arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Tekjuskattur og eignarskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 494

859. Frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum.

Flm.: Friðrik Sophusson, Ingi Björn Albertsson.

1. gr.

5. málsl. 1. mgr. 64. gr. laganna orðast svo: Á sama hátt er eftirlifandi maka heimilt að telja fram allar tekjur sínar og hins látna maka á andlátsári hans í samræmi við ákvæði 63. gr. og skal eftirlifandi maka að auki heimill persónuafsláttur að sömu fjárhæð og ef maka hefði notið við til lækkunar á tekjuskatti í fulla níu mánuði frá og með þeim mánuði er maki féll frá.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og skulu koma til framkvæmda við álagningu gjalda á árinu 1991 vegna tekna á árinu 1990 og eigna í lok þessa árs.

Greinargerð.

Með þessu frumvarpi er lagt til að gerð verði breyting á 64. gr. tekjuskattslaga. Í þeirri grein er kveðið á um færslu persónuafsláttar á milli hjóna og milli sambúðarfólks. Samkvæmt núgildandi lögum getur eftirlifandi maki nýtt sér persónuafslátt hins látna á því almanaksári sem andlát makans bar að. Eftirlifandi karl eða kona getur því nýtt sér samkvæmt þessari heimild persónuafslátt látins maka síns í einn til tólf mánuði eftir því hvenær árs maki lést. Rétt er að vekja á því athygli að þetta fyrirkomulag er ekki nýtt. Á árinu 1978 voru gerðar breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt þannig að eftirlifandi maki gæti nýtt persónuafslátt fráfallins maka á andlátsári hans. Persónuafsláttur hækkaði hins vegar mjög mikið við upptöku staðgreiðslu á árinu 1988 og þar með hefur orðið meira áberandi sú mismunun sem felst í þessum reglum. Þó að þessar reglur virðist mjög ósanngjarnar ber að hafa í huga að skv. 66. gr. laganna getur skattstjóri lækkað tekjuskattsstofn ef mannslát hefur haft í för með sér röskun á stöðu og högum eftirlifandi maka og er þá tekið tillit til allra þátta, þar á meðal hvernig persónuafsláttur fráfallins maka nýtist þeim eftirlifandi.

Í þessu frumvarpi er lagt til að þessum reglum verði breytt þannig að allir njóti sama réttar, óháð því hvenær maki fellur frá. Hér er lagt til að eftirlifandi maka skuli heimill persónuafsláttur að sömu fjárhæð og ef maka hefði notið við til lækkunar á tekjuskatti í fulla níu mánuði frá og með þeim mánuði er maki féll frá. Erfitt er að áætla tekjumissi ríkissjóðs verði frumvarpið samþykkt vegna heimilda skattstjóra í 1. tölul. 66. gr. Hámarkstekjutap ríkissjóðs gæti orðið 50 millj. kr. á ári á verðlagi ársins 1990.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Samkvæmt þessari grein er lögð til sú breyting að allir, sem missa maka sinn, njóti sama réttar til að nýta persónuafslátt þess maka er féll frá. Hér er lagt til að þessi réttur vari í fulla níu mánuði frá og með þeim mánuði er maki féll frá. Nú er það háð því hvenær andlát ber að innan ársins hve mikinn persónuafslátt eftirlifandi maki getur nýtt sér.

Um 2. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.
Virðisaukaskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 495

867. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum.

Flm.: Árni Johnsen, Ólafur G. Einarsson, Birgir Ísl. Gunnarsson,

Einar Kr. Guðfinnsson, Ragnhildur Helgadóttir, Kristinn Pétursson,

Friðrik Sophusson, Pálmi Jónsson, Eggert Haukdal, Sólveig Pétursdóttir,

Friðjón Þórðarson, Matthías Á. Mathiesen.

1. gr.

