Lögmenn Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 612

Frumvarp til laga um breyting á lögum um lögmenn, nr. 77 15. júní 1998.

(Lagt fyrir Alþingi á 128. löggjafarþingi 2002–2003.)

1. gr.

1. mgr. 1. gr. laganna orðast svo:

Lög þessi fjalla um réttindi og skyldur þeirra sem hlotið hafa réttindi til að flytja mál fyrir opinberum dómstólum og veita réttaraðstoð og lögfræðiþjónustu undir heitinu lögmaður. Með lögmanni er í lögum þessum átt við þann sem hefur leyfi til að vera hæstaréttarlögmaður eða héraðsdómslögmaður. Lögin taka einnig, eftir því sem við á, til erlendra lögmanna sem starfa hér á landi undir starfsheiti heimalands síns í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins. Dómsmálaráðherra setur nánari reglur um skráningu, skyldur, réttindi og störf slíkra lögmanna hér á landi, þ.m.t. um þátttöku í félagi um rekstur lögmannsþjónustu.

2. gr.

2. málsl. 3. mgr. 2. gr. laganna fellur brott.

3. gr.

3. mgr. 3. gr. laganna orðast svo:

Í tengslum við Lögmannafélag Íslands skal starfa sjálfstæð úrskurðarnefnd lögmanna sem leysir úr málum eftir ákvæðum þessara laga og á það einnig við um mál er varða erlenda lögmenn sem heimild hafa til að veita þjónustu hér á landi.

4. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 6. gr. laganna:

a. 4. tölul. 1. mgr. orðast svo: hefur lokið fullnaðarnámi í lögfræði með embættis- eða meistaraprófi frá lagadeild háskóla sem viðurkenndur er hér á landi samkvæmt lögum um háskóla.

b. Við greinina bætist ný málsgrein er orðast svo:

Erlendum lögmönnum sem skráðir eru hér á landi í samræmi við ákvæði 1. mgr. 1. gr. og starfað hafa reglubundið hér á landi í þrjú ár undir lögmannsheiti heimalands síns má veita héraðsdómslögmannsréttindi, sbr. 10. gr. tilskipunar 98/5/EB. Dómsmálaráðherra setur nánari reglur um veitingu réttindanna.

5. gr.

Við 29. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðast svo:

Það varðar sektum að nota starfsheiti erlendra lögmanna sem greind eru í reglum sem dómsmálaráðherra setur skv. 1. mgr. 1. gr. án þess að hafa hlotið tilskilið starfsleyfi í ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins.

6. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 2003.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er unnið í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Þær breytingar sem í frumvarpinu felast taka fyrst og fremst til breytinga sem nauðsynlegar teljast vegna ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn um að fella inn í hann tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 98/5 frá 16. febrúar 1998, um að auðvelda lögmönnum að starfa til frambúðar í öðru aðildarríki en þar sem þeir hlutu starfsmenntun sína og hæfi. Var ákvörðun nefndarinnar tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands, Noregs og Liechtenstein en þeim fyrirvara hefur nú verið aflétt í öllum löndunum og tekur tilskipunin gildi 1. mars nk. Tilgangur þessarar tilskipunar er að gera lögmönnum kleift að starfa í öðru aðildarríki en þar sem þeir fengu starfsréttindi sín undir starfsheiti heimalands síns og einnig að auðvelda þeim að fá starfsheiti gistiríkisins. Þessum lögmönnum er skylt að skrá sig í gistiríkinu auk þess að vera áfram skráðir í heimalandi sínu og þeir skulu lúta lögum, siðareglum og viðurlögum sem í gistiríkinu gilda. Þær breytingar sem nauðsynlegt þykir að gera á lögum um lögmenn vegna upptöku þessarar tilskipunar í EES-samninginn snúa fyrst og fremst að því að hafa ákvæði í lögum um lögmenn um að lögin taki einnig til þeirra lögmanna sem hér hafa rétt til að starfa á grundvelli tilskipana Evrópusambandsins og að veita dómsmálaráðherra heimild til að setja reglur um skráningu, skyldur, réttindi og störf þessara lögmanna í samræmi við þessar tilskipanir.

Að öðru leyti snúa breytingar þær sem í frumvarpinu felast að þeim skilyrðum sem þeir þurfa að uppfylla sem óska eftir réttindum til að vera héraðsdómslögmaður. Er lagt til að það sé ekki lengur skilyrði að viðkomandi hafi lokið embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands heldur skuli viðkomandi hafa lokið embættis- eða meistaraprófi í lögfræði frá lagadeild háskóla sem viðurkenndur er hér á landi samkvæmt lögum um háskóla.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Tekið er upp það nýmæli í 1. mgr. 1. gr. að skilgreina gildissvið laganna og því lýst að þau fjalli um rétt og skyldur lögmanna, bæði þegar þeir starfa fyrir dómstólum og þegar þeir veita skjólstæðingum sínum, vinnuveitanda eða félagsmönnum, réttaraðstoð og almenna lögfræðiþjónustu sem héraðsdómslögmenn eða hæstaréttarlögmenn. Þá er lagt til að tekið verði fram í lögunum að þau taki einnig, eftir því sem við á, til erlendra lögmanna sem starfa hér á landi undir starfsheiti heimalands síns í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins og að dómsmálaráðherra verði veitt heimild til að setja nánari reglur um störf þeirra. Er hér einkum um að ræða tilskipun 98/5 um staðfesturétt lögmanna og tilskipun 77/249 um rétt lögmanna til að veita tímabundna þjónustu en báðar þessar tilskipanir hafa verið teknar upp í EES- samninginn.

Um 2. gr.

Lagt er til að 2. málsl. 3. mgr. 2. gr. laganna falli brott þar sem heimild fyrir dómsmálaráðherra til að setja reglugerð um starfsemi þeirra lögmanna er hér starfa á grundvelli tilskipana Evrópusambandsins er í 1. gr. frumvarpsins.

Um 3. gr.

Lögð til sú breyting að tekið verði fram í lögunum að úrskurðarnefnd lögmanna geti einnig leyst úr málum er varða erlenda lögmenn sem heimild hafa til að starfa hér á landi. Er hér átt við þá lögmenn sem hér starfa á grundvelli tilskipana Evrópusambandsins.

Um 4. gr.

Samkvæmt núgildandi 4. tölul. 1. mgr. 6. gr. laganna er það skilyrði sett að sá sem sækir um réttindi til að vera héraðsdómslögmaður skuli hafa lokið embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands. Háskóli Íslands er ekki lengur eini háskólinn á Íslandi þar sem kennd er lögfræði og þykir því rétt að leggja til þá breytingu á framangreindum 4. tölul. að þeir sem lokið hafa fullnaðarnámi í lögfræði með embættis- eða meistaraprófi frá lagadeild háskóla sem viðurkenndur er af menntamálaráðuneytinu samkvæmt lögum um háskóla uppfylli skilyrðið. Með orðunum fullnaðarnám í lögfræði er vísað til þess að viðkomandi hafi lokið heildstæðu laganámi, bæði grunn- og framhaldsgráðu eða embættisprófi, og því ekki nægilegt til þess að uppfylla skilyrðið að hafa lokið grunnnámi í annarri grein en lögfræði þótt viðkomandi hafi lokið meistaraprófi í lögfræði. Er litið til þess að eðlilegt er að gera þá kröfu að lögmenn hafi öðlast þekkingu á helstu grunngreinum lögfræðinnar, svo sem réttarheimildafræði og lögskýringum, kröfurétti, skaðabótarétti, refsirétti og réttarfari. Að sjálfsögðu er æskilegt að lögmenn hafi þekkingu á ýmsum öðrum sviðum lögfræðinnar, en hér eru hins vegar nefnd dæmi um greinar lögfræðinnar sem gera verður kröfu um að lögmenn hafi tileinkað sér í námi og iðulega reynir á í störfum þeirra, enda hefur þeim jafnan verið gerð skil í laganámi hérlendis sem erlendis.

Þá er lögð til sú breyting á 6. gr. að við bætist ný málsgrein þar sem tekið verði fram að þeim lögmönnum sem skráðir eru hér á landi í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins 98/5 megi veita héraðsdómslögmannsréttindi þegar þeir hafa starfað hér reglubundið í þrjú ár í samræmi við 10. gr. tilskipunarinnar og jafnframt að dómsmálaráðherra setji nánari reglur um veitingu réttindanna.

Um 5. gr.

Samkvæmt núgildandi lögum varðar það sektum að nota starfsheitið lögmaður, héraðsdómslögmaður eða hæstaréttarlögmaður nema hafa til þess fullgild starfsréttindi. Rétt þykir að það sama gildi noti aðrir en þeir sem hlotið hafa til þess leyfi starfsheiti þeirra erlendu lögmanna sem hér starfa samkvæmt heimild í reglum sem dómsmálaráðherra setur, sbr. 1. gr. frumvarpsins.

Um 6. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 77/1998, um lögmenn.

Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um lögmenn sem leiðir af ákvæðum sem tekin hafa verið upp í viðauka við EES-samninginn. Ákvæðunum er ætlað að auðvelda lögmönnum að starfa til frambúðar í öðru aðildarríki en þar sem þeir hlutu menntun sína og starfshæfi. Með frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að lög um lögmenn taki einnig til lögmanna sem hafa rétt til að starfa hér á landi á grundvelli tilskipana ESB í samræmi við reglur sem dómsmálaráðherra setur. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að skilyrði fyrir veitingu héraðsdómslögmannsréttinda verði að viðkomandi hafi lokið prófi í lögfræði við lagadeild háskóla sem viðurkenndur er af menntamálaráðuneytinu í stað þess að það sé bundið við embættispróf frá Háskóla Íslands eins og gert er í gildandi lögum. Ekki er ástæða til að ætla að frumvarpið hafi í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum.