Stjórnarskipunarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 457

865. Frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1994.

(Lagt fyrir Alþingi á 118. löggjafarþingi 1994–95.)

1. gr.

Á eftir 78. gr. komi ný grein er verði 79. gr. Breytist töluröð annarra greina til samræmis við það. Greinin hljóði svo:

Nytjastofnar á hafsvæði því sem fullveldisréttur Íslands nær til eru sameign íslensku þjóðar innar.

Kveðið skal á um hagnýtingu og verndun þessara auðlinda í lögum og stjórnvaldsfyrirmæl um.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru langmikilvægasta auðlind íslensku þjóðarinnar og forsenda fyrir þeirri þróun íslensks efnahagslífs og íslensks samfélags sem orðið hefur á þessari öld. Það hefur kostað Íslendinga mikla baráttu að ná forræði yfir þessari auðlind. Með 1. mgr. er minnst á mikilvægi þess að varðveita fullt forræði Íslendinga yfir henni, jafnframt því sem í málsgrein inni felst að þessi auðlind skuli nýtt til hagsbóta fyrir þjóðarheildina. Ljóst er að setja þarf margs konar reglur er lúta að hagnýtingu og verndun þessarar mikilvægu auðlindar og án slíkra reglna er hætt við að nútíma veiðitækni leiði skjótt til rányrkju á auðlindinni með alvarlegum afleiðingum fyrir þjóðina. Það er hlutverk löggjafarvaldsins að móta stefnu varðandi auðlinda nýtingu og verndun á hverjum tíma. Enda þótt sú stefnumótun hafi hin síðari ár byggst á því að fiskistofnarnir verði skynsamlegast nýttir með því að úthluta aflahlutdeild og aflamarki og fela þeim sem daglega starfa að fiskveiðum víðtækt ákvörðunarvald varðandi nýtingu aflaheimilda með veiðum eða framsali hefur aldrei staðið til að það yrði til þess að óafturkallanlegt og stjórn arskrárvarið forræði einstakra aðila yfir auðlindinni myndaðist á grundvelli einkaeignarréttar. Það verður að vera ákvörðunarefni löggjafans á hverjum tíma hvaða skipulag henti best til að nýta þessa sameign þjóðarinnar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Í lögum um stjórn fiskveiða hefur frá 1988 verið ákvæði um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Í stefnu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar er því lýst yfir að stjórnskipuleg staða þess ákvæðis skuli tryggð. Er frumvarp þetta flutt í samræmi við þá yfirlýsingu. Um skilgrein ingu á hugtakinu nytjastofnar í 1. mgr. vísast til 1. mgr. 2. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fisk veiða. Samkvæmt þeirri grein teljast til nytjastofna sjávardýr svo og sjávargróður sem nytjuð eru eða nytjuð kunna að verða. Það hafsvæði sem fullveldisréttur Íslands nær nú til er skilgreint í lögum nr. 41/1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. Er fullveldisréttur Íslands yfir landhelgi og efnahagslögsögu skilgreindur í 2. og 4. gr. laganna. Athygli skal vakin á því að 1. mgr. nær einnig til botnlægra nytjastofna á landgrunninu utan efnahagslögsögu sem full veldisréttur Íslands nær til skv. 6. gr. laga nr. 41/1979. Varðandi 2. mgr. frumvarpsgreinarinnar er ljóst að meginreglur um verndun og nýtingu auðlindarinnar verður á hverjum tíma að móta með lögum. Fjölmörg framkvæmdaratriði þarf þó að ákveða miðað við breytilegar aðstæður á hverjum tíma. Er nauðsynlegt að framkvæmdarvaldið geti tekið slíkar ákvarðanir með reglugerðum og öðrum stjórnvaldsfyrirmælum en að sjálfsögðu þurfa slík stjórnvaldsfyrirmæli á þessu sviði sem öðrum að styðjast við viðhlítandi lagastoð. Atriði af þessu tagi eru t.d. lokanir tiltekinna hafsvæða í verndarskyni í formi reglugerðarlokana eða skyndilokana, ákvörðun heild arafla af einstökum nytjastofnum á tilteknu veiðitímabili, fyrirmæli um möskvastærð og útbún að veiðarfæra o.s.frv. Í setningu reglna varðandi hagnýtingu og verndun felst að sjálfsögðu rétt ur og skylda löggjafans til að setja einnig nauðsynlegar reglur er lúta að rannsóknum og öðrum þáttum er tengjast beitingu fullveldisréttar Íslands yfir auðlindum sjávar umhverfis landið.