Umhverfisvernd Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 471

970. Frumvarp til laga um umhverfisvernd.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990

–

91.)

I. KAFLI

Markmið og skilgreiningar.

1. gr.

Markmið laga þessara er að stuðla að sem bestri sambúð þjóðar við landið og standa vörð um þau lífsgæði sem felast í óspilltri náttúru, þar með talið hreint loft og vatn. Enn fremur að umsvif mannsins og nýting á íslenskri náttúru og náttúruauðlindum valdi sem minnstri röskun og tryggi eftir föngum sjálfbæra þróun.

2. gr.

Umhverfismál eru þau mál sem snerta ytra umhverfi mannsins hvort sem það er mótað af náttúruöflum eða mannvist.

Umhverfisvernd er hvers konar viðleitni eða aðgerðir til að koma í veg fyrir eða draga sem mest úr óæskilegum áhrifum manna og dýra á náttúrulegt umhverfi. Það telst og umhverfisvernd að breyta óæskilegu umhverfi mannsins í æskilegt horf, koma í veg fyrir, draga úr eða tefja breytingu slíks umhverfis í óæskilega átt af völdum náttúruafla.

II. KAFLI

Gildissvið og viðfangsefni.

3. gr.

Gildissvið laga þessara er landið og landhelgin. Þau taka einnig til efnahagslögsögunnar og landgrunnsins eins og lögsögusvæði þessi eru ákveðin í lögum nr. 41/1979.

Lög þessi taka til starfsemi og framkvæmda sem kunna að hafa í för með sér röskun, sem leitt getur til varanlegra lýta á landi, leitt af sér mengun eða önnur skaðleg áhrif á loft, láð eða lög að því leyti sem slíkt er ekki háð sérlögum. Lögin taka og til meðferðar á efnum sem haft geta skaðleg áhrif, hvort sem þau eru föst, fljótandi eða loftkennd, svo og til hávaða og annars þess sem valdið getur skaða eða röskun á umhverfinu.

4. gr.

Eftirtalin málefni teljast til umhverfisverndar samkvæmt lögum þessum:

A. Friðun landsvæða, vistkerfa og einstakra tegunda plantna og dýra, þar með talin sjávardýr samkvæmt gildandi lögum. Stjórn á stofnstærðum villtra dýra. Gróðureftirlit og gróðurvernd, þar á meðal hvers konar varnir gegn gróðureyðingu, án þess að vænta megi að á móti komi efnahagslegar nytjar. Enn fremur jarðvegsvernd og dýravernd.

B. Hvers kyns mengunarvarnir í lofti, á láði og legi. Varnir gegn mengun sjávar og ferskvatns, mengun í jarðvegi og berggrunni, mengun vatns og andrúmslofts, sjón - , hávaða - og titringsmengun, varma - , lyktar - og ljósmengun, svo og mengun af völdum eiturefna og geislavirkra efna.

C. Ráðstöfun úrgangs, að því er tekur til meðferðar hans, þannig að ekki valdi mengun eða sem minnstri mengun, hvort sem er með urðun, eyðingu, ráðstöfun til endurvinnslu eða á annan hátt. Fráveitur.

D. Umhverfisrannsóknir. Rannsóknir á ástandi lífríkis lands, sjávar og ferskvatns, ástandi lofthjúps jarðar, veðurfari, ágangi sjávar eða straumvatns, rannsóknir á berggrunni, jarðvegi og lausum jarðefnum, jarðhitasvæðum og fallvötnum.

E. Almannaréttur, að því er tekur til umgengni almennings og útivistar.

F. Landnýtingarmál, skipulags - og byggingarmál. Verndun mannvirkja og fornleifa.

G. Afleiðingakönnun og áhrifamat á sviði umhverfismála.

H. Umhverfisfræðsla, bæði í skólum gagnvart almenningi og tilteknum þjóðfélagshópum. Upplýsingaþjónusta um umhverfismál.

I. Alþjóðasamvinna á sviði umhverfismála.

III. KAFLI

Stjórnkerfi.

5. gr.

Umhverfisráðherra fer með yfirstjórn umhverfismála að því leyti sem hún er ekki í lögum sérstaklega falin öðrum ráðuneytum.

Sérstök Umhverfisstofnun fer með stjórnunar - , samræmingar - og eftirlitsstörf undir yfirstjórn umhverfisráðuneytis og með þeim hætti sem ákveðin er í lögum þessum.

6. gr.

Heilbrigðisnefndir sveitarfélaga annast í samvinnu við umhverfisráðherra og Umhverfisstofnun að framfylgt sé ákvæðum laga þessara og mengunarvarnareglugerðar.

7. gr.

Svæðisnefndir heilbrigðisnefnda skulu gera tillögur um mengunarvarnaeftirlit innan svæðisins í samvinnu við hlutaðeigandi heilbrigðisnefndir og sveitarstjórnir. Tillögurnar eru háðar staðfestingu umhverfisráðherra.

Svæðisnefndir skulu fyrir 1. júní ár hvert senda Umhverfisstofnun skýrslu varðandi starfsemi nefndarinnar um mengunarvarnir næsta almanaksár á undan og um áformaða starfsemi á því sviði.

IV. KAFLI

Umhverfisstofnun.

8. gr.

Umhverfisstofnun, sem um ræðir í 2. mgr. 5. gr., fer með verkefni þau sem um ræðir í A - , B - , C - og D - liðum 4. gr.

Hlutverk stofnunarinnar á sviði umhverfisrannsókna er sem hér segir:

að stuðla að eða sjá um að ákveðnum rannsóknum á sviði umhverfisverndar sé sinnt hjá innlendum rannsóknastofnunum og í samstarfi við vísindastofnanir og aðra aðila innlenda og erlenda sem stunda slíkar rannsóknir, að semja skrá yfir umhverfisrannsóknir sem fram hafa farið og skipta máli við meðferð umhverfismála og auka árlega við hana upplýsingum um þær rannsóknir sem bæst hafa við, að vinna að samræmingu umhverfisrannsókna sem fram fara eða fyrirhugaðar eru þannig að komist verði hjá óþarfa tvíverknaði.

9. gr.

Umhverfisráðherra skipar framkvæmdastjóra Umhverfisstofnunar til sex ára í senn. Framkvæmdastjóri sér um daglega stjórn stofnunarinnar, skrifstofuhald, fjármál, starfsmannamál og önnur sameiginleg mál.

Umhverfisstofnun skal skipta í starfsdeildir eftir viðfangsefni. Forstöðumaður deildar fer með faglega stjórn hennar.

