arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Greiðsla ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 155

Greinargerð.

Frumvarp þessa efnis var áður flutt á 149., 150., 151., 152. og 153. löggjafarþingi (115. mál). Er það nú endurflutt óbreytt að því undanskildu að fjárhæðum hefur verið breytt til samræmis við þróun launavísitölu frá því að frumvarpið var síðast lagt fram ásamt því að gildistöku hefur verið breytt.

Bótagreiðslur sem ríkissjóður ábyrgist á grundvelli laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota takmarkast við fjárhæðir skv. 2. mgr. 7. gr. laganna. Þær fjárhæðir sem þar er kveðið á um hafa verið óbreyttar frá árinu 2012. Síðan þá hafa orðið breytingar á verðlagi og jafnframt hafa bætur ákvarðaðar í refsimálum þróast í samræmi við þær verðlagsbreytingar. Það er ágalli á gildandi löggjöf að þessar fjárhæðir þróast ekki í samræmi við verðlag. Þegar fjárhæðum var breytt síðast, í júní 2012, stóð launavísitalan (miðað við grunn frá 1989 samkvæmt vefsíðu Hagstofu Íslands) í 433,1 stigi en nú stendur hún í 947,2 stigum. Þá er ekki ósennilegt að hún kunni að hækka verulega í framtíðinni. Af framangreindum ástæðum er lagt til að fjárhæðir skv. 2. mgr. 7. gr. hækki.

Ástæða þykir til að ábyrgð á greiðslum ríkissjóðs á bótum fyrir miska skv. c-lið 1. gr. frumvarpsins verði hækkuð umfram hlutfallslega hækkun annarra liða. Sífellt kemur betur í ljós hve mikil áhrif afbrot hafa á líf og líðan brotaþola. Erfitt er að meta slík áhrif út frá læknisfræðilegum viðmiðum. Þótt líkamleg áhrif brots séu metin er erfiðara að meta andleg áhrif og þau geta oft komið fram eða aukist löngu eftir að brot er framið og þar til bætur eru dæmdar eða ákvarðaðar. Þá er óskandi að slík hækkun á ábyrgð greiðslu ríkissjóðs veiti dómstólum hvatningu til að ákvarða hærri bætur fyrir miska í alvarlegri málum en tíðkast hefur.

Einnig er lagt til að til frambúðar hækki fjárhæðir bóta skv. 2. mgr. 7. gr. laganna árlega í samræmi við breytingar á launavísitölu. Einnig skal lágmark ábyrgðar á bótakröfu hækka, sbr. 1. mgr. 7. gr., í samræmi við breytingar á launavísitölu. Eðlilegt er að breyting á fjárhæðum skuli fara fram um hver áramót og miðað verði við þróun launavísitölu árið þar á undan. Þar sem launavísitala kann að lækka ef efnahagur versnar skyndilega er lagt til að miðað verði við vísitölu neysluverðs ef hún hefur hækkað meira eða lækkað minna á gefnu ári en launavísitala.
Almannatryggingar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 156

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 149., 150., 151., 152. og 153. löggjafarþingi (117. mál). Það er nú lagt fram að nýju efnislega óbreytt, en lagatilvísun 1. gr. hefur verið uppfærð með tilliti til breytinga sem orðið hafa á lögum um almannatryggingar frá framlagningu málsins á 153. löggjafarþingi. Umsagnir bárust um frumvarpið frá Öryrkjabandalagi Íslands á 150., 151. og 152. löggjafarþingi. Í umsögnum Öryrkjabandalagsins er lýst yfir stuðningi við frumvarpið þar sem markmið þess sé að girða fyrir mismunun á grundvelli búsetu.

