Kosningar til Alþingis Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 442

757. Frumvarp til laga um breyting á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 80 16. október 1987, með síðari breytingum.

Flm.: Geir H. Haarde, Páll Pétursson, Guðmundur Árni Stefánsson,

Ólafur Ragnar Grímsson, Anna Ólafsdóttir Björnsson.

1. gr.

2. málsl. 2. gr. laganna orðast svo: Hæstaréttardómarar eru þó ekki kjörgengir.

2. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 5. gr. laganna:

a .

Í stað „8 þingsætum“ í upphafi b-liðar fyrri mgr. kemur: 9 þingsætum.

b .

1. tölul. b-liðar fyrri málsgreinar orðast svo: Í hverju kjördæmi skal deila tölu kjósenda á kjörskrá í næstu almennu alþingiskosningum á undan með tölunum 10, 13, 16, 19 o.s.frv. eins oft og þörf krefur. Útkomutölur eru skráðar fyrir hvert kjördæmi.

c .

C-liður fyrri málsgreinar fellur brott.

3. gr.

Í stað „Sameinað Alþingi“ í 8. gr. laganna kemur: Alþingi.

4. gr.

Í stað „sameinuðu Alþingi“ í 2. málsl. 1. mgr. 9. gr. laganna kemur: Alþingi.

5. gr.

B-liður 1. mgr. 13. gr. laganna orðast svo: hreppstjórar.

6. gr.

Í stað „sjö“ í 1. tölul. 1. mgr. 15. gr. laganna kemur: þremur.

7. gr.

18. gr. laganna fellur brott.

8. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 19. gr. laganna.

a .

Í stað „24 dögum“ í 1. mgr. kemur: tíu dögum.

b .

Í stað „Áður en kjörskrá er lögð fram skal“ í upphafi 2. mgr. kemur: Nú er kjörskrá ekki lögð fram á skrifstofu sveitarstjórnar og skal þá.

9. gr.

20. gr. laganna orðast svo:

Dómsmálaráðuneytið skal eigi síðar en 12 dögum fyrir kjördag birta í útvarpi og dagblöðum auglýsingu um framlagningu kjörskráa. Í auglýsingunni skal tekið fram að þeir sem vilja koma að athugasemdum við kjörskrá skuli senda þær hlutaðeigandi sveitarstjórn.

10. gr.

21. gr. laganna orðast svo:

Sveitarstjórn skal þegar taka til meðferðar athugasemdir er henni berast vegna kjör skrár og gera viðeigandi leiðréttingar á henni, ef við á. Slíka leiðréttingu má gera fram á kjördag. Óheimilt er að breyta kjörskrá ef tilkynning um nýtt lögheimili hefur ekki borist þjóðskrá svo sem segir í 1. tölul. 1. mgr. 15. gr. eða ef umsókn þess sem fellur undir 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. um að vera tekinn á kjörskrá hefur ekki borist Hagstofu Ís lands skv. 2. mgr. 15. gr.

Sveitarstjórn skal enn fremur fram á kjördag leiðrétta kjörskrá ef henni berst vitneskja um andlát eða um að einhver hafi öðlast, eftir atvikum misst, íslenskt ríkisfang.

11. gr.

22. gr. laganna orðast svo:

Sveitarstjórn skal þegar tilkynna hlutaðeigandi um leiðréttingar á kjörskrá skv. 21. gr., svo og sveitarstjórn er mál getur varðað.

Sveitarstjórn skal jafnframt tilkynna hlutaðeigandi kjörstjórn um leiðréttingar á kjör skrá, svo og oddvita yfirkjörstjórnar.

12. gr.

23. gr. laganna orðast svo:

Nú eru fyrirskipaðar kosningar til Alþingis með svo stuttum fyrirvara að ekki er unnt að láta kjörskrá liggja frammi jafnlengi og segir í 19. gr. og skal þá kveða á um það efni í auglýsingu ráðherra um kosningarnar.

Ráðherra er og heimilt að kveða nánar á um þetta, eftir því sem nauðsynlegt kann að vera, ef gera þarf ráðstafanir út af vanrækslu sveitarstjórnar um samningu kjörskrár, sbr. 17. gr.

13. gr.

24. gr. laganna fellur brott.

14. gr.

Í stað „þann dag þegar tvær vikur eru til kjördags“ í 1. mgr. 26. gr. laganna kemur: 15 dögum fyrir kjördag.

15. gr.

2. mgr. 42. gr. laganna orðast svo:

Þegar landskjörstjórn hafa borist gögn frá öllum yfirkjörstjórnum og hún hefur af greitt listana á þennan hátt skal hún þegar í stað gera almenningi kunna listana með aug lýsingu í Lögbirtingablaði og blöðum. Í auglýsingu skal tilgreina bókstaf hvers lista, fyr ir hvaða stjórnmálasamtök hann er borinn fram og nöfn frambjóðenda á hverjum lista í réttri röð, stöðu þeirra og heimili. Jafnframt skal landskjörstjórn birta í útvarpi auglýs ingu, og skal þar tilgreina bókstaf hvers lista og fyrir hvaða stjórnmálasamtök hann er borinn fram. Auglýsingar þessar skal birta eigi síðar en tíu dögum fyrir kjördag.

16. gr.

57. gr. laganna orðast svo:

Almennar reglulegar alþingiskosningar skulu fara fram eigi síðar en við lok kjörtíma bils. Upphaf og lok kjörtímabils miðast við sama vikudag í mánuði, talið frá mánaða mótum, þó að einstöku kosningar hafi ekki farið fram á þeim degi.

Kjörtímabilið er fjögur ár.

17. gr.

Í stað „Í hverjum hreppi varðveitir hreppstjóri, en í kaupstað bæjarfógeti (í Reykja vík borgarfógeti) atkvæðakassana og poka, sem þeim fylgja, milli kosninga og sér“ í 1. mgr. 60. gr. laganna kemur: Sýslumenn og hreppstjórar varðveita atkvæðakassana og poka sem þeim fylgja milli kosninga og sjá.

18. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 71. gr. laganna:

a.

Í stað „bæjarfógetar (í Reykjavík borgarfógeti)“ í 1. mgr. kemur: sýslumenn.

b.

Í stað „bæjarfógeta (borgarfógeta)“ í 2. mgr. kemur: sýslumanni.

c.

Í stað „bæjarfógeti (borgarfógeti)“ í 3. mgr. kemur: sýslumaður.

19. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 113. gr. laganna:

a.

Í stað orðanna „í fjórum áföngum“ í 3. mgr. kemur: í þremur áföngum.

b.

4. tölul. 3. mgr. fellur brott.

20. gr.

2.–4. málsl. 1. mgr. 114. gr. laganna falla brott.

21. gr.

Orðin „með þeirri undantekningu, er getur í 24. gr.“ í 1. mgr. 127. gr. laganna falla brott.

22. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Ákvæði til bráðabirgða.

I.

Þegar lög þessi hafa öðlast gildi skal dómsmálaráðuneytið auglýsa á ný í B-deild Stjórnartíðinda hvernig þingsæti skv. a- og b-lið 5. gr. laganna skiptast milli kjördæma í næstu almennum alþingiskosningum.

II.

Í kosningum, þeim sem fram fara næst eftir gildistöku laga þessara, getur dómsmála ráðherra ákveðið að kosning skuli standa í tvo daga. Ákvörðun þessa efnis skal ráðherra birta í Ríkisútvarpi (hljóðvarpi og sjónvarpi) í síðasta lagi tveimur dögum fyrir kjördag.

Nú hefur verið ákveðið að kosning skuli standa í tvo daga og getur kjörstjórn þá ákveðið, þegar kosningu er lokið hinn fyrri kjördag, að eigi skuli vera fleiri kjördagar í kjördeildinni, enda sé öll kjörstjórnin sammála og allir umboðsmenn lista, sem mættir eru, samþykkja þá ákvörðun með undirritun sinni í kjörbókina. Hafi 80% eða fleiri kjósenda í kjördeildinni kosið eða fengið vottorð skv. 82. gr. laganna nægir einróma samþykki kjörstjórnar til slíkrar ákvörðunar. Yfirkjörstjórn í Reykjavík og kjörstjórn skv. 1. málsl. 2. mgr. 10. gr. í öðrum kaupstöðum tekur ákvörðun um lok kosninga í hlutaðeigandi kaupstað.

