Þjóðhagsstofnun Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 489

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um Þjóðhagsstofnun, nr. 54/1974, með síðari breytingum.

Flm.: Kristinn H. Gunnarsson, Lúðvík Bergvinsson,

Steingrímur J. Sigfússon, Gísli S. Einarsson.

1.gr.

2. mgr. 1. gr. laganna orðast svo:

Stofnunin nefnist Þjóðhagsstofnun og starfar á vegum Alþingis. Forsætisnefnd Alþingis ræður forstjóra hennar til fimm ára í senn. Hann ræður aðra starfsmenn stofnunarinnar. For stjóri Þjóðhagsstofnunar er starfsmaður Alþingis og ber ábyrgð gagnvart þinginu. Forsætis nefnd Alþingis getur, að fengnu samþykki Alþingis, vikið forstjóranum úr starfi.

2. gr.

Á eftir 1. gr. laganna kemur ný grein, er verður 2. gr., svohljóðandi:

Þjóðhagsstofnun er engum háð í störfum sínum. Forsætisnefnd getur þó ýmist að eigin frumkvæði eða samkvæmt óskum þingmanna krafist skýrslna um einstök mál er falla undir starfsemi Þjóðhagsstofnunar.

3. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 2. gr. laganna:

a. 2. tölul. orðast svo: Að semja þjóðhagsspár og -áætlanir fyrir komandi ár sem lagðar skulu fram samhliða fjárlagafrumvarpi, svo og að gera þjóðhagsáætlun til langs tíma. Við gerð langtímaáætlana skal stofnunin m.a. leggja áherslu á verndun og nýtingu auðlinda og umhverfismál.

b. 4. tölul. orðast svo: Að annast hagfræðilegar athuganir og skýrslugerð um efnahagsmál fyrir Alþingi, ríkisstjórn, Seðlabanka Íslands og alþjóðastofnanir á sviði efnahagsmála, eftir því sem um semst og samrýmist almennum reglum sem forsætisnefnd Alþingis setur.

c. Við greinina bætist ný málsgrein, svohljóðandi:

Skýrslur, áætlanir og spár Þjóðhagsstofnunar skulu teknar til umfjöllunar í fjárlaga nefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis, eftir því sem við á hverju sinni.

4. gr.

4. gr. laganna fellur brott.

5. gr.

5. gr. laganna orðast svo:

Ríkissjóður greiðir kostnað af starfsemi Þjóðhagsstofnunar.

6. gr.

7. gr. laganna orðast svo:

Árlega skal samin heildarskýrsla um störf Þjóðhagsstofnunar á liðnu almanaksári. Skal hún lögð fyrir Alþingi.

7. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1999.

Ákvæði til bráðabirgða.

Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 1. gr. um ráðningu forstjóra Þjóðhagsstofnunar gildir skipun núverandi forstjóra Þjóðhagsstofnunar.

Greinargerð.

Með frumvarpi þessu eru gerðar nokkrar breytingar á lögum um Þjóðhagsstofnun. Megin breytingin er að stofnunin er færð frá forsætisráðuneyti og mun framvegis heyra undir Al þingi nái frumvarpið fram að ganga. Vegna hlutverks stofnunarinnar er talið nauðsynlegt að hún sé að öllu leyti óháð stjórnvöldum. Telja verður óheppilegt og jafnvel óeðlilegt að Þjóð hagsstofnun skuli heyra undir forsætisráðuneytið jafnframt því að stofnunin eigi að fylgjast með efnahagsstefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma og leggja mat á árangurinn. Má benda á að Alþingi ákvað fyrir rúmum áratug að færa Ríkisendurskoðun frá framkvæmdarvaldinu undir yfirstjórn Alþingis, m.a. vegna þeirra sjónarmiða að ekki þótti eðlilegt að Ríkisendurskoðun heyrði undir aðila sem stofnuninni var falið að hafa eftirlit með. Breyting þessi er til þess fallin að styrkja starfsaðstöðu Alþingis, m.a. við gerð fjárlaga, og er þinginu opnuð leið til þess að láta stofnunina gera á eigin vegum rannsóknir og athuganir á einstökum málum.

