Verndun villtra landspendýra Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 464

944. Frumvarp til laga um verndun villtra landspendýra.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990

–

91.)

I. KAFLI

Orðskýringar.

1. gr.

Friðun merkir í lögum þessum bann við veiðum eða öðrum aðgerðum sem geta haft áhrif til fækkunar tiltekinnar tegundar.

Vernd merkir í lögum þessum að veiðum eða öðrum aðgerðum, sem geta haft áhrif á viðkomu eða vanhöld tiltekinnar tegundar, sé hagað á þann hátt að henni stafi ekki hætta af.

Villt spendýr merkir í lögum þessum öll spendýr sem ekki teljast til gæludýra eða bústofns.

Landspendýr merkir í lögum þessum öll spendýr önnur en selir, rostungar og hvalir.

Stýring á stofnum villtra dýra merkir í lögum þessum hverjar þær aðgerðir af opinberri hálfu er miða að því að hafa áhrif á útbreiðslu eða stærð tiltekins stofns villtra dýra.

Tjón af völdum villtra dýra merkir í lögum þessum fjárhagslegt tjón sem einstaklingar, fyrirtæki eða aðrir verða fyrir, heilsufarslegt tjón fólks eða búfénaðar og tjón á náttúru landsins.

Lífsvæði merkir í lögum þessum landsvæði sem dýr nota sér til framfærslu og viðkomu eða sem farleið.

Grenjatími merkir í lögum þessum tímabilið 1. maí til 31. júlí.

II. KAFLI

Markmið og gildissvið.

2. gr.

Markmið laga þessara er að tryggja viðgang og náttúrulega fjölbreytni dýrastofna, skipulag á veiðum nytjadýra og aðgerðum til þess að koma í veg fyrir tjón sem villt landspendýr kunna að valda.

Lögin ná til efnahagslögsögu Íslands.

III. KAFLI

Umsjón.

3. gr.

Umhverfisráðuneytið hefur umsjón með öllum málum er varða villt landspendýr.

Ráðuneytinu til ráðgjafar við umsjón þessara mála er landspendýranefnd. Umhverfisráðherra skipar nefndina til fjögurra ára í senn og skal hún skipuð fimm mönnum, einum tilnefndum af Náttúruverndarráði, einum af Búnaðarfélagi Íslands, einum af Skotveiðifélagi Íslands, einum af Sambandi dýraverndunarfélaga Íslands og einum sem skipaður er án tilnefningar og skal hann vera formaður. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti.

4. gr.

Umhverfisráðherra skipar veiðistjóra sem er líffræðingur með sérmenntun sem nýtist honum í starfi.

Veiðistjóraembættið hefur á hendi stýringu á stofnum villtra landspendýra, stjórnar aðgerðum til að koma í veg fyrir tjón af þeirra völdum og stundar hagnýtar rannsóknir á viðkomandi tegundum í samvinnu við aðrar stofnanir og einstaklinga þar sem sérfræðiþekkingu er að finna, eftir því sem þörf krefur.

IV. KAFLI

Friðun, vernd og veiðar.

5. gr.

Öll landspendýr njóta verndar og eru friðuð nema annað sé tekið fram í lögum þessum eða reglugerðum byggðum á þeim.

Ávallt skal gæta fyllstu varkárni og nærgætni gagnvart villtum dýrum og lífsvæðum þeirra og forðast óþarfa truflun.

Við skipulag byggðar og aðra landnýtingu skal tekið tillit til villtra dýra og lífsvæða þeirra.

6. gr.

Ákvörðun um að aflétta friðun skal fyrst og fremst byggjast á því að viðkoma stofns sé nægileg til þess að vega upp á móti afföllum vegna veiða og að með veiðum sé verið að nytja verðmæti í kjöti, skinnum eða öðru. Einnig er heimilt að taka tillit til þess hvort viðkomandi dýr valdi tjóni.

Umhverfisráðuneytið setur reglugerðir um vernd landspendýra að fengnum tillögum landspendýranefndar. Reglugerðir skulu m.a. kveða á um hvaða tegundir skal heimilt að veiða, hvar má veiða þær, í hve miklum mæli, gerð vopna, aðrar veiðiaðferðir, lengd veiðitímabilsins og annað sem máli skiptir.

