Söluskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 334

603. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um söluskatt, nr. 10/1960, sbr. lög nr. 1/1988.

Flm.: Guðmundur Ágústsson, Júlíus Sólnes.

1. gr.

Á eftir 1. mgr. 2. gr. laganna komi ný málsgrein svohljóðandi:

Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skal aðeins greiða 12% söluskatt af eftirtöldum vöruflokkum: fiski og fiskmeti, kjöti og unnum kjötvörum, mjólk og mjólkurafurðum, eggjum, brauði, grænmeti og ávöxtum. Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessarar málsgreinar, svo og um bókhald og söluskattsframtal þeirra sem versla með þessar vörur.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Með frumvarpi þessu er lögð til veruleg lækkun á söluskatti helstu nauðsynjavara heimilanna. Þó er ekki gengið það langt að fella niður allan söluskatt af matvörum eða undanskilja matvöru söluskatti heldur farin sú leið að ákveðnir vöruflokkar, sem tilteknir eru í frumvarpinu, beri annan og lægri söluskatt en almenna reglan í 1. mgr. mælir fyrir um.

Miðað er við að þessir tilgreindu vöruflokkar beri 12% söluskatt. Er þarna um að ræða sömu söluskattsprósentu og greidd er af sérfræðiþjónustu, sbr. III. kafla laganna. Í raun er því ekki verið að búa til nýtt söluskattsþrep heldur einungis verið að færa ákveðna vöruflokka frá hinu almenna söluskattsþrepi yfir í sérstakan söluskatt sem samkvæmt lögunum er 12%.

Með lögum nr. 1/1988, sem breyttu lögum nr. 10/1960, um söluskatt, var ákveðið að allar vörur skyldu bera jafnháan söluskatt og þá um leið horfið frá því meginsjónarmiði sem ríkt hafði áratuginn þar á undan að leggja ekki söluskatt á lífsnauðsynjar. Það er óvefengjanleg staðreynd að söluskattur á lífsnauðsynjar bitnar harðast á tekjulægri þjóðfélagshópum af þeirri einföldu ástæðu að þeir hópar eyða hlutfallslega meira af tekjum sínum til kaupa á nauðsynjavöru en hinir tekjuhærri. Einkum og sér í lagi á þetta við hér á landi þar sem framleiðslukostnaðarverð er hátt og skatturinn er stór hluti matvælaverðsins. Eru aðstæður hér á landi því ekki sambærilegar við t.d. Danmörku þar sem framleiðslukostnaður matvöru er lágur. Varan þar getur borið skatt án þess að vera mjög íþyngjandi fyrir tekjulægstu þjóðfélagshópana.

Þrátt fyrir miklar niðurgreiðslur af hálfu ríkisins er það óhrekjanleg staðreynd að verð matvæla er óhóflega hátt hér á landi. Brýna nauðsyn ber því til að það lækki verulega. Tvær leiðir eru færar í því efni: annars vegar að draga úr framleiðslukostnaði og hins vegar að ríkisvaldið annaðhvort auki enn frekar niðurgreiðslur eða felli niður gjöld sem það setur á þessar nauðsynjavörur. Með frumvarpi þessu er lagt til að ríkisvaldið lækki söluskatt af ákveðnum tegundum matvæla og lækki þannig matarverð. Auðvitað væri æskilegra að lækka framleiðslukostnaðinn með gagngerri uppstokkun á landbúnaðarkerfinu og með meiri hagkvæmni í búrekstri. En þegar ríkisvaldið tekur framleiðendur fram yfir neytendur og heldur uppi verndarstefnu gagnvart þeim er það sjálfsögð krafa neytenda að ríkisvaldið tryggi að sú vara, sem nýtur þessara forréttinda, verði seld á viðunandi verði.

Á það ber einnig að líta að besta kjarabót launþega, eins og nú er ástatt í þjóðfélaginu, er lækkun útgjalda; sérstaklega fyrir tekjulægri þjóðfélagshópana. Fyrir þá skiptir verð helstu nauðsynjavara meira máli en óveruleg hækkun launa. Almennar og miklar launahækkanir á því samdráttarskeiði, sem íslenskt þjóðfélag gengur nú í gegnum, eykur aðeins á vandann sem við er að etja og breikkar enn meira bilið á milli þeirra tekjuhærri og tekjulægri í þjóðfélaginu. Almenn lækkun brýnustu nauðsynja verkar með öðrum hætti á kjör fólks. Í stað þess að breikka bilið á milli launþega leiðir hún til tekjujöfnunar og réttlátari skiptingar þjóðarteknanna.

Helstu rökin á móti lækkun söluskatts á matvæli eru minni tekjur fyrir ríkissjóð af þessum skattstofni og erfiðara eftirlit með skilum á söluskatti. Það sem vinnst er hins vegar aukinn kaupmáttur og minni þrýstingur á hækkun launa.

Að lækka söluskatt úr 25% í 12% á þeim vörutegundum, sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir, þýðir að ríkissjóður tapar í tekjum sem nemur 2539 millj. kr. á einu ári.

Með frumvarpinu er gengið út frá því að niðurgreiðslur haldist óbreyttar og lækkunin komi að fullu neytendum til góða. Búast má hins vegar við því að þeir peningar, sem losna hjá heimilunum við lækkun á matarvöru, fari til kaupa á öðrum söluskattsskyldum vörum og dragi þannig úr tekjutapi ríkissjóðs. Einnig má gera ráð fyrir að lækkun á verði landbúnaðarafurða hafi í för með sér aukna sölu og minnki á þann hátt þörfina á ýmsum styrkjum til landbúnaðarins sem nú eru greiddir, svo sem útflutningsbótum og geymslukostnaði.

Þau rök, sem hafa verið sett fram fyrir einu söluskattsþrepi í matvöruverslun, eru að eftirlitið með skilum verði auðveldara. Á því eina ári, sem lög nr. 1/1988 hafa gilt, hefur hins vegar komið í ljós að aldrei hafa verið eins léleg skil á söluskatti eins og það ár. Að mati flutningsmanna frumvarpsins skiptir það ekki höfuðmáli hve þrepin í söluskatti eru mörg heldur hvernig eftirlitinu er háttað og hvaða viðurlögum þeir sæta sem skila ekki innheimtum söluskatti. Reynsla nágrannaþjóðanna sýnir að það eitt út af fyrir sig að hafa eitt söluskattsþrep leysir ekki vandann ef eftirlitið vantar.

Um 1. gr.

Greinin skýrir sig að mestu sjálf. Með henni er verið að taka upp sérstakan söluskatt á vörutegundum sem taldar eru upp í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir því að ráðherra setji með reglugerð nánari fyrirmæli um einkenni þessara vörutegunda og framkvæmd laganna að öðru leyti.

Neysla matvöru og söluskattur, unnið úr gögnum Þjóðhagsstofnunar.

(Upphæðir í millj. kr. og á verðlagi hvers árs.)

- Tafla í Gutenberg. -