Í samræmi við þessi sjónarmið er lagt til í frumvarpinu að beiðnir til Þjóðhagsstofnunar um skýrslur eða athuganir verði að vera innan almennra reglna sem forsætisnefnd Alþingis setur. Rétt er að slíkar reglur geri Þjóðhagsstofnun kleift að meta fyrir stjórnvöld áhrif efna-hagsaðgerða og lagabreytinga og nýta þannig sérfræðikunnáttu og dýra reiknigetu, sem ein ungis er til staðar í stofnuninni.

Þá er gert ráð fyrir að áfram geti alþingismenn og einstakar þingnefndir snúið sér beint til stofnunarinnar og óskað eftir upplýsingum eða skýrslu um efnahagsmál, sbr. 5. tölul. 2. gr. laganna um Þjóðhagsstofnun.

Þriðja meginbreytingin er að við verkefni Þjóðhagsstofnunar er bætt að stofnunin skuli gera þjóðhagsáætlun til langs tíma og taka mið af vernd og nýtingu auðlinda, svo og um hverfismálum, þegar metin eru áhrif tiltekinna aðgerða á þjóðarbúskapinn. Er þessi breyting gerð til þess að stuðla að vandaðri áætlanagerð og markvissri efnahagsstjórn.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Hér er lagt til að Þjóðhagsstofnun heyri undir Alþingi í stað forsætisráðherra, eins og nú er. Í samræmi við þá breytingu er gert ráð fyrir að forsætisnefnd Alþingis ráði forstjóra stofnunarinnar. Til viðbótar koma ákvæði þar sem kveðið er á um að forstjóri ráði aðra starfsmenn stofnunarinnar, að hann sé starfsmaður Alþingis og beri ábyrgð á störfum sínum gagnvart því og loks að forsætisnefnd Alþingis geti að fengnu samþykki Alþingis vikið for stjóranum úr starfi.

Um 2. gr.

Í þessari grein er mælt fyrir um að Þjóðhagsstofnun sé engum háð í störfum sínum og enn fremur um rétt forsætisnefndar Alþingis til að krefjast skýrslu um einstök mál er falla undir starfsemi Þjóðhagsstofnunar.

Um 3. gr.

Lagðar eru til breytingar á 2. gr. gildandi laga. Í fyrsta lagi er kveðið á um gerð áætlana til langs tíma og að leggja beri áherslu á verndun og nýtingu auðlinda, svo og umhverfismál, í þeim áætlunum. Í öðru lagi að Þjóðhagsstofnun geti annast verkefni fyrir aðra aðila, svo sem ríkisstjórn, Seðlabanka Íslands og alþjóðastofnanir, en þó innan þeirra marka sem for sætisnefnd Alþingis setur. Er það til samræmis við þá breytingu að Þjóðhagsstofnun starfi á vegum Alþingis í stað ríkisstjórnar. Loks er bætt við greinina ákvæði um að skýrslur Þjóð hagsstofnunar skuli teknar til umfjöllunar í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Al þingis, í hvorri um sig eða báðum, eftir því sem við á.

Um 4. gr.

Lagt er til að 4. gr. laganna falli brott, enda er það hlutverk sem Þjóðhagsstofnun er ætlað samkvæmt þar til greindum lögum fallið brott og greinin því óþörf.

Um 5. gr.

Lagt er til að ríkisjóður greiði allan kostnað af starfsemi Þjóðhagsstofnunar, en nú greiðir ríkissjóður helming og Seðlabanki Íslands hinn helminginn. Þar sem sjálfstæði Þjóðhags-stofnunar er lykilatriði í breytingum frumvarpsins þykir ekki eðlilegt að stofnunin eigi fjár mögnun starfsemi sinnar að hálfu undir Seðlabanka Íslands og er því breytingin lögð til. Þess í stað er gert ráð fyrir að fjárhæðin sem Seðlabankinn greiðir nú til Þjóðhagsstofnunar renni í ríkissjóð.

Um 6. gr.

Hér er lagt til að sambærilegt ákvæði og er að finna í lögum um Ríkisendurskoðun um gerð skýrslu sem lögð skal fyrir Alþingi verði í lögum um Þjóðhagsstofnun.

Um 7. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.