Sífellt algengara er að lífeyrisþegar flytjist til útlanda. Í þeim tilvikum fá þeir gjarnan greiðslur frá Tryggingastofnun inn á erlenda bankareikninga. Slíkum fjármunafærslum milli landa fylgir talsvert meiri kostnaður en hefðbundnum millifærslum innan lands. Lífeyrisþegar sem búsettir eru erlendis og bera þann kostnað sem greiðslunum fylgir verða því fyrir skerðingu á réttindum á grundvelli búsetu sinnar. Með frumvarpinu er lagt til að Tryggingastofnun greiði þann kostnað sem hlýst vegna greiðslna opinberra réttinda svo að girt sé fyrir mismunun á grundvelli búsetu að þessu leyti. Þar að auki er Tryggingastofnun, sem stærri viðskiptavinur, í betri aðstöðu til þess að semja við viðskiptabanka um lægri kostnað á slíkum millifærslum.
Virðisaukaskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 159

Greinargerð.

Frumvarp þessa efnis var áður lagt fram á 152. og 153. löggjafarþingi (51. mál) og er nú lagt fram að nýju.

Undanfarin ár hefur tíðkast að veita undanþágur frá ýmsum opinberum gjöldum vegna kaupa á farartækjum sem knúin eru vistvænum orkugjöfum. Í lögum um virðisaukaskatt er að finna ákvæði til bráðabirgða sem heimilar undanþágu frá greiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa á rafknúnum bifreiðum, vetnisknúnum bifreiðum og tengiltvinnbifreiðum eftir nánari reglum sem þar koma fram. Áramótin 2022–2023 samþykkti Alþingi einnig að fella niður virðisaukaskatt vegna rafknúinna loftfara.

Markmið þessa frumvarps er að tryggja að sams konar ívilnanir séu til staðar vegna rafknúinna báta, sem þegar eru farnir að ryðja sér til rúms. Faxaflóahafnir hafa þegar fellt niður bryggju- og lestargjald vegna slíkra báta. Stuðla á að orkuskiptum á hvers konar farartækjum, ekki bara á ökutækjum. Bátar og skip eru nú þegar undanþegin virðisaukaskattsskyldu í ýmsum tilvikum, en þær undantekningar eru ekki fortakslausar og þar fyrir utan falla skemmtibátar og skip sem eru innan við 6 metra á lengd. Því er lagt til að lögfesta heimildir sem veiti sambærilegar ívilnanir vegna báta og skipa við þær sem þegar er að finna í ákvæði XL til bráðabirgða í virðisaukaskattslögum sem tekur til hópbifreiða. Það er von flutningsmanna að með slíkum ívilnunum megi stuðla enn frekar að orkuskiptum á Íslandi og draga úr losun á koltvísýringi.
Neytendalán og fasteignalán til neytenda Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 161

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 153. löggjafarþingi (372. mál) og er nú lagt fram að nýju efnislega óbreytt.

Með frumvarpi þessu er lagt til að við greiðslumat og útreikning á hlutfalli greiðslubyrðar af ráðstöfunartekjum neytanda vegna samninga um neytendalán og fasteignalán til neytenda sem fela í sér frestun á greiðslubyrði að einhverju leyti skuli miða við mánaðarlegar tekjur neytanda þegar lán er tekið og áætlaða meðalgreiðslubyrði á mánuði út lánstímann. Með því er m.a. ráðgert að bregðast við fyrirmælum greinar 6.1 í leiðbeinandi tilmælum evrópska bankaeftirlitsins, nr. 2015/11, frá 19. ágúst 2015. Þar segir að við framkvæmd greiðslumats skuli gera ráð fyrir viðeigandi svigrúmi m.a. vegna breytilegra vaxta, neikvæðra afborgana (e. negative amortisation), síhækkandi greiðslubyrðar (e. balloon payments) eða frestunar afborgana höfuðstóls eða vaxta. Öll þessi atriði geta átt við um þá útfærslu verðtryggðra lána sem er hvað útbreiddust hér á landi, en einnig eingreiðslulán („kúlulán“) og lán þar sem aðeins eru greiddir vextir í byrjun lánstíma en afborgunum af höfuðstól frestað, svo nokkur dæmi séu nefnd. Ljóst er að við framkvæmd greiðslumats hér á landi er þessum tilmælum ekki fylgt, heldur er aðeins litið til greiðslubyrðar á fyrsta gjalddaga eða í upphafi lánstímans, en það gefur villandi mynd af raunverulegri greiðslubyrði síðar á lánstímanum. Jafnframt segir í grein 4.4 í tilmælunum að lánveitandi skuli tryggja að greiðslumat sé ekki byggt á væntingum um að tekjur neytanda muni aukast verulega, nema fyrirliggjandi gögn veiti fullnægjandi sannanir þar að lútandi. Síðarnefnda skilyrðið hefur reynslan sýnt að ómögulegt sé að uppfylla, enda eru laun almennt ekki verðtryggð hér á landi þótt verðtryggð lán séu enn nokkuð útbreidd. Flutningsmenn telja nauðsynlegt að bregðast við þessu með því að innleiða ákvæði í íslensk lög um neytendalán og fasteignalán til neytenda sem taka mið af fyrrnefndum tilmælum.

