Búminjasafn Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 90

93. Frumvarp til laga um búminjasafn.

Flm.: Alexander Stefánsson, Friðjón Þórðarson.

1. gr.

Stofna skal búminjasafn er hafi aðsetur á Hvanneyri.

2. gr.

Hlutverk búminjasafns er að safna munum, minjum og hvers konar heimildum er snerta íslenskan landbúnað, varðveita og hafa til sýnis almenningi. Kosta skal kapps um að varðveita hæfilegt sýnishorn véla, tækja og verkfæra og hvers konar annarra búminja sem eru að hverfa eða hætt er að nota vegna breyttra þjóðhátta.

3. gr.

Menntamálaráðherra skipar stjórn safnsins eftir tilnefningu eftirtalinna aðila: Þjóðminjasafns, Búnaðarfélags Íslands, Bændaskólans á Hvanneyri og Bændaskólans á Hólum. Einn stjórnarmaður skal skipaður án tilnefningar. Stjórnin skiptir sjálf með sér verkum.

4. gr.

Ráðherra skipar forstöðumann safnsins eftir tillögu stjórnar þess til sex ára í senn.

Stjórn safnsins ræður safnverði og aðra starfsmenn eftir því sem fé er veitt til í fjárlögum hverju sinni.

5. gr.

Stjórn búminjasafns og forstöðumanni ber að hafa náið samráð við Þjóðminjasafnið um varðveislu minja og skipulag og starfshætti safnsins.

Þjóðminjasafni er heimilt að varðveita búminjar á búminjasafninu ef það telur varðveislu muna og minja nægilega trygga þar.

6. gr.

Forstöðumaður búminjasafns skal annast kennslu í búnaðarsögu og véla- og verkfærafræði við Bændaskólann á Hvanneyri.

7. gr.

Kostnaður við rekstur búminjasafns greiðist úr ríkissjóði.

8. gr.

Menntamálaráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um starfsemi búminjasafns.

9. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. ágúst 1991.

Greinargerð.

Á sl. ári varð Bændaskólinn á Hvanneyri 100 ára. Skólinn hefur alla tíð haft mikil áhrif á þróun landbúnaðar á Íslandi og haft forustu um nýjungar í landbúnaði sem nemendur frá skólanum hafa fylgt eftir til framfara í sveitum landsins.

Skólinn hefur ávallt verið undir stjórn hæfustu manna sem af eldmóði hafa mótað uppbyggingu skólans. Hann hefur því hlotið viðurkenningu og virðingu landsmanna og á erlendum vettvangi. Þar er nú starfandi búvísindadeild og enn fremur bútæknideild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Stefnt er að því að starfsemi á rannsóknasviði landbúnaðar verði flutt að Hvanneyri í vaxandi mæli.

Eins og fram kemur í fskj. I frá Bændaskólanum er nú þegar vísir að verkfærasafni við skólann sem mikill áhugi er á og hefur raunar vakið almenna athygli á ýmsum landbúnaðarsýningum. Sökklar undir verkfærasafn eru til við hlið verkfærahúss Bændaskólans og bíða frekari framkvæmda.

Þegar þingmenn Vesturlands heimsóttu skólann haustið 1987 kom fram í umræðum um málefni skólans áhugi á því að tryggja betur möguleika á að koma upp búminjasafni á Hvanneyri sem rekið væri í tengslum við skólann, þar á meðal við kennslu.

Samkvæmt beiðni 1. þm. Vesturlands sendi skólinn greinargerð um sögu safnhugmynda og framkvæmda á því sviði á Hvanneyri frá fyrstu tíð. Þessi ítarlega greinargerð skólans fylgir hér með ásamt bréfi skólastjórans, dags. 11. nóv. 1988.

Þingmenn Vesturlands hafa því ákveðið að flytja þetta frumvarp til laga um stofnun búminjasafns er hafi aðsetur á Hvanneyri. Málið er flutt í neðri deild en þingmenn Vesturlands í efri deild munu fylgja málinu áfram í þeirri deild.

Fylgiskjal I.

........

Bréf frá Sveini Hallgrímssyni, Bændaskólanum á Hvanneyri, til Alexanders Stefánssonar alþingismanns

.

(11. nóv. 1988.)

Efni: Greinargerð um búminjasafn - verkfærasafn, samkvæmt beiðni þinni.

Sendi hjálagt greinargerð um verkfærasafn sem dr. Bjarni Guðmundsson hefur tekið saman.

Eins og fram kemur hafa Bændaskólinn og nú á síðustu árum bútæknideild RALA haft í frammi ýmsa tilburði til að koma hér upp safni. Eins og fram kemur í greinargerð Bjarna er til grunnur með steyptum sökklum undir safnskála. Það væri vissulega ánægjulegt ef hægt væri að ýta þessu áfram. Þá er tvennt sem kemur upp í hugann:

Lög um búminjasafn á Hvanneyri.

Fjárveiting til að byggja skála yfir safnið.

Búminjasafn á Hvanneyri hefur mikla þýðingu vegna kennslu í véla- og verkfærafræði, auk þess sem það hefur almennt gildi sem safn og tengist starfsemi bútæknideildar RALA.

Ég vil lýsa ánægju minni með þá athygli og þann áhuga sem alþingismenn Vesturlandskjördæmis sýna málefnum Bændaskólans á Hvanneyri.

Dr. Bjarni Guðmundsson:

Verkfærasafnið á Hvanneyri.

Inngangur.

Á Hvanneyri hefur um árabil verið til nokkurt safn gamalla tækja og búvéla. Ýmsar tilraunir hafa verið gerðar til þess að koma fótum undir safnið en enn hefur engin þeirra heppnast að fullu. Ekki þarf að hafa mörg orð um notagildi verkfærasafns. Sú bylting, sem orðið hefur í búnaðarháttum á liðnum áratugum, á sér fyrst og fremst rót í breyttri verktækni. Vélar, verkfæri og áhöld í ýmsum myndum hafa komið fram. Hvert af öðru hafa þau rutt hinum eldri úr vegi svo að áður en varði urðu til „gömul“ tæki. Mikla sögu má lesa úr þróun landbúnaðarverkfæranna á þessari öld. Heilleg verður atvinnusaga þjóðarinnar ekki án hennar. Sú saga er enn aðeins að litlu leyti skráð.

Víða hefur bútæknisöfnum verið komið upp erlendis og virðist vaxandi áhugi vera á bútæknisögunni eins og öðru því er snertir rætur nútímans.

