Almannatryggingar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 97

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr.

100/2007 (barnalífeyrir).

Flm.: Silja Dögg Gunnarsdóttir, Inga Sæland, Guðmundur Ingi Kristinsson, Ólafur Ísleifsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Björn Leví Gunnarsson, Jón Þór Ólafsson, Guðjón S. Brjánsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Árnason.

1. gr.

Á eftir 20. gr. kemur ný grein, 20. gr. a, ásamt fyrirsögn, svohljóðandi:

Barnalífeyrir vegna sérstakra útgjalda.

Tryggingastofnun ríkisins getur ákveðið sérstakt framlag vegna útgjalda við skírn barns, fermingu, gleraugnakaup, tannréttingar, vegna sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni.

Framlag skv. 1. mgr. verður aðeins ákveðið ef sýslumaður hefur úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum skal send innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.

Um viðmiðunarfjárhæðir vegna krafna um sérstök framlög gilda sömu reglur og um úrskurði vegna sérstakra útgjalda skv. 60. gr. barnalaga.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Um 900 börn á Íslandi sem nú eru á aldrinum 0–18 ára hafa misst foreldri.

Barnalífeyrir er greiddur með börnum yngri en 18 ára, ef foreldri er látið eða er elli-, örorku- eða endurhæfingarlífeyrisþegi. Einnig geta einstæðir foreldrar sótt um barnalífeyri í stað meðlags ef ekki er hægt að feðra barn (getur t.d. átt við um tæknifrjóvgun). Frá 1. janúar 2017 er barnalífeyrir 31.679 kr. á mánuði með hverju barni eða 380.148 kr. á ári.

Samkvæmt 60. gr. barnalaga, nr. 76/2003, má úrskurða meðlagsskyldan aðila til greiðslu framlaga vegna skírnar, fermingar, gleraugnakaupa, tannréttinga, sjúkdóms eða greftrunar. Önnur tilefni geta einnig orðið grundvöllur slíkra framlaga en þó aðeins ef þau eru sérstaks en ekki almenns eðlis, enda er reglubundnum meðlagsgreiðslum ætlað að standa straum af almennri framfærslu barns. Dómsmálaráðuneytið gefur út leiðbeiningar til sýslumanna um viðmiðunarfjárhæðir vegna krafna um sérstök framlög og ber að uppfæra þær árlega miðað við vísitölu neysluverðs. Samkvæmt upplýsingum af heimasíðu sýslumanna (2018) þykja fjárhæðirnar hæfilega ákveðnar sem hér segir:

72.000–95.000 kr. vegna fermingar,

19.000–24.000 kr. vegna skírnar,

72.000–106.000 kr. vegna greftrunar.

Ekki eru gefnar út leiðbeiningar vegna annarra framlaga sem hér eru talin.

Sambærilega heimild er ekki að finna til handa barnalífeyrisþegum þar sem staðan er þó sú sama á þann veg að einn framfærandi ber hitann og þungann af öllum kostnaði sem upp kemur. Flutningsmenn telja að með þessu sé börnum einstæðra foreldra mismunað, þ.e. eftir því hvort báðir foreldrar eða annar er á lífi. Í 2. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna kemur fram að nauðsynlegt sé að gera allar viðeigandi ráðstafanir til að sjá um að barni sé ekki mismunað, t.d. vegna stöðu foreldra þess. Slík mismunun fer einnig gegn hugmyndum jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár Íslands.

Flutningsmenn telja að hér sé verið að mismuna börnum sem hafa misst annað foreldri og rétt að sambærileg heimild verði fest í lög um almannatryggingar á þann veg að framfæranda barnalífeyrisþega verði heimilt að óska eftir viðbótarbarnalífeyri vegna sérstakra útgjalda. Í frumvarpinu er miðað við að sömu sjónarmið verði höfð til hliðsjónar við mat á viðbótarframlagi og stuðst er við í 60. gr. barnalaga. Beiðni um slíkt framlag skal beint til sýslumanns sem úrskurðar um hvort ríkinu beri að greiða viðbótarframlag vegna sérstakra aðstæðna.