Deildir skiptast í meginatriðum eftir viðfangsefnum þannig:

Almenn náttúruvernd, friðlýsingar, útivistarmál.

Stjórn á stofnstærðum villtra dýra, dýravernd.

Gróðurvernd og gróðureftirlit.

Mengunarvarnir.

Í reglugerð skal kveðið nánar á um viðfangsefni deildanna, svo og hlutverk framkvæmdastjóra.

10. gr.

Umhverfisráðherra skipar til fjögurra ára í senn þriggja manna ráðgjafarnefnd um málefni stofnunarinnar og jafnmarga til vara.

Ráðgjafarnefndin kemur saman a.m.k. ársfjórðungslega.

Framkvæmdastjóri og forstöðumenn deilda skulu sitja fundi með ráðgjafarnefndinni.

Á fundum gera forstöðumenn grein fyrir störfum sinna deilda, greina frá þeim málefnum sem þær hafa fjallað um, umsögnum sem þær hafa látið í té og öðru því sem snertir störf deildarinnar frá því að síðasti fundur var haldinn. Forstöðumenn gera grein fyrir helstu viðfangsefnum sem fram undan eru, nýmælum sem stefnt er að o.s.frv.

Framkvæmdastjóri gerir á sama hátt og forstöðumenn grein fyrir þeim verkefnum sem hann hefur sinnt, fjármálum, starfsmannamálum og öðru slíku. Enn fremur kynnir hann nefndinni tillögur sínar vegna fjárlagagerðar.

Nú telur ráðgjafarnefndin eða einstakir nefndarmenn að eitthvað sé athugavert í sambandi við meðferð þeirra mála sem stofnunin fer með og skal slíkt þá tilkynnt umhverfisráðuneyti ef ekki koma fram skýringar sem nefndin eða einstakir nefndarmenn telja fullnægjandi.

V. KAFLI

Meðferð úrgangs og fráveit ur.

11. gr.

Sveitarstjórn fer með málefni sem lúta að meðferð úrgangs sem til fellur í sveitarfélaginu nema þau málefni sem sérstaklega eru undanskilin reglugerð, t.d. hvernig haga skuli meðferð sóttnæmra úrgangsefna, sprengiefna og geislavirkra úrgangsefna, svo og ýmissa spilliefna. Sama á við um úrgang frá matvælaframleiðslu, t.d. fiskvinnslustöðvum og sláturhúsum.

Sveitarstjórn ber að tryggja að íbúum þess og atvinnufyrirtækjum sé unnt að losna við úrgang og farga honum. Í því skyni skal í hverju sveitarfélagi komið upp móttöku - og safnstöð fyrir úrgang, þar með úrgang sem ekki fellur að hinu almenna sorphirðukerfi, t.d. úrgang sem fellur til úr görðum. Sveitarfélögum er og skylt að sjá til þess að sérstakar móttöku - og förgunarstöðvar verði reknar á vegum samtaka sveitarfélaga, af byggðasamlögum eða öðrum aðilum og verði þar hægt að eyða úrgangi með urðun eða brennslu, sem berst þangað frá tilteknu svæði, eða farga honum með öðrum hætti.

Í reglugerð er einnig heimilt að setja ákvæði um flokkun úrgangsefna sem talin eru nýtanleg þannig að þau blandist ekki öðrum úrgangi. Heimilt er sveitarfélagi að semja við endurvinnslufyrirtæki um söfnun og móttöku nýtanlegra úrgangsefna fram hjá hinu almenna sorphirðukerfi.

Sveitarstjórn setur gjaldskrá fyrir þá þjónustu sem veitt er samkvæmt þessari grein og er gjaldskrá háð staðfestingu umhverfisráðuneytis.

12. gr.

Það er hlutverk sveitarfélaga að sjá um að fráveitur séu lagðar frá byggð, atvinnurekstri og hvers konar annarri starfsemi sem valdið getur mengun í sjó, ám og vötnum eða í jarðvegi.

Þannig skal gengið frá að ekki stafi af fráveituvatni hætta fyrir heilsu manna og búpening. Þess skal gætt að röskun á lífríki og umhverfi verði sem minnst.

Umhverfisráðherra setur reglugerð um fráveitur. Þar skal m.a. mælt fyrir um hlutverk heilbrigðisnefnda hvað snertir staðsetningu, frágang og eftirlit, skyldur eiganda að fráveitu og bótaábyrgð hans, gerð á fráveitum, mengunarmörk á fráveituvatni og annað sem máli þykir skipta.

VI. KAFLI

Fræðslu

- og upplýsingastarf semi.

13. gr.

Kennsla í málefnum, sem lúta að umhverfisvernd, skal fara fram í skólum landsins.

Menntamálaráðuneytið svo og ráðuneyti, sem fara með stjórn sérskóla, kveða á um tilhögun þessarar kennslu í samráði við umhverfisráðuneytið.

14. gr.

Umhverfisráðuneytið fer með yfirstjórn umhverfisfræðslu fyrir almenning. Heimilt er því að semja við stofnanir, samtök, félög og einstaklinga um að þessir aðilar taki að sér tiltekna umhverfisfræðslu eftir því sem nánar segir í samningi.

15. gr.

Umhverfisráðuneytið annast upplýsingastarfsemi fyrir almenning á sviði umhverfismála.

VII. KAFLI

Þvingunarúrræði og viður lög.

16. gr.

Umhverfisráðherra getur fyrirvaralaust afturkallað starfsleyfi viðkomandi rekstrar ef ekki er farið að fyrirmælum Umhverfisstofnunar eða heilbrigðisnefndar og úrbótum ekki sinnt innan tiltekins frests.

Umhverfisráðuneytið getur fyrirvaralaust látið stöðva framkvæmdir eða rekstur með atbeina lögreglu ef með þarf hefji aðili framkvæmdir eða rekstur eða haldi slíku áfram án þess að tilskildar rannsóknir eða leyfi séu fyrir hendi.

17. gr.

Umhverfisráðherra getur lagt á dagsektir og látið vinna verk á kostnað aðila ef ekki er sinnt fyrirmælum ráðuneytisins. Dagsektir renna í ríkissjóð.

Ef aðili sinnir ekki innan tiltekins frests fyrirmælum heilbrigðisnefndar getur hún ákveðið viðkomandi dagsektir þar til úr er bætt. Slíkar dagsektir renna í sveitarsjóð.

Ef aðili vanrækir að vinna verk samkvæmt lögum þessum eða reglugerðum samkvæmt þeim er heilbrigðisnefnd heimilt að láta vinna verkið á kostnað aðila. Skal þá greiða kostnaðinn til bráðabirgða úr sveitarsjóði, en innheimta síðan hjá hlutaðeigandi.

