Umferðarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 60

61. Frumvarp til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50 30. mars 1987.

(Lagt fyrir Alþingi á 115. löggjafarþingi 1991.)

1. gr.

Á eftir j-lið 1. mgr. 112. gr. komi nýr stafliður, svohljóðandi:

k. að hafa með höndum umsjón með ökunámi, eftirlit með ökukennslu og að annast ökupróf.

2. gr.

Í stað „Bifreiðaeftirlit ríkisins“ í 2. mgr. 113. gr. komi: Bifreiðaskoðun Íslands hf.

Við sömu málsgrein bætist í stafrófsröð: Landssamband íslenskra akstursíþróttafélaga.

3. gr.

Í stað 1.–4. mgr. 114. gr. komi þrjár málsgreinar, svohljóðandi:

Dómsmálaráðherra skipar stjórn Umferðarráðs. Skal stjórnin skipuð formanni ráðsins og varaformanni og auk þess þremur ráðsmönnum sem ráðherra skipar til eins árs í senn, tvo þeirra samkvæmt tilnefningu Umferðarráðs.

Stjórnin hefur með höndum yfirstjórn á starfsemi Umferðarráðs, boðar fundi í ráðinu, undirbýr dagskrá funda þess og leggur fyrir það skýrslu um starfsemi ráðsins.

Dómsmálaráðherra skipar framkvæmdastjóra Umferðarráðs að fengnum tillögum stjórnar þess. Skipunin má vera tímabundin. Framkvæmdastjóri hefur á hendi forstöðu á starfsemi Umferðarráðs og ræður starfsfólk í samráði við stjórnina og með samþykki dómsmálaráðuneytisins.

4. gr.

Í stað „framkvæmdanefndar“ í 1. mgr. 115. gr. komi: stjórnar.

5. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1992.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Þegar Bifreiðaskoðun Íslands hf. í ársbyrjun 1989 tók við meginhluta verkefna Bifreiðaeftirlits ríkisins á grundvelli breytinga á umferðarlögum sem samþykktar voru á Alþingi í maí 1988 hélst sá starfsþáttur sem laut að umsjón og framkvæmd ökuprófa og kennslu til aukinna ökuréttinda áfram sem sjálfstætt verkefni er síðar hlaut nafnið Bifreiðapróf ríkisins.

Með bréfi, dags. 23. maí 1991, óskaði dómsmálaráðherra eftir því að Hagsýsla ríkisins kannaði hvernig heppilegast væri að skipa þessum málaflokki til frambúðar og gera um það tillögur, þar á meðal að kanna hvort rétt væri að tengja starfsemina við eða fella undir aðra ríkisstofnun, t.d. Umferðarráð.

Hagsýsla ríkisins skilaði um þetta efni tillögum og ábendingum með bréfi til dómsmálaráðherra, dags. 2. júlí 1991. Var þar lagt til að umsjón, þróun og dagleg framkvæmd málaflokksins verði í höndum Umferðarráðs og að ökufræðslan falli inn í starfsemi þess.

Tillögur Hagsýslunnar vörðuðu að auki ýmis grundvallaratriði við skipan þessa málaflokks, svo sem:

Einstaklingum, fyrirtækjum og stofnunum, sem uppfylla ákveðin skilyrði, verði heimilt að starfrækja skóla til undirbúnings hvaða tegundar ökuréttinda sem er.

Þeim sem eldri eru, einkum foreldrum og öðrum forráðamönnum unglinga, verði að uppfylltum ákveðnum skilyrðum gefnir möguleikar á að þjálfa ökunema að lokinni undirbúningsþjálfun hjá ökukennara.

Nám ökukennaraefna verði tengt námi við Kennaraháskóla Íslands.

Landið allt verði eitt útgáfusvæði ökuréttinda og ökuskírteinaskrá verði færð í tölvuvædda landsskrá.

Kostnaður við ökunám og ökupróf verði áfram greiddur af viðkomandi einstaklingi en ekki af sameiginlegum sjóðum. Þessi regla tryggir jafna samkeppnisaðstöðu þeirra sem bjóða fram ökukennslu.

Enn fremur benti Hagsýslan á ýmis atriði sem athuga þyrfti varðandi tilhögun ökunáms og ökuprófa, endurskoðun ökuréttindaflokka o.fl.

Hagsýslu ríkisins var falið að vinna áfram að þróun málsins með það að markmiði að hrinda í framkvæmd þeim grunnhugmyndum sem í tillögunum komu fram. Jafnframt mundi dómsmálaráðuneytið annast undirbúning að nauðsynlegum lagabreytingum.

Frumvarp þetta miðar að því að ákvarða með lögum að hlutverk Umferðarráðs skuli vera að hafa með höndum umsjón með ökunámi, eftirlit með ökukennslu og að annast ökupróf, undir yfirstjórn dómsmálaráðuneytis.

Samkvæmt umferðarlögum gegnir Umferðarráð nú þegar því hlutverki að stuðla að öruggari umferð, bættum umferðarháttum og aukinni umferðarmenningu. Umsjón og framkvæmd ökunáms og ökuprófa mun auka möguleika stofnunarinnar á að ná árangri í starfi sínu og skapa henni ný tækifæri. Óþarft virðist fyrir ríkisvaldið að starfrækja sérstaka stofnun, Bifreiðapróf ríkisins, til að sinna þeim þætti umferðarfræðslunnar sem lýtur að ökunámi. Fjárhagslega er hagkvæmara að reka eina stofnun á sviði umferðarfræðslu en tvær og ein stærri stofnun hefur meiri möguleika á að byggja upp þekkingu og fagmennsku en tvær minni stofnanir. Rekstrarleg og fagleg rök virðast því fara saman í þessu máli.

Hjá Umferðarráði er að finna margvíslega þekkingu á umferðarmálum. Hið nýja verkefni mun skapa nánari tengsl á milli Umferðarráðs, ökunema, foreldra og ökukennara. Þau tengsl má nýta til að koma upplýsingum og viðhorfum á framfæri, efla umferðarvitund og umferðaröryggi.

Með flutningi málaflokksins til Umferðarráðs er jafnframt verið að koma til móts við það sjónarmið að í ökufræðslunni eigi umferðin að vera meginviðfangsefnið fremur en bifreiðin sjálf og tæknibúnaður hennar.

Eins og málum er nú skipað hefur enginn opinber aðili eftirlit með almennri ökukennslu. Hingað til hefur fyrst og fremst verið treyst á ökuprófin sem er takmörkuð stjórnunaraðferð við ökunám. Skipulegt eftirlit með öllu ökunámi er því mikið framfaraspor á sviði bættrar umferðarmenningar.

Rekstrarumfang Umferðarráðs og Bifreiðaprófa ríkisins samkvæmt fjárlögum 1991 er sem hér segir í þúsundum króna:

Umferðarráð

Bifreiðapróf

Samtals

Gjöld samtals

31.160

23.820

54.980

Sértekjur

7.170

23.820

30.990

Framlag ríkissjóð

23.990

0

23.990

Hjá Umferðarráði eru 5 ársstörf og hjá Bifreiðaprófum ríkisins hafa löngum verið 8 ársstörf auk fjölmargra stundakennara. Gera má ráð fyrir að hjá endurskipulögðu Umferðarráði verði 11–12 ársstörf og er þá gert ráð fyrir að öll kennsla vegna ökuprófa leggist af. Með því að fela Umferðarráði umsjón ökunáms má ná hagræðingu og lækka framlag ríkisins á fjárlögum enda falli ökufræðslan inn í starfsemi Umferðarráðs en verði ekki rekin sem sjálfstæð deild aðskilin frá annarri starfsemi. Mun reyna verulega á stjórnendur stofnunarinnar við þá samþættingu sem án efa kallar á gagngera endurskoðun skipulags og starfshátta.

Frumvarp þetta felur fyrst og fremst í sér að lögfest verði breyting á hlutverki Umferðarráðs að því er varðar þessa verkþætti og nauðsynlega breytingu á yfirstjórn ráðsins þannig að það verði betur í stakk búið til að taka að sér hið nýja verkefni.

Áfram verður unnið að öðrum nauðsynlegum endurbótum á framkvæmd mála þessara í samvinnu við Hagsýslu ríkisins og Umferðarráð. Að því er varðar frekari breytingar á umferðarlögum er varða ökukennslu og ökupróf verða þær teknar til meðferðar í þeirri endurskoðun laganna sem fram fer í samræmi við niðurlagsákvæði þeirra.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Með grein þessari er lagt til að við 112. gr. umferðarlaga, þar sem fjallað er um hlutverk Umferðarráðs, verði bætt ákvæði er varðar hina nýju verkþætti, þ.e. að Umferðarráð skuli hafa með höndum umsjón með ökunámi, eftirlit með ökukennslu og annast ökunám. Undir þetta mundi falla, samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð, gerð námsskrár fyrir hin ýmsu ökuréttindastig, gerð prófverkefna og samræming á starfi prófdómara, almennt eftirlit með ökukennslu, svo og skipulag á námi fyrir ökukennaraefni og próf þeirra.

Um 2. gr.

Lagt er til að Bifreiðaskoðun Íslands hf. tilnefni fulltrúa í Umferðarráð í stað Bifreiðaeftirlits ríkisins sem lagt hefur verið niður í kjölfar laga nr. 62/1988, um breyting á umferðarlögunum. Jafnframt er lagt til að ákveðið verði að Landssamband íslenskra akstursíþróttafélaga bætist í hóp þeirra aðila sem rétt eiga á að tilnefna fulltrúa í Umferðarráð.

Um 3. gr.

Með þeirri breytingu, sem lögð er til á 114. gr., er verið að styrkja stöðu og ábyrgð framkvæmdanefndar sem stjórnarstofnunar vegna hinna nýju verkefna Umferðarráðs. Er lagt til að í stað framkvæmdanefndar skipi dómsmálaráðherra Umferðarráði stjórn sem fari með yfirstjórn á starfsemi ráðsins. Stjórnin verði skipuð formanni ráðsins og varaformanni svo sem verið hefur. Auk þess skipi ráðherra þrjá stjórnarmenn úr hópi ráðsmanna til eins árs í senn, þar af tvo samkvæmt tilnefningu Umferðarráðs. Jafnframt því sem stjórnin fari með stjórn þeirra mála sem falla undir hlutverk Umferðarráðs annist hún um boðun og undirbúning funda í Umferðarráði og leggi fyrir það skýrslu um starfsemi þess. Þá er lagt til að jafnframt því sem framkvæmdastjóri hafi á hendi forstöðu á starfsemi Umferðarráðs og ráði starfsfólk í samráði við stjórnina, svo sem verið hefur, verði ákveðið að ráðning starfsfólks verði háð samþykki dómsmálaráðuneytis.

Um 4. gr.

Breyting sú, sem lögð er til í grein þessari, leiðir af breytingum skv. 3. gr. frumvarpsins.

Um 5. gr.

Lagt er til að breytingar þær, sem felast í frumvarpinu, öðlist gildi 1. janúar 1992. Er æskilegt að skipulagsbreytingin komi sem fyrst til framkvæmda og að Umferðarráð geti þannig með beinum hætti komið að frekari undirbúningi.