Almannatryggingar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 171

185. Frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, með síðari breytingum.

Flm.: Guðrún Helgadóttir.

1. gr.

Á eftir 12. gr. laganna koma tvær nýjar greinar svohljóðandi:

a. (13. gr.)

Nú vill örorkumatsþoli, sbr. 12. og 34. gr. þessara laga, ekki una örorkustigi því er tryggingayfirlæknir hefur úrskurðað honum og getur hann þá skotið máli sínu með skriflegri beiðni til yfirmatsnefndar örorkumats. Tryggingayfirlæknir sendir þá öll gögn málsins til yfirmatsnefndar.

Í yfirmatsnefnd skulu eiga sæti þrír menn, skipaðir með þessum hætti:

a. Hæstiréttur tilnefnir einn mann. Hann skal vera læknir og vera formaður nefndarinnar.

b. Forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins tilnefnir einn mann úr röðum starfsmanna Tryggingastofnunar ríkisins. Hann skal vera lögfræðingur.

c. Tryggingaráð tilnefnir einn mann. Skal hann vera félagsfræðingur eða félagsráðgjafi með reynslu af starfi í þágu öryrkja og öryrkjasamtaka.

Tilnefning í nefndina gildir í fjögur ár. Varamenn í yfirmatsnefnd skulu tilnefndir með sama hætti og aðalmenn.

Nefndinni er heimilt að afla sér sérfræðiþjónustu þegar þörf þykir. Nefndin kallar örorkumatsþola, tryggingayfirlækni, tryggingalækna og fleiri fyrir þegar hún telur það nauðsynlegt í þágu örorkumatsins. Yfirmatsnefndinni skal búin starfsaðstaða í Tryggingastofnun ríkisins og greiðir stofnunin allan kostnað af störfum hennar. Yfirmatsnefnd skal tryggður aðgangur að öllum gögnum Tryggingastofnunar ríkisins sem varða matsþola.

b. (14. gr.)

Örorkumati skv. 34. gr. laga þessara getur matsþoli eða greiðsluaðili samkvæmt örorkumatinu, svo sem vátryggingafélag, skotið til yfirmatsnefndar. Í slíkum tilfellum getur yfirmatsnefndin reiknað sér þóknun sem rennur til Tryggingastofnunar ríkisins.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp til laga um áfrýjunarrétt vegna úrskurðar örorkustigs hefur verið flutt sex sinnum áður, síðast á 110. löggjafarþingi. Upphaflega var það flutt sem stjórnarfrumvarp 1982–1983, en síðan sem þingmannafrumvarp á þingunum 1983–1988.

Frumvarp það, sem nú er lagt fram, er byggt á fjölmörgum umsögnum og viðræðum við lækna og aðra þá er málið varðar. Það er öllum ljóst að óeðlilegt er að einn maður beri ábyrgð á öllu mati á örorku í landinu og sjúklingar eigi engan rétt á að fá endurmat á úrskurði hans. Um langt skeið hefur sú gagnrýni verið uppi að við úrskurð örorku sé tekið of lítið tillit til félagslegra aðstæðna, atvinnustöðu, búsetu og annarra þeirra þátta sem 12. gr. almannatryggingalaga gerir ráð fyrir og matið sé alla jafna eingöngu læknisfræðilegt. Ljóst er að aðrir þættir í lífi fólks hafa áhrif á afkomumöguleika þess og augljóst að tveir einstaklingar með sömu fötlun geta haft gjörólíka aðstöðu til að sjá sér og sínum farborða. Kemur þar til menntun, búseta og atvinnuskilyrði og ótal margt fleira. Þar sem aðeins einn maður, tryggingayfirlæknir, metur örorku verður matið óhjákvæmilega fyrst og fremst læknisfræðilegt og þess vegna hafa lögin oftlega ekki náð þeim tilgangi sínum að öllum fötluðum sé tryggt lífsviðurværi. Ágreiningur er því algengur, en hingað til hafa hinir fötluðu ekki getað leitað eftir endurskoðun á örorkumati. Mun heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra margsinnis hafa fengið slík erindi án þess að geta úr þeim leyst.

Frumvarp það, sem hér er flutt, er tilraun til að ráða bót á þessu og ætti ekki að þurfa að vera um það pólitískur ágreiningur. Það er varla sæmandi að sjúklingar og þeir sem við fötlun búa eigi sér ekki málskotsrétt um kjör sín eins og aðrir þegnar þessa lands.

Eitt atriði er í þessu frumvarpi sem ekki var í hinum fyrri, en það er að tekið er fram að yfirmatsnefndin tekur til örorkumats á almennri örorku skv. 12. gr. almannatryggingalaga en einnig tekur hún til örorkumats mál vegna slysa sem bætt eru skv. 34. gr. laganna og geta þá bæði matsþoli og vátryggingafélag leitað eftir yfirmati nefndarinnar.

Megintilgangur frumvarpsins er að það réttleysi, sem menn hafa búið við varðandi örorkumat, verði afnumið og málsskotsréttur hinna fötluðu tryggður.