Umhverfisráðuneytið getur, að fenginni umsögn landspendýranefndar, heimilað veiðar á landspendýrum sem njóta friðunar eða verndar í rannsóknarskyni, fyrir söfn og dýragarða eða til ræktunar og undaneldis.

7. gr.

Að veiðum skal ætíð standa á sem mannúðlegastan hátt. Við veiðar er óheimilt að nota:

Eitur eða svefnlyf.

Sprengiefni, bensín eða önnur efni til þess að svæla með gasi eða reyk.

Steina, barefli, eggvopn, stunguvopn eða því um líkt.

Net.

Öngla eða önnur tól sem komið er fyrir í æti.

Snörur.

Fótboga eða gildrur, nema til nagdýraveiða og minkaveiða. Gerðir fótboga og gildra skulu hafa hlotið samþykki landspendýranefndar.

Rafbúnað sem getur drepið eða rotað.

Segulbandstæki.

Tilbúna ljósgjafa.

Búnað til að lýsa upp skotmörk.

Spegla eða annan búnað sem blindar.

Búnað til þess að miða í myrkri með rafeindatækjum er stækka eða breyta ímyndinni.

Hálfsjálfvirk eða sjálfvirk skotvopn með skothylkjahólfum sem taka fleiri en tvö skothylki.

Lifandi dýr sem bandingja.

Hunda til þess að hlaupa uppi bráð, nema við minkaveiðar.

Vélknúin farartæki.

Umhverfisráðuneytið getur, að fenginni umsögn landspendýranefndar, heimilað notkun ofangreindra veiðiaðferða í vísindaskyni eða ef almannaheill krefst þess.

8. gr.

Veiðar skulu óheimilar á svæðum sem eru friðlýst vegna dýralífs. Umhverfisráðuneytið getur aflétt þeirri friðun að fullu eða á tiltekinni tegund ef landspendýranefnd mælir með því.

Veiðimanni er skylt að hirða bráð sína. Særi veiðimaður dýr ber honum að elta það strax uppi og aflífa ef þess er nokkur kostur. Ákvæði þetta gildir einnig þótt sært dýr fari inn á landareign sem veiðimaður hefur ekki leyfi til að veiða á og skal þá landeigandi látinn vita svo fljótt sem unnt er.

V. KAFLI

Veiðikort og hæfnispróf veiðimanna.

9. gr.

Umhverfisráðuneyti getur ákveðið með reglugerð að þeir sem stunda veiðar á villtum landspendýrum skuli afla sér veiðikorts gegn veiðigjaldi. Á veiðikorti skal getið nafns handhafa, svæðis sem kortið gildir á, gildistímabils og tegunda sem viðkomandi hefur leyfi til að veiða. Enn fremur skal geta skotvopna og annarra veiðitækja sem korthafa er heimilað að nota við veiðarnar. Korthafi skal ætíð bera kortið á sér á veiðum, svo og á leið til og frá veiðum. Hann skal framvísa því ef lögregluyfirvöld eða landeigandi óska. Korthafi skal árlega skila skýrslu um veiðar sínar á gildistíma korts áður en nýtt kort er útgefið. Veiðigjald skal renna í sjóð er notaður verði til rannsókna og stýringar á stofnum dýra sem heimilt er að veiða. Umhverfisráðuneyti ákveður veiðigjald og setur reglur um ráðstöfun sjóðsins.

Umhverfisráðuneyti er heimilt að ákveða með reglugerð að þeir sem stunda veiðar á villtum dýrum skuli hafa lokið sérstöku prófi um villt dýr og umhverfi þeirra, um gerð og meðferð skotvopna og annarra veiðitækja og hæfni til veiða.

VI. KAFLI

Sérákvæði um ýmsar dýrategundir.

10. gr.

Refaveiðar.

Utan grenjatíma eru refaveiðar öllum heimilar sem til þess hafa leyfi samkvæmt lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim.

Umhverfisráðherra setur reglur um refaveiðar og skal þar tiltekið hvar refur er friðaður, hvar heimilað er að veiða ref og hvernig staðið skuli að veiðum. Í reglugerð skulu vera ákvæði um heimildir til sveitarstjórna til að ráða grenjaskyttur og um hlutdeild ríkissjóðs í kostnaði við refaveiðar á þeirra vegum.

Á grenjatíma geta sauðfjárbændur og æðarræktendur, eða aðilar á þeirra vegum, skotið hlauparefi sem sauðfé eða æðarvarpi stafar bein hætta af. Skal viðkomandi tilkynna hlutaðeigandi sveitarstjórn um slíka veiði svo fljótt sem auðið er.

Stjórnir sveitarfélaga skulu halda skrá yfir öll þekkt greni í sínu umdæmi ásamt lýsingu á þeim og skulu afrit af skránum varðveitt hjá veiðistjóraembættinu.

Óheimilt er eyðileggja greni. Ekki má láta hunda hlaupa á greni á grenjatímanum. Varast skal einnig að hafa þar óþarfa umgang.

Oddvitar eða bæjarstjórar skulu árlega gefa skýrslur til veiðistjóraembættisins um refaveiðar hver á sínu svæði.

11. gr.

Minkaveiðar.

Minkaveiðar eru öllum heimilar sem til þess hafa leyfi samkvæmt lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim.

Þar sem minkaveiðar eru heimilar og taldar nauðsynlegar að mati veiðistjóraembættisins skal sveitarstjórn sjá til þess að ráðnir séu menn til verksins. Í þeim tilvikum endurgreiðir ríkissjóður sveitarfélögum 3 / 4 hluta kostnaðar eins og nánar er kveðið á um í reglugerð.

Oddvitar eða bæjarstjórar skulu árlega gefa skýrslur til veiðistjóraembættisins um minkaveiðar hver á sínu svæði.

12. gr.

Hreindýr.

Hreindýr eru sameign íslensku þjóðarinnar.

Umhverfisráðráðuneytinu er heimilt að setja reglugerð um stofnun hreindýraráðs til að hafa umsjón með hreindýraveiðum. Í reglugerð verði kveðið á um tilhögun, framkvæmd, gjaldtöku og arðskiptingu vegna veiða. Umhverfisráðuneytið ákveður árlega fjölda, kyn og aldur þeirra dýra sem fella má úr hverri hjörð á hverjum tíma að fengnum tillögum veiðistjóraembættisins og hreindýraráðs. Hreindýraráð skal skipað fulltrúum ríkis og sveitarfélaga þar sem hreindýr ganga.

Veiðar á hreindýrum eru heimilar öllum er til þess hafa leyfi samkvæmt lögum þessum og reglum settum eftir þeim.

13. gr.

Nagdýr.

Heilbrigðisnefndir sjá um fækkun nagdýra eftir því sem nánar er kveðið á um í heilbrigðisreglugerð og hlotið hefur samþykki umhverfisráðuneytis.

Oddvitar eða bæjarstjórar skulu árlega gefa skýrslur til veiðistjóraembættisins um nagdýraveiðar hver á sínu svæði.

14. gr.

Ísbirnir.

Óheimilt er að veiða ísbirni á hafís.

Fella má ísbjörn sem gengið hefur á land og fólki eða búfénaði er talin stafa veruleg hætta af. Gangi ísbjörn á land þar sem fólki eða búfénaði er ekki talin stafa bráð hætta af er umhverfisráðuneyti heimilt að fela veiðistjóraembættinu að fanga björninn og flytja hann á stað þar sem ekki stafar af honum hætta. Ísbjörn, sem felldur er skv. 2. mgr., skal færður til Náttúrufræðistofnunar Íslands og er henni heimilt, að loknum athugunum, að ráðstafa honum til safna eða skóla í byggðarlaginu þar sem hann var felldur.

VII. KAFLI

Refsiákvæði og réttarfar.

15. gr.

Brot gegn lögum þessum og reglum, sem settar verða samkvæmt þeim, varða sektum, varðhaldi eða fangelsi og sviptingu skot - og veiðileyfis.

