Ríkisreikningur 1996 Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 97

Frumvarp til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1996.

(Lagt fyrir Alþingi á 122. löggjafarþingi 1997–98.)

1. gr.

Ríkisreikningur fyrir árið 1996 samþykkist með eftirfarandi niðurstöðum í þús. kr.:

REKSTRARREIKNINGUR FYRIR ÁRID 1996

A-HLUTI

Tekjur:

Skatttekjur

Skattar á tekjur einstaklinga

21.848.138

Skattar á tekjur lögaðila

3.955.069

Tryggingagjöld

13.641.233

Eignarskattar

3.760.824

Virðisaukaskattur

46.203.932

Vörugjöld og ýmis gjöld af innflutningi

19.592.174

Aðrir skattar á vöru og þjónustu

3.192.215

Skattar ótaldir annars staðar

7.400.916

Skatttekjur samtals

119.594.501

Rekstrartekjur

Arðgreiðslur

2.503.345

Vaxtatekjur

5.462.587

Aðrar rekstrartekjur

467.626

Rekstrartekjur samtals

8.433.558

Sala eigna

252.988

Tekjur samtals

128.281.047

Gjöld:

Æðsta stjórn ríkisins

1.545.304

Forsætisráðuneyti

776.811

Menntamálaráðuneyti

19.790.540

Utanríkisráðuneyti

2.035.908

Landbúnaðarráðuneyti

7.036.707

Sjávarútvegsráðuneyti

1.179.005

Dóms- og kirkjumálaráðuneyti

6.379.884

Félagsmálaráðuneyti

9.614.420

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti

51.988.645

Fjármálaráðuneyti

22.411.506

Samgönguráðuneyti

11.749.590

Iðnaðarráðuneyti

1.090.764

Viðskiptaráðuneyti

212.058

Hagstofa Íslands

166.264

Umhverfisráðuneyti

1.000.958

Gjöld samtals

136.978.364

Tekjujöfnuður

-8.697.316

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1996

A-HLUTI

Eignir:

Veltufjármunir

Sjóður og bankareikningar

4.735.538

Óinnheimtar ríkistekjur

23.370.252

Næsta árs afborganir af veittum löngum lánum

7.850.322

Skammtímakröfur, aðrar

7.645.844

Vöru- og efnisbirgðir

368.179

Veltufjármunir samtals

43.970.135

Langtímakröfur og áhættufjármunir

Veitt löng lán

63.661.485

Næsta árs afborganir fluttar á skammtímakröfur

-7.850.322

Hlutabréf

10.446.801

Stofnfjárframlög

4.829.298

Langtímakröfur og áhættufjármunir samtals

71.087.264

Eignir samtals

115.057.398

Skuldir:

Skammtímaskuldir

Bankareikningar, hlaupareikningsskuld

427.412

Krafa á ríkistekjur og innheimtufé

1.386.818

Ógreidd gjöld (án vaxta)

2.622.754

Hlutafjárloforð

7.446.205

Áfallnir ógjaldfallnir vextir

6.122.592

Tekin stutt lán

16.581.883

Aðrar skammtímaskuldir

6.077.773

Næsta árs afborganir af langtímaskuldum

16.838.893

Skammtímaskuldir samtals

57.504.331

Langtímaskuldir

Áfallnir ógjaldfallnir vextir

13.569.269

Tekin löng innlend lán

76.877.052

Næsta árs afborganir af innlendum lánum fluttar á skammtímaskuldir

-9.466.914

Tekin löng erlend lán

132.217.686

Næsta árs afborganir af erlendum lánum fluttar á skammtímaskuldir

-7.371.979

Langtímaskuldir samtals

205.825.114

Lífeyrisskuldbindingar

90.393.953

Höfuðstóll:

Höfuðstóll í ársbyrjun

-224.272.275

Endurmat

-5.696.409

Tekjujöfnuður

-8.697.316

Höfuðstóll í árslok

-238.666.001

Skuldir og höfuðstóll samtals

115.057.398

2. gr.

Ríkisreikningur fyrir árið 1996 samþykkist með eftirfarandi niðurstöðum í þús. kr.:

REKSTRARREIKNINGUR FYRIR ÁRID 1996

B-HLUTI

Tekjur:

Rekstrartekjur

44.450.134

Vaxtatekjur

19.939.887

Aðrar fjármunatekjur

263.916

Framlög samtals

11.018.429

Óreglulegar tekjur

512.082

Tekjur samtals

76.184.448

Gjöld:

Rekstrargjöld

Laun og launatengd gjöld

10.857.495

Hráefni og vörur til endursölu

14.108.033

Afskriftir

2.872.162

Önnur rekstrargjöld

12.792.567

Rekstrargjöld samtals

40.630.257

Vaxtagjöld

20.439.630

Önnur fjármagnsgjöld

1.012.806

Tilfærslur

6.574.736

Óregluleg gjöld

1.524.749

Gjöld samtals

70.182.178

Hagnaður til ráðstöfunar

6.002.270

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1996

B-HLUTI

Eignir:

Veltufjármunir

Sjóður og bankainnstæður:

7.790.539

Skammtímakröfur

22.870.496

Vöru- og efnisbirgðir

2.336.673

Veltufjármunir samtals

32.997.708

Langtímakröfur og áhættufjármunir

Langtímakröfur/veitt löng lán

260.035.037

Afskriftarreikningur útlána

-10.482.337

Hlutafé og stofnfjárframlög

508.093

Langtímakröfur og áhættufjármunir samtals

250.060.793

Varanlegir rekstrarfjármunir

Farartæki og vélar

12.162.408

Fasteignir

21.268.565

Orkumannvirki

10.878.551

Aðrar eignir

1.816.643

Varanlegir rekstrarfjármunir samtals

46.126.167

Eignir samtals

329.184.668

Skuldir:

Skammtímaskuldir

Bankareikningar, hlaupareikningsskuld

81.944

Ógreidd gjöld

3.688.318

Viðskiptareikningar

8.351.599

Tekin stutt lán

1.741.984

Næsta árs afborganir af langtímaskuldum

4.460.849

Skammtímaskuldir samtals

18.324.694

Langtímaskuldir

Langtímaskuldir/tekin löng lán samtals

226.357.801

Næsta árs afborganir fluttar á skammtímaskuldir

-4.460.849

Langtímaskuldir samtals

221.896.952

Lífeyrisskuldbindingar

12.594.276

Eigið fé:

Eigið fé í ársbyrjun

73.933.124

Ráðstöfun hagnaðar á eigið fé

1.274.096

Aðrar breytingar

1.161.526

Eigið fé í árslok samtals

76.368.746

Skuldir og eigið fé samtals

329.184.668

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1996 sem lagður var fyrir Alþingi með bréfi fjármálaráðherra til forseta þingsins í júlí 1997.

Helstu niðurstöður.

Á árinu 1996 nam tekjuhalli ríkissjóðs 8,7 milljörðum króna eða 6,8% af tekjum ársins. Árið á undan nam hallinn 15,2 milljörðum króna eða 13,3% af tekjum þess árs. Tekjuafkoman batnaði því töluvert á milli ára. Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs nam 12,0 milljörðum króna á árinu 1996 sem jafngildir 2,5% af landsframleiðslu ársins, samanborið við 18,5 milljarða króna árið 1995 eða um 4,1% af landsframleiðslu þess árs.

Reikningur

Reikn ingur Breyting

Greiðslu-

Í millj. kr.

1996

1995 fjárhæð

% uppgjör 1996

Tekjur

128.281

114.190

14.091

12,3

127.735

Gjöld

136.978

129.356

7.622

5,9

139.730

Tekjujöfnuður

-8.697

-15.166

6.469

.

-11.994

Hrein lánsfjárþörf

11.963

18.459

-6.496

.

12.708

Tekin lán, nettó

11.073

16.977

-5.904

.

12.755

Innlend lán

4.431

1.892

2.539

.

5.485

Erlend lán

6.642

15.085

-8.443

.

7.270

Breyting á handbæru fé

-888

-1.482

592

.

49

Hlutfall af vergri landsframleiðslu, %

Tekjur

26,4

25,3

.

.

26,3

Þar af skatttekjur

24,6

23,5

.

.

24,6

Gjöld

28,2

28,6

.

.

28,7

Tekjujöfnuður

-1,8

-3,4

.

.

-2,5

Hrein lánsfjárþörf

2,5

4,1

.

.

