Verndun nytjavatns Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 578

983. Frumvarp til laga um verndun nytjavatns.

(Lagt fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi 1992–93.)

I. KAFLI

Almenn ákvæði.

Gildissvið.

1. gr.

Lög þessi taka til nytjavatns hvort sem það telst vera yfirborðsvatn eða grunnvatn, svo og til nytjavatnssvæða.

Markmið.

2. gr.

Markmið laga þessara er að tryggja vernd nytjavatns þannig að almenningur hafi aðgang að heilnæmu neysluvatni og vatni til atvinnurekstrar, þar með töldu húsdýrahaldi, eftir því sem nánar greinir í lögum þessum.

Við framkvæmd laga þessara skal taka eðlilegt tillit til annarrar nýtingar á vatni, náttúruverndarsjónarmiða og verndunar menningarverðmæta.

Skilgreiningar.

3. gr.

Í lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim merkir:

Aðrennslissvæði vatnsbóla: Svæði það sem vatn rennur af til vatnsbóla.

Grunnvatn: Rennandi vatn neðan jarðar í samfelldu lagi sem fyllir að jafnaði allt samtengt holrúm í jörðinni með rennslisstefnu nærri láréttu.

Grunnvatnsstraumur: Grunnvatn á samfelldu svæði með ákveðna rennslisstefnu og ákveðið rennsli hverju sinni.

Neysluvatn: Vatn sem er notað til drykkjar, við matvælavinnslu, við matargerð og önnur not sem tengjast beint neyslu fólks og heilsu og ákveðnar gæðakröfur eru gerðar til.

Nytjavatn: Undir nytjavatn fellur vatn til drykkjar, til almenns heimilishalds, til búsþarfa, til matvælaiðnaðar og annarrar iðju og nota. Gerðar eru mismunandi kröfur til gæða nytjavatns eftir því til hvaða nota það er ætlað. Nytjavatn skiptist í neysluvatn og verkavatn. Um gæði nytjavatns gilda ákvæði laga nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og reglur settar samkvæmt þeim.

Nytjavatnssvæði: Landsvæði þar sem taka má nytjavatn með hagkvæmu móti og aðrennslissvæði vatnsbóla á því.

Straumvötn: Sýnilega rennandi vötn á yfirborði sem eru yfirleitt í afmörkuðum farvegi.

Stöðuvötn: Vötn á yfirborði þar sem rennsli er ekki sýnilegt berum augum og þekja samfelld svæði.

Vatnafar: Vatn á tilteknu svæði, staðsetning þess, magn, rennsli, gæði, ástand, tímaháðar breytingar og vatnshagur frá úrkomu til rennslis út af svæðinu.

Vatnajarðfræði: Jarðfræðilegir þættir sem hafa áhrif á grunnvatn, rennsli þess, ástand og eðli, eða fræðigreinin um þá.

Vatnaskil: Mörk vatnasviða. Vatn rennur ekki yfir vatnaskil af náttúrulegum orsökum.

Vatnasvið: Aðrennslissvæði straumvatns, stöðuvatna, grunnvatnsstrauma eða vatnsbóla.

Vatnsból: Náttúruleg uppspretta eða mannvirki þar sem vatn er tekið.

Vatnsgæði: Ástand vatns hvað varðar hreinleika, grugg, vatnshita, sýrustig, efnainnihald, örveruinnihald eða aðra eiginleika sem áhrif hafa á gæði þess til notkunar.

Vatnsgæfni: Eiginleiki jarðlaga eða landsvæða til að gefa af sér hlutfallslega mikið vatn, annaðhvort með náttúrulegu móti eða við vatnstöku.

Vatnsspjöll: Skerðing á magni eða gæðum vatns af náttúrulegum ástæðum eða af manna völdum.

Vatnstökusvæði: Svæði þar sem vatnsból er til staðar og næsta umhverfi vatnsbóla þar sem vatnstaka á sér stað.

Vatnsveita: Mannvirki til að veita vatni frá vatnsbóli til notenda.

Vatnsverndarsvæði: Nytjavatnssvæði þar sem vatnsvernd hefur verið komið á.

Vatnsverndun: Ákvörðun um varðveislu vatnsgæða og viðhald þeirra, svo og aðgerðir sem hindra spillingu vatns.

Verkavatn: Nytjavatn sem ekki er neysluvatn og þarf ekki að vera neysluhæft.

Yfirborðsvatn: Vatn á yfirborði jarðar. Skiptist í straumvötn og stöðuvötn.

II. KAFLI

Stjórn nytjavatnsverndar.

4. gr.

Umhverfisráðherra fer með yfirstjórn vatnsverndarmála samkvæmt lögum þessum.

5. gr.

Umhverfisráðherra skipar sex manna samráðsnefnd um nytjavatnsvernd sem í eiga sæti: Einn fulltrúi samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga; einn fulltrúi samkvæmt tilnefningu Stéttarsambands bænda; þrír fulltrúar með sérþekkingu á vatnsverndarmálum, einn samkvæmt tilnefningu Orkustofnunar, einn samkvæmt tilnefningu mengunarvarna Hollustuverndar ríkisins og einn samkvæmt tilnefningu skipulagsstjórnar ríkisins. Umhverfisráðherra skipar formann án tilnefningar. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt.

Ef atkvæði eru jöfn um afstöðu samráðsnefndar um tiltekið málefni ræður atkvæði formanns.

Skipunartími nefndarmanna er fjögur ár.

Umhverfisráðherra skal setja samráðsnefndinni starfsreglur.

Skipulag ríkisins skal leggja samráðsnefnd til aðstöðu og starfsmenn eftir því sem nánar er kveðið á um í reglugerð.

6. gr.

Samráðsnefnd um nytjavatnsvernd er umhverfisráðherra til ráðuneytis um verndun nytjavatns og nytjavatnssvæða og um framkvæmd laga þessara.

Verkefni samráðsnefndar er að:

gera tillögur um verndun nytjavatns og nytjavatnssvæða, hafa yfirlit yfir nytjavatnssvæði og vernd þeirra, afla upplýsinga um ástand nytjavatns, vatnstöku og vatnsverndar á landinu öllu, gera áætlun um viðbúnað gegn hugsanlegri hættu á vatnsspjöllum á vatnsverndarsvæðum, tryggja samráð sveitarfélaga, annarra hagsmunaaðila og þeirra opinberu stofnana sem verndun nytjavatns varðar, sinna öðrum verkefnum á sviði vatnsverndarmála, sem umhverfisráðherra felur henni.

Umhverfisráðherra er heimilt að setja með reglugerð nánari ákvæði um starfsemi samráðsnefndar.

7. gr.

Heilbrigðisnefndir og sveitarstjórnir fara fyrir sitt leyti með verndun nytjavatns og nytjavatnssvæða hver í sínu umdæmi eins og segir í lögum þessum og öðrum lögum þar að lútandi.

III. KAFLI

Aðgangur að nytjavatni.

Almenn ákvæði.

8. gr.

Hverri landareign fylgir lögum samkvæmt réttur til umráða og hagnýtingar nytjavatns úr landareigninni, þó með þeim takmörkunum sem lög þessi gera ráð fyrir.

Á þeim landsvæðum, sem ekki lúta einkaeignarrétti, er réttur til umráða og hagnýtingar nytjavatns í höndum íslenska ríkisins og fer iðnaðarráðherra með rétt til umráða og hagnýtingar nytjavatns.

9. gr.

Nú liggja landamerki um nytjavatnssvæði, þannig að einhver hluti nytjavatns liggur í landareign tveggja eða fleiri landeigenda og ekki verður aðskilið þegar hagnýtt er, og skal þá með mati skorið úr því hvern hlutfallslegan rétt hver landareign hefur til nytjavatns.

Hið sama gildir um nytjavatnssvæði á milli landareigna og landsvæða sem ekki lúta einkaeignarrétti.

Um nytjavatn á landareign í einkaeign.

10. gr.

Landeigandi hefur alltaf rétt til að nýta nytjavatn til heimilis og búsþarfa.

Hyggist landeigandi nýta nytjavatn á landareign sinni í öðrum tilgangi en fram kemur í 1. mgr. eða leyfa öðrum töku þess þarf samþykki viðkomandi sveitarstjórnar og heilbrigðisnefnda og er þeim heimilt, ef ástæða þykir til, að krefja landeiganda um mat á áhrifum vegna fyrirhugaðrar nýtingar.

Heimildir landeiganda skv. 1. og 2. mgr. eru þó ætíð háðar þeim skilyrðum að nýting nytjavatns eða framkvæmdir henni tengdar valdi ekki spjöllum á eign annars manns og skerði hvorki rétt né aðgang annarra til nytjavatns.

Landeiganda ber við nýtingu og ráðstöfun á nytjavatni skv. 1. og 2. mgr. að virða rétt þeirra sem greindir eru í 11. gr.

11. gr.

Ábúendur samkvæmt ábúðarlögum, nr. 64/1976, og aðrir sem lönd hafa á leigu, hafa rétt til töku nytjavatns úr landareign til heimilis- og búsþarfa.

12. gr.

Landeiganda er óheimilt að skilja nytjavatnsréttindi frá landareign að fullu og öllu en heimilt er honum að skilja þau réttindi frá um tiltekið tímabil en þó eigi lengur en 15 ár.

Sveitarfélögum er þó heimilt vegna almenningsveitna að kaupa nytjavatnsréttindi að fengnu samþykki ráðherra. Réttur þeirra aðila, sem tilgreindir eru í 1. mgr. 10. gr. og 11. gr. til töku nytjavatns, skal þó óskertur. Sveitarfélögum og almenningsveitum er óheimil sala þessara réttinda til annarra en landeigenda.

Landeigandi hefur forkaupsrétt á þeim vatnsréttindum er skilin hafa verið við landareign hans áður en lög þessi tóku gildi. Að honum frágengnum hafa sveitarfélög eða almenningsveitur rétt til forkaupsréttar.

Um rétt til töku nytjavatns á landi annars aðila.

13. gr.

Heimildir aðila til að afla nytjavatns eru háðar forgangsröð nýtingar og skal að jafnaði við það miðað að þörf á neysluvatni gangi fyrir þörf á verkavatni. Landeigandi hefur alltaf forgang til vatnstöku til sömu notkunar og annar aðili. Almenningsveitur sveitarfélaga hafa forgang til vatnstöku næst á eftir landeiganda.

Forgangsréttur skal miðaður við eftirfarandi notkun og í þessari röð:

Nytjavatn til heimilis- og búsþarfa.

Neysluvatn til iðnaðar- og atvinnureksturs.

Neysluvatn til sölu.

Vatn til fiskeldis og annarrar lífræktar.

Fiski- og verkavatn til iðnaðar og/eða atvinnureksturs.

14. gr.

Nú telur aðili brýna þörf á að fá heimild til að afla sér nytjavatns í landareign annars aðila eða á landsvæði sem ekki lýtur einkaeignarrétti og hefur eigi náð samkomulagi við rétthafa og getur hann þá sótt um til viðkomandi sveitarstjórnar í héraði að hún hlutist til um lausn málsins. Sveitarstjórn skal hafa samráð við heilbrigðisnefnd og samráðsnefnd.

Ef sveitarstjórn telur að umsækjandi geti ekki útvegað sér nytjavatn með öðrum viðráðanlegum hætti skal hún leita samkomulags með honum og rétthafa nytjavatns.

Sé sveitarstjórn sjálf aðili skv. 1. og 2. mgr. geta aðilar leitað beint til samráðsnefndar um að hún beiti sér fyrir lausn.

15. gr.

Náist ekki samkomulag á milli aðila skv. 14. gr. getur umhverfisráðherra veitt umsækjanda, að fenginni umsögn viðkomandi sveitarstjórnar, heilbrigðisnefndar og samráðsnefndar, heimild til að taka með leigunámi til 15 ára nytjavatn í landi annars svo og land undir vatnsból og land undir lagnir til að tryggja aðkomu nytjavatns til umsækjanda. Heimild þessi tekur einnig til lands í eigu þriðja aðila. Umhverfisráðherra getur farið fram á að umsækjandi leggi fram mat á áhrifum vegna vatnstöku eftir því sem nánar kann að vera kveðið á um í reglugerð.

Óheimilt er að beita leigunámi til töku á neysluhæfu vatni til nota sem verkavatn ef hægt er að afla þess með viðunandi kjörum með öðrum hætti.

IV. KAFLI

Vatnsvernd.

16. gr.

Óheimilt er að spilla nytjavatni og nytjavatnssvæðum.

17. gr.

Umhverfisráðherra getur að fengnum tillögum samráðsnefndarinnar afmarkað landsvæði sem njóta eiga vatnsverndar. Skipta skal vatnsverndarsvæðum í svæði með ríkjandi eða víkjandi vatnsvernd.

Ríkjandi vatnsvernd skal vera á svæðum þar sem vatnsvernd hefur forgang fram yfir alla aðra landnotkun.

Víkjandi vatnsvernd skal vera á svæðum þar sem heimilt er að afnema eða takmarka vernd nytjavatns vegna annarra og ríkari hagsmuna.

18. gr.

Vatnsverndarsvæði vegna nytjavatns skulu flokkuð með tilliti til þess hver þörf telst á vernd og hversu víðtæk hún skuli vera.

Flokkun skv. 1. mgr. skal vera með þessum hætti:

flokkur. Brunnsvæði sem er nánasta umhverfi vatnsbóls og ítrustu kröfur um vernd skulu gilda.

flokkur. Grannsvæði sem er svæðið næst utan við brunnsvæðið og þar sem strangar kröfur um vernd skulu gilda.

flokkur. Fjarsvæði sem er svæði utan við grannsvæðið út að vatnaskilum og þar sem verulegar kröfur um vernd skulu gilda.

19. gr.

Samráðsnefnd skal sjá til þess að gerð verði úttekt á nytjavatnssvæðum áður en þau eru tekin í vernd. Þar skulu m.a. koma fram upplýsingar um vatnafar, vatnajarðfræði, vatnsgæði, ástand vatns, mengunarhættu og vatnsnotkun. Úttekt þessi skal vera til viðmiðunar fyrir eftirlit með vatnsverndinni. Enn fremur skal tilgreina sértækar kröfur sem gilda fyrir svæðið, þar á meðal um sérhvern flokk fyrir sig, um fastan og fljótandi úrgang, meðferð og notkun efna, takmörkun framkvæmda, umferðar og annars er varðar mengunarvarnir og vatnsspjöllum gæti valdið. Jafnframt skal koma fram hvaða kröfur skuli gera um vernd í hverjum flokki fyrir sig. Kröfur þessar skulu koma fram í skýringartexta, sbr. 2. mgr. 21. gr.

20. gr.

Samráðsnefnd gerir tillögur til umhverfisráðherra um vatnsverndarsvæði og flokkun þeirra að eigin frumkvæði eða eftir ábendingum frá sveitarstjórnum, landeigendum, Skipulagi ríkisins, Hollustuvernd ríkisins vegna hættu á vatnsspjöllum og Orkustofnun vegna verndunar vatnsgæfra eða vatnsauðugra svæða.

21. gr.

Nú ákveður umhverfisráðherra að taka til afgreiðslu tillögu samráðsnefndar, sbr. 20. gr., og sér hann þá um að hún verði auglýst í Lögbirtingablaðinu.

Auglýsingu skal fylgja uppdráttur af hinu fyrirhugaða vatnsverndarsvæði, svo og skýringartexti þar sem m.a. koma fram fyrirmæli um vatnsgæði og vernd.

Í auglýsingu skal tekið fram að þeir sem kunna að gera athugasemd við tillöguna skulu tilkynna það umhverfisráðherra innan átta vikna frá birtingu auglýsingar, að öðrum kosti teljast þeir samþykkja hana.

Eigendum eða umráðamönnum þess svæðis, sem tillögunni er ætlað að taka til, skal tilkynna tillögu samráðsnefndar sérstaklega.

22. gr.

Þegar frestur skv. 21. gr. er liðinn kannar samráðsnefnd málið í ljósi þeirra athugasemda sem fram hafa komið og veitir umhverfisráðherra umsögn. Nú telur umhverfisráðherra fram komnar veigamiklar athugasemdir við tillöguna og skal hann þá vísa tillögunni til endurskoðunar samráðsnefndar. Að fenginni umsögn hennar ákveður hann hvort endurskoðuð tillaga skuli auglýst að nýju samkvæmt ákvæðum þessara laga.

Ákvörðun umhverfisráðherra um vatnsvernd skal auglýsa í B-deild Stjórnartíðinda.

23. gr.

Landeigandi, eða annar sem af því hefur hagsmuni, getur óskað eftir því við umhverfisráðherra að vatnsvernd, sem sett hefur verið á landsvæði samkvæmt lögum þessum, verði aflétt eða ríkjandi vatnsvernd verði breytt í víkjandi vatnsvernd.

Að fenginni umsögn samráðsnefndar, sem gæta skal ákvæða 20. gr., ákveður umhverfisráðherra hvort vatnsvernd skuli standa óbreytt, henni aflétt eða ríkjandi vatnsvernd breytt í víkjandi vatnsvernd.

Ákvörðun umhverfisráðherra um niðurfellingu eða breytingu á ríkjandi vatnsvernd í víkjandi vatnsvernd skal auglýsa í B-deild Stjórnartíðinda.

24. gr.

Sá er óskar að víkjandi vatnsvernd verði breytt á tilteknu svæði skal senda umsókn um slíkt til sveitarstjórnar sem að höfðu samráði við viðkomandi heilbrigðisnefnd gerir rökstudda tillögu til umhverfisráðherra. Umhverfisráðherra ákveður að fenginni umsögn samráðsnefndar hvort tillagan skuli staðfest breytt eða óbreytt eða synjað.

25. gr.

Vatnsverndarsvæði skulu felld inn í skipulag. Í aðalskipulagi og svæðisskipulagi skal kveðið á um afmörkun og flokkun vatnsverndarsvæða eftir því sem nánar segir í lögum þessum.

Þar sem land hefur ekki verið skipulagt samkvæmt skipulagslögum er heimilt að afmarka vatnsverndarsvæði.

Ef tillaga að vatnsvernd nytjavatnssvæðis samræmist ekki staðfestu skipulagi skal leita álits samráðsnefndar og skipulagsstjórnar ríkisins um hvernig með skuli fara. Ef þessir aðilar verða ekki sammála sker umhverfisráðherra úr hvernig með skuli fara og sér um auglýsingu samkvæmt því.

26. gr.

Ef stofna á til atvinnurekstrar, mannvirkjagerðar eða annarra athafna á svæði þar sem ekki hafa verið ákveðin vatnsverndarsvæði skv. 17. gr. og flokkun þeirra skv. 18. gr. skal heilbrigðisnefnd sjá til þess að tryggt sé að ekki verði spillt vatni.

Sama á við um skipulag hvers konar byggðar, þar með talin sumarhúsa- og orlofshúsahverfi.

27. gr.

Umhverfisráðherra getur krafist þess að fyrirtæki með starfsemi, sem valdið getur vatnsspjöllum, leggi fram til samþykktar áætlun um viðbúnað gegn slíkum spjöllum komi krafa um slíkt ekki fram í starfsleyfi viðkomandi fyrirtækis. Sama á við um aðrar framkvæmdir og aðgerðir sem valdið geta vatnsspjöllum.

28. gr.

Umhverfisráðherra getur tekið landareignir eignarnámi í þeim tilgangi að tryggja vatnsvernd, enda krefjist almannahagsmunir þess.

Landeigandi getur krafist þess að öll eign sín sé tekin eignarnámi ef vatnsvernd hefur í för með sér verulega rýrnun á notagildi hennar.

V. KAFLI

Eftirlit með vatnsvernd.

29. gr.

Heilbrigðisnefnd og Hollustuvernd ríkisins fara með heilbrigðiseftirlit og mengunarvarnaeftirlit á vatnsverndarsvæðum, svo sem annars staðar, í samræmi við lög nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit.

Eftirlitsaðilar skv. 1. mgr. skulu hafa stöðugt eftirlit með vatnsgæðum og vatnsnotkun á vatnsverndarsvæðum, svo og með breytingum á vatnafari og vatnajarðfræði þeirra. Eftirlitsaðilar skulu enn fremur hafa samráð við samráðsnefnd vegna skipulags og eftirlits á vatnsverndarsvæðum og gefa henni reglulega skýrslu þar um.

30. gr.

Samráðsnefnd skal hafa yfirlit yfir ástand vatnsverndarsvæða og skal með reglulegu millibili gera almenna úttekt á ástandi og þróun vatnsverndarsvæða.

Í störfum sínum skv. 1. mgr. ber samráðsnefnd að hafa samvinnu við Hollustuvernd ríkisins, Orkustofnun og Skipulag ríkisins.

31. gr.

Um skýrslugerð til samráðsnefndar og um úttekt samráðsnefndar á vatnsverndarsvæðum og samvinnu hennar við heilbrigðisnefnd, sveitarstjórn, Hollustuvernd ríkisins, Orkustofnun og Skipulag ríkisins skulu nánari ákvæði vera sett með reglugerð.

32. gr.

Umhverfisráðherra hefur rétt til að láta rannsaka vatn vegna vatnsverndar hvar sem er á landinu. Er landeigandi eða umráðamaður þess skyldur að veita úttektar-, rannsóknar- og eftirlitsaðilum samkvæmt lögum þessum óhindraðan aðgang að landareigninni og leyfa sýnatöku á vatni og aðrar nauðsynlegar rannsóknaraðgerðir. Verði landið fyrir einhverjum skemmdum við umferð þessara aðila, rannsóknir þessar eða bíði landeigandi eitthvert tjón af skal það bætt að fullu eftir mati náist ekki samkomulag.

Við störf sín skulu úttektar- og eftirlitsaðilar gæta þess að valda sem minnstri röskun á högum landeiganda eða leiguliða.

VI. KAFLI

Eignar- og leigunámsákvæði og bótaákvæði.

33. gr.

Eignar- og leigunám samkvæmt lögum þessum skal fara fram samkvæmt lögum nr. 11/1973, um framkvæmd eignarnáms.

34. gr.

Valdi vatnsvernd baga eða fjárhagstjóni fyrir landeiganda eða afnotahafa lands skal hann eiga rétt til bóta úr hendi ríkissjóðs eða þess sveitarfélags sem fer fram á verndina.

35. gr.

Spillist land vegna vatnstökulagna eða landeigandi eða afnotahafi verði fyrir tjóni skal bæta það að fullu eftir mati ef ekki næst samkomulag milli aðila um bætur.

VII. KAFLI

Viðurlög og málsmeðferð.

36. gr.

Brot gegn lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim varða fésektum, varðhaldi eða fangelsi allt að tveimur árum ef sakir eru miklar. Dæma má fésekt jafnframt refsivist ef skilyrði 49. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, eru fyrir hendi.

37. gr.

Sekta má samkvæmt lögum þessum jafnt lögaðila sem einstakling. Lögaðila má ákvarða sekt án tillits til þess hvort sök verður sönnuð á starfsmann lögaðilans. Hafi starfsmaður lögaðilans framið brot á lögum þessum eða reglum settum samkvæmt þeim má einnig gera lögaðila þessum sekt og sviptingu starfsréttinda, enda sé brotið framið í gáleysi til hagsbóta fyrir lögaðilann eða hann hefur notið hagnaðar af brotinu.

Lögaðili ber ábyrgð á greiðslu sektar sem starfsmaður hans er dæmdur til að greiða vegna brots á lögum þessum, enda séu brot tengd starfi hans hjá lögaðilanum.

38. gr.

Með mál vegna brota á lögum þessum skal farið að hætti opinberra mála.

39. gr.

Tilraun og hlutdeild í brotum á lögum þessum er refsiverð skv. III. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940.

40. gr.

Ef aðili sinnir ekki innan tiltekins frests fyrirmælum hlutaðeigandi stjórnvalds um að vinna verk sem fyrir er mælt um í lögum þessum eða reglum settum samkvæmt þeim má ákveða honum dagsektir þar til úr er bætt.

41. gr.

Umhverfisráðherra er heimilt að stöðva tiltekna starfsemi eða athafnir tímabundið ef hætta er á vatnsspjöllum er brjóta gegn lögum þessum, m.a. vegna vanbúnaðar eða annarra ástæðna, svo sem náttúruhamfara. Skal stöðvunin vara þar til eðlilegar aðstæður fyrir starfsemina eru fyrir hendi. Ákvörðun um stöðvun starfsemi skal tilkynna viðkomandi aðilum bréflega, í símbréfi eða með símskeyti eins fljótt og kostur er ásamt ástæðum fyrir stöðvuninni og upplýsingum um hvaða skilyrði þurfi að vera fyrir hendi til þess að starfsemi megi hefja á ný.

VIII. KAFLI

Ýmis ákvæði.

42. gr.

Umhverfisráðherra er heimilt að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd á úttekt, rannsóknum og eftirliti samkvæmt lögum þessum.

43. gr.

Kostnaður vegna samráðsnefndar skal greiddur úr ríkissjóði.

Ríkissjóði er enn fremur skylt að greiða allt að helmingi af beinum útlögðum kostnaði heilbrigðisnefnda og sveitarstjórna vegna laga þessara.

Nánari ákvæði um greiðslu ríkissjóðs á útgjöldum heilbrigðisnefnda og sveitarstjórna vegna laga þessara skulu sett í reglugerð.

Brottfall laga og gildistaka.

44. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1994.

Við gildistöku laga þessara falla úr gildi 2. málsl. 1. mgr. 18. gr., 31., 32., 33. gr. og 2.–5. mgr. 83. gr. vatnalaga, nr. 15/1923.

Ákvæði til bráðabirgða.

I.

Þegar eftir birtingu laga þessara skal leita eftir tilnefningum í samráðsnefnd og skipa hana innan tveggja mánaða. Nefndin skal þá þegar hefjast handa við að undirbúa starfsemi sína og framkvæmd laganna.

II.

Samráðsnefnd skal innan 12 mánaða frá gildistöku laga þessara gera tillögu um líkleg nytjavatnssvæði. Þau svæði skulu vera afmörkuð sem vatnsverndarsvæði og njóta sömu verndar þar til þau verða skipulögð. Samráðsnefnd ber að tilkynna viðkomandi landeiganda og sveitarstjórn tillögur sínar. Nú vill aðili, sem hefur annarra hagsmuna að gæta í landnýtingu en vatnsvernd, fá aflétt vernd á líklegu vatnsverndarsvæði, þá skal hann senda inn umsókn til samráðsnefndar. Tiltekið svæði skal þá vera tekið fyrir og skipulagt sem slíkt, sbr. IV. kafla laga þessara.

III.

Sveitarstjórnir, sem lög nr. 81/1991, um vatnsveitur sveitarfélaga, taka til, skulu fyrir 1. júlí 1995 gera tillögu til samráðsnefndarinnar um afmörkun og flokkun vatnsverndarsvæða sinna ásamt greinargerð eftir því sem við á.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Með bréfi dags. 21. nóvember 1991 skipaði Eiður Guðnason umhverfisráðherra nefnd til að semja frumvarp til laga um vatnsvernd, þ.e. verndun neysluvatns sem mundi leysa af hólmi ákvæði vatnalaga, nr. 15/1923, og annarra laga sem lúta að þessu efni. Í nefndina voru skipuð Páll Líndal, ráðuneytisstjóri í umhverfisráðuneytinu, formaður, Elín R. Líndal bóndi, tilnefnd af Stéttarsambandi bænda, Freysteinn Sigurðsson vatnajarðfræðingur, tilnefndur af Orkustofnun, Gísli Gíslason bæjarstjóri, tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Gunnar Steinn Jónsson líffræðingur, tilnefndur af Hollustuvernd ríkisins. Við fráfall Páls Líndals sumarið 1992 tók Sigurbjörg Sæmundsdóttir, deildarstjóri í umhverfisráðuneytinu, við formennsku í nefndinni. Nefndin lauk störfum við tillögugerð sína um frumvarpið 25. mars 1993 og lagði það fyrir umhverfisráðherra sama dag.

Samkomulag varð í nefndinni um það frumvarp sem hér liggur fyrir.

Frumvarp þetta byggir að verulegu leyti á vatnalögunum, nr. 15/1923, og þeim grundvallarhugmyndum sem þar eru fram settar. Verktæknilegar, þekkingarlegar og þjóðfélagslegar aðstæður hafa breyst mikið á þeim sjö áratugum sem liðnir eru síðan þau voru sett. Vatnalögin ná því ekki lengur nægilega til allra þeirra atriða sem snerta nytjavatnsmál í nútíma þjóðfélagi. Vatnsþörf hefur aukist, aðferðir við vatnsöflun og vatnsveitur hafa breyst, þekking um nytjavatn hefur aukist til muna og skipulag er orðið fastur þáttur í rekstri þjóðfélagsins. Því var orðin brýn og aðkallandi nauðsyn að setja ný lög um vernd nytjavatns og aðgang að því þó að grunnhugmyndir séu lítt eða ekki breyttar frá vatnalögunum.

Nefndin skrifaði eftir upplýsingum um sambærilega löggjöf á Norðurlöndnum og kynnti sér hvernig tekið væri á þessum málaflokki þar. Ekki var hægt að byggja mikið á löggjöf þessara þjóða, þó svo að viss atriði væru höfð til hliðsjónar.

Hollustumarkmið með nytjavatnsvernd og mengunarvarnir þær, sem verndin miðar við, eru byggðar á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og á ýmsum lögum um mengun og mengunarvarnir auk reglugerða er á lögum þeim byggja. Auk þess er byggt á skipulagslögum og reglugerðum sem settar hafa verið með stoð í þeim. Téð lög fjalla að vísu ekki beint um nytjavatnsvernd sem slíka, aðgerðir hennar vegna og stýringu hennar. Um það er hins vegar fjallað sérstaklega í frumvarpi þessu sem byggir þó á framangreindum lögum um framkvæmdaratriði eins og kröfur til nytjavatns, mengunarvarnir, skipulag og fleira.

Það nýmæli er í frumvarpinu að verndun nytjavatns er tekin fyrir á sértækan og samfelldan hátt í stað sundurlausra og ósamfelldra ákvæða í ýmsum lögum sem skildu eftir eyður í verndinni og stjórnsýslulegri umfjöllun um hana. Annað nýmæli er, borið saman við vatnalögin nr. 15/1923, að vernd er framkvæmd með skipulagsaðgerð. Þriðja breytingin frá gildandi lögum er að stjórnsýsla við nytjavatnsvernd er samræmd þeim aðstæðum sem nú ríkja í þjóðfélaginu og þeim flóknu aðstæðum sem nytjavatnsmál eru háð.

Vatnsvernd felur í sér varðveislu á vatnsgæðum og er sem slík lögboðin fyrirmæli um mannlegar aðgerðir á einhverju landsvæði, heimildir til þeirra og bönn við þeim sem hafa að markmiði að tryggja ákveðið ástand vatns að magni og gæðum til einhverra tilgreindra nota. Vatnsvernd felst að miklu leyti í því að takmarka rétt landeiganda og annarra rétthafa til óskoraðra afnota á landi sínu ef það heftir eða skerðir færi annarra á að afla sér vatns á viðunandi hátt eða spillir nytjavatnsauðlindinni og framtíðarnotkun hennar. Jafnframt setur vatnsvernd skorður við ýmsum opinberum framkvæmdum þó þær séu að öðru leyti í almannaþágu. Þessi háa réttarstaða vatnsverndarinnar er nauðsyn sem byggir á þeirri grundvallarstaðreynd að vatn er lífsnauðsyn. Það er óhjákvæmilegt að allir hafi nauðsynlegan og hóflegan aðgang að vatni, að auðlindin sé varðveitt til framtíðarnytja og hún sé vernduð fyrir spjöllum. Þess vegna hafa ýmsir aðilar hagsmuna að gæta vegna nytjavatns og vatnstöku, þar á meðal sveitarfélög og almenningur sem þarf að hafa vissan rétt til nytjavatns eins og kveðið er á um í frumvarpi þessu.

Réttaraðilar við nýtingu nytjavatns eru eftirfarandi:

- Landeigendur og aðrir vatnsréttindahafar.

- Sveitarfélög vegna hagsmunagæslu í umdæmi hlutaðeigandi sveitarfélags.

- Ríkið vegna almannahagsmuna á landinu öllu.

Hingað til hefur ekkert tiltekið ráðuneyti haft yfirumsjón með nytjavatni andstætt því sem er með vatn vegna orkuvinnslu, náttúruverndar, fiskveiða, samgangna og gróðurs. Iðnaðarráðuneytið hefur yfirumsjón með flestum ólífrænum auðlindum landsins, þ.e. orku, jarðhita og fallvötnum, jarðefnum í námum og byggingarefni. Eðlilegt er talið að iðnaðarráðuneytið taki að sér nytjavatnsauðlindina á sama hátt og ofangreindar auðlindir. Því er í frumvarpi þessu gert ráð fyrir því að umhverfisráðuneytið fari með yfirstjórn nytjavatnsverndarmála en iðnaðarráðuneyti með yfirstjórn á nýtingu nytjavatnsauðlindarinnar.

Verndun nytjavatns er aðeins ein hlið á nytjavatnsmálum. Önnur hlið er t.d. eignar- og umráðaréttur á vatni í tengslum við slíkan rétt á landareign, afréttarlöndum og á hálendi landsins, sbr. 8. gr. frumvarpsins. Þar er ýmislegt enn óskýrt eða óákveðið sem snert getur aðgangsrétt að vatni þrátt fyrir ákvæði 8. gr., enda varða þau atriði annað og fleira en vatnsréttindin ein. Úr þessari óvissu þarf að bæta áður en vandræði hljótast af. Sama gildir um skipulag hálendisins og annarra landsvæða sem óskýrt er með eignar- og umráðarétt yfir eða ágreiningur er um. Þar þurfa að koma til skýr ákvæði um eignar- og umráðarétt og skipulag svo fella megi nytjavatnsverndina að því.

Enn önnur hlið er umsjón stjórnvalda með nytjavatnsauðlindinni sem slíkri, en sú umsjón er hvergi vistuð með skýru og ákveðnu móti hjá einhverju tilteknu stjórnvaldi eins og gildir með vatn til annarra nota eins og að framan greinir. Nægir þar að benda á veiðivötn hjá landbúnaðarráðuneytinu og í þess umboði hjá Veiðimálastofnun, vötn vegna landræktar og landgræðslu hjá landbúnaðarráðuneytinu og í þess umboði hjá Landgræðslu ríkisins og búnaðarfélögum, vötn vegna landslags- og náttúruverndar hjá umhverfisráðuneytinu og í þess umboði hjá Náttúruverndarráði, fallvötn og jarðhitavötn til orkuvinnslu hjá iðnaðarráðuneytinu og í þess umboði hjá Orkustofnun. Aðrar ólífrænar auðlindir, eins og orkuefni, jarðefni til iðnaðar og byggingarefni, eru vistaðar hjá iðnaðarráðuneytinu og í umsjón stofnana þess. Af stofnunum iðnaðarráðuneytisins hefur Orkustofnun heimild til rannsókna á nytjavatni samkvæmt breytingu við orkulög, nr. 58/1967 frá 1972, en ekki lögboðna umsjón með því.

Eðlilegast er að vista nytjavatnið sem aðrar ólífrænar auðlindir hjá iðnaðarráðuneytinu og í þess umboði hjá Orkustofnun, enda eru þar reknar umfangsmestu og skipulegustu rannsóknir á vatni hér á landi. Hollustuhættir nytjavatns verða eftir sem áður í umsjón Hollustuverndar ríkisins.

Enn ein hlið á nytjavatnsmálum er vatnsvinnslan. Lög eru til um vatnsveitur, nr. 81/1991, en enn skortir á upplýsingaskyldu opinberra vatnsveitna til stjórnvalda um vatnstöku og vatnsgæði, en án þess er örðugt að hafa nauðsynlegt eftirlit með nytjavatnsvernd og nytjavatnsauðlindinni. Gert er ráð fyrir að samráðsnefnd afli upplýsinga um vatnstökuna, sbr. 6. gr. frumvarpsins, en setja þarf skýr ákvæði um upplýsingaskyldu vatnstakenda til að skrá upplýsingar um vatnstöku og vatnsgæði og koma þeim á framfæri við stjórnvöld.

Frumvarp þetta er einskorðað við nytjavatnsvernd sem miðast við að tryggja möguleika til nýtingar nytjavatns en ekki um aðra þætti nytjavatnsmála sem slíka. Nytjavatn er vatn sem er notað sem efni, ólíkt notkun vatns sem orkubera (jarðhiti, virkjunarvötn), til samgangna eða við landslagsmótun. Undir nytjavatn fellur vatn til almenns heimilishalds, til matvælaiðnaðar og annarrar iðju og nota. Það vatn, sem er drukkið eða notað við framleiðslu matvæla, er skilgreint sem neysluvatn í þrengri merkingu. Nytjavatn getur verið misjafnt að gæðum og öðru ástandi eftir því til hvaða nota það er ætlað og verður að haga vatnsvernd í samræmi við það.

Vatnsvernd nær til ákveðins og afmarkaðs landsvæðis, ákveðin fyrirmæli gilda þar um athafnir manna og þau fyrirmæli geta stangast á við önnur þau not er menn vilja hafa af því sama landi. Þeim ágreiningi verður ekki ráðið til sátta nema með viðeigandi skipulagi á landinu. Af þessu leiðir að verndun vatns er skipulagsaðgerð og heyrir þess vegna til umhverfisráðuneytisins.

Verndun nytjavatns er aðeins ein hlið á vatnsvernd vegna almannahagsmuna og til einkanota. Verndar á vatni er þörf vegna ýmissa annarra hluta, svo sem vegna fiskiræktar og fiskigengdar í vötnum, til ræktunar í landbúnaði og til landgræðslu, til verndunar landslags, lífríkis og annars náttúrufars, vegna orkuvinnslu og vatnsmiðlunar og fleiri nota. Ekki eru fyrir hendi sértæk, skýr og samfelld lög vegna slíkrar verndar þó ýmis ákvæði megi víða finna í lögum.

Þó markmið slíkrar verndar séu önnur en hvað varðar nytjavatn, verndunarkröfur séu aðrar og sérþekking á þeim verndarmálum sé að hluta til af öðrum toga er þó í öllum tilfellum um skipulagsaðgerðir að ræða, ferlið til að koma á vernd er svipað og átt er við vatn í öllum tilfellum. Því kann að vera hentugt að sníða lög um mismunandi vatnsvernd sem mest í sama form og jafnvel að stefna að því að steypa vatnsverndarlögum öllum saman í einn samstæðan lagabálk þegar þar að kemur.

Í frumvarpinu eru nokkrar reglugerðarheimildir er varða tiltekin atriði í framkvæmd laganna í samræmi við þá staðreynd að setning reglna leyfir meiri sveigjanleika við stýringu þessa málaflokks. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra setji eða geti sett reglugerðir um eftirtalin atriði:

Aðstöðu og starfsmenn fyrir samráðsnefnd hjá Skipulagi ríkisins, sbr. 6. gr.

Skýrslugerðir vegna eftirlits og um úttekt samráðsnefndar á vatnsverndarsvæðum, sbr. 31. gr.

Framkvæmd á úttekt, rannsóknum og eftirliti vegna frumvarps þessa, sbr. 42. gr.

Greiðslur úr ríkissjóði á útgjöldum heilbrigðisnefnda og sveitarstjórna vegna laga þessara, sbr. 43. gr.

Sum ofantalinna atriða má sameina við setningu reglugerða.

Að öðru leyti er vísað til athugasemda við einstakar greinar frumvarpsins.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Til að ná markmiðum frumvarpsins um nýtingu og verndun nytjavatns, sem sett eru fram í 2. gr., er nauðsynlegt að gildissvið frumvarpsins taki til alls nytjavatns eins og það er skilgreint í 3. gr. án tillits til þess hvar það finnst eða í hvaða mynd það birtist. Þetta er gert í 1. gr. frumvarpsins og er engin undantekning gerð frá þeirri reglu að frumvarpið taki til alls nytjavatns sem finnst á yfirborði eða í jörðu.

Frumvarpið tekur þess vegna til alls nytjavatns hvort sem það birtist t.d. sem straumvatn, stöðuvatn eða jarðvatn. Engin skilyrði eru sett í frumvarpinu um vatnsmagn eða varanleika þess. Það hefur því engin áhrif á gildissvið frumvarpsins þótt vatnsmagn nytjavatnsins kunni að vera breytilegt eða það hverfi tímabundið.

Það er einnig í þágu markmiða frumvarpsins skv. 2. gr. að það taki einnig til nytjavatnssvæða enda verður nytjavatn ekki skilið frá aðliggjandi landsvæðum.

Um 2. gr.

Í greininni kemur fram tvíþætt markmið sem er verndun og nýting nytjavatns. Markmiðið er að tryggja almenningi aðgang að heilnæmu neysluvatni og vatni til atvinnurekstrar, þar með töldu húsdýrahaldi, og vernd nytjavatnsauðlindarinnar til framtíðarnota. Við framkvæmd laga þessara skal skv. 2. mgr. taka tillit til annarrar nýtingar á vatni, náttúruverndarsjónarmiða og verndun menningarverðmæta.

Um 3. gr.

Í greininni eru skýrð nokkur hugtök sem notuð eru í frumvarpinu og munu verða notuð í væntanlegum reglugerðum en sum þeirra hafa óljósa merkingu í hugum almennings. Í sumum tilfellum er lögð áhersla á merkingar hugtaka í öðru ljósi en almennt tíðkast. Ítarlegri og nákvæmari skilgreiningar eru til um sum þessara heita í hlutaðeigandi fræðigreinum, en hér er einvörðungu litið til þeirra þarfa sem lög þessi krefjast.

Um 4. gr.

Samkvæmt auglýsingu um staðfestingu forseta Íslands á reglugerð um Stjórnarráð Íslands nr. 96/1969, ásamt síðari breytingum, nr. 77/1990, fer umhverfisráðuneytið m.a. með mál er varða varnir gegn mengun á landi, í lofti og legi, skipulags- og byggingarmál svo og gerð landnýtingaráætlana og er ráðuneytinu ætlað að hafa frumkvæði að samræmingu á aðgerðum ráðuneyta, einstakra ríkisstofnana og sveitarfélaga í málaflokkum er snerta framkvæmd umhverfismála.

Um 5. og 6. gr.

Nytjavatnsvernd snertir marga aðila. Í einn stað eru hagsmunaaðilar sem hlut eiga að máli og vilja tryggja næga vernd. Í annan stað eru sérfræðiaðilar hvað varðar reynslu og þekkingu á vatnafari, grunnvatni sérstaklega, hollustuháttum og mengunarvörnum. Í þriðja stað eru skipulagsaðilar sem þurfa að samræma vatnsverndina við almennt skipulag og áform um aðra landnýtingu. Ákvörðun um nytjavatnsvernd þarf að byggja á upplýsingum og sjónarmiðum frá öllum þessum aðilum. Til að ná því markmiði er gert ráð fyrir því í 5. gr. frumvarpsins að umhverfisráðherra skipi sér til ráðuneytis samráðsnefnd um nytjavatnsvernd, að fengnum tillögum eftirtaldra aðila: Stéttarsambands bænda, vegna landeigenda, Sambands íslenskra sveitarfélaga, vegna sveitarstjórna, Orkustofnunar, um fulltrúa með sérþekkingu á sviði vatnafars og grunnvatnsmála, Hollustuverndar ríkisins um fulltrúa með sérþekkingu á sviði hollustuhátta og mengunarvarna, Skipulags ríkisins um fulltrúa með sérþekkingu á sviði skipulagsmála en umhverfisráðherra skipar án tilnefningar formann nefndarinnar.

Hlutverk nefndarinnar er fyrst og fremst ráðgefandi. Einkum er henni ætlað að semja tillögur til ráðherra er varða nytjavatnsverndina, svo sem afmörkun verndarsvæða, kröfur um vatnsvernd á þeim svæðum og ákvæði um eftirlit. Jafnframt er henni ætlað að sjá um úttektir á vatnsverndarsvæðunum, að afla yfirlits um nytjavatnsmál, vatnsvernd og vatnsverndarsvæði á landinu, auk þess að tryggja samstarf þeirra aðila er að málum þessum koma.

Nytjavatnsvernd er skipulagsaðgerð og eru tillögur samráðsnefndar í formi skipulagstillagna. Vatnsvernd þarf að samræma við almennt skipulag og fella inn í það þar sem það er til staðar, sbr. 25. gr. Því er hentugast að vista samráðsnefndina hjá Skipulagi ríkisins. Óhjákvæmilega þarf að leggja töluverða vinnu í öflun og varðveislu upplýsinga fyrir samráðsnefnd vegna tillögugerðar hennar og samræmingar við skipulag auk samskipta við hina mörgu aðila sem störf hennar krefjast. Því verður ekki hjá því komist að nefndinni verði fenginn a.m.k. einn starfsmaður með viðeigandi sérþekkingu og reynslu sem mundi hafa aðstöðu hjá Skipulagi ríkisins. Sérþekking hans þarf að ná til vatnsnýtingar, nytjavatnsöflunar, vatnafars, mengunarvarna og skipulagsmála.

Talsverð vinna verður í upphafi við að koma vernd yfir þau nytjavatnssvæði sem mest eru aðkallandi. Sú vinna byggist á reynslu og sérþekkingu á nytjavatnsmálum og verður að gera ráð fyrir að vinnunnar verði fyrst og fremst aflað þar sem sú reynsla og þekking er fyrir hendi. Svipað gildir um úttektir og eftirlit í tímans rás, þó í mun minna mæli sé. Ekki er gert ráð fyrir að samráðsnefnd komi sér upp sérstakri skrifstofu til að sinna þessum málum, heldur verði þau unnin í samvinnu við aðrar stofnanir, eins og Hollustuvernd ríkisins, Orkustofnun, Skipulag ríkisins og aðra aðila með þekkingu á sviði hollustuhátta, mengunarvarna, vatnafræða og skipulagsmála.

Rétt þykir að umhverfisráðherra geti falið samráðsnefnd önnur verkefni á sviði vatnsverndar, t.d. að undirbúa frekari löggjöf á sviði vatnsverndar.

Um 7. gr.

Frumvarpi þessu er ekki ætlað að breyta neinu um verksvið heilbrigðisnefnda samkvæmt lögum, nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, hvað varðar eftirlit með neysluvatni, vatnsbólum og vatnsveitum.

Heilbrigðisnefndum og sveitarstjórnum eru ætluð ýmis hlutverk samkvæmt lögum þessum, sbr. t.d. 10. gr., 15. gr. og 29. gr.

Um 8. gr.

Í 1. mgr. er sett fram hin forna regla að landeigandi hafi rétt til töku nytjavatns á landareign sinni. Frumvarpinu er einvörðungu ætlað að setja almennar reglur um hagnýtingu og verndun nytjavatns, þar með talið nytjavatn sem fylgir landareign. Hins vegar er ekki ætlun með þessu frumvarpi að ákvarða hversu víðtækur sá réttur sé.

Um landsvæði, sem ekki lúta einkaeignarrétti, eru ákvæði í 2. mgr. Enginn getur talist eiga kröfu til réttinda á þessum svæðum nema til þeirra hafi verið stofnað með námi eða hefð, sbr. t.d. Hrd. 1955, bls. 108, og Hrd. 1981, bls. 1584 (Landmannaafréttardómar). Það hefur því ekki áhrif á 67. gr. stjórnarskrárinnar um vernd eignarréttarins þótt meðferð og hagnýting nytjavatns, sem á slíkum landsvæðum kann að finnast, sé falin íslenska ríkinu enda er virtur réttur þeirra sem hugsanlega hafa stofnað með nýtingu til eignarréttarlegra verðmæta í merkingu 67. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta er gert með ákvæðum 2. mgr. og fær þetta ákvæði því vafalaust staðist skv. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt gildandi lögum eru engin ákvæði til um vatnsréttindi almennt á landsvæðum sem ekki lúta einkaeignarrétti og mun 2. mgr. setja skýrar reglur um þetta hvað nytjavatn varðar. Með ákvæðum í greininni eru iðnaðarráðherra fengin umráð yfir því nytjavatni sem fellur til íslenska ríkisins enda heyra náttúruauðlindir undir þann ráðherra, sbr. 8. gr. reglugerðar nr. 96/1969 um Stjórnarráð Íslands, og því eðlilegast að hann fari með umráða- og hagnýtingarrétt á landsvæðum sem ekki lúta einkaeignarétti.

Með „einkaeignarrétti“ er átt við það sem stundum er kallað „einstaklingsbundinn eignarréttur“, „beinn eignarréttur“ eða „fullur eignarréttur“ hvort sem hann er í höndum einstaklinga eða lögpersóna, þar með talin sveitarfélög og ríkið, sbr. t.d. 1. og 2. mgr. námulaga, nr. 24/1973.

Um 9. gr.

1. mgr. er sambærileg við ákvæði 14. gr. orkulaga, nr. 58/1967, sbr. 2. gr. laga nr. 53/1985. Eðlilegt þykir að sama regla gildi einnig á nytjavatnssvæði sem liggur á mörkum landareigna (eignarlanda) og landsvæða sem ekki lúta einkaeignarrétti.

Um 10. gr.

Í grein þessari eru settar fram almennar takmarkanir á rétti landeiganda til að tryggja að markmið frumvarpsins um verndun nytjavatns skv. 2. gr. verði náð.

Samkvæmt 8. gr. er landeiganda heimiluð notkun nytjavatns til heimilis- og búsþarfa svo fremi það valdi ekki öðrum landeigendum óþægindum, sbr. 11. gr. vatnalaga, nr. 15/1923.

Samkvæmt 2. mgr. þarf landeigandi alltaf samþykki skipulags- og heilbrigðisnefnda til nýtingar nytjavatns í öðrum tilgangi en segir í 1. mgr. og gildir þar einu hvort sú nýting kallar á borun eða aðrar framkvæmdir. Rökin að baki þessu ákvæði eru að verulegu leyti hin sömu og nefnd voru í tengslum við 1. mgr. Auk þess má nefna að með því að hafa opinbert eftirlit með nýtingu skv. 2. mgr. er reynt eins og frekast er kostur að koma í veg fyrir spjöll á nytjavatnslindum er þjóna heilu sveitarfélagi og jafnvel fleiri en einu, sjá enn fremur athugasemdir við 13. gr.

3. mgr. á sér hliðstæðu í 9. gr. og 11.–12. gr. vatnalaga, nr. 15/1923, m.a. um töku vatns til heimilis- og búsþarfa. Eðlilegt þykir að sama regla gildi um nýtingu nytjavatns samkvæmt frumvarpi þessu.

Hagsmunir ábúenda og annarra, sem tekið hafa land á leigu hjá landeiganda skv. 11. gr., eru tryggðir frekar með 4. mgr. Landeigandi verður ætíð að sjá til þess að þessir aðilar hafi aðgang að nytjavatni á landi hans, þó svo að hann ráðstafi því skv. 2. mgr.

Um 11. gr.

Þessi grein hefur að geyma venjubundna reglu um rétt ábúanda til vatnsnýtingar, sbr. 2. mgr. 4. gr. ábúðarlaga, nr. 64/1976, en jafnframt er í greininni að finna þau nýmæli að leigi landeigandi út land úr landareign sinni, t.d. sumarbústaðalönd eða lönd undir gripahús, eiga þeir aðilar rétt til að nýta sér nytjavatn sem finnst á landareigninni til heimilis- eða búsþarfa. Réttur þeirra sem hafa slíkar lendur á leigu til töku nytjavatns er óháður því hvar vatnsbólið er að finna á landareigninni.

Um 12. gr.

Í greininni er að finna ákvæði um að nytjavatnsréttindi skuli ekki skilin frá landareign að fullu eða öllu eins og raunar gildir um aðrar auðlindir og hlunnindi. Þó er heimilt að skilja nytjavatnsréttindi frá landareign um tiltekið tímabil til allt að 15 ára í senn.

Í 1. mgr. er lagt bann við því framvegis að skilja nytjavatnsréttindi frá landareign að fullu og öllu en sambærileg ákvæði eru í öðrum lögum, t.d. í 2. gr. laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði.

2. mgr. hefur að geyma undantekningu frá reglu 1. mgr. um bann við sölu á nytjavatnsréttindum þar sem sveitarfélögum vegna almenningsveitna er veitt heimild til að kaupa slík réttindi. Rétt er að undirstrika að þessi réttur sveitarfélaga nær einvörðungu til kaupa í þágu almenningsveitna. Sveitarfélögin hafa hins vegar ekki heimild til að selja þessi réttindi nema til landeigenda og er það í samræmi við meginregluna í 1. mgr.

Í 3. mgr. eru ákvæði um nytjavatnsréttindi sem seld hafa verið áður en frumvarp þetta tekur gildi. Í samræmi við 1. mgr. hefur landeigandi forkaupsrétt að þessum réttindum en að honum frágengnum hafa sveitarfélög eða almenningsveitur forkaupsrétt.

Um 13. gr.

Í vatnalögunum, nr. 15/1923, er kveðið á um í 11. gr. að öllum sé heimil vatnstaka til heimilis- og búsþarfa í landi annars aðila svo fremi sem það sé honum meinlaust. Ekki er skýrt tekið fram í vatnalögum eða í fyrirliggjandi frumvarpi að leita skuli samþykkis landeiganda, heldur er það talið sjálfsagt, sbr. ákvæði 14. gr. í frumvarpi þessu þar sem fjallað er um hvað gera skuli ef ekki fæst samþykki landeiganda til vatnstöku. Með 1. mgr. 10. gr. og 11. gr. er stefnt að því að tryggja rétt landeiganda og leiguliða til vatns til brýnustu nauðsynja. Stefnt er að því að tryggja aðgang almenningsveitna að nauðsynlegu vatni umfram einkaaðila til óhefðbundins atvinnurekstrar, sbr. 1. mgr., og að hollustu vatns verði ekki stefnt í voða né gengið fram hjá hagsmunum almenningsveitna með því að gera nýtingu vatns umfram brýnustu þarfir háða samþykki viðkomandi heilbrigðisnefndar og sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. 10. gr.

Um 14. gr.

Aðila getur verið nauðsyn á töku nytjavatns sem er í umráðum annarra hvort sem það er landeigandi eða ríkið. Þessi grein hefur að geyma ákvæði um heimild slíks aðila til að leita til sveitarstjórnar ef ekki semst með honum og rétthafanum.

Í 3. mgr. er gert ráð fyrir því að ef sveitarstjórn er sjálf aðili að málinu geti aðilar leitað beint til samráðsnefndar um að hún beiti sér fyrir lausn málsins.

Um 15. gr.

Samkvæmt ákvæðum þessarar greinar er umhverfisráðherra veitt heimild til að leyfa umsækjanda, sem þarfnast nytjavatns úr landi annars, að taka þau nytjavatnsréttindi leigunámi í allt að fimmtán ár, sbr. 12. gr. Til að umsækjandi geti nýtt sér nytjavatnsréttindin verður hann að hafa aðgang að landi til að leggja lagnir. Umhverfisráðherra er því einnig heimilt samkvæmt þessari grein að leyfa umsækjanda leigunám á landi í þessum tilgangi. Sambærilega heimild er að finna t.d. í 18. gr. laga, nr. 42/1983, um Landsvirkjun, og 5. gr. laga, nr. 60/1981, um raforkuver.

Heimild umhverfisráðherra til að veita leigunám er takmarkað í 2. mgr. þar sem kveðið er á um að ekki megi heimila leigunám til töku á neysluhæfu vatni til nota sem verkavatn ef hægt er að afla þess með viðunandi kjörum með öðrum hætti. Með þessu er verið að stuðla að því að aðhalds sé gætt í því að nota neysluhæft nytjavatn sem verkavatn og er það í samræmi við 2. gr. frumvarpsins.

Um 16. gr.

Í grein þessari er sett fram sú regla að með öllu sé óheimilt að spilla nytjavatni og nytjavatnssvæðum að viðlögðum refsingum skv. VII. kafla frumvarpsins.

Um 17. gr.

Í 1. mgr. er gert ráð fyrir því að umhverfisráðherra geti að fengnum tillögum samráðsnefndar afmarkað landsvæði sem njóta eiga vatnsverndar og að skipta skuli vatnsverndarsvæðum í svæði með ríkjandi og víkjandi vatnsvernd. Taka nytjavatns er ákveðin not af landi. Meðal annarra nota má t.d. telja not lands undir byggð, undir samgöngumannvirki, undir orkuvirkjanir og veitur, til efnistöku (byggingarefni), undir sumarbústaði, til landbúnaðar, til útivistar og vegna landslags- eða náttúruverndar. Þýðing þessara nota getur verið mjög mismikil eftir stöðum og nýtingu. Einnig er misjafnt hvort sömu notum eða þörfum megi finna stað annars staðar. Vatnstaka er bundin af náttúrunnar hálfu við þau svæði þar sem hún er nauðsynleg eða hagkvæm. Nytjavatn er nauðsyn allri byggð og þarf því að tryggja aðgang að því, nú og til framtíðar. Því hefur vatnstaka víða eðlilegan forgang fram yfir önnur landnot, enda gætu þau sum orðið markleysa ef byggð legðist af eða skertist vegna vatnsskorts. Einnig getur auðlegð vatnsauðugra eða vatnsgæfra svæða verið svo mikil gagnvart öðrum landnotum að vatnstaka eigi þar að hafa forgang. Því er gert ráð fyrir því í 2. mgr. að ríkjandi vatnsvernd skuli vera á þeim svæðum þar sem vatnsvernd hefur forgang fram yfir alla aðra landnotkun. Hafa verður í huga að nytjavatnssvæðum má svo spilla með annarri landnýtingu að þau verði ónýtanleg um langan aldur. Nytjavatnssvæði þau, er hér um ræðir, þurfa því vatnsvernd til að tryggja afnot þeirra, nú og til framtíðar.

Nytjavatnssvæði geta verið hagkvæm til nýtingar þó afla megi nægs vatns fyrir byggð annars staðar með viðráðanlegu móti. Eins geta svæði verið hagkvæm til vatnstöku þó önnur svæði enn auðugri séu í nánd. Á svona svæðum þarf vatnstaka ekki að vera óhjákvæmileg nauðsyn eða hafa meiri þýðingu en önnur landnot, t.d. undir byggð eða verðmætan atvinnurekstur sem er bundinn við þau sömu svæði hvað óhjákvæmilega staðsetningu varðar. Flestum öðrum landnotum má hins vegar finna annan stað. Á svona nytjavatnssvæðum getur samt verið hagkvæmt að tryggja vatnsgæði og aðgang að vatni a.m.k. tímabundið eða þar til kallað verður eftir þessum sömu svæðum undir önnur landnot. Þennan tíma verða nytjavatnssvæðin að njóta vatnsverndar, en hún getur þá verið víkjandi svo afnema megi hana með tiltölulega hægu móti þegar og ef til þess kemur.

Um 18. gr.

Í greininni er gerð tillaga um það að vatnsverndarsvæði skuli flokkuð með tilliti til þess hver þörf telst á vernd og hversu víðtæk hún skuli vera. Hætta af mengun nytjavatns er því meiri og bráðari því nær vatnsbóli sem hún á sér stað. Mest er hún við vatnsbólin sjálf. Þar er hætta á beinu ofanrennsli niður í vatnsbólin ef ekki er nógu vel frá þeim gengið eða jarðlög eru lek við vatnsbólið eins og oft er. Vegna þessa þarf oft að beina aðrennsli yfirborðsvatns frá vatnsbólunum og búa svo um að það leki ekki til skaða í jörð niður hið næsta vatnsbólunum eða að fólk og fénaður valdi úrgangs- eða efnamengun við þau. Í þessu skyni þarf oft að nýta landið hið næsta vatnsbólunum til slíkrar verndar og þá að girða það af ef þess er þörf. Þetta svæði er skilgreint sem brunnsvæði og gildir innan þess hin ítrasta vatnsvernd. Notendur vatnsbólanna verða sjálfir að geta athafnað sig innan brunnsvæðisins og hefur það áhrif á stærð þess, auk nauðsynlegs svigrúms til verndunaraðgerða. Æskilegt er að brunnsvæði séu a.m.k. einhverjir tugir metra að þvermáli.

Mengun getur borist til vatnsbóla hvarvetna að af aðrennslissvæði þeirra. Verði mengunin skammt frá vatnsbólinu þá er hætt við því að hún eyðist ekki áður en vatnið nær til vatnsbólsins. Því þarf að setja strangar kröfur um vernd á þessum hluta aðrennslissvæðisins sem næstur er vatnsbólunum og skilgreindur er sem grannsvæði. Stærð þeirra, og fjarlægð frá vatnsbólum til ytri marka þeirra, er mjög misjöfn. Þar sem jarðlög eru lek, vel opin, sprungusvæði beina vatni til vatnsbóla eða grunnvatnsstraumar eru öflugir, getur vatnið runnið tiltölulega langar leiðir á skömmum tíma. Grannsvæðið þarf þá að vera að sama skapi stórt. Yfirleitt gildir að því vatnsgæfara sem nytjavatnssvæði er, því stærra verður grannsvæðið að vera. Ætla má að ytri mörk grannsvæða liggi sjaldnast skemmra en nokkur hundruð metra frá vatnsbóli, en á hinn bóginn sjaldan lengra en nokkra kílómetra.

Aðrennslissvæði vatnsbóla utan grannsvæðis og út til vatnaskila er skilgreint sem fjarsvæði. Þar er þess vænst að minni háttar mengun á því svæði eyðist eða þynnist niður fyrir leyfileg mörk áður en vatnið nær til vatnsbólanna. Svo verður þó ekki nema vissar skorður séu settar við mengunarhættu og þurfa fjarsvæðin því einnig að njóta verulegrar verndar þó að hún þurfi ekki í öllum greinum að vera eins ströng og á grannsvæðunum.

Afmörkun brunnsvæða, grannsvæða og fjarsvæða á vatnsverndarsvæðum miðast jafnt við núverandi vatnsból sem vænleg vatnstökusvæði í framtíðinni. Nytjavatnssvæðin eru mjög mismunandi að jarðgerð og vatnafari, auk þess sem mengunarhætta er mismunandi frá einu svæði til annars. Vernd hvers svæðis verður því að taka mið af aðstæðum þar, en til þess þarf að afla upplýsinga um hættu á mengun. Því er nauðsynlegt að gera úttekt á vatnsverndarsvæðunum áður en fyrirkomulag verndar á þeim er ákveðið og er gerð tillaga um það í 19. gr.

Um 19. gr.

Með grein þessari er sú skylda lögð á herðar samráðsnefndar að sjá til þess að gerð sé úttekt á nytjavatnssvæði hvað varðar vissa þætti sem taldir eru upp í 2. málsl. greinarinnar þegar land er tekið í vernd.

Til að verndun á nytjavatni og nytjavatnssvæðum nái tilgangi sínum er nauðsynlegt að gefnar séu út skýrar reglur hvernig eigi að umgangast og fara með hin einstöku vatnsverndarsvæði svo sem kveðið er á um í 4. og 5. málsl. greinarinnar.

Um 20. gr.

Samkvæmt 1. tölul. 2. mgr. 6. gr. frumvarpsins er það hlutverk samráðsnefndar að gera tillögu um nytjavatnssvæði og vernd þeirra. Samráðsnefnd getur gert þetta að eigin frumkvæði eða eftir ábendingum eins og nánar er kveðið á um í greininni.

Orkustofnun og Hollustuvernd ríkisins gegna lykilhlutverki varðandi eftirlit og vernd vatns eins og áður hefur verið rakið.

Um 21.–22. gr.

Í þessum greinum er lýst ferlinu við að kunngera þá ætlun að friða landsvæði í þágu vatnsverndar samkvæmt frumvarpi þessu. Ákvæði þessara greina eru byggð á sambærilegum ákvæðum í 26. gr. laga nr. 47/1971, um náttúruvernd.

Um 23.–24. gr.

Í þessum greinum er kveðið á um rétt landeigenda og annarra sem hagsmuna hafa að gæta svo sem ábúenda og hugsanlega einnig viðkomandi sveitarfélags til að fá vatnsvernd breytt í þá veru að vikið sé frá forgangi hennar, t.d. að ríkjandi vatnsvernd verði breytt í víkjandi vatnsvernd eða alveg felld niður.

Í 24. gr. er sérákvæði þegar óskað er eftir að víkjandi vatnsvernd skuli felld niður. Í þeim tilvikum getur landeigandi eða annar, sem hagsmuna hefur að gæta, snúið sér til viðkomandi sveitarstjórnar svo sem nánar er lýst í greininni.

Um 25. gr.

Verndun vatns með því að afmarka vatnsverndarsvæði og ákveða vernd á þeim er í raun skipulagsaðgerð. Því er gert ráð fyrir því í 1. mgr. að fella vatnsverndina inn í almennt skipulag þar sem þess er kostur, en slíkt skipulag er í aðalatriðum sams konar aðgerð og vatnsvernd, þ.e. svæði eru afmörkuð og kveðið á um hvað á þeim skuli gera eða láta vera að gera. Lega og mörk vatnsverndarsvæða eru háð náttúrufari og verður þeim ekki valinn annar staður eins og gera má með ýmis önnur landnotasvæði í skipulagi. Þótt ekki sé farið að huga að skipulagningu annarra landnota getur verið nauðsyn að afmarka vatnsverndarsvæði til að fyrirbyggja óþörf vatnsspjöll sem orðið gætu á svæðunum ef vernd skortir. Því þarf að gera ráð fyrir þeim möguleika að afmarka vatnsverndarsvæði þótt ekki sé um skipulag að öðru leyti að ræða á viðkomandi svæði.

Um 26. gr.

Vatnsvernd fylgir ákveðnu ferli eins og aðrar aðgerðir. Fyrst þarf að meta þörfina fyrir vatnsvernd. Næst þarf að ákveða fyrirkomulag verndarinnar og koma henni á. Þá þarf að fylgjast með framkvæmd verndarinnar og árangri af henni hvað varðar vatnsgæði og aðgang að vatni. Loks getur þurft að bæta úr vatnsspjöllum ef til þeirra kemur hvort sem það er af náttúrulegum völdum eða af manna völdum, af gáleysi eða ásetningi. Þá þarf yfirleitt að grípa skjótt til viðeigandi aðgerða áður en mengun breiðist út í vatninu eða vatnsból spillast. Til að svo megi verða þarf að vera fyrir hendi áætlun um aðgerðir gegn vatnsspjöllum, þar sem m.a. er metið hvaða mengunarhætta er fyrir hendi og hvar, til hvaða aðgerða eigi að grípa og hverjir skuli hafa umsjón með framkvæmd þeirra. Aðgerðir þær, sem um ræðir, eru mismunandi eftir aðstæðum á hverju svæði en geta m.a. falist í hreinsiaðgerðum, fráveitum vatns frá vatnsbólum eða gerð og nýtingu nýttra vatnsbóla ef allt um þrýtur.

Í greininni er því gert ráð fyrir því að ef stofna eigi til tiltekinnar starfsemi, mannvirkjagerðar eða skipulagningar byggðar á svæðum, þar sem ekki hafa verið ákveðin vatnsverndarsvæði og flokkun þeirra, skuli heilbrigðisnefnd bera ábyrgð á því að vatni verði ekki spillt.

Um 27. gr.

Markmið þessa ákvæðis er að tryggja fyrirbyggjandi verndarráðstafanir á öllu nytjavatni. Einu gildir hvort viðkomandi starfsemi er á landsvæði sem auglýst hefur verið sem vatnsverndarsvæði skv. 20.–22. gr. frumvarpsins eða ekki.

Um 28. gr.

Með 1. mgr. þessarar greinar hefur umhverfisráðherra heimild til taka landareignir eignarnámi til að tryggja vatnsvernd með þeim almenna áskilnaði að almannahagsmunir krefjist þess. Óeðlilegt væri að heimila umhverfisráðherra að taka einvörðungu nytjavatnsréttindin eignarnámi því með því væri brotið gegn ákvæðum 11. gr. frumvarpsins.

Þau atvik geta komið upp að nytjavatnsvernd verði ekki tryggð með ákvæðum 17. og 18. gr. eða af öðrum ástæðum sé nauðsynlegt að taka land eignarnámi í þágu vatnsverndar. Þessi grein á sér hliðstæðu í 35. gr. laga 47/1971, um náttúruvernd.

Ákvæði 2. mgr. veitir landeiganda heimild til að krefjast þess að eign hans sé öll tekin eignarnámi ef nytjavatnsvernd hefur í för með sér verulega rýrnun á notagildi eignarinnar. Hér er fyrst og fremst um að ræða sanngirnisákvæði sem á sér að nokkru hliðstæðu, t.d. í 2. mgr. 8. gr. námulaga, nr. 24/1973.

Um 29. gr.

Svo sem greint var frá í athugasemdum við 7. gr. frumvarpsins hefur samþykkt þess engin áhrif á ákvæði laga nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Eftirlitsaðilar verða að gefa samráðsnefndinni reglulega skýrslu um ástand vatnsverndarsvæða.

Um 30. gr.

Í þessari grein er kveðið nánar á um hlutverk samráðsnefndar skv. 2. tölul. 2. mgr. 6. gr. Ástæður þess að samráðsnefnd ber að hafa samráð við Hollustuvernd ríkisins, Orkustofnun og Skipulag ríkisins koma fram í athugasemdum við 6. gr. og 2. mgr. 20. gr.

Um 31. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 32. gr.

Í greininni er kveðið á um rannsóknar- og umferðarrétt á landsvæði. Ákvæði þetta á sér hliðstæðu m.a. í 18. gr. orkulaga, nr. 58/1967, og 7. gr. námulaga, nr. 24/1973.

2. mgr. mælir hins vegar fyrir um þá sjálfsögðu reglu að úttektar-, rannsóknar- og eftirlitsaðilum beri við störf sín að koma fram við landeigendur og leiguliða af háttvísi og valda sem minnstri röskun á högum þeirra.

Um 33. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 34. gr.

Ákvæði þetta er efnislega samhljóða 36. gr. laga 47/1971, um náttúruvernd.

Um 35. gr.

Í greininni er almennt bótaákvæði, sbr. t.d. 2. málsl. 19. gr. orkulaga, nr. 58/1967.

Um 36. gr.

Ákvæði þetta á fyrirmynd í 27. gr. laga nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar. Almennt má segja að VII. kafli frumvarps þessa sé byggður á XII. kafla laga nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar.

Um 37. gr.

Ákvæði þetta á fyrirmynd í 28. gr. laga 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar.

Um 38. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 39. gr.

Ákvæði þetta á sér hliðstæðu í 31. gr. laga 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar.

Um 40. gr.

Ákvæði þetta á sér hliðstæðu í 33. gr. laga nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar.

Um 41. gr.

Með ákvæði þessu er umhverfisráðherra veitt vald til að stöðva tiltekna starfsemi eða athafnir ef hætta er á vatnsspjöllum. Hér er umhverfisráðherra vissulega veitt mikið vald en reynslan hefur sýnt að það er nauðsynlegt að einhver aðili hafi slíkt vald til að grípa inn í starfsemi eða athafnir á hættutímum ef hindra á að umhverfisspjöll eigi sér stað eða að minnsta kosti til að draga úr afleiðingum þeirra.

Um 42. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 43. gr.

Ákvæði þetta á sér hliðstæðu í 33. gr. skipulagslaga, nr. 19/1964.

Um 44. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um ákvæði til bráðabirgða I.

Ljóst er að huga þarf vel að undirbúningi að framkvæmd frumvarps þessa ef að lögum verður. Nauðsynlegt er talið að samráðsnefnd geti hafið störf sem fyrst.

Um ákvæði til bráðabirgða II og III.

Til að koma í veg fyrir óþörf vatnsspjöll áður en nytjavatnssvæði landsins hafa verið tekin undir vatnsvernd í samræmi við IV. kafla er nauðsynlegt að setja hvarvetna á vatnsvernd með fyrirvara þar sem um vænleg nytjavatnssvæði er að ræða. Því er gerð tillaga um það í II. ákvæði til bráðabirgða. Þessi afmörkun vatnsverndarsvæða þarf að fara fram svo fljótt sem við verður komið. Hér er gert ráð fyrir því að hún verði ákveðin innan 12 mánaða frá gildistöku laga þessara. Samráðsnefnd er ætlað að gera tillögur um slík svæði, enda hefur hún hið besta yfirlit yfir landið sem völ er á með aðstoð ráðgjafa sinna. Einnig er sveitarstjórnum ætlað að gera tillögur um þau svæði sem þær vilja vernda vegna almenningsveitna sinna.

Hér er að sjálfsögðu um bráðabirgðaaðgerðir að ræða sem ekki verður í alla staði hægt að vanda svo vel til sem skyldi. Bæði er hætt við að einhver svæði verði út undan sem verndunarverð eru og eins að vernd verði sett á einhver svæði sem betur má nýta til annars. Í fyrra tilfellinu má þó vænta þess að óvernduð svæði, sem eftir liggja, verði fá og smá, en þá á líka að vera hægur vandi að koma á vernd á þeim í samræmi við IV. kafla frumvarpsins. Í síðara tilfellinu er gert ráð fyrir að ásett vernd standi þangað til hagsmunaaðilar æskja þess að henni verði breytt, og samráðsnefnd eða aðrir aðilar hafa tóm til að gera tillögur um aðra skipan, í samræmi við IV. kafla, eða umrædd svæði verði tekin til almenns skipulags. Hagsmunaaðilum mun liggja mest á að þessari vernd verði breytt sem fyrst og er því gert ráð fyrir því að umsóknir þeirra þar að lútandi verði teknar til meðferðar hjá samráðsnefnd og viðeigandi tillögur gerðar til ráðherra svo fljótt sem aðstæður leyfa, í samræmi við IV. kafla frumvarpsins.