Atvinnuréttindi skipstjórnarmanna Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 443

825. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, nr. 112/1984.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990

–

91).

1. gr.

2. gr. laganna orðist svo:

Skip merkir í lögum þessum, sé eigi annað tekið fram, hvert það far sem er 6 m langt eða meira og skráð er í skipaskrár.

Skipstjóri er sá sem fer með æðsta vald á skipi.

Yfirstýrimaður er sá skipstjórnarmaður sem gengur næst skipstjóra í starfi.

Undirstýrimaður er 2. eða 3. stýrimaður.

Rúmlest merkir í lögum þessum brúttórúmlest. Er þá miðað við Óslóarsamþykkt um skipamælingar frá 10. júní 1947, með áorðnum breytingum, fyrir skip 24 m að lengd og lengri, en við íslenskar reglur um mælingu skipa fyrir skip styttri en 24 m að lengd.

Fiskiskip merkir hvert það skip, skrásett sem fiskiskip, sem notað er til fiskveiða eða annarra veiða úr lífríki sjávar, hafrannsókna eða til flutnings á eigin afla. Til fiskiskipa teljast einnig í lögum þessum, dráttarskip, dýpkunarskip og sanddæluskip þegar þau annast staðbundin verkefni innan flóa og fjarða.

Flutningaskip merkir hvert það skip, skrásett sem vöruflutningaskip, er siglir með varning til og frá landinu, milli hafna innan lands og utan og eigi er ætlað að flytja fleiri en 12 farþega.

Farþegaskip merkir hvert það skip, skrásett sem farþegaskip, sem ætlað er að flytja fleiri en 12 farþega.

Varðskip merkir hvert það skip, skrásett sem varðskip, er stundar landhelgisgæslu og björgunarstörf undir yfirstjórn Landhelgisgæslu Íslands.

Önnur skip merkir hvert það skip sem skrásett er til annarra verkefna en um getur í stafliðum f – i.

Innanlandssigling er sigling innan íslenskrar fiskveiðilögsögu.

Utanlandssigling er hver sú ferð sem farin er milli landa eða til fiskimiða utan íslenskrar fiskveiðilögsögu þótt hafna sé ekki leitað.

Strandsigling er sigling innan 50 sjómílna frá ströndum Íslands og öðrum hafsvæðum eftir nánari ákvörðun Siglingamálastofnunar ríkisins.

Mánuður telst 30 dagar.

2. gr.

5. gr. laganna breytist svo:

II. tölul. a. orðist svo:

2. stig: 1. 200 rúmlesta skip og minni í strandsiglingum.

III. tölul. b. orðist svo:

2. stig: 1. 200 rúmlesta skip og minni í strandsiglingum.

2. Undirstýrimaður á skipum af ótakmarkaðri stærð, farsvið ótakmarkað.

3. gr.

6. gr. laganna breytist svo:

4. mgr. II. tölul. a. 1. orðist svo:

Réttindi stýrimanns á 200 rúmlesta skipum í strandsiglingum:

27 mánuðir og af þeim tíma a.m.k. 18 mánuði háseti á flutningaskipi, farþegaskipi eða varðskipi sem er yfir 100 rúmlestir að stærð eða hafa réttindi sem stýrimaður á fiskiskipi sem er yfir 200 rúmlestir að stærð og að auki a.m.k. 9 mánuði háseti á flutningaskipi, farþegaskipi eða varðskipi sem er yfir 100 rúmlestir.

4. mgr. II. tölul. b. orðist svo:

Ótakmörkuð réttindi:

Hefur eftir öflun stýrimannsréttinda samkvæmt liðum II. a. 1. og II. a. 2. í 6. gr. starfað sem stýrimaður eða háseti á flutningaskipi, farþegaskipi eða varðskipi sem er 100 rúmlestir eða stærra í a.m.k. níu mánuði.

4. mgr. III. tölul. b. orðist svo:

Réttindi á 200 rúmlesta skipum í strandsiglingum og ótakmörkuð undirstýrimannsréttindi.

4. gr.

8. gr. laganna breytist svo:

Í stað „1. stýrimaður“ í greininni komi: yfirstýrimaður.

II. tölul. a. orðist svo:

Réttindi á 200 rúmlesta skipum og minni í strandsiglingum.

III. tölul. b. orðist svo:

Réttindi á 200 rúmlesta skipum og minni í strandsiglingum.

5. gr.

9. gr. laganna breytist svo:

Í stað „1. stýrimaður“ í greininni komi: yfirstýrimaður.