Er kosningu er lokið hinn fyrri kjördag skal um meðferð kjörgagna fara eftir ákvæð um 4. mgr. 120. gr.

Hinn fyrri kjördag skal hvarvetna setja kjörfund eigi síðar en kl. 10 árdegis og hinn síðari kjördag eigi síðar en kl. 12 á hádegi.

Nú hefur veður hamlað kjörsókn á hinum tveimur kjördögum og getur þá kjörstjórn ákveðið, með sama hætti og segir í 3. mgr. 120. gr. og áður en kosningu lýkur hinn síð ari kjördag, að kosningu verði fram haldið á kjörfundi er setja skal eigi síðar en kl. 12 á hádegi næsta dag. Nægir að birta auglýsingu þar um í útvarpi. Um meðferð kjörgagna fer þá eftir ákvæðum 4. mgr. 120. gr.

Greinargerð.

Að undanförnu hefur verið starfandi nefnd, sem skipuð var af forsætisráðherra, til að vinna að endurskoðun kosningalaga. Nefndin er enn að störfum en þegar hefur náðst sam komulag innan hennar um að leggja til breytingar á kosningalögum sem tækju gildi við næstu alþingiskosningar sem fara munu fram 8. apríl nk. Felst hún í því að fella brott úr lögunum ákvæði um þingsæti sem er óbundið kjördæmi, svonefnt „flakkarasæti“, og færa það til Reykjavíkurkjördæmis. Í c-lið 2. mgr. 31. stjórnarskrárinnar er heimild til þess að hafa eitt þingsæti óbundið kjördæmum fyrir kosningar og láta það ráðast af kosninga úrslitum í hvaða kjördæmi það fer. Eru nánari ákvæði um þetta í 113. gr. kosningalaga. Með frumvarpi þessu eru þau ákvæði laganna felld brott.

Með stjórnarskrárbreytingunni 1991, sbr. stjórnarskipunarlög, nr. 56 31. maí 1991, var breytt nokkrum ákvæðum stjórnarskrárinnar er varða ákvæði í lögum um kosningar til Al þingis. Er þar um að ræða hin nýju ákvæði um kjördag í 45. gr. og um boðun kosninga við þingrof í 24. gr., svo og ákvæði um kjörgengi dómara í 34. gr. og ákvæðin um af nám deildaskiptingar Alþingis. Frumvarp þetta er því öðrum þræði flutt til að samræma ákvæði kosningalaganna þessum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Enn fremur eru með frum varpinu lagðar til nokkrar aðrar breytingar á lögum um kosningar til Alþingis, einkum að því er varðar gerð kjörskráa. Eru tillögur þessar unnar á vegum dómsmálaráðuneytisins.

Með breytingu á kosningalögunum 1991 var viðmiðunardagur kjörskrár færður frá því að vera miðaður við raunverulegt lögheimili í sveitarfélagi 1. desember áður en kjörskrá var lögð fram í það að vera miðaður við skráð lögheimili í sveitarfélagi samkvæmt íbúa skrá þjóðskrár sjö vikum fyrir kjördag. Þessi breyting var möguleg vegna breytinga á tölvubúnaði þjóðskrárinnar þar sem allar breytingar á lögheimili eru skráðar jafnóðum en ekki uppfærðar einu sinni á ári svo sem áður var. Á þeim tíma (1991) þótti ekki ráðlegt að færa viðmiðunardaginn nær kjördegi en sjö vikum fyrir kjördag. Fyrir sveitarstjórn arkosningarnar vorið 1994 var viðmiðunardagurinn hins vegar færður í að vera fimm vik um fyrir kjördag, sbr. lög nr. 19 22. mars 1994. Þessi skipulagsbreyting hefur haft í för með sér að tilefnum til að gera athugasemdir við framlagða kjörskrá hefur fækkað veru lega þar sem ekki er lengur heimilt að taka tillit til flutnings sem ekki hefur verið til kynntur í tæka tíð. Þetta fyrirkomulag hefur reynst vel í tvennum kosningum. Því þyk ir nú unnt að einfalda kærumeðferð vegna kjörskrárgerðar frá því sem verið hefur. Er þá jafnframt komin forsenda þess að færa viðmiðunardaginn enn nær kjördegi. Með frum varpinu er því lagt til að kjörskrárgerð verði miðuð við skráð lögheimili í sveitarfélagi samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Vegna breyttra reglna um þingrof og boðun kosninga skv. 45. gr. stjórnarskrárinnar er einnig nauðsynlegt að færa viðmiðunardag kjörskrár nær kjördegi þar sem nú skal boða til kosninga áður en 45 dag ar eru liðnir frá því gert var kunnugt um þingrof. Jafnframt þessu eru lagðar til breyt ingar til einföldunar á meðferð athugasemda sem kunna að koma fram við framlagða kjör skrá.