Með áætlaðri meðalgreiðslubyrði í ákvæðum frumvarpsins er átt við að lánveitandi skuli reikna heildarfjárhæð sem neytandi skal greiða, sbr. g-lið 1. mgr. 5. gr. laga um neytendalán, nr. 33/2013, og 9. tölul. 1. mgr. 4. gr. laga um fasteignalán til neytenda, nr. 118/2016, í samræmi við ákvæði þeirra laga og deila þeirri fjárhæð jafnt niður á alla mánuði lánstímans. Þannig áætluð meðalgreiðslubyrði á mánuði verði notuð við greiðslumat lána til neytenda og útreikning á hlutfalli greiðslubyrðar fasteignalána af ráðstöfunartekjum neytanda samkvæmt þeim reglum sem Seðlabanki Íslands setur fyrir fasteignalán til neytenda.
Skaðabótalög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 163

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 151., 152. og 153. löggjafarþingi (69. mál) og er nú lagt fram efnislega óbreytt, en uppfært með tilliti til lagabreytinga. Efni frumvarpsins á rætur að rekja til frumvarps sem lagt var fram á 150. löggjafarþingi (430. mál) en hlaut ekki afgreiðslu.

Það er einstaklingum oft þung byrði að höfða dómsmál vegna líkamstjóns sem þeir hafa orðið fyrir. Þeir fallast því gjarnan frekar á þær bætur sem tryggingafélög bjóða að fyrra bragði og gefa eftir þann rétt sem þeir þó telja sig eiga. Til þess að stemma stigu við þessu vandamáli sem snýr að tekjulægri einstaklingum og þar með bæta réttaröryggi þeirra sem hafa orðið fyrir líkamstjóni er lagt til að þeir eigi kost á því að höfða mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu eða greiðslu skaðabóta sem rekja má til líkamstjóns með því að réttur þeirra til gjafsóknar verði rýmkaður.

Í almennum reglum um gjafsókn samkvæmt lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. reglugerð nr. 45/2008 um skilyrði gjafsóknar og starfshætti gjafsóknarnefndar, með síðari breytingum, eru sett ströng skilyrði um bága fjárhagsstöðu umsækjenda fyrir veitingu gjafsóknar. Með frumvarpi þessu er lagt til að gjafsókn skuli veitt, í þeim tegundum dómsmála sem um ræðir, að því skilyrði uppfylltu að heildartekjur umsækjanda á næstliðnu almanaksári hafi verið undir meðaltali heildartekna hér á landi það sama ár samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands. Árið 2022 var meðaltal heildartekna samkvæmt útgefnum tölum Hagstofunnar 8.374.000 kr. Þannig nær hin nýja regla til þeirra sem hafa lágar tekjur, þótt þær séu hærri en núgildandi tekjuviðmið fyrrnefndrar reglugerðar.

Efni frumvarpsins samrýmist 3. mgr. 126. gr. laga um meðferð einkamála sem kveður á um að gjafsókn verði enn fremur veitt eftir því sem fyrir er mælt í öðrum lögum. Að frátöldum almennum skilyrðum fyrir gjafsókn skv. 1. mgr. 126. gr. fyrrnefndra laga gilda ákvæði XX. kafla sömu laga um veitingu gjafsóknar á grundvelli þess ákvæðis sem mælt er fyrir um í frumvarpi þessu.
Fiskistofa Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 164

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 150., 151., 152. og 153. löggjafarþingi (107. mál) en náði ekki fram að ganga og er nú lagt fram óbreytt.