Hámark dagsekta skv. 1. og 2. mgr. skal ákveðið í mengunarvarnareglugerð.

Dagsektir og kostnað skv. 1., 2. og 3. mgr. má innheimta með lögtaki.

18. gr.

Telji Umhverfisstofnun nauðsyn ráðstöfunar samkvæmt lögum þessum og viðkomandi heilbrigðisnefnd lætur ekki málið til sín taka eða gengur ekki nægilega ríkt eftir framkvæmdum þrátt fyrir ábendingar stofnunarinnar skal hún gera tillögur til ráðherra um framkvæmd ráðstöfunar.

Telji stofnunin svo alvarlega hættu stafa af tiltekinni starfrækslu eða notkun að aðgerð þoli enga bið er henni heimilt til bráðabirgða að stöðva starfsemi eða notkun þegar í stað með aðstoð lögreglu ef þurfa þykir, en tilkynna skal hún það tafarlaust umhverfisráðherra.

19. gr.

Verði ágreiningur milli svæðisnefndar eða heilbrigðisnefndar og sveitarstjórnar eða Umhverfisstofnunar um framkvæmd laga þessara eða reglna settra samkvæmt þeim er aðila, sem í hlut á, heimilt að vísa málinu til fullnaðarúrskurðar umhverfisráðherra.

20. gr.

Með mál, sem rísa út af brotum gegn lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim eða mengunarvarnareglugerð, skal farið að hætti opinberra mála.

21. gr.

Fyrir brot gegn lögum þessum, reglugerðum settum samkvæmt þeim eða fyrirmælum gefnum samkvæmt þeim skal refsa með sektum, varðhaldi eða fangelsi allt að einu ári.

Ákveða má stofnun, félagi eða fyrirtæki sekt fyrir brot gegn lögum þessum án tillits til þess hvort sök verður sönnuð á fyrirsvarsmenn eða starfsmenn.

Heimilt er umhverfisráðherra að svipta aðila leyfi eða löggildingu til ákveðins starfs vegna brota á lögum þessum eða öðrum er varða umhverfismál.

VIII. KAFLI

Ýmis ákvæði.

22. gr.

Kostnaður af starfsemi Umhverfisstofnunar greiðist úr ríkissjóði.

Um greiðslur fyrir þjónustu, sem einstakar stofnanir á sviði umhverfismála veita, fer eftir sérlögum er gilda fyrir þá stofnun sem í hlut á.

Ef umhverfisrannsóknir fara fram vegna tiltekinna aðgerða eða framkvæmda ákveðins aðila ber þeim sama aðila að greiða allan kostnað sem af slíku leiðir fyrir Umhverfisstofnun.

23. gr.

Umhverfisráðherra setur nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara í reglugerð.

24. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Ákvæði til bráðabirgða.

Umhverfisráðherra skal, svo fljótt sem verða má, leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga til endurskoðunar á þeim sérlögum er tengjast framkvæmd þessara laga og falla að stefnu þeirri sem þar er mörkuð.

Umhverfisráðherra skal í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga láta semja fimm ára framkvæmdaáætlun um það hvernig koma megi meðferð úrgangs og fráveitum sveitarfélaga, sbr. 11. og 12. gr., í það horf að viðunandi sé.

Umhverfisráðherra skal láta semja frumvarp til laga um Umhverfisbótasjóð sem hafi það meginhlutverk að veita sveitarfélögum hagstæð lán til greiðslu stofnkostnaðar við framkvæmd áætlunar skv. 2. tölul.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er lagt fram til kynningar á þessu þingi. Er ætlunin að óska eftir umsögnum og athugasemdum við frumvarpið á komandi sumri og leggja það fram á ný, endurskoðað næsta haust.

Í bráðabirgðaákvæðum laga nr. 47 16. maí 1990, um breytingu á lögum nr. 47 16. apríl 1971, um náttúruvernd, lögum nr. 20 30. apríl 1986, um Siglingamálastofnun ríkisins, og ýmsum öðrum lögum er varða yfirstjórn umhverfismála segir svo í 1. tölul.:

„Umhverfisráðherra skal á næsta haustþingi leggja fram frumvarp til laga um umhverfisvernd og umhverfisverndarstofnun. Í því skal m.a. ákveðið skipulag mengunar - og geislavarna á landi, í lofti og í sjó.“

Þá segir í 3. tölul.:

„Fyrir 1. nóvember 1990 skal forsætisráðherra leggja fyrir Alþingi frumvarp eða frumvörp til laga sem feli í sér niðurstöðu endurskoðunar á þeim lögum sem upp eru talin hér á eftir. Þar verði jafnframt ákveðin nánar einstök verkefni og stofnanir umhverfisráðuneytis sem eftirtalin lög fjalla um:

3.1. Lög um Landgræðslu ríkisins, nr. 17/1965, og Skógrækt ríkisins, nr. 3/1955, með síðari breytingum.

3.2. Lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988, lög um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1988, og lög um Geislavarnir ríkisins, nr. 117/1985.

3.3. Lög um Siglingamálastofnun ríkisins, nr. 20/1986, lög um varnir gegn megnun sjávar, nr. 32/1986, og lög um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd þrjá alþjóðasamninga um varnir gegn mengun sjávar af völdum olíu, nr. 14/1979.

3.4. Lög um bann við losun hættulegra efna í sjó, nr. 20/1972.“

Umhverfisráðherra skipaði sex manna nefnd til að semja frumvarp um það efni sem fjallað er um í 1. tölul. að framan. Í nefndina voru skipaðir Páll Líndal ráðuneytisstjóri, formaður, Eyþór Einarsson grasafræðingur, Guðrún Ólafsdóttir lektor, Magnús Jónsson veðurfræðingur, Sigurður M. Magnússon, forstöðumaður Geislavarna ríkisins, og Unnur Stefánsdóttir verkefnisstjóri. Nefndin hefur haldið 27 fundi um málið. Er frumvarp það, sem hér er lagt fram, að nokkru leyti byggt á starfi nefndarinnar. Nefndin hefur þó ekki lokið störfum.

Forsætisráðherra setti sl. sumar á laggirnar þrjá starfshópa til þess að vinna að endurskoðun laga þeirra sem upp eru talin í 3. tölul. í framangreindu ákvæði til bráðabirgða. Vinna hópanna takamarkaðist við endurskoðun og samræmingu og miðaði að því að auka áhrif umhverfisráðuneytis í stjórnum og ráðum þeirra stofnana sem tengjast starfsemi ráðuneytisins samkvæmt lögum frá sl. vori. Um heildarendurskoðun viðkomandi laga var hins vegar ekki að ræða enda slíkt verkefni umfangsmikið og tímafrekt. Starfi hópanna þriggja stýrði Jón Sveinsson, aðstoðarmaður forsætisráðherra, en auk hans sat Páll Líndal, ráðuneytisstjóri umhverfisráðuneytis, í öllum hópunum. Í fyrsta hópnum, sem fjallaði um samræmingu laga samkvæmt tölul. 3.1. að framan, sátu jafnframt Sveinn Runólfsson landgræðslustjóri, Jón Loftsson skógræktarstjóri og Álfhildur Ólafsdóttir, aðstoðarmaður landbúnaðarráðherra. Í öðrum hópnum, sem fjallaði um endurskoðun og samræmingu laga samkvæmt tölul. 3.2. að framan, sátu einnig þeir Hermann Sveinbjörnsson, formaður Hollustuverndar ríkisins, Ingimar Sigurðsson, skrifstofustjóri í heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytinu, og Sigurður M. Magnússon, forstöðumaður Geislavarna ríkisins. Í þriðja hópnum, sem fjallaði um samræmingu og endurskoðun laga samkvæmt tölul. 3.3. og 3.4. að framan, sátu og þau Ragnhildur Hjaltadóttir, skrifstofustjóri í samgönguráðuneytinu, og Magnús Jóhannesson siglingamálstjóri.

Komst fyrsti hópurinn ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Fram komu fjórar megintillögur. Í fyrsta lagi að sett verði sameiginleg stjórn fyrir Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins með víðtækt vald er varðar málefni skógræktar og landgræðslu. Í öðru lagi að komið verði á tveimur sjálfstæðum stjórnum, annars vegar fyrir Landgræðslu ríkisins og hins vegar fyrir Skógrækt ríkisins, tveimur sjálfstæðum þriggja manna stjórnum, þar sem umhverfisráðherra hafi einn fulltrúa, en þessar stofnanir hafa ekki sjálfstæðar stjórnir nú. Í þriðja lagi að starfssvið „Nasl - hópsins“ svokallaða, sem er samstarfsvettvangur Náttúruverndarráðs, Skógræktarinnar og Landgræðslunnar, verði útvíkkað frá því sem nú er. Í fjórða lagi að stofnað verði sjálfstætt gróðurverndarráð, sem verði samstarfsvettvangur Landgræðslu ríkisins, Skógræktar ríkisins, Náttúruverndarráðs, umhverfisráðuneytis, landbúnaðarráðuneytis og jafnvel Háskóla Íslands. Ráðið verði ráðgefandi fyrir hlutaðeigandi stofnanir á sviði gróðurverndarmála og marki stefnu þeirra á þessu sviði. Það fjalli jafnframt um framkvæmdaáætlun og forgangsröðun verkefna á þessu sviði, fylgist með verkaskiptingu og framkvæmdum stofnana og geri hlutaðeigandi ráðuneytum grein fyrir framgangi þeirra. Meiri hluti starfshópsins féllst á að leggja síðasttöldu leiðina til. Skiptar skoðanir voru hins vegar um hvort gróðurverndarráð ætti að heyra undir umhverfisráðherra með því að geta þess í lögum um náttúruvernd, nr. 47/1971, eða undir landbúnaðarráðherra með því að geta þess í landgræðslulögum nr. 17/1965. Innan ríkisstjórnar voru jafnframt skiptar skoðanir um hvaða leið bæri að fara í þessu efni.

Annar hópurinn lagði til nokkrar breytingar á lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988, og lögum um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1988, sem miðuðu að því að auka áhrif umhverfisráðuneytis á stjórn og starfsemi Hollustuverndar ríkisins. Um grundvallarbreytingar var hins vegar ekki að ræða. Starfshópnum þótti hins vegar ekki ástæða til að gera breytingar á lögum um geislavarnir, nr. 117/1985, þar sem unnt er að koma á auknu samstarfi á milli umhverfisráðuneytis og Geislavarna ríkisins með reglugerðarbreytingu.

Þriðji hópurinn var sammála um að leggja til nokkrar breytingar á lögum um Siglingamálastofnun ríkisins, nr. 20/1986, sem miða að auknum áhrifum umhverfisráðuneytis í stjórn stofnunarinnar. Ekki þótti hins vegar ástæða til að gera breytingar á lögum um varnir gegn mengun sjávar, enda voru gerðar á þeim allmiklar breytingar sl. vor með lögum nr. 47/1990. Á sama hátt þótti ekki ástæða til að breyta lögum um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd þrjá alþjóðasamninga um varnir gegn mengun sjávar af völdum olíu, nr. 14 1979, enda heyra þau lög nú alfarið undir umhverfisráðherra með lögum nr. 47/1990. Starfshópurinn lagði hins vegar til að úr gildi falli lög nr. 20/1972, um bann við losun hættulegra efna í sjó, enda er öll meginákvæði þeirra laga nú að finna í lögum um varnir gegn mengun sjávar, nr. 32 5. maí 1986.

Breytingar þær, sem fram komu í áliti starfshópanna þriggja, ganga allar í þá átt að auka áhrif umhverfisráðuneytis og Náttúruverndarráðs. Er það ýmist gert með því að bæta fulltrúa Náttúruverndarráðs eða umhverfisráðuneytisins í samstarfs - eða framkvæmdastjórnir. Einnig með því að leitað verði samráðs við umhverfisráðuneyti og Náttúruverndarráð í málaflokkum sem tengjast umhverfismálum og eru einnig á sviði annarra ráðuneyta. Tillögur starfshópanna þriggja fólu hins vegar ekki í sér grundvallarbreytingar eins og fyrr er rakið. Frumvarp byggt á tillögum starfshópanna þriggja hefur verið til umfjöllunar í ríkisstjórn. Þar náðist hins vegar ekki samstaða um málið. Í fyrsta lagi voru mismunandi sjónarmið uppi um hvernig eigi að taka á gróðurverndarmálum í framtíðinni. Í öðru lagi voru hugmyndir uppi um að kljúfa mengunarvarnadeild Hollustuverndar ríkisins frá þeirri stofnun strax. Í þriðja lagi þótti rétt að bíða með endurskoðun á þeim lögum, sem hér um ræðir, með tilliti til endurskoðunar milliþinganefndar á frumvarpi til laga um Stjórnarráð Íslands sem lagt var fram á síðasta þingi og tekur til sameiningar ráðuneyta og tilflutnings verkefna. Voru vonir bundnar við að milliþinganefndin legði fram heildstæðar tillögur varðandi fækkun ráðuneyta og framtíðarverkefni þeirra og stofnanir. Niðurstaða milliþinganefndarinnar barst hins vegar seint og reyndist ekki sameiginleg.

Með tilliti til þess sem að framan er rakið varð að samkomulagi eftir ríkisstjórnarfund 12. febrúar sl. að forsætisráðherra og umhverfisráðherra létu semja frumvarp til laga um umhverfisvernd og umhverfisstofnun sem lagt yrði fram til kynningar á yfirstandandi Alþingi. Var þeim Jóni Sveinssyni, aðstoðarmanni forsætisráðherra, og Páli Líndal, ráðuneytisstjóra í umhverfisráðuneytinu, falið að leysa það verk. Í starfi sínu hafa þeir aðallega byggt á gögnum umhverfismálanefndarinnar sem fyrr er getið og gögnum starfshópanna þriggja sem áður er vitnað til.

Í frumvarpinu er reynt að marka ákveðna stefnu. Ef á þá stefnu verður fallist þarf að sjálfsögðu að koma til endurskoðun á ýmsum sérlögum sem tengjast efni frumvarpsins. Eðlilegt er hins vegar að slík endurskoðun fari ekki fram fyrr en framtíðarstefna í þessu efni hefur verið mörkuð.

Frumvarpinu er skipt í átta kafla.

Í fyrsta kafla frumvarpsins er fjallað um markmið og skilgreiningar hugtakanna umhverfismál og umhverfisvernd.

Í öðrum kafla frumvarpsins er fjallað um hvar lögin gildi og nánar tilgreint hvaða málefni teljist til umhverfisverndar.

Í þriðja kafla frumvarpsins er lýst stjórnkerfi því sem frumvarpið byggir á. Umhverfisráðherra fer með yfirstjórn málaflokksins en sérstök Umhverfisstofnun fer með stjórnunarsamræmingu og eftirlit á sviði umhverfismála. Þá er lagt til að starfandi heilbrigðisnefndir sveitarfélaga annist í samvinnu við umhverfisráðherra og Umhverfisstofnun að framfylgja ákvæðum laganna. Á sama hátt er gert ráð fyrir því að svæðisnefndir heilbrigðisnefnda fjalli um mengunarvarnaeftirlit innan viðkomandi svæðis í samvinnu við hlutaðeigandi heilbrigðisnefndir og sveitarstjórnir. Heilbrigðisnefndir sveitarfélaga og svæðisnefndir heilbrigðisnefnda eru þegar starfandi og því æskilegt og heppilegt að virkja áfram starfskrafta þessara nefnda í þágu umhverfismála. Kostnaðarsamt og óhentugt þykir að stofna til sjálfstæðra umhverfisnefnda um land allt til viðbótar heilbrigðisnefndum.

Í fjórða kafla frumvarpsins er fjallað um starfsemi Umhverfisstofnunar. Má segja að þegar sé kominn vísir að slíkri stofnun þar sem hún tekur við verkefnum sem aðrar stofnanir og embætti sinna nú á sviði umhverfismála. Hún tekur með öðrum orðum til Náttúruverndarráðs, mengunarvarna Hollustuverndar ríkisins, mengunarvarna Siglingamálastofnunar ríkisins og embættis veiðistjóra. Umhverfisstofnun er skipt í fjórar deildir sem fjalla um:

almenna náttúruvernd, friðlýsingar og útivistarmál, stjórn á stofnstærðum villtra dýra og dýravernd, gróðurvernd og gróðureftirlit, mengunarvarnir.

Lagt er til að umhverfisráðherra skipi þriggja manna ráðgjafarnefnd um málefni stofnunarinnar og jafnmarga til vara.

Fimmti kafli frumvarpsins fjallar um málefni sveitarstjórna er varða meðferð úrgangs og fráveituhlutverk sveitarfélaga.

Í sjötta kafla frumvarpsins er vikið að fræðslu - og upplýsingastarfsemi á sviði umhverfismála og áhersla lögð á að kennsla í málefnum, sem lúta að umhverfisvernd, skuli fara fram í skólum landsins.

Í sjöunda kafla frumvarpsins er vikið að þvingunarúrræðum og viðurlögum. Samkvæmt honum getur umhverfisráðherra afturkallað starfsleyfi og jafnframt látið vinna verk á kostnað aðila og beitt dagsektum ef ekki er orðið við tilmælum eða fyrirmælum. Jafnframt getur heilbrigðisnefnd beitt dagsektum og látið vinna verk á kostnað aðila. Í sérstökum tilvikum getur Umhverfisstofnun jafnframt stöðvað starfrækslu fyrirtækis til bráðabirgða.

Í áttunda kafla frumvarpsins, sem jafnframt er lokakafli þess, er tekið fram að kostnaður af starfsemi Umhverfisstofnunar greiðist úr ríkissjóði og jafnframt að umhverfisráðherra setji nánari ákvæði um framkvæmd laganna í reglugerð.

Í ákvæðum til bráðabirgða er gert ráð fyrir því að umhverfisráðherra láti, svo fljótt sem verða má, leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um endurskoðun á þeim sérlögum sem hann telur að tengist framkvæmd laganna og falli að stefnu þeirri sem í þeim er mörkuð. Einnig láti umhverfisráðherra í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga semja fimm ára framkvæmdaáætlun um það hvernig koma megi meðferð úrgangs og fráveitum sveitarfélaga í viðunandi horf. Loks er gert ráð fyrir að umhverfisráðherra láti semja frumvarp til laga um Umhverfisbótasjóð sem hafi það meginhlutverk að veita sveitarfélögum hagstæð lán til greiðslu stofnkostnaðar við framkvæmdir úrgangs - og fráveituáætlana.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarps ins.

Um 1. gr.

Menn hafa gert sér æ betur ljóst að hinum margrómaða hagvexti væru takmörk sett, auðlindirnar væru engan veginn óþrjótandi og mannkyninu fjölgaði meira en nokkru sinni fyrr. Ýmsir þóttust sjá fyrir að nú liði að heimsendi og byggðu það m.a. á útreikningum sem var að finna í ritinu Endimörk hagvaxtar sem út kom fyrir rúmlega 20 árum. Þeir útreikningar voru að vísu ærið uggvænlegir og bentu til þess að svo gæti farið ef ekki yrði skapað jafnvægi milli neyslu og getu auðlindanna.

Í framhaldi af þessu kom að því að Sameinuðu þjóðirnar færu að taka mál þessi föstum tökum. Árið 1983 var skipuð á þeirra vegum sérstök heimsnefnd um umhverfis - og þróunarmál. Þessi heimsnefnd, sem var undir forsæti Gro Harlem Brundtland, þáverandi umhverfisráðherra Noregs, skilaði mikilli skýrslu um málið árið 1987. Er skýrslan oftast kennd við formanninn og nefnd Brundtland - skýrslan.

Þetta er mikil skýrsla og merkileg. Við undirbúning hennar var haft samstarf við um 1.000 aðila. Ekki verður séð að þar hafi neinn íslenskur aðili komið við sögu og ekki verður heldur séð að þessi skýrsla hafi vakið teljandi athygli á Íslandi fyrr en á sl. ári. Hún hefur ekki verið þýdd á íslensku, en á eins árs afmæli umhverfisráðuneytisins 23. febrúar 1991 kom út á vegum þess útdráttur úr skýrslunni og nefnist ritið „Sjálfbær þróun“. Það heiti hefur að geyma megininntak skýrslunnar þar sem bent er á markmiðið sem mannkyninu beri að stefna að. Sjálfbær þróun merkir að þróunin eigi að vera með þeim hætti að sýna verði þá gát við nýtingu auðlinda jarðar að þeim verði ekki ofboðið heldur skilað í hendur komandi kynslóða ekki í lakara ástandi, heldur helst í betra ástandi en núlifandi kynslóð tók við þeim.

Sjálfbær þróun er þýðing á orðunum „sustainable development“ í ensku og „bærekraftig udvikling“ á dönsku og þykir þýðingin ná nokkuð vel þeirri hugmynd sem að baki býr: að þróunin standi undir sér. Orðið sjálfbær kemur fyrir í bók sr. Matthíasar Jochumssonar, Sögukaflar af sjálfum mér (bls. 251), en hefur ekki sést annars staðar svo að vitað sé.

Það er yfirlýst stefna Sameinuðu þjóðanna að allar þjóðir heims eigi nú að stefna að sjálfbærri þróun, raunar hver einstaklingur, og er ætlast til að þjóðirnar skili á heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Brasilíu árið 1992 skýrslum um það hvernig miðað hafi og hver árangur hafi náðst í þessum málum. Á sl. ári var hafinn undirbúningur að gerð slíkrar skýrslu fyrir Ísland.

Í 1. gr. kemur fram meginmarkmiðið sjálfbær þróun.

Um 2. gr.

Í upphafi greinarinnar er skilgreint hvað felst í hugtakinu umhverfismál. Engin lögformleg skilgreining er til á því hugtaki og vafalaust má deila endalaust um það hvernig slík skilgreining eigi að hljóða.

Þetta hugtak á sér ekki langa sögu í íslensku máli fremur en önnur hugtök á þessu sviði. Samkvæmt því sem fyrir liggur hjá Orðabók Háskólans hefur orðið umhverfisvernd fyrst sést á prenti hér árið 1971.

Hugtakið umhverfismál er afsprengi þeirrar þróunar sem hófst í hinum svonefndu neysluþjóðfélögum á árunum eftir heimsstyrjöldina síðari. Miklar tækniframfarir og tillitslaus nýting á auðlindum jarðar urðu m.a. til þess að skapa meiri og almennari velmegun í þessum þjóðfélögum en áður hafði þekkst.

Í 2. mgr. er skilgreint hugtakið umhverfisvernd. Rétt þykir að þar komi fram að það teljist umhverfisvernd að breyta óæskilegu umhverfi í æskilegt horf, koma í veg fyrir, draga úr eða tefja breytingu slíks umhverfis í óæskilega átt af völdum náttúruafla. Ekki munu hinir áköfustu umhverfissinnar allir geta aðhyllst þessi sjónarmið. Það verður þó að teljast eðlilegur liður í umhverfisvernd að gera ráðstafanir til að stöðva landbrot af völdum sjávar eða straumvatna, stöðva skógarelda, gera ráðstafanir til að vinna gegn uppblæstri o.s.frv.

Um 3. gr.

Í 1. mgr. er fjallað um gildissvið laganna.

Í 2. mgr. er gert ráð fyrir að sérlög gildi um ýmis efni sem fjalla um umhverfisvernd. Það yrði mjög mikið verk og flókið; er raunar ástæðulaust að fella slík sérlög í einn lagabálk. Hins vegar þarf að breyta ýmsum sérlögum til samræmis við þetta frumvarp ef að lögum verður, sbr. skrá sem fylgir sem fylgiskjal I. Má vera að til þurfi að koma fleiri lög.

Um 4. gr.

Gerður er greinarmunur á hugtökunum umhverfismál og umhverfisvernd, sbr. 1. og 2. mgr. 2. gr.

Í þessari grein eru talin upp þau málefni sem þetta frumvarp tekur til.

Upptalningin er í meginatriðum samhljóða núgildandi lögum nr. 47/1990 um verksvið umhverfisráðuneytis, sbr. bráðabirgðaákvæði þeirra, svo og reglugerð forseta Íslands nr. 77/1990 um sama efni.

Hlutverk á sviði gróðureftirlits og gróðurverndar er í samræmi við þá skiptingu verkefna milli landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis sem var í greinargerð með stjórnarfrumvarpi því sem lagt var fyrir Alþingi haustið 1989 og fól í sér stofnun sérstaks umhverfisráðuneytis, en þar var greint milli umhverfisþáttarins og þess þáttar sem lýtur að eiginlegum atvinnuvegi.

Í G - lið er fjallað um afleiðingakönnun og áhrifamat á sviði umhverfismála. Hér er um að ræða það sem á ensku er nefnt „environmental impact assessment“ eða á Norðurlandamálum „miljökonsekvensbedömning“. Hér er um að ræða starfshætti sem nú ryðja sér til rúms víða um heim bæði á vegum alþjóðastofnana og í löggjöf einstakra þjóða, t.d. er nú unnið að þessu máli á vegum ráðherranefndar Norðurlanda. Það sem átt er við er að lögboðið verði að þegar framkvæmdir eða tilteknar aðgerðir eru undirbúnar sé jafnframt hugað að tæknilegum og fjárhagslegum þáttum og sérstaklega kannað hver séu sennileg umhverfisáhrif þess sem að er stefnt. Niðurstöður slíkrar könnunar séu metnar jafnhliða hinum tveim þáttunum þegar ákvörðun er tekin um það hvort ráðist skuli í framkvæmd eða aðgerð eða þá hætt við. Nú þegar hefur umhverfisráðuneytið óskað þess að skipulagsstjórn ríkisins og Náttúruverndarráð hafi í störfum sínum þessi sjónarmið í huga og komi þeim að þegar við á.