Nánar verður vikið að einstökum breytingartillögum í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Breytingin er í samræmi við breytt ákvæði 34. gr. stjórnarskrárinnar. Í stað vísunar til umboðsstarfalausra dómara er tekið fram að einungis hæstaréttardómarar hafi ekki kjör gengi.

Um 2. gr.

Í b-lið 2. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar segir að ráðstafa skuli a.m.k. 8 þingsætum til kjördæma fyrir hverjar kosningar samkvæmt ákvæðum í kosningalögum. Fram til þessa (1987 og 1991) hafa þessi sæti farið til þriggja kjördæma: 4 til Reykjavíkur, 3 til Reykja ness og 1 til Norðurlandskjördæmis eystra. Við næstu kosningar fara hins vegar 4 sæti til Reykjavíkur og 4 til Reykjaness. Með frumvarpinu er lagt til að þessum sætum verði fjölgað um eitt, þ.e. um óbundna sætið, og þau verði 9. En til þess að það sæti fari til Reykjavíkur þarf að breyta reiknireglunni í 1. tölul. b-liðar fyrri málsgreinar 5. gr. kosn ingalaganna. Með því að stytta bilið milli talnanna í rununni fæst sú niðurstaða sem stefnt er að. Samkvæmt kjósendatölu við síðustu kosningar munu samkvæmt þessu frumvarpi fara 5 sæti til Reykjavíkur, verða samtals 19, og 4 sæti til Reykjaness, verða samtals 12.

Um 3. og 4. gr.

Breytingin er vegna afnáms deildaskiptingar Alþingis.

Um 5. gr.

Í b-lið 1. mgr. 13. gr. kosningalaga segir að þegar sýslumaður og hreppstjóri eru bú settir á sama stað skuli sýslumaður vera kjörstjóri utan kjörfundar. Skv. 1. gr. laga um hreppstjóra, eins og greininni var breytt með lögum nr. 50/1989, skal hreppstjóri ekki vera í sveitarfélagi þar sem sýslumaður hefur aðsetur. Ákvæðið eins og það er orðað er því úrelt og er lagt til að niðurlag b-liðar verði fellt brott.

Um 6. gr.

Með breytingu á 15. gr. kosningalaganna 1991 var ákveðið að kjörskrá skuli miðuð við skráð lögheimili í sveitarfélagi samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár sjö vikum fyrir kjör dag. Fram til þess hafði verið miðað við raunverulegt lögheimili í sveitarfélagi 1. des ember næst á undan þeim tíma er kjörskrá var lögð fram. Með breytingu á 24. gr. stjórn arskrárinnar 1991 var ákveðið að við þingrof skuli boða til kosninga áður en 45 dagar eru liðnir frá því er gert var kunnugt um þingrof. Nauðsynlegt er því að færa gerð kjörskrár innar nær kjördegi. Miðað við tölvubúnað þjóðskrárinnar er það ekki annmörkum háð. Er hér lagt til að kjörskrár við alþingiskosningar verði miðaðar við skráð lögheimili í sveit arfélagi samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag.

Um 7. gr.

Gert er ráð fyrir því að ákvæði um aðfinnslur og kærur til sveitarstjórna og meðferð sveitarstjórna, sem nú eru í 18. og 20.–22. gr. kosningalaga, verði einfölduð og komi í 21. og 22. gr. laganna, sbr. 10. og 11. gr. frumvarpsins. Því er lagt til að 18. gr. laganna falli brott.

Um 8. gr.