Við 1. mgr. 12. gr. laganna, sbr. 6. gr. laga nr. 119/1989, bætist nýr töluliður, svohljóðandi:

12. Sala á flotvinnubúningum sem fullnægja kröfum sem Siglingamálastofnun ríkisins setur um slíka búninga.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Á undanförnum missirum hefur það ítrekað bjargað lífi sjómanna, sem hafa fallið fyrir borð á hafi úti, að vera klæddir flotvinnubúningum. Flotvinnubúninga er ekki skylt að hafa í fiskiskipum, en Siglingamálastofnun hefur viðurkennt flotgallana sem öryggistæki með reglugerð frá 28. júlí 1989. Siglingamálastofnun er eini umsagnaraðilinn á landinu um öryggisbúnað sjómanna.

Fjölmennur fundur eiginkvenna sjómanna í Vestmannaeyjum vakti fyrst athygli á því hve óeðlilegt væri að leggja virðisaukaskatt á það öryggistæki sem flotvinnubúningurinn er og getur skipt sköpum um lífsmöguleika sjómanna. Nemendur Stýrimannaskólans í Reykjavík fylgdu í kjölfarið og segja m.a. í skjali sem þeir hafa afhent fjármálaráðherra, forseta sameinaðs Alþingis og alþingismönnum: „Við getum ekki sætt okkur við að greiða virðisaukaskatt af möguleika okkar til að lifa.“

Konur sjómanna um allt land hafa vakið athygli á mikilvægi málsins og hvatt til þess að efla öryggi sjómanna. Þá heldur dr. Jóhann Axelsson, prófessor í lífeðlisfræði, því fram út frá rannsóknum á ofkælingu að flotgallar geti ráðið úrslitum um lífslíkur sjómanna sem lenda í hrakningum.

Siglingamálastofnun hefur nú þegar viðurkennt þrjár tegundir flotvinnubúninga sem uppfylla kröfur um einangrun og flothæfni. Öll rök mæla með því að flotvinnubúningar séu undanþegnir virðisaukaskatti. Þeir eru viðurkennt öryggistæki, það er rík ástæða til þess að hvetja til notkunar þeirra og því eðlilegt að lækka svo sem mögulegt er kostnað sjómanna við öflun slíkra öryggistækja. Björgunarbúningar, sem eru um borð í skipaflota landsmanna, henta ekki sem vinnugallar, en það gera flotvinnubúningarnir sem reynslan hefur sýnt á undanförnum mánuðum að ráðið hafa úrslitum um björgun mannslífa. Óviðunandi er að skattleggja öryggi sjómanna sem búa við mesta slysatíðni allra starfsstétta í landinu. Slík lagabreyting, sem hér er lögð til, er knýjandi til þess að efla og auðvelda öryggi sjómannastéttarinnar í landinu.
Innheimtustofnun sveitarfélaga Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 507

890. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um Innheimtustofnun sveitarfélaga, nr. 54/1971, með síðari breytingum.

Flm.: Guðni Ágústsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir.

Aftan við 2. mgr. 5. gr. laganna bætist: Stjórn stofnunarinnar er þó heimilt að fella niður barnsmeðlög að hálfu eða öllu leyti ef um sérstaka félagslega erfiðleika er að ræða hjá skuldara. Nánari ákvæði um þetta atriði skulu sett í reglugerð.

Greinargerð.

Í íslensku samfélagi er það samdóma álit þegnanna að einstaklingur, sem á í vandræðum, eigi skilið hjálp og stuðning þar sem það á við. Og í umræðu allri í þjóðfélaginu undanfarin ár, er snertir samfélagslega aðstoð til handa þeim er lenda í klóm ávana- og fíkniefna og í kjölfarið upplifa andlega, líkamlega og félagslega ógæfu sem endar oftar en ekki með hjónaskilnaði eða sambúðarslitum, hefur viðhorf samfélagsins þróast í þá átt sem betur fer að sá ógæfumaður eigi skilið stuðning og hjálp meðan hann er að ná sér á strik og verða aftur ábyrgur þegn í samfélaginu. Þessi aðstoð er t.d. oft í formi niðurfellingar á opinberum gjöldum, samið er um skuldbreytingar hjá lánastofnunum og samið um greiðslu meðlaga hjá Innheimtustofnun sveitarfélaga.

