Breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2021 Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 5

Frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2021.

Frá fjármála- og efnahagsráðherra.

I. KAFLI

Breyting á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009.

1. gr.

Í stað „11,45 kr.“, „10,00 kr.“, „14,10 kr.“ og „12,55 kr.“ í 2. mgr. 1. gr. laganna kemur: 11,75 kr.; 10,25 kr.; 14,45 kr.; og: 12,85 kr.

II. KAFLI

Breyting á lögum um gjald af áfengi og tóbaki, nr. 96/1995.

2. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 1. mgr. 3. gr. laganna:

a. Í stað „125,65 kr.“ í 1. tölul. kemur: 128,80 kr.

b. Í stað „114,45 kr.“ í 2. tölul. kemur: 117,30 kr.

c. Í stað „154,90 kr.“ í 3. tölul. kemur: 158,75 kr.

3. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 2. mgr. 9. gr. laganna:

a. Í stað „515,95 kr.“ í 1. tölul. kemur: 528,85 kr.

b. Í stað „28,70 kr.“ í 2. tölul. kemur: 29,40 kr.

c. Í stað „28,70 kr.“ í 3. tölul. kemur: 29,40 kr.

4. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 1. mgr. 10. gr. laganna:

a. Í stað „648,05 kr.“ í 1. tölul. kemur: 664,25 kr.

b. Í stað „36,00 kr.“ í 2. tölul. kemur: 36,90 kr.

III. KAFLI

Breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993.

5. gr.

Í stað „28,75 kr.“ í 14. gr. laganna kemur: 29,45 kr.

6. gr.

Í stað „46,35 kr.“ og „49,10 kr.“ í 2. málsl. 1. mgr. 15. gr. laganna kemur: 47,50 kr.; og: 50,35 kr.

IV. KAFLI

Breyting á lögum um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004.

7. gr.

Í stað „64,40 kr.“ í 4. mgr. 1. gr. laganna kemur: 66,00 kr.

8. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 13. gr. laganna:

a. 4. mgr. orðast svo:

Kílómetragjald af gjaldskyldum bifreiðum skv. 1. tölul. 1. mgr., sbr. 3. tölul., skal vera sem hér segir:

b. 6. mgr. orðast svo:

Sérstakt kílómetragjald af gjaldskyldum ökutækjum skv. 2. mgr. skal vera sem hér segir:

9. gr.

Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi:

Ef ekki er komið með ökutæki til álestrar á öðru álestrartímabili ársins 2020, sem stendur frá 1. til 15. desember 2020, sbr. 1. mgr. 14. gr., skal reikna út meðaltal ekinna kílómetra á dag á tímabilinu milli álestra. Þá skal hið nýja gjald innheimt eftir meðaltalsakstri eftir 1. janúar 2021.

Við ákvörðun kílómetragjalds og sérstaks kílómetragjalds skv. 13. gr. á álestrartímabilinu 1. júní til 15. júní 2021 skal ríkisskattstjóri deila eknum kílómetrum frá fyrri álestri með dagafjölda sama tímabils og reikna kílómetragjald af hverjum eknum kílómetra miðað við fjölda gjaldskyldra daga fyrir 1. janúar 2021 og fjölda gjaldskyldra daga eftir 1. janúar 2021.

V. KAFLI

Breyting á lögum um bifreiðagjald, nr. 39/1988.

10. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 2. gr. laganna:

a. Í stað „6.225 kr.“ og „150 kr.“ í 1. málsl. 2. mgr. kemur: 6.380 kr.; og: 154 kr.

b. Í stað „6.225 kr.“ og „136 kr.“ í 2. málsl. 2. mgr. kemur: 6.380 kr.; og: 139 kr.

c. Í stað „6.225 kr.“ og „124 kr.“ í 3. málsl. 2. mgr. kemur: 6.380 kr.; og: 127 kr.

d. Í stað „58.325 kr.“, „2,49 kr.“ og „91.800 kr.“ í 4. mgr. kemur: 59.785 kr.; 2,55 kr.; og: 94.095 kr.

VI. KAFLI

Breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999.

11. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 1. gr. laganna:

a. Á eftir orðunum „opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi“ í 1. mgr. kemur: og skilavald.

b. Á eftir orðunum „opinbers eftirlits með fjármálastarfsemi“ tvívegis í 2. mgr. kemur: og skilavalds.

c. Á eftir orðinu „fjármálaeftirlits“ í 3. málsl. 2. mgr. kemur: og skilavalds.

d. Á eftir orðinu „Fjármálaeftirlitsins“ í 3. mgr. kemur: og skilavaldsins.

12. gr.

Við 1. málsl. 1. mgr. 2. gr. laganna bætist: og skilavaldsins.

13. gr.

Á eftir orðinu „Fjármálaeftirlitsins“ tvívegis í 1. mgr. 3. gr. laganna kemur: eða skilavaldsins.

14. gr.

Í stað tilvísunarinnar „1.–9. og 11.–12. tölul. 1. mgr.“ í 1. mgr. 4. gr. laganna kemur: 1.–12. tölul. 1. mgr. og 12. og 13. mgr.

15. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 5. gr. laganna:

a. Í stað „0,0347%“ í a-lið 1. tölul. 1. mgr. kemur: 0,0303%.

b. Í stað „0,0387%“ í b-lið 1. tölul. 1. mgr. kemur: 0,0345%.

c. Í stað „0,3905%“ í 2. tölul. 1. mgr. kemur: 0,3440%.

d. Í stað „0,18%“ og „þeim iðgjöldum sem miðlað hefur verið á næstliðnu ári“ í 3. tölul. 1. mgr. kemur: 0,15%; og: rekstrartekjum.

e. Í stað „0,835%“ í 4. tölul. 1. mgr. kemur: 0,7856%.

f. Í stað „0,0265%“ í 1. málsl. 6. tölul. 1. mgr. kemur: 0,0237%.

g. Í stað „0,8193%“ í 7. tölul. 1. mgr. kemur: 0,716%.

h. Í stað „1,006%“ í 8. tölul. 1. mgr. kemur: 0,8791%.

i. Í stað „0,0078%“ í 1. málsl. 9. tölul. 1. mgr. kemur: 0,0066%

j. Í stað „1.400.000“, „2.500.000“, „4.400.000 “, „tuttugu og fimm“, „8.100.000 “, „tuttugu og fimm“, „eitt hundrað“ og „9.400.000“ í 2. málsl. 9. tölul. 1. mgr. kemur: 1.680.000; 3.000.000; 5.280.000; þrjátíu; 9.720.000; þrjátíu; eitt hundrað og fimmtíu; og: 11.280.000.

k. 10. tölul. 1. mgr. fellur brott.

l. Í stað „0,0079%“ í 12. tölul. 1. mgr. kemur: 0,0069%.

m. Við bætast tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:

Viðskiptabankar sem falla undir gildissvið laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja skulu greiða 0,0022% af eignum samtals, þó eigi lægri fjárhæð en 500.000 kr., vegna fjármögnunar skilavalds.

Lánastofnanir, aðrar en viðskiptabankar, og verðbréfafyrirtæki sem falla undir gildissvið laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, skulu greiða 0,0022% af eignum samtals, þó eigi lægri fjárhæð en 250.000 kr., vegna fjármögnunar skilavalds.

16. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 2. mgr. 7. gr. laganna:

a. Í stað orðanna „rafeyrisfyrirtækja og vátryggingafélaga 1.000.000 kr.“ í 1. tölul. kemur: og vátryggingafélaga 2.500.000 kr.

b. Í stað orðanna „og verðbréfamiðstöðva 500.000 kr.“ í 2. tölul. kemur: kauphalla, verðbréfamiðstöðva, greiðslustofnana og rafeyrisfyrirtækja 1.000.000 kr.

c. Í stað „100.000 kr.“ í 3. tölul. kemur: 300.000 kr.