Vorið 2010, einu ári eftir að núverandi strandveiðikerfi tók gildi, var sett nýtt ákvæði um svokallað strandveiðigjald í lög um veiðieftirlitsgjald, nr. 33/2000. Þar var kveðið á um að við útgáfu leyfis til strandveiða skyldi, auk almennrar greiðslu fyrir veiðileyfi, greiða 50.000 kr. í sérstakt strandveiðigjald á hvert strandveiðileyfi sem gefið væri út af stjórnvöldum. Fiskistofa skyldi innheimta gjaldið. Tekjum af strandveiðigjaldi skyldi svo ráðstafa til þeirra hafna þar sem afla, sem fenginn væri við strandveiðar, yrði landað. Allar götur síðan þetta var innleitt hefur hið svokallaða strandveiðigjald verið óbreytt en með 1. gr. laga um breytingu á lögum um Fiskistofu og ýmsum öðrum lögum (gjaldskrárheimild), nr. 67/2015, var ákvæðið fært undir 6. gr. laga um Fiskistofu.

Fyrsti flutningsmaður þessa frumvarps lagði fyrirspurn fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á 149. löggjafarþingi um gjöld á strandveiðar (707. mál). Þar var m.a. spurt um upphæðir svokallaðs strandveiðigjalds frá upphafi vertíðar 2010 til loka vertíðar 2018, greint eftir vertíðum og höfnum og reiknað í öllum tilvikum til núvirðis. Í svarinu kemur fram að þetta gjald hafi samtals yfir allt landið á árabilinu numið um 342 millj. kr. reiknað til núvirðis í apríl/maí 2019. Í framangreindu svari kemur einnig fram að 90,4% alls strandveiðiaflans var landað með sölu á fiskmörkuðum hér á landi. Þetta stangast á við fullyrðingar sem hafa heyrst úr ranni andstæðinga strandveiða að einhverjum verulegum hluta aflans sé landað í gáma til sölu og vinnslu í Bretlandi. Nær allur strandveiðiafli fer til vinnslu hér á landi.

Flestir strandveiðibátar eru gerðir út af einyrkjum eða litlum fyrirtækjum og stunda strandveiðar aðeins fjóra mánuði á ári. Á því tímabili má einungis gera bátana út 12 daga í hverjum mánuði, eða alls í 48 daga. Þá gerist það iðulega að strandveiðitímabilinu ljúki vel fyrir sumarlok. Strandveiðunum lauk til að mynda 21. júlí árið 2022 og í sumar lauk veiðunum 12. júlí. Á strandveiðivertíðinni 2023 stunduðu 762 bátar strandveiðar samkvæmt upplýsingum á vef Fiskistofu og má gera ráð fyrir að strandveiðigjald af þeim hafi numið um 38,1 millj. kr. Strandveiðar við Ísland hafa þó fest sig í sessi og þær skila sínu til þjóðarbúsins. Bæði reynsla og allar tölur sýna að mannlíf í höfnum sjávarbyggða allt umhverfis landið væri vart svipur hjá sjón ef þessa útvegs nyti ekki við.

Strandveiðigjaldið svokallaða er sértækur skattur sem lagður er á einn útgerðarflokk umfram aðra. Engin sambærileg gjöld eru lögð á skip sem stunda aðrar veiðar en strandveiðar. Þetta felur í sér ójafnræði í ljósi þess að eigendur strandveiðibáta greiða lögbundin hafnargjöld eins og aðrir. Því er með þessu frumvarpi lagt til að ákvæði um strandveiðigjaldið í lögum um Fiskistofu verði fellt brott.
Fasteignalán til neytenda Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 165

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 152. og 153. löggjafarþingi (70. mál) og er nú lagt fram óbreytt. Ein umsögn barst um frumvarpið á 153. löggjafarþingi frá Seðlabanka Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að við lög um fasteignalán til neytenda, nr. 118/2016, bætist ákvæði sama efnis og ákvæði 19. gr. laga um neytendalán, nr. 33/2013, varðandi réttindi og skyldur í tengslum við framsal lánveitanda á kröfuréttindum samkvæmt lánssamningi.

