Umferðarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 157

Frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987.

Flm.: Steingrímur J. Sigfússon, Kolbrún Halldórsdóttir, Þuríður Backman.

1. gr.

Í stað 1.–2. mgr. 51. gr. laganna koma þrjár nýjar málsgreinar er orðast svo:

Ökuskírteini eru þrenns konar: Reynsluskírteini, bráðabirgðaskírteini og fullnaðarskírteini.

Reynsluskírteini er gefið út til byrjenda og gildir í sex mánuði. Brjóti handhafi reynsluskírteinis af sér á reynslutímanum er heimilt að framlengja gildistíma skírteinis hans um allt að sex mánuði í senn. Handhafa reynsluskírteinis er óheimilt að stjórna bifreið nema í fylgd með honum sé einstaklingur, handhafi fullnaðarskírteinis og a.m.k. 21 árs að aldri. Stjórnandi bifhjóls með reynsluskírteini skal vera í fylgd annars sem fullnægi fyrrgreindum skilyrðum.

Bráðabirgðaskírteini er gefið út að loknum gildistíma reynsluskírteinis og gildir í tvö ár.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp þetta hefur einu sinni verið flutt áður, á 116. löggjafarþingi, en varð þá ekki útrætt. Því miður er ekki síður tilefni nú, samanber mikla slysaöldu að undanförnu og hátt hlutfall ungra ökumanna sem lenda í slysum og óhöppum, að taka þessi mál til skoðunar. Síðan frumvarpið var flutt á árinu 1992 hefur sú breyting orðið á umferðarlögum að svonefndur æfingaakstur er nú heimill samkvæmt heimildarákvæði í 57 gr. laganna. Sú heimild tekur hins vegar til tímabils áður en ökuréttindin eru veitt, en frumvarpið gerir ráð fyrir reynslutímabili fyrsta hálfa árið eftir að ökuréttindum er náð. Vissulega kemur einnig til álita, sem liður í aðgerðum til að bregðast við tíðum umferðarslysum þar sem ungir ökumenn koma við sögu, að hækka einfaldlega aldursmörkin í t.d. átján ár með hæfilegum aðlögunartíma að slíkri breytingu. Slíkt er þó ekki lagt til hér, þó að segja megi að óbeint séu aldursmörkin færð upp um hálft ár. Að sjálfsögðu þarf fleira að koma til í baráttunni við hin tíðu slys sem einkenna umferð á Íslandi. Sú staðreynd að markmið gildandi umferðaröryggisáætlunar nást ekki, þvert á móti fjölgar slysum og alda dauðaslysa hefur riðið yfir á þessu ári, kallar á stórátak á þessu sviði. Frumvarpið sem hér er flutt ber því aðeins að skoða sem lítið innlegg í stóreflda baráttu sem vonandi er framundan gegn umferðarslysum.

Frumvarpið gengur út á að gera eina einfalda breytingu á þeim kafla umferðarlaga sem fjallar um ökupróf og ökuskírteini, breytingu sem felur það í sér að við upphaf ökumannsferils ungmenna, sem lokið hafa prófi til að stjórna bifreið eða bifhjóli, komi sérstakt reynslutímabil, sex mánuðir, þar sem þeir skuli njóta fylgdar reyndari ökumanns eða stjórnanda. Sambærilegt fyrirkomulag eða svipað er þekkt frá mörgum löndum og hér á landi hefur oft komið til umræðu að innleiða reynslu- eða æfingatímabil sem hluta af þjálfun ungra ökumanna.

Horfast verður í augu við þá staðreynd að tíðni óhappa og slysa er óheyrilega mikil meðal yngstu ökumannanna og þar af verða sorglega mörg alvarleg slys á fyrstu vikum og mánuðum sem menn stjórna ökutækjum. Eins og reglur eru núna eru því engin sérstök takmörk sett hvar, hvenær eða hverju nýir og óreyndir stjórnendur ökutækja geta ekið. Slíkt er þó vel þekkt af öðrum sviðum og nægir að nefna áfanga á réttindabraut flugmanna og aðgreiningu í sólópróf (án farþega) og einkaflugmannspróf í því sambandi.