Um 5. gr.

1. mgr. þarfnast ekki skýringa.

2. mgr. fjallar um sjálfstæða Umhverfisstofnun sem síðan nánar er fjallað um í IV. kafla frumvarpsins.

Stofnunin fer með stjórnunar - , samræmingar - og eftirlitsstörf undir yfirstjórn umhverfisráðuneytis.

Um 6. gr.

Samkvæmt lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81 3. ágúst 1988, starfa 46 heilbrigðisnefndir sveitarfélaga um land allt. Hlutverk þeirra er m.a. að sjá um að framfylgt sé ákvæðum mengunarvarnareglugerðar og vinna að bættum mengunarvörnum í héraði. Í þessari grein er fyrra hlutverk heilbrigðisnefnda því ítrekað og tekið fram að nefndirnar annist það í samvinnu við umhverfisráðherra og Umhverfisstofnun sem fara með yfirstjórn mengunarvarna. Heppilegra þykir að virkja nefndirnar áfram á sama hátt og gert hefur verið en stofna ekki til nýs stjórnkerfis með uppsetningu mengunarvarnanefnda eða umhverfisnefnda vítt og breitt um landið.

Um 7. gr.

Í áðurnefndum lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988, er jafnframt fjallað um svæðisnefndir heilbrigðisnefnda. Í þessari grein er fyrra hlutverk þeirra ítrekað hvað snertir mengunarvarnaeftirlit innan svæðisins, en það skal framvegis unnið í samvinnu við hlutaðeigandi heilbrigðisnefndir og sveitarstjórnir, en tillögur þó háðar staðfestingu umhverfisráðherra. Svæðisnefndir skulu ár hvert senda Umhverfisstofnun skýrslur varðandi starfsemi nefndarinnar sem lúta að mengunarvörnum næsta almanaksár á undan og um áformaða starfsemi á því sviði.

Um 8. gr.

Í lögum nr. 47/1990 eða umræðum á Alþingi er ekki að finna leiðbeiningar um hlutverk Umhverfisstofnunar. Í þessari grein er gert ráð fyrir að hún taki við verkefnum sem aðrar stofnanir og embætti sinna nú á sviði umhverfismála. Hún tekur því til Náttúruverndarráðs, mengunarvarna Hollustuverndar ríkisins, mengunarvarna Siglingamálastofnunar ríkisins og embættis veiðistjóra.

Í 1. mgr. eru tekin upp verkefni þau sem eðlilegt þykir að Umhverfisstofnun sinni og þá m.a. kveðið á um það sem telja má eðlilega verkaskiptingu gagnvart umhverfisráðuneyti.

Í 2. mgr. er gerð nánari grein fyrir hlutverki stofnunarinnar að því er tekur til rannsókna sem um ræðir í D - lið 4. gr.

Um 9. gr.

Í þessari grein er að finna meginreglur um stjórn stofnunarinnar. Stofnuninni stjórnar framkvæmdastjóri sem umhverfisráðherra skipar til sex ára í senn. Hann sér um daglega stjórn hennar, skrifstofuhald, fjármál, starfsmannamál og önnur sameiginleg mál.

Samkvæmt 2. mgr. skal skipta Umhverfisstofnun í fjórar starfsdeildir eftir viðfangsefnum, en forstöðumenn fara með faglega stjórn hverrar deildar fyrir sig.

Loks segir í 3. mgr. að nánar skuli kveðið á um viðfangsefni deildanna og hlutverk framkvæmdastjóra í reglugerð.

Um 10. gr.

Ekki þykir ástæða til að lögfesta ákvæði um tiltekna stjórn Umhverfisstofnunar. Á þessu stigi þykir nægja að sérstök ráðgjafarnefnd á vegum umhverfisráðherra fylgist með störfum hennar með þeim hætti sem greinin fjallar um. Umhverfisráðherra skipar til fjögurra ára í senn ráðgjafarnefndina sem skal vera þriggja manna og jafnmargir til vara.

Um 11. gr.

Greinin fjallar um málefni sveitarfélaga sem lúta að meðferð úrgangs og förgun.

Lagaákvæði um meðferð úrgangs hér á landi eru heldur ófullkomin. Hér er um að ræða málefni sem miklu minna hefur verið sinnt en nauðsynlegt er. Athygli manna nú síðustu árin hefur beinst mjög að þeim vanda sem við er stríða. Í skýrslu nefndar, sem umhverfisráðherra skipaði á sl. ári, er greinilega lýst því vandræðaástandi sem ríkir víða um lönd í þessum efnum. Í skýrslunni eru jafnframt gerðar tillögur um úrbætur. Ljóst er að um mjög kostnaðarsamar framkvæmdir er að ræða sem reynast mun mörgum sveitarfélögum erfitt að standa undir. Því er í 3. tölul. bráðabirgðaákvæðis gert ráð fyrir að til komi veruleg fjárhagsaðstoð til að koma málum sveitarfélaga í viðunandi horf á þessu sviði.

Um 12. gr.

Greinin fjallar um hlutverk sveitarfélaga í því að sjá um að fráveitur séu lagðar frá byggð, atvinnurekstri og hvers konar annarri starfsemi sem valdið getur mengun í sjó, ám og vötnum eða í jarðvegi. Lagaákvæði um fráveitur hér á landi eru á sama hátt og ákvæði um meðferð úrgangs heldur ófullkomin. Í niðurlagi 12. gr. er gert ráð fyrir að umhverfisráðherra setji nánari ákvæði í reglugerð um fráveitur.

Um 13.

–

15. gr.

Umhverfisfræðsla er mjög þýðingarmikill þáttur umhverfisverndar. Í grunnskólalögum eru umhverfisfræði talin einn þáttur námsefnis. Virðist eðlilegt að tilhögun kennslu í málefnum, sem lúta að umhverfisvernd, verði ákveðin í samræmi við umhverfisráðuneyti.

Hins vegar er eðlilegast að umhverfisfræðsla fyrir almenning sé undir stjórn umhverfisráðuneytis eins og nánar er lýst í 14. gr.

Þá er nauðsynlegt að efla upplýsingastarfsemi fyrir almenning á sviði umhverfismála og er eðlilegt að umhverfisráðuneytið fari með yfirstjórn hennar. Hér er um að ræða málefni sem mjög er á dagskrá víða um heim. Á vegum umhverfisnefndar Sameinuðu þjóðanna fyrir Evrópu hefur verið samin tillaga að réttindaskrá sem felur í sér ákvæði um rétt einstaklinga til að fá upplýsingar um umhverfismál. Stefnt hefur verið að því að tillagan verði lögð fyrir heimsráðstefnuna í Brasilíu árið 1992 til samþykktar, en ekki er enn ljóst hvort úr því verður.

Um 16. gr.

Í 16. gr. er fjallað um heimild umhverfisráðherra til að afturkalla fyrirvaralaust starfsleyfi rekstrar ef ekki er farið að fyrirmælum Umhverfisstofnunar eða heilbrigðisnefndar. Sama á við um framkvæmdir eða rekstur ef tilskildar rannsóknir eða leyfi eru ekki fyrir hendi.

Um 17. gr.

Í 1. mgr. er fjallað um heimild umhverfisráðherra til að leggja á dagsektir og láta vinna verk á kostnað aðila ef ekki er sinnt fyrirmælum ráðuneytisins. Slíkar dagsektir renna í ríkissjóð.

Í 2. mgr. er á sama hátt heilbrigðisnefndum heimilt að leggja á dagsektir þar til úr er bætt, en slíkar dagsektir renna í sveitarsjóð.

Samkvæmt 3. mgr. er heilbrigðisnefnd heimilt að láta vinna verk á kostnað aðila, ef hann vanrækir að vinna verk samkvæmt lögunum eða reglugerðum samkvæmt þeim. Slíkur kostnaður greiðist til bráðabirgða úr sveitarsjóði.

Samkvæmt 4. mgr. er tekið fram að hámark dagsekta skuli ákveðið í reglugerð. Dagsektir hljóta ætíð að fylgja verðlagi og því óeðlilegt að binda slíkt hámark í lög. Miðað við núverandi verðlag gætu dagsektir numið allt að 100.000 kr. á dag.

Í 5. mgr. er tekið fram að dagsektir og kostnað megi innheimta með lögtaki.

Um 18. gr.

Í 1. mgr. er tekið fram að Umhverfisstofnun skuli gera tillögur til ráðherra um framkvæmd ráðstöfunar ef viðkomandi heilbrigðisnefnd lætur ekki mál til sín taka eða gengur ekki nægilega ríkt eftir framkvæmdum þrátt fyrir ábendingar stofnunarinnar.

Í 2. mgr. er Umhverfisstofnun heimilað til bráðabirgða að stöðva starfsemi eða notkun þegar í stað með aðstoð lögreglu ef þurfa þykir ef hún telur svo alvarlega hættu stafa af tiltekinni starfrækslu eða notkun að aðgerð þoli ekki bið. Slík ráðstöfun hlýtur hins vegar að vera algjör undantekningaráðstöfun, enda skal stofnunin tilkynna hana tafarlaust umhverfisráðherra.

Um 19. gr.

Greinin fjallar um hugsanlegan ágreining sem upp kann að koma milli svæðisnefndar eða heilbrigðisnefndar og sveitarstjórnar eða Umhverfisstofnunar. Fullnaðarúrskurð í slíkum ágreiningsefnum á umhverfisráðherra.

Um 20. gr.

Mál, sem rís út af brotum gegn lögunum, reglugerðum settum samkvæmt þeim eða mengunarvarnareglugerð, skal fara að hætti opinberra mála.

Um 21. gr.

Refsingar samkvæmt lögunum eru sektir, varðhald eða fangelsi allt að einu ári.

Í 2. mgr. er nokkurt nýmæli sem nú er farið að taka upp erlendis, nefnt á íslensku varúðarregla, á ensku „precautionary principle“. Þykir rétt að benda á þessa leið þar sem venjulegri sönnunarbyrði er snúið við umhverfinu til stuðnings. Þetta sjónarmið kom m.a. fram í stjórnarfrumvarpi um umhverfismál frá 1977. Þar segir: „Í 2. mgr. eru ákvæði um hlutræna refsiábyrgð, sem eru undantekning frá meginreglunni um sök (ásetning eða gáleysi) sem refsiskilyrði, sbr. 18. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Til þess að slíkri refsiábyrgð verði komið fram þarf ótvíræða heimild í lögum, svo sem hér er að finna. Rétt þykir að setja slíkt undanþáguákvæði hér vegna þeirra stórfelldu hagsmuna, sem í húfi geta verið, og vegna hættunnar á því, að ekki takist að upplýsa hvaða aðilar fyrirtækis - fyrirsvarsmenn eða aðrir starfsmenn - séu brotlegir, þannig að refsingu verði ekki fram komið gegn þeim af þeirri ástæðu. Þá skal og á það minnt í þessu sambandi, að fyrirtæki eða stofnun verður ekki sektuð, nema á hlutrænum grundvelli.“

Í 3. mgr. er umhverfisráðherra heimilað að svipta aðila leyfi eða löggildingu til ákveðins starfs vegna brota á lögunum eða öðrum er varða umhverfismál.

Um 22. gr.

Samkvæmt 1. mgr. greiðist kostnaður af starfsemi Umhverfisstofnunar úr ríkissjóði.

Í 2. mgr. segir hins vegar að ef umhverfisrannsóknir fari fram vegna tiltekinna aðgerða eða framkvæmda ákveðins aðila beri hinum sama aðila að greiða allan kostnað sem af slíku leiðir fyrir Umhverfisstofnun.

Um 23. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 24. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal.

Skrá um gildandi lög sem ástæða er til að athuga vegna endurskoðun ar skv. 1. tölul. ákvæðis til bráða birgða.

Lög nr. 28/1940, um friðun hreindýra og eftirlit með þeim.

Lög nr. 3/1955, um skógrækt.

Lög nr. 21/1957, um dýravernd.

Lög nr. 52/1957, um eyðingu refa og minka.

Lög nr. 17/1965, um landgræðslu.

Lög nr. 48/1965, um almennar náttúrurannsóknir og Náttúrufræðistofnun Íslands.

Lög nr. 50/1965, um eyðingu svartbaks.

Lög nr. 33/1966, um fuglaveiðar og fuglafriðun.

Lög nr. 47/1971, um náttúruvernd.

Lög nr. 20/1972, um bann við losun hættulegra efna í sjó.

Lög nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður - Þingeyjarsýslu.

Lög nr. 117/1985, um geislavarnir.

Lög nr. 20/1986, um Siglingamálastofnun ríkisins.

Lög nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar.

Lög nr. 52/1988, um eiturefni og hættuleg efni.

Lög nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit.

Lög nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur.