Skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 806

Greinargerð.

1. Inngangur.

Frumvarp þetta var samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu í þeim tilgangi að innleiða í íslenskan rétt meginhluta tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/879 frá 20. maí 2019 um breytingu á tilskipun 2014/59/ESB að því er varðar tapþol og endurfjármögnunargetu lánastofnana og verðbréfafyrirtækja og tilskipun 98/26/EB. Tilskipunin tók gildi innan Evrópusambandsins 27. júní 2019 og var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 145/2022 frá 29. apríl 2022.

2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

Í frumvarpinu er lagt til að meginefni tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/879 verði innleitt í íslenskan rétt. Tilskipunin breytir tilskipun 2014/59/ESB um endurreisn og skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja en sú síðarnefnda hefur verið innleidd hér á landi með lögum nr. 54/2018, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, og lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, nr. 70/2020, ásamt breytingarlögum nr. 48/2022. Hér eftir verður vísað til tilskipunar 2014/59/ESB sem BRRD og tilskipunar (ESB) 2019/879 sem BRRD II-tilskipunarinnar.

BRRD II-tilskipunin felur í sér endurskoðun á afmörkuðum þáttum BRRD. Breytingar og viðbætur varða meðal annars fyrirbyggjandi aðgerðir og undirbúning skilameðferðar, einstakar valdheimildir skilavalds við undirbúning og framkvæmd skilameðferðar og heimildir skilavalds til ráðstafana vegna samninga. Veigamestu breytingar tilskipunarinnar varða svo reglur um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar (MREL-kröfur). Markmið lágmarkskröfunnar er að fyrirtæki hafi nægt eigið fé og skuldbindingar til að bregðast við tapi fyrirtækisins og hægt verði að endurreisa eiginfjárgrunn þess.

Afmörkuð ákvæði í BRRD II-tilskipuninni voru innleidd með lögum nr. 38/2022, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki og fleiri lögum (lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki), þannig að hægt yrði með góðum móti að innleiða reglugerð (ESB) 2019/876 (CRR II), en að öðru leyti er tilskipunin óinnleidd hér á landi. Lagt er til að meginefni tilskipunarinnar verði innleitt með breytingu á lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja. Afmarkað, tæknilegt efni tilskipunarinnar um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar verði svo innleitt með reglugerð ráðherra á grundvelli lagastoðar sem frumvarpið hefur að geyma. Frumvarpið kveður jafnframt á um einstakar breytingar á ákvæðum laganna sem ekki byggjast á BRRD II-tilskipuninni en er ætlað að auka skýrleika nú þegar nokkur reynsla er komin á framkvæmd laganna. Þau ákvæði byggjast öll á BRRD.

3. Meginefni frumvarpsins.

Frumvarpinu er fyrst og fremst ætlað að innleiða meginefni BRRD II-tilskipunarinnar. Nokkur reynsla er komin á framkvæmd laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, nr. 70/2020, og þykir hún kalla á nokkrar breytingar á þeim lögum og einnig lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Eftirfarandi eru helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu:

1. Mælt verður fyrir um nýtt markmiðsákvæði laganna þannig að ákvæðið endurspegli betur markmið BRRD.

2. Nákvæmari reglur um skilaáætlun og skilabærni, sér í lagi hvað samstæður varðar. Miðað við núverandi aðstæður á fjármálamarkaði hafa breytingarnar takmarkaða þýðingu hér á landi enda varða þær að meginstefnu til samstæður og undirsamstæður þeirra.

3. Ýmsar breytingar á ákvæðum IV. kafla laganna um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar. Breytingarnar uppfæra meðal annars hvernig MREL-kröfur eru reiknaðar út, þær skuldbindingar sem hægt er að nota til að uppfylla kröfurnar og einstakar valdheimildir Seðlabankans, þ.m.t. til að leggja stjórnvaldssektir á fyrirtæki eða takmarka úthlutanir fyrirtækja ef þau uppfylla ekki MREL-kröfurnar.

4. Kveðið verður á um skyldu ráðherra til að setja reglugerð um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar. Reglugerð ráðherra mun innleiða meginefni BRRD II-tilskipunarinnar sem varðar lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar.

5. Fyrirmæli um samningsskilmála í samningum fyrirtækis eða einingar sem varða skuldbindingar sem útgefnar eru samkvæmt löggjöf utan Evrópska efnahagssvæðisins.

6. Mælt verður fyrir um breytingar á ákvæði laganna um ákvörðun um skilameðferð. Breytingarnar auka skýrleika og kveða einnig á um skilmerkilegri heimildir til að taka eignarhaldsfélög til skilameðferðar.

7. Skilavald Seðlabanka Íslands fær heimild að ákveðnum skilyrðum uppfylltum til að fresta tilteknum skuldbindingum áður en formleg ákvörðun um skilameðferð er tekin.

8. Mælt verður fyrir um breytingar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki. Breytingarnar skerpa meðal annars á samspili endurskipulagningar fjárhags og skilameðferðar og einnig reglum um meðferð krafna við slitameðferð.

4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

Frumvarpið felur í sér innleiðingu á meginefni tilskipunar (ESB) 2019/879 í íslenskan rétt. Íslandi ber skv. 7. gr. EES-samningsins að taka upp í landsrétt gerðir sem samsvara tilskipunum eða reglugerðum Evrópusambandsins og teknar eru upp í samninginn. Ísland er því skuldbundið til að innleiða BRRD II-tilskipunina.

5. Samráð.

Frumvarpið var samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu í samráði við Seðlabanka Íslands. Efni frumvarpsins snertir fyrst og fremst lánastofnanir og Seðlabanka Íslands. Áform um lagasetningu voru send öðrum ráðuneytum til umsagnar í lok nóvember 2022. Ein umsögn, tæknilegs eðlis, barst frá forsætisráðuneytinu og hefur verið brugðist við henni. Áformin ásamt drögum að lagafrumvarpi voru til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda á vefnum Ísland.is á tímabilinu 16. desember – 31. janúar 2023, sbr. mál nr. S-248/2022. Engar umsagnir bárust.

6. Mat á áhrifum.

Frumvarp til innleiðingar á BRRD II-tilskipuninni kveður á um endurskoðun á lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja. Fyrirséð áhrif á ríkissjóð af samþykkt frumvarpsins eru engin. Þá er skilavald Seðlabanka Íslands í stakk búið að takast á við þau auknu verkefni sem leiða af samþykkt frumvarpsins.

Verði frumvarpið samþykkt sem lög frá Alþingi stuðlar það að því að reglur um undirbúning og framkvæmd skilameðferðar verði samræmdar við gildandi reglur innan Evrópska efnahagssvæðisins. Reglurnar skapa réttarvissu fyrir fjármálafyrirtæki, einkum um kröfur þeirra til fjármögnunar með skuldabréfaútgáfum. Þá skýrir frumvarpið hlutverk og heimildir Seðlabankans sem framkvæmdaraðila laganna. Einnig er frumvarpið liður í því að skapa vandaða lagaumgjörð sem eykur viðnámsþrótt gagnvart rekstrarerfiðleikum eða áföllum á fjármálamarkaði, stuðlar að fjármálastöðugleika og dregur úr líkum á því að ríkissjóður þurfi að veita fjármálafyrirtækjum fjárhagsaðstoð í slíkum aðstæðum.

Í lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, nr. 70/2020, er fjallað um áhrif af MREL-kröfunum sem ákveða skal fyrir einstök fjármálafyrirtæki. Þar kemur meðal annars fram að áhrifin hafi mögulega í för með sér breytta fjármagnsskipan íslensku bankanna og aukið vaxtaálag á skuldabréf sem flokkast sem hæfar skuldbindingar. Í frumvarpi þessu eru ákvæði um MREL-kröfur skilavalds útfærð frekar.

Um einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á markmiðsákvæði laganna. Ekki er um efnisbreytingu að ræða heldur er ætlunin að ákvæðið verði skýrara og að það samræmist betur markmiðum BRRD.

Um 2. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 3. gr. laganna sem fjallar um skilgreiningar.

