Brunavarnir og brunamál Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 446

835. Frumvarp til laga um brunavarnir og brunamál.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990

–

91.)

I. KAFLI

Stjórn brunamála.

1. gr.

Félagsmálaráðuneytið fer með yfirstjórn brunamála í landinu.

2. gr.

Brunamálastofnun ríkisins hefur á hendi yfirumsjón með öllum brunavörnum og brunamálum í landinu og ber ábyrgð á þeim gagnvart ráðherra.

Brunamálastofnun ríkisins skal hlutast til um að farið sé í hvívetna eftir lögum og reglugerðum um brunavarnir og brunamál.

Brunamálastofnun ríkisins ber að gera sjálfstæðar athuganir og úttektir til þess að geta gert sér grein fyrir ástandi mála, hvenær sem þurfa þykir, með fullri vitneskju og í sem bestri samvinnu við hlutaðeigandi brunamálayfirvöld.

Ráðherra skipar fimm manna stjórn Brunamálastofnunar ríkisins til fjögurra ára í senn. Hann skipar framkvæmdastjóra sveitarfélags eftir tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga, slökkviliðsstjóra eða varaslökkviliðsstjóra eftir tilnefningu Landssambands slökkviliðsmanna, einn mann eftir tilnefningu Verkfræðingafélags Íslands og einn mann eftir tilnefningu Sambands íslenskra tryggingafélaga. Einn mann skipar ráðherra án tilnefningar og skal hann vera formaður stjórnarinnar. Skipa skal varamenn með sama hætti. Stjórnin fer með yfirstjórn stofnunarinnar. Ráðherra ákveður þóknun til stjórnarmanna fyrir störf þeirra.

Ráðherra skipar brunamálastjóra að fengnum tillögum stjórnar Brunamálastofnunar og sér hann um daglegan rekstur stofnunarinnar í umboði stjórnar og er hún ábyrg gagnvart ráðherra. Brunamálastjóri skal vera arkitekt, verkfræðingur eða tæknifræðingur og hafa sérþekkingu á brunamálum. Hann ræður starfmenn Brunamálastofnunar í samráði við stjórn og taka þeir laun samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna.

3. gr.

Helstu verkefni Brunamálastofnunar ríkisins eru nánar tilgreind eftirfarandi:

Að leiðbeina sveitarstjórnum um allt það er lýtur að brunavörnum, þar með talið eftirlit með því að nýbyggingar, viðbætur og endurbætur á vatnsveitukerfum komi að sem mestum notum við slökkvistarf.

Að hafa á hendi yfirumsjón með opinberu eldvarnaeftirliti sveitarfélaga og eigin eldvarnaeftirliti eigenda og forráðamanna atvinnuhúsnæðis. Daglegt eldvarnaeftirlit er í umsjá brunavarnafulltrúa í umboði stjórnar byggðasamlags viðkomandi eftirlitsumdæmis, sbr. 4. gr. Brunamálastofnun skal veita öllum þeim, sem sinna reglubundnu eldvarnaeftirliti, tækniaðstoð og leiðbeiningu eftir því sem kostur er og sjá til þess að unnið sé samkvæmt gildandi lögum og reglugerðum á hverjum tíma.

Að yfirfara brunahönnun og uppdrætti af nýbyggingum, viðbótum og meiri háttar breytingum á mannvirkjum, sem brunavarnafulltrúi eða byggingarfulltrúi vísa til hennar eða stofnunin sjálf kallar eftir, til að ganga úr skugga um að lögum og reglugerðum um brunavarnir og brunamál sé fullnægt. Einnig skal Brunamálastofnun gefa út tæknilegar leiðbeiningar og reglur um brunavarnir og brunahönnun atvinnuhúsnæðis, eftir því sem kostur er.

Að vinna að samræmingu á brunahönum, slöngutengingum og öðrum slökkvibúnaði.

Að hafa æfingar með slökkviliðum, gangast fyrir reglubundnum námskeiðum fyrir slökkviliðsmenn og eldvarnaeftirlitsmenn, stuðla að menntun þeirra heima og erlendis og semja reglugerð um menntun, réttindi og skyldur slökkviliðsmanna.

Að halda uppi rannsóknastarfsemi á sviði brunamála og leiðbeina um val, uppsetningu og notkun á slökkvibúnaði og aðvörunarkerfum.

Að beita sér fyrir aukinni kynningar - og fræðslustarfsemi, þar með talið að kynna hönnuðum mannvirkja nýjungar á sviði brunavarna og gangast fyrir ráðstefnum og námskeiðum fyrir hönnuði og aðra tæknimenn.

Að semja árlega skýrslu um orsakir og afleiðingar eldsvoða. Vátryggingafélög skulu senda Brunamálastofnun eigi síðar en 1. mars ár hvert sundurliðaðar skýrslur um brunatjón á næstliðnu ári. Skal árleg yfirlitsskýrsla Brunamálastofnunar um eldsvoða birt opinberlega.

Að undirbúa og endurskoða, eftir því sem þörf er á, reglugerðir um brunamál og sjá svo um að þær séu ávallt í samræmi við kröfur tímans.

Að hafa samvinnu við samsvarandi stofnanir í nágrannalöndunum og fylgjast með framförum og nýjungum erlendis á sviði brunavarna.

4. gr.

Landinu er skipt í eldvarnaeftirlitsumdæmi sem nánar skal kveða á um í reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga.

Sveitarfélögin í hverju umdæmi skulu hvert um sig og sameiginlega halda uppi almennum brunavörnum og opinberu eldvarnaeftirliti og kosta það, sbr. 24. gr.

Sveitarfélögin í hverju eftirlitsumdæmi skulu stofna með sér byggðasamlag sem fer með stjórn eldvarnaeftirlits í umdæminu. Byggðasamlögin skulu setja sér samþykktir í samræmi við ákvæði sveitarstjórnarlaga.

Stjórn byggðasamlags ræður brunavarnafulltrúa sem hefur á hendi stjórn almennra brunavarna og opinbers eldvarnaeftirlits í umdæminu, þar með talið eftirlit með brunavörnum húsa og annarra mannvirkja sem þegar eru byggð og eftirlit með því að nýbyggingar séu í samræmi við lög og reglugerðir um brunavarnir og brunamál. Nánari ákvæði um verksvið, skyldur og réttarstöðu brunavarnafulltrúa skulu sett í áðurnefnda reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga.

Stjórn byggðasamlags ákveður þörfina fyrir ráðningu eldvarnaeftirlitsmanna, að fengnum tillögum brunavarnafulltrúa, til að sinna almennu eldvarnaeftirliti í umdæminu undir stjórn hans.

Sá sem telur rétti sínum hallað með ályktun stjórnar byggðasamlags (brunavarnafulltrúa) getur skotið slíkri ályktun til félagsmálaráðherra sem fellir úrskurð í málinu.

II. KAFLI

Slökkvilið og slökkvistarf.

5. gr.

Sveitarfélögum er skylt að leggja til og halda við nauðsynlegum tækjum og búnaði til almenns slökkvistarfs og brunavarna, þar með talið nauðsynlegt húsnæði fyrir slökkviliðið.

Í reglugerð skal kveða á um lágmarkskröfur varðandi tækjakost, húsnæði og mannafla slökkviliða.