Hér er valin sú leið að gera það að skilyrði á reynslutíma ökumanns (gildistíma reynsluskírteinis) að í fylgd með honum sé a.m.k. einn reyndari stjórnandi.

Ekkert er því til fyrirstöðu núna að nýútskrifaður stjórnandi ökutækis réttra 17 ára og með mjög takmarkaða reynslu fylli bifreið af jafnöldrum sínum og leggi út í umferðina, þess vegna í langferð við hvaða skilyrði sem er. Þannig getur líf 4–5 ungmenna á aldrinum 15–17 ára hvílt á herðum eins óreynds bílstjóra og enginn er með í för sem neina umtalsverða reynslu hefur af stjórn ökutækis. Allt mat á aðstæðum og þar með því hvenær akstur er orðinn varhugaverður við tilteknar aðstæður byggist á takmarkaðri reynslu bílstjórans.

Með viðveru reyndari stjórnenda og reynsluskírteini byrjandans vinnst a.m.k. tvennt, til staðar er meiri reynsla og þjálfun í mati á aðstæðum og akstri sem þeim hæfir og með reynslutímabili og reynsluskírteini er byrjandinn minntur á stöðu sína.

Með tillögu þessari er á engan hátt verið að varpa rýrð á ökukennslu í landinu eða þær kröfur sem gerðar eru til nemenda á ökuprófi og niðurstaða flutningsmanna var að gera ekki að svo stöddu neinar tillögur um breytingar á því fyrirkomulagi sem þar er.Vissulega hafa á undanförnum árum komið fram hugmyndir og tillögur um breytingar á tilhögun ökukennslu og ökuprófa sem eru allrar athygli verðar en hér er lögð til einföld, en að mati flutningsmanna árangursrík, aðferð við að draga úr þeim hlutfallslega mikla háska sem fylgir fyrstu mánuðum bílstjóraferilsins og dapurlegar staðreyndir úr skýrslum um slys og óhöpp í umferðinni tala skýru máli um.

Upplýsingar úr gagnabanka Umferðarráðs, sem fylgja tillögunni og taka til áranna 1995– 99 að báðum árum meðtöldum, sýna að tíðni óhappa og slysa er mest í hópi yngstu ökumannanna þegar bifreiðar eru annars vegar. Slysum á ökumönnum bifhjóla hefur hins vegar sem betur fer fækkað og ekki er lengur marktækur munur á fjölda eftir aldurshópum.

Ef árið 1999 er skoðað sérstaklega og tekið fyrir aldursbilið 17–64 ára, flokkað eins og gert er á skráningarblöðum Umferðarráðs, kemur eftirfarandi í ljós:

Fjöldi slasaðra og látinna.

Bifreiðar:

17–20 ára

211

=

53 að meðaltali úr árgangi

21–24 ára

96

=

24 að meðaltali úr árgangi

25–64 ára

421

=

11 að meðaltali úr árgangi

Bifhjól:

17–20 ára

4

=

1 að meðaltali úr árgangi

21–24 ára

3

=

<1 að meðaltali úr árgangi

25–64 ára

18

=

<1 að meðaltali úr árgangi

Ef aldur ökumanna, sem áttu aðild að slysum, er skoðaður nánar kemur í ljós að á árinu 1999 voru

17 ára ökumenn

154

18 ára ökumenn

103

19–24 ára ökumenn

392 eða 78 að meðaltali úr árgangi

25–60 ára ökumenn

1009 eða 25 að meðaltali úr árgangi

(Meðaltöl hækkuð eða lækkuð í næstu heila tölu.)

Önnur ár segja svipaða sögu. Ef tekið er meðaltal yfir árabilið 1995–99 að báðum árum meðtöldum er útkoman eins og sjá má í töflunni hér á eftir. Rétt er að hafa í huga að hér eru einungis skoðaðir aldurshóparnir 17–64 ára og ekki er leiðrétt fyrir mismunandi fjölda í árgangi eða því um líku. Engu að síður segja þessar tölur mikið um hina háu slysatíðni í hópi yngstu ökumanna og í því sambandi er sláandi að í öllum tilvikum er fjöldi 17 ára ökumanna, sem tengjast óhöppum, mun meiri en þeirra sem eru ári eldri.