Húsnæðisstofnun ríkisins Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 252

412. Frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 86/1988, um Húsnæðisstofnun ríkisins, með síðari breytingum.

Flm.: Geir H. Haarde, Alexander Stefánsson, Ingi Björn Albertsson,

Friðrik Sophusson.

1. gr.

3. mgr. 48. gr. laganna orðist svo:

Vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins skulu vera breytilegir. Ríkisstjórnin tekur ákvörðun um vexti af hverjum lánaflokki á hverjum tíma að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar og umsögn Seðlabankans. Öll lán innan sama lánaflokks skulu bera sömu vexti óháð lántökudegi. Lántökugjald og aðrar þóknanir af lánum sjóðsins skulu ákveðin með reglugerð.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarpi þessu er ætlað að taka af allan vafa um að ríkisstjórninni sé óheimilt að ákveða að lán innan eins og sama lánaflokks hjá Byggingarsjóði ríkisins skuli bera mismunandi vexti eftir því hvenær þau hafi verið tekin. Samkvæmt frumvarpinu mun því verða skylt að ákveða sömu vexti á öll lán Byggingarsjóðsins án tillits til lántökudags. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að málsliðnum „Öll lán innan sama lánaflokks skulu bera sömu vexti óháð lántökudegi“ verði bætt inn í 3. mgr. 48. gr. núgildandi laga og þar með kveðið á um þetta atriði með ótvíræðum hætti.

Verði frumvarpið að lögum verður að breyta ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 5. desember sl. um að almennir vextir Byggingarsjóðs ríkisins skuli hækka úr 3,5% í 4,5% á lánum sem sjóðurinn veitti frá þeim degi. Í þeirri ákvörðun fólst jafnframt að vextir á lánum, sem veitt voru fyrir þennan dag, skyldu vera óbreyttir þótt svo lán veitt fyrir og eftir 5. desember séu í sama lánaflokki og sambærileg að öllu öðru leyti.

Mikil réttaróvissa hefur skapast um þessi mál eftir að ríkisstjórnin tók þessa ákvörðun. Í umræðum í neðri deild Alþingis 9. desember sl. vitnaði félagsmálaráðherra m.a. í skriflegt álit lögfræðings sem ráðherra hafði leitað til vegna þessa máls. Samkvæmt því sem fram kom í máli ráðherra segir m.a. svo í áliti lögfræðingsins:

„Með sjónarmiðum sem þessum má færa rök fyrir þeirri niðurstöðu að ríkisstjórnin sé ekki bundin af neinum sérstökum reglum um það hvernig og hvenær hækka megi vextina af einstökum lánum Byggingarsjóðs ríkisins.“

Þetta álit gengur þvert á skoðun flutningsmanna á því hvernig túlka beri núgildandi lög sem og viðhorf þeirra sem beittu sér fyrir setningu þeirra á Alþingi vorið 1986. Vakin skal athygli á því að meðal flutningsmanna þessa frumvarps er fyrrverandi félagsmálaráðherra sem flutti fyrir hönd þáverandi ríkisstjórnar upphaflega frumvarp til gildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem og sá þingmaður sem á þeim tíma var formaður félagsmálanefndar neðri deildar og framsögumaður nefnarinnar um mál þetta.

Flutningsmenn telja að umrædd ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 5. desember standist ekki ákvæði gildandi laga. Því hefur jafnvel verið haldið fram að þessi ákvörðun nálgist það að vera brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það er skoðun flutningsmanna að tilvitnað álit lögfræðingsins og túlkun núverandi félagsmálaráðherra á ákvæði 3. mgr. 48. gr. laganna hafi kallað fram óþolandi réttaróvissu um þetta atriði. Samkvæmt þessari túlkun gæti ríkisstjórnin ákveðið hækkun eða lækkun vaxta á litlum hluta útistandandi lána Byggingarsjóðsins sem tekin hefur verið á einhverju ákveðnu tímabili, jafnvel einum degi, án þess að slík ákvörðun næði til annarra sambærilegra lána. Þessari óvissu verður að eyða nú þegar og því er frumvarp þetta flutt.

Af hálfu félagsmálaráðherra hefur einnig komið fram að vaxtaákvörðun ríkisstjórnarinnar 5. desember hafi a.m.k. að hluta til byggst á samkomulagi því sem ríkisstjórnin gerði við Kvennalistann á síðasta vori þegar frumvarp um svonefnt húsbréfakerfi var til meðferðar á Alþingi. Þetta samkomulag var birt sem fylgiskjal með nefndaráliti 2. minni hl. félagsmálanefndar neðri deildar sem og nefndaráliti 4. minni hl. nefndarinnar um frumvarpið um húsbréfakerfið og er að finna á þskj. 1031 og 1037 á síðasta þingi.

Í 3. lið þessa samkomulags, sem dagsett er 1. maí 1989, segir svo: „Vextir á lánum, sem úthlutað hefur verið úr Byggingarsjóði ríkisins, verði ekki hækkaðir þegar húsbréfakerfið kemst í framkvæmd.“

Fram hefur komið að ráðherrar Borgaraflokksins lögðust gegn ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 5. desember með sérstakri bókun í ríkisstjórn og gerðu í staðinn tillögu um að vextir allra lána, annarra en greiðsluerfiðleikalána, sem Byggingarsjóður ríkisins hefur veitt frá 1. júlí 1988, hækkuðu um 0,4%. Er talið að slík hækkun færi Byggingarsjóðnum sömu tekjuaukningu og sú hækkun sem ákveðin var. Bókun ráðherra Borgaraflokksins lýkur með þessum orðum samkvæmt frétt í Morgunblaðinu 9. des. sl.: „Sú vaxtabreyting, sem félagsmálaráðherra leggur til, hefur að okkar dómi ekki við önnur rök að styðjast en þau að þingnefnd, sem fjallaði um málið í vor sem leið, ályktaði að eðlilegt væri að vextir af útlánum Byggingarsjóðs ríkisins hækkuðu í 4–4,5% þegar húsbréfakerfið tæki gildi. Enn fremur er vitnað til samkomulags sem þáverandi ríkisstjórn gerði við Kvennalistann, en þar kemur fram að vaxtabreyting á húsnæðislánum skuli ekki gerð afturvirk.“

Í umræðum, sem spunnust í neðri deild Alþingis um þessi mál 8. og 9. desember sl., kom glöggt fram að mikil andstaða er við vaxtaákvörðun ríkisstjórnarinnar jafnt innan raða stjórnarflokkanna sem stjórnarandstöðunnar. Einn af þingmönnum Framsóknarflokksins lýsti því og yfir í dagblaði 8. desember sl. að vaxtahækkunin hefði aldrei verið samþykkt í þingflokki Framsóknarflokksins og að framsóknarmenn ætli sér að fá þessari hækkun breytt. Flutningsmenn vilja því láta á það reyna hvort meiri hl. er fyrir því á Alþingi að eyða þeirri réttaróvissu sem upp er komin og hnekkja um leið ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 5. desember um vexti á almennum lánum Byggingarsjóðs ríkisins.