Hér á eftir verður fjallað um fáeina þætti er varða málefni verkfærasafnsins á Hvanneyri, m.a. í tilefni af því að á liðnum vetri hrundu nokkrir áhugamenn þar málinu lengra fram en áður hafði gerst í einum áfanga.

Forsagan.

Í byrjun þessarar aldar fóru að berast til landsins verkfæri til landbúnaðar. Ekki síst var það á bændaskólunum sem verkfærin voru reynd. Skólastjórar og kennarar höfðu þar forgöngu, oft vegna tengsla sinna við nágrannalöndin og dvalar þar. Frá skólunum barst tæknin síðan út um sveitirnar. Þá má ekki gleyma því að allmikið var um innlenda verkfærasmíð á tímabili, einkum jarðyrkjuverkfæri. Þar fór Torfi í Ólafsdal fremstur. Með merku riti Árna G. Eylands um búvélar og ræktun 1) var saga bútækni á Íslandi fram undir 1950 skráð í mikilvægum atriðum.

Í gegnum árin hafa ýmis verkfæri „orðið til“ á Hvanneyri, verkfæri sem á sínum tíma hafa komið þangað til fyrstu reynslu. Flest hinna eldri eru frá tíma Halldórs Vilhjálmssonar skólastjóra (1907 – 1936), en Halldór var mikill áhugamaður um verktækni og hvers kyns nýjungar á því sviði. 2)

Raunar voru forverar hans, þeir Sveinn Sveinsson og Hjörtur Snorrason, einnig forgöngumenn á sviði heyskapartækni. Á skólastjóraárum sínum öndverðum (um 1896) reyndi Hjörtur til dæmis fyrstu heyvinnuvélarnar sem til landsins komu, sláttuvél og rakstrarvél. 1)

Þær eru nú löngu glataðar en verkfæri eru til frá tíð Halldórs, svo og frá Ólafsdal eins og nánar verður vikið að.

Lagasetning 1940 - verkfærasafn.

Árið 1940 tóku gildi ný lög um rannsóknir og tilraunir í þágu landbúnaðarins (lög nr. 64/1940). Tuttugasta grein laganna var þannig:

„Safni af landbúnaðarverkfærum skal komið upp við Bændaskólann á Hvanneyri undir umsjón verkfæranefndar. Reynt sé að fá sem flestar verkfæraverslanir og verksmiðjur til þess að leggja fram sýnishorn í safnið, en ella skulu keypt til reynslu verkfæri sem ekki fást á annan hátt.“

Í greinargerð með frumvarpinu sagði svo um þessa grein:

„Breytingar á þeim vélum og áhöldum sem bændur þurfa að nota í starfi sínu eru á síðari tímum nokkuð örar og margvíslegar. Nýjar hugmyndir koma oft fram á því sviði, ný verkfæri eru flutt inn og smíðuð innan lands o.s.frv. Að fylgjast með öllu þessu er fróðlegt og nauðsynlegt, einkum fyrir alla þá sem leiðbeiningarstörf hafa með höndum. Er því mjög æskilegt að koma upp verkfærasafni þar sem unnt er að fylgjast með öllum nýjungum og breytingum í verkfæragerð. Telur nefndin (er frumvarpið samdi) heppilegt að slíkt safn sé á þeim bændaskólanum sem er nær höfuðstaðnum. Líklegt telur nefndin að unnt sé að fá sýnishorn í safnið frá ýmsum þeim verksmiðjum og verslunum sem smíða eða selja verkfæri og má ætlast til þess að verkfæranefnd geri sitt til að svo verði, en annars þarf nokkra fjárupphæð til þess að kaupa í safnið þau áhöld sem ekki fást á annan hátt.“ 3)

Með þessari ákvörðun Alþingis var verkfærasafnið á Hvanneyri lögfest sem nýmæli í byrjun hinnar raunverulegu vélaaldar til sveita, fyrst og fremst að því er skilið verður til þess að kynna nýjustu landbúnaðarverkfæri á hverjum tíma . Eðlilegur hluti safnsins hlaut hins vegar með tímanum að verða nokkurt safn eldri verkfæra. Safnið var tengt starfi verkfæranefndar er reyna skyldi „ný verkfæri eða breytingar á eldri verkfærum ...“ með verkfæratilraunum við „ ... búnaðarskólann á Hvanneyri nema hentara þyki að reyna sérstök verkfæri annars staðar ... “ eins og í lögunum sagði.

Ekki er nákvæmlega vitað í hvaða mæli verkfæranefnd sinnti verkfærasafninu. Hins vegar komst safnið inn á fjárlög ársins 1942 með 1.000 kr. framlagi úr ríkissjóði. Hélst það óbreytt allt til fjárlagaársins 1957 að upphæðin var hækkuð í 2.000 kr. Stóð svo til og með fjárlagaárinu 1967. Eftir það var ekki um sérgreinda upphæð til safnsins að ræða. Öll þessi ár var framlagið reiknað Hvanneyrarskóla í samræmi við ákvæði laganna frá 1940. Með nýjum lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, nr. 64/1965 (Rannsóknastofnun landbúnaðarins), voru hins vegar engin ákvæði um verkfærasafn, þar með var það horfið úr tölu lögbundinna stofnana.

Ríkisframlagið árin 1942 – 1967 dró verkfærasafnið á Hvanneyri ekki langt og ekki er fullljóst hvernig framlaginu var ráðstafað. Víst er þó að ekki komst safnið á legg sem formleg og áþreifanleg stofnun við skólann með þeim hætti er áðurnefnd lög sögðu fyrir um. Guðmundur Jónsson skólastjóri var þó áhugasamur um málið og viðaði að sér nokkrum merkum verkfærum og áhöldum. Mörg þau verkfæri er skólinn eignaðist og nemendur kynntust og lærðu að handleika, varðveittust og urðu með öðru, er frá leið, vísir að verkfærasafni á skólastaðnum.

Úttekt á Hvanneyri 1972.

Vegna skólastjóraskipta á Hvanneyri 1. september 1972 fól landbúnaðarráðuneytið þeim Jóni Guðmundssyni, bónda á Hvítárbakka, og Bjarna Arasyni, héraðsráðunaut í Borgarnesi, að gera úttekt á eignum skólans. Fór hún fram þá um haustið. Í ítarlegri úttektarskýrslu þeirra félaga segir svo um verkfærasafnið:

„Á Hvanneyri er til mikið safn gamalla landbúnaðartækja. Hér er um að ræða vélar og áhöld sem eru orðin úreld og hafa fallið úr notkun vegna þess, svo sem ýmiss konar jarðvinnslu- og heyvinnutæki er hestum var beitt fyrir, svo og margs konar handverkfæri. Þá eru í þessu safni gamlar dráttarvélar og tæki við þær. Ekki verður dregið í efa að hér er saman komið stærsta safn sinnar tegundar á landinu og að þetta safn hefur mikið sögulegt gildi.