6. gr.

3. mgr. 13. gr. laganna orðist svo:

Skírteinin skulu gefin út á íslensku og ensku og gilda til fimm ára í senn. Samgönguráðherra setur reglur um skilyrði til endurnýjunar atvinnuskírteina, svo sem um viðhald réttinda og heilsufar, þar sem taka skal mið af alþjóðasamþykkt um þjálfun, skírteini og vaktstöðu sjómanna frá 1978, eftir því sem við á.

7. gr.

16. gr. laganna orðist svo:

Allir þeir, sem öðlast hafa rétt til atvinnu við siglingar á íslenskum skipum áður en lög þessi öðlast gildi, skulu halda réttindum sínum óskertum, enda fullnægi þeir kröfum um viðhald réttinda og heilsufar, sbr. 13. gr.

8. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1991.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Með lögum nr. 47/1987, um framkvæmd alþjóðasamþykktar um þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna, var samgönguráðherra heimilað að setja reglur til að framfylgja ákvæðum samþykktarinnar (STCW). Í kjölfar gildistöku laganna skipaði samgönguráðherra nefnd til að undirbúa framkvæmd samþykktarinnar hér á landi. Í nefndinni áttu sæti Magnús Jóhannesson, formaður, Einar Hermannsson, Guðjón Á. Eyjólfsson, Jónas Garðarsson, Helgi Laxdal, Jón H. Magnússon, Guðlaugur Gíslason og Sigurjón Hannesson, ritari. Frumvarp þetta er samið af téðri nefnd.

Markmið samþykktarinnar er í fyrsta lagi að tryggja eftir megni öryggi skipa og áhafna og í öðru lagi að samræma menntun og þjálfun sjómanna og mönnun skipa.

Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði grundvallarbreyting á réttindastigum skipstjórnarmanna, þ.e. að annað stig stýrimannaskólanna veiti aðeins réttindi til skipstjóra og yfirstýrimanna á 200 rúmlesta kaupskipum og minni í strandsiglingum, en hingað til hefur 2. stig veitt réttindi til skipstjórastarfa á skipum allt að 400 rúmlestir að stærð bæði í siglingum á milli landa og innanlands. Aðrar breytingar lúta fyrst og fremst að samræmingu við orðalag samþykktarinnar og önnur atriði þar sem um er að ræða beinar tilvísanir í samþykktina.

Í nefndinni, sem samdi framvarpið, urðu allnokkrar umræður um gildi eldri réttinda á kaupskip með hliðsjón af ákvæðum samþykktarinnar, einkum réttinda sem menn hafa hlotið hingað til úr 2. stigs skipstjórnarnámi í stýrimannaskólunum. Ákvæði alþjóðasamþykktarinnar eru ekki skýr um þetta efni og þar sem meginregla íslensks réttarfars er sú, að menn glati ekki þeim réttindum, sem þeir hafa hlotið og starfað eftir, var talið eðlilegt að sú regla gildi áfram. Hins vegar var ekki talið unnt að leggja til að menn, sem hlotið hefðu áðurnefnd réttindi, fengju fullgild skírteini samkvæmt alþjóðasamþykktinni þó þeir gætu starfað eins og áður á íslenskum skipum. Er þetta í samræmi við framkvæmd þessara mála í Noregi. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að skólarnir bjóði mönnum með eldri réttindi til námskeiða þar sem kennd yrðu þau atriði sem hafa breyst frá því þeir luku prófi og að því loknu gætu þessir menn fengið fullgild skírteini samkvæmt alþjóðasamþykktinni ef þeir óskuðu þess, en námsefni stýrimannaskólanna og Vélskóla Íslands hefur nú verið breytt með hliðsjón af kröfum samþykktarinnar.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

c. Lagt er til að starfsheitið 1. stýrimaður verði fellt niður og þess í stað eingöngu notað hugtakið yfirstýrimaður til samræmis við orðalag alþjóðasamþykktarinnar.

e. Vegna nýrrar alþjóðasamþykktar um mælingu skipa þykir rétt að taka fram við hvaða mælingarreglur atvinnuréttindi miðast. Fyrir skip 24 metrar að lengd og lengri gilda alþjóðareglur um mælingu skipa frá 10. júní 1947, en um skip minni en 24 metrar að lengd gilda sérstakar íslenskar reglur.

Nýjar alþjóðareglur um skipamælingar, sem gerðar voru 1969, tóku gildi hér á landi 1. júlí 1987. Þær koma til framkvæmda í áföngum, en eldri mælingarreglur falla úr gildi eigi síðar en árið 1994.

