Vog, mál og faggilding Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 417

675. Frumvarp til laga um vog, mál og faggildingu.

(Lagt fyrir Alþingi á 115. löggjafarþingi 1991–92.)

I. KAFLI

Gildissvið.

1. gr.

Lög þessi gilda um vog og mál, faggildingu og löggildingu vigtarmanna og mælitækja innan íslenskrar efnahagslögsögu.

Skilgreining ar.

2. gr.

Í lögum þessum er miðað við tvenns konar uppskiptingu mælifræðinnar. Í fyrsta lagi uppskiptingu í þrjú svið, þ.e. grunnmælifræði, lögmælifræði og hagnýta mælifræði. Í öðru lagi uppskiptingu í faggreinar, þ.e. massa, rúmmál, lengd, hitastig, rafmagn, ljós o.fl.

Aukabúnaður: Búnaður tengdur við mælitæki.

EB: Evrópubandalagið.

EFTA: Fríverslunarsamtök Evrópu.

Eftirlit: Athugun á samræmi vöru, þjónustu, hönnun vöru, ferli eða iðjuveri við tilteknar kröfur.

Eftirlitsaðili: Aðili sem framkvæmir eftirlit.

Faggilding: Formleg staðfesting á því að starfsemi prófunarstofa, vottunarstofa og eftirlitsaðila og mat á slíkri starfsemi fari fram samkvæmt fyrir fram ákveðnum reglum, þar með töldum ÍST EN 45000-stöðlunum (accreditation). Markmiðið er að sannreyna hæfni, kunnáttu og áreiðanleika viðkomandi.

Flokkunarvottorð: Skjal er staðfestir að vinnumælistaðall eða mælitæki liggi innan fráviksmarka tiltekins nákvæmnisflokks.

Frumprófun: Fyrsta prófun hvers einstaks mælitækis.

Frummælistaðall: Besti mælistaðall mælieiningar á tilteknu fagsviði; venjulega alþjóðlegur.

GLP: Meginreglur sem OECD hefur samþykkt um verklagsreglur á efnafræðiprófunarstofum.

Grunnmælifræði: Almenn og fræðileg mælifræði þar sem fjallað er um mælistaðla, mælieiningar o.fl.

Hagnýt mælifræði: Mælifræði þar sem fjallað er um sérhæfða tæknilega notkun mælifræðinnar, mælitækni og kvarðanir án lagaskyldu.

Kvörðun: Samanburður mælistaðals eða mælitækis við prófmælistaðal og skráning frávika.

Kvörðunarstofa: Prófunarstofa sem vinnur að kvörðun.

Landsmælistaðall: Opinber viðmiðun allra annarra mælistaðla í landinu í hverri faggrein.

Löggilding: Aðgerð til að tryggja og staðfesta að mælitæki fullnægi í einu og öllu kröfum laga og reglugerða.

Löggilding vigtarmanns: Lögformleg staðfesting á starfsréttindum vigtarmanns.

Lögmælifræði: Mælifræði sem fæst við mælieiningar og mælitæki að því leyti er snertir lög og reglur og tryggir almennum borgurum réttar mælingar.

Mælibúnaður: Mælitæki, aukabúnaður og fyrirkomulag umhverfis til þess að mæling geti farið fram.

Mælieining: Mælistærð sem samþykkt er að hafi magntöluna 1.

Mæling: Tæknileg aðgerð til þess að ákvarða magntölu mælistærðar.

Mælistaðall: Áþreifanlegur mælikvarði, mælitæki eða mælibúnaður til þess að skilgreina, raungera, varðveita eða birta einingu eða gildi eðlisfræðistærðar til þess að flytja þessa einingu eða stærð yfir á önnur mælitæki með samanburði.

Mælistærð: Eðlisfræðistærð, þ.e. stærð sem lýsa þarf með magntölu og mælieiningu.

Mælitæki: Tæki til að framkvæma mælingu.

Mælitæknilegt eftirlit: Starfsemi er lýtur að tegundaprófunum, eftirliti mælitækja, mælifræðilegri yfirumsjón, merkingum, stillingum og kvörðunum eftirlitsskyldra mælitækja.

Mæliættfærsla: Skjal er staðfestir að kvörðun mælitækis eða mælistaðals hafi verið unnin með beinum eða óbeinum samanburði við frummælistaðal.

OECD: Efnahags- og framfarastofnunin, París.

OIML: Alþjóðastofnun fyrir lögmælifræði, Organisation Internationale de Métrologie Légale, París.

OIPM: Alþjóðastofnun fyrir vog og mál, Organisation Internationale des Poids et Mesures, París.

Prófmælitæki: Prófmælistaðall sem er mælitæki.

Prófmælistaðall: Mælistaðall sem borinn hefur verið saman við landsmælistaðal og er notaður til að kvarða mælistaðla eftir.

Prófun: Tæknileg framkvæmd sem felur í sér athugun á einu eða fleiri einkennum tiltekinnar vöru, ferils eða þjónustu samkvæmt fyrir fram tilgreindum verklagsreglum.

Prófunarstofa: Aðili sem framkvæmir prófun.

Reglubundið eftirlit: Eftirlit með reglubundnu millibili samkvæmt fyrir fram ákveðnum reglum.

SI: Einingakerfi (Système International d'Unités) sem skilgreint er af OIPM.

Stilling: Leiðrétting mælistaðals eða mælitækis þannig að það vinni með tilskilinni nákvæmni.

Tegundarprófun: Prófun á vöru af tiltekinni tegund með tilteknum aukabúnaði frá framleiðanda til að ganga úr skugga um hvort hægt sé að heimila notkun tegundarinnar.

Tilnefndur aðili: Prófunarstofa, vottunarstofa eða eftirlitsaðili (Notified Body) sem stjórnvöld tilnefna til að annast yfirumsjón með samræmismati samkvæmt hinum nýju tilskipunum EB og í samræmi við svokallað Tampere-samkomulag EFTA-þjóðanna sem gert var 15. júní 1988.

Úttekt: Aðgerð til að staðfesta að mælitæki uppfylli tilmæli staðla eða tæknilegar kröfulýsingar.

Vinnumælistaðall: Mælistaðall kvarðaður eftir prófmælistaðli, notaður við kvarðanir ónákvæmari mælitækja og við mælitæknilegt eftirlit.

Vog og mál: Merkir í þessum lögum mælifræði almennt.

Vottunarstofa: Óháður aðili sem staðfestir að nægjanlegt traust megi bera til þess að réttilega auðkennd vara, ferli eða þjónusta sé í samræmi við tilgreinda staðla eða aðrar kröfur.

WECC: Western European Calibration Cooperation. Samtök faggildingaraðila í löndum EB og EFTA sem faggilda kvörðunarstofur.

II. KAFLI

Grunnmælifræði: Mælieiningar og landsmælistaðlar.

3. gr.

Á Íslandi er notkun SI-einingakerfisins lögboðin þó með þeim fyrirvara sem getið er um í 2. mgr.