Sá liður, sem reynist mönnum oft erfiður við að glíma og semja um, eru barnsmeðlög. Oft er um að ræða menn sem í gegnum óreglu og fjármálaerfiðleika eða af því að langvinn veikindi hafa steðjað að eru með uppsöfnuð meðlög fyrir marga mánuði og jafnvel ár.

Árið 1987 var gerð sú breyting á lögum um Innheimtustofnun sveitarfélaga að heimilt er að fella niður dráttarvexti af meðlagsskuld ef viðkomandi á við erfiðar félagslegar aðstæður að búa. Samt sem áður eru menn með það mikla skuld í höfuðstól að niðurfelling dráttarvaxta hrekkur ekki til.

Og hvað gera þessir einstaklingar ef þeir sjá ekki fram á að geta greitt sín meðlög? Þeir vinna yfirleitt vinnu þar sem ekki eru dregin af þeim gjöld, þar tapast ekki bara meðlagsgreiðslur heldur einnig önnur opinber gjöld. Þeir fara úr landi og missa þar með tengsl við börn sín og eru flóttamenn í þeim skilningi að þeir ráða ekki við að stofna heimili eða starfa með eðlilegum hætti og yfirgefa oft land sitt þess vegna. Það sem er þó alvarlegast er að þeir missa móðinn og við tekur endurtekin óregla og innlagnir á meðferðarstofnanir og síðar leita þeir á náðir félagsmálastofnunar bæjarfélags síns.
Eignarréttur íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 140

893. Frumvarp til laga um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins.

(Eftir 2. umr. í Nd., 6. apríl.)

1. gr.

Íslenska ríkið er eigandi allra auðlinda á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga og svo langt til hafs sem fullveldisréttur Íslands nær samkvæmt lögum, alþjóðasamningum eða samningum við einstök ríki.

Hugtakið auðlind samkvæmt lögum þessum tekur til allra ólífrænna og lífrænna auðlinda hafsbotnsins annarra en lifandi vera.

2. gr.

Enginn má leita að efnum til hagnýtingar á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga, sbr. 1. gr., nema að fengnu skriflegu leyfi iðnaðarráðherra.

3. gr.

Óheimilt er að taka eða nýta efni af hafsbotni eða úr honum, sbr. 1. gr., nema að fengnu skriflegu leyfi iðnaðarráðherra.

4. gr.

Leyfi til hagnýtingar efna á, í eða undir hafsbotni skal bundið við ákveðið svæði og gilda til ákveðins tíma sem ekki má vera lengri en 30 ár. Í leyfisbréfi skal m.a. ætíð greina hverjar ráðstafanir leyfishafi skuli gera til að forðast mengun og spillingu á lífríki láðs og lagar.

5. gr.

Með reglugerð skal iðnaðarráðherra setja nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara, þar á meðal nánari ákvæði um þau leyfi sem um ræðir í 3. og 4. gr.

6. gr.

Brot á lögum þessum og reglugerðum, settum samkvæmt þeim, varða sektum eða varðhaldi, enda liggi ekki við þyngri refsingar samkvæmt öðrum lögum.

7. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Ákvæði til bráðabirgða.

Þeir sem við gildistöku laganna taka efni af eða úr hafsbotni skulu innan sex mánaða sækja um leyfi skv. 4. gr.
Réttur til fiskveiða í landhelgi Íslands Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 100

103. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 33/1922, um rétt til fiskveiða í landhelgi Íslands.

Flm.: Ólafur Þ. Þórðarson, Árni Gunnarsson, Matthías Bjarnason,

Alexander Stefánsson, Kristinn Pétursson, Hreggviður Jónsson,

Geir Gunnarsson.

1. gr.

Við 3. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðast svo:

Fiskiskip frá Færeyjum og Grænlandi eru undanþegin ákvæðum síðari málsliðar 1. mgr. og ákvæðum 2. mgr. þessarar greinar.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Tilgangur frumvarps þessa er að undanþiggja færeysk og grænlensk fiskiskip ákvæðum 66 ára gamalla laga sem banna erlendum fiskiskipum að landa afla sínum í íslenskum höfnum nema með sérstöku leyfi ráðherra.

Mál þetta varðar þannig samskipti okkar Íslendinga við aðrar þjóðir, í þessu dæmi næstu nágranna okkar, Færeyinga og Grænlendinga. Lagt er til að fiskiskip þessara þjóða njóti jafnréttis á við íslensk fiskiskip að því er varðar löndun afla í íslenskum höfnum.

Samskipti okkar við Færeyinga og Grænlendinga hafa stóraukist undanfarin ár en fyrir áratug voru þau næsta lítil. Algengt var fyrir örfáum árum að menn gerðu lítið úr því að við gætum haft nokkurn merkjanlegan hag af samskiptum við þessar smáþjóðir. En annað hefur komið í ljós. Þótt samanlagður íbúafjöldi þessara landa sé tæpur helmingur íbúatölu Íslands hefur komið í ljós að þar er að finna mikilvæga markaði fyrir íslenskar iðnaðarvörur, m.a. vegna þess að vinátta þessara þjóða í okkar garð er einlæg og þær velja viðskipti við okkur frekar en við aðra að öðru jöfnu. Þessi viðskipti vaxa stöðugt og má í því sambandi benda á aukinn þátt Flugleiða í að tryggja samgöngur við þessi lönd og vaxandi umsvif íslenskra verktakafyrirtækja í löndunum tveimur.

Áframhaldandi uppbygging þessa samstarfs er eðlileg og væntanlega beggja hagur. Það er hagkvæmt bæði fyrir Grænlendinga og Færeyinga í mörgum tilvikum að landa afla sínum á Íslandi. Má þar nefna rækjuskip, loðnuskip o.s.frv. Afli þessara skipa og þjónusta við þau getur skapað aukna atvinnu í íslenskum sjávarþorpum og einhliða aðgerð af þessu tagi af okkar hálfu er til þess fallin að auka vináttuna, efla samstarfið og auka viðskiptin á öllum sviðum Íslendingum, Færeyingum og Grænlendingum til hagsbóta.
Tollalög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 11

11. Frumvarp til laga um breyting á tollalögum, nr. 55 30. mars 1987, með síðari breytingum.

Flm.: Ingi Björn Albertsson.

1. gr.

2. mgr. 9. gr. falli brott.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Á Íslandi er hið svokallaða „cif-verð“ innfluttrar vöru (cost, insurance, freight) lagt til grundvallar þegar tollverð er ákveðið. Það felur í sér að innflytjandi greiðir ekki einungis að greiða toll af innkaupsverði vörunnar heldur einnig af flutningsgjöldum, vátryggingum og öðrum kostnaði í sambandi við innflutninginn. Þessi regla kemur fram í 2. mgr. 9. gr. tollalaga þar sem segir að í tollverði skuli innifalið:

„a. Flutningskostnaður hinna innfluttu vara til innflutningshafnar eða innflutningsstaðar.

b. Gjöld fyrir fermingu, affermingu eða meðferð hinna innfluttu vara vegna flutnings þeirra til innflutningshafnar eða innflutningsstaðar.

c. Vátryggingarkostnaður.“

Þetta verður að telja í hæsta máta óeðlilega tollheimtu. Í fyrsta lagi er óréttlátt að innflytjandi greiði toll af kostnaði við að koma vörunni til landsins en ekki einungis af því verði sem hann greiðir hinum erlenda seljanda fyrir vöruna. Meginrökin gegn þessari tollálagningu innflutningskostnaðar eru þó að hún leiðir af sér hærra vöruverð í landinu. Íslenskir neytendur verða að greiða nógu hátt verð fyrir innflutta vöru og það er að bera í bakkafullan lækinn að flutningskostnaður og tengd gjöld séu reiknuð inn í tollverð vörunnar.

Samþykkt þessa frumvarps felur hins vegar í sér að miðað verður við „fob-verð“ innfluttrar vöru (free on board) þegar tollverð er ákveðið og því einungis reiknaður tollur af innkaupsverði vörunnar.
Fjáröflun til vegagerðar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 115

119. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar nr. 3/1987.

Flm.: Guðmundur G. Þórarinsson, Guðni Ágústsson,

Ólafur Þ. Þórðarson, Alexander Stefánsson.

1. gr.

Á eftir 1. gr. laganna komi ný grein er verði 2. gr. og orðist svo:

Greiða skal sérstakt innflutningsgjald - hóffjaðragjald - af hóffjöðrum. Gjald þetta skal nema 2 kr. á hverja hóffjöður. Innlendir framleiðendur skulu einnig greiða hóffjaðragjald. Innflutningsgjaldið skal greitt í tolli en gjalddagar innlendra framleiðenda skulu vera tveir, 1. janúar og 1. júlí ár hvert, en eindagi mánuði síðar.

Hóffjaðragjald skal fylgja vísitölu byggingarkostnaðar.

2. gr.

2. gr. laganna, sem verður 3. gr., orðist svo:

Gjöld samkvæmt ákvæðum 1. og 2. gr. skulu innheimt til ríkissjóðs. Tekjum samkvæmt lögum þessum skal einungis varið til vegagerðar samkvæmt vegáætlun nema tekjum skv. 2. gr. sem skal varið til að gera reiðvegi samkvæmt reiðvegaáætlun sem samgönguráðherra lætur gera til fjögurra ára í senn í samvinnu við samtök hestamanna og sveitarfélaga. Ríkissjóður skal að auki leggja til gerðar reiðvega jafnvirði hóffjaðragjalds næsta ár á undan.

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp þetta er flutt samhliða frumvarpi um breytingu á vegalögum og þingsályktunartillögu um gerð reiðvegaáætlunar.

Með frumvarpi til breytinga á vegalögum er Vegagerð ríkisins ótvírætt falið það verkefni að sjá um gerð reiðvega samkvæmt reiðvegaáætlun sem samgönguráðherra lætur gera í samvinnu við samtök hestamanna og sveitarfélaga. Sú áætlun á að fela í sér forgangsröðun verkefna og vera gerð til fjögurra ára í senn.

Það frumvarp, sem hér er flutt, nær til tekjuöflunar vegna reiðvegagerðar. Reiðvegafé 1989 er um það bil 4 millj. kr. og engan veginn nægjanlegt til framkvæmda þegar hestamennska er svo vinsæl og vaxandi sem raun ber vitni og umferð ríðandi manna eykst jafnhliða umferð bifreiða.

Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að lagt verði á sérstakt „hóffjaðragjald.“ Gera má ráð fyrir að 7 – 8 þúsund manns stundi hestamennsku nú um þessar mundir og eigi hver að meðaltali um fjóra hesta. Ef gert er ráð fyrir að 30 hóffjaðrir fari í járningu og járnað sé að jafnaði fimm sinnum á ári gæti tveggja króna gjald á hverja hóffjöður gefið tekjur til reiðvegagerðar sem nema um 10 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að gjaldið fylgi byggingarvísitölu. Þannig gæti féð ásamt reiðvegafé á fjárlögum bætt mjög úr og aukið framkvæmdir, en gera verður ráð fyrir að sveitarfélög verji nokkru fé einnig til reiðvegagerðar.
Vaxtalög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 116

120. Frumvarp til laga um breytingu á vaxtalögum, nr. 25 27. mars 1987, með síðari breytingum.

Flm.: Stefán Valgeirsson.

1. gr.

Við 6. gr. laganna bætist eftirfarandi málsgrein:

Óheimilt er fram til 1. janúar 1992 að áskilja eða taka hærri vexti af peningakröfum en 5% ársvexti af verðtryggðum kröfum. Hámarksvextir af óverðtryggðum kröfum skulu ákveðnir af Seðlabanka Íslands og skulu þeir ákveðnir þannig að raunávöxtun óverðtryggðra peningakrafna verði ekki hærri en raunávöxtun verðtryggðra krafna.

2. gr.

Niður falli 17. – 19. gr. laganna, sbr. 6. gr. laga nr. 67/1989 (um vaxtakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða).

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Á 111. löggjafarþingi flutti Auður Eiríksdóttir breytingartillögu við vaxtalög sem voru þá til meðferðar í neðri deild. Þessi breytingartillaga var efnislega samhljóða þessu frumvarpi. Við 2. umr. um málið munaði aðeins tveimur atkvæðum að tillagan væri samþykkt. Þetta gerðist á kvöldfundi, öllum að óvörum. Var dreift nýrri dagskrá og málið tekið fyrir þótt þannig stæði á að fólk vantaði á kvöldfundinn sem vitað var að ætlaði að styðja tillöguna.

Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð var það eitt af skilyrðunum sem Samtök jafnréttis og félagshyggju settu fyrir stuðningi við hana að raunvextir yrðu ekki hærri en 5%. Til samkomulags sættust þau á að í málefnasamningnum væri miðað við 6% en lofað var að taka síðan málið til endurskoðunar með það að markmiði að lækka raunvexti enn frekar.

Eftir rúmlega tveggja ára valdasetu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar eru raunvextir fyrir venjulegt fólk frá 7,75% upp í 8,75% og þeim sem eru verst settir og þurfa að skuldbreyta lánum sínum er gert að greiða allt að 10%. Þeir sem eiga miklar eignir, sem eru lítið veðsettar, geta fengið lán með allt niður í 6,5% vexti, en það eru kallaðir kjörvextir. Á þessu sést hvernig það jafnrétti er í reynd sem almenningi er boðið upp á og er þó ekki öll sagan sögð. Með flutningi þessa frumvarps er látið reyna á hvort ríkisstjórnin stendur undir nafni sem ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju.

Þegar hin svokölluðu Ólafslög voru til umfjöllunar á Alþingi 1979 var öll umræðan um raunvexti á þann veg að stefnt yrði að því að þeir yrðu aldrei hærri en 2 – 3%. Flutningsmaður hefur undir höndum blaðagrein eftir dr. Pétur Blöndal er hann skrifaði fyrir nokkrum árum þar sem hann telur að raunvextir eigi að vera 2% og aldrei fara yfir 4%. Vaxtaokrið síðustu árin hefur orðið til þess að mjög mikil eignatilfærsla hefur orðið í þjóðfélaginu. Fjölmörg fyrirtæki og einstaklingar hafa orðið gjaldþrota sem hefur svo leitt af sér ólýsanlegar hörmungar. Þar sem stjórnendur peningastofnana hafa ekki kunnað sér neitt hóf í vaxtatöku verður löggjafinn að grípa inn í með þeim hætti sem felst í þessu frumvarpi.
Rannsóknir í þágu atvinnuveganna Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 126

130. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 64 21. maí 1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, sbr. lög nr. 72 30. maí 1984.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990.)

1. gr.

Við 18. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðist svo:

Hafrannsóknastofnuninni er heimilt, að fengnu samþykki stjórnar stofnunarinnar og sjávarútvegsráðherra, að eiga aðild að rannsóknar - og þróunarfyrirtækjum sem eru hlutafélög eða önnur félög með takmarkaðri ábyrgð er þrói hugmyndir og hagnýti niðurstöður rannsóknar - og þróunarverkefna sem stofnunin vinnur að hverju sinni.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta

Með frumvarpi þessu er lagt til að Hafrannsóknastofnuninni verði heimilt að eiga aðild að rannsóknar - og þróunarfyrirtækjum sem vinna að því að hagnýta niðurstöður rannsókna stofnunarinnar í þágu atvinnuveganna. Er líklegt að fyrst verði samvinna við fyrirtæki á sviði eldis sjávardýra en einnig opnast möguleikar á öðrum sviðum rannsókna eins og t.d. þróun veiðarfæra. Með þátttöku stofnunarinnar í slíkum fyrirtækjum er stuðlað að betri tengslum og samvinnu við fyrirtæki í sjávarútvegi og þannig munu niðurstöður rannsókna stofnunarinnar nýtast betur í þágu sjávarútvegs.

Sams konar breyting og hér er lögð til hefur verið gerð á lögum um Háskóla Íslands, sbr. lög nr. 8/1986, um Iðntæknistofnun Íslands, sbr. lög nr. 77/1986, og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, sbr. lög nr. 71/1989.

Aðild Hafrannsóknastofnunarinnar að stofnun fyrirtækja í þessu skyni er háð samþykki stjórnar stofnunarinnar og sjávarútvegsráðherra hverju sinni. Jafnframt er heimildin bundin við aðild að félögum með takmarkaðri ábyrgð þannig að áhættan verður takmörkuð við hlutafjárframlög.

Einstakar greinar frumvarpsins þarfnast ekki nánari skýringa.
Endurreisnar- og þróunarbanki Evrópu Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 130

134. Frumvarp til laga um hlut Íslands í stofnfé Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990.)

1. gr.

Ríkisstjórninni er heimilt að greiða og ábyrgjast fjárhæðir þær er leiðir af stofnfjárskuldbindingum Íslands í Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta

Frumvarp þetta er flutt í tengslum við tillögu til þingsályktunar um heimild til fullgildingar samnings um stofnun Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu en sá samningur var gerður í París 29. maí 1990. Vísast til athugasemda við þá tillögu um stofnun bankans og stofnsamninginn. Eftirfarandi athugasemdir verða þó gerðar hér:

Í II. kafla samningsins, 4. – 7. gr., er fjallað um hlutafé í bankanum. Í 4. gr. segir að stofnféð skuli vera 10 milljarðar evrópskra mynteininga (ECU) sem er jafnvirði 748 milljarða króna miðað við gengi ECU 1. október 1990 (1 ECU er 74,83 kr.). Af stofnfénu skulu 3 milljarðar ECU (jafnvirði 224 milljarða kr.) greiddir bankanum á næstu fimm árum en afgangurinn er ábyrgðarfé sem ekki þarf að greiða nema á ábyrgðarskuldbindingar reyni vegna fjárhagslegra áfalla í starfsemi bankans eða vegna uppgjörs við slit bankans, sbr. 17. og 42. gr. samningsins.

Hlutur Íslands í upphaflegu hlutafé í bankanum, stofnfénu, yrði 0,1%. Það gerir 10 milljónir evrópskra mynteininga eða jafnvirði 748 milljóna kr. miðað við gengi 1. október 1990. Greiðsluhlutaféð verður 3 milljónir ECU eða 224 milljónir kr. og skal inna greiðslur af hendi á fimm árum í jöfnun ársgreiðslum, í fyrsta sinn 1991. Áætlað er fyrir fyrstu greiðslunni í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1991 undir liðnum hluta - og stofnfjárframlög. Ábyrgðarhlutaféð, 7 milljónir ECU eða 524 milljónir króna, yrði því aðeins af hendi innt að öllu leyti eða hluta til ef á þyrfti að halda vegna fjárhagslegra áfalla eða slita bankans. Tekið skal fram að ákvæði samningsins um ábyrgð taka mið af samsvarandi ákvæðum samningsins um Alþjóðabankann. Aldrei hefur þó reynt á ábyrgðarskuldbindingar Íslands hjá Alþjóðabankanum þótt Ísland hafi verið aðili að honum um áratuga skeið.

Gert er ráð fyrir því í 5. gr. Evrópubankasamningsins að tekið verði til athugunar á fimm ára fresti hvort auka þurfi hlutafé í bankanum. Er hverjum aðila í sjálfsvald sett hvort hann tekur þátt í slíkri hlutafjáraukningu. Þetta er svipað kerfi og hjá Alþjóðabankanum. Ef Ísland tæki þátt í slíkri hlutafjáraukningu mundi lagafrumvarp verða lagt fyrir Alþingi þar að lútandi á svipaðan hátt og gert hefur verið vegna aðildar Íslands að Alþjóðabankanum.

Vegna skuldbindinga í 54. gr. samningsins, sem eru sambærilegar skuldbindingum Íslands vegna aðildar að ýmsum öðrum alþjóðastofnunum, þarf að leggja fram sérstakt lagafrumvarp um réttarstöðu bankans, svo og friðhelgi, forréttindi og undanþágur er tengjast honum og starfsliði hans.