Safn þetta er að nokkru geymt í verkfærahúsinu (gamla) og að nokkru í skemmunni, en sum tækin standa úti undir beru lofti. Aðstaða til geymslu þessara gripa er engan veginn eins og þyrfti að vera þar sem þeir eru ekki varðir gegn skemmdum sem skyldi og engin aðstaða er til að skoða þá.

Mikil þörf er á að bæta hér um og sýna þessu einstæða safni þann sóma að koma því í húsnæði þar sem varðveisla þess væri tryggð og aðstaða væri fyrir hendi til að skoða gripina. Þá þyrfti jafnframt að skrá safnið á viðeigandi hátt en úttektarmenn töldu sig ekki hafa aðstöðu til þess við þær kringumstæður sem voru fyrir hendi.“

Skömmu síðar lét Bændaskólinn gera skrá yfir vélar og tæki í safninu. Var hún byggð á spjaldskrá sem Guðmundur Jónsson skólastjóri hafði tekið saman. Skráðir safnmunir árið 1973 – 1974 reyndust vera 47 að tölu.

Þáttur vélasjóðs.

Með endurskoðuðum jarðræktarlögum, sem lögfest voru 1972, voru felld niður ákvæði laganna um vélasjóð og vélanefnd ríkisins. Vélasjóður hafði þá um árabil annast rekstur á skurðgröfum auk annarra verkefna. Með breyttum tímum varð hans ekki lengur þörf. Vélasjóður átti verðmætar eignir. Skyldi andvirði helmings þeirra lagt í sérstakan sjóð er Búnaðarfélag Íslands varðveitti. Skyldi sjóðnum varið til þess að „ ... styrkja tilraunir með álitlegar tækninýjungar í landbúnaði eftir tillögum búnaðarþings ...“ eins og í lögunum segir.

Að frumkvæði Haralds Árnasonar vatnsvirkjaráðunautar, þá framkvæmdastjóra vélasjóðs, fékkst heimild landbúnaðarráðherra til þess að verja nokkru af eignum vélasjóðs til þess að kaupa gamlar búvélar og verkfæri og safna þeim saman. Til verksins réðst Karl Auðunsson sem þá var elsti starfsmaður vélasjóðs. Vélasjóður átti verkstæðisbragga í Garðaflóa við Akranes. Braggann keypti Karl og þangað safnaði hann hinum gömlu tækjum og bjó þau til varðveislu. 4)

Árangurinn af starfi Karls Auðunssonar mátti svo fyrst sjá á þróunarsýningu atvinnuveganna í Laugardalshöll síðsumars þjóðhátíðarárið 1974, en þar voru m.a. sýnd gömul verkfæri sem hann hafði safnað og lagfært. Á sýninguna fóru einnig nokkrar gamlar búvélar frá Hvanneyri. Að sýningu lokinni voru verkfærin síðan flutt að Hvanneyri en þar var þá ekkert geymsluhús til, frekar en áður, er hæfði þessum verðmætum. En með þessu átaki vélasjóðs og þróunarsýningunni 1974 hafði verkfærasafnið vakið athygli margra.

Tilraun til átaks 1976.

Heimamönnum á Hvanneyri rann til rifja umkomuleysi verkfærasafnsins, sérstaklega eftir það framtak vélasjóðs sem að framan var rakið. Veturinn 1976 lögðu því nokkrir starfsmenn Bændaskólans og bútæknideildar RALA á Hvanneyri erindi fyrir búnaðarþing varðandi verkfærasafnið. Búnaðarþing tók vel í erindið og afgreiddi það með svofelldri ályktun:

„Búnaðarþing felur stjórn Búnaðarfélags Íslands að hlutast til um það við landbúnaðarráðuneytið að kannaðar verði leiðir til að efla og reka það safn landbúnaðartækja sem til var komið með lögum nr. 64 7. maí 1940, um rannsóknir og tilraunir í þágu landbúnaðarins.

Jafnframt felur þingið stjórninni að gangast fyrir söfnun frjálsra fjárframlaga til þess að unnt verði að reisa geymsluskála fyrir safnið á Hvanneyri þegar á þessu ári.“

Greinargerðin með ályktuninni sýnir nánar hvað þingið hafði í huga um hlutverk safnsins og hvernig vinna mætti að málinu:

„Vegna þess að þau lagaákvæði, er lutu að stofnun og rekstri bútækjasafns á Hvanneyri, eru ekki lengur í gildi, virðist óhjákvæmilegt að koma í lög að nýju ákvæðum er tryggi hinn upphaflega tilgang. Í fljótu bragði skoðað virðist sú leið eðlilegust að setja sérstaka grein í lög um búnaðarfræðslu þar sem safnið væri tengt búnaðarskólanum á Hvanneyri sem kennslustofnun öðrum þræði. Yrðu þá safninu að sjálfsögðu settar sérstakar reglur sem kvæðu á um aðild búnaðarskólanna og Þjóðminjasafnsins að stjórn þess og rekstri. Aðrar leiðir geta e.t.v. komið til greina er geri rekstur safnsins mögulegan þótt þær að því er virðist hljóti að vera erfiðari og óeðlilegri.

Gera verður ráð fyrir að nokkurn tíma taki að tryggja stöðu safnsins í lögum og óvíst hvenær opinber fjárframlög til uppbyggingar þess liggja á lausu. Á hinn bóginn þolir málið ekki langa bið þar eð tæki þau og vélar sem safnað hefur verið liggja nú undir skemmdum. Nauðsynlegt er því að hefjast þegar handa um byggingu geymsluhúss fyrir munina á Hvanneyri en bíða ekki eftir því að framtíðarskipan safnsins sé ráðin. Þar sem slíkt húsnæði á ekki að þurfa að verða mjög dýrt má telja líklegt að unnt sé að ná saman með frjálsum framlögum því fé sem til þarf. Eru búnaðarsamtök, svo og innflytjendur landbúnaðartækja, líklegir aðilar til að vilja leggja þessu menningarmáli lið með fjárframlögum, en fleiri koma vafalaust til greina.“

Með ályktuninni lagði búnaðarþing fyrst og fremst áherslu á hið sögu- og menningarlega hlutverk safnsins, svo sem eðlilegt var í ljósi breyttra tíma og aðstæðna. Jafnframt benti þingið á að rétt væri að fleiri aðilar en ríki stæðu undir framtakinu, þar á meðal búnaðarsamtökin.

