Ríkisbókhald, ríkisreikningur og fjárlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 323

584. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, með síðari breytingum.

Flm.: Geir H. Haarde, Pálmi Jónsson.

1. gr.

3. gr. laganna orðast svo:

Reikningsár ríkisins er almanaksárið og skal jafnan miða lokun reikninga við áramót. Endurskoðaðan ríkisreikning skal leggja fyrir Alþingi svo skjótt sem verða má á næsta ári eftir reikningsárið.

2. gr.

Við lögin bætist ný grein er verður 76. gr. og breytist röð annarra greina í samræmi við það. Greinin orðast svo:

Frumvarp til fjáraukalaga skal leggja fram á vorþingi eftir fjárlagaárið. Skulu fjáraukalög afgreidd á Alþingi á almanaksárinu áður en ríkisreikningur er samþykktur.

3. gr.

Fyrirsögn laganna orðast svo: Lög um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings, fjárlaga og fjáraukalaga.

4. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og gilda um afgreiðslu fjáraukalaga og ríkisreiknings fyrir árið 1988.

Greinargerð.

Mikill misbrestur hefur orðið á því á undanförnum árum að frumvörp til laga um fjáraukalög og ríkisreikning væru lögð fyrir Alþingi innan eðlilegs tímafrests frá lokum fjárlagaárs. Dregur það skiljanlega mjög úr gagnsemi hvors tveggja og minnkar möguleika Alþingis til eftirlits með framkvæmdarvaldinu og þeim útgjöldum sem Alþingi sem fjárveitingavald hefur ákveðið.

Í athugasemdum yfirskoðunarmanna ríkisreiknings fyrir árið 1987, sem útbýtt var á Alþingi í desember síðastliðnum, segir m.a. um þetta atriði:

„Yfirskoðunarmenn telja jafnframt eðlilegt að þeirri reglu verði komið á að fjáraukalög liðins árs verði afgreidd á Alþingi samhliða fjárlögum komandi árs. Slík regla auðveldar allan samanburð milli ára, auk þess sem eldri ríkisreikningar og frumvörp til fjáraukalaga fyrir löngu liðin ár veita hvorki framkvæmdarvaldshöfum tilskilið aðhald né gera fjárveitingavaldinu nægilega vel kleift að fylgjast með afleiðingum ákvarðana sinna.“

Síðar í sömu athugasemdum segir að einnig komi til álita „að flýta framlagningu frumvarps til fjáraukalaga á ári hverju þannig að það verði jafnan lagt fram í upphafi hvers árs vegna þeirra umframútgjalda ársins á undan sem Alþingi hefði ekki sjálft heimilað. Endurskoðaður ríkisreikningur kæmi síðan til samþykktar Alþingis á haustþingi og hugsanlega önnur fjáraukalög ef endurskoðun leiddi í ljós að þeirra gerðist þörf.“

Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að lögbundin verði sú skylda að leggja fram á Alþingi frumvarp til fjáraukalaga á vorþingi næst á eftir því fjárlagaári sem fjáraukalögin ná til. Jafnramt verði skylt að leggja fram endurskoðaðan ríkisreikning á sama ári og ljúka fyrst afgreiðslu fjáraukalaga og síðan ríkisreiknings áður en fjárlög komandi árs verða samþykkt.

Með þeirri tölvuvæðingu, sem orðin er í ríkisbókhaldi og hjá Ríkisendurskoðun, á ekkert að vera því tæknilega til fyrirstöðu að ganga frá frumvarpi til fjáraukalaga og ríkisreikningi á þeim tíma sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir.

Á undanförnum árum hefur orðið hægfara þróun í átt til nútímalegri vinnubragða í ríkisfjármálum, bæði á vegum Alþingis og framkvæmdarvaldsins. Stærsta skrefið í þá átt var eflaust flutningur Ríkisendurskoðunar frá fjármálaráðuneyti til Alþingis. Enn er mikil þörf fyrir umbætur og nútímalegri starfshætti í þessum efnum þótt sumt kalli á breytingar á stjórnarskránni.

Það er í samræmi við þessa þróun að setja í lög ákvæði um tímafresti varðandi framlagningu og afgreiðslu fjáraukalaga og ríkisreiknings og tengja slík ákvæði afgreiðslu fjárlaga.

Flutningsmenn hafa í öðru frumvarpi, frumvarpi til laga um meðferð greiðslna úr ríkissjóði umfram fjárlagaheimildir, sem lagt er fram samhliða þessu frumvarpi, gert tillögur um ákveðnar breytingar á meðferð svokallaðra „aukafjárveitinga“ á fjárlagaárinu. Efni þess frumvarps er því náskylt því máli sem þetta frumvarp fjallar um. Í báðum tilfellum er um að ræða ópólitískar umbætur í vinnubrögðum og meðferð mála, en ekki pólitísk ágreiningsmál.