Með 6. gr. frumvarpsins er lagt til að kjörskrá miðist við skráð lögheimili í sveitar félagi samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Því verður að breyta ákvæði í 19. gr. kosningalaganna um það hvenær kjörskrá skuli lögð fram. Ætla þarf þjóðskrá tíma til að ganga frá gerð kjörskrárstofna til sveitarstjórna, þar með talin prent un stofnanna og dreifing. Er við það miðað að sveitarstjórnir geti lagt kjörskrár fram tíu dögum fyrir kjördag. Gert er ráð fyrir að hver sveitarstjórn auglýsi hvar kjörskrá muni liggja frammi svo sem verið hefur.

Samkvæmt 19. gr. laganna skal leggja kjörskrá fram almenningi til sýnis á skrifstofu sveitarstjórnar eða öðrum hentugum stað. Í 2. mgr. segir að áður en kjörskrá er lögð fram skuli auglýst hvar það verður gert. Í 9. gr. frumvarpsins er lagt til að dómsmálaráðuneytið birti 12 dögum fyrir kjördag auglýsingu um framlagningu kjörskráa. Er þá óþarft að hver sveitarstjórn birti auglýsingu um framlagningu kjörskrár. Hins vegar er rétt að þar sem kjörskrá er ekki lögð fram á skrifstofu sveitarstjórnar verði birt auglýsing um það hvar hún verður lögð fram svo sem verið hefur.

Um 9. gr.

Vegna þess hve stuttur tími verður til kjördags þegar kjörskrá verður lögð fram er lagt til að dómsmálaráðuneytið birti sérstaka auglýsingu í útvarpi og dagblöðum um fram lagningu kjörskráa. Auglýsing þessi verði birt eigi síðar en 12 dögum fyrir kjördag. Verði þar tekið fram að þeir sem vilja koma að athugasemdum við framlagða kjörskrá skuli senda þær til hlutaðeigandi sveitarstjórnar.

Um 10. gr.

Vegna hinna breyttu reglna um gerð kjörskrár, sem tekin var upp 1991, hefur fækk að mjög þeim tilvikum sem geta orðið tilefni athugasemda við kjörskrá. Kjörskráin er nú samin miðað við skráð lögheimili í sveitarfélagi eins og það er samkvæmt íbúaskrá þjóð skrár tilteknum tíma fyrir kjördag eða í samræmi við umsóknir sem borist hafa Hagstofu Íslands á grundvelli 2. mgr. 15. gr. laganna. Álitaefni vegna lögheimilis hafa því nán ast horfið og tilefni athugasemda við kjörskrá eru nú nánast eingöngu vegna nýrra rík isborgara sem fá ríkisborgararétt með lögum í þinglok stuttu fyrir kosningar. Hefur þeg ar fengist góð reynsla af þessum ákvæðum í tvennum kosningum, alþingiskosningum 1991 og sveitarstjórnarkosningum 1994. Kjörskrárgerðin öll er einnig öruggari og ein faldari en áður og kjörskrárkærum og dómum hefur fækkað til mikilla muna.

Vegna þessa þykir ekki ástæða til að viðhalda sömu reglum um meðferð breytinga á framlagðri kjörskrá og nú eru í lögum og er lagt til að meðferðin verði öll einfölduð. Er við það miðað að sveitarstjórn taki athugasemdir sem berast vegna kjörskrár þegar til meðferðar og að hún geri viðeigandi ráðstafanir til leiðréttingar, ef við á. Þessar leið réttingar megi gera fram á kjördag. Slíkar athugasemdir geta stafað af mistökum við kjör skrárgerð og er eðlilegt að slík mistök megi leiðrétta á einfaldan hátt. Tekið er þó sér staklega fram að ekki megi breyta kjörskránni ef tilkynning um nýtt lögheimili hefur ekki borist þjóðskrá svo sem segir í 1. tölul. 1. mgr. 15. gr. laganna eða ef umsókn þess sem fellur undir 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. laganna (Íslendingur sem búsettur hefur verið meira en átta ár erlendis) um að vera tekinn á kjörskrá hefur ekki borist Hagstofunni í sam ræmi við ákvæði 2. mgr. 15. gr. Verður að treysta því að sveitarstjórnir virði þessar regl ur. Eiginleg álitaefni verða þannig nánast eingöngu þau að mistök hafi orðið við samn ingu kjörskrár þannig að nafn vanti eða hafi fallið niður fyrir vangá. Er eðlilegt að slíkt verði leiðrétt strax og það kemur í ljós. Önnur tilefni leiðréttinga varða einkum andlát og öflun eða missi íslensks ríkisfangs. Er lagt til að sveitarstjórn leiðrétti kjörskrá af sjálfs dáðum þegar henni berst vitneskja um slík atvik.