Sambærilegt ákvæði var áður í 17. gr. laga um neytendalán, nr. 121/1994, en með lögum nr. 179/2000 voru fasteignalán felld undir gildissvið þeirra. Þegar þau lög voru leyst af hólmi með núgildandi lögum um neytendalán, nr. 33/2013, náðu þau einnig yfir fasteignalán. Með gildistöku laga um fasteignalán til neytenda, nr. 118/2016, voru fasteignalán felld undan gildissviði laga um neytendalán, án þess að sambærilegt ákvæði væri að finna í hinum nýju lögum. Tilgangur frumvarps þessa er að bæta úr þeim ágalla og tryggja réttindi neytenda í tengslum við framsal kröfuréttinda samkvæmt samningum um fasteignalán. Í umsögn Seðlabanka Íslands, sem barst um frumvarpið á 153. löggjafarþingi, var fjallað um muninn á tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur og tilskipun 2014/17/ESB um íbúðarlán til neytenda, en sú fyrrnefnda var innleidd með lögum um neytendalán og sú síðarnefnda með lögum um fasteignalán til neytenda. Taldi Seðlabankinn mikilvægt að hafa í huga að þótt fyrri tilskipunin hafi fjallað um þá reglu sem frumvarp þetta leggur til að gildi framvegis um fasteignalán, þá sé ekki að finna slíka reglu í síðari tilskipuninni. Flutningsmenn frumvarps þessa telja þó ekki ástæðu til að hafa áhyggjur af því að samþykkt þess kunni að brjóta í bága við hina síðarnefndu tilskipun um fasteignalán til neytenda. Markmiðin að baki þeirri tilskipun voru enda að stuðla að neytendavernd og heilbrigðum fasteignamörkuðum. Sú regla sem lögð er til að gildi um neytendalán, óháð því hvort lánin eru til komin vegna fasteignakaupa eða af öðru tilefni, samrýmist markmiðum tilskipunar 2014/17/ESB. Þá er vert að líta til þess að reglan gilti um fasteignalán til neytenda á árunum 2013–2017 og ekki verður séð að áhrif hennar hafi verið neikvæð.

Ákvæði 1. gr. frumvarpsins er samhljóða 19. gr. laga um neytendalán, nr. 33/2013, og ákvæði 2. gr. er efnislega samhljóða s-lið 1. mgr. 30. gr. sömu laga. Skýringar að baki þeim ákvæðum eiga því að sama skapi við um efnisleg ákvæði frumvarps þessa. Ákvæði 3. gr. frumvarpsins þarfnast ekki skýringar.
Umhverfismat framkvæmda og áætlana Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 170

Greinargerð.

Mál þetta var áður flutt á 149., 150., 151., 152. og 153. löggjafarþingi (116. mál) en náði ekki fram að ganga.

Í gildandi lögum falla vatnsorkuver með uppsett rafafl 200 kW eða meira og stöðvar sem nýta vindafl til raforkuframleiðslu með uppsett rafafl 1 MW eða meira í flokk B í 1. viðauka. Skv. 1. mgr. 1. viðauka skal meta framkvæmdir sem falla undir B-flokk í hverju tilfelli fyrir sig og af því leiðir að ekki er skylt að framkvæma mat á umhverfisáhrifum við slíkar framkvæmdir.

Framkvæmdir við gerð og rekstur fallvatnsvirkjana og vindbúa kunna að hafa í för með sér veigamikil áhrif á lífríki og náttúru. Óánægja ríkir með núverandi fyrirkomulag þar sem virkjanir undir 10 MW rafafli hafa hlotið framkvæmdaleyfi án þess að umhverfismat hafi farið fram. Þá geta vindmyllur með 1 MW valdið ýmsum umhverfisröskunum. Því er lagt til að öll vatnsorkuver með uppsett rafafl 200 kW eða meira og stöðvar sem nýta vindafl til raforkuframleiðslu með uppsett rafafl 1 MW eða meira falli undir flokk A í 1. viðauka og framkvæmdaleyfi verði samkvæmt því ávallt háð mati á umhverfisáhrifum.
Ættleiðingar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 179

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 151. löggjafarþingi (692. mál) og á 153. löggjafarþingi (196. mál) þar sem það var endurflutt með breytingum í samræmi við athugasemdir sem bárust um frumvarpið á 151. löggjafarþingi. Umsagnir um frumvarpið hafa verið jákvæðar og það talið framfaraskref. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 2. og 25. gr. laga um ættleiðingar, nr. 130/1999, með síðari breytingum. Í breytingunni felst að einstaklingur sem hefur verið í sambúð eða hjúskap við annað foreldrið en síðar slitið samvistum við það geti óskað eftir að ættleiða barnið án þess að lagatengsl rofni við hitt foreldrið. Einnig er lögð til heimild til að ættleiða barn eða kjörbarn einstaklings sem hefur fallið frá. Hér er um að ræða að sá sem ættleiðir kemur í stað annars foreldris, þ.e. að barn hafi eftir ættleiðingu lagatengsl við tvo aðila. Gerð er krafa um að viðkomandi aðili hafi tekið virkan þátt í uppeldi barnsins þegar það var á barnsaldri en falla frá má þeim kröfum ef sérstakar ástæður mæla með ættleiðingu.

Markmið frumvarpsins er að tryggja að umsækjandi sem alið hefur upp barn geti fengið ættleiðingarleyfi þrátt fyrir að hafa slitið sambúð eða hjónabandi við foreldrið. Eins og staðan er nú getur einstaklingur sem alið hefur upp barn í fjölda ára ekki sótt um að ættleiða það barn ef viðkomandi hefur slitið sambúð eða hjónabandi við hitt foreldrið. Mögulega eiga þessir einstaklingar önnur börn saman og sá sem óskar eftir ættleiðingunni vill tryggja að barn sem hefur alist upp hjá viðkomandi hafi sömu réttindi og önnur börn hans. Samkvæmt núgildandi lögum getur einstaklingur sem óskar eftir að ættleiða barn sem alist hefur upp hjá honum sótt um ættleiðingu sem einstaklingur, sbr. 4. mgr. 2. gr., en það hefur þau réttaráhrif að lagatengsl barns við báða blóðforeldra rofnar.
Fæðingar- og foreldraorlof Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 212

Greinargerð.

Starfsmenn sem undirgangast tæknifrjóvganir og meðferðir þeim tengdar, sbr. 1., 2. og 3. mgr. 1. gr. laga um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna, nr. 55/1996, hafa í dag ekki vernd gegn uppsögn á því tímabili sem meðferð stendur yfir. Flutningsmenn vilja að það sé skýrt í íslenskum lögum að óheimilt sé að segja starfsmanni upp á því tímabili sem hann undirgengst tæknifrjóvgun og meðferðir þeim tengdar þar sem oft getur verið um að ræða langt og erfitt ferli. Frjósemismeðferðir geta tekið á bæði andlega og líkamlega og starfsmenn sem þurfa að undirgangast slíkar meðferðir hafa ekki sömu möguleika og aðrir til þess að halda fyrir sig áformum sínum um að eignast barn og standa því höllum fæti gagnvart vinnuveitanda sínum á þeim tíma sem þeir freista þess að eignast barn og stofna til fjölskyldu.

Evrópudómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu í máli C-506/06 frá 26. febrúar 2008 (Sabine Mayr gegn Bäckerei und Konditorei Gerhard Flöckner OHG) að kona sem gengst undir glasafrjóvgun (e. vitro fertilization treatment IVF), þegar eggfrumur úr henni hafa verið frjóvgaðar en þeim ekki enn verið komið fyrir í legi konunnar, sé ekki þunguð í skilningi laga og njóti þar af leiðandi ekki verndar gegn uppsögn samkvæmt ákvæðum tilskipunar 92/85/ EBE. Aftur á móti teljist það mismunun á grundvelli kynferðis að segja upp konu sem undirgengst slíka meðferð og brot á tilskipun 76/207/EBE, þar sem einungis konur gangist undir slíkar meðferðir.

Flutningsmenn telja mikilvægt að þeim starfsmönnum sem undirgangast tæknifrjóvganir og meðferðir þeim tengdar sé tryggð vernd gegn uppsögn í íslenskum lögum með sama hætti og þeim sem hafa tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs og leggja því til þessa breytingu á 50. gr. laganna. Hafa ber í huga að heimilt er að geyma fósturvísa í allt að 10 ár, það er ekki skoðun flutningsmanna að vernd gegn uppsögn eigi við allan þann tíma heldur einungis á þeim tíma sem starfsmaður undirgengst virka meðferð og getur sýnt fram á staðfestingu þess eðlis.
Tekjuskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 236

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 151. löggjafarþingi (86. mál), 152. löggjafarþingi (176. mál) og 153. löggjafarþingi (164. mál).

Með frumvarpi þessu er lögð til heimild til skattalegs frádráttar vegna heimilishjálpar sem felur í sér að draga má fjárhæð að hámarki 1.800.000 kr. á ári frá tekjuskattsstofni einstaklings, þ.e. sem nemur að meðaltali 150.000 kr. á mánuði.

Frádrættinum er ætlað að ná til starfa sem innt eru af hendi hér á landi á heimili einstaklings og í sumarbústað þar sem einstaklingur dvelur. Sama á við um slík störf í bílskúr og geymslum, afmörkuðum garði og í innkeyrslu umhverfis heimili eða sumarbústað einstaklings. Til slíkra starfa teljast t.d. hefðbundin heimilisstörf, svo sem þrif og hreingerningar, hefðbundin garðyrkjustörf eða snjómokstur á gangstéttum og í innkeyrslu að heimili. Þegar húsfélag fjöleignarhúss annast greiðslu kostnaðar úr sameiginlegum sjóði vegna slíkra starfa á sameign getur einstaklingur dregið sinn hlut í þeim kostnaði frá tekjuskattsstofni sínum. Þá er ákvæðinu jafnframt ætlað að ná til annars konar umönnunar, svo sem umönnunar heimilismanna vegna veikinda eða fötlunar, umönnunar barna, sem felur m.a. í sér aðstoð við heimavinnu og fleira skólatengt, ásamt því að fylgja börnum í og úr leikskóla, skóla og frístundastarfi. Ákvæðinu er einnig ætlað að taka til aðstoðar við einstakling í tengslum við ferðir til og frá heimili, t.d. ferðir á heilsugæslustöð, í banka eða annað sambærilegt.

Markmiðið með frumvarpi þessu er m.a. að sporna við svartri atvinnustarfsemi auk þess sem hægt verður að auka réttindi þess fólks sem vinnur í dag þau störf sem hér eru talin. Með því er m.a. átt við lífeyrisgreiðslur og atvinnuleysisbætur.

Flutningsmenn telja að með lögfestingu skattfrádráttar vegna aðkeyptrar heimilishjálpar sé komið til móts við einstaklinga og fjölskyldur, einkum barnafjölskyldur, með margvíslegum hætti. Þá mun breytingin einnig gagnast eldri borgurum sem vilja búa áfram á eigin heimili en þurfa á þjónustu að halda við almenn heimilisþrif og önnur létt heimilisstörf.

Sambærilegar heimildir til skattalegs frádráttar er m.a. að finna í Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi þó að útfærslan sé misjöfn eftir löndum. Árið 2011 gerðu sænsk skattyfirvöld könnun á áhrifum frádráttarins. Hún leiddi í ljós að svört starfsemi, en undir þá skilgreiningu fellur m.a. vinna við heimilishjálp, hefði minnkað um 10% á milli áranna 2005 og 2011. Sambærilega sögu er að segja frá Danmörku en dönsk skattyfirvöld hafa fengið fleiri tilkynningar frá almenningi um svarta atvinnustarfsemi eftir að hægt var að draga frá tekjuskattsstofni á þessum grundvelli.