Ráðherra setur reglugerð um notkun SI-einingakerfisins og að hvaða leyti heimilt er að nota aðrar mælieiningar utan þess. Einingarnar skulu hafa viðmiðun í SI-kerfinu með þeim fyrirvörum sem kveðið er á um í alþjóðlegum stöðlum og reglum sem settar hafa verið um SI-einingakerfið og vísa skal til í reglugerðinni.

Mælieiningar þær, sem hér hafa verið nefndar, kallast löggildar mælieiningar.

4. gr.

Í landinu skulu vera til nauðsynlegir landsmælistaðlar. Landsmælistaðlarnir skulu eiga ætt sína að rekja til alþjóðlegra frummælistaðla eins og þeir eru skilgreindir af OIPM. Jafnframt skulu þeir vera grundvöllur allra annarra mælistaðla og kvörðunarvottorða.

Meðal annars skal vera til í landinu landsmælistaðall fyrir metrann og lóð sem er landsmælistaðall fyrir kílógrammið.

III. KAFLI

Lögmælifræði: Eftirlitsskyld mælitæki.

5. gr.

Löggildingarskyld eru öll þau mælitæki og búnaður sem notuð eru til að mæla stærðir sem hafa áhrif á verð eða gjald fyrir hvers konar viðskipti með vörur eða þjónustu og skattlagningu, þó með þeim undantekningum sem um getur í 29. gr.

Úttektarskyld eru öll þau mælitæki og búnaður sem skv. 29. gr. eru undanþegin löggildingarskyldu.

Löggildingar- og úttektarskyld mælitæki nefnast einu nafni eftirlitsskyld mælitæki.

Ráðherra sker úr um eftirlitsskyldu mælitækja og getur sett reglur um skilgreiningu og flokkun þeirra. Skal þar m.a. tekið tillit til notkunar tækjanna. Nýir flokkar mælitækja skv. 18. gr. skulu vera eftirlitsskyldir.

6. gr.

Öll eftirlitsskyld mælitæki skulu gefa niðurstöður mælinga í löggildum mælieiningum skv. 3. gr.

7. gr.

Öll löggildingarskyld mælitæki skulu uppfylla þær mælitæknilegu kröfur sem eru tilgreindar í reglugerð.

Öll úttektarskyld mælitæki skulu uppfylla staðla og/eða tæknilegar kröfulýsingar.

8. gr.

Eftirlitsskyldum mælitækjum skal þannig fyrir komið að hvorki umhverfi þeirra, uppsetning né aðbúnaður hindri notkun, prófun eða stillingu tækjanna. Sé þessa ekki gætt má banna notkun þeirra.

9. gr.

Hvarvetna þar sem viðskipti fara fram og hönd selur hönd og í því sambandi eru notuð eftirlitsskyld mælitæki skal þannig um búið að viðskiptavinurinn sjái greinilega þegar mæling fer fram og geti lesið mæliniðurstöður fyrirhafnarlaust.

10. gr.

Sérhvert eftirlitsskylt mælitæki skal ávallt vera staðsett með þeim hætti og vera í slíku ástandi að viðskiptavinurinn megi bera traust til þeirra niðurstaðna er tækið sýnir. Skulu merkingar og ástand mælitækisins og aukabúnaðar þess, svo og búnaður allur, ávallt vera í fullkomnu lagi.

11. gr.

Aukabúnaður, sem tengdur er eftirlitsskyldu mælitæki, skal sýna sömu mæliniðurstöðu og tækið sjálft.

Tenging hvers kyns aukabúnaðar við eftirlitsskylt mælitæki, sem haft getur neikvæð áhrif á nákvæmni mælitækisins eða búnaðarins sjálfs, er með öllu óheimil.

12. gr.

Eigendum eða vörslumönnum eftirlitsskyldra mælitækja ber að sjá til þess að tækin sæti reglubundnu eftirliti og uppfylli þær kröfur sem til þeirra eru gerðar í lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim.

IV. KAFLI

Hagnýt mælifræði.

13. gr.

Jafnan skal vera unnt að fá kvarðanir á vinnumælistöðlum og mælitækjum fyrir allar helstu faggreinar mælifræðinnar hjá Löggildingarstofunni eða fyrir milligöngu hennar.

Löggildingarstofan annast útgáfu kvörðunar- og flokkunarvottorða með ættfærslu til frummælistaðla á þann hátt að fullnægt sé kröfum um viðurkenningu.

Mælifræðideild Löggildingarstofunnar skal hafa faggilta kvörðunarstofu.

V. KAFLI

Faggilding.

14. gr.

Fyrirtæki og stofnanir, sem framkvæma lögbundnar prófanir eða votta að efni, framleiðsla, mannvirki, búnaður, ferli, þjónusta o.fl. svo og hæfni og þekking starfsmanna séu í samræmi við settar reglur, þar með taldar reglur samkvæmt lögum, reglugerðum og gildandi stöðlum, skulu hafa faggildingu Löggildingarstofunnar eða sambærilegra stofnana í Vestur-Evrópu. Faggildingardeildin hefur einnig með höndum mat á tilnefndum aðilum. Þá skal faggildingardeildin einnig annast málefni á sviði GLP-aðferðar að undanskildum lyfjum og lyfjaiðnaði.

15. gr.

Ráðherra er heimilt að ákveða með reglugerð forsendur faggildingar skv. 14. gr. enda sé reglugerðin samin í samræmi við reglur EFTA-þjóða og reglur þær sem gilda í ríkjum EB ásamt gildandi stöðlum þar að lútandi. Reglugerðin skal uppfylla þær kröfur sem gerðar eru í samningi, sem EFTA-ríkin gerðu með sér í Tampere 15. júní 1988, um gagnkvæma viðurkenningu á niðurstöðum vottana og prófana. Í reglugerðinni skal telja upp þá staðla sem byggt skal á og birta meginreglur og sérreglur um faggildingu og um vottun, prófun og eftirlit og reglur um brottfall faggildinga á slíkri starfsemi.

VI. KAFLI

Löggildingarstofan: Skipulag og verksvið.

16. gr.

Löggildingarstofan er ríkisstofnun er lýtur yfirstjórn iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis. Hún skiptist í deildir samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra. Sérstök nefnd fjallar um fagleg viðfangsefni mælifræðideildar, sbr. 19. gr., og önnur nefnd fjallar um faglega stjórn faggildingardeildar, sbr. 25. gr. Stofnunin tilheyrir B-hluta fjárlaga.

17. gr.

Hlutverk Löggildingarstofunnar er:

að sjá um að lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim verði framfylgt, að annast öflun, varðveislu og viðhald landsmælistaðla, að annast kvarðanir og útgáfu vottorða og afla til þess nauðsynlegra mælitækja, sbr. 13. gr., að veita stjórnvöldum og öðrum ráðgjöf um faggildingu og mælifræðileg málefni og stuðla að útbreiðslu þekkingar á þeim sviðum, að annast málefni faggildingar í samræmi við V. kafla, að vera í fyrirsvari fyrir Íslands hönd í alþjóðlegu samstarfi um mælifræðileg málefni og á sviði faggildingar, að hafa samstarf við aðra aðila sem fást við verkefni á sviði mælifræði og faggildingar, að gefa út lýsingar á þeim kröfum sem mælitæki þurfa að uppfylla til að teljast löggildingarhæf samkvæmt ákvörðun ráðherra, að stilla og leiðrétta prófmælistaðla og prófmælitæki eftir því sem kveðið er á um í reglugerð, að framkvæma mælitæknilegt eftirlit í samræmi við VIII. kafla, að löggilda vigtarmenn.