Ekki þykir ástæða til að setja sérstök ákvæði um meðferð sveitarstjórnar á breyting um sem þannig verða gerðar á framlagðri kjörskrá. Um það efni gilda almenn ákvæði stjórnsýslulaga. Gert er ráð fyrir að sveitarstjórn geti fram á kjördag gert leiðréttingu á kjörskrá. Meðferð á leiðréttingum þarf af eðlilegum ástæðum að hraða og gæta verður þess að gefa aðila er mál varðar færi á að koma að athugasemdum.

Um 11. gr.

Hér eru dregin saman ákvæði sem nú eru í 2. málsl. 1. mgr. 21. gr. og 22. gr. kosn ingalaga.

Um 12. gr.

Vegna breytinga, sem 7.–11. gr. frumvarpsins fela í sér á 18.–22. gr. kosningalaga, er nauðsynlegt að aðlaga ákvæði 23. gr. laganna hinum nýju ákvæðum.

Um 13. gr.

Með hinum nýju reglum er kjörskrárgerð orðin miklu öruggari og einfaldari en áður. Tilefni breytinga eru einnig færri og úrlausn álitaefna sem leiðrétta þarf augljósari. Sveit arstjórn er ætlað að afgreiða leiðréttingar, svo sem vegna nýrra ríkisborgara, af sjálfs dáðum og fram á kjördag. Tilefni dómsmála hverfa þannig og er lagt til að sérákvæði 24. gr. kosningalaganna um meðferð kjörskrármála fyrir dómi verði felld úr gildi.

Að því leyti sem tilefni yrði til dómsmáls mundu almenn ákvæði laga um meðferð einkamála eiga við og innan þeirra ákvæða vegna eðlis kjörskrármála á að vera unnt að tryggja hraða málsmeðferð. Að því er dómsgjöld varðar, sbr. 2. mgr. 24. gr. laganna, er þess að geta að kjörskrármál eru undanþegin dómsmálagjöldum skv. 5. tölul. 5. mgr. 1. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88 31. desember 1991.

Um 14. gr.

Með breytingu á kosningalögum 1991 var ákveðið að framboðsfrestur skyldi renna út á hádegi þann dag þegar tvær vikur eru til kjördags. Við það hafði verið miðað að frest urinn rynni út á föstudegi, en í 38. gr. laganna er kveðið á um að þegar framboðsfrest ur er liðinn haldi yfirkjörstjórn fund á næsta virkum degi. Við alþingiskosningarnar 1991 var framboðsfrestur látinn renna út á föstudegi. Við sveitarstjórnarkosningarnar 1994 var sams konar ákvæði í sveitarstjórnarlögum hins vegar túlkað þannig að fresturinn rynni út á laugardegi. Lagt er til að ákvæði 26. gr. um það hvenær framboðsfrestur rennur út verði gert skýrara, miðað við að fresturinn renni út á föstudegi, og að ákveðið verði að frest urinn renni út á hádegi 15 dögum fyrir kjördag. Er þannig gert ráð fyrir að yfirkjörstjórn hafi laugardaginn til að afgreiða framboð til landskjörstjórnar en landskjörstjórn á að hafa afgreitt framboðslista og birt auglýsingu um framboð eigi síðar en tíu dögum fyrir kjör dag, þ.e. á miðvikudegi.

Um 15. gr.

Samkvæmt 2. mgr. 42. gr. kosningalaga skal landskjörstjórn birta auglýsingu um öll framboð með nöfnum frambjóðenda í Lögbirtingablaði, útvarpi og blöðum. Lagt er til að felld verði niður lagaskylda til að birta auglýsingu þessa í útvarpi, en að hins vegar verði birt auglýsing frá landskjörstjórn þar sem fram komi listabókstafir og heiti stjórnmála samtaka í hverju kjördæmi. Kostnaður við birtingu auglýsingar landskjörstjórnar í Rík isútvarpinu með nöfnum allra frambjóðenda fyrir alþingiskosningarnar 1991 nam um 2,5 millj. kr.

