Leiðrétting á afturvirkum ákvæðum í lögum um tekju- og eignaskatt Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 105

109. Frumvarp til laga um leiðréttingu á afturvirkum ákvæðum um útreikning húsnæðisbóta, vaxtabóta og vaxtaafsláttar í lögum nr. 79/1989 og lögum nr. 117/1989, um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt.

Flm.: Geir H. Haarde.

1. gr.

Um húsnæðisbætur.

Þeir sem fengu úrskurðaðar húsnæðisbætur á grundvelli umsóknar með skattframtali 1989 vegna tekjuársins 1988 skulu halda þeim rétti og fá greiddar húsnæðisbætur í samræmi við ákvörðun skattstjóra í allt að sex ár, þó aldrei lengur en til ársins 1994, enda séu uppfyllt önnur skilyrði um húsnæðisbætur.

Þeir sem hefðu átt rétt til húsnæðisbóta vegna húsnæðisöflunar á tímabilinu frá 1. janúar 1989 til 14. júní 1989 á grundvelli þágildandi laga geta sótt um slíkar bætur í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður, eigi síðar en með skattframtali sínu á árinu 1991. Fái maður slíkar bætur úrskurðaðar vegna þessa tímabils skal hann halda þeim rétti og fá greiddar húsnæðisbætur í samræmi við ákvörðun skattstjóra til loka þess tímabils er ákvörðun skattstjóra tók til, þó aldrei lengur en til ársins 1995.

Skattstjóri skal gera rétthöfum samkvæmt ákvæði 1. mgr. viðvart um rétt þeirra til húsnæðisbóta og gefa þeim kost á að ákveða hvort þeir velja að fá slíkar bætur. Slík ósk skal hafa komið fram eigi síðar en við lok kærufrests skv. 99. gr. laga nr. 75/1981 vegna álagningar á árinu 1991. Rétthafi skal bundinn við val sitt þar til greiðslum húsnæðisbóta til hans lýkur.

Þeir sem fá úrskurðaðar húsnæðisbætur á grundvelli 1. og 2. mgr. geta aldrei notið vaxtabóta samtímis.

2. gr.

Um vaxtabætur og vaxtaafslátt.

Þrátt fyrir gildistökuákvæði í 2. mgr. 15. gr. laga nr. 117/1989 skulu reglur lokamálsliðar 3. mgr. C - liðar 69. gr. laganna um áfallnar uppsafnaðar verðbætur, sbr. lokamálslið 2. mgr. 9. gr. laga nr. 117/1989, hvorki taka til þeirra manna, sem á árinu 1989 seldu íbúðarhúsnæði er á hvíldi lán sem kaupandi yfirtók með uppsöfnuðum áföllnum verðbótum, né til þeirra manna sem á árinu 1989 greiddu uppsafnaðar áfallnar verðbætur á lán á lánstíma umfram ákvæði viðkomandi skuldabréfs.

Þeir menn, sem ákvæði 1. mgr. taka til og telja sig eiga rétt til vaxtabóta eða til hærri vaxtabóta en voru ákvarðaðar þeim gjaldárið 1990, geta sótt til skattstjóra um slíkar bætur í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður eigi síðar en með skattframtali sínu á árinu 1991.

Maður, sem hefði átt rétt til vaxtaafsláttar, sbr. ákvæði laga nr. 49/1987 og 9. gr. laga nr. 92/1987, vegna fjárhagslegra ráðstafana sem gerðar voru á tímabilinu 1. janúar 1989 til 14. júní 1989, en glataði þeim rétti vegna ákvæða 3. gr. laga nr. 79/1989, getur þrátt fyrir þau ákvæði sótt til skattstjóra um vaxtaafslátt í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður eigi síðar en með skattframtali sínu á árinu 1991.

3. gr.

Brottfallin ákvæði.

Ákvæði til bráðabirgða II með lögum nr. 79/1989 fellur niður.

4. gr.

Almenn ákvæði.

Ákvæði C - liðar 69. gr. og ákvæði VIII. – XIV. kafla laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, gilda um ákvarðanir samkvæmt lögum þessum eftir því sem við getur átt.

5. gr.

Gildistaka.

Lög þessi öðlast þegar gildi og koma þegar til framkvæmda.

Greinargerð.

Á árinu 1989 voru að undirlagi ríkisstjórnarinnar tvívegis gerðar breytingar á skattalögum sem höfðu þau áhrif að skattþegnum var íþyngt með afturvirkum hætti. Slík lagasetning stríðir gegn grundvallarreglum í skattarétti og réttarfari með siðuðum þjóðum og grefur undan réttaröryggi. Allir þeir, sem viðskipti stunda, jafnt einstaklingar í fasteignaviðskiptum sem aðrir, eiga að geta treyst því að lagagrunnur viðskipta standi og að stjórnvöld breyti honum ekki afturvirkt til íþyngingar.

Þau afturvirku ákvæði, sem hér um ræðir, voru sett í lögum nr. 79/1989 og nr. 117/1989, er bæði vörðuðu breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981. Þessi ákvæði snertu ákvarðanir manna um kaup og sölu íbúðarhúsnæðis á árinu 1988 og fyrri hluta árs 1989. Komu þau fram með þeim hætti að réttur manna til húsnæðis - eða vaxtabóta var ýmist þrengdur eða hann alveg frá mönnum tekinn. Vaxtaafsláttur var einnig afnuminn með afturvirkum hætti gagnvart þeim sem gerðu ráð fyrir honum á grundvelli þágildandi laga á fyrri hluta árs 1989.