Ráðherra getur enn fremur falið Löggildingarstofunni að sjá um kennslu vigtarmanna skv. IX. kafla og að annast rannsóknir á sviði mælifræði.

Löggildingarstofan skal við störf á sviði mælifræði fylgja tilmælum OIML og/eða WECC.

18. gr.

Ráðherra getur að höfðu samráði við samtök atvinnulífsins, eftirlitsstofnanir eða samtök neytenda ákveðið að komið skuli á fót mælitæknilegu eftirliti á sviðum þar sem þess er talin þörf vegna einstakra atvinnugreina eða hagsmuna neytenda, svo og vegna aðstæðna er varða umhverfisvernd og heilbrigði eða öryggi almennings.

19. gr.

Löggildingarstofan getur með samningi falið aðilum sem búa yfir sérþekkingu á sviði mælifræði að leysa afmörkuð verkefni sem falin eru stofnuninni skv. 17. gr.

Löggildingarstofan skal kveðja sér til ráðgjafar hæfustu menn á sviði mælifræðinnar til setu í faglegri ráðgjafanefnd sem fjallar um grunnsvið mælifræðinnar, fjöldi nefndarmanna skal ákveðinn af ráðherra.

20. gr.

Löggildingarstofan innheimtir gjöld fyrir þjónustu sína samkvæmt gjaldskrá sem ráðherra setur, en gjaldskrá hennar skal við það miðuð að tekjur standi undir útgjöldum.

21. gr.

Löggildingarstofan skal í upphafi hvers árs gefa ráðuneytinu skýrslu um starfsemi sína á liðnu ári.

VII. KAFLI

Faggildingardeild Löggildingarstofunnar.

22. gr.

Faggildingardeild Löggildingarstofunnar veitir ein íslenskra aðila faggildingu í samræmi við ákvæði V. kafla.

23. gr.

Hlutverk faggildingardeildar Löggildingarstofunnar er sem hér segir:

að veita fyrirtækjum og stofnunum sem starfa á sviði vottunar, prófunar og skoðunar faggildingu í samræmi við ákvæði V. kafla þessara laga, að annast mat á tilnefndum aðilum, að annast málefni á sviði GLP-aðferðar, að undanskildum lyfjum og lyfjaiðnaði.

24. gr.

Löggildingarstofan getur samið við innlenda og erlenda aðila um að taka að sér hluta af faggildingarstarfi stofunnar, enda búi þeir yfir nægjanlegri sérþekkingu. Slíkir samningar skulu uppsegjanlegir án fyrirvara.

25. gr.

Skipa skal sérstaka þriggja manna nefnd óháðra sérfræðinga til að fjalla um fagleg málefni faggildingardeildar. Ráðherra skal setja reglugerð um starfsemi nefndarinnar og skal reglugerðin taka mið af ákvæðum í stöðlum sem um faggildingu fjalla.

26. gr.

Úrskurðir faggildingardeildar Löggildingarstofunnar í einstökum málum skulu rökstuddir. Komi til ágreinings er unnt að skjóta honum til málskotsnefndar sem skipuð skal einum fulltrúa hvors málsaðila og löglærðum fulltrúa ráðuneytisins sem jafnframt er oddamaður.

VIII. KAFLI

Mælifræðideild Löggildingarstofunnar.

27. gr.

Skylt er að öll eftirlitsskyld mælitæki sæti reglubundinni prófun og eftirliti samkvæmt nánari fyrirmælum sem setja skal í reglugerð.

Nú stenst eftirlitsskylt mælitæki ekki prófanir eða tæknilegar kröfur sem til þess eru gerðar og skal notkun þess þá bönnuð.

Óheimilt er að nota eftirlitsskyld mælitæki nema þau beri gild auðkenni Löggildingarstofunnar.

28. gr.

Hlutverk mælifræðideildar Löggildingarstofunnar er sem hér segir:

Annast öflun, varðveislu og viðhald landsmælistaðla.

Annast kvarðanir og útgáfu vottorða og afla til þess nauðsynlegra mælitækja, sbr. 13. gr.

Gefa út lýsingar á þeim kröfum sem mælitæki þarf að uppfylla til að teljast löggildingar- eða úttektarhæft samkvæmt ákvörðun ráðherra.

Stilla og leiðrétta prófstaðla og prófmælitæki eftir því sem kveðið er á um í reglugerðum.

Framkvæma mælitæknilegt eftirlit sem nær m.a. yfir:

Tegundarprófun á nýjum og breyttum mælitækjum.

Viðauka við tegundarprófun vegna aukabúnaðar.

Frumprófun.

Löggildingu og úttekt eftir viðgerð/breytingu.

Löggildingu og annað reglubundið eftirlit.

Eftirlit með notkun og ástandi mælitækja og búnaðar.

Önnur mælitæknileg verkefni er heyra undir verksvið hennar.

29. gr.

Löggildingarstofunni er heimilt að undanþiggja tiltekin eftirlitsskyld mælitæki ýtrustu kröfum um löggildingarhæfni. Skal Löggildingarstofan árlega birta skrá um undanþágur sem veittar hafa verið.

30. gr.

Framleiðendum, seljendum, þjónustuaðilum eða leigusölum eftirlitsskyldra mælitækja, sem reka starfsemi sína hér á landi, ber skylda til að tilkynna Löggildingarstofunni starfsemi sína og láta henni í té þær upplýsingar sem máli skipta.

31. gr.

Áður en mælitæki eru seld, leigð eða afhent með öðrum hætti og vitað er að þau eru eftirlitsskyld skulu þau löggilt eða tekin út af Löggildingarstofunni samkvæmt ákvæðum þessa kafla. Í reglugerð skal ákveða þau merki sem eftirlitsskyld mælitæki skulu einkennd með.

32. gr.

Við framkvæmd skyldustarfa sinna skulu starfsmenn Löggildingarstofunnar eiga óheftan aðgang án dómsúrskurðar að sérhverju eftirlitsskyldu mælitæki og skulu löggæslumenn aðstoða þá við framkvæmd þeirra starfa ef þörf krefur.

Þá er þeim einnig heimilt að loka með innsigli eftirlitsskyldum mælitækjum sem notkun er bönnuð á og hafa á brott með sér slík tæki eða hluta úr þeim ef vafi leikur á að settum reglum sé fullnægt, sbr. og 27. gr.

Í reglugerð skal kveðið nánar á um valdsvið starfsmanna, réttindi þeirra og skyldur.

Starfsmenn Löggildingarstofunnar skulu framvísa skilríkjum um starf sitt og hlutverk sé þess krafist.

IX. KAFLI

Löggiltir vigtarmenn.

33. gr.

Vigtarmenn skulu hafa löggildingu Löggildingarstofunnar sem gefur út skírteini þeim til handa. Ráðherra setur þeim erindisbréf.

34. gr.

Vottorð löggilts vigtarmanns er full sönnun um þyngd þess sem vegið var og hvað var vegið. Um innihald veginna íláta skal vigtarmaður einungis votta ef hann hefur sjálfur haft aðstöðu til að kynna sér það.

Ráðherra getur með reglugerð tilgreint að ákveðin störf skuli unnin af löggiltum vigtarmönnum.

35. gr.

Löggiltir vigtarmenn geta menn orðið fullnægi þeir eftirtöldum skilyrðum:

eru búsettir hér á landi, eru fullra 20 ára, eru sjálfráða og fjárráða, hafa sótt námskeið og staðist prófkröfur í námskeiðslok.

Prófkröfur skulu settar með reglugerð.

Synja má manni um löggildingu ef 68. gr. almennra hegningarlaga á við um hagi hans.

Enn fremur má tímabinda löggildingu.

36. gr.

Löggilding vigtarmanns gildir í fimm ár. Binda má löggildingu vigtarmanna við tiltekinn eða tiltekna vinnustaði. Enn fremur má undanþiggja ákveðna vinnustaði. Löggildingarstofan getur kveðið á um að störf hjá tilteknum vinnuveitendum séu ósamrýmanleg störfum þeirra sem löggiltra vigtarmanna.

37. gr.

Löggilding fellur niður ef vigtarmaður er frá störfum í þrjú ár samfleytt. Hið sama gildir ef hann uppfyllir ekki lengur skilyrði 1. eða 3. tölul. 35. gr. Enn fremur fellur löggilding niður ef hann hlýtur dóm fyrir að hafa af ásetningi eða vítaverðu gáleysi gerst sekur um brot.

X. KAFLI

Refsiákvæði.

38. gr.

Brot gegn lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim varða fésektum, varðhaldi eða fangelsi allt að fjórum árum ef sakir eru miklar. Dæma má fésekt jafnframt refsivist ef skilyrði 49. gr. almennra hegningarlaga eru fyrir hendi.

Sá sem gefur aðilum sem annast framkvæmd laga þessara rangar skýrslur skal sæta refsingu skv. XV. kafla almennra hegningarlaga.

Sektir samkvæmt lögum þessum má gera jafnt lögaðila sem einstaklingi. Lögaðila má ákvarða sekt án tillits til þess hvort sök verður sönnuð á starfsmann lögaðilans. Hafi starfsmaður lögaðilans framið brot á lögum þessum eða reglum settum samkvæmt þeim má einnig gera lögaðila þessum sekt og sviptingu starfsréttinda, enda sé brotið drýgt til hagsbóta fyrir lögaðilann eða hann hefur notið hagnaðar af brotinu. Lögaðili ber ábyrgð á greiðslu sektar sem starfsmaður hans er dæmdur til að greiða vegna brota á lögum þessum, enda séu brot tengd starfi hans hjá lögaðilanum.

Dæma má upptöku eigna skv. 69. gr. almennra hegningarlaga í máli er rís vegna brota á lögum þessum eða reglna settra samkvæmt þeim.

XI. KAFLI

Gildistökuákvæði o.fl.

39. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1992. Jafnframt falla úr gildi eftirfarandi lög:

Lög nr. 13 4. júní 1924, um mælitæki og vogaráhöld.

Lög nr. 33 16. nóvember 1907, um metramæli og vog.

Tilskipun nr. 1 13. mars 1925, um mælitæki og vogaráhöld.

Lög nr. 60 3. nóvember 1915, um löggilta vigtarmenn.

Lög nr. 36 19. maí 1930, um vigt á síld.

Lög nr. 21 22. mars 1949, um sölu á steinolíu, hráolíu, benzíni og smurningsolíu.

Þær löggildingar, sem veittar hafa verið vigtarmönnum af lögreglustjórum skv. 1. gr. laga nr. 60/1915, skulu halda gildi sínu í fimm ár frá gildistöku laga þessara eða uns þeim er breytt eða þær eru afturkallaðar samkvæmt ákvæðum þessara laga.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Fyrstu lagasetningu um mál og vog hér á landi er að finna í Jónsbók frá 1281, en þar er svo mælt fyrir að pundarar, stikur og mælikeröld skuli „liggja á Þingvelli undir lögmannslási“. Enn fremur er sagt að eftir því skuli sýslumenn rétta sín tæki og eftir þeirra tækjum bændur.

Upphafleg lengdareining hér á landi var svokölluð lögalin sem var 19 danskir þumlungar eða um 48 sentimetrar að lengd. Í byrjun 16. aldar breyttist alin þegar upp var tekin svokölluð Hamborgaralin sem var 22 þumlungar eða um 57,8 sentimetrar að lengd, en árið 1776 var dönsk alin löggilt hér á landi með konunglegri tilskipun. Var hún 24 þumlungar eða 62,8 sentimetrar að lengd.

Hin forna vogareining var mörk sem var 8 aurar eða 24 örtugar. Mörkin er talin hafa verið 214 grömm að þyngd. Í hundraði silfurs voru 120 aurar eða 3.210 grömm.

Af fornu lagarmáli má nefna að 1 fat jafngilti 4 uxahöfðum, 1 uxahöfuð 6 ankerum og 1 anker 40 pottum lagar.

Árið 1907 var svo metramál löggilt hér á landi og voru þá í lögum nr. 33/1907 sett ákvæði um umreikning eldri eininga í metramál. Lögreglustjórum var falið að framfylgja lögunum.

Árið 1915 voru sett lög um löggilta vigtarmenn. Tóku þau lög gildi 1. janúar 1916. Árið 1917 voru svo sett lög um mælitæki og vogaráhöld og var þar m.a. að finna ákvæði um að sett skyldi á fót löggildingarstofa í Reykjavík sem stimpla skyldi og löggilda mælitæki og vogaráhöld, annast einkasölu á stimpluðum og löggiltum mælitækjum og vogaráhöldum og hafa verklegt eftirlit með mælitækjum og vogaráhöldum. Árið 1919 var svo birt tilskipun um löggilt mælitæki og vogaráhöld og er þar að finna ýmis ákvæði mælifræðilegs eðlis um eftirlit löggildingarstofunnar og um gjöld fyrir þjónustu hennar. Árið 1925 var svo sett ný tilskipun um mælitæki og vogaráhöld og er hún enn í gildi. Jafnframt voru á fyrstu áratugum aldarinnar sett nokkur lög um sölu á eggjum, korni, kolum og salti eftir vigt og um þyngd bakarabrauða og árið 1980 var sett reglugerð varðandi mælitæki og vogaráhöld með rafeindabúnaði.

