að láni og endurlána Þróunarsjóði sjávarútvegsins allt að 500 m.kr., eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í er lendri mynt, til að sjóðurinn geti tekið að sér þetta mikilvæga viðbótarhlutverk.

Verði frumvarp þetta að lögum munu krókabátar verða gjaldskyldir við Þróunarsjóð. Ann ars vegar munu krókabátar greiða, eins og önnur fiskiskip, gjald er nemur 750 kr. á brúttótonn. Gjaldið mun falla í gjalddaga og verða innheimt í fyrsta skipti á árinu 1996. Hins vegar munu krókabátar bætast við þann skipastól sem greiða eiga gjald af aflaheimildum skv. 6. gr. lag anna en hún kemur til framkvæmda frá og með 1. september 1996. Krókabátum er ekki úthlut að aflamarki. Með frumvarpi þessu er því lagt til að landaður afli viðkomandi krókabáts á tímabilinu 1. ágúst til 31. júlí - fyrir upphaf hvers fiskveiðiárs - verði lagður til grundvallar álagningu gjaldsins.

Mikil eftirspurn hefur verið eftir styrkjum úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins síðan hann hóf starfsemi sína á sl. ári. Að tillögu sjóðstjórnar ákvað sjávarútvegsráðherra að beita hámarks styrkhlutfalli, þ.e. 45% af húftryggingarverðmæti, vegna úreldingar á síðasta ári. Um síðustu áramót lækkaði styrkhlutfallið í 40% af húftryggingarverðmæti. Styrkurinn á að vera hvatning til þess að sameina aflaheimildir á færri skip og stuðla þannig að betri rekstrarafkomu þeirra skipa sem eftir verða. Stjórn Þróunarsjóðs hafði greitt út 162 styrki að fjárhæð um 1.703 m.kr. 5. maí 1995. Voru þá ógreidd loforð um 95 úreldingarstyrki að fjárhæð um 804,3 m.kr. Verði öll styrkloforð greidd mun fiskiskipaflotinn minnka um tæplega 7% í tonnum talið fyrir til stuðlan Þróunarsjóðs sjávarútvegsins.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Samkvæmt 4. gr. laga nr. 92/1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, eru bátar minni en 6 brúttórúmlestir sem stunda veiðar með línu og handfærum með dagatakmörkunum undanþegn ir því að greiða gjald til Þróunarsjóðs. Samkvæmt 7. gr. laganna veitir sjóðurinn eingöngu styrki til úreldingar þeirra skipa sem eru gjaldskyld skv. 4. gr. Frumvarp þetta felur í sér þá breytingu á gildandi lögum að eigendur krókabáta öðlast rétt til að sækja um styrk til Þróunar sjóðs til að úrelda báta sína. Jafnframt fellur á þá sú skylda að greiða gjald til Þróunarsjóðs. Gjalddagi þróunarsjóðsgjalds vegna umræddra báta skal í fyrsta sinn vera 1. janúar 1996 og greiðist gjaldið samkvæmt ákvæðum 4. gr. Grunngjaldið er 750 kr. á hvert brúttótonn og verð ur það innheimt með sama hætti hjá krókabátum og öðrum smábátaeigendum. Þróunarsjóður sjávarútvegsins hefur innheimt þetta gjald með því að senda gjaldskyldum smábátaeigendum gíróseðil á miðju ári.

Um 2. gr.

Samkvæmt 6. gr. laganna um Þróunarsjóð sjávarútvegsins skal Fiskistofa innheimta gjald af úthlutuðu aflamarki frá og með því fiskveiðiári er hefst 1. september 1996. Skal gjaldið nema a.m.k. 1.000 kr. fyrir hverja þorskígildislest og greiðast með þremur jöfnum greiðslum hvert fiskveiðiár, 1. september, 1. janúar og 1. maí. Krókabátar fá ekki úthlutað aflamarki og því er með frumvarpi þessu lagt til að landaður afli viðkomandi krókabáts eins og hann er skráður í aflaupplýsingakerfi Fiskistofu á tímabilinu 1. ágúst til 31. júlí fyrir upphaf hvers fiskveiðiárs verði lagður til grundvallar við útreikning á gjaldi bátsins. Þegar gjald þetta verð ur reiknað í fyrsta sinn 1. september 1996 mun það hvað varðar krókabáta því miðast við land aðan afla hvers krókabáts fyrir sig á tímabilinu 1. ágúst 1995 til 31. júlí 1996. Að öðru leyti fer útreikningur gjaldsins eftir ákvæðum greinarinnar og munu krókabátar greiða sambærilegt gjald og önnur fiskiskip greiða í Þróunarsjóð sjávarútvegsins frá og með því fiskveiðiári er hefst 1. september 1996.

Um 3. gr.

Samkvæmt lögum um Þróunarsjóð skal sjóðurinn greiða öllum umsækjendum sem uppfylla lagaskilyrði úreldingarstyrk á viðkomandi ári miðað við það hlutfall af húftryggingarverðmæti fiskiskips sem ákveðið er árlega fyrir upphaf hvers almanaksárs. Samkvæmt gildandi lögum er ekki skýr lagaheimild til að breyta styrkhlutfalli innan ársins. Hér er lagt til að tekin verði af öll tvímæli um að sjóðstjórn geti gert tillögu til ráðherra um breytingar á styrkhlutfalli inn an ársins - ef í ljós kemur að umsóknir um úreldingarstyrki fari langt fram úr greiðslugetu sjóðsins - og þeim rekstraráætlunum sem lántökuheimildir sjóðsins grundvallast á. Er við það miðað að lækkun á styrkhlutfalli nái til óafgreiddra umsókna en ekki áður gefinna loforða um úreldingarstyrk.

Um 4. gr.

Í þessari grein er kveðið á um hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til þess að stjórn Þró unarsjóðs lofi að veita styrk úr sjóðnum til að úrelda fiskiskip og styrkur verði greiddur. Frum varp þetta felur í sér þá breytingu á gildandi lögum að heimilað verður að nýta innan lands þau skip sem hlotið hafa úreldingarstyrk úr Þróunarsjóði til annarrar atvinnustarfsemi en fiskveiða, enda verði skuldbindingu um breytta notkun þess þinglýst sem kvöð á skipið. Í gildandi lögum er ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir greiðslu úreldingarstyrks að úrelta skipið skuli tekið af skipa skrá. Samkvæmt 15. gr. laga nr. 115/1985, um skráningu skipa, sbr. lög nr. 23/1991, skal afmá skip af skipaskrá í eftirfarandi tilvikum:

2.

Skip hefur verið skráð erlendis.

4.

Skip hefur farist eða horfið.

6.

Skip er rifið, metið ónýtt eða ekki talið viðgerðar virði.

8.

Skip hefur legið ónotað í 3 ár samfleytt.

10.

Ef um opinn bát er að ræða og aðalskoðun hefur ekki farið fram í 5 ár samfleytt.

Samkvæmt þessu þarf skip að hafa verið skráð erlendis, teljast ónýtt, eða hafa verið ónot að/óskoðað í tiltekinn árafjölda til þess að verða tekið af skrá hér á landi. Nokkur þeirra skipa sem Þróunarsjóður hefur veitt úreldingarstyrk eru nýleg fiskiskip sem þykja henta vel til að sinna öðrum verkefnum en fiskveiðum. Krafa gildandi laga um afskráningu fiskiskipsins af skipaskrá Siglingamálastofnunar áður en til greiðslu styrksins gæti komið hefur því þótt ósanngjörn, enda þýðir hún í raun að annaðhvort verður að selja skipið úr landi eða farga því. Með frumvarpi þessu er lagt til að Þróunarsjóði sjávarútvegsins verði heimilað að greiða styrki til úreldingar fiskiskipa þótt þau hafi ekki verið tekin af skipaskrá, enda verði skuldbindingu um breytta notkun þess þinglýst á skipin og önnur skilyrði laganna fyrir greiðslu úreldingar styrks uppfyllt.

Um 5. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringar.

Um ákvæði til bráðabirgða I.

Til að gera Þróunarsjóði sjávarútvegsins kleift að veita útgerðum krókabáta styrki vegna úreldingar báta þeirra er lagt til að fjármálaráðherra verði heimilað að taka lán að fjárhæð 500 m.kr. og endurlána Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Að öðru leyti vísast til almennra athuga semda.

Um ákvæði til bráðabirgða II.

Til þess að geta strax hafið greiðslu úreldingarstyrkja til útgerða krókabáta er lagt til að gerð verði undantekning varðandi krókabáta er voru á skipaskrá 1. janúar 1995 frá almennu ákvæði um þriggja ára greiðsluskyldu til Þróunarsjóðs til að geta hlotið úreldingarstyrk frá sjóðnum.