17. gr.

Við heiti laganna bætist: og skilavald.

VII. KAFLI

Breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011.

18. gr.

Í stað „0,007637%“ í 1. mgr. 5. gr. laganna kemur: 0,008536%.

VIII. KAFLI

Breyting á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999.

19. gr.

Í stað „11.740 kr.“ í 3. málsl. 1. mgr. 10. gr. laganna kemur: 12.034 kr.

20. gr.

Í stað „og 2020“ í ákvæði til bráðabirgða VII í lögunum kemur: 2020 og 2021.

21. gr.

Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi:

Vegna útreiknings á dvalarframlagi skv. 21. gr. er á tímabilinu 1. janúar 2021 til og með 31. desember 2021 unnt að óska eftir því að Tryggingastofnun ríkisins beri saman útreikning dvalarframlags fyrir og eftir gildistöku laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra, nr. 166/2006, og laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um Ábyrgðasjóð launa, lögum um fæðingar- og foreldraorlof, lögum um málefni aldraðra og lögum um húsnæðismál, nr. 120/2009. Ef samanburðurinn sýnir aukna kostnaðarþátttöku heimilismanns frá því sem var fyrir gildistöku þeirra laga skal leiðrétta dvalarframlag vegna framangreinds tímabils til samræmis við það.

IX. KAFLI

Breyting á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007.

22. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á ákvæði til bráðabirgða í lögunum:

a. Í stað „2020“ í 14. tölul. kemur: 2021.

b. Í stað „2020“ þrívegis í 1. málsl. 18. tölul. kemur: 2021.

c. Í stað „40,18%“ í 1. málsl. 18. tölul. kemur: 46,36%.

X. KAFLI

Breyting á lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007.

23. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 1. málsl. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögunum:

a. Í stað „2020“ þrívegis kemur: 2021.

b. Í stað „40,18%“ kemur: 46,36%.

XI. KAFLI

Breyting á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997.

24. gr.

Í stað „1. janúar 2020 til 31. desember 2020“ í ákvæði til bráðabirgða XI í lögunum kemur: 1. janúar 2021 til 31. desember 2021.

25. gr.

Í stað „og 2020“ í ákvæði til bráðabirgða XV í lögunum kemur: 2020 og 2021.

XII. KAFLI

Breyting á lögum um sóknargjöld o.fl., nr. 91/1987.

26. gr.

Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi:

Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. skal gjald sem rennur til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga vera 980 kr. á mánuði árið 2021 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári.

XIII. KAFLI

Breyting á lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012.

27. gr.

Í stað „2020“ og „3.025 kr.“ í 4. mgr. 14. gr. a laganna kemur: 2021; og: 3.430 kr.

XIV. KAFLI

Breyting á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013.

28. gr.

Í stað „17.900 kr.“ í 4. málsl. 1. mgr. 14. gr. laganna kemur: 18.300 kr.

XV. KAFLI

Breyting á lögum um tryggingagjald, nr. 113/1990.

29. gr.

Í stað orðanna „og 2020“ í ákvæði til bráðabirgða IV í lögunum kemur: 2020 og 2021.

XVI. KAFLI

Breyting á lögum um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, nr. 60/2012.

30. gr.

Í stað „2020“ í ákvæði til bráðabirgða III í lögunum kemur: 2021.

XVII. KAFLI

Breyting á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003.

31. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á ákvæði til bráðabirgða XLI í lögunum:

a. Í stað „og 2020“ í 1.–5. mgr. kemur: 2020 og 2021.

b. Í stað „og 2019“ í 1.–5. mgr. kemur: 2019 og 2020.

XVIII. KAFLI

Breyting á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002.

32. gr.

Í stað „15 kr./kg“ í 1. málsl. 1. mgr. 7. gr. a laganna kemur: 22 kr./kg.

33. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á viðauka IV við lögin:

a. Í stað „40,00 kr./kg“ kemur hvarvetna: 50,00 kr./kg.

b. Í stað „0,70 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 2710.1940 kemur: 0,90 kr./kg.

34. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á viðauka XII við lögin:

a. Í stað „360,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9020 kemur: 480,00 kr./kg.

b. Í stað „600,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9031 kemur: 800,00 kr./kg.

c. Í stað „1.200,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9032 kemur: 1.600,00 kr./kg.

d. Í stað „1.440,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9033 kemur: 1.920,00 kr./kg.

e. Í stað „1.920,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9034 kemur: 2.560,00 kr./kg.

f. Í stað „2.880,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9035 kemur: 3.840,00 kr./kg.

g. Í stað „2.880,00 kr./kg“ í tollskrárnúmerinu 3707.9099 kemur: 3.840,00 kr./kg.

35. gr.

Í stað „8,00 kr./kg“ í viðauka XIV við lögin kemur hvarvetna: 18,00 kr./kg.

XIX. KAFLI

Breyting á lögum um erfðafjárskatt, nr. 14/2004.

36. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 2. mgr. 2. gr. laganna:

a. Í stað fjárhæðarinnar „1.500.000 kr.“ í 1. málslið kemur: 5.000.000 kr.

b. Á eftir 1. málslið kemur nýr málsliður, svohljóðandi: Skattfrelsismörk skv. 1. málslið skulu taka breytingum í upphafi hvers árs í réttu hlutfalli við breytingu á vísitölu neysluverðs frá upphafi til loka næstliðins 12 mánaða tímabils. Ráðherra auglýsir ný skattfrelsismörk í upphafi hvers árs.

XX. KAFLI

Gildistaka.

37. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. öðlast 1.–8., 10.–18., 22.–24., 27.–30. og 32.–35. gr. gildi 1. janúar 2021.

Ákvæði 19. gr. kemur til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2021 vegna tekna ársins 2020.

Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. öðlast 36. gr. gildi 1. janúar 2021 og tekur til skipta á dánarbúum þeirra sem andast þann dag eða síðar og búskipta þeirra sem hafa heimild til setu í óskiptu búi fari þau fram eftir gildistöku laganna.

Greinargerð.

1. Inngangur.

Frumvarp þetta er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu samhliða frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2021. Tillögur þess hafa bæði áhrif á tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins.

2. Meginefni frumvarpsins.

Í frumvarpinu er að finna eftirfarandi tillögur að lagabreytingum:

– Hækkanir á kolefnisgjaldi, olíugjaldi, almennu og sérstöku kílómetragjaldi, almennu og sérstöku bensíngjaldi, bifreiðagjaldi og gjaldi á áfengi og tóbak verði 2,5% í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021. Sama gildir um gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og sérstakt gjald til Ríkisútvarpsins.

– Breytingar á eftirlitsgjaldi til að standa undir kostnaði við rekstur Fjármálaeftirlitsins til samræmis við áætlaðan kostnað við fjármálaeftirlit og lögfestingu á nýjum gjaldaliðum eftirlitsgjalds til að standa undir kostnaði við rekstur skilavalds.

– Hækkun gjaldhlutfalls vegna greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara í samræmi við áætlaðan rekstrarkostnað stofnunarinnar.

– Framlenging á bráðabirgðaákvæði þar sem kveðið er á um að Framkvæmdasjóði aldraðra sé heimilt að verja fé til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða.

– Bráðabirgðaákvæði sem koma skal í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar.

– Framlenging á ákvæði til bráðabirgða til að sporna við því að víxlverkanir örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða hefjist að nýju.

– Framlenging á bráðabirgðaákvæðum um hækkun á frítekjumarki örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar.

– Hækkun á sóknargjöldum.

– Breytingar á fjárhæð losunargjalds samkvæmt lögum um loftslagsmál.