Eins og áður segir var stofnsett löggildingarstofa í Reykjavík með lögunum frá 1917 og tók hún til starfa 1. janúar 1919. Þorkell Þorkelsson kennari við Gagnfræðaskólann á Akureyri, síðar veðurstofustjóri, var skipaður til þess að vera fyrsti forstöðumaður löggildingarstofunnar. Fékk hann aðstoð forstöðumanns Fysisk Laboratorium við Polyteknisk Læreanstalt í Kaupmannahöfn, K. Prytz prófessors, til þess að útvega nauðsynlegustu tæki til þess að hægt væri að hefja starfsemi löggildingarstofunnar. Voru aðalmælitækin fengin að láni þar eð þau fengust þá eigi keypt og má þar á meðal nefna nákvæmt kílógrammslóð, hálfs metra, úr messing og lítrarúmmál úr sömu málmblöndu. Önnur tæki voru keypt, en vegna upplausnarástands í lok fyrri heimstyrjaldarinnar reyndist erfiðleikum bundið að fá þau til landsins. Fyrsta löggilding stofunnar á mælitækjum fór fram 12. apríl 1919, en alls urðu þær 2.350 fyrsta starfsárið. Í árslok 1919 störfuðu þrír menn á Löggildingarstofunni auk forstöðumanns.

Löggildingarstofan var fyrst til húsa að Laufásvegi 16, en árið 1922 var hún flutt í nýtt og betra húsnæði að Skólavörðustíg 3. Þorkatli Þorkelssyni var árið 1920 falið að setja á fót veðurstofu og var hún nefnd veðurstofudeild Löggildingarstofunnar. Starfaði hún til 1925, en hún var skilin frá Löggildingarstofunni og lét Þorkell þá af störfum við Löggildingarstofuna. Við starfi hans tók Óskar Bjartmarz og gegndi hann því til ársloka 1961. Þá tók Jón Agnars við forstöðu og gegndi henni til 1976 er núverandi forstöðumaður Sigurður Axelsson tók við starfi sínu.

Löggildingarstofan var flutt að Skólavörðustíg 23 árið 1931 og var þar til húsa til 1956, er hún var flutt að Skipholti 17. Árið 1967 var hún flutt að Ármúla 5.

Árið 1976 urðu þáttaskil í starfsemi stofnunarinnar er hún flutti í nýtt húsnæði að Síðumúla 13. Stórbatnaði þá starfsaðstaða og unnt var að skipuleggja betur prófanir, eftirlit og löggildingar á vogum og öðrum mælitækjum.

Tekin var upp samvinna við systurstofnanir Löggildingarstofunnar annars staðar á Norðurlöndum og stofan gerðist aðili að samvinnu Norðurlanda um prófanir og tegundaviðurkenningar (Nordjust) milli ríkjanna. Árið 1984 varð Löggildingarstofan aðili að OIML, alþjóðastofnun um lögmælifræði sem aðsetur hefur í París, og hún hefur einnig átt þátt í samvinnu og samningum milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Evrópubandalagsins um mælitæknileg atriði.

Miklar framfarir hafa átt sér stað á sviði mælitækni á síðustu árum. Þróaðri og flóknari tæki hafa rutt sér til rúms til notkunar í iðnaði, verslun og viðskiptum almennt og hér á landi eru nú framleiddar vogir til notkunar á sjó og landi. Löggildingarstofan hefur reynt að fylgja eftir þessari þróun með aukinni þjálfun og menntun starfsmanna og með kaupum á búnaði til þess að staðreyna nákvæmni þeirra mælitækja sem löggild eru, en þar á meðal má nefna vogarlóð, bensín-, olíu- og mjólkurmæla, vogir í sláturhúsum og við fiskvinnslu, löndunarvogir fyrir fiskimjölsverksmiðjur, hafnarvogir, vogir í verslunum og lyfjaverksmiðjum, áburðar-, sements-, ál- og járnblendiverksmiðjum. Þá má nefna mælitæki við fóðurblöndun, vínsölu, mælingu öxulþunga og stærð á möskvum.

Eins og áður segir byggist mælifræðilegt eftirlit hér á landi á tilskipun frá 1925 en hún hentaði vel stöðu atvinnuvega landsmanna á þeim tíma. Síðan hafa komið upp nýjar þarfir um nákvæmni í mælingum, t.d. á hitastigi, tíðni, geislun og fleiri atriðum. Þá hefur Löggildingarstofunni verið falið að vera framkvæmdaraðili fyrir Íslands hönd á samningi sem gerður var í finnsku borginni Tampere 15. júní 1988. Þar er kveðið á um gagnkvæma viðurkenningu á vottunum og prófunum milli EFTA-ríkja innbyrðis og gagnvart ríkjum Evrópubandalagsins og í samstarfi ríkjanna innan evrópsku staðlasamtakanna CEN og CENELEC hafa verið settir sérstakir staðlar um skipulag gæðastýringar. Grunnur þessa samstarfs er að í hverju ríkjanna sé sérstakur faggildingaraðili en orðið faggilding er nýyrði yfir hugtak sem á Norðurlandamálum er nefnt „akkreditering“ og á ensku „accreditation“. Þessi aðili veitir vottunar og prófunaraðilum faggildingu samkvæmt sameiginlegum reglum og skulu þá vottorð frá vottunar- og prófunaraðilunum njóta gagnkvæmrar viðurkenningar í öllum ríkjunum.

Starf Löggildingarstofunnar hefur nú stóraukna þýðingu fyrir atvinnuvegina jafnt á sviði mælifræðilegs eftirlits sem faggildingar og er því unnið að eflingu hennar.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í þessari grein er sagt frá gildissviði laganna. Gömul hefð er fyrir orðasambandinu vog og mál en merkingarsviðið hefur verið misvítt. Alþjóðastofnunin fyrir vog og mál, OIPM, var stofnuð 1875 með alþjóðlegu metrasamþykktinni. PM stendur fyrir Poid et Mesures, þ.e. vog og mál, sem í þröngri merkingu tekur aðeins til eininganna kílógramms og metra. Þessi stofnun hafði þó frá upphafi víðara verksvið og er í dag sú stofnun í heiminum á sviði grunnmælifræði sem allir aðrir miða sig við. Orðasambandið „vog og mál“ er því notað sem hluti fyrir heild fyrir allt svið mælifræðinnar. Í sumum heitum erlendra stofnana og laga eða reglugerða má finna samsvarandi orðasamband í þrengri merkingu fyrir lögmælifræði. Í þessari grein er því um vissa tvítekningu að ræða til þess að taka af öll tvímæli.

Löggildingarstofunni eru með lögum þessum falin verkefni sem flokkuð eru með nokkuð mismunandi hætti meðal nágrannaþjóða okkar og venjulega falin fleiri en einni stofnun. Þessi verkefni eru málefni landsmælistaðla, kvarðanir, mælitæknilegt eftirlit og viðurkenning. Til þess að nefna dæmi má geta þess að í Finnlandi, Englandi og Þýskalandi eru faggildingardeildir innan mælifræðistofnunar landsins en mælitæknilegt eftirlit er hjá öðrum stofnunum. Í Svíþjóð er sjálfstæð faggildingarstofnun en önnur stofnun hefur með höndum grunnmælifræðina og mælitæknilega eftirlitið. Í öllum tilvikum eru kvarðanir á tveimur stigum, í fyrsta lagi nákvæmustu kvarðanir nátengdar vinnu með landsmælistaðlana, t.d. fyrir kvörðunarstofur, og í öðru lagi kvarðanir fyrir iðnaðinn og aðra, oftast unnar af sjálfstæðum kvörðunarstofum.

Í fámennu landi sem okkar er eðlilegt og hagkvæmt að hafa þessa þætti á einni hendi, en gæta þess jafnframt að ekki komi til hagsmunaárekstra og að öll vinna sé unnin af hlutlægni. Ekki eru líkur á því að við getum náð efsta stigi á sviði kvarðana, en við höfum aðgang að grunnmælifræðistofnunum Vestur-Evrópu með þátttöku í Euromet, WECC og fleiri samtökum. Löggildingarstofan mun ekki hafa einokun á kvörðunum, heldur vera í samkeppni við aðra aðila sem kunna að setja á stofn kvörðunarstofur og einnig er öllum frjálst að leita til erlendra kvörðunarstofa. Hins vegar er Löggildingarstofunni skylt að veita innlendum kvörðunarstofum þjónustu og aðgang að landsmælistöðlunum beint eða óbeint. NPL í Englandi og PTB í Þýskalandi eru grunnmælifræðistofnanir. Það eru vísindastofnanir sem eru fjármagnaðar sérstaklega og í Svíþjóð er sá þáttur starfsins hjá SP er lýtur að öflun, varðveislu og viðhaldi landsmælistaðlanna greiddur sérstaklega af ríkinu. Gjaldskrá fyrir kvarðanir þarf því ekki að bera upp þennan kostnað. Þegar hugað er að fjármögnun Löggildingarstofunnar má ekki gleyma því að hún er nú í samkeppni við erlenda aðila.

Um 2. gr.

Hér eru skilgreind helstu fagorð sem koma fyrir í lögunum. Hér er í sumum tilvikum um nýyrði að ræða og einnig nokkur orð sem fengið hafa þrengda faglega merkingu. Við þessar skilgreiningar hefur verið stuðst við íslenska staðla en einkum við orðasafn OIML um lögmælifræði frá 1978.

Um 3. gr.

Hér er SI-einingakerfið lögboðið og löggildar mælieiningar skilgreindar. Aðalfundur OIPM tók upp heitið SI fyrir alþjóðlega einingakerfið á 11. fundi sínum árið 1960 og OIPM vinnur stöðugt að endurskoðun þess. Kerfið hefur þrjá flokka mælieininga, grunneiningar, aukaeiningar og afleiddar einingar. Staðallinn ISO 1000 inniheldur þessar skilgreiningar OIPM auk kafla um margfeldi SI-eininga, kafla um notkun eininganna og um rithátt og loks kafla um einingar utan SI-kerfisins sem mælt er með að nota. Staðlaröðin ISO 31 fjallar á miklu nákvæmari hátt um einingar og notkun þeirra á ólíkum fagsviðum mælifræðinnar.

Lagt er til að ráðherra vísi í reglugerð til þessara staðla. Auk þess getur hann veitt heimild til þess að nota aðrar einingar þar sem þess er þörf, eins og hugsanlega í flugmálum, læknisfræði eða annars staðar vegna sérhæfingar eða alþjóðlegra samskipta.

Um 4. gr.

Því nákvæmari sem mælistaðlar eru þeim mun meiri þekkingu og tækjabúnað og sérhæfðari starfsmenn og húsnæði þarf til að varðveita þá og halda nákvæmni þeirra við. Ákvörðun um að eignast nýjan landsmælistaðal af tilgreindri nákvæmni er því ákvörðun um að taka á sig stofnkostnað og rekstrarkostnað og kostnaðarmatið þarf að byggja á fagþekkingu.

2. mgr. 4. gr. merkir m.a. að allar kvarðanir á lóðum eru í raun óbeinn samanburður við frumkílógrammið í París.

Metrinn er í dag skilgreindur út frá ljóshraða í lofttómi og birtur með ákveðnum ljósbylgjum í leysistæki. Síðan er metrinn gerður áþreifanlegur með metrakvarða sem stilltur er eftir leysismælistaðlinum. Það formið, sem til er hér á landi næst frumskilgreiningunni á metranum, yrði þá landsmælistaðall fyrir metrann.

Um 5. gr.

Í fyrstu þremur málsgreinum 5. gr. er skilgreint hvaða mælitæki eru löggildingar- eða úttektarskyld og þar með eftirlitsskyld. Verksvið lögmælifræðinnar tekur til allra eftirlitsskyldra mælitækja, svo sem vatnsmæla, hitaveitumæla, bensínsöludæla, gjaldmæla, leigubíla, voga í verslunum og framleiðslufyrirtækjum, vínmæla, akstursmæla dísilbifreiða, bílavoga, löndunarvoga, raforkumæla. Fjórða málsgreinin fjallar um úrskurð í vafamálum og um útvíkkun verksviðs lögmælifræðinnar.

Um 6. gr.

Hér segir með öðrum orðum að innan sviðs lögmælifræðinnar skuli nota löggildar mælieiningar.

Um 7. gr.

Öll eftirlitsskyld mælitæki skulu uppfylla einhverjar skilgreindar mælitæknilegar kröfur. Eins og fram kemur í 5. gr. skiptast eftirlitsskyld mælitæki í annaðhvort úttektar- eða löggildingarskyld mælitæki. Ef kröfurnar eru tilgreindar í lögum eða reglum þá eru mælitækin samkvæmt skilgreiningu nefnd löggildingarskyld. Þetta kemur fram í skilgreiningum í 2. gr. Á hinn bóginn er það hefð að löggilding merki að tækið hafi staðist ströngustu kröfur og hefur þá gjarnan verið stuðst við erlendar reglur eða tilmæli OIML. Í þessum lögum er farin sú leið að nota ofangreindar skilgreiningar sem þýðir að löggilda má mælitæki sem stenst ekki strangar mælitæknilegar kröfur, aðeins ef það stenst kröfur reglugerða. 29. gr. fjallar um mælitæki sem eru eftirlitsskyld en þó undanþegin löggildingarskyldu. Þau hafa undanþágu frá Löggildingarstofunni. Þannig er ljóst að öll eftirlitsskyld mælitæki skulu annaðhvort falla undir reglugerð um mælitæknilegar kröfur eða hafa undanþáguheimild. Í undanþáguheimildinni skal eftir sem áður geta um staðla og/eða tæknilegar kröfulýsingar sem tækið skal uppfylla. Úttekt tækisins er þá gerð samkvæmt þessum gögnum.

Um 8. gr.

Hér er reynt að koma í veg fyrir að nákvæm mælitæki séu sett upp með þeim hætti að illgerlegt eða jafnvel ómögulegt er að komast að þeim til að stilla þau eða prófa. Enn fremur að koma í veg fyrir að fyrirkomulag valdi því að tækin vinna ekki með ásættanlegri nákvæmni.

Um 9. gr.

Hér er reynt að tryggja að viðskiptavinur, sem horfir á mælingu eiga sér stað, geti ávallt fylgst með niðurstöðum sjálfur og gengið þannig úr skugga um að rétt sé mælt eða vegið.

Um 10. gr.

Átt er við alla þætti sem hugsanlega gætu valdið skekkjum í mæliniðurstöðum, sem og ótrúverðugan frágang, jafnvel þótt hann valdi ekki mæliskekkju. Illa farin vog vekur vantraust viðskiptavina og gildir þá einu þótt tækið sýni rétt. Merkingar eiga að sýna hvort tækið hefur verið tekið út eða löggilt og til hvaða mælinga það er nothæft.

Um 11. gr.

Algengt er að tengja búnað við mælitæki til þess að gera aflestur mögulegan frá fleiri en einum stað samtímis eða til að flytja aflestur sjálfvirkt yfir í tölvuúrvinnslu eða til útprentunar. Tvenns konar hætta er fyrir hendi í slíku tilviki. Í fyrsta lagi geta röng skilaboð um aflestur borist til aukabúnaðarins. Í öðru lagi getur aukabúnaðurinn valdið mæliskekkju í mælitækinu sjálfu.

Um 12. gr.

Þessi grein er til þess að taka af öll tvímæli um hver það er sem ber ábyrgð á að tæki séu rétt og sæti því eftirliti sem ber. Löggildingarstofunni er ofraun að hafa upp á öllum eftirlitsskyldum mælitækjum og hafa með þeim eftirlit og því eru skyldur lagðar á eigendur eða vörslumenn eftirlitsskyldra mælitækja.

Um 13. gr.

Þessi grein fjallar um hagnýta mælifræði. Þar er átt við kvarðanir og aðra þjónustu við iðnrekstur, viðskipti o.fl. svið. Hagnýt mælifræði mun verða vaxandi á næstu árum bæði innan Löggildingarstofunnar og utan. Það að kvörðunarstofan skuli vera faggilt er trygging á gæðum þeirrar þjónustu sem veitt er. Þótt hér sé rætt um kvörðunarstofu í eintölu getur verið um margar deildir að ræða fyrir mismunandi fagsvið mælifræðinnar. Löggildingarstofan hefur samstarf við hliðstæðar stofnanir erlendis og getur leitað til þeirra með verkefni sem ekki eru á færi hennar að leysa.

Um 14. gr.

Í öllum löndum EB og EFTA eru starfandi faggildingaraðilar sem starfa eftir samræmdum reglum. Þessi faggildingarkerfi eru til komin vegna hinnar nýju aðferðar EB um samræmt mat og Tampere-samkomulags EFTA-þjóðanna. Í þessu felst t.d. að skyldubundin prófun framkvæmd í einu landi skal tekin gild í öðru sé prófunin framkvæmd af faggiltri prófunarstofu og þarf þá ekki að endurtaka prófunina. Tilgangurinn með þessu er m.a. að afnema tæknilegar viðskiptahindranir.

Um 15. gr.

Faggildingaraðilar starfa samkvæmt samræmdum evrópskum stöðlum sem hafa verið teknir upp sem íslenskir staðlar og nefnast ÍST EN 45000-staðlarnir. Þessir staðlar fjalla um verklagsreglur og er þeim beitt á mjög ólíkum fagsviðum. Þess vegna þurfa að koma til viðbótarreglur við staðlana, sér í lagi ef um er að ræða mjög þröngt afmarkað sérsvið. Dæmi: Prófunarstofa sem prófar styrk á steypu og önnur prófunarstofa sem rannsakar tiltekið efnainnihald starfa samkvæmt sama staðlinum þótt verksvið þeirra sé mjög ólíkt.

Um 16. gr.

Greint er frá stöðu Löggildingarstofunnar í stjórnkerfinu og greint frá því að hún skiptist í deildir. Að öðru leyti verður skipulag Löggildingarstofunnar ekki tilgreint í lögunum.

Um 17. gr.

Í þessari grein er heildaryfirlit yfir öll verkefni Löggildingarstofunnar. Margir þessara þátta eru síðan útfærðir nánar annars staðar í lögunum. Þessi verkefnalisti nær yfir öll þrjú svið mælifræðinnar og auk þess faggildingar. Löggildingarstofunni er einnig falið tiltekið framkvæmdarvald og útgáfa á mælitæknilegum kröfum fyrir hönd ráðuneytis. Minnst er á tilmæli OIML og WECC, en við gerð allra reglna ber auk þess að hafa í huga samstarf í alþjóðlegum viðskiptum og samkomulag um afnám tæknilegra viðskiptahindrana í því sambandi.

Um 18. gr.

Með þessari grein er gefin heimild til að víkka út svið eftirlitsskyldra mælitækja. Þar er um að ræða tæki sem ekki er ljóst af 5. gr. að falli undir eftitlitsskyldu, heldur tengjast þau umhverfisvernd, heilbrigði eða öryggi almennings. Um gæti verið að ræða tæki sem notuð eru til að fylgjast með umhverfis- eða heilsufarsþáttum sem hingað til hefur verið lítill gaumur gefinn. Verið getur að hluti þessara tækja heyri eðlilega undir einhverja aðra stofnun, sbr. og ákvæði 19. gr.

Um 19. gr.

Hér gæti verið um að ræða stofnun eða deild innan Háskóla Íslands, Geislavarnir ríkisins eða aðra slíka þar sem sérþekking og tækjabúnaður er fyrir hendi og viðkomandi stofnun treystir sér til að takast á hendur þá ábyrgð sem hlutverkinu fylgir.

Löggildingarstofan nýtur nú þegar ráðgjafar erlendra sérfræðinga, þótt með óformlegum hætti sé, með alþjóðlegri samvinnu og samstarfi við hliðstæðar stofnanir. Þegar ráðist er í framkvæmdir og þjónustu á nýju sviði innan mælifræðinnar er Löggildingarstofunni stuðningur að því að geta fengið erlenda og innlenda sérfræðinga til ráðgjafar. Enginn er sérfræðingur á öllum sviðum mælifræðinnar, en gert er ráð fyrir að komið verði á fót fagnefnd sérfróðra manna og kveðja auk þess til fulltingis nefndinni sérfræðinga á tilteknu fagsviði til skemmri tíma þegar þörf krefur.

Hér er eingöngu átt við faglega nefnd sem einskorðar starf sitt við sérfræðileg úrlausnarefni mælifræðinnar.

Um 20. gr.

Ráðherra setur gjaldskrá fyrir útselda þjónustu og Löggildingarstofan á að verða B-hluta stofnun. Ekki verður unnt að láta hvern þátt starfsemi stofunnar bera sig sjálfstætt. Einkum er spurningin hver á að greiða fyrir landsmælistaðlana. Þeir eru eðli máls samkvæmt dýrir í stofnkostnaði og rekstri. Það er óhjákvæmilegt fyrir þjóðina að eiga þá þar sem þeir eru undirstaða allrar starfseminnar, kvarðana fyrir Löggildingarstofuna sjálfa og þar með eftirlitsstarfsemi hennar auk kvarðana fyrir aðra aðila, þar á meðal hugsanlega aðrar kvörðunarstofur og prófunarstofur. Verið getur að þjónusta Löggildingarstofunnar verði hér á landi dýrari en erlendis þar sem landsmælistaðlarnir eru undir umsjá rannsóknastofnana sem fá til þess sérstakar fjárveitingar.