Þessar nýju alþjóðlegu reglur gilda fyrir skip 24 metra að lengd og stærri, en íslenskar reglur gilda fyrir skip sem eru styttri en 24 metrar. Mælieining samkvæmt hinum nýju reglum verður ekki rúmlest heldur tonn. Af þessum sökum er nauðsynlegt innan skamms tíma að endurskoða viðmiðunarmörk í lögunum, en það er ekki unnt nú þar sem fullnægjandi gögn skortir til að hægt sé að meta hverjar breytingarnar munu verða fyrir íslensk skip.

f. Skilgreining á hugtakinu „fiskiskip“ er breytt til samræmis við orðalag alþjóðasamþykktarinnar, en efnisleg breyting er engin. Hins vegar eru felld undir þennan lið dáttarskip, dýpkunarskip og sanddæluskip þegar þau annast staðbundin verkefni innan flóa og fjarða. Þetta er nauðsynlegt vegna breytinga sem lagt er til að gerðar verði á 5. gr. Þegar þessi skip annast slík staðbundin verkefni, sem þar um ræðir, falla þau ekki undir ákvæði alþjóðasamþykktarinnar og í raun verður að telja verkefni þessara skipa við þessar aðstæður svara fremur til þess sem gerist á fiskiskipum.

m. Hugtakið strandsigling er notað í samþykktinni yfir siglingar milli hafna sem fram fara meðfram ströndum ávallt nærri landi. Talið er rétt að strandsigling hér við land miðist við 50 sjómílna fjarlægð frá strönd og má því í raun segja að allar siglingar kaupskipa á milli hafna hér á landi séu strandsiglingar. Strandsiglingar á öðrum hafsvæðum, þ.e. við strendur annarra landa er eigi hægt að ákveða einhliða heldur í samráði við viðkomandi strandríki. Er því gengið út frá því, ef til þess kemur, að Siglingamálastofnun úrskurði, að beiðni kaupskipaeigenda og að höfðu samráði við siglingamálayfirvöld viðkomandi ríkis eða ríkja, hvort tiltekin sigling íslensks skips teljist strandsigling eða ekki.

Um 2. gr.

II. tölul. a. og III. b.:

Hér er lagt til að 2. stig skipstjórnarnáms veiti réttindi til siglinga á vöruflutningaskipum 200 rúmlesta og minni í strandsiglingum í stað 400 rúmlesta réttinda og ótakmarkaðs farsviðs samkvæmt gildandi lögum til þess að samræma kröfur samþykktarinnar við nám og kennslu í stýrimannaskólunum.

Um 3. gr.

4. mgr. II. tölul. a. 1.:

Hér er lagt til að atvinnuréttindi verði lækkuð af þeim ástæðum sem tilgreindar eru með skýringum við 5. gr. Af þeim sökum er siglingatími til minni réttinda styttur og færður að nokkru til samræmis kröfum um siglingatíma fyrir fiskiskip af svipaðri stærð og til fulls samræmis við kröfur alþjóðasamþykktarinnar.

4. mgr. II. tölul. b.:

Orðalagi er breytt um skilgreindan siglingatíma til ótakmarkaðra réttinda. Engin efnisbreyting verður á kröfum, en reynt er að einfalda orðalag og það fært til þess sem gerist í raun.

4. mgr. III. tölul. b.:

Lagt er til að ákvæðum verði breytt og vísast til ástæðna sem tilgreindar eru í skýringum með 2. gr.

Um 4. gr.

Breytingar, sem hér er gerð tillaga um, eru til samræmis við ákvæði 5. gr.

Um 5. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringar.

Um 6. gr.

Í viðauka með alþjóðasamþykktinni um þjálfun, skírteini og vaktstöðu sjómanna frá 1978 eru kröfur um að skírteini skulu aðeins gefin út til 5 ára í senn. Við endurnýjun skírteinis er gerð krafa um að viðkomandi hafi haldið hæfni sinni við með starfi eða að öðrum kosti endurmenntun auk þess sem heilsufarskröfum sé fullnægt. Gert er ráð fyrir því að ráðherra setji reglur um endurútgáfu skírteina og þar komi þessar kröfur fram.

Um 7. gr.

Lagt er til að ákvæðið um að menn haldi áunnum rétti verði skilyrt að því leyti til að tryggt sé að hæfni sé viðhaldið og heilsufarskröfum sé fullnægt. Þannig gildi í raun sömu kröfur um endurnýjun eldri og nýrri réttinda.