Ríkisreikningur 1989 Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 80

82. Frumvarp til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1989.

(Lagt fyrir Alþingi á 115. löggjafarþingi 1991.)

1. gr.

Ríkisreikningur fyrir árið 1989 samþykkist með eftirfarandi niðurstöðum í þús. kr.:

REKSTRARREIKNINGUR FYRIR ÁRIÐ 1989

A-HLUTI

Reikningur

Tekjur:

1989

Beinir skattar

12.587.531

Óbeinir skattar

62.481.056

Aðrar tekjur

309.882

Tekjur án fjármunatekna

75.378.469

Fjármunatekjur

7.678.535

Tekjur alls 83.057.004

Reikningur

Gjöld:

1989

Launagjöld

22.705.834

Ýmis rekstrargjöld

15.608.036

Eignakaup

1.557.686

Tilfærslur og ósundurliðað rekstrarfé

99.204.452 1

Rekstrargjöld, ósundurliðuð í fjáraukalögum

-

-Sértekjur stofnunar

-7.683.912

Gjöld án fjármagnskostnaðar

131.392.096

Fjármagnskostnaður

16.115.924 1

Gjöld alls 147.508.020

Tekjur umfram gjöld -64.451.016

Reikningur

Sundurliðun gjalda á ráðuneyti:

1989

00 Æðsta stjórn ríkisins

828.953

01 Forsætisráðuneyti

897.115

02 Menntamálaráðuneyti

15.598.212

03 Utanríkisráðuneyti

1.011.515

04 Landbúnaðarráðuneyti

4.869.516

05 Sjávarútvegsráðuneyti

2.358.082

06 Dóms- og kirkjumálaráðuneyti

3.965.910

07 Félagsmálaráðuneyti

3.052.175

08 Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti

32.310.964

09 Fjármálaráðuneyti

47.557.459

10 Samgönguráðuneyti

7.376.644

11 Iðnaðarráðuneyti

4.958.353

12 Viðskiptaráðuneyti

6.897.910

13 Hagstofa Íslands

95.802

15 Fjárlaga- og hagsýslustofnun

15.729.411

Gjöld alls 147.508.020

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1989

A-HLUTI

Reikningur

EIGNIR

1989

VELTUFJÁRMUNIR

Sjóður

148.498

Ríkisféhirðir

54.060

Aðrir ríkisaðilar, innlend mynt

94.438

Bankainnstæður

2.014.872

Seðlabanki Íslands, hlaupareikningar

1.511.531

Innlendar innlánsstofnanir

55.612

Erlendar innlánsstofnanir

447.729

Skammtímakröfur

Óinnheimtar ríkistekjur og innheimtufé

20.098.140

Almennar ríkistekjur og skyldusparnaður

18.190.896

Markaðar ríkistekjur

1.674.932

Innheimtufé fyrir aðra

164.785

Fyrirframgreiddar geymdar markaðar tekjur

67.527

Skammtímakröfur, aðrar

5.723.230

Fyrirframgreidd gjöld

211.851

Áfallnar, ógreiddar vaxtatekjur

1.152.035

Viðskiptareikningar, bráðabirgðalán

3.870.434

Veitt stutt lán

488.910

Samtals 25.821.370

Vöru- og efnisbirgðir

121.474

Veltufjármunir samtals 28.106.214

Reikningur

1989

LANGTÍMAKRÖFUR OG ÁHÆTTUFJÁRMUNIR

Langtímakröfur

Veitt löng lán, innlend ógengisbundin

15.842.446

Stofnanir í A-hluta

33.318

Fyrirtæki og sjóðir í B-hluta

8.610.286

Fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs

3.860.363

Lánastofnanir

257.458

Sveitarfélög

279.147

Aðrir

2.801.874

Veitt löng lán, innlend gengisbundin

18.058.577

Fyrirtæki og sjóðir í B-hluta

8.670.303

Fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs

4.120.896

Sveitarfélög

3.152.834

Lánastofnanir

751.688

Aðrir

1.362.856

Veitt löng lán, til erlendra aðila

43.485

Erlendir aðilar

43.485

Langtímakröfur samtals 33.944.508

Áhættufjármunir

Hlutabréf og stofnfjárframlög

2.595.126

Innlend

1.487.732

Erlend

1.107.394

Áhættufjármunir samtals 2.595.126

Langtímakröfur og áhættufjármunir samtals 36.539.634

EIGNIR ALLS 64.645.848

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1989

A-HLUTI

Reikningur

SKULDIR

1989

SKAMMTÍMASKULDIR

Bankareikningar, hlaupareikningsskuld

3.313.092

Seðlabanki Íslands, aðalviðskiptareikningar

2.779.480

Seðlabanki Íslands, hlaupareikningar

533.543

Innlánsstofnanir

69

Krafa á óinnheimtar ríkistekjur, innheimtufé

321.425

Markaðar ríkistekjur á teknaliði

158.564

Innheimtufé fyrir aðra

162.861

Geymdar markaðar ríkistekjur og innheimtufé

100.313

Markaðar ríkistekjur

33.953

Innheimtufé fyrir aðra

66.360

Ríkisvíxlar

5.892.027

Skammtímaskuldir, aðrar

10.848.469

Ógreidd gjöld

1.071.807

Ógreidd gjöld, sérstakar skuldbindingar

5.275.785

Viðskiptareikningar, bráðabirgðaskuldir

3.774.122

Tekin stutt lán, innlend önnur

726.755

Skammtímaskuldir samtals 20.475.326

LANGTÍMASKULDIR

Tekin löng lán, innlend ógengisbundin

31.112.441

Stofnanir í A-hluta

23.398

Seðlabanki Íslands

3.220.834

Fyrirtæki og sjóðir í B-hluta

39.367

Innlánsstofnanir

2.605.182

Lánastofnanir, innlendar

2.689.581

Sveitarfélög

105.047

Aðrir

22.429.032

Reikningur

1989

Tekin löng lán, innlend gengisbundin

939.331

Seðlabanki Íslands

7

Innlánsstofnanir

9.747

Lánastofnanir

748.531

Aðrir

181.046

Tekin löng lán, erlend

58.511.893

Ýmsar langtímaskuldbindingar

51.516.771

Langtímaskuldir samtals 142.080.436

SKULDIR ALLS 162.555.762

Höfuðstóll

Höfuðstóll í ársbyrjun

-22.702.039

Endurmat veltufjármunir/skammtímaskuldir

260.046

Endurmat langtímakröfur/langtímaskuldir

-11.016.904

Tekjur umfram gjöld 1989

-64.451.017

Höfuðstóll í árslok samtals -97.909.914

SKULDIR OG HÖFUÐSTÓLL ALLS 64.645.848

2. gr.

Ríkisreikningur fyrir árið 1989 samþykkist með eftirfarandi niðurstöðum í þús. kr.:

REKSTRARREIKNINGUR FYRIR ÁRIÐ 1989

B-HLUTI

Reikningur

1989

Rekstrartekjur:

Seldar vörur og þjónusta

28.413.656

Seldir happdrættismiðar

1.417.843

Aðrar rekstrartekjur

144.984

Rekstrartekjur alls 29.976.483

Rekstrargjöld:

Hráefni og vörur til endursölu

7.604.701

Laun og launatengd gjöld

6.535.050

Happdrættisvinningar

921.430

Önnur rekstrargjöld

7.526.139

Afskriftir

2.714.026

Stofnkostnaðarviðfangsefni flutt á efnahag

-631.605

Rekstrargjöld alls 24.669.741

Rekstrarhagnaður án fjármunatekna og fjármagnsgjalda

5.306.742

Fjármunatekjur og fjármagnsgjöld:

Vaxtatekjur

7.836.769

Vaxtagjöld

-6.648.832

Arður af hlutabréfum

469

Endurmat, tekjufært

15.600.922

Endurmat, gjaldfært

-11.627.656

Reiknaðar tekjur vegna verðbreytinga

975.301

Reiknuð gjöld vegna verðbreytinga

-7.751.825

Fjármunatekjur og -gjöld alls -1.614.852

Hagnaður af reglulegri starfsemi

3.691.890

Óreglulegar tekjur

304.316

Óregluleg gjöld

-1.724.010

Framlög og tilfærslur

4.581.122

Hagnaður til ráðstöfunar 6.853.318

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1989

B-HLUTI

Reikningur

EIGNIR

1989

VELTUFJÁRMUNIR

Sjóður og bankainnstæður

Sjóður

103.282

Banki

3.661.290

Samtals 3.764.572

Skammtímakröfur

Fyrirframgreiddur kostnaður

115.756

Viðskiptareikningar

12.320.277

Veitt stutt lán

8.942.116

Samtals 21.378.149

Vöru- og efnisbirgðir

2.128.293

Veltufjármunir samtals 27.271.014

FASTAFJÁRMUNIR

Áhættufjármunir og langtímakröfur

Langtímakröfur/veitt löng lán

90.783.124

Hlutafé og stofnfjárframlög

312.927

Samtals 91.096.051

Varanlegir rekstrarfjármunir

Vélar, tæki og áhöld

9.774.497

Fasteignir

18.197.487

Virkjanir, orku- og jarðvarmaveitur og jarðhitarannsóknir

7.590.870

Aðrar eignir

109.691

Samtals 35.672.545

Fastafjármunir samtals 126.768.596

EIGNIR ALLS 154.039.610

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1989

B-HLUTI

Reikningur

SKULDIR

1989

SKAMMTÍMASKULDIR

Bankareikningar, hlaupareikningaskuldir

233.698

Aðrar skammtímaskuldir

12.556.303

Ógreidd gjöld

1.748.845

Viðskiptareikningar

9.305.115

Tryggingastofnun ríkisins, viðskiptareikningar innbyrðis

256.114

Tekin stutt lán

1.246.229

Skammtímaskuldir samtals 12.790.001

LANGTÍMASKULDIR

Langtímaskuldir / tekin löng lán samtals

67.964.371

SKULDIR SAMTALS 80.754.372

EIGIÐ FÉ

Ýmsir eiginfjárreikningar

312.221

Endurmatsreikningar

39.026.297

Höfuðstóll

33.946.720

Eigið fé alls 73.285.238

SKULDIR OG EIGIÐ FÉ ALLS 154.039.610

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta

Frumvarp þetta er samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1989 sem lagður var fyrir Alþingi með bréfi fjármálaráðherra til forseta sameinaðs þings í september 1991.

Ríkisreikningur fyrir árið 1989 er í fyrsta sinn gerður upp samkvæmt breyttum reikningsskilareglum sem fjármálaráðherra hefur ákveðið að fengnum tillögum ríkisreikningsnefndar. Í uppgjörum ríkisreiknings allmörg undanfarin ár hafa ýmsar skuldbindingar ríkissjóðs ekki verið færðar til bókar fyrr en þær koma til greiðslu og eru því aðeins að hluta sýndar í reikningi. Í ríkisreikningi fyrir árið 1989 eru nú færðar uppsafnaðar skuldbindingar fyrri ára. Er þar um verulegar fjárhæðir að ræða og því ekki hægt að draga af tölunum ályktanir um skuldbindingar árið 1989 sérstaklega. Á þetta einkum við um vexti ríkissjóðs, lífeyrisskuldbindingar og ýmsar sameiginlegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga eða annarra samtaka þar sem lög kveða á um kostnaðarþátttöku ríkissjóðs. Í síðastnefnda tilvikinu er framkvæmd verkefnis oft undir stjórn annarra en ríkisins. Sá aðili getur því ráðið framkvæmdahraða verksins og um leið skuldbundið ríkissjóð sjálfkrafa. Takmörkun ríkissjóðs hefur falist í veitingu fjár til verkefnisins samkvæmt fjárlögum og til þessa hefur í rekstraruppgjöri ríkissjóðs einungis verið færð til gjalda greiðsla ríkissjóðs á hverju ári.

Ríkisreikningsnefnd leggur til að stefna beri að því að sýna allar skuldbindingar sem á ríkissjóði hvíla eins og þær eru best þekktar á hverjum tíma. Það er því mikilvægt þegar í upphafi að marka skýrar reglur um það með hvaða hætti kröfur teljast skuldbindandi og þar með bókunarhæfar fyrir ríkissjóð. Er hér á eftir fjallað um helstu útgjaldasvið þar sem gerðar voru á breytingar.

Lífeyrisskuldbindingar. Af einstökum þáttum ófærðra skuldbindinga vega þyngst ábyrgðir ríkissjóðs vegna lífeyrisskuldbindinga þeirra lífeyrissjóða sem ríkissjóður ber ábyrgð á, en þeir eru Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, lífeyrissjóðir alþingismanna og ráðherra, Lífeyrissjóður hjúkrunarkvenna, Eftirlaunasjóður starfsmanna Útvegsbankans og lífeyrisréttindi bankastjóra Útvegsbankans. Gerðar voru tryggingafræðilegar úttektir á stöðu þessara sjóða og eru áunnar skuldbindingar færðar í uppgjöri ríkisreiknings 1989.

Skuldbindingar við sveitarfélög vegna framkvæmda og rekstrar. Allar skuldbindingar ríkissjóðs í tengslum við sameiginlegar framkvæmdir með sveitarfélögum verða hér eftir færðar í ríkisreikningi. Í þessu felst að uppgjör þarf að liggja fyrir við sveitarfélögin á stöðu framkvæmda við hver áramót. Einstök ráðuneyti fara með slíkt uppgjör á eigin málaflokkum við sveitarfélögin og bera ábyrgð á kröfum sveitarfélaga á hendur ríkissjóði.

Gerðar eru nauðsynlegar færslur í reikningnum 1989 til að draga fram skuldbindingar ríkissjóðs gagnvart sveitarfélögum og er þar um að ræða skuldbindingar vegna framkvæmda sem stofnað hefur verið til á liðnum árum. Í lögum nr. 87/1989, um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, er kveðið á um að uppgjör á fjárhagsstöðu framkvæmda ríkis og sveitarfélaga eigi að liggja fyrir í árslok 1989. Helstu málaflokkar, sem hér koma til uppgjörs, voru skólabyggingar og fleiri framkvæmdir menntamálaráðuneytisins, hafnarmannvirki og þéttbýlisvegagerð. Þá liggja fyrir skuldbindingar í heilbrigðisgeiranum bæði hvað snertir rekstur sjúkrastofnana og byggingarkostnað.

Vextir. Vextir hafa til þessa verið færðir í ríkisreikningi þegar þeir eru greiddir og eru um leið sambland af nafnvöxtum af óverðtryggðum lánum, raunvöxtum af verðtryggðum lánum, svo og vöxtum af lánum í erlendri mynt. Samdóma álit er að í ríkisreikningi beri að færa áfallna vexti ársins. Álitamál er hvaða vexti skal gjaldfæra. Þar kemur tvennt til. Annars vegar að miða við beinan útreikning á áföllnum vöxtum samkvæmt ákvæðum lánssamnings, hins vegar að finna út raunvexti og gjaldfæra þá. Í því samhengi var einnig óútkljáð hvaða verðmæli á að beita við umreikning til raunvaxta. Tillaga nefndarinnar var að í ríkisreikningi 1989 voru færðir áfallnir en ógjaldfallnir vextir í árslok. Ákvörðun um að færa raunvexti til gjalda var frestað og verður það mál skoðað sérstaklega á næstunni með það að markmiði að ákvörðun liggi fyrir við uppgjör ríkisreiknings 1990.

Ríkisábyrgðir. Nefndin lagði til að í ríkisreikning komi ábyrgðir til bókunar þegar Ríkisábyrgðasjóður hefur leyst þær til sín. Í uppgjöri síðustu ára hafa ekki farið fram hrein uppgjör milli Endurlána ríkissjóðs og Ríkisábyrgðasjóðs, þannig að hjá Endurlánum hafa myndast vanskil lána sem eftir er að færa til gjalda hjá Ríkisábyrgðasjóði. Til álita kemur að ganga lengra og færa til gjalda í A-hluta samsvarandi fjárhæð og Ríkisábyrgðasjóður afskrifar í sínum reikningi vegna affalla. Ákveðið var að bíða með frekari breytingar þar til fyrir liggur skilgreining vinnuhóps um flokkun ríkisaðila og skilgreiningu í málaflokka.

Hér að framan hafa verið skýrðar helstu breytingar sem gerðar eru á reikningsskilareglum ríkisreikningsins 1989 miðað við fyrri ár. Fyrir notendur reikningsins er mikilvægt að áhrif þeirra séu skýrt dregin fram þar sem breytingin veldur óhjákvæmilega því að talnasamhengi milli ára rofnar.

Ríkisreikningurinn verður ekki samanburðarhæfur milli ára fyrir og eftir breytinguna á þeim liðum sem hér hafa verið upp taldir. Skýrist það af því að til þessa hafa einungis verið færðar greiðslur til þessara verkefna í ríkisreikningnum en hér eftir verða á hverju ári færðar áfallnar skuldbindingar. Lögð var áhersla á það við framsetningu yfirlita ríkisreiknings 1989 að draga sérstaklega fram þær viðbætur sem felast í uppfærslu skuldbindinga margra ára þannig að að þeim frátöldum sé reikningurinn samanburðarhæfur við fyrri ár. Ríkisreikningur fyrir árið 1990 verður hins vegar fyrsta uppgjör ríkisreiknings sem að fullu er fært upp á rekstrargrunn og því ekki samanburðarhæfur við fyrri ár.

Í fjárlagafrumvarpi fyrir 1992 er gerð grein fyrir tillögum um breytingu á framsetningu fjárlaga. Fjárlagafrumvarp fyrir 1993 verður sett fram í fullu samræmi við þessar breytingar. Jafnframt er unnið að tillögum um skiptingu útgjalda ríkisins í málaflokka og endurbótum á framsetningu tekna.

Varðandi frekari greinargerð með frumvarpinu vísast til endurskoðunarskýrslu Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna ríkisreiknings um ríkisreikning 1989 og skýrslu fjármálaráðherra um framkvæmd fjárlaga 1989.

Neðanmálsgrein: 1 1) Breytt reikningsskilaaðferð leiðir til færslu viðbótarútgjalda á neðangreindar tegundir:

Fjármunatekjur

1.152 þús. kr.

Fjármagnsgjöld

1.427 þús. kr.

Tilfærslur

53.546 þús. kr.

Ýmis rekstrargjöld

1.184 þús. kr.

Neðanmálsgrein: 2 1) Breytt reikningsskilaaðferð leiðir til færslu viðbótarútgjalda á neðangreindar tegundir:

Fjármunatekjur

1.152 þús. kr.

Fjármagnsgjöld

1.427 þús. kr.

Tilfærslur

53.546 þús. kr.

Ýmis rekstrargjöld

1.184 þús. kr.