Um 21. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 22. gr.

Ísland er þátttakandi í evrópsku samstarfi um faggildingu. Lögð er á það áhersla að einungis sé starfandi einn faggildingaraðili í hverju landi að frumkvæði og á ábyrgð viðkomandi stjórnvalda.

Um 23. gr.

Í þessari grein er yfirlit yfir verksvið faggildingardeildar og er það í samræmi við það fyrirkomulag sem haft er í flestum öðrum löndum EB og EFTA.

Um 24. gr.

Í þessari grein er veitt heimild til að semja við innlenda og erlenda aðila í því skyni að hægt sé að veita þjónustu á sviðum þar sem faggildingardeild skortir tilskilda þekkingu eða aðstöðu.

Um 25. gr.

Nefndinni er ætlað að annast fagleg málefni deildarinnar til að tryggja að rétt hafi verið staðið að undirbúningi og meðferð mála og undirbúa ákvarðanir byggðar á faglegum grunni.

Um 26. gr.

Í þessari grein er skýrt kveðið á um réttindi þeirra aðila sem telja úrskurð faggildingardeildar óréttmætan eða ósanngjarnan og hvaða leið þeim er fær til að leita réttar síns telji þeir á sér brotið. Í ÍST EN 45000-stöðlunum er rík áhersla lögð á þetta. Sérstök nefnd kveður upp úrskurð um ágreining og getur staðfest eða hafnað úrskurði faggildingardeildar. Vilji menn ekki una úrskurði nefndarinnar má að sjálfsögðu bera málið undir dómstóla.

Um 27. gr.

Hér er komið að mælitæknilegum ákvæðum. Öll nánari útfærsla þeirra skal vera í reglugerð. Hvenær veita má frest og hvenær ágallar mælitækis eru þess eðlis að banna þarf notkun þess er efni sem fjalla þarf nánar um í reglugerð.

Fyrirmælin í 3. mgr. eru ljós, en ekki er víst að auðvelt sé að sjá á ómerktu tæki hvort það er eftirlitsskylt. Þá reynir á skilgreininguna í 5. gr. auk 18. gr.

Um 28. gr.

Í þessari grein eru endurtekin nokkur atriði sem komu fram í 17. gr. um hlutverk stofunnar. Þetta eru þau atriði sem sérstaklega falla undir mælifræðina. Sundurliðun hins mælitæknilega eftirlits er hins vegar aðeins í þessari grein.

Um 29. gr.

Þetta er heimild til að veita undanþágu frá kröfum sem við vissar aðstæður eða notkun mælitækja eru ekki raunhæfar af tæknilegum eða fjárhagslegum ástæðum. Úttektarskyldan á að tryggja að tækin uppfylli engu að síður vissar lágmarkskröfur og hagsmuna almennings sé þar með gætt. Það er augljóst að skv. 5. gr. er það skýlaus krafa að öll mælitæki skal löggilda ef þau eru notuð við verslun og viðskipti. Þetta er hins vegar í sumum tilfellum ekki hægt eða einfaldlega svo óheyrilega dýrt að sú neytendavernd, sem það annars á að fela í sér, snýst upp í andhverfu sína. Því er hér veitt heimild til að veita undanþágu í undantekningartilvikum.

Um 30. gr.

Tilkynningarskylda þessara aðila er nauðsynleg forsenda fyrir virku eftirliti. Hún gerir Löggildingarstofunni kleift að vita hverjir það eru sem annast þjónustu er snertir lögboðna starfsemi hennar.

Um 31. gr.

Það er hagræði fyrir alla að eftirlitið fari fram þegar í upphafi og oftast verður það ódýrara með þessum hætti. Auk þess á hér að tryggja að óprúttnir aðilar geti ekki selt eða leigt óupplýstum kaupendum ónothæft tæki þar sem nota ber löggilt mælitæki.

Um 32. gr.

Hér er skýrt kveðið á um vald sem starfsmenn geta beitt til þess að framkvæma eftirlit og taka úr umferð tæki sem notkun er bönnuð á.

Krafa um skilríki hlýtur að teljast eðlileg í ljósi þess valds sem Löggildingarstofunni er fengið.

Um 33. gr.

Nánari lýsing á starfi vigtarmanna og hlutverki verða sett í erindisbréfi þeirra.

Um 34. gr.

Hér er kveðið á um sönnunargildi vottorðs frá löggiltum vigtarmanni.

Vigtarmaður á einnig að skrá hvað var vegið. Þetta er t.d. mikilvægt í tengslum við stjórnun fiskveiða þar eð fiskiskipum er úthlutað heildarmagni á ákveðnum tegundum, en veiðar á öðrum tegundum eru frjálsar. Veigamikill þáttur í veiðieftirliti lítur að því að afli sé rétt flokkaður og vigtaður eftir tegundum. Erlendis er þetta gömul hefð og sums staðar lögð sú ábyrgð á vigtarmann að tilgreina á vigtarseðli í hvernig ástandi hið vegna var. Þessar upplýsingar eru síðan hafðar til samanburðar þegar gámur, flutningalest eða annað er opnað á áfangastað og mat lagt er á það hvort varan, sem þar skilar sér, sé sú sama og send var að magni og gæðum. Vigtarmaður má þó ekki votta um innihald veginna íláta (eða flutningatækja) nema hann hafi sjálfur haft aðstöðu til að staðreyna innihaldið.

Um 35. gr.

Tilgreind eru skilyrði sem uppfylla þarf til að geta orðið löggiltur vigtarmaður.

Um 36. gr.

Lagt er til að löggilding vigtarmanns gildi í fimm ár í senn. Réttindi vigtarmanna geta verið takmörkuð við ákveðna vinnustaði bæði vegna sérþekkingar sem hafa þarf í starfinu og einnig til að gætt sé hlutleysis. Hér er einnig opnuð leið fyrir þróun sem víða er orðin, þ.e. að vigtarmaður er ekki starfsmaður kaupanda eða seljanda heldur óháður þeim.

Um 37. gr.

Hér eru tilgreindar ástæður sem legið geta til þess að löggilding falli niður. Ástæðan fyrir þriggja ára reglunni er krafa til að menn viðhaldi starfsþjálfun sinni og þekkingu.

Um 38. gr.

Gert er ráð fyrir að einnig megi dæma lögaðila til refsingar hafi hann notið ávinnings af broti.

Um 39. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal.

Fjármálaráðuneyti, fjármálaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um vog, mál og faggildingu.

Með frumvarpinu eru sett ítarleg ákvæði um vog, mál og faggildingu í samræmi við svokallað Tampere-samkomulag EFTA-ríkjanna.

Frumvarpið felur í sér engin útgjöld fyrir ríkissjóð. Framkvæmd þess er í höndum Löggildingarstofunnar sem mun endurheimta útlagðan kostnað alfarið með gjaldtöku af þeim aðilum sem frumvarpið nær til.