– Framlenging á bráðabirgðaákvæðum þar sem kveðið er annars vegar á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2021 og hins vegar að atvinnurekendur sem stunda sjálfstæða starfsemi og lífeyrissjóðir greiði áfram sama hlutfall af stofni til iðgjalds á árinu 2021, eða 0,10%.

– Tímabundnar útreikningsreglur og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta verði framlengdar óbreyttar um eitt ár.

– Breytingar á úrvinnslugjaldi vegna pappaumbúða, olíuvara, vara í ljósmyndaiðnaði, framköllunarefna og varnarefna.

– Hækkun skattfrelsismarka erfðafjárskatts ásamt því að þau taki árlegum breytingum miðað við þróun vísitölu neysluverðs.

3. Nánar um einstaka liði frumvarpsins.

3.1. Verðlagsuppfærsla krónutöluskatta.

Í frumvarpinu eru tillögur um 2,5% hækkun á svokölluðum krónutölusköttum í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Er þá miðað við áætlaða 12 mánaða breytingu á vísitölu neysluverðs yfir árið 2020 sem er 3,2% samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar. Hins vegar er gert ráð fyrir að hækkunin sé ekki meira en sem nemur 2,5% verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands. Hér er um að ræða kolefnisgjald, olíugjald, almennt og sérstakt bensíngjald, almennt og sérstakt kílómetragjald, bifreiðagjald og gjald af áfengi og tóbaki. Gert er ráð fyrir að þessi hækkun skili ríkissjóði tæplega 1,8 milljörðum kr. á ári að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt.

3.2. Greiðsla kostnaðar vegna reksturs Fjármálaeftirlits og skilavalds.

Lagðar eru til breytingar á gjaldhlutföllum eftirlitsgjalds og ýmsum lágmarks- og fastagjöldum skv. 5. gr. laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999, sbr. 2. gr. laganna. Breytingarnar á gjaldhlutföllum eru allar til lækkunar en breytingar á nokkrum lágmarks- og fastagjöldum eru til hækkunar. Heildarbreytingar á hlutfallstölum endurspegla álagt eftirlitsgjald til að standa undir rekstri Fjármálaeftirlitsins og skilavaldsins. Eftirlitsgjaldið er samtals að fjárhæð 2.180 millj. kr. og áætlað er að aðrar tekjur Fjármálaeftirlitsins nemi 41,6 millj. kr. Gert er ráð fyrir að heildarkostnaður verði 2.626,5 millj. kr., þar af 80 millj. kr. vegna skilavaldsins. Þannig er gert ráð fyrir að heildarútgjöld nemi um 405 millj. kr. umfram samtölu tekna og verði mætt með lækkun á eigin fé Fjármálaeftirlitsins.

Lagt er til að tveimur nýjum málsgreinum verði bætt við 5. gr. laga nr. 99/1999 með nýjum gjaldaliðum sem ætlað er að standa undir kostnaði við rekstur skilavalds og jafnframt að Seðlabankanum beri að halda þeim tekjum aðskildum frá öðrum. Skilavaldið er ný eining sem sett hefur verið upp innan Seðlabanka Íslands til að framkvæma aðgerðir og sinna undirbúningi og framkvæmd skilameðferðar lánastofnana og verðbréfafyrirtækja. Um framkvæmdina fer eftir nýjum lögum, nr. 70/2020, um sama efni sem tóku gildi 1. september 2020.

Loks er lagt til að fjárhæðir fastagjalda fyrir afgreiðslu umsókna um starfsleyfi eftirlitsskyldra aðila verði hækkaðar.

3.3. Greiðsla kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara.

Lögð er til hækkun á gjaldhlutfalli af álagningarstofni skv. 4. gr. laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011. Gjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði við rekstur stofnunarinnar og er lagt á gjaldskylda aðila, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna. Í 7. gr. laganna er kveðið á um að tekið skuli tillit til rekstrarafgangs eða rekstrartaps af starfsemi umboðsmanns skuldara við ákvörðun á fjárhæð gjalds fyrir næsta almanaksár. Útlán gjaldskyldra aðila 31. desember 2019 eru um 3.756 milljarðar kr. og áætlaður kostnaður vegna reksturs umboðsmanns skuldara er um 321 millj. kr. Álagningarprósentan verður því 0,008536% á árinu 2021. Álagningarstofn gjaldsins eru öll útlán gjaldskyldra aðila.

3.4. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra.

Lögð er til 2,5% hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2021. Samkvæmt því verður gjaldið 12.034 kr. á hvern gjaldanda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2021 vegna tekna ársins 2020. Áætlað er að hækkunin skili ríkissjóði um 65 millj. kr. viðbótartekjum á ári.

3.5. Rekstrarkostnaður hjúkrunarrýma og kostnaðarþátttaka heimilismanna.

Lagt er til nýtt ákvæði til bráðabirgða við lög um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Er það gert til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar. Jafnframt er lagt til að ákvæði til bráðabirgða VII verði framlengt. Það leiðir til þess að heimilt verður að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða á árinu 2021.

3.6. Samspil örorkugreiðslna almannatrygginga og lífeyrissjóða.

Með lögum nr. 106/2011, sem samþykkt voru í kjölfar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og Landssamtaka lífeyrissjóða um víxlverkun örorkulífeyris almannatrygginga og lífeyris úr lífeyrissjóðum annars vegar og hins vegar hækkun frítekjumarks ellilífeyrisþega í áföngum frá 3. desember 2010, var tímabundið komið í veg fyrir víxlverkun milli örorkubóta frá almannatryggingum og örorkulífeyris úr lífeyrissjóðum sem orðið hafði í samspili þessara tveggja meginstoða í lífeyristryggingum.

Víxlverkun þessi lýsir sér þannig að samkvæmt lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð lækka lífeyrisgreiðslur og bætur félagslegrar aðstoðar í mörgum tilfellum vegna greiðslna úr lífeyrissjóðum. Þá er mælt fyrir um það í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða að sjóðfélagi í lífeyrissjóði eigi rétt á örorkulífeyri úr viðkomandi sjóði hafi hann orðið fyrir tekjuskerðingu af völdum orkutaps sem er metið 50% eða meira. Ákvæðið hefur verið útfært nánar í samþykktum lífeyrissjóða þar sem kveðið er á um að heildartekjur örorkulífeyrisþega eftir orkutap verði ekki umfram þær tekjur sem hann hafði fyrir. Við samanburð á heildartekjum fyrir og eftir orkutap líta lífeyrissjóðir m.a. til greiðslna almannatrygginga sem oft hefur leitt til þess að greiðslur til örorkulífeyrisþega úr lífeyrissjóðum hafa lækkað eða jafnvel fallið niður. Við þá tekjulækkun öðlast hinir sömu einstaklingar aukin réttindi innan almannatryggingakerfisins sem aftur leiðir til enn frekari lækkunar á greiðslum frá lífeyrissjóðunum við næsta samanburð og síðan koll af kolli. Gagnkvæm tekjutenging almannatrygginga og greiðslna úr lífeyrissjóðum getur því leitt til tíðra breytinga á örorkulífeyrisgreiðslum og tilsvarandi óöryggis lífeyrisþega sem fyrst og fremst hafa komið örorkulífeyrisþegum illa.

Til að komið verði í veg fyrir að framangreind víxlverkun eigi sér stað á árinu 2021 er lagt til að gildistími bráðabirgðaákvæða í lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð og ákvæðis til bráðabirgða XI í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda verði framlengdur um eitt ár. Ef ekki væri gripið til þess að framlengja ákvæðið er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs mundu lækka nettó um 299 millj. kr.

Gert er ráð fyrir að fjárhæð frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði óbreytt á árinu 2021. Frítekjumarkið er nú 1.315.200 kr. á ári sem jafngildir 109.600 kr. á mánuði. Verði ákvæðið ekki framlengt mun frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka úr 1.315.200 kr. á ári í 300.000 kr. og leiða til lækkunar bóta hjá örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum sem hafa atvinnutekjur yfir frítekjumarkinu. Að óbreyttu ákvæði hefðu útgjöldin lækkað um 1 milljarð kr. á árinu 2021.

3.7. Sóknargjöld.

Í frumvarpinu er lagt til að föst krónutala sóknargjalda hækki úr 975 kr. á mánuði samkvæmt gildandi lögum í 980 kr. fyrir árið 2021. Lögboðið framlag til sókna þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga breytist að öllu jöfnu í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri, sem og fjölgun einstaklinga. Nú er hins vegar, eins og í fjárlögum fyrir árið 2020, með breytingu á lögum um sóknargjöld, gert ráð fyrir að fastsetja fjárhæð sóknargjalda. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 2.737,5 millj. kr. framlagi til þeirra liða sem sóknargjald reiknast á að teknu tilliti til almennra aðhaldskrafna í forsendum frumvarpsins og nemur heildarhækkun sóknargjaldsins frá gildandi fjárlögum því 20,9 millj. kr.

3.8. Gjaldskyld losun gróðurhúsalofttegunda.

Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á fjárhæð losunargjalds skv. 4. mgr. 14. gr. a í lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012, þar sem kveðið er á um losunargjald sem lagt er á rekstraraðila starfsstöðva sem undanskildar hafa verið gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir samkvæmt greininni. Í ljósi þess að losunargjaldið hefur einkenni skatts, sbr. 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar, þarf að uppfæra gjaldið árlega og er því mælt fyrir um fjárhæð gjaldsins í frumvarpinu.

Lagt er til að fjárhæð losunargjalds vegna gjaldskyldrar losunar sem fram fer á árinu 2021 verði 3.430 kr. fyrir hvert tonn. Þess má geta að fyrir árið 2019 var fjárhæð losunargjalds 1.256 kr. fyrir hvert tonn og hækkaði á þessu ári í 3.025 kr. Nauðsynlegt er að lögfesta fjárhæð losunargjalds vegna losunar á árinu 2021 í síðasta lagi 31. desember 2020 svo að rekstraraðilum starfsstöðva sem hafa verið undanskildar gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir verði ljóst fyrir upphaf árs 2021 hver fjárhæð gjaldsins verður vegna losunar ársins.

Skv. 5. mgr. 14. gr. a í lögum um loftslagsmál skal Umhverfisstofnun fyrir 31. maí ár hvert afhenda innheimtumanni ríkissjóðs skýrslu um magn gjaldskyldrar losunar á undangengnu ári. Innheimtumaður ríkissjóðs í umdæmi starfsstöðvar skal því næst og fyrir 1. júlí ár hvert leggja á og innheimta losunargjald af starfsstöðvum sem hafa verið undanþegnar gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir. Samkvæmt skýrslu Umhverfisstofnunar í ár um magn gjaldskyldrar losunar á árinu 2019 voru fjórar starfsstöðvar undanþegnar gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir. Engin starfsemi var hjá einni starfsstöð á árinu 2019 (Fiskimjölsverksmiðja HB Granda hf., Akranesi) og hinar þrjár hafa skilað losunarskýrslu til Umhverfisstofnunar vegna losunar ársins 2019. Tvær starfsstöðvanna, þ.e. Fiskimjölsverksmiðja Ísfélags Vestmannaeyja hf., Vestmannaeyjum og Fiskimjölsverksmiðja Ísfélags Vestmannaeyja hf., Þórshöfn losuðu minna en það sem samsvarar því sem þær hefðu fengið úthlutað endurgjaldslaust í viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir ef starfsstöðvarnar hefðu verið í viðskiptakerfinu og sótt um slíkar heimildir. Þær þurftu því ekki að greiða losunargjald vegna losunar 2019. Ein starfsstöð, þ.e. Steinull hf., losaði hins vegar meira en samsvarar því sem hún hefði fengið úthlutað endurgjaldslaust í viðskiptakerfinu og bar henni þar af leiðandi að greiða fyrir losun ársins 2019, 572 tonn, alls 718.432 kr.

Í athugasemdum með 14. gr. frumvarps þess er varð að lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012, var lagt til að við ákvörðun losunargjaldsins yrði byggt á upplýsingum um markaðsverð losunarheimilda frá ICE Futures-markaðnum í London en þegar frumvarpið var lagt fram fóru rúmlega 90% viðskipta með losunarheimildir í viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir fram þar. Til að fá traustar og hlutlægar upplýsingar um markaðsverðið var samið við KPMG ehf. um að útbúa skýrslu um meðalverð losunarheimilda á tímabilinu 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020.

Í skýrslu KPMG, dags. 1. ágúst 2020, kemur fram að verð losunarheimilda á tímabilinu 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020 hafi verið 23,7 evrur sem samsvarar 3.430 íslenskum kr. miðað við meðaltal af miðgengi evru hjá Seðlabanka Íslands á tímabilinu. Við útreikning meðalverðs var stuðst við söguleg gögn um viðskipti með losunarheimildir í kauphöllinni Intercontinental Exchange.

Á tímabilinu 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020 áttu sér stað viðskipti í 231 dag. Meðalverð tímabilsins er reiknað út sem meðaltal af verði dagsviðskipta.

Lagt er til að framangreindir útreikningar KPMG verði lagðir til grundvallar við ákvörðun losunargjalds vegna gjaldskyldrar losunar á árinu 2021. Starfsstöðvar sem undanskildar hafa verið gildissviði viðskiptakerfisins, skv. 14. gr. a í lögunum, skulu samkvæmt því greiða 3.430 kr. fyrir hvert tonn losunar gróðurhúsalofttegunda frá viðkomandi starfsstöð á tímabilinu 1. janúar 2021 til 31. desember 2021. Þar sem losunargjald tekur mið af meðalverði losunarheimilda á árstímabili sem lýkur 31. júlí árið áður en hin gjaldskylda losun á sér stað þarf fyrir lok hvers árs að breyta því ártali og þeirri fjárhæð sem fram kemur í 4. mgr. 14. gr. a í lögunum. Með þeim hætti verður í upphafi hvers árs ljóst hver verður upphæð losunargjalds á almanaksárinu.

3.9. Sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins.

Lagt er til að sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins verði hækkað úr 17.900 kr. í 18.300 kr., eða sem nemur almennum verðlagsbreytingum árið 2020. Áætlaðar viðbótartekjur af hækkuninni nema um 116 millj. kr. árlega.

3.10. Starfsendurhæfingarsjóðir.

Hér er lögð til framlenging á ákvæðum til bráðabirgða við lög um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða og lög um tryggingagjald sem kveður á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2021. Sambærilegt ákvæði hefur verið í gildi fyrir árin 2013–2020. Eftir sem áður er gert ráð fyrir óbreyttri fjármögnun frá atvinnurekendum og lífeyrissjóðum, eða 0,10%. Þá er gert ráð fyrir því að samkomulagi milli fjármála- og efnahagsráðherra og félags- og barnamálaráðherra annars vegar og VIRK starfsendurhæfingarsjóðs, SES, hins vegar verði breytt til samræmis og að á árinu 2021 leggi ríkissjóður starfsendurhæfingarsjóði til framlag á fjárlögum.