Á síðasta þingi flutti flutningsmaður þessa frumvarps ásamt fleiri þingmönnum frumvarp til að freista þess að leiðrétta þessa afturvirkni áður en hún kæmi til framkvæmda við álagningu sl. sumar. Það frumvarp náði ekki fram að ganga og var ekki á fjármálaráðherra að skilja að hann teldi tilefni til neinna leiðréttinga í þessu efni.

Eftir álagningu á síðasta sumri kom í ljós að stór hópur manna átti hér hlut að máli og hafði verið þeim rangindum beittur sem freistað var að hnekkja sl. vor. Fjármálaráðherra gaf í skyn í sjónvarpsviðtali (ríkissjónvarpið 8. ágúst sl.) að til greina kæmi að gera leiðréttingar hjá einhverjum þeirra sem hlut áttu að máli og talaði í því sambandi um fólk sem „hefur með eðlilegum hætti rétt á því að þeirra mál séu skoðuð sérstaklega“. Á slíkri leiðréttingu bólar hins vegar ekki enn.

Frumvarp þetta er flutt til að tryggja að slík leiðrétting nái fram að ganga gagnvart öllum sem orðið hafa fyrir barðinu á afturvirkum ákvæðum skattalaga núverandi ríkisstjórnar og að menn fái endurgreitt það sem þeir kunna að hafa ofgreitt vegna þessara ákvæða.

Þar sem hér er um nokkuð umfangsmikla leiðréttingu að ræða fyrir skattkerfið er gert ráð fyrir að hún verði að jafnaði komin til framkvæmda eigi síðar en við skattálagningu á næsta ári.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Hér er gert ráð fyrir að þeir sem fengu úrskurðaðar húsnæðisbætur til eins árs á árinu 1989 vegna húsnæðisöflunar á árinu 1988 geti fengið þær til sex ára eins og lög gerðu ráð fyrir á árinu 1988.

Einnig er gert ráð fyrir að þeir sem öfluðu sér íbúðarhúsnæðis frá 1. janúar 1989 til 14. júní 1989, þegar lög nr. 79/1989 voru birt, geti einnig fengið húsnæðisbætur til sex ára eins og lög kváðu á um á þeim tíma.

Báðir þessir hópar, þeir sem öfluðu sér húsnæðis á árinu 1988 og hinir sem það gerðu frá ársbyrjun fram til 14. júní 1989, gátu ekki annað vitað en ákvæði þeirra laga, sem þá giltu um húsnæðisbætur, næðu til þeirra. Þetta fólk var því í góðri trú og gerði fjárhagslegar skuldbindingar á grundvelli þeirra laga sem þá voru í gildi. Afturvirk svipting þessara réttinda er siðlaus með öllu og því mikið sanngirnismál að þetta fólk nái rétti sínum.

Í greininni er sú skylda lögð á skattyfirvöld að tilkynna þeim sem fengu bætur á árinu 1989 um rétt þeirra, enda liggur fyrir hjá skattstjórum hvaða einstaklingar eiga þar hlut að máli. Skulu rétthafar þá koma ósk sinni um leiðréttingu á framfæri eigi síðar en við lok kærufrests vegna álagningar á árinu 1991.

Hins vegar eru ekki fyrir hendi upplýsingar um hverjir það eru sem kynnu að hafa átt rétt til húsnæðisbóta vegna íbúðaröflunar á fyrri hluta árs 1989 þar sem þeir hafa aldrei fengið úrskurð um slíkar bætur. Því verða þeir að sækja um bæturnar á sérstöku eyðublaði í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Þykir eðlilegt að menn hafi frest til að ganga frá slíkum umsóknum allt þar til þeir skila skattframtali sínu fyrir árið 1991.

Um 2. gr.

Í þessari grein er gert ráð fyrir að afturkölluð sé sú breyting á skilgreiningu vaxtagjalda, að því er varðar árið 1989, sem ákveðin var með lögum nr. 117/1989 í lok þess árs og látin gilda fyrir allt árið. Einnig að afturvirk svipting vaxtaafsláttar, sem ákveðin var með lögum nr. 79/1989, falli niður. Þannig geti þeir sem voru sviptir rétti til skattaafsláttar sem þeir höfðu þegar þeir gerðu fasteignaviðskipti haldið þeim rétti henti það betur en vaxtabótaréttur sá sem í staðinn kom.

Í báðum þessum tilvikum er óhjákvæmilegt að þeir sem hér eiga hlut að máli sæki um leiðréttingu til skattstjóra þar sem ekki liggja fyrir upplýsingar um hverjir þessir einstaklingar kunni að vera. Þykir eðlilegt eins og fram kemur í athugasemdum við 1. gr. að frestur til slíkra umsókna renni út þegar menn skila skattframtali á árinu 1991.

Um 3. gr.

Hér er lagt til að brott falli ákvæðið um að þeir sem fengu úrskurðaðar húsnæðisbætur á árinu 1989 fái þær aðeins á því ári. Þessi breyting er bein afleiðing ákvæða 1. gr.

Um 4. gr.

Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að sett sé sérstök löggjöf um leiðréttingar vegna afturvirkni í skattalögum. Þessar leiðréttingar eru í eðli sínu tímabundnar en ákvæði 3. gr. eiga að tryggja að um þær sé fjallað með eðlilegum hætti á grundvelli hinna almennu skattalaga eftir því sem við getur átt.

Um 5. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringar.