Áfengislög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 567

880. Frumvarp til laga um breyting á áfengislögum, nr. 82 2. júlí 1969, með síðari breytingum.

(Lagt fyrir Alþingi á 117. löggjafarþingi 1993–94.)

1. gr.

8. gr. laganna hljóðar svo:

Upptæk skal gera öll áhöld sem með ólögmætum hætti á að nota eða hafa verið notuð við bruggun eða tilbúning áfengra drykkja eða til þess að gera drykkjarhæft það áfengi sem ódrykkjarhæft var.

Áfengi það, sem búið hefur verið til eða aftur gert drykkjarhæft með ólögmætum hætti, skal gert upptækt ásamt ílátum.

Bannað er að eiga, flytja inn, útbúa eða smíða sérhæfð áhöld til að eima áfengi eða til þess að gera drykkjarhæft áfengi sem ódrykkjarhæft var nema hafa til þess sérstakt leyfi. Dómsmálaráðherra setur nánari reglur um fyrirkomulag leyfisveitinganna í reglugerð. Slík tæki sem finnast hjá öðrum aðilum en þeim sem hafa leyfi samkvæmt þessari grein skulu gerð upptæk án tillits til hvort tækin hafi verið notuð til áfengisgerðar eða ekki.

2. gr.

9. gr. laganna hljóðar svo:

Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins annast innflutning, dreifingu og sölu áfengis, sbr. lög um verslun ríkisins með áfengi og tóbak, nr. 63/1969, með síðari breytingum. Heimilt er að veita þeim aðilum sem hafa almennt vínveitingaleyfi skv. 12. gr. laga þessara afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings og skal fjármálaráðherra gefa út sérstaka gjaldskrá er gildir gagnvart þeim aðilum er mega kaupa áfengi með afslætti.

3. gr.

Í 2. mgr. 19. gr. falla niður orðin „Enn fremur er þeim heimilt“, en í stað þeirra koma: Heimilt er.

4. gr.

Lög þessi taka þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta, sem er samið í dómsmálaráðuneytinu, felur í sér tillögu að efnisbreytingum á tveimur greinum áfengislaga, 8. gr. og 9. gr., og miða þær báðar að því að auðvelda opinbert eftirlit.

Með þeirri breytingu á 8. gr., sem tillaga er gerð um, er ætlunin að stemma stigu fyrir framleiðslu tækja til ólöglegrar áfengisframleiðslu og hins vegar er lögð til sú breyting á 9. gr. að fjármálaráðherra hafi heimild til að ákveða afslátt frá útsöluverði á áfengi til almennings til þeirra aðila sem hafa almennt vínveitingaleyfi skv. 12. gr. og er stefnt að því með þeirri breytingu að hægt sé að stuðla að því að veitingahús afli sér almenns vínveitingaleyfis og hafi hag af að kaupa áfengi eftir sölukerfi ÁTVR til veitingahúsa. Mun hvort tveggja auðvelda skilvirkt opinbert eftirlit með starfsemi vínveitingahúsa.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Með þessari grein er lögð til sú breyting að við 1. og 2. mgr. núgildandi 8. gr., sem yrðu óbreyttar frá því sem nú er, bætist ný málsgrein sem varðar sérstaklega sérhæfð áhöld til að eima áfengi.

Samkvæmt 8. gr. eins og hún hljóðar nú skal gera upptæk áhöld sem með ólögmætum hætti á að nota eða hafa verið notuð við bruggun eða tilbúning áfengra drykkja eða til þess að gera drykkjarhæft það áfengi sem ódrykkjarhæft var. Þetta orðalag hefur skapað ákveðin vandamál í framkvæmd, t.d. varðandi upptöku eimingartækja sem verið er að útbúa eða smíða á verkstæði, án beinna tengsla við áfengisframleiðslu.

Við slíkar aðstæður hefur því verið hreyft að óvarlegt sé að slá því föstu að óyggjandi sé að tækin hafi átt að nota til áfengisframleiðslu og það þótt um sérhæfð tæki sé að ræða. Það sjónarmið er á hinn bóginn ríkjandi að enginn eigi að geta haft lögmætan hagnað af starfsemi sem tengist ólöglegri áfengisframleiðslu. Sú breyting sem lögð er til í 8. gr. dregur því skýrari línur um þetta á milli viðfangsefna lögreglu og skattyfirvalda.

Í tillögunni er farin sú leið að dómsmálaráðherra setji nánari reglur um það hverjir megi eiga, flytja inn, útbúa eða smíða eimingartæki til áfengisframleiðslu og að frávik frá slíkum reglum varði upptöku eimingartækjanna þótt ásetningur til ólöglegrar áfengisframleiðslu teldist ekki sannaður. Hefur ekki verið talið heppilegt að setja fram í lagaákvæðinu nánari útlistun þeirra tækja sem háð eru leyfi að öðru leyti en því að talað er um „sérhæfð tæki“ en fyrir liggur að tæki til að eima áfengi eru úr málmi og að byggingu frábrugðin þeim tækjum sem notuð eru til að eima t.d. vatn. Þótt ekki sé þannig talið fært að afmarka ákvæðið á grundvelli þeirra byggingarefna sem tækið er gert úr er allt að einu ljóst að lítil eimingartæki úr gleri, sem tíðkað er að nota á rannsóknarstofum, eru ekki sérhæfð tæki til áfengisframleiðslu og falla utan ákvæðisins.

Um 2. gr.

Sú breyting á 9. gr. áfengislaga sem hér er gerð tillaga um er grundvallarbreyting þar sem lagagreinin eins og hún nú hljóðar leggur beinlínis bann við því að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings. Rökin fyrir breytingu í þessa veru eru einkum þau að allt eftirlit með skattheimtu hjá þeim er stunda veitingarekstur gæti orðið auðveldara bæði vegna þess að það yrði eftirsóknarverðara að hafa almennt leyfi til áfengisveitinga frekar en tækifærisleyfi ef heimildin yrði nýtt og allt eftirlit yrði þar með í fastari skorðum og líka vegna þess að breytingin mundi þá stuðla að því að veitingastaðir, sem til þess hafa rétt, kaupi áfengi samkvæmt slíku veitingastaðakerfi sem auðveldar eftirlit með veltu slíkra staða og þar með skatteftirlit. Hefur skattrannsóknarstjóri lýst miklum áhuga á breytingu í þessa veru.

Leyfi til áfengisveitinga skiptist í raun í tvennt, annars vegar almennt vínveitingaleyfi sem veitt er skv. 12. gr. áfengislaga (oft nefnt fast vínveitingaleyfi) og hins vegar svokallað tækifærisleyfi sem veitt er á grundvelli 20. gr. áfengislaga. Hefur verið nokkuð mikið um útgáfu á tækifærisleyfum en ekki hafa verið gerðar eins strangar kröfur til allrar aðstöðu og aðbúnaðar varðandi þessi leyfi og föstu vínveitingaleyfin. Margir staðir víðs vegar um land reka hins vegar umfangsmikla starfsemi á grundvelli tækifærisleyfa og er þá í raun verið að reka skemmti- eða veitingastað með svipuðu sniði og hjá þeim sem þurfa að hafa fast vínveitingaleyfi.

Með því að veita einungis þeim sem hafa almennt leyfi til vínveitinga (fast vínveitingaleyfi) heimild til að kaupa áfengi með afslætti kemur það til með að hvetja þá sem eru í veitingarekstri til að verða sér úti um slík leyfi verði heimild til afsláttar nýtt en það stuðlar að betra opinberu eftirliti svo sem að framan sagði.

Gert er ráð fyrir því í greininni að fjármálaráðherra gefi út sérstaka gjaldskrá vegna áfengis á heildsöluverði en það er í samræmi við 3. gr. laga nr. 63/1969, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf en samkvæmt þeirri grein er það fjármálaráðherra sem ákveður útsöluverð áfengis og tóbaks á hverjum tíma.

Um 3. gr.

Um leiðréttingu er að ræða.

Um 4. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um breyting á áfengislögum, nr. 82/1969, með síðari breytingum.

Frumvarpið felur í sér breytingar á tveimur ákvæðum áfengislaga. Annars vegar er gerð breyting á þá lund að auðveldara verður að stemma stigu fyrir framleiðslu tækja til ólöglegrar áfengisframleiðslu. Það ákvæði hefur ekki áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Hins vegar er í 2. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir að fjármálaráðherra sé heimilt að veita þeim aðilum sem hafa almennt vínveitingaleyfi afslátt frá útsöluverði á áfengi. Þetta hefur í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð en hve mikið fer eftir í hvaða mæli heimildin er notuð. Gera má ráð fyrir að fyrir hvert prósentustig sem veitt er í afslátt verði tekjutap ríkissjóðs um 16 m.kr.