3.11. Vaxtabætur.

Í lok árs 2010 voru gerðar margvíslegar breytingar á útreikningsreglum vaxtabóta. Þessar reglur áttu að gilda í tvö ár en hafa síðan verið framlengdar óbreyttar ár frá ári. Þá voru eignarmörk bótanna hækkuð um 10% og vaxtagjalda- og vaxtabótafjárhæðir um 5% í lok árs 2018. Verði þessar útreikningsreglur ekki framlengdar nú taka við eldri reglur frá og með næstu áramótum með þeim afleiðingum að stuðningur ríkissjóðs í formi vaxtabóta dreifist á fleiri fjölskyldur, þ.e. fjölskyldur sem ekki njóta bóta í dag, en á sama tíma lækka bætur þeirra fjölskyldna sem notið hafa hámarksbóta (tekjulágra og eignalítilla fjölskyldna). Í ljósi þess að enn er unnið að heildarendurskoðun á húsnæðisstuðningi stjórnvalda á ýmsum sviðum (vaxtabótakerfi, húsaleigubótakerfi, félagslegri aðstoð o.fl.) er lagt til að útreikningsreglur vaxtabóta verði framlengdar um eitt ár í viðbót sem þýðir að reiknireglur og viðmiðunarfjárhæðir kerfisins verði þær sömu á árinu 2021 og voru á þessu ári. Á grundvelli þeirra forsendna er áætlað að útgjöld vegna vaxtabóta nemi 2,6 milljörðum kr. á árinu 2021.

3.12. Úrvinnslugjald.

Markmið Úrvinnslusjóðs er að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs í þeim tilgangi að draga úr magni úrgangs sem fer til endanlegrar förgunar og tryggja viðeigandi förgun spilliefna.

Til að stuðla að endurvinnslu og endurnýtingu er úrvinnslugjald (kr./kg) lagt á vörur sem falla undir lögin, hvort sem þær eru fluttar til landsins eða framleiddar hér á landi. Vörunum er skipt í vöruflokka (uppgjörsflokka) sem eiga að vera fjárhagslega sjálfstæðir, þ.e. tekjur af úrvinnslugjaldi eiga að standa undir kostnaði við söfnun, flutninga og endurvinnslu, endurnýtingu eða förgun (úrvinnslu). Þegar fjárhæð úrvinnslugjalds liggur fyrir ráðast tekjur af umfangi innflutnings og innlendrar framleiðslu.

Markmið um endurnýtingu og viðunandi förgun eru mismunandi eftir vöruflokkum. Annars vegar er um að ræða afganga af vörum, eins og spilliefnaafganga, sem tryggja þarf að ráðstafað verði á viðeigandi hátt. Hins vegar er um að ræða vörur eða umbúðir þar sem gerð er krafa um að ákveðið hlutfall af vörum eða umbúðum sem settar eru á markað fari til endurvinnslu eða annarrar endurnýtingar. Hlutfall úrgangs sem safnast til úrvinnslu af magni vöru sem sett er á markað er nefnt skilahlutfall. Hærra skilahlutfall þýðir hærra úrvinnslugjald þar sem hvert kg af vöru sem lagt er á þarf að standa undir kostnaði við söfnun og úrvinnslu á meira magni af úrgangi.

Í 15. gr. laga um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, er kveðið á um að Úrvinnslusjóður skuli leitast við að skapa sem hagkvæmust skilyrði fyrir söfnun og endurvinnslu úrgangs með útboðum eða verksamningum eftir því sem við á. Framkvæmdin er þannig að útbúnir eru skilmálar vöruflokka sem verktakar (þjónustuaðilar) sem vilja starfa fyrir sjóðinn þurfa að fara eftir. Skilmálarnir ná einnig yfir endurvinnslufyrirtæki (ráðstöfunaraðila). Þjónustuaðilar starfa á samkeppnismarkaði. Í skilmálunum er kveðið á um kröfur sem gerðar eru til þjónustu- og ráðstöfunaraðila og fjárhæðir (endurgjald) sem Úrvinnslusjóður greiðir þjónustuaðilum fyrir hvert kg af úrgangi sem þeir koma til ráðstöfunaraðila sem er viðurkenndur af sjóðnum. Auk endurgjalds fyrir endurvinnslu kveða skilmálarnir á um greiðslu flutningsjöfnunar til að jafna aðstöðu til söfnunar og endurvinnslu um allt land.

Í lögum um úrvinnslugjald, 3., 4. og 6. gr., er gerð grein fyrir þeim kostnaði sem úrvinnslugjald á að standa undir. Almennt má segja að úrvinnslugjald skuli standa undir söfnun, flutningi, meðhöndlun og ráðstöfun úrgangsins. Helstu kostnaðar- og tekjuliðir sem tekið er tillit til við ákvörðun endurgjalds eru launakostnaður, tækja- og aðstöðukostnaður, eldsneytiskostnaður, flutningskostnaður og kostnaður eða tekjur við ráðstöfun. Það er breytilegt milli vöruflokka hvort greiða þurfi með úrgangi sem fer til ráðstöfunar eða hvort ráðstöfunaraðilinn greiði fyrir hann. Verð á endurvinnslumörkuðum breytist í takt við breytingar á hrávörumarkaði. Viðskipti með endurvinnsluefni eru í mörgum tilvikum í erlendum gjaldeyri þannig að gengisskráning hefur áhrif á tekjur eða kostnað í íslenskum krónum.

Í ákveðnum tilvikum þarf að greiða með úrgangi sem fer til ráðstöfunar, t.d. spilliefnum. Í öðrum tilvikum kaupir ráðstöfunaraðilinn úrganginn, t.d. umbúðir úr pappa og plasti, málm úr raf- og rafeindatækjum og ökutækjum og olíuúrgang. Verð á endurvinnslumörkuðum breytist í takt við breytingar á hrávörumarkaði. Sala á endurvinnsluefnum er í erlendum gjaldeyri þannig að gengisskráning hefur áhrif á tekjur í krónum. Auk þessa stendur úrvinnslugjald undir kostnaði við rekstur Úrvinnslusjóðs.

Stjórn sjóðsins leggur eftir því sem við á fram tillögu til umhverfis- og auðlindaráðherra um breytingar á fjárhæð úrvinnslugjalds í samræmi við áætlun um tekjur af úrvinnslugjaldi og kostnað við úrvinnslu hvers flokks til að tryggja að tekjur og gjöld standist á.

Í skýringum við einstakar greinar frumvarpsins verður nánar vikið að þessum atriðum þegar fjallað verður um þá vöruflokka sem gerðar eru tillögur um að breyta úrvinnslugjaldi á.

Úrvinnslusjóður sendi umhverfis- og auðlindaráðherra tillögur um breytingar á fjárhæðum úrvinnslugjalda í ágúst 2020. Lagðar eru til breytingar á úrvinnslugjaldi vegna pappaumbúða, olíuvara, vara í ljósmyndaiðnaði, framköllunarefna og varnarefna.

3.13. Erfðafjárskattur.

Lagt er til að skattfrelsismörk erfðafjárskatts hækki úr 1,5 millj. kr. í 5 millj. kr. Með lögum um erfðafjárskatt, nr. 14/2004, var ákveðið að erfðafjárskattur skyldi vera 5% og skattfrelsismörkin 1 millj. kr. Erfðafjárskatturinn var hins vegar hækkaður í 10% og skattfrelsismörkin í 1,5 millj. kr. með lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nr. 164/2010. Frá þeim tíma hafa bæði hlutfall erfðafjárskatts og skattfrelsismörkin staðið óbreytt. Með því að hækka skattfrelsismörkin í frumvarpinu er tekið skref í þá átt að draga úr skattbyrði einstaklinga sem fá úthlutað arfi úr dánarbúi. Hækkun skattfrelsismarka mun sérstaklega koma til með að nýtast einstaklingum sem fá úthlutað arfi úr eignaminnstu dánarbúunum en miðað við álagningu 2020 eru um 23% dánarbúa undir 5 millj. kr. heildarverðmæti. Þá má geta þess að í Danmörku eru skattfrelsismörkin um 6,7 millj. kr. (301.900 DKK) og í Finnlandi eru skattfrelsismörkin á bilinu 3,3–15 millj. kr. (20.000–90.000 EUR). Enginn erfðafjárskattur er greiddur í Noregi og Svíþjóð.

Jafnframt er lagt til að skattfrelsismörkin taki árlegum breytingum miðað við þróun vísitölu neysluverðs. Taka ber fram að ekki skal vikið frá þeirri meginreglu að dánardagur skuli hafður til viðmiðunar, m.a. þegar metið er hvar skattfrelsismörk liggja ef skipti dánarbús fara fram á öðru almanaksári en þegar dánardag bar að. Einnig skal miða við dánardag komi til endurupptöku á dánarbúi síðar. Þá skal miða við dánardag eftirlifandi maka þegar óskipt dánarbú er tekið til skipta en við þann dag sem sýslumaður áritar erfðafjárskýrslu ef um er að ræða óskipt bú sem skipt er fyrir andlát eftirlifandi maka.

4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

Efni frumvarpsins gefur ekki tilefni til að ætla að tillögur þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar. Þess var gætt við samningu frumvarpsins að efni þess og framsetning samrýmdust ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.

5. Samráð.

Við vinnslu þessa frumvarps var stuðst við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021. Við gerð þess var haft samráð við félagsmálaráðuneytið, umhverfis- og auðlindaráðuneytið, Seðlabanka Íslands, Skattinn og Sýslumanninn á höfuðborgarsvæðinu.

Í frumvarpinu er að finna breytingar á lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2021. Vegna eðlis málsins og tengsla við frumvarp til fjárlaga voru frumvarpsáform, frummat á áhrifum og frumvarpsdrög ekki sett í samráðsferli samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa og stjórnartillagna, sbr. 9. gr. reglna um starfshætti ríkisstjórnar, þar sem kveðið er á um að heimilt sé að víkja frá þessu ef mál eru sérlega brýn eða aðrar gildar ástæður eru fyrir hendi. Sjá ákvæði 2. málsl. 1. mgr. 1. gr., 2. málsl. 3. gr. og 2. málsl. 2. mgr. 9. gr. samþykktarinnar.

6. Mat á áhrifum tillagna frumvarpsins.

Tillögur frumvarpsins eru af margvíslegum toga og sama má segja um áhrif þeirra á ráðstöfunartekjur, verðlag og kaupmátt.

Eftirlitsgjald til að standa straum af kostnaði við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi tekur nokkrum breytingum ýmist til lækkunar eða hækkunar á einstaka liðum en í heildina lækkar gjaldið. Lækkunin hefur ekki áhrif á starfsemi Fjármálaeftirlitsins því að gengið er á eigið fé þess til að standa undir heildargjöldum. Nýir gjaldaliðir til að standa undir kostnaði við rekstur skilavalds leggjast á viðskiptabanka, lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki sem falla undir gildissvið laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja.

Hækkun útvarpsgjalds og gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra nemur samtals 180 millj. kr. en þau gjöld hafa ekki áhrif á vísitölu neysluverðs. Þá mun verðlagsuppfærsla krónutölugjalda (áfengi, tóbak, eldsneyti og bifreiða- og kílómetragjöld) auka tekjur ríkissjóðs um 1,8 milljarða kr. Þessar hækkanir munu óhjákvæmilega hafa áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs og eru þau áhrif áætluð 0,08%.

Tillaga í frumvarpinu um óbreyttar viðmiðanir vaxtabótakerfisins leiðir til þess að útgjöld vegna vaxtabóta nema 2,6 milljörðum kr. á árinu 2021.

Þær lagabreytingar sem lagðar eru til á erfðafjárskatti munu lækka skatttekjur ríkissjóðs frá því sem annars hefði orðið. Búast má við því að áhrifin af því að hækka skattfrelsismörkin úr 1,5 millj. kr. í 5 millj. kr. lækki tekjur ríkissjóðs um 0,5 milljarð kr. árið 2021. Í fjárlagafrumvarpi fyrir komandi ár eru tekjur af erfðafjárskatti áætlaðar 3,7 milljarðar kr. Samþykkt frumvarpsins hefur aftur á móti jákvæð áhrif á ráðstöfunartekjur þeirra einstaklinga sem fá úthlutað arfi úr dánarbúi. Gert er ráð fyrir tekjuáhrifum frumvarpsins í tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021 og í fjármálaáætlun fyrir árin 2021–2025.

Aðrar breytingar hafa ýmist áhrif á tekju- og/eða gjaldahlið en samanlögð áhrif af þeim breytingum á afkomu ríkissjóðs eru talin óveruleg.

Um einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í greininni er lagt til að fjárhæðir kolefnisgjalds verði hækkaðar um 2,5% til samræmis við almennar verðlagsbreytingar.

Um 2.–4. gr.

Í greinunum er lagt til að áfengis- og tóbaksgjöld verði hækkuð. Um er að ræða 2,5% hækkun gjalda til samræmis við almennar verðlagsbreytingar.

Um 5. og 6. gr.

Lagt er til að almennt vörugjald af bensíni hækki um 0,7 kr. á hvern lítra, úr 28,75 kr. í 29,45 kr., og að sérstakt vörugjald af blýlausu bensíni hækki um 1,15 kr. á hvern lítra, úr 46,35 kr. í 47,50 kr. Einnig er lagt til að sérstakt vörugjald á hvern lítra af öðru bensíni hækki um 1,25 kr., úr 49,10 kr. í 50,35 kr. Hækkunin nemur 2,5% vegna almennra verðlagsbreytinga í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021.

Um 7. gr.

Í greininni er lögð til hækkun á fjárhæð olíugjalds sem greiða skal í ríkissjóð sem vörugjald af gas-, dísil- og steinolíu skv. 1. gr. laga um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004. Lagt er til að gjaldið verði hækkað um 2,5% vegna almennra verðlagsbreytinga í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021.

Um 8. gr.

Hér er gerð tillaga um hækkun á fjárhæðum kílómetragjalds og sérstaks kílómetragjalds um 2,5% vegna almennra verðlagsbreytinga í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021.

Um 9. gr.

Í greininni er kveðið á um hvernig kílómetragjald og sérstakt kílómetragjald skuli reiknað við áætlun og ákvörðun samkvæmt álestri ef ekki er komið með ökutæki til álestrar innan álestrartímabila.

Um 10. gr.

Í ákvæðinu er lagt til að bifreiðagjald hækki um 2,5% vegna almennra verðlagsbreytinga í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2021.

Um 11.–14. gr.

Í greinunum er lagt til vísað verði til skilavalds auk opinbers eftirlits með fjármálastarfsemi í lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999. Það samræmist fyrirhuguðum viðbótum við 5. gr. laganna skv. m-lið 15. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki greiði tilgreint gjald til að standa straum af kostnaði við rekstur skilavalds.

Um 15. gr.

Í greininni er lögð til breyting á 5. gr. laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999, þar sem kveðið er á um gjaldskylda aðila, álagningarstofn og hlutföll álagðs eftirlitsgjalds.

Lögð er til lækkun á hlutfalli álagðs eftirlitsgjalds eftirlitsskyldra aðila. Hlutfallið lækkar að meðaltali um 11,6%.

Um d-lið.

Lögð er til sú breyting að álagningarstofn verði hlutfall af rekstrartekjum í stað miðlaðra iðgjalda til að tryggja betur samræmi milli eftirlitsgjalda og umfangs eftirlits með starfsemi vátryggingamiðlara. Upphafleg rök fyrir því að miða álagningarstofninn við miðluð iðgjöld voru þau að eðlilegt væri að umfang eftirlitsins miðaðist við miðluð iðgjöld. Raunin er sú að vátryggingamiðlari getur unnið að mestu við ráðgjöf til fyrirtækja þar sem iðgjaldavelta getur verið umtalsverð án þess að þörf sé á aðkomu Fjármálaeftirlitsins í samræmi við það. Með því að tengja eftirlitsgjaldið við rekstrartekjur, sem m.a. innihalda þóknanir fyrir veitta starfsemi, er betur hægt að fanga umfang starfsemi vátryggingamiðlara.

Um j-lið.

Þá er fastagjaldið sem lífeyrissjóðirnir greiða skv. 2. málsl. 9. tölul. 1. mgr. 5. gr. hækkað og skiptingunni breytt til að endurspegla betur samræmið milli hlutfallstölunnar og föstu fjárhæðanna. Er það í samræmi við ábendingar Landssamtaka lífeyrissjóða, nú síðast í umsögn samtakanna um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2020. Landssamtök lífeyrissjóða hafa bent á að ef fastagjaldið helst óbreytt taki það ekki tillit til þess að lífeyrissjóðum hefur fækkað.

Um k-lið.

Með lögum um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um innlánsdeildir og hæfisskilyrði stjórnarmanna og framkvæmdastjóra samvinnufélaga, nr. 41/2020, voru heimildir samvinnufélaga til að starfrækja innlánsdeildir felldar brott og því á ekki lengur við að kveða á um gjaldskyldu þeirra í 10. tölul. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 99/1999.

Um m-lið.

Hinn 1. september sl. tóku gildi lög um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, nr. 70/2020, en með setningu laganna hefur tilskipun 2014/59/ESB (BRRD-tilskipunin) verið innleidd í íslensk lög. Samkvæmt lögum nr. 70/2020 er Seðlabanka Íslands falið skilavald, þ.e. stjórnsýsluvald, til að grípa til aðgerða og sinna undirbúningi og framkvæmd skilameðferðar lánastofnana og verðbréfafyrirtækja. Skilavaldinu er þannig falið að meta skilabærni fjármálafyrirtækja, gera skilaáætlanir fyrir fjármálafyrirtæki sem fara munu í skilameðferð og taka ákvarðanir um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar slíkra fyrirtækja (MREL-kröfu).

Í skipuriti Seðlabankans er gert ráð fyrir skrifstofu skilavalds sem sérstakri einingu með þremur stöðugildum og er eftirlitsgjaldi sem lagt er á aðila sem falla undir gildissvið laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja ætlað að standa undir kostnaði við hina nýju einingu. Fram kemur í frumvarpi sem varð að þeim lögum að einhver kostnaður muni hljótast af rekstri skilavalds en ekki liggi fyrir hvort honum verði mætt með hækkun eftirlitsgjalds eða öðrum ráðstöfunum. Það var því ekki tekin afstaða til þess af nefndinni sem vann frumvarpið með hvaða hætti ætti að fjármagna rekstur skilavalds. Það liggur fyrir að meginmarkmið skilameðferðar er að tryggja að greiða megi skjótt úr rekstrarerfiðleikum fjármálafyrirtækis þannig að unnt verði að vernda fjármálastöðugleika og tryggja nauðsynlega starfsemi. Þessu markmiði skal ná án þess að það hafi neikvæð áhrif á hagkerfið og án þess að skattgreiðendur þurfi að bera það tjón sem hlýst af því að gera fyrirtæki í fjárhagserfiðleikum rekstrarhæft. Þá er það einnig grundvallarmarkmið að lágmarka hættu á að veita þurfi fjárframlög úr ríkissjóði á kostnað skattgreiðenda. Það er því talið rökrétt að þeir aðilar sem falla undir lögin skuli standa undir kostnaði við rekstur skrifstofu skilavalds en ekki aðrir.

Undir gildissvið laganna falla sem stendur tíu lánastofnanir hér á landi en engin verðbréfafyrirtæki. BRRD-tilskipunin leggur þær skyldur á herðar aðildarríkja Evrópusambandsins að skilavaldsstofnanir búi yfir aðbúnaði og mannauði til að framkvæma skilaaðgerðir með skilvirkum og skjótum hætti. Þá er áskilið í 2. málsl. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 70/2020, sbr. í 3. mgr. 3. gr. BRRD, að einingin sé rekstrarlega sjálfstæð.

Mestan kostnað við rekstur skilavaldsins munu þeir aðilar bera sem skilavaldið ver mestum tíma í að meta með tilliti til skilaáætlunar og MREL-krafna. Fyrir liggur að ekki verður sama umfang verkefna eftir stærð þeirra fyrirtækja sem falla undir lög um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja og ætla má að stærstur hluti af fjármunum til reksturs skrifstofu skilavalds verði greiddur af viðskiptabönkum. Lagt er til að álagningarstofninn sé hlutfall af eignum aðila en ekki hlutfall af innstæðum aðila þar sem hluti þeirra aðila sem munu falla undir lögin fjármagna sig ekki með innstæðum. Gjaldið kemur til viðbótar en ekki í stað gjalds sem lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki greiða skv. 1. og 4. tölul. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 99/1999 og eftir atvikum öðrum ákvæðum laganna.

Um 16. gr.

Fastagjöld vegna afgreiðslu umsókna um starfsleyfi hafa haldist óbreytt síðan þau voru lögfest árið 2009. Starfsemi eftirlitsskyldra aðila hefur hins vegar tekið miklum breytingum síðastliðin ár. Bæði hafa nýir aðilar komið á markaðinn og þá hafa lagakröfur, sérstaklega til lánastofnana og vátryggingafélaga, aukist til muna síðastliðinn áratug. Vinna við umsóknir er oft flókin og tímafrek og fellur auk þess á marga sérfræðinga að yfirfara og meta gögn og upplýsingar í tengslum við starfsleyfisveitingar. Fjárhæðir fastagjaldanna eru ekki lengur í samræmi við raunverulegan kostnað af afgreiðslu umsókna. Því er lagt til að fjárhæðirnar verði hækkaðar í öllum töluliðum. Þá er lagt til að rafeyrisfyrirtæki flytjist úr 1. tölul. í 2. tölul. og við töluliðinn bætist kauphallir og greiðslustofnanir, en vinna við að afgreiða starfsleyfi slíkra aðila er talin svipuð að umfangi og annarra sem koma fram í 2. tölul.

Um 17. gr.

Í greininni er lagt til að við heiti laganna bætist orðin „og skilavald“. Verði frumvarpið að lögum mun heiti laganna því verða lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og skilavald. Nánari umfjöllun er að finna í skýringum við 11.–14. gr. frumvarpsins.

Um 18. gr.

Lögð er til breyting á hlutfalli af álagningarstofni skv. 4. gr. laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011, sem miðað er við þegar gjald sem ætlað er að standa undir kostnaði vegna reksturs umboðsmanns skuldara er lagt á gjaldskylda aðila, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna.

Um 19. gr.

Hér er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra samkvæmt lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, verði hækkað um 2,5% og nemi 12.034 kr. á hvern gjaldanda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2021 vegna tekna ársins 2020.

Um 20. og 21. gr.

Lögð er til framlenging á gildistíma ákvæðis til bráðabirgða VII í lögum um málefni aldraðra þar sem kveðið er á um að Framkvæmdasjóður aldraðra hafi tímabundna heimild til að kosta rekstur hjúkrunarrýma aldraðra. Ástæða þessara ráðstafana er fjárhagsvandi ríkissjóðs og sparnaðarkrafa fjárlagaheimilda.

Þá er gert ráð fyrir nýju ákvæði til bráðabirgða við lög um málefni aldraðra. Í ákvæðinu er kveðið á um að á tímabilinu frá 1. janúar 2021 til og með 31. desember 2021 sé unnt að óska eftir því við Tryggingastofnun ríkisins að stofnunin geri samanburð á útreikningi á kostnaðarþátttöku heimilismanna fyrir og eftir gildistöku laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra, nr. 166/2006, og laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og fleiri lögum, nr. 120/2009. Með lögum nr. 166/2006 var dregið úr tengingum við tekjur maka heimilismanna og þær síðar afnumdar með lögum nr. 120/2009. Sýni samanburðurinn aukna kostnaðarþátttöku heimilismanns frá því sem var fyrir gildistöku þeirra laga skal leiðrétta dvalarframlag vegna ársins 2021 til samræmis við það. Sú niðurstaða sem er hagstæðari fyrir heimilismanninn verður því ætíð valin við út-reikning á kostnaðarþátttöku hans og útreikning dvalarframlags frá Tryggingastofnun ríkisins. Hér er um sams konar bráðabirgðaákvæði að ræða og í gildi er vegna ársins 2020. Gildandi ákvæði um heimild til samanburðar á útreikningi á kostnaðarþátttöku heimilismanna samkvæmt eldri og yngri lögum rennur út 31. desember 2020.

Um 22. gr.

Í a-lið er lögð til framlenging á ákvæði í 14. tölul. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, út árið 2021 en að öðrum kosti hefði það runnið sitt skeið í lok þessa árs. Kveðið er á um að þrátt fyrir ákvæði laganna skuli örorkulífeyrisþegi hafa árlegt 1.315.200 kr. frítekjumark vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar.

Samkvæmt b-lið skal við útreikning tekjutryggingar örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega sem fá greiðslur úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum á tímabilinu 1. janúar 2021 til og með 31. desember 2021 gera samanburð á útreikningi tekjutryggingar, annars vegar samkvæmt reglum sem gilda á árinu 2021 og hins vegar reglum sem giltu árið 2013 auk 46,36% hækkunar og að teknu tilliti til þess tekjumarks sem myndast hefur við framkvæmd 16. tölul. ákvæðis til bráðabirgða í lögunum. Þeirri reglu sem leiðir til hærri greiðslna fyrir lífeyrisþega skal beitt.

Um 23. gr.

Vísað er til skýringa við 22. gr. en í þessari grein er kveðið á um útreikning heimilisuppbótar samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007. Skal sömu reglu beitt og getið er um í 22. gr.

Um 24. og 25. gr.

Lagt er til að ákvæði til bráðabirgða XI í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, verði framlengt um eitt ár og gildi út árið 2021. Það mun hafa þau áhrif að óheimilt verður á árinu 2021 að láta almennar hækkanir sem kunna að verða á örorkulífeyrisgreiðslum samkvæmt lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, leiða til lækkunar á örorkulífeyri sjóðfélaga úr lífeyrissjóði.

Þá er einnig lagt til að ákvæði til bráðabirgða XV í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, verði framlengt um eitt ár og gildi út árið 2021. Það mun leiða til þess að framlag lífeyrissjóða samkvæmt lögum um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, nr. 60/2012, á árinu 2021 verður ekki núvirt við tryggingafræðilega athugun á fjárhag sjóðanna.

Um 26. gr.

Í greininni er lagt til að föst krónutala sóknargjalda hækki úr 975 kr. á mánuði samkvæmt gildandi lögum í 980 kr. fyrir árið 2021. Ákvörðuð hækkun nemur því um 0,52%.

Um 27. gr.

Lagt er til að fjárhæð losunargjalds vegna gjaldskyldrar losunar skv. 4. mgr. 14. gr. a laga um loftslagsmál, nr. 70/2012, verði breytt til samræmis við breytingar á meðalverði losunarheimilda á Evrópska efnahagssvæðinu eins og það er á árstímabili sem lýkur 31. júlí árið áður. Gert er ráð fyrir að breytingin muni hafa óveruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs. Um nánari skýringar vísast til kafla 3.8 í greinargerðinni.

Um 28. gr.

Lagt er til að sérstakt gjald sem ríkisskattstjóri leggur á samhliða álagningu opinberra gjalda skv. 1. tölul. 1. mgr. 14. gr. laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013, og rennur til Ríkisútvarpsins verði hækkað úr 17.900 kr. í 18.300 kr. til samræmis við almennar verðlagsbreytingar.

Um 29. gr.

Lögð er til framlenging á ákvæði til bráðabirgða IV í lögum um tryggingagjald sem kveður á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2021. Sambærilegt ákvæði hefur verið í gildi fyrir árin 2013–2020. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að á árinu 2021 leggi ríkissjóður framlag að fjárhæð 721 millj. kr. til starfsendurhæfingarsjóða.

Um 30. gr.

Lagt er til að ákvæði til bráðabirgða III í lögunum verði framlengt um eitt ár. Atvinnurekendur, þeir sem stunda sjálfstæða starfsemi og lífeyrissjóðir munu því greiða áfram sama hlutfall af stofni til iðgjalds skv. 3. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, á árinu 2021 eins og á árunum 2016, 2017, 2018, 2019 og 2020, eða 0,10%.

Um 31. gr.

Með ákvæði þessu er lagt til að tímabundin hækkun á vaxtabótum, sem að óbreyttu hefði fallið niður um næstu áramót, verði framlengd um eitt ár. Því er ártalinu 2021 bætt við ákvæði til bráðabirgða XLI í lögunum, en það hefur að geyma ákvæði um vaxtabætur á árunum 2011–2020. Gert er ráð fyrir að ákvæðið komi til framkvæmda við ákvörðun á fyrirframgreiðslu vaxtabóta og við álagningu opinberra gjalda á árinu 2021.

Um 32. gr.

Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á pappaumbúðir hækki úr 15 kr./kg í 22 kr./kg. Verð á endurvinnslumörkuðum fyrir pappaumbúðir hefur lækkað samhliða auknum kostnaði við söfnun, meðhöndlun og flutninga.

Um 33. gr.

Í ákvæðinu eru lagðar til tvær breytingar á fjárhæð úrvinnslugjalds. Í a-lið ákvæðisins er lagt til að hækka úrvinnslugjald á olíuvörum, sbr. viðauka IV, úr 40 kr./kg í 50 kr./kg. Í b-lið ákvæðisins er gerð tillaga um að úrvinnslugjald af svartolíu (tollnúmer 2710.1940) hækki úr 0,7 kr./kg í 0,9 kr./kg. Tillaga um hækkun er gerð vegna aukins kostnaðar við söfnun og úrvinnslu úrgangsolíu vegna óhagstæðrar kostnaðarþróunar innan lands.

Um 34. gr.

Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á framköllunarefni hækki, sbr. tilgreind tollskrárnúmer, án þynningar og með þynningu með vatni. Tillaga um hækkun er gerð vegna aukins kostnaðar við söfnun og ráðstöfun. Skilahlutfall hefur farið hækkandi.

Um 35. gr.

Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á varnarefni hækki úr 8 kr./kg í 18 kr./kg. Tillaga um hækkun er vegna aukins kostnaðar við söfnun og ráðstöfun. Skilahlutfall hefur farið hækkandi.

Um 36. gr.

Í greininni er mælt fyrir um hækkun skattfrelsismarka erfðafjárskatts en gert er ráð fyrir að skattfrelsismörk fyrir hvert dánarbú verði 5 millj. kr. í stað 1,5 millj. kr. Þá felst einnig í greininni að skattfrelsismörkin taki árlegum breytingum miðað við þróun vísitölu neysluverðs.

Um 37. gr.

Ákvæðið þarfnast ekki skýringar.