Ríkisbókhald, ríkisreikningur og fjárlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 202

235. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, með síðari breytingum.

Flm.: Geir H. Haarde, Pálmi Jónsson.

1. gr.

3. gr. laganna orðist svo:

Reikningsár ríkisins er almanaksárið og skal jafnan miða lokun reikninga við áramót. Endurskoðaðan ríkisreikning skal leggja fyrir Alþingi og afgreiða svo skjótt sem verða má á næsta ári eftir reikningsárið. Eigi má þó samþykkja ríkisreikning fyrr en lokið er afgreiðslu fjáraukalaga fyrir viðkomandi ár.

2. gr.

Við lögin bætist ný grein er verði 76. gr. og breytist röð annarra greina í samræmi við það. Greinin orðist svo:

Frumvarp til endanlegra fjáraukalaga skal leggja fram og afgreiða á vorþingi eftir fjárlagaárið.

3. gr.

Fyrirsögn laganna orðist svo: Lög um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings, fjárlaga og fjáraukalaga.

4. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og gilda um afgreiðslu fjáraukalaga og ríkisreiknings fyrir árið 1989.

Greinargerð.

Frumvarp þetta var flutt á síðasta þingi en hlaut þá eigi afgreiðslu. Það er nú endurflutt lítillega breytt. Í frumvarpinu felast tvær efnisbreytingar frá gildandi lögum. Í fyrsta lagi er kveðið á um að skylt sé að leggja endurskoðaðan ríkisreikning fyrir Alþingi og afgreiða hann svo skjótt sem verða megi að fjárlagaárinu liðnu. Í öðru lagi er ákvæði um að skylt sé að flytja og afgreiða þegar á vorþingi eftir fjárlagaárið endanlegt fjáraukalagafrumvarp fyrir liðið fjárlagaár og gera þar með upp fjárlög ríkisins fyrir það ár. Þá er tekið fram að óheimilt sé að afgreiða ríkisreikning fyrr en fjáraukalög viðkomandi árs hafa verið afgreidd.

Í gildandi lögum er ekki að finna slík tímamörk. Raunar er hvergi vikið að fjáraukalögum í gildandi löggjöf um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Aðeins er því við ákvæði 42. gr. og 44. gr. stjórnarskrárinnar að styðjast um meðferð þeirra þótt þau séu að réttu lagi óhjákvæmilegt millistig frá fjárlögum til hins endanlega ríkisreiknings.

Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að tilvísun til fjáraukalaga komi í fyrirsögn laganna svo sem eðlilegt verður að telja.

Frá því frumvarpið var flutt á sl. vori hafa þau tíðindi orðið að fjármálaráðherra hefur í fyrsta sinn um áratugaskeið lagt fram fjáraukalagafrumvarp fyrir yfirstandandi fjárlagaár. Er það í samræmi við þá stefnu sem mörkuð er með frumvarpinu um að koma betri reglu en verið hefur á formlegar hliðar þessara mála og flýta framlagningu frumvarps til fjáraukalaga og afgreiðslu þeirra. Hefur sú stefna verið margítrekuð af ýmsum aðilum innan þings og utan á liðnum árum, m.a. af yfirskoðunarmönnum ríkisreiknings fyrir 1987 og 1988, en fyrri flutningsmaður er í hópi þeirra.

Hins vegar er ljóst, þótt hið formlega framtak núverandi fjármálaráðherra í þessu efni sé lofsvert, að áfram verður þörf á fjáraukalögum eftir að fjárlagaárinu er lokið til að gera endanlega upp reikningana. Í frumvarpi þessu felst að framvegis verði skylt að gera það á vorþingi eftir fjárlagaárið en engin slík tímamörk eru í gildandi lögum. Verður að telja eðlilegt að slík mörk séu sett, sem og tímamörk þau sem kveðið er á um í 1. gr., enda er því ekkert tæknilega til fyrirstöðu.

Á umliðnum árum hefur mikill misbrestur orðið á því að frumvörp til laga um fjáraukalög og ríkisreikning væru lögð fyrir Alþingi innan hæfilegs tímafrests frá lokum fjárlagaárs. Hefur það skiljanlega mjög dregið úr gagnsemi hvors tveggja og minnkað möguleika Alþingis til eftirlits með framkvæmdarvaldinu og þeim útgjöldum sem Alþingi hefur sem fjárveitingavald ákveðið.

Þótt nokkuð hafi miðað formlegum umbótum á ýmsu því er snertir verklag og vinnubrögð við meðferð fjárlaga, ríkisreiknings og fjáraukalaga, sem og endurskoðun og eftirliti með útgjöldum, er ljóst að enn er langt frá því að þessi mál séu komin í viðunandi horf að formi til. Samþykkt þessa frumvarps mundi færa þau atriði, sem hér er fjallað um, nær eðlilegu lagi en nú er. Hins vegar er ljóst, eins og yfirskoðunarmenn ríkisreiknings fyrir 1988 benda á í skýrslu sinni til Alþingis, að full þörf er á því að endurskoða í heild sinni lög um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga enda verða þau brátt aldarfjórðungsgömul.