Sveitarfélögum ber að hlutast til um að nægilegt vatn og vatnsþrýstingur sé fyrir hendi til slökkvistarfs og fyrir sérstakan slökkvibúnað, t.d. vatnsúðakerfi (sprinkler) í meiri háttar byggingum.

Við skipulag byggðar og staðsetningu slíkra bygginga í sveitarfélagi ber að taka fullt tillit til ofangreindra þátta.

6. gr.

Sveitarstjórn skipar slökkviliðsstjóra og varaslökkviliðsstjóra. Slökkviliðsstjóri, en í forföllum hans varaslökkviliðsstjóri, er yfirmaður og stjórnandi slökkviliðs. Hann hefur umsjón með öllum tækjum slökkviliðsins og brunahönum.

Tæki og búnað slökkviliðs má einungis nota til slökkvi - og björgunarstarfs nema um sérstaka almannahættu sé að ræða, t.d. af völdum vatnsflóða og fárviðris.

7. gr.

Allir verkfærir menn 18 – 60 ára að aldri, sem heimilisfastir eru í sveitarfélagi, eru skyldir til þjónustu í slökkviliði. Þeim er skylt að koma til slökkviæfinga og auk þess skulu þeir koma hvenær sem eldsvoða ber að höndum samkvæmt nánari reglum um útköll.

Sveitarstjórn skipar menn í slík slökkvilið eftir tillögum slökkviliðsstjóra. Um þóknun fyrir störf í slökkviliði fer eftir ákvörðun sveitarstjórnar, en hafa skal hliðsjón af ákvæðum kjarasamninga opinberra starfsmanna.

8. gr.

Í sveitarfélögum, þar sem slökkvilið er skipað fastráðnum starfsmönnum, má takmarka skyldur skv. 7. gr. eða fella þær niður.

Slökkviliðsstjóra er skylt að sjá um að slökkviliðsæfingar séu haldnar eins oft og áskilið er í reglugerð.

9. gr.

Slökkviliðsstjóra, eða staðgengli hans, er heimilt, þegar sérstaklega stendur á, að kveðja til slökkvistarfa eins marga menn og hann telur nauðsynlegt og getur enginn vinnufær maður skorast undan þeirri skyldu. Slík aðstoð skal veitt án endurgjalds.

10. gr.

Slökkviliðsmenn og aðrir, sem vinna að brunavörnum eftir kvaðningu slökkviliðsstjóra eða lögreglustjóra, skulu slysatryggðir við æfingar og önnur störf í þágu brunavarna samkvæmt ákvæðum laga um almannatryggingar. Þeir sem verða fyrir tjóni við störf í þágu brunavarna eiga rétt á að fá tjónið bætt úr sveitarsjóði, enda verði tjónið ekki bætt af vátryggingafélagi. Náist ekki samkomulag um bætur skal tjónið metið af dómkvöddum mönnum.

11. gr.

Félagsmálaráðuneytið getur að nokkru eða öllu leyti undanþegið sveitarfélag þeirri skyldu að hafa slökkvilið ef það hefur samið um að slökkvilið í nærliggjandi sveitarfélagi annist slökkvistarf. Um slíka samvinnu skal gera skriflegan samning og skal hann staðfestur af félagsmálaráðuneytinu að fenginni umsögn Brunamálastofnunar.

12. gr.

Verði eldur laus eða bráð hætta er á að svo fari þá skal sá er þess verður vís slökkva eldinn eða afstýra hættu ef honum er það kleift. Geti hann það ekki skal hann tafarlaust aðvara þá sem kunna að vera í hættu og kveðja til slökkvilið eða aðra tiltæka hjálp.

13. gr.

Hverjum manni er skylt, þegar eldsvoða ber að höndum, að leyfa aðgang að húsi sínu og lóð og una því að brotið verði niður og rutt burt því sem til fyrirstöðu er við slökkvistarf. Heimilt er að rífa niður byggingar ef slökkviliðsstjóri álítur það nauðsynlegt til að stöðva útbreiðslu elds. Slökkvilið hefur rétt til að nota öll tæki og áhöld sem til næst og að gagni mega koma við slökkvistarf þegar eldsvoða ber að höndum.

14. gr.

Fjártjón, sem hlýst af ráðstöfunum skv. 13. gr., telst brunatjón.

15. gr.

Ef lögreglustjóri býr í sveitarfélaginu skal hann ásamt lögregluliði staðarins annast löggæslu við slökkviæfingar og slökkviliðsstörf, en ella hreppstjóri eða sérstakur fulltrúi sem lögreglustjóri skipar. Við eldsvoða er löggæslulið á brunastað undir yfirstjórn slökkviliðsstjóra. Lögreglulið skal sjá slökkviliði fyrir greiðum aðgangi að brunastað, stöðva umferð um nærliggjandi götur, afgirða svæði sem slökkviliðið þarf til að gegna störfum sínum og varðveita muni sem bjargað er frá bruna þar til þeir eru afhentir réttum aðilum.

16. gr.

Heimilt er slökkviliði, lögreglu eða þeim sem þessir aðilar kveðja til að fjarlægja hvern þann er truflar slökkvistarf og gera fullnægjandi ráðstafanir til að hann valdi ekki frekari truflun.

17. gr.

Slökkviliði er heimilt að veita aðstoð við að slökkva eld utan eigin umdæmis. Slökkviliðsstjóri ákveður hverju sinni hversu mikið af tækjum og mannafla megi senda með hliðsjón af því að eigin umdæmi sé ekki stofnað í óeðlilega hættu.

Kostnaður við slíka aðstoð telst til brunavarnakostnaðar þess sveitarfélags sem aðstoðar nýtur. Verði ágreiningur um kostnað skal hann ákveðinn af dómkvöddum mönnum. Héraðsdómari í því umdæmi, sem aðstoð veitir, útnefnir matsmenn.

III. KAFLI

Brunavarnir og meðferð eldfimra efna.

18. gr.

Seljanda byggingarefna eða tækja, sem haft geta áhrif á öryggi húss gegn eldi, er skylt að afla nauðsynlegra upplýsinga um brunatæknilega eiginleika þeirra og láta Brunamálastofnun ríkisins þær í té. Slíkar upplýsingar skulu vera frá viðurkenndum og óháðum aðila sem Brunamálastofnun samþykkir. Brunamálastofnun tekur á grundvelli þessara upplýsinga ákvörðun um hvort nota megi efnið (tækið), til hvers og með hvaða skilyrðum.

Brunamálastofnun getur bannað sölu efnis (tækis) sem ekki hefur verið sótt um leyfi fyrir eða fullnægjandi brunatæknilegar upplýsingar fást ekki um. Lögreglu er skylt að aðstoða við slíkar aðgerðir ef þörf krefur.

19. gr.

Eigandi mannvirkis er ábyrgur fyrir því að það fullnægi kröfum um brunavarnir sem fram eru settar í lögum og reglugerðum um byggingar - og brunamál.

Forráðamanni mannvirkis er skylt að sjá til þess að það fullnægi kröfum um brunavarnir fyrir þá starfsemi sem í mannvirkinu fer fram á hverjum tíma.