2,6

Tekjur ríkissjóðs námu alls 128,3 milljörðum króna á árinu 1996 eða um 26,4% af lands framleiðslu ársins. Frá árinu á undan hækkuðu þær um 14,1 milljarð króna eða um 12,3%. Tekjur af virðisaukaskatti hækkuðu um 4,8 milljarða króna, tekju- og eignarskatti um 4,4 milljarða króna, tryggingagjaldi um 2,0 milljarða króna, sköttum af vöru og þjónustu um 1,7 milljarða króna og af öðrum sköttum um 0,5 milljarða króna. Arðgreiðslur og aðrar tekjur hækkuðu um 0,7 milljarða króna.

Tekjurnar skiptust þannig á árinu 1996 að beinir skattar námu 23,4%, óbeinir skattar 69,8%, fjármunatekjur 6,2% og aðrar tekjur 0,6%. Af beinum sköttum er tekjuskattur veiga mestur eða 20,1% af heildartekjum ríkissjóðs. Virðisaukaskattur var sem fyrr helsti tekjustofn ríkissjóðs eða 36,0% af heildartekjunum, en innflutnings- og vörugjöld námu 15,3% og tryggingagjöld 10,6%.

Gjöld ríkissjóðs námu alls 137,0 milljörðum króna á árinu 1996 eða um 28,2% af lands framleiðslu ársins. Gjöld ríkissjóðs hækkuðu um 7,6 milljarða króna eða um 5,9% á milli ára. Af einstökum hækkunum á milli ára má nefna; yfirtöku á lífeyrisskuldbindingum Pósts og síma um 1,7 milljarða króna, framlög til tryggingamála um 1,4 milljarða króna, kaup á Vestmanna eyjaferjunni Herjólfi um 1,4 milljarða króna, framlög til grunnskóla um 1,1 milljarð króna og til framhaldsskóla um 0,8 milljarða króna. Á móti lækkaði fjármagnskostnaður um 0,8 milljarða króna, framlög til viðhalds og fjárfestingar hjá Vegagerðinni um 0,6 milljarða króna og Atvinnuleysistryggingasjóðs um 0,2 milljarða króna. Loks hækkuðu sértekjur stofnana um 1,3 milljarða króna á milli ára, en í því felst lækkun á heildargjöldum ríkissjóðs.

Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs nam 12,0 milljörðum króna á árinu 1996 og lækkaði um 6,5 milljarða króna frá árinu undan. Er það svipuð fjárhæð og tekjuafkoma ríkissjóðs batnaði um á milli ára. Sem hlutfall af landsframleiðslu nam lánsfjárþörfin 2,5% árið 1996 samanborið við 4,1% árið 1995.

Greiðsluafkoma ríkissjóðs 1996.

Yfirlitið að framan sýnir einnig greiðsluuppgjör ársins 1996. Þar kemur fram að tekjuhalli ríkissjóðs lækkar úr 12,0 milljörðum króna í greiðsluuppgjöri í 8,7 milljarða króna í reikningi eða um 3,3 milljarða króna. Í stuttu máli skýrast þessi frávik af því að við lokauppgjör þarf ávallt að taka tillit til ýmissa þátta sem hafa ekki greiðsluhreyfingar í för með sér en fela í sér skuldbindingar eða kröfur fyrir ríkissjóð.

Helstu frávik á milli greiðsluuppgjörs og lokauppgjörs ársins 1996 eru lífeyrisskuld bindingar ársins umfram greiðslur til lífeyrissjóða um 2,7 milljarðar króna, yfirtaka ríkissjóðs á hluta af lífeyrisskuldbindingum Pósts og síma að fjárhæð um 1,7 milljarðar króna og kaup ríkissjóðs á Herjólfi með yfirtöku á áhvílandi lánum skipsins um 1,4 milljarðar króna. Hins vegar reyndust vaxtagreiðslur ársins verulega meiri en vaxtagjöldin eða sem nam 8,5 milljörðum króna. Skýrist sá munur í aðalatriðum af því að á árinu 1996 var ákveðið að greiða upp þrjá flokka spariskírteina, frá árunum 1984–1986, fyrir gjalddaga þeirra. Skírteinin báru 8–9% raunvexti og áttu að endurgreiðast í síðasta lagi árið 2000, en heimilt var að segja þeim upp fyrir lokagjalddaga, þannig að þau bæru ekki vexti eða verðbætur eftir það. Á þessi spari skírteini hafa safnast upp verulegar fjárhæðir í áföllnum vöxtum í gegnum árin, en þeir hafa verið gjaldfærðir jafnóðum í ríkisreikningi ár hvert en komu í einu lagi til greiðslu við innlausn skírteinanna í greiðsluuppgjörinu fyrir árið 1996. Heildarandvirði innlausnarinnar nam 17,3 milljörðum króna á árinu 1996, þar af voru vextir 10,1 milljarður króna og afborganir 7,2 milljarðar króna. Eftirfarandi yfirlit sýnir vaxtagjöld og vaxtagreiðslur ríkissjóðs.