Tilraun og hlutdeild í brotum á lögum þessum og reglum, sem settar verða samkvæmt þeim, sæta refsingu sem fullframið brot eftir því sem segir í III. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940.

Gera má upptækt til ríkissjóðs: Ólöglegt veiðifang, veiðitæki og annan búnað sem notaður hefur verið við framkvæmd brots, svo og hagnað af ólöglegri veiði og sölu framangreindra verðmæta. Ekki er það upptöku til fyrirstöðu þótt annar sé eigandi veiðitækis eða annars sem upptaka er heimil á, en sá sem sekur hefur reynst um brot á lögum þessum eða reglum settum á grundvelli þeirra. Að öðru leyti skal fara um eignaupptöku samkvæmt ákvæðum 69. gr. laga nr. 19/1940.

16. gr.

Mál út af brotum gegn lögum þessum og reglum, sem settar eru samkvæmt þeim, skulu rekin að hætti opinberra mála.

VIII. KAFLI

Almenn ákvæði, gildistaka og brottfallin lög.

Reglugerðir og aðrar stjórnvaldsaðgerðir um spendýrastofna, sem settar hafa verið fyrir gildistöku þessara laga, halda gildi sínu að svo miklu leyti sem þær brjóta ekki í bága við þau uns nýjar reglur hafa verið settar.

Lög þessi öðlast gildi 1. október 1991. Frá sama tíma eru numin úr gildi:

Lög um eyðingu refa og minka, nr. 52/1957, með áorðnum breytingum.

Lög um friðun hreindýra og eftirlit með þeim, nr. 28/1940, með áorðnum breytingum, sbr. lög nr. 72/1954.

Lög um eyðing á rottum, nr. 27/1945, með áorðnum breytingum.

Ákvæði í tilskipun um veiði á Íslandi 20. júní 1849 sem fjallar um veiðar á landspendýrum.

Ákvæði í öðrum lögum sem brjóta í bága við lög þessi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Með bréfi dags. 13. september 1990 skipaði umhverfisráðaherra þriggja manna nefnd til þess að undirbúa frumvarp til laga um stýringu á stofnstærð villtra dýra. Í nefndinni áttu sæti Páll Hersteinsson formaður, Sigurður H. Richter dýrafræðingur og Ævar Petersen dýrafræðingur. Ritari nefndarinnar var Arnþór Þ. Sigfússon dýrafræðingur.

Í skipunarbréfi nefndarinnar segir m.a. eftirfarandi:

„Umhverfisráðherra fyrirhugar að samræma löggjöf á þessu sviði og leggja fram frumvarp/frumvörp til laga um stjórn á stofnstærð villtra dýra á 113. löggjafarþingi sem kemur saman 10. október nk. Eðlilegt virðist að í slíkri löggjöf verði fjallað um öll villt dýr saman og að ýmis sérlög, svo sem fyrir refi og minka og svartbak, svo dæmi séu tekin, verði felld úr gildi. Einnig þarf að huga að hvernig lög um fuglaveiðar og fuglafriðun falla inn í slíka löggjöf. Um er því að ræða að setja rammalög um verndun og eftirlit með villtum dýrum og veiðar þeirra. Hins vegar er gert ráð fyrir að með reglugerðum verði settar nánari reglur um einstakar dýrategundir.“

Með tilliti til þess að tími var naumur og frumvarp til laga um fuglaveiðar og fuglafriðun hafði áður verið samið af nefnd skipaðri af menntamálaráðuneyti ákvað nefndin að mest aðkallandi væri að semja frumvarp til laga um friðun og veiðar á landspendýrum. Taldi nefndin að síðar væri hægt að aðlaga lög um fuglaveiðar og fuglafriðun lögum um landspendýr ef tími ynnist til og ráðuneytið teldi það æskilegt. Með samþykki umhverfisráðherra var sú leið valin.

Nefndin skrifaði eftir upplýsingum um sambærilega löggjöf í Danmörku (Skov - og Naturstyrelsen, Miljöministeriet), Noregi (Direktoratet for Naturforvaltning) og Svíþjóð (Statens Naturvårdsverk). Svar barst frá Danmörku og Noregi en ekki Svíþjóð. Þótt gagnlegt væri fyrir nefndina að hafa lög þessara þjóða til hliðsjónar reynist ekki hægt að byggja mikið á þeim því að þau eru ekki rammalög, heldur mjög svo ítarleg um alla framkvæmd.

Nefndin hélt alls 11 fundi og náði samkomulagi um flestar greinar. Þó tókst nefndinni ekki að komast að samkomulagi um efni 4. gr. frumvarpsdraganna og sendir frá sér tvær tillögur um seinni hluta hennar.

Starfsmenn umhverfisráðuneytisins hafa í samráði við umhverfisráðherra og formann nefndarinnar farið ítarlega yfir tillögur nefndarinnar og gert á þeim nokkrar breytingar. Við þessa endurskoðun var mið tekið af þeirri stefnu sem umhverfisráðuneytið vill fylgja í umhverfismálum. Davíð Þór Björgvinsson las yfir lagatexta og kom með ábendingar og leiðréttingar sem tekið hefur verið tillit til.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Þar eð frumvarpsdrögin gera ráð fyrir töluverðum breytingum á skipan þessara mála frá því sem verið hefur þykir rétt að skýra einstakar greinar þess. Hvað frumvarpsdrögin í heild varðar er fyrst og fremst áberandi breyting á almennri afstöðu til villtra landspendýra. Fyrri lög hafa fyrst og fremst byggt á fullkomnu virðingarleysi gagnvart tilverurétti þeirra á Íslandi og miðað að útrýmingu þeirra að hreindýrum undanskildum. Hér er sú grundvallarafstaða tekin að öll villt landspendýr skuli njóta verndar og að veiðar séu í raun aðeins heimilar ef viðkomandi stofn er talinn þola veiðiálag. Um leið er málum þannig skipað að hægt er að grípa til aðgerða til þess að koma í veg fyrir tjón eða ef almannaheill krefst þess.

Um 1. gr.

Hér eru gefnar skýringar á nokkrum orðum sem notuð eru í frumvarpsdrögunum og hafa mörg hver óskýra merkingu í huga fólks. Ekki á það sýst við um orðið vernd sem margir rugla saman við friðun.

Um 2. gr.

Ólíkt þeim lögum sem áður hafa gilt á þessu sviði er markmið laganna hvorki að útrýma tegundum né alfriða, heldur að skapa grundvöll þess að maðurinn geti lifað í landinu í sátt við villt dýralíf þess.

Um 3. gr.

Í 1. mgr. er staðfesting þess að umhverfisráðuneyti hafi umsjón allra mála er varða villt spendýr. Fyrir stofnun umhverfisráðuneytis var málaflokkum þessu viðvíkjandi komið fyrir í þremur ráðuneytum, þ.e. landbúnaðarráðuneyti (refir og minkar), menntamálaráðuneyti (hreindýr) og heilbrigðisráðuneyti (rottur og mýs).

Nefndin taldi nauðsynlegt að ákvæði væri í frumvarpsdrögunum um ráðgjafarnefnd fyrir umhverfisráðherra sem ynni samhliða veiðistjóraembættinu að ýmsum málum er tengjast stýringu villtra spendýrastofna. Þar sem ákvarðanir og stefnumið (önnur en þau sem eru skýrgreind í 2. gr. frumvarpsdraganna) eru oft hagsmunalegs fremur en faglegs eðlis þykir nefndinni rétt að hagsmunaaðilar geti komið skoðunum sínum á framfæri í slíkri ráðgjafarnefnd. Af þeim sökum er gert ráð fyrir að auk fagmanna fái hagsmunaaðilar fulltrúa í ráðgjafarnefndinni, svokallaðri landspendýranefnd.

Um 4. gr.

Í 4. gr. er kveðið á um skipan veiðistjóra og hlutverk veiðistjóraembættis. Veiðistjóraembætti er fagleg stofnun og því er gert ráð fyrir að veiðistjóri hafi sérmenntun á sínu sviði. Í núgildandi lögum eða reglugerðum er engum opinberum aðila ætlað að stunda rannsóknir á tjóni eða ástæðum tjóns af völdum villtra landspendýra, hvernig koma megi í veg fyrir tjón af þeirra völdum, hvernig stofnstærð þróast eða hver muni vera æskileg stærð eða útbreiðsla landspendýra á Íslandi. Nefndin telur mikilvægt að skýrt sé kveðið á um þetta atriði í lögunum. Hún klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hver skuli hafa þetta hlutverk með höndum.

Meiri hlutinn taldi að veiðistjóraembættið ætti að gegna þessu hlutverki enda leitaði það sérfræðiþekkingar til annarra stofnana þegar þess væri þörf og stundaði rannsóknir í samráði eða samvinnu við þá aðila. Meiri hlutinn taldi að með því móti mynduðust nánust tengsl milli þeirra sem stunda leiðbeiningar um veiðar og varnir gegn tjóni og þeirra sem stunda rannsóknir á því sama.

Minni hlutinn taldi hins vegar að Náttúrufræðistofnun ætti að hafa hagnýtar dýrafræðirannsóknir með höndum en stundaði þær í samráði við veiðistjóra og í samvinnu við stofnanir sem hefðu sérfræðiþekkingu á tilteknum sviðum. Með því móti nýttist fjármagn, rannsóknaraðstaða og þekking best.

Um IV. kafla.

Í þessum kafla er fjallað um grundvallarafstöðu til landspendýra, vernd þeirra, skilyrði fyrir því að friðun skuli aflétt, óheimilum veiðiaðferðum o.fl.

Um 5. gr.

Hér er sett sú grundvallarregla að öll landspendýr njóti verndar. Það táknar að stjórnvöld verða í hverju tilviki að huga að ástæðum þess að veiðar skuli stundaðar á viðkomandi stofni. Það táknar líka að fylgjast verður með stofnstærðum landspendýra og áhrifum veiða á þær. Önnur grundvallarregla er sú að menn skuli sýna villtum dýrum og lífsvæðum þeirra nærgætni og forðast óþarfa truflanir. Í 3. mgr. er loks kveðið á um að menn skuli taka tillit til villtra landspendýra þegar byggð eða önnur landnýting er skipulögð.

Um 6. gr.

Tvennt skal liggja til grundvallar því að heimil sé veiði á villtum landspendýrum. Í fyrsta lagi skal gæta þess að viðkoma stofns vegi upp á móti veiðum að því marki að ekki sé hætta á útrýmingu. Í öðru lagi skal vera gild ástæða til veiðanna, annað hvort að verið sé að nytja afurðir dýranna eða að koma í veg fyrir tjón af þeirra völdum. Auk þess getur umhverfisráðuneytið heimilað takmarkaðar veiðar í rannsóknarskyni fyrir söfn og dýragarða eða til ræktunar og undaneldis, sbr. 3. mgr. 5. gr. frumvarpsdraganna.

Þegar ákveðið er að heimila veiðar á tiltekinni tegund skal það nánar útfært í reglugerð.

Um 7. gr.

Hér eru taldar upp þær veiðiaðferðir sem óheimilar eru og byggist upptalningin að mestu á ákvæðum samnings Evrópuráðsins um verndun villtra plantna og dýra og lífsvæða í Evrópu (Bernarsáttmálans). Umhverfisráðherra hefur beitt sér fyrir því að Ísland staðfesti Bernarsáttmálann og hefur ríkisstjórnin samþykkt að heimila utanríkisráðherra að undirrita samninginn með fyrirvara um samþykki Alþingis. Gerðir verða fyrirvarar um ákvæði Bernarsamingsins sem varða sérstakar aðstæður á Íslandi og hagsmuni þjóðarinnar.

Um 8. gr.

Sú grundvallarregla er sett fram í þessari grein að veiðar á villtum landspendýrum séu óheimilar á svæðum sem hafa verið friðlýst vegna dýralífs. Þó má rifta þeirri friðun að fullu eða gagnvart tiltekinni tegund ef ráðgjafarnefnd ráðherra, landspendýranefnd, mælir með því.

Sú regla skal gilda að veiðimenn hirði bráð sína hvort sem dýr hefur verið veitt vegna afurðanna eða til þess að koma í veg fyrir tjón. Það mannúðarsjónarmið skal einnig gilda að veiðimaður geri allt sem í hans valdi stendur til þess að aflífa sært dýr, jafnvel þótt hann þurfi að fara inn á landareign þar sem hann hefur ekki heimild til þess að veiða.

Um 9. gr.

Íslendingar eru langt á eftir nágrannaþjóðum hvað varðar eftirlit með stofnum veiðidýra. Erlendis er eftirlit m.a. fólgið í því að þeir sem vilja stunda veiðar skulu árlega afla sér veiðikorts sem er sönnun þess að þeir hafi skilað skýrslu um veiðar síðasta árs og greitt gjald í veiðisjóð. Veiðisjóður er notaður til þess að standa straum af kostnaði við rannsóknir á veiðidýrum og til stýringar stofnum villtra dýra. Nefndin telur mjög brýnt að þessu kerfi verði komið á hið allra fyrsta og því er ákvæði í þessari grein um heimild til handa umhverfisráðuneyti að koma því á.

Íslendingar hafa einnig dregist aftur úr í kröfum til hæfni veiðimanna. Hérlendis hefur löngum verið litið svo á að menn séu fæddir veiðimenn og þurfi eingöngu lágmarkskennslu í meðhöndlun skotvopna. Nefndin telur hins vegar að hæfni veiðimanna sé fólgin í fleiri atriðum en því að kunna að skjóta af byssu.

Árið 1990 myndaðist vísir að námskeiði á vegum dómsmálaráðuneytis þar sem tilsögn er veitt í vistfræði og náttúruvernd og kennsla í meðferð skotvopna hefur verið aukin. Nefndin telur að hér hafi verið stigið stórt skref í framfaraátt og að námskeið af þessu tagi beri að efla enn frekar. Því er gert ráð fyrir heimild til handa umhverfisráðuneyti að gera kröfu um að allir þeir, sem heimild fái til að stunda veiðar, hafi lokið prófi um villt dýr og umhverfi þeirra, sem og í hæfni til að veiða.

Um VI. kafla.

Vegna ólíkra lífshátta íslenskra landspendýrategunda og mismunandi hagsmuna mannsins gagnvart þeim taldi nefndin nauðsynlegt að hafa sérákvæði í lögunum um einstakar tegundir.

Um 10. gr.

Ekki er gert ráð fyrir neinni breytingu á heimild manna til þess að stunda refaveiðar á tímabilinu 1. gr.apríl, en samkvæmt frumvarpinu skal umhverfisráðherra setja ítarlega reglugerð um refaveiðar.

Á grenjatímanum (1. maí – 31. júlí) er gert ráð fyrir að refaveiðar séu eingöngu heimilar þeim mönnum sem sérstaklega eru ráðnir af sveitarfélögum til þeirra. Þetta á bæði við um grenjavinnslu og aðrar refaveiðar. Þó telur nefndin nauðsynlegt að sauðfjárbændur og æðarræktendur geti veitt hlauparefi sem þeir telja að stofni sauðfé eða æðarvarpi í hættu. Ekki er gert ráð fyrir að breytingar verði á greiðslum ríkissjóðs vegna kostnaðar við refaveiðar þar sem veiðistjóraembættið telur þær nauðsynlegar.

Samkvæmt fyrri lögum er heimilt að eyðileggja torunnin greni en ekki samkvæmt frumvarpsdrögunum, enda er það gömul og ný reynsla grenjaskyttna að betra sé torunnið greni en óþekkt greni.

Önnur ákvæði eru í samræmi við fyrri lög.

Um 11. gr.

Ákvæði um minkaveiðar eru að mestu í samræmi við fyrri lög en þó sveigjanlegri. Þannig er ekki lengur skylt að leita minka um allt land. Með því móti verður væntanlega hægt að beina mestu fjármagni þangað sem tjón af völdum minka er mest.

Ákvæðum um ýmis framkvæmdaratriði er sleppt frá fyrri lögum og gert ráð fyrir að þau verði í reglugerð.

Um 12. gr.

Hreindýr hafa nokkra sérstöðu í lífríki Íslands þar eð í upphafi voru þau flest gjöf til Íslendinga en nokkur voru keypt til landsins af ríkisstjórninni. Þau eru því eign Íslendinga, þjóðareign, og því er kveðið á um þau í 1. mgr.

Hreindýrum hefur fjölgað og fækkað á víxl þau rúm 200 ár sem þau hafa lifað hér á landi. Ákvæði er þess efnis að veiða megi hreindýr telji veiðistjóraembættið og landspendýranefnd að stofninn þoli veiði og æskilegt sé að stunda veiðar á honum. Árlega skal ákveðið hve mörg dýr skuli veiða og hvernig veiðin skuli skiptast eftir aldri og kynferði dýranna. Tilgangurinn er sá að viðhalda lífvænlegum stofni hreindýra hér á landi sem ekki nái að stækka að því marki að verði til tjóns fyrir hreindýrastofninn. Þá er í greininni ákvæði um að gjald skuli greiða fyrir veiðileyfi á hreindýr og er það nýmæli.

Samkvæmt frumvarpsdrögunum er heimilt að stofna hreindýraráð sem sjái um framkvæmd veiða úr einstökum hjörðum hreindýra. Með tilliti til þess að hreindýr hafa á stundum valdið tjóni á Austurlandi en hreindýraveiðar einnig verið hlunnindi sumra Austfirðinga er gert ráð fyrir heimild til handa umhverfisráðherra að setja reglugerð um sameiginlega umsjón ríkis og sveitarfélaga þar sem hreindýr ganga með hreindýraveiðum.

Um 13. gr.

Veiðar á rottum og músum hafa til þessa verið hlutverk meindýraeyða sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að svo verði áfram en þó talið eðlilegt að upplýsingum um framkvæmd og árangur veiðanna verði skilað á einn stað, þ.e. til veiðistjóraembættisins.

Um 14. gr.

Eftirlit með veiðum á ísbjörnum í þeim löndum sem þeir eiga heimkynni sín er mjög strangt og gerðu Norðmenn, Danir (f.h. Grænlendinga), Kanadamenn, Bandaríkjamenn og Sovétmenn með sér samkomulag um vernd þeirra árið 1973. Ísbirnir slæðast oft með ís til stranda Íslands, hugsanlega mun oftar en þeir ganga á land. Nefndin telur rétt að styrkja viðleitni fyrrgreindra þjóða með því að banna veiðar á ísbjörnum á hafís með tilliti til þess að í flestum tilvikum má gera ráð fyrir að þeir hverfi á braut án þess að valda hættu hér á landi. Gangi ísbirnir á land gegnir hins vegar öðru máli. Þá telur nefndin eðlilegt að þeir séu felldir.

Með tilliti til þess að þær aðstæður geta myndast að umhverfisráðuneyti telji heppilegra að fanga ísbjörn, sem gengið hefur á land, og flytja þangað sem mönnum og búfénaði stafar ekki hætta af honum, taldi nefndin eðlilegt að hafa í frumvarpinu ákvæði um heimild slíkra aðgerða.

Ólíkt því sem gilt hefur til þessa er felldur ísbjörn eign þjóðarinnar og skal samkvæmt því færður Náttúrufræðistofnun til rannsóknar. Stofnunin getur hins vegar ráðstafað honum að rannsókn lokinni til safns eða skóla í því byggðarlagi þar sem hann veiddist.

Um 15. gr.

Greinin skýrir sig sjálf.

Um 16. gr.

Greinin skýrir sig sjálf.

Um 17. gr.

Nefndin telur æskilegt að lögin taki gildi 1. október. Þannig verður hjá því komist að ný lög taki gildi á grenja - eða hreindýraveiðitíma. Um leið gefur sú tímasetning hámarksfrest til þess að semja og setja reglugerðir í samræmi við lögin.

Að öðru leyti skýrir greinin sig sjálf.