Eigandi og/eða forráðamaður mannvirkis bera fulla ábyrgð á eigin brunavörnum, að þær séu virkar og því að haft sé reglubundið eftirlit með þeim. Jafnframt er þeim skylt að hlíta fyrirmælum eftirlitsmanna sveitarfélaga og opinberra stofnana um úrbætur sem eiga sér stoð í gildandi lögum og reglugerðum um brunavarnir og brunamál, byggingarmál, öryggismál og hollustuhætti.

Skylt er að láta fara fram brunahönnun fyrir byggingu sem skal fullnægja gr. 1.1.2. í reglugerð nr. 269/1978 um brunavarnir og brunamál og gr. 7.3.2. í byggingarreglugerð nr. 292/1979 þegar um nýbyggingu er að ræða þar sem af fyrirhugaðri starfsemi stafar sérstök eldhætta eða þar sem margir starfa, koma saman eða dveljast eða þar sem hætta er á stórfelldu eignatjóni í bruna.

Sé um að ræða atvinnuhúsnæði sem þegar er byggt og í rekstri skal brunavarnafulltrúi gera úttekt á brunavörnum þess, m.a. með tilliti til viðvörunar - og slökkvibúnaðar og leggja hana fyrir eiganda og/eða forráðamann og senda hana viðkomandi vátryggingafélögum og Brunamálastofnun ríkisins. Nánar skal kveða á um aðgerðir til brunavarna í slíku húsnæði í reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga.

Séu breytingar gerðar á mannvirki eða starfsemi þess breytt er eiganda og/eða forráðamanni skylt að gera viðeigandi ráðstafanir til að kröfum um brunavarnir sé fullnægt fyrir hið breytta mannvirki og/eða hina breyttu starfsemi.

Félagsmálaráðuneytið getur, að fengnum tillögum Brunamálastofnunar ríkisins, lagt svo fyrir að í meiri háttar atvinnuhúsnæði séu gerðar sérstakar ráðstafanir til brunavarna, t.d. með uppsetningu á sérhæfðum búnaði til viðvörunar - og slökkvistarfs og þjálfun tiltekinna starfsmanna í brunavörnum og slökkvistarfi.

Eiganda og/eða forráðamanni mannvirkis ber að leggja til nægilegan mannafla til eftirlits með brunarústum eftir eldsvoða.

20. gr.

Nauðsynlegum búnaði vegna almennra brunavarna má koma fyrir þar sem slíkt telst nauðsynlegt ef það veldur ekki óeðlilegu tjóni eða óþægindum. Slökkviliðsstjóri skal tilkynna aðila fyrir fram um slíkar aðgerðir.

21. gr.

Fara skal þannig með eld eða eldfim efni að sem allra minnst hætta sé á því að eldsvoði geti af því hlotist.

IV. KAFLI

Tilkynningar um eldsvoða og rannsóknir.

22. gr.

Sá sem verður fyrir brunatjóni eða sé hann ekki viðstaddur þá sá er kemur í hans stað er skyldur að tilkynna brunann hlutaðeigandi vátryggingafélagi, svo og lögreglustjóra, fulltrúa hans, sbr. 15. gr., eða hreppstjóra, svo fljótt sem unnt er.

23. gr.

Rannsóknarlögregla ríkisins skal sjá um að lögreglurannsókn fari fram þegar eftir brunatjón og kveðja til sérfróða menn eftir þörfum. Hún skal tafarlaust tilkynna Brunamálastofnun ríkisins og Rafmagnseftirliti ríkisins um rannsókn sína.

Lögreglurannsóknin skal beinast að því að kanna hver upptök eldsins hafi verið og þróun og útbreiðsla brunans og enn fremur hvernig háttað hafi verið brunahönnun hlutaðeigandi húss, hvernig staðið hafi verið að brunavörnum þess og hvernig slökkvistarfið hafi gengið fyrir sig. Kanna ber síðustu úttektir eldvarnaeftirlits fyrir brunann, hvaða athugasemdir þar hafi verið fram settar og hvernig eftir þeim hafi verið farið.

Sú lögreglurannsókn, sem hér er mælt fyrir um, breytir í engu heimild Brunamálastofnunar og Rafmagnseftirlits til að rannsaka á eigin vegum bruna og brunatjón, enda hafi þessir aðilar við rannsókn sína fullt samráð við Rannsóknarlögreglu ríkisins, m.a. vegna varðveislu verksummerkja eftir brunann sem kunna að hafa rannsóknargildi.

Afrit af gögnum um hverja lögreglurannsókn vegna bruna ber að senda Brunamálastofnun, brunavarnafulltrúa, slökkviliðsstjóra og hlutaðeigandi vátryggingafélögum þegar rannsókn er lokið.

V. KAFLI

Fjármál brunavarna, eldvarnaeftirlits o.fl.

24. gr.

Öll tryggingafélög og aðrir, sem annast vátryggingar, skulu árlega innheimta með iðgjöldum sínum sérstakt brunavarnagjald fyrir Brunamálastofnun ríkisins. Brunavarnagjaldið má nema allt að 0,045 prómillum af vátryggingarfjárhæð brunatrygginga fasteigna og lausafjár, svo og samsettra vátrygginga sem fela í sér brunatryggingu. Viðlagatrygging skal þó ekki teljast gjaldskyld trygging í þessu efni, né heldur brunatryggingar skipa og flugvéla. Ráðherra ákveður hversu hátt fyrrgreint hlutfall skal vera og setur nánari reglur um innheimtu brunavarnagjaldsins í reglugerð. Þeir aðilar, sem innheimta brunavarnagjaldið, skulu hafa staðið Brunamálastofnun ríkisins skil á gjaldinu innan þriggja mánaða frá innheimtu þess. Endanlegt uppgjör gjaldsins fyrir hvert ár fer fram þegar ársreikningar þeirra aðila, sem annast innheimtu brunavarnagjaldsins, liggja fyrir.

Það sem á kann að vanta að framangreindir tekjustofnar nægi til þess að standa undir rekstrinum greiðist úr ríkissjóði.

Með sama hætti og segir í a - lið hér að framan skal innheimta sérstakt eldvarnaeftirlitsgjald til að standa straum af launum og launatengdum gjöldum brunavarnafulltrúa, sbr. 4. gr. Eldvarnaeftirlitsgjaldið má nema allt að 0,025 prómillum af sama vátryggingarverðmæti og segir í a - lið. Ráðherra ákveður hversu hátt fyrrgreint hlutfall skal vera og setur nánari reglur um innheimtu eldvarnaeftirlitsgjaldsins í reglugerð. Brunamálastofnun ríkisins skal veita gjaldinu móttöku frá vátryggingafélögunum og skipta því jafnt á milli byggðasamlaganna.

Allan annan kostnað en laun og launatengd gjöld brunavarnafulltrúa greiða sveitarfélögin í eftirlitsumdæminu í réttu hlutfalli við verðmæti brunatrygginga í hverju sveitarfélagi.

Brunamálastofnun ríkisins er heimilt að semja gjaldskrá og fá hana staðfesta af félagsmálaráðuneytinu. Í slíkri gjaldskrá skal kveðið á um skoðunargjöld og önnur gjöld er stofnunin tekur fyrir veitta þjónustu.

25. gr.

Komið verði á fót sérstökum utanfararsjóði til að styrkja slökkviliðsmenn, eldvarnaeftirlitsmenn, hönnuði mannvirkja og aðra sérfræðinga til náms erlendis, sbr. 3. gr. Sjóðurinn verði í umsjá Brunamálastofnunar ríkisins.

Tryggt verði fjármagn til sjóðsins með þeim hætti að í sjóðinn renni hluti brunavarnagjalds, sbr. a - lið 24. gr. Hlutur utanfararsjóðs má nema allt að 5% brunavarnagjaldsins á hverju ári. Ráðherra ákveður hversu hátt þetta hlutfall skal vera og setur nánari reglur um veitingar á styrkjum úr sjóðnum í reglugerð um hann.

VI. KAFLI

Ýmis ákvæði.

26. gr.

Slökkviliðsstjóri og brunavarnafulltrúi, hvor á sínu verksviði, hafa eftirlit með því í sínu umdæmi að farið sé eftir lögum þessum og reglugerðum sem settar verða samkvæmt þeim.

Verksvið slökkviliðsstjóra og brunavarnafulltrúa skal skilgreina í reglugerð og er hvor um sig ábyrgur á sínu verksviði.

Slökkviliðsstjóra og brunavarnafulltrúa og eftirlitsmönnum þeirra skal heimil umferð um híbýli manna, vinnustaði og aðra þá staði þar sem eftirlits er þörf.

27. gr.

Nú kemur í ljós að ákvæði laga þessara eða reglugerða samkvæmt þeim eru brotin og skal þá slökkviliðsstjóri eða brunavarnafulltrúi þegar í stað gera ráðstafanir til að úr verði bætt. Þegar svo stendur á og upp kemur ágreiningur milli þeirra og húsráðanda um úrbætur ber slökkviliðsstjóra eða brunavarnafulltrúa tafarlaust að vísa málinu til Brunamálastofnunar ríkisins sem úrskurðar ágreininginn. Slökkviliðsstjóra eða brunavarnafulltrúa ber að leita atbeina lögreglustjóra sé ekki farið að úrskurði stofnunarinnar.

Að fengnu samþykki Brunamálastofnunar ríkisins getur slökkviliðsstjóri eða brunavarnafulltrúi í samráði við lögreglustjóra ákveðið að framkvæmdar verði nauðsynlegar úrbætur á kostnað húsráðanda eða ákveðið dagsektir á hendur honum allt að 0,1% af brunabótamati hlutaðeigandi byggingar á dag uns úr verður bætt. Dagsektir renni til byggðasamlags um brunavarnir í hlutaðeigandi eldvarnaeftirlitsumdæmi.

Ef almannahætta stafar af því að settum reglum um brunavarnir er ekki fylgt ber slökkviliðsstjóra, brunavarnafulltrúa eða lögreglustjóra að stöðva rekstur í viðkomandi mannvirki og loka því þar til úr hefur verið bætt með fullnægjandi hætti að mati þessara aðila.

28. gr.

Nú telur Brunamálastofnun ríkisins að brotin séu ákvæði laga þessara eða reglugerðar samkvæmt þeim og slökkviliðsstjóri eða brunavarnafulltrúi geri ekki fullnægjandi ráðstafanir til úrbóta skv. 27. gr. og skal þá Brunamálastofnun benda slökkviliðsstjóra eða brunavarnafulltrúa á misbrestina og hefur stofnunin síðan rétt til að beita þeim heimildum sem slökkviliðsstjóra eða brunavarnafulltrúa eru veittar í þeirri grein ef ekki er úr bætt.

Ef Brunamálastofnun ríksins telur að sveitarstjórn eða stjórn byggðasamlags um brunavarnir gegni ekki skyldu sinni samkvæmt lögum þessum þá er stofnuninni heimilt að láta bæta úr á kostnað sveitarsjóðs eða byggðasamlags.

29. gr.

Um matsgerðir samkvæmt lögum þessum fer að almennum reglum og venjum um möt dómkvaddra matsmanna. Meta skal raunverulegt fjártjón hverju sinni.

30. gr.

Gjöld og dagsektir samkvæmt lögum þessum, svo og kostnað skv. 27. og 28. gr., má innheimta með lögtaki.

31. gr.

Ráðherra setur, að fengnum tillögum Brunamálastofnunar, reglugerðir þar sem nánar skal kveðið á um framkvæmd laga þessara.

32. gr.

Brot á lögum þessum og reglugerð samkvæmt þeim varða sektum, en varðhaldi eða fangelsi ef sakir eru miklar.

33. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi. Með þeim eru úr gildi numin lög nr. 74 12. maí l982, um brunavarnir og brunamál.

Við gildistöku laga þessara skal félagsmálaráðherra skipa nýja stjórn Brunamálastofnunar ríkisins í samræmi við 4. mgr. 2. gr. Umboð núverandi stjórnar fellur niður um leið og ráðherra hefur skipað hina nýju stjórn.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Í kjölfar stórbrunans að Réttarhálsi 2 í Reykjavík skipaði félagsmálaráðherra 27. janúar 1989 nefnd til að gera heildarúttekt á stöðu brunamála á Íslandi. Nefnd þessi skilaði skýrslu sinni til ráðherra 7. nóv. sama ár.

Í þessari skýrslu komst nefndin m.a. að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir allgóða löggjöf um brunavarnir og brunamál, þegar á heildina væri litið, væri víða að finna veilur í skipulagi brunamála og sérstaklega eldvarnaeftirlits. Athugasemdum og kröfum um úrbætur væri lítt fylgt eftir og upplýsingar um helstu brunatjón væru ófullnægjandi. Þá hafi lokaúttektir á byggingum almennt ekki farið fram.

Tillögur nefndarinnar lúta í fyrsta lagi að auknu forvarnastarfi jafnt á hönnunarstigi sem og á byggingartíma mannvirkja, í öðru lagi að hertu eldvarnaeftirliti eftir að hús hafa verið tekin í notkun og í þriðja lagi að áframhaldandi heildarúttekt á mannvirkjum þar sem ætla má að brunaáhætta sé mest.

Í þriðja kafla áðurgreindrar skýrslu er að finna samantekt þeirra atriða, sem nefndin lagði sérstaka áherslu á í niðurstöðum sínum, ásamt tillögum hennar um breytingar eða úrbætur og vísast nánar um það efni til þess kafla skýrslunnar.

Félagsmálaráðherra ákvað 29. janúar 1990 að fela nefnd að undirbúa framkvæmd á þeim tillögum sem fram komu í ofangreindri skýrslu, m.a. með því að semja drög að frumvarpi til breytinga á lögum um brunavarnir og brunamál, nr. 74/1982.

Frumvarp það, sem hér liggur fyrir, er samið af þeirri nefnd, en í henni áttu sæti: Magnús H. Magnússon, fyrrverandi ráðherra, formaður, Hákon Ólafsson byggingarverkfræðingur, Ingi R. Helgason hæstaréttarlögmaður og Þórhildur Líndal, deildarstjóri í félagsmálaráðuneytinu. Starfsmaður þeirrar nefndar var Þórir Hilmarsson verkfræðingur.

Nefnd þessi komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að hafa þann hátt á að undirbúa heildstætt frumvarp til laga um brunavarnir og brunamál í stað frumvarps til breytinga á núgildandi lögum um sama efni nr. 74/1982, enda eru lagðar til viðamiklar breytingar á ákvæðum gildandi laga. Sum ákvæði núgildandi laga eru aftur á móti tekin að öllu leyti óbreytt upp í frumvarp þetta og í þeim tilvikum er þess getið í athugasemdum við hlutaðeigandi frumvarpsgrein.

Þá er rétt að geta þess að á vegum nefndarinnar hafa og verið samin drög að tveimur reglugerðum, annars vegar er um að ræða reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga og hins vegar reglugerð um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna með brunavörnum atvinnuhúsnæðis. Þessi reglugerðardrög fela í sér nánari útfærslu á þeim lagabreytingum sem eru lagðar til með þessu frumvarpi.

Helstu nýmæli, sem er að finna í frumvarpinu, eru þessi:

Lagt er til að tekin verði af öll tvímæli þess efnis að Brunamálastofnun ríkisins fari með yfirumsjón með öllum brunavörnum og brunamálum í landinu og beri ábyrgð á þeim gagnvart félagsmálaráðherra.

Þá er enn fremur lagt til að ráðherra skipi brunamálastjóra að fengnum tillögum stjórnar Brunamálastofnunar ríkisins og gert er ráð fyrir að hann annist daglegan rekstur stofnunarinnar í umboði stjórnarinnar en hún beri ábyrgð gagnvart ráðherra.

Lagt er til að fjölgað verði um tvo fulltrúa í stjórn Brunamálastofnunar ríkisins, þeir verði fimm í stað þriggja eins og nú er. Annar þessara fulltrúa verði skipaður samkvæmt tilnefningu Verkfræðingafélags Íslands en hinn verði skipaður af ráðherra án tilnefningar.

Lagt er til að ákvæði um verkefni Brunamálastofnunar ríkisins verði gerð skýrari og um leið markvissari.

Lagt er til að öllu landinu verði skipt í eldvarnaeftirlitsumdæmi og að sveitarfélögin í hverju slíku umdæmi stofni með sér byggðasamlag um brunavarnir. Nýtt embætti á vegum sveitarfélaganna/byggðasamlaganna verði stofnað, þ.e. embætti brunavarnafulltrúa, sem hafi á hendi stjórn almennra brunavarna og opinbers eldvarnaeftirlits í umdæminu. Þá er og lagt til að innheimt skuli sérstakt eldvarnaeftirlitsgjald til að standa straum af launum og launatengdum gjöldum brunavarnafulltrúa.

Lagt er til að ábyrgð eigenda og/eða forráðamanna atvinnuhúsnæðis verði aukin varðandi brunavarnir og eftirlit með þeim.

Lagt er til að Rannsóknarlögregla ríkisins annist lögreglurannsókn eftir brunatjón og kveðji til sérfróða menn, þegar þess er talin þörf, og að rannsóknin skuli beinast að fleiri þáttum en nú er mælt fyrir um.

Þá er lagt til að komið verði á fót sérstökum utanfararsjóði til að styrkja menn, er starfa að brunavörnum og brunamálum, til náms erlendis.

Um nánari skýringar á þessum tillögum vísast til athugasemda þeirra, sem hér fara á eftir, um hverja einstaka frumvarpsgrein.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Greinin er óbreytt frá núgildandi lögum nr. 74/1982 og þarfnast varla sérstakra skýringa. Rétt er þó að taka fram að brunavarnir í skipum og flugvélum heyra undir samgönguráðuneytið.

Um 2. gr.

Í núgildandi lögum eru ákvæði óljós um hlutverk Brunamálastofnunar ríkisins og verksvið æðstu yfirmanna hennar. Á einum stað er verkefni talið heyra undir stjórn stofnunarinnar, á öðrum stað er verkefni talið í verkahring brunamálastjóra og á þriðja staðnum fellur verkefni undir Brunamálastofnunina sjálfa og þá ekki ljóst hvort það heyrir undir stjórn eða brunamálastjóra. Þessi ákvæði hafa valdið togstreitu innan stofnunarinnar og hamlað mjög samstarfi stjórnenda.

Úr þessu er bætt með skýrum hætti í þessari grein frumvarpsins.

Í fyrsta lagi eru meginverkefni Brunamálastofnunar skilgreind á glöggan hátt, en þau eru einkum þrenns konar. Er sá lagagrundvöllur lagður með hliðsjón af 1. gr. lagafrumvarpsins og hann síðan útfærður nánar í 3. gr. frumvarpsins. Þessi meginverksvið eru:

- Að hafa á hendi yfirumsjón með öllum brunavörnum og brunamálum í landinu í umboði félagsmálaráðherra.

- Að fylgjast með ástandi brunamála og gera sjálfstæðar athuganir og úttektir í því skyni.

- Að hlutast til um að lögum og reglugerðum um brunavarnir og brunamál sé framfylgt.

Í öðru lagi er lagt til að stjórn Brunamálastofnunar sé æðsta stjórnvald hennar, en á því leikur vafi samkvæmt núgildandi ákvæði þar sem segir, að stjórnin „skuli hafa eftirlit með rekstri og starfsemi stofnunarinnar“. Í þessu skyni er stjórnin styrkt faglega og skipulagslega. Í stað þriggja stjórnarmanna, sem nú er, skal skipa fimm manna stjórn. Til að styrkja tengslin við ráðuneytið beint skal ráðherra skipa formann stjórnar án tilnefningar og á faglega sviðinu er lagt til að hönnuðir mannvirkja tilnefni mann í stjórnina. Aðrir tilnefningaraðilar verða það áfram.

Í þriðja lagi eru ákvæði um, að brunamálastjóri sé eins og áður skipaður af ráðherra en sjái um daglegan rekstur í umboði stjórnar. Samkvæmt þessum ákvæðum er brunamálastjóri æðsti embættismaður brunamála í landinu, kemur fram fyrir hönd Brunamálastofnunar ríkisins í öllum verkefnum hennar og í umboði stjórnar sem svo er ábyrg gagnvart ráðherra. Talið er eðlilegt við ráðningu starfsmanna að haft sé samráð við stjórn stofnunarinnar.

Í öðrum greinum þessa frumvarps eru ákvæði um verkaskiptingu samræmd þessari grein og verkefnin færð beint yfir á stofnunina sjálfa.

Um 3. gr.

Í greininni eru helstu verkefni Brunamálastofnunar ríkisins nánar tilgreind, auk þess sem fram kemur í 2. gr. Ekki er um tæmandi upptalningu að ræða, heldur eru tilgreindir þeir málaflokkar og þau markmið sem brunamálastjóra og stjórn stofnunarinnar ber að hafa í huga og leggja áherslu á í daglegum rekstri hennar.

Liðir a, d, f, g, i og j eru efnislega óbreyttir frá núgildandi lögum og þarfnast ekki skýringa.

Í b - lið er það ákvæði núgildandi laga að Brunamálastofnun veiti þeim er sinna eldvarnaeftirliti, tækniaðstoð og leiðbeiningu efnislega óbreytt. Til viðbótar er skýrt kveðið á um að stofnunin hafi yfirumsjón með eldvarnaeftirliti í landinu hvort sem er opinbert eldvarnaeftirlit á vegum sveitarfélaga eða eldvarnaeftirlit á vegum eigenda og/eða forráðamanna atvinnuhúsnæðis.

Þá er að finna nýmæli um brunavarnafulltrúa og þýðingarmikið hlutverk hans og vísast um það efni til athugasemda um 4. gr.

Í c - lið er ákvæði núgildandi laga varðandi yfirferð teikninga efnislega óbreytt. Aftur á móti er sett inn nýtt ákvæði varðandi brunavarnir og brunahönnun í atvinnuhúsnæði. Núgildandi brunamálareglugerð, reglugerð nr. 269/1978 um brunavarnir og brunamál, er komin til ára sinna og var á sínum tíma svo til bein þýðing tiltekins kafla í danskri byggingarreglugerð (6. kafla í Bygningsreglement 1977). Í Danmörku er rekstri brunamála öðruvísi háttað en hér á landi. T.d. eru engin sérákvæði í hinni dönsku fyrirmynd er sérstaklega varða kröfur um brunavarnir í iðnaðar - og framleiðsluhúsnæði, nema fyrir einnar hæðar iðnaðar - og geymsluhúsnæði þar sem brunaálag er takmarkað eða minna en 400 MJ/m 2 gólfs, sbr. 15. kafla í hinni íslensku brunamálareglugerð. Þetta gerir það að verkum að mikil vöntun er á reglum og leiðbeiningum um brunavarnir stórra iðnaðar - og framleiðslufyrirtækja. Það er óviðunandi ástand sem þessu nýja lagaákvæði er ætlað að ráða bót á.

Í e - lið eru ákvæðin efnislega samhljóða ákvæðum núgildandi laga, að öðru leyti en því að bætt hefur verið inn orðinu „eldvarnaeftirlitsmenn“. Lögð er áhersla á að menntun fari fram bæði hér á landi sem og erlendis, sbr. og 25. gr. Með sérstöku bréfi til félagsmálaráðherra hefur nefnd sú, sem vann frumvarp þetta, enn fremur lagt fram tillögur til eflingar fræðslu - og þjálfunardeild Brunamálastofnunar.

Í h - lið er fastar kveðið á um skýrslugerð um eldsvoða en í núgildandi lögum. Þessu verkefni hefur lítið verið sinnt af Brunamálastofnun. Með því að leggja til að samstarf Brunamálastofnunar og vátryggingafélaga í þessu efni verði lögbundið er stuðlað að því tryggt sé að þessu mikilvæga verkefni verði sinnt sem skyldi.

Um 4. gr.

Tilfinnanlega hefur vantað reglugerðir um eldvarnaeftirlit á Íslandi og reynslan krefst þess að úr þessu verði bætt. Samhliða undirbúningi lagafrumvarps þessa hafa drög að reglugerðum verið samdar og lagðar fyrir ráðherra. Önnur er um opinbert eldvarnaeftirlit á vegum sveitarfélaga en hin um eigið eldvarnaeftirlit eigenda og forráðamanna atvinnuhúsnæðis. Nánar um efni þetta vísast til ofangreindra reglugerðardraga.

Lagagrundvöllur fyrir báðar þessar reglugerðir, sem í þessu frumvarpi er lagður, hér í 4. gr. og 19. gr., er meðal merkari nýmæla frumvarpsins.

Kveðið er á um að landinu verði skipt í eldvarnaeftirlitsumdæmi og að sveitarfélögin í hverju slíku umdæmi stofni með sér byggðasamlag um brunavarnir. Nýtt embætti á vegum sveitarfélaganna/byggðasamlaganna verði stofnað í hverju umdæmi, þ.e. embætti brunavarnafulltrúa sem hafi á hendi stjórn fyrirbyggjandi brunavarna og opinbers eldvarnaeftirlits í umdæminu. Varðandi kostnað er vísað til 24. gr.

Einnig er í greininni kveðið á um hvernig staðið skuli að ráðningu eldvarnaeftirlitsmanna og hvernig fara skuli með ágreining sem upp kann að koma varðandi ályktun stjórnar byggðasamlags (brunavarnafulltrúa).

Ákvæði þessarar greinar um skiptingu landsins í eldvarnaeftirlitsumdæmi og stofnun embættis brunavarnafulltrúa eru nýmæli. Tilgangurinn er að stórefla eldvarnaeftirlitið í landinu og stemma stigu við sívaxandi brunatjónum, eins og þróunin hefur verið á síðustu árum.

Um 5. gr.

Ákvæði þessarar greinar eru í flestum atriðum efnislega óbreytt frá núgildandi lögum og þarfnast varla skýringa nema mun fastar er kveðið á um kröfur varðandi vatn til slökkvistarfs.

Nýmæli er að sveitarfélögum og skipulagsyfirvöldum er gert skylt að taka fullt tillit til getu slökkviliðs (tækjabúnaðar og mannafla) og aðstöðu til öflunar slökkvivatns fyrir slökkviliðið og einnig fyrir svonefnd vatnsúðakerfi (sprinkler) þegar staðsetja skal meiri háttar byggingar í byggðarlaginu. Með „meiri háttar byggingu“ er hér átt við stóra og verðmæta byggingu og innbú. Dæmi um meiri háttar byggingu er Gúmmívinnustofan að Réttarhálsi 2 í Reykjavík.

Um 6. gr.

Ákvæði núgildandi laga um skipun stjórnenda slökkviliðs, slökkviliðsstjóra og varaslökkviliðsstjóra og umsjón þeirra með tækjum slökkviliðs og brunahönum vatnsveitu er óbreytt frá núgildandi lögum.

Nýmæli er í greininni að lagt er til að lögfest verði bann við notkun tækja og búnaðar slökkviliðs til annars en björgunar - og slökkvistarfs nema um sérstaka almannahættu sé að ræða, t.d. af völdum vatnsflóða eða fárviðris. Þetta ákvæði er sett inn að marggefnu tilefni og er talið sjálfsagt og nauðsynlegt með tilliti til öryggissjónarmiða.

Um 7. gr.

Ákvæði greinarinnar eru efnislega óbreytt frá núgildandi lögum, að öðru leyti en því að fellt er niður ákvæðið um allt að 20 klst. æfingaskyldu þar sem framkvæmdin hefur sýnt að ákvæðið er óþarft.

Um 8. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 9. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 10. gr.

Ákvæði greinarinnar eru efnislega óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 11. gr.

Ákvæði greinarinnar eru efnislega óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 12. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 13. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 14. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 15. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 16. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 17. gr.

Ákvæði greinarinnar eru efnislega óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 18. gr.

Ákvæði núgildandi laga um kynditæki eru felld niður. Í staðinn er kveðið á um upplýsingaskyldu seljenda byggingarefna og tækja um brunatæknilega eiginleika þeirra og vald Brunamálastofnunar til að kveða á um notkun þeirra. Þessu verkefni sinnir Brunamálastofnun, en æskilegt er að það eigi sér skýra stoð í lögum. Að öðru leyti þarfnast greinin ekki skýringa.

Um 19. gr.

Með ákvæðum þessarar greinar er ætlunin sú að móta lagagrundvöll fyrir reglugerð um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna með brunavörnum í atvinnuhúsnæði. Brýna nauðsyn ber til að setja reglur um skyldur eigenda húsa og annarra mannvirkja í landinu varðandi forvarnir, brunavarnir og eftirlit með þeim samhliða opinberu eldvarnaeftirliti sveitarfélaganna sem um ræðir í 4. gr.

Í þessari grein eru sett fram ýmis nýmæli og ítarlegri ákvæði um brunavarnir bygginga, bæði nýbygginga og eldri mannvirkja, sem hér á eftir verður nánar skýrt.

Kveðið er á um að eigandi mannvirkis sé ábyrgur fyrir því að það fullnægi kröfum um brunavarnir fyrir bygginguna sem slíka, en forráðamanni (notanda) sé skylt að sjá til þess að það fullnægi kröfum um brunavarnir fyrir þá starfsemi sem fram fer á hverjum tíma. Sameiginlega og hvor fyrir sig beri þessir aðilar ábyrgð á eigin brunavörnum og að haft sé reglubundið eftirlit með þeim. Jafnframt sé þeim skylt að hlíta fyrirmælum opinberra aðila um brunavarnir sem eigi sér stoð í gildandi lögum og reglugerðum. Samhliða gerð þessa lagafrumvarps voru samin drög að reglugerð um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna atvinnuhúsnæðis.

Kveðið er á um að brunahönnun skuli fara fram fyrir nýbyggingar í samræmi við gildandi reglugerðir þar sem af fyrirhugaðri starfsemi stafar sérstök eldhætta eða þar sem margir starfa, koma saman eða dveljast eða þar sem hætta er á stórfelldu eignatjóni í bruna.

Sérstök ákvæði eru sett inn varðandi atvinnuhúsnæði sem þegar er byggt og í rekstri. Lagt er til að brunavarnafulltrúar geri úttekt á brunavörnum atvinnuhúsnæðis hver í sínu umdæmi og leggi hana fyrir hlutaðeigandi eiganda, forráðamann, vátryggingafélag og Brunamálastofnun ríkisins. Í reglugerð skal kveða á um aðgerðir til brunavarna í slíku húsnæði og er sérstök áhersla lögð á uppsetningu sjálfvirkra brunaviðvörunarkerfa þar sem slíkt hentar.

Ákvæði er sett inn varðandi öll mannvirki hvort sem er atvinnuhúsnæði eða ekki ef breytingar eru á því gerðar eða starfsemi í því breytt. Þá skal mannvirkið í heild sinni fullnægja kröfum laga og reglugerða um brunavarnir eftir breytinguna og þá starfsemi sem þar fer fram. Þetta ákvæði er mikilvægt til að ná fram úrbótum á eldri húsum og öðrum mannvirkjum.

Að hluta til eru ákvæði greinarinnar í núgildandi lögum óbreytt, þ.e. varðandi þá skyldu eigenda eða forráðamanna fasteignar eða annars mannvirkis að leggja til nægilegan mannafla til eftirlits með brunarústum eftir eldsvoða og þá heimild félagsmálaráðuneytisins, að fengnum tillögum Brunamálastofnunar, að mæla fyrir um sérstakar brunavarnir í stærri fyrirtækjum og þjálfun tiltekinna starfsmanna í slökkvistarfi.

Um 20. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 21. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 22. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 23. gr.

Í þessari grein er gert ráð fyrir að Rannsóknarlögregla ríksins, í stað lögreglustjóra, skuli sjá um að lögreglurannsókn fari fram þegar eftir brunatjón.

Það nýmæli er síðan í greininni að Rannsóknarlögregla ríkisins skuli kveðja sérfróða menn til rannsóknarinnar eftir þörfum í stað þess að Brunamálastofnun tilnefni þá. Aftur á móti skal Rannsóknarlögreglan tafarlaust tilkynna Brunamálastofnun ríkisins og Rafmagnseftirliti ríkisins um rannsókn sína. Hafa þessir aðilar eftir sem áður heimild til að rannsaka brunann á eigin vegum, þó að höfðu samráði við rannsóknaraðila ef lögreglurannsókn er í gangi til að raska ekki þeim ummerkjum eftir brunann sem kunna að hafa rannsóknargildi.

Sú skylda er jafnframt sett á Rannsóknarlögreglu ríkisins að rannsóknin beinist ekki einungis eða aðallega að upptökum elds og almannahættu, heldur einnig að ýmsum öðrum og veigamiklum þáttum, eins og fram kemur í greininni.

Ljóst er að Rannsóknarlögregla ríkisins þarf með tilkomu þessa ákvæðis að efla starfsemi sína á sviði brunarannsókna.

Um 24. gr.

Nýmæli er að finna í c - lið greinarinnar þar sem kveðið er á um innheimtu sérstaks eldvarnaeftirlitsgjalds. Eldvarnaeftirlitsgjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði vegna launa og launatengdra gjalda brunavarnafulltrúa, en annar kostnaður greiðist í samræmi við ákvæði d - liðar.

Gjald þetta skal ákveðið með reglugerð sem félagsmálaráðherra setur og má nema allt að 0,025 prómillum af vátryggingaverðmætum þeim sem um getur í a - lið.

Lagt er til að vátryggingafélögin annist innheimtu þessa gjalds, en Brunamálastofnun ríkisins skipti því jafnt á milli eftirlitsumdæmanna, sbr. drög að reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga.

Ákvæði samhljóða efni a - , b - og e - liða er að finna í núgildandi 24. gr.

Um 25. gr.

Ákvæði greinarinnar um sérstakan utanfararsjóð, sem verði í umsjá Brunamálastofnunar og starfi samkvæmt reglugerð sem félagsmálaráðherra setur um sjóðinn, er nýmæli.

Fræðsla og þjálfun slökkviliðs - og eldvarnaeftirlitsmanna í brunavörnum og björgunar - og slökkvistarfi, menntunarmál stjórnenda og annarra yfirmanna í slökkviliðum og fræðsla um fyrirbyggjandi brunavarnir og brunahönnun bygginga fyrir hönnuði í mannvirkjagerð eru veigamiklir þættir í starfsemi Brunamálastofnunar ríkisins sem efla þarf til muna frá því sem nú er.

Erlendis, t.d. hjá frændþjóðum okkar á Norðurlöndum, eru þessi mál í allt öðrum farvegi. Þar eru starfræktir skólar fyrir slökkviliðsmenn og eldvarnaeftirlitsmenn og þar eru brunafræði sjálfsagður hluti menntakerfisins, allt upp í háskóla þessara landa.

Þar til hagkvæmt kann að þykja að stofna brunamálaskóla hér á landi kemur utanfararsjóður að miklu gagni. Unnt verður að senda menn til þjálfunar og náms erlendis og til að fylgjast með nýjungum í brunavörnum. Það getur orðið mikil lyftistöng fyrir brunavarnir á Íslandi og mun tvímælalaust leiða til þess að úr brunatjónum dragi þegar til langs tíma er litið.

Lauslega áætlað má gera ráð fyrir að tekjur sjóðsins samkvæmt þessari grein geti numið allt að þremur milljónum króna miðað við árið 1991 ef heimildin er nýtt að fullu sem er á valdi ráðherra.

Um 26. gr. (25. gr. í fyrri lögum).

Vegna tilkomu embættis brunavarnafulltrúa er í greininni kveðið á um skiptingu verkefna og ábyrgðar milli slökkviliðsstjóra og brunavarnafulltrúa sem skilgreina skal nánar í reglugerð. Í drögum að reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga liggja fyrir tillögur í þessu efni (4. kafli reglugerðarinnar).

Lagt er til að brunavarnafulltrúi verði yfirmaður eldvarnaeftirlits á sínu svæði. Hann skipuleggi eftirlitið og stýri og/eða annist framkvæmd þess í umboði viðkomandi byggðasamlags og meginverkefni hans verði að sinna fyrirbyggjandi brunavarnastarfi. Slökkviliðsstjóri sé eftir sem áður stjórnandi slökkviliðsins og meginverkefni hans verði að sinna björgunar - og slökkvistarfi. Hér á eftir verður verksvið þeirra nánar skilgreint.

Verksvið brunavarnafulltrúa er m.a. eftirfarandi:

(1) Að annast eða hafa umsjón með eldvarnaeftirliti á sínu svæði.

(2) Að sjá um að aðaluppdrættir af nýjum húsum og öðrum mannvirkjum eða breytingar á þeim hljóti ekki samþykki í byggingarnefnd nema þeir séu í fullu samræmi við gildandi lög og reglugerðir um brunavarnir og brunamál.

(3) Að fylgjast með því í samvinnu við byggingarfulltrúa að farið sé eftir teikningum að því er varðar ákvæði um eldvarnir við smíði húss meðan á byggingartíma stendur.

(4) Að sjá um í samvinnu við byggingarfulltrúa að byggingar séu ekki teknar í notkun nema fullnægt sé ákvæðum gr. 1.1.7. í brunamálareglugerð og annarra gildandi reglugerða um brunavarnir og brunamál. Brunavarnafulltrúi yfirtekur skyldur slökkviliðsstjóra og gengur inn í þá réttarstöðu sem hann nú hefur samkvæmt ofannefndri gr. 1.1.7. varðandi lokaúttekt á húsum og útgáfu vottorðs um heimild til notkunar.

(5) Að vera hönnuðum til ráðgjafar varðandi brunahönnun bygginga sem staðsettar eru á eftirlitssvæði hans.

Verksvið slökkviliðsstjóra (slökkviliða) er m.a. eftirfarandi:

(1) Að hafa eftirlit með því að húsnæði, tækjakostur og mannafli slökkviliðsins, svo og öryggisbúnaður og hlífðarfatnaður slökkviliðsmanna, fullnægi lágmarkskröfum reglugerða eða kröfum sem Brunamálastofnun ríkisins kann að gera til slökkviliðsins um sérstakan búnað, tæki eða hlífðarfatnað. Slökkviliðsstjóri skal upplýsa sveitarstjórn og Brunamálastofnun ríkisins um ástand þessara mála og gera tafarlaust kröfur til sveitarstjórnar um úrbætur jafnharðan og þeirra er þörf.

(2) Að sjá til þess að slökkviliðsmenn, hvort sem eru stjórnendur eða almennir slökkviliðsmenn, fái haldgóða fræðslu um brunavarnir og brunamál og fullnægjandi þjálfun í björgunar - og slökkvistarfi.

(3) Að sjá til þess að búnaður og tæki slökkviliðsins sé ætíð í fullkomnu lagi og vel við haldið og fylgjast með því að vatnsból og vatnsveitukerfi séu fullnægjandi með tilliti til slökkvistarfs og brunahanar henti aðstæðum og séu virkir.

(4) Að annast almenna sjúkraflutninga ef sveitarstjórn óskar eftir slíkri tilhögun. Skal þá gera um málið sérstakan samning sem ráðherra staðfestir að fenginni umsögn Brunamálastofnunar ríkisins.

(5) Að aðstoða við björgun á fólki vegna umferðarslysa eða slysa við flutninga og aðra meðhöndlun á hættulegum efnum, t.d. eitruðum eða sprengifimum efnum. Ber að hafa samráð við dómsmálaráðuneyti, Vinnueftirlit ríkisins, Hollustuvernd ríkisins og Brunamálastofnun ríkisins og aðra er málið kann að varða þar sem m.a. skal taka fullt tillit til öryggis slökkviliðsmanna við þess háttar störf.

(6) Að sitja fundi byggingarnefndar sem varamaður brunavarnafulltrúa í forföllum hans eða ásamt brunavarnafulltrúa þegar hann óskar þess. Einnig hefur slökkviliðsstjóri rétt til fundarsetu í byggingarnefnd með tillögurétti og málfrelsi þegar málefni er varða slökkviliðið eru þar til umræðu og/eða afgreiðslu.

(7) Að gera slökkvi - og björgunaráætlanir fyrir stórar brunaáhættur í umdæminu og framkvæma m.a. nauðsynlegar húsaskoðanir í því tilliti. Halda skal æfingar með slökkviliðinu í samræmi við þessar áætlanir a.m.k. einu sinni á hverjum tveimur árum og oftar ef brunavarnafulltrúi eða sveitarstjórn telja sérstaka þörf á því.

(8) Að fylgjast með því að rýmingarleiðir í húsum, þar sem margt fólk kemur saman eða dvelur, séu ætíð í samræmi við ýtrustu kröfur í lögum og reglugerðum. Skal slökkviliðsstjóri hafa fullt samráð við brunavarnafulltrúa um tilhögun eftirlits með rýmingarleiðum.

Að öðru leyti er greinin efnislega óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 27. gr. (26. gr. í núgildandi lögum).

Ákvæði greinarinnar eru í öllum meginatriðum efnislega óbreytt frá núgildandi lögum nema er varðar skiptingu verkefna og ábyrgðar milli slökkviliðsstjóra og brunavarnafulltrúa, sbr. 26. gr. Þó eru tvö nýmæli í greininni sem ástæða er til að benda á.

Hið fyrra er að dagsektir skulu renna til hlutaðeigandi byggðasamlags um brunavarnir (eldvarnaeftirlitsumdæmis) í stað þess að renna í ríkissjóð. Þetta er gert þar sem eðlilegt er talið að sektagreiðslur sem þessar nýtist til að efla brunavarnir í umdæminu.

Hið síðara er að fastar er kveðið á um stöðvun á rekstri og lokun mannvirkja ef almannahætta stafar af því að reglum um brunavarnir er ekki fylgt. Í stað þess að hlutaðeigandi lögreglu - og brunamálayfirvöld hafi einungis heimild til rekstrarstöðvunar og lokunar er nú kveðið á um að þeim beri að gera það. Af slæmri reynslu þykir rétt að gera þetta að skyldu í stað heimildar.

Að öðru leyti þarfnast greinin ekki skýringa.

Um 28. gr. (27. gr. í núgildandi lögum).

Ákvæði greinarinnar eru efnislega óbreytt frá núgildandi lögum nema hvað varðar skiptingu verkefna og ábyrgðar milli slökkviliðsstjóra og brunavarnafulltrúa. Einnig er greinin aðlöguð nýjum stjórnunarháttum í Brunamálastofnun ríkisins, sbr. 2. gr.

Að öðru leyti þarfnast greinin ekki skýringa.

Um 29. gr.

Óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 30. gr.

Óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 31. gr. (28. gr. í núgildandi lögum).

Efnislega óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 32. gr. (31. gr. í núgildandi lögum).

Óbreytt frá núgildandi lögum.

Um 33. gr.

Þarfnast ekki skýringa.