Enn önnur tilraun 1979.

Fátt gerðist í málefnum safnsins eftir ályktun búnaðarþings 1976. Lengst af var þó munað eftir verkfærasafninu í fjárbeiðnum skólans til fjárveitingavaldsins. Liðu svo nokkur ár. Þeir Jónas Jónsson, þá ritstjóri tímaritsins Freys, og Haraldur Árnason vatnsvirkjaráðunautur lögðu mál verkfærasafnsins fyrir búnaðarþing 1979 sem afgreiddi það með svofelldri ályktun:

„Búnaðarþing felur stjórn Búnaðarfélags Íslands að leita eftir samvinnu við Stéttarsamband bænda um að hafa forgöngu um útvegun fjár til stofnunar búvélasafns á Hvanneyri.

Miðað verði við að safnið komist á fót á 90 ára afmæli Bændaskólans á Hvanneyri.“

Í greinargerð var vísað til afgreiðslu búnaðarþings á málinu veturinn 1976, en þar segir:

„Þótt ekki hafi orðið af framkvæmdum þykir sjálfsagt að freista þess á nýjan leik að kannað verði til þrautar hvort ekki sé unnt að stofna búvélasafn á Hvanneyri og tengja stofnun þess merku afmæli Bændaskólans á Hvanneyri.“

Stjórn Búnaðarfélagsins ákvað á fundi sínum 12. mars 1979 að senda ályktun þessa „ ... til Stéttarsambands bænda og skólastjórans á Hvanneyri og mælast til þess að þeir tilnefni sinn manninn hvor til þess að ræða um frekari framkvæmdir í málinu við fulltrúa Búnaðarfélags Íslands, Harald Árnason“.

Stéttarsamband bænda tók málið upp á stjórnarfundi 22. mars sem tilmæli um að sambandið tilnefndi einn mann í nefnd „ ... sem skal hafa forgöngu um útvegun fjár til stofnunar búvéla - og verkfærasafns á Hvanneyri ...“. Magnús Sigurðsson á Gilsbakka var tilnefndur en til vara Jón Kr. Magnússon á Melaleiti.

Um svipað leyti var Bjarni Guðmundsson tilnefndur í nefndina fyrir Bændaskólann á Hvanneyri. Var nefndin þá fullskipuð.

Hafist handa.

Nefndin, undir forsæti Haralds Árnasonar, hélt fyrsta fund sinn á Hvanneyri 11. apríl 1979. Þar var m.a. ákveðið að skrifa fjárbeiðnibréf til búvélainnflytjenda, búnaðarsambandanna og Stéttarsambands bænda.

Fyrstu svörin komu frá Stéttarsambandi bænda sem á aukafundi sínum á Hótel Sögu 25. – 26. apríl um vorið samþykkti „ ... að taka þátt í að koma upp húsi yfir véla- og verkfærasafn á Hvanneyri með framlagi að upphæð 1,5 millj. kr . ...“.

Fram kom hjá framsögumanni, Grími B. Jónssyni í Ærlækjarseli, og fleiri fundarmönnum að með fjárframlaginu væri jafnframt verið að minnast 90 ára afmælis Bændaskólans á Hvanneyri. Skömmu síðar var tilkynnt um 500.000 kr. framlag til húsbyggingarinnar frá Kaupfélagi Borgfirðinga. Í báðum þessum samtökum naut málið Magnúsar á Gilsbakka.

Nefndin lét í samvinnu við heimamenn á Hvanneyri kanna helstu kosti varðandi húsagerð og skipulag. Var staðnæmst við tvo þeirra: að byggja sérstaka skemmu og að byggja við verkfærahúsið nýja. Með hliðsjón af skipulagi á staðnum, samtengingu verkfærasafns og húsnæðis til bútæknikennslu skólans, svo og framkvæmdakostnaði, var sú ákvörðun tekin af báðum aðilum í október 1979 að byggja við verkfærahúsið svo að þar skapaðist rými fyrir verkfærasafn. Áætlað var að sú viðbót mundi kosta um 29 millj. gamalla kr., en sérstök skemma, 320 fermetrar að stærð, var hins vegar talin kosta um 34 millj. gkr.

Jafnframt var gengið út frá því að skólinn ræki safnið áfram en viðbætur, safnauki og viðgerðir verkfæra yrðu kostaðar af sérstökum fjárveitingum.

Seinni hluta sumars 1980 var hafist handa og þá um haustið var lokið við sökkla að viðbyggingunni. Nam byggingarkostnaðurinn alls 7.623.350 gkr.

Framlög bárust frá ýmsum aðilum, svo sem eftirfarandi yfirlit sýnir:

1979:

Stéttarsamband bænda

1.500.000 gkr.

Kaupfélag Borgfirðinga

500.000 gkr.

Búnaðarsamband Kjalarnessþings

50.000 gkr.

Búnaðarsamband Snæfellinga

50.000 gkr.

Búnaðarsamband Strandamanna

50.000 gkr.

Búnaðarsamband Norður - Þingeyinga

50.000 gkr.

Búnaðarsamband Austurlands

100.000 gkr.

1980:

Búnaðarsamband Borgarfjarðar

250.000 gkr.

Þjóðhátíðarsjóður

2.000.000 gkr.

1981:

Búnaðarsamband Vestfjarða

3.500 nýkr.

Búnaðarsamband Suðurlands

3.000 nýkr.

Framlög þessi nægðu fyrir framkvæmdunum haustið 1980. Góð orð um framlög höfðu raunar fengist frá fleiri aðilum, m.a. fyrir áhuga og lempni Haralds Árnasonar. Nauðsynlegt var talið að næsti áfangi framkvæmda yrði sá að reisa veggi viðbyggingarinnar og koma um leið einu þaki yfir allt húsið. Bundu menn vonir við að fá framlag frá ríki til þess verks og reiknað var með framkvæmdinni í fjárlagatillögum skólans. Oftar en einu sinni var sótt um frekara framlag úr Þjóðhátíðarsjóði, hvorugt bar árangur. Í fáum orðum sagt verkið lá þar með niðri og hefur svo staðið allt til þessa: sökklar húss verkfærasafnsins austan við verkfærahús Bændaskólans bíða frekari framkvæmda.

Safnið verður til.

Vorið 1987 var hafist handa um lagfæringar á nokkrum vélum safnsins í tilefni af landbúnaðarsýningunni BÚ '87, en þar átti að koma upp sérstakri sögudeild. Þangað fóru vélar og verkfæri úr safninu. Um haustið var ákveðið að verja enn frekari tíma til lagfæringa á safngripum. Forgöngu um það hafði Grétar Einarsson deildarstjóri með öðrum starfsmönnum bútæknideildar, þeim Sigurði Axel Benediktssyni og Haraldi Benediktssyni, sem önnuðust verkið. Gamlar eldri dráttarvélar voru gerðar upp í frumgerð sína, sumar jafnvel gerðar gangfærar, auk þess sem fáein verkfæri voru pússuð upp.

Í verkfærahúsi Bændaskólans var útbúið horn á tveimur hæðum til þess að stilla gripum þessum upp þannig að gestir og gangandi gætu virt þá fyrir sér. Þessi vísir að eiginlegu safni var tilbúinn í maímánuði 1988. Var þá hægt að segja að komið væri upp verkfærasafn á Hvanneyri.

Sumarið 1988 vakti safnhornið á Hvanneyri verulega athygli hinna mörgu gesta er þangað komu. Ýmsir hinna eldri hittu þar fyrir gamla kunningja og yngri kynslóðinni þótti forvitnilegt og spennandi að sjá hin fornu tól, ekki síst dráttarvélarnar.

Reynsla hins fyrsta sumars safnsins sýnir ótvírætt hver þörf er á að verkfærasafn sé til og það sé opið almenningi á aðgengilegum stað. Segja má að aðeins eitt verkfæri úr safninu hafi áður verið til sýnis að jafnaði á skólastaðnum. Það var tveggja hesta plógur, smíðaður í Ólafsdal um aldamótin. Plógurinn var gerður upp árið 1986 í umsjá Hilmars Hálfdánarsonar og Trausta Eyjólfssonar, kennara á Hvanneyri. Plógurinn stendur nú í aðalanddyri skólahúss Bændaskólans. Að vísu hefur þúfnabaninn margfrægi einnig verið í alfaraleið staðargesta, skólanum til hóflegs vegsauka.

Kynning - söfnun.

Svo sem þegar er getið hafa vélar og verkfæri úr safninu á Hvanneyri verið lánuð á ýmsar sýningar. Þegar er nefnd þróunarsýningin í Laugardalshöll 1974, en árið 1968 munu fáein gömul verkfæri frá Hvanneyri hafa verið til sýnis á landbúnaðarsýningunni í Reykjavík. Nokkur verkfæri voru og sýnd á landbúnaðarsýningunni á Selfossi 1978.

Fjáröflunarnefndin frá 1979 birti grein um safnið í tímaritinu Frey og nauðsyn þess að halda til haga gömlum verkfærum. 5)

Nokkur viðbrögð urðu og ábendingar komu um verkfæri en ekki var unnt að taka við þeim sakir húsnæðisleysis. Sum þessara verkfæra fást á safnið þegar úr rætist með húsnæði þess. Vorið 1988 var birt grein um safnið í blaði Hvanneyringa, Hve-nær, en blaði þessu var m.a. dreift á öll býli í landinu. 6)

Þá fékk safnið ágæta umfjöllun í útvarpi vorið 1988. Allt hefur þetta ýtt undir áhuga manna á safninu. Áþreifanlegt dæmi um þann áhuga er m.a. myndarleg peningagjöf 25 ára búfræðinga frá Hvanneyri til safnsins á liðnu sumri. Vonandi verður léttara að vinna málinu framgang á næstu árum en verið hefur.

Þótt hér hafi einkum verið fjallað um vélar og verkfæri sem safngripi má geta þess að nokkuð hefur verið gert af því á Hvanneyri að halda til haga myndum, veggspjöldum, bæklingum og öðrum gögnum um búvélar frá ýmsum tímum. Þar átti Ólafur Guðmundsson mikinn hlut að máli er hann starfaði sem framkvæmdastjóri verkfæranefndar ríkisins og síðar deildarstjóri bútæknideildar RALA. Allt er þetta safn óskráð enn auk þess sem mikið verk er óunnið við að taka saman frekari gögn er snerta þróun verkfæra og verktækni í íslenskum landbúnaði.

Nokkrar heimildir:

Árni G. Eylands, 1950. Búvélar og ræktun . Bókaútgáfa Menningarsjóðs, bls. 475.

Guðmundur Jónsson, 1939. Hvanneyrarskólinn fimmtíu ár a, bls. 251.

Stjórnartíðindi , 1939. A-deild, bls. 141.

Haraldur Árnason, 1973. Verkfæraráðunauturinn. Búnaðarrit , 87. árg., bls. 121.

Bjarni Guðmundsson, 1979. Hyggið að gömlu vélunum! Ábending um eflingu væntanlegs búvélasafns. Freyr , 75(14), 456 – 458.

Haraldur Benediktsson og Sigurður Axel Benediktsson, 1988. Búvélasafn á Hvanneyri.

Hve - næ r, 4. árg., bls. 26 – 27.

Fylgiskjal II.

Úr umsögnum um frumvarpið.

1. Frá Búnaðarsambandi Borgarfjarðar.

Á aðalfundi Búnaðarsambands Borgarfjarðar sem haldinn var að Hvanneyri 28. apríl 1989 var eftirfarandi tillaga samþykkt samhljóða:

„Aðalfundur Búnaðarsambands Borgarfjarðar haldinn að Hvanneyri 28. apríl 1989 samþykkir að skora á Alþingi að lögfesta sem fyrst fyrirliggjandi frumvarp um búvélasafn á Hvanneyri.

Jafnframt lýsir fundurinn yfir ánægju sinni með þann áfanga sem náðst hefur í samstarfi Bændaskólans og RALA - bútæknideildar í varðveislu gamalla véla og hvetur til áframhaldandi vinninga á þessu sviði.“

2. Frá Bændskólanum á Hvanneyri.

Á fundi staðarstjórnar Bændaskólans á Hvanneyri 30. mars 1989 var samþykkt að mæla eindregið með því að frumvarpið yrði samþykkt.

Rökstuðning fyrir þessu er að finna í fylgiskjali með frumvarpinu. Áréttað skal þó að búminjasafn á Hvanneyri hefði mikla þýðingu fyrir kennslu í véla - og verkfærafræði, auk þess sem það hefur almennt gildi sem safn og fellur vel að starfsemi skólans og að starfsemi bútæknideildar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins.

3. Frá Búnaðarfélagi Íslands.

Eftirfarandi ályktun búnaðarþings 1989 um frumvarp til laga um búminjasafn sendist yður hér með að ákvörðun stjórnar Búnaðarfélags Íslands.

„Búnaðarþing mælir eindregið með að lögfest verði frumvarp til laga um búminjasafn.“

4. Frá þjóðminjaverði.

Hinn 26. janúar 1989 sendi ég félagsmálanefnd sameinaðs Alþingis greinargerð um þingsályktunartillögu á þskj. 102 um stofnun búminjasafns á Hvanneyri. Mun umsögn mín nú verða mjög í sama anda og um téða þingsályktunartillögu, enda beinist tillagan og lagafrumvarpið að einu og sama markmiði.

Lagafrumvarpið gerir ráð fyrir alhliða búminjasafni að því er helst verður séð, án þess að það orð sé frekar skilgreint. Virðist því svo sem hér sé gert ráð fyrir hvers kyns búminjum, þ.e. alls konar munum sem notaðir voru og eru við landbúskap. Mundu þá falla undir það amboð, tæki og áhöld til mjólkurvinnslu og matargerðar og jafnvel það sem heyrir til húsagerð og byggingum fyrrum.

Hins vegar þykir mér líklegra að flutningsmenn hafi hér einkum í huga landbúnaðartækjasafn, en nú þegar er til vísir að slíku safni á Hvanneyri sem komið hefur þangað á löngu árabili, þó ekki verið safnað mjög markvisst að því er ég ætla, enda hefur víst lengst af enginn sérstakur annast safnið né séð um uppbyggingu þess. Er nokkuð sagt í greinargerð um sögu þessarar söfnunar.

Við og við hefur þetta safn á Hvanneyri komið til opinberrar umræðu, einkum í sambandi við búnaðarþing, en oftar en einu sinni hefur verið flutt tillaga á þinginu um eflingu safnsins á Hvanneyri. Hef ég að minnsta kosti tvívegis gefið umsögn að beiðni um tillögurnar og tekið svo jákvætt í þær sem mér var unnt, en þær munu víst hafa verið afgreiddar með því að skora á fjárveitingavaldið um aukin fjárframlög til safnsins. Oftast hefur síðan lítið meira gerst í málinu.

Allmörg ár eru síðan ég skoðaði þau tæki sem safnað hafði verið að Hvanneyri. Var ég hrifinn af þessari hugmynd sem þarna var unnið að þótt framkvæmdinni væri ábótavant. Þar bar mest á gömlum dráttarvélum og heyvinnuvélum frá upphafi vélaaldar en sumt voru hestatæki. Mjög lítið eða nánast ekkert sá ég af handverkfærum eða áhöldum enda hygg ég að aðaláherslan hafi alla tíð verið lögð á vélarnar og hestatækin, sem sagt hina stærri hluti. Safnið var þá geymt í skemmu við heldur illan aðbúnað og vart hægt að segja að tækin hafi verið varin skemmdum þar sem þarna var þá geymt fleira óskylt og óhollt þeim, svo sem áburður.

Úti í túni stóð eini þúfnabaninn sem nú er til hérlendis, en því miður í herfilegu ástandi og segir í greinargerð frumvarpsins að hann sé skólanum til hóflegs vegsauka, enda nánast hamsarnir einir.

Mér rann til rifja að sjá aðbúnað og umhirðu þessara tækja þar sem ég hef sjálfur mikinn áhuga á að varðveitt verði sem best sýnishorn tækja frá upphafi vélaaldar hérlendis. Hefur Þjóðminjasafnið látið sig það mál nokkru skipta og það bjargað fáeinum slíkum tækjum af búvélasviði.

Mér þótti ljóst að Hvanneyrarskólinn hefði lítið fjármagn til að sinna þessu tækjasafni. Slík stofnun hlýtur að láta kennslu og rannsóknir henni tengdar sitja í fyrirrúmi, og alkunna er að opinberum stofnunum er yfirleitt svo þröngt markaður bás hvað snertir fjárveitingar að lítið svigrúm er til annars en hins nauðsynlegasta. Því verða aukaverkefni, sem menn vildu oft gjarnan vinna að, að sitja á hakanum. Ekki var heldur um að ræða að neinn starfsmaður annaðist sérstaklega þetta tækjasafn, en ekki er við að búast að menn í fullu starfi bæti á sig söfnun, viðgerðum og endursmíð slíkra véla.

Mér er vel ljóst hvert gífurlegt verk er að koma tækjum sem þessum í gott og sýningarhæft stand þar sem yfirleitt er reglan að véltæki séu sett í gangfært stand og oftast eins og þá er þau voru ný. Véltæki, sem eru niðurnídd eftir að hafa legið áratugi úti og ryðgað niður, hafa hvorki heimildargildi né sýningargildi í því ástandi. Er fróðlegt að kynnast hvernig farið er að erlendis í slíkum tilvikum.

Ég vil lýsa fullum stuðningi við frumvarp þetta en hitt bið ég menn að gera sér ljóst að safnið verður að kosta talsverða fjármuni. Eigi þetta að verða meira en nafnið tómt þarf að koma til mikið fé og mikill mannafli við safnið.

Í svari mínu til félagsmálanefndar sló ég lauslega fram að slíkt safn þyrfti 22 milljónir króna í stofnframlag. Er ljóst að safnið þarf stóran, bjartan og upphitaðan sýningarsal og vel búið verkstæði og stóra skemmu til að geyma í óuppgerðar vélar og hluta í þær. Þá þarf að gera ráð fyrir starfsliði, forstöðumanni, sem sæi um rekstur, skipulag og skráningu muna, einn mann þarf til að annast sýningu safnsins og móttöku aðgangseyris og einn mann í fullu starfi og annan í hálfu starfi til að vinna að öflun og viðgerðum véltækja, standsetningu og að gera þær sýningarhæfar.

Tel ég að verði ekki séð fyrir fjármögnun safnsins og að gera það vel úr garði þegar í upphafi sé verr farið en heima setið. Næg dæmi eru um að settar séu á laggirnar stofnanir sem síðast fást nánast engir fjármunir til, hvorki til reksturs né uppbyggingar þannig að þær verða lítið meira en nafnið tómt, öllum til armæðu.

Vil ég fara nokkrum um einstakar greinar lagafrumvarpsins.

1. gr. -

Athugandi er hvort safnið ætti ekki fremur að heita bútækjasafn en búminjasafn þar sem væntanlega yrðu aðallega hin stærri landbúnaðartæki í safninu. Hin minni áhöld, sem fyrr er minnst á, er nú orðið nær ógerningur að fá, þau sem eru til eru nánast öll komin á söfn.

Jafnframt þarf að kveða ákveðið á um stöðu safnsins, hvort það skal vera hluti skólans eða sjálfstæð stofnun. Verði það hluti skólans þarf að ganga tryggilega frá því að fjárframlög til safnsins verði skilin frá fjárframlögum til skólans eða skýrt afmörkuð á fjárlögum þannig að ekki sé hætta á að það verði innan tíðar utangarðs hvað snertir rekstrar - og uppbyggingarfé.

2. gr. -

Hér er kveðið á um hlutverk safnsins en eins og ég segi hér áður er nú erfitt eða nær ógerningur að afla nokkurs að ráði af munum frá íslenskum landbúnaði fyrrum, þ.e. fyrir vélaöld, þar sem þeir gripir eru nær allir komnir á söfn nú þegar en meiri hlutinn að sjálfsögðu glataður.

Hvað snertir „hvers konar heimildir er snerta íslenskan landbúnað“ sem segir í frumvarpinu þá má hér minna á að þjóðháttadeild Þjóðminjasafnsins hefur um áratuga skeið safnað þjóðháttaheimildum þar sem landbúnaður og líf og störf til sveita sitja nánast í fyrirrúmi. Nú er jafnframt verið að skrá þjóðháttasaögu landbúnaðarins. Er því mjög óvíst hvort rétt sé að leggja hér áherslu á alhliða heimildaöflun um búnaðarsögu, heldur beri frekar að efla það starf sem hér er unnið að í Þjóðminjasafni.

Í þessari grein eru sérstaklega nefnd sýnishorn véla sem safnið eigi að safna og varðveita og það tel ég að hljóti í reynd að verða aðalmarkmið safnsins, búvélasafn og safn hestaverkfæra fyrir vélaöld.

3. gr. -

Stjórn safnsins virðist eðlilega hugsuð, en ég vildi þó leggja til að Byggðasafn Borgarfjarðar tilnefni einn stjórnarmann þar sem mikilvægt er að milli þessara safna sé föst samvinna.

4. gr. -

Hér þarf að gera ráð fyrir að þótt forstöðumaður sé ráðinn til sex ára megi endurráða hann enda verða ekki gripnir upp nýir, góðir safnmenn á þessu sviði, á sex ára fresti ef ætlunin hefur verið að skipta svo ört um.

6. gr. -

Hér ber að hafa í huga að forstöðumaður sé fyrst og fremst safnmaður sem sinni þá kennslu eftir því sem aðstæður leyfa en ekki að manni sem fyrst og fremst er kennari, sé falin forstaða safnsins svo sem að framan greinir. -

Ljóst er að mikil tengsl verða milli safnsins og skólans hvort sem safnið verður hluti hans eða meira sjálfstæð stofnun.

Vil ég endurtaka að ég mæli með samþykkt frumvarpsins með þeim athugasemdum sem ég hef gert og tel að hér verði að vinna vel og myndarlega að málum ef þau verða unnin á annað borð.

5. Frá Bændaskólanum á Hólum í Hjaltadal.

Fyrir hönd bændaskólans á Hólum er fagnað þessu frumvarpi og tekið undir mikilvægi þess og hlutverk.

Þróun á vélum, tækjum og tækni til landbúnaðarstarfa á þessari öld og þeirri 19. hefur orðið geysimikil og eru þættir í sögu iðnvæðingar á Íslandi, búháttabreytinga, gjörbreyttum lifnaðarháttum og þjóðfélagsskipan.

Söfnun og varðveisla verkfæra og tækja frá þessum tíma ásamt vitneskju um notkun þeirra hefur sígilt gildi fyrir atvinnuveginn sjálfan.

Hugmyndir hafa verið uppi um söfnun og vörslu landbúnaðarverkfæra og tækja á Hólum og þá í samráði við þáverandi sýslunefnd Skagafjarðar og byggðasafnið í Glaumbæ.

Þessar hugmyndir eru engan veginn eins stórtækar og frumvarpið gerir ráð fyrir á Hvanneyri.

Telja verður eðlilegt að búminjasafnið eigi sér höfuðmiðstöð á Hvanneyri. Skólinn og staðurinn hér gæti vel tengst því, t.d. með því að á Hólum væru sérstakar deildir, svo sem tæki og búnaður tengdur hrossum, reiðmennsku og notkun hrossa til dráttar og burðar.

Þá mætti hugsa sér deild fyrir veiðarfæri og búnað til veiða í ám og vötnum.

Hugsanleg söfnun og varðveisla muna á Hólum í samstarfi við byggðasafnið í Glaumbæ ætti vel að geta tengst starfinu við búminjasafnið á Hvanneyri.

6. Frá Fjárlaga

- og hagsýslustofnun.

I.

Ríkissjóður hefur fram til þessa ekki fjármagnað að fullu eða borið ábyrgð á rekstri safna er eingöngu hafa með höndum varðveislu minja og annarra hluta er tengjast atvinnusögu einstakra atvinnugreina. Þó hefur Sjóminjasafnið í Hafnarfirði nokkra sérstöðu, en þar stendur framlag ríkisins, sem er 3.500 þús. kr., undir almennum rekstrarkostnaði safnsins. Hús safnsins er í eigu Hafnarfjarðarbæjar, en safnið hefur fengið endurgjaldslausa notkun af því til 12 ára og er það mótframlag bæjarsins við þann kostnað sem ríkið lagði í endurgerð hússins á sínum tíma.

Mjög fá söfn eru í landinu sem sérhæfa sig í sögu einstakra atvinnugreina. Þó eru nokkur sjóminjasöfn í landinu og hefur ríkið styrkt rekstur þeirra með framlögum á fjárlögum. Auk þeirra eru ýmis byggðasöfn sem ekki sérhæfa sig í atvinnusögu einstakra atvinnuvega. Þessi sjóminja - og byggðasöfn, 19 talsins, fá styrki á fjárlögum ársins 1989 samtals að fjárhæð 7.000 þús. kr. Auk þessara sjóminjasafna og byggðasafna fá nokkur önnur söfn, sem ekki eru listasöfn, styrki að fjárhæð samtals 1.730 þús. kr.

Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar gerir ráð fyrir að ríkissjóður beri alfarið ábyrgð og kostnað af rekstri búminjasafns. Hér yrði því um talsverða breytingu að ræða hvað varðar skuldbindingar ríkisins og spurning er hvort ekki væri ástæða til að líta á málið út frá almennara sjónarmiði um varðveislu minja og annars er tengist undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar.

II.

Um þessar mundir er unnið að endurskoðun laga um Þjóðminjasafn Íslands. Frumvarp það sem hér er til umsagnar gerir ráð fyrir að búminjasafn yrði rekið í nánu samstarfi við Þjóðminjasafn. Það er því spurning hvort ekki væri ástæða til þess að þetta mál yrði skoðað með tilliti til þeirrar endurskoðunar sem nú er í gangi á lögum um Þjóðminjasafn Íslands og þá hvaða hlutverki Þjóðminjasafni beri að gegna gagnvart minjum úr atvinnusögu einstakra atvinnugreina og á sviði tækniþróunar þeirra.

III.

Samkvæmt frumvarpi því er hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að búminjasafnið verði á Hvanneyri. Samkvæmt greinargerð með því eru fyrir hendi margir munir á Hvanneyri sem tengjast sögu og tækniþróun í landbúnaði hér á landi. Ef ríkissjóður hyggst ráðast í stofnun og rekstur safns af þessu tagi má ætla að hagkvæmast væri að það yrði rekið í nánum tengslum við búnaðarskólann, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Með því móti gæfust möguleikar á að samnýta bæði starfskrafta skólans og húsnæði. Einnig mætti hugsa sér að nemendur skólans gætu þá tekið virkan þátt í varðveislu og viðgerðum á tækjum og munum safnsins. Þannig mætti halda rekstrarkostnaði safnsins í lágmarki samtímis að nýta safnið á virkan hátt í skólastarfinu.

IV.

Erfitt er að gera sér hugmyndir um hver kostnaður yrði af stofnun og rekstri safnsins. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðinn verði forstöðumaður að safninu auk þess sem safnið hefði fimm manna stjórn. Einnig verður að gera ráð fyrir a.m.k. einu ársverki til viðbótar vegna almennrar umsjónar með safninu auk þess sem reikna má með að starfsmenn yrðu tveir um sumartímann, en þá er líklegt að aðsókn að safninu yrði hvað mest. Samkvæmt þessu yrði um tvö og hálft ársverk að ræða auk þóknunar til stjórnarmanna. Miðað við þetta má ætla að árlegur launakostnaður yrði um 3.500 þús. kr. á núgildandi verðlagi. Til viðbótar kæmi annar rekstrarkostnaður.

Stofnkostnað við safnið er erfitt að meta þar eð ekki er fullljóst hversu mikið húsnæði nauðsynlegt yrði að byggja og heldur ekki hversu vandað það þyrfti að vera. Ef miðað er við að byggt yrði á þeim húsgrunni sem nú þegar er fyrir hendi og að stærð húsnæðis takmarkist við hann, þ.e. 320 fermetra, má ætla að byggingarkostnaður án innréttinga næmi um 9.600 þús. kr. á núgildandi verðlagi eða um 30 þús. kr. á fermetra.

7. Frá Félagi íslenskra safnmanna.

Félag íslenskra safnmanna hélt almennan félagsfund 8. mars 1988 til þess að fjalla um erindi yðar, dags. 22. febrúar 1989, þar sem óskað er eftir umsögn félagsins um frumvörp til laga um búminjasafn og til þjóðminjalaga.

1.

Varðandi frumvarp til búminjalaga vísar félagið til umsagnar sinnar dags. 26. janúar 1988 til félagsmálanefndar Alþingis um þingsályktunartillögu um sama efni. Félagið leggur áherslu á að óeðlilegt er að sérstök lög verði sett um búminjasafnið. Slíkt safn á að falla undir það heildarskipulag safnamála sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til þjóðminjalaga. Vísast í því sambandi til II. kafla frumvarps til þjóðminjalaga sem fjallar um Þjóðminjasafn Íslands og byggðasöfn, en þar segir í lok 4. gr.: „Deildir safnsins geta haft stöðu sérstakra safna svo sem Sjóminjasafn Íslands og Tækniminjasafn Íslands. Skulu þau þá lúta ákvæðum þessara laga um byggðasöfn.“ Eðlilegast væri að búminjasafnið á Hvanneyri hefði sambærilega stöðu við þau söfn sem hér eru nefnd og ætti þá sérstök lagasetning um safnið að vera óþörf, enda ekki að vita nema lagasetning um fjölda einstakra safna gæti fylgt í kjölfarið.

2.

Viðvíkjandi frumvarpi til þjóðminjalaga var eftirfarandi ályktun samþykkt samhljóða á fundinum:

„Félagsfundur í Félagi íslenskra safnmanna lýsir ánægju sinni með framkomið frumvarp til þjóðminjalaga. Félagið fékk frumvarpið til umsagnar sl. vor og fagnar því að tillit var tekið til þeirra athugasemda sem félagið gerði við frumvarpið eins og það lá þá fyrir. Síðan hefur frumvarpið enn tekið nokkrum breytingum og eru þær flestar til bóta.

Engum hefur verið það ljósara en safnmönnum hve brýn þörf hefur verið á endurskoðun þjóðminjalaganna og nýju heildarskipulagi fyrir minjavörsluna í landinu. Að frumkvæði félagsins var hafist handa um endurskoðun þjóðminjalaga í byrjun þessa áratugar. Starfsemi félagsins á árunum 1981 – 1983 byggðist fyrst og fremst á umræðum og undirbúningsvinnu við gerð nýrra þjóðminjalaga. Endanleg gerð frumvarpsins var unnin af þeim Friðjóni Guðröðarsyni, Gunnlaugi Haraldssyni og Þór Magnússyni. Þetta frumvarp dagaði uppi í stjórnkerfinu. Það er einlæg ósk okkar að þetta nýja frumvarp hljóti ekki sömu örlög. Það yrði ekki aðeins áfall fyrir safnmenn í landinu, sem horft hafa vonaraugum til nýrrar lagasetningar, heldur yrði það einnig dragbítur á framþróun minjaverndar í landinu.“

Félagið þakkar fyrir að hafa fengið tækifæri til þess að fjalla um frumvörp þessi.