Reikningur

Reikningur Breyting

Greiðslu-

Í millj. kr.

1996

1995 fjárhæð

% uppgjör 1996

Vextir og lántökukostnaður

Innlend lán

7.009

7.580

-571

-7,5

15.307

Erlend lán

8.275

8.402

-127

-1,5

8.525

Vextir og lántökukostnaður samtals

15.284

15.982

-698

-4,4

23.832

Lánamál ríkissjóðs.

Yfirlitið hér að neðan gefur vísbendingu um umsvif ríkissjóðs á fjármagnsmarkaði á árinu 1996. Lántökur ríkissjóðs umfram afborganir námu 4,4 milljörðum kr. á innlendum fjármagns markaði á árinu 1996 og 6,6 milljörðum króna erlendis. Umsvif ríkissjóðs á innlenda mark aðinum voru töluvert meiri en þessar tölur gefa til kynna. Hér að framan hefur verið skýrt frá víðtækri innköllun spariskírteina og endurfjármögnun þeirra með nýjum bréfum, þá átti ríkis sjóður mikil viðskipti á skammtíma fjármagnsmarkaði á árinu 1996 en sala ríkisvíxla nam alls 66,6 milljörðum króna og endurgreiðsla þeirra 67,2 milljörðum króna.

Staða í ársbyrjun

Ný lán umfram

Endurmat

Staða í árslok

Í millj. kr.

1996 afborganir ársins

1996

Skuldaviðurkenningar

Spariskírteini

55.130

2.729

2.610

60.469

Ríkisvíxlar

16.399

-589

-

15.810

Ríkisbréf

5.774

2.592

-

8.367

Önnur innlend lán

9.009

-301

105

8.813

Erlend lán samtals

127.261

6.642

-1.686

132.218

Tekin lán samtals

213.575

11.073

1.029

225.677

Áfallnir ógjaldfallnir vextir af spariskírteinum.

19.011

-5.442

-

13.569

Skuldaviðurkenningar samtals

232.586

5.631

1.029

239.246

Lánveitingar

Veitt löng lán

64.063

-1.303

902

63.661

Veitt stutt lán

70

-42

-

28

Skammtímakröfur umfram -skuldir

13.061

-5.908

179

7.332

Lánveitingar samtals

77.194

-7.253

1.081

71.021

Skuldaviðurkenningar umfram lánveitingar

155.392

12.884

-52

168.225

Hlutfall af vergri landsframleiðslu, %

Skuldaviðurkenningar samtals

51,5

1,2

.

49,2

Þar af erlendar skuldir

28,2

1,4

.

27,2

Lánveitingar samtals

17,1

-1,5

.

14,6

Skuldaviðurkenningar umfram lánveitingar

34,4

2,7

.

34,6

Skuldaviðurkenningar ríkissjóðs í árslok 1996 námu 239 milljörðum króna, en að teknu tilliti til lánveitinga voru þær 168 milljarðar króna. Í hlutfalli við landsframleiðslu ársins námu skuldir ríkissjóðs 49,2% í árslok 1996 samanborið við 51,5% árið 1995. Skuldir ríkis sjóðs umfram lánveitingar námu hins vegar 34,6% af landsframleiðslu í árslok 1996 en voru 34,4% árið á undan.

Markverðar breytingar urðu á samsetningu langtímaskulda ríkissjóðs á árinu 1996 eftir tiltölulega litlar breytingar árin þrjú á undan. Af einstökum breytingum má nefna að hlutdeild bandaríkjadollars í skuldinni lækkaði úr 24,5% í árslok 1995 í 20,7% í árslok 1996, en á móti jókst vægi þýskra marka úr 11,7% í 18,9%. Vægi lána í innlendri mynt hefur breyst tiltölulega lítið á milli ára og nam rösklega þriðjungi í langtímaskuldum ríkissjóðs.

Hér að framan hefur verið tæpt á helstu stærðum í fjárhag ríkissjóðs á árinu 1996 en í ríkisreikningi er að finna ítarlegar sundurliðanir og skýringar á einstökum liðum ríkisfjármál anna.