Við það er miðað að auglýsing landskjörstjórnar verði birt í dagblöðum sem hafa dreifingu um land allt svo sem tíðkað hefur verið. Jafnframt er við það miðað að hver yf irkjörstjórn annist birtingu auglýsingar frá landskjörstjórn um framboðslista í sínu kjör dæmi í landsmálablöðum innan kjördæmisins svo sem verið hefur.

Um 16. gr.

Í 57. gr. kosningalaga segir nú að kjördagur við almennar reglulegar alþingiskosn ingar skuli vera annar laugardagur í maímánuði. Með stjórnarskrárbreytingunni 1991 var sú regla fest í 45. gr. stjórnarskrárinnar að reglulegar kosningar til Alþingis megi ekki dragast fram yfir lok kjörtímabils og lok kjörtímabils skilgreind nánar í greininni. Stend ur umboð alþingismanna nú til kjördags, sbr. 24. gr. stjórnarskrárinnar, jafnvel þótt hann sé einhverjum dögum (allt að viku) innan fjögurra ára markanna, enda er þá kjörtíma bilið á enda. Almennur kjördagur verður þá framvegis annaðhvort við lok kjörtímabils eða hann ákveðinn með þingrofi, sbr. 122. gr. kosningalaga.

Með frumvarpsgreininni er lagt til að 57. gr. verði breytt til samræmis við 45. gr. stjórnarskrárinnar. Jafnframt er haldið ákvæði um þau tilvik sem upp koma ef kosningu er frestað eða uppkosning fer fram, sbr. 120. og 121. gr. laganna.

Um 17. og 18. gr.

Með 97. gr. laga nr. 92/1991 var breytt nokkrum ákvæðum kosningalaga í tengslum við aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði. Í ljós kemur að 60. og 71. gr. kosn ingalaga var ekki breytt en í þeim er vikið að embættum bæjarfógeta og borgarfógeta í Reykjavík. Greinarnar miða að því að bæta úr þessum mistökum.

Um 19. og 20. gr.

Greinarnar leiðir af þeirri breytingu sem 2. gr. frumvarpsins felur í sér, þ.e. að fella niður ákvæði laganna um óbundna þingsætið.

Um 21. gr.

Breytinguna leiðir af því að með 13. gr. frumvarpsins er lagt til að 24. gr. kosninga laga falli brott.

Um 22. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um ákvæði til bráðabirgða I.

Verði frumvarp þetta samþykkt er nauðsynlegt að dómsmálamálaráðuneytið gefi út nýja auglýsingu um skiptingu þingsæta milli kjördæma, sbr. lokamálsgrein 5. gr. lag anna og auglýsingu nr. 473/1991.

Um ákvæði til bráðabirgða II.

Með ákvæði þessu er lagt til að dómsmálaráðherra geti ákveðið að næstu kosningar til Alþingis, sem áformaðar eru 8. apríl nk., skuli einnig fara fram sunnudaginn eftir aug lýstan kjördag. Þykir rétt að hafa heimild til að ákveða slíkt með hliðsjón af því að á þessum árstíma kunna samgöngur að bregðast og tíðarfar að spillast. Ekki þykir þó ástæða til að lögbjóða tvo kjördaga heldur er gert ráð fyrir að ákvörðun um það efni verði tek in og birt í Ríkisútvarpi í síðasta lagi tveimur dögum fyrir kjördag, þ.e. á fimmtudegi.

Ef ráðherra ákveður að kosning skuli fara fram í tvo daga er lagt til að fylgt verði þeim reglum sem að jafnaði hafa tíðkast þegar kjördagar hafa verið ákveðnir fleiri en einn þannig að kjörstjórn geti ákveðið að kjördagur verði einungis einn í kjördeild enda sé öll kjörstjórnin því sammála og allir umboðsmenn sem mættir eru, svo og ef 80% kjósenda í kjördeild hafa greitt atkvæði.