Um a-, b- og d-lið. Með breytingum í a- og d-lið greinarinnar er lagt til að notast verði við orðið „kjarnastarfssvið“ í stað „kjarnastarfsemi“ fyrir enska heitið „core business lines“. Sú hugtakanotkun þykir endurspegla betur enska heitið og er í samræmi við þá hugtakanotkun sem stuðst hefur verið við í þýðingum á afleiddum gerðum Evrópusambandsins um endurbætur og skilameðferð sem innleiddar hafa verið hér á landi. Í a-lið greinarinnar er einnig lagt til að notast verði við orðin „virði rekstrar“ fyrir enska heitið „franchise value“, sbr. hugtakanotkun í reglugerð (ESB) nr. 2018/345 sem innleidd var með reglum Seðlabankans nr. 666/2021. Með breytingu í b-lið greinarinnar er einnig lögð til breytt orðnotkun sem samræmist betur frumtexta BRRD og þýðingum á afleiddum gerðum.

Um b-lið. Í ákvæðinu er lagt til að þrjár nýjar skilgreiningar bætist við lögin. Skilgreining á hugtakinu skilasamstæða, sbr. 1. tölul. ákvæðisins, er innleiðing á öðrum hluta e-liðar 1. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýjan 83. tölul. b 1. mgr. 2. gr. BRRD. Með miðlægri stofnun í skilningi 1. tölul. ákvæðisins er átt við miðlæga stofnun í skilningi 10. gr. reglugerðar (ESB) nr. 575/2013. Ekki er starfrækt miðlæg stofnun hér á landi og ekki fyrirséð að svo verði í framtíðinni. Ákvæði 2. tölul. er innleiðing á fyrsta hluta e-liðar 1. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýjan 83. tölul. a 1. mgr. 2. gr. BRRD. Ákvæði 3. tölul. er innleiðing á síðasta hluta e-liðar 1. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýjan 83. tölul. c 1. mgr. 2. gr. BRRD.

Um 3. gr.

Í greininni eru lagðar til viðbætur við 9. gr. laganna sem fjallar um skilaáætlun lánastofnunar og verðbréfafyrirtækis. Breytingar í a-lið greinarinnar byggjast ekki á breytingum samkvæmt BRRD II-tilskipuninni heldur er þeim ætlað að innleiða á nákvæmari hátt efni 7. mgr. 10. gr. BRRD. Fjallað er um inntak skilaáætlana í 22. gr. reglugerðar (ESB) 2016/1075 sem innleidd hefur verið með reglum Seðlabankans nr. 666/2021. Breytingar í b-lið greinarinnar eru innleiðing á fyrstu undirgrein a-liðar 2. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. þriðju undirgrein 6. mgr. 10. gr. BRRD.

Um 4. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 10. gr. laganna sem fjallar um skilaáætlun samstæðu. Ákvæði a-liðar greinarinnar er innleiðing á síðari undirgrein a-liðar 3. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. síðari undirgrein 1. mgr. 12. gr. BRRD. Ákvæði b-liðar greinarinnar er innleiðing á b-lið 4. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. fyrstu undirgrein 6. mgr. 13. gr. BRRD. Ákvæði c-liðar greinarinnar er innleiðing á i-lið b-liðar 3. tölul. og a-lið 4. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 3. mgr. 12. gr. og 4. mgr. 13. gr. BRRD. Ef samstæða samanstendur af fleiri en einni skilasamstæðu skulu skilaaðgerðir samkvæmt skilaáætlun ná til skilaaðila sérhverrar skilasamstæðu og tillit tekið til áhrifa aðgerðanna á aðra lögaðila innan sömu skilasamstæðu og innan annarra skilasamstæðna, eftir því sem við á. Ákvörðun um skilameðferð samstæðu sem inniheldur fleiri en eina skilasamstæðu skal tekin í samræmi við málsmeðferðarreglur skv. 6. og 7. mgr. 10. gr. laganna.

Um 5. gr.

Í greininni er lögð til breyting á 1. mgr. 11. gr. laganna sem fjallar um einfalda skilaáætlun. Rétt þykir að notast við orðin „aðstæður til fjármögnunar“ yfir það sem kallast „funding conditions“ í enskri útgáfu tilskipunarinnar. Orðnotkunin er í samræmi við orðnotkun í þýðingum afleiddra gerða BRRD sem innleiddar hafa verið með reglum Seðlabankans nr. 666/2021.

Um 6. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 14. gr. laganna sem fjallar um mat á skilabærni samstæðu. Þær viðbætur sem lagt er til að bætist við 1. mgr. 14. gr. eru ásamt skýringum þessum innleiðing á a-lið 5. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 16. gr. BRRD. Ef samstæða samanstendur af fleiri en einni skilasamstæðu skal mat á skilabærni ná til sérhverrar skilasamstæðu. Um viðbótarmat á skilabærni er þá að ræða umfram mat á skilabærni samstæðu í heild. Um málsmeðferð við ákvörðunartöku fer skv. 6. og 7. mgr. 10. gr. laganna.

Um 7. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 15. gr. laganna sem fjallar um annmarka á skilabærni.

Um a-, c-, d- og f-lið. Breytingarnar eru tæknilegs eðlis og ýmist ætlað að auka skýrleika eða samræma hugtakanotkun. Breyting í d-lið greinarinnar endurspeglar betur það sem kallast „non-financial part of the group“ í enskri útgáfu BRRD.

Um b-lið. Ákvæðið er innleiðing á annarri undirgrein b-liðar 7. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á annarri undirgrein 3. mgr. 17. gr. BRRD. Leggja ber sama skilning í það sem telst samanlögð krafa um eiginfjárauka og gert er samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki, sbr. ákvæði 83. gr. þeirra laga. Ákvæði þetta varðar tilvik þegar aðili uppfyllir samanlagða kröfu um eiginfjárauka á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki, en ekki samanlögðu kröfuna þegar hún er metin til viðbótar við lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar.

Um e-lið. Ákvæðið er innleiðing á ii-lið c-liðar 7. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýjan staflið (ha) sem bætist við 5. mgr. 17. gr. BRRD. Í skýringu við b-lið greinarinnar er fjallað um þann skilning sem leggja ber til grundvallar á samanlagðri kröfu um eiginfjárauka.

Um 8. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 16. gr. laganna sem fjallar um málsmeðferð vegna annmarka á skilabærni samstæðu.

Um a-lið. Ákvæðið er innleiðing á 1. undirgrein 2. mgr. 8. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. 1. efnisgrein 2. mgr. 18. gr. BRRD.

Um b-lið. Ákvæðið er innleiðing á annarri undirgrein 2. mgr. og fyrstu undirgrein 3. mgr. 8. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. aðra undirgrein 2. mgr. og fyrstu undirgrein 3. mgr. 18. gr. BRRD. Í ákvæðinu er fjallað um málsmeðferð vegna annmarka á skilabærni samstæðu þegar skilaaðili uppfyllir ekki samanlagða kröfu um eiginfjárauka auk lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar. Varðandi inntak samanlögðu kröfunnar vísast til skýringa við 7. gr. frumvarpsins.

Um c-lið. Ákvæðið er innleiðing á 1. efnisgrein 5. mgr. 8. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýja 1. efnisgrein 5. mgr. 18. gr. BRRD og kveður á um breytingar á tímafresti til töku sameiginlegrar ákvörðunar skilastjórnvalda um aðgerðir vegna annmarka á skilabærni samstæðu.

Um d-lið. Ákvæðið er innleiðing á annarri undirgrein 5. mgr. 8. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýja aðra undirgrein 5. mgr. 18. gr. BRRD.

Um e- og f-lið. Ákvæðin eru innleiðing á 6. mgr. a og 7. mgr. 8. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýja 6. mgr. a og 7. mgr. 18. gr. BRRD. Reglur um málsmeðferð vegna annmarka á skilabærni samstæðu eru hinar sömu en mismunandi tímafrestir kunna eftir atvikum að gilda.

Um g- og h-lið. Í ákvæðunum eru lagðar til breytingar á millivísunum sem stafa af breytingum greinarinnar.

Um 9. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 17. gr. laganna sem fjallar um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar. Breytingar greinarinnar byggjast á hluta af 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. tillögu að nýrri 45. gr. og 45. gr. b BRRD. Líkt og fjallað er um í 3. kafla greinargerðarinnar er þó lagt til að meginefni 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar sem felur í sér viðamiklar tæknilegar breytingar á reglum um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar verði innleitt með reglugerð ráðherra, sbr. tillögu í 12. gr. frumvarpsins.

Um a-lið. Ákvæðið er innleiðing á 45. gr., einkum 2. mgr., BRRD, sbr. breytingar í 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Leggja ber sama skilning í hugtökin „áhættugrunnur“ og „heildarmælistærð áhættuskuldbindingar“ og gert er samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki. Áhættugrunn skal reikna út í samræmi við 3. mgr. 92. gr. reglugerðar (ESB) nr. 575/2013. Heildarmælistærð áhættuskuldbindingar skal reikna út í samræmi við 429. gr. og 429. gr. a sömu reglugerðar.

Um b-lið. Ákvæðið tekur mið af 5. mgr. 45. gr. b BRRD, sbr. breytingar í 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Með kröfunni um undirskipan er átt við að umræddum skuldbindingum er skipað í kröfuröð fyrir ofan eiginfjárgrunnsgerninga og víkjandi lán sem ekki teljast til eiginfjárgrunnsgerninga en fyrir neðan aðrar forgangslausar skuldbindingar, sem eftirgjöf verður ekki beitt gagnvart. Fjallað er um undirskipaða skuldagerninga í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, nr. 70/2020, sem varð að lögum nr. 38/2021 og vísast til umfjöllunar í greinargerð með því frumvarpi til nánari skýringar.

Um c-lið. Lagt er til að ákvæði 5. og 6. mgr. 17. gr. laganna falli brott. Breytingarnar eru í samræmi við breytingar á 45. gr. BRRD.

Um 10. gr.

Í greininni er lagt til að ný grein bætist við IV. kafla laganna sem fjallar um takmarkanir á tilteknum úthlutunum. Greinin er innleiðing á 1. mgr. 6. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýja 1. mgr. 16. gr. a BRRD. Aðrar málsgreinar 16. gr. a tilskipunarinnar, þ.m.t. ákvæði um útreikning á hámarksúthlutunarfjárhæð, verða innleiddar með reglugerð ráðherra sem sett verður með stoð í 22. gr. a laganna, sbr. 12. gr. frumvarpsins. Í 83. gr. laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, er fjallað um samanlagða kröfu um eiginfjárauka. Í 86. gr. n sömu laga er fjallað um hámarksúthlutunarfjárhæð sem varðar kröfu um eiginfjárauka (e. Maximum Distributable Amount – MDA). Sú hámarksúthlutunarfjárhæð sem rætt er um í þessari grein (M-MDA) tengist lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar og er því ekki sú sama og fjallað er um í 86. gr. n laga um fjármálafyrirtæki, þótt aðferðafræðin á bak við útreikning hámarksúthlutunarfjárhæðar vegna lágmarkskröfunnar sé sambærileg við þá sem varðar kröfu um eiginfjárauka. Þá eru þær ráðstafanir sem óheimilt er að grípa til skv. 1.–3. tölul. 1. mgr. þessarar greinar hinar sömu og óheimilt er að grípa til skv. 86. gr. m laga um fjármálafyrirtæki vegna kröfu um eiginfjárauka.

Um 11. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 22. gr. laganna sem fjallar um eftirlit skilavalds.

Um a-lið. Ákvæðið er byggt á 45. gr. i BRRD-tilskipunarinnar. Fjallað verður um hvað telst til nauðsynlegra og viðeigandi upplýsinga sem fyrirtæki og einingar skulu afhenda skilavaldi og birta opinberlega í reglugerð ráðherra, sbr. 12. gr. frumvarpsins. Þá mun Seðlabankinn setja reglur sem varða gagnaskil og upplýsingagjöf, sbr. c-lið greinarinnar.

Um b-lið. Ákvæðið er innleiðing á hluta 1. mgr. og 7. mgr. 45. gr. m BRRD, sbr. breytingar í 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Nánar verður fjallað um tímafresti í reglugerð ráðherra, sbr. 12. gr. frumvarpsins. Hugtakið „skuldagerningar“ er skilgreint í 35. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna. Íslenska orðið „fjármögnunarlíkan“ er notað yfir það sem kallað er „funding model“ í enskri útgáfu tilskipunarinnar.

Um c-lið. Ákvæðið er innleiðing á 5. og 6. mgr. 45. gr. i og 2. mgr. 45. gr. j BRRD, sbr. breytingar í 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Reglur Seðlabankans innleiða reglugerðir (ESB) nr. 2021/763 og nr. 2021/622.

Um 12. gr.

Í greininni er lagt til að ný grein bætist við IV. kafla laganna um skyldu ráðherra til að setja reglugerð um nánari útfærslu á ákvæðum kaflans. Reglugerð ráðherra innleiðir meginefni 16. gr. a og 45. a – 45. gr. m BRRD, sbr. breytingar í 6. og 17. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar.

Um 13. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 23. gr. laganna sem fjallar um samningsskilmála vegna niðurfærslu og umbreytingar, þ.m.t. við eftirgjöf.

Um a-lið. Í ákvæðinu eru lagt til að 2. mgr. 23. gr. laganna afmarki gildissvið greinarinnar á skýrari hátt en áður var, sbr. einnig tillögu að nýrri 3. mgr. 23. gr. laganna. Ákvæðið byggist á síðari hluta 1. efnisgreinar 1. mgr. 21. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. 1. efnisgrein 1. mgr. 55. gr. BRRD. Rétt er að árétta sérstaklega að 23. gr. laganna gildir ekki um skuldbindingar útgefnar samkvæmt löggjöf á Evrópska efnahagssvæðinu heldur þurfa þær að vera útgefnar á grundvelli löggjafar utan Evrópska efnahagssvæðisins, sbr. 3. tölul. 2. mgr. 23. gr. laganna.

Um b-lið. Lagt er til að efni gildandi 3. tölul. 2. mgr. 23. gr. laganna verði fundinn staður í nýrri 3. mgr. 23. gr. laganna. Ákvæði 1. mgr. b-liðar greinarinnar er því óbreytt frá gildandi lögum. Tillögur að nýrri 4.–7. mgr. 23. gr. laganna eru innleiðing á 2. mgr. 21. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýja 2. mgr. 55. gr. BRRD. Ákvæðin tilgreina gildissvið, verklag og málsmeðferð við beitingu undanþágu frá gildissviði 1. mgr. 23. gr. laganna um óframkvæmanleika skilmála í samningum fyrirtækis eða einingar. Orðinu „óframkvæmanlegt“ er ætlað að ná yfir enska orðið „impracticable“.

Um c-lið. Ákvæðið er innleiðing á sjöundu undirgrein 2. mgr. 21. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. sjöundu undirgrein 2. mgr. 55. gr. BRRD.

Um d-lið. Í ákvæðinu eru lagðar til breytingar á lokamálsgrein 23. gr. sem fjallar um reglur Seðlabankans. Breytingarnar útvíkka regluskyldu bankans sem byggist á nýrri 6. og 8. mgr. 55. gr. BRRD, sbr. sömu málsgrein í 21. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Reglur Seðlabankans innleiða reglugerðir (ESB) nr. 2021/1527 og nr. 2021/1751.

Um 14. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 27. gr. laganna sem fjallar um skilyrði fyrir niðurfærslu og umbreytingu án skilaaðgerða. Breytingar í a-, c- og d-lið greinarinnar leiða af útvíkkuðu gildissviði VI. kafla laganna. Þær breytingar eru innleiðing á d- og f-lið 23. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 2., 4. og 10. mgr. 59. gr. BRRD. Breytingar í b- og e-lið greinarinnar leiða af breytingum sem gerðar eru á 35. gr. laganna í 19. gr. frumvarpsins, sbr. einnig breytingar í b- og e-lið 23. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Ákvæði f-liðar greinarinnar er innleiðing á fyrri hluta (1a) c-liðar 23. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Þær skuldbindingar, sem heimilt verður að niðurfæra eða umbreyta án skilaaðgerða, verða tilgreindar í reglugerð ráðherra um lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar sem sett verður á grundvelli 22. gr. a laganna, sbr. 12. gr. frumvarpsins.

Um 15. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 28. gr. laganna sem fjallar um framkvæmd niðurfærslu og umbreytingar.

Um a-lið. Ákvæðið er innleiðing á b-lið 24. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. nýjan d-lið 1. mgr. 60. gr. BRRD.

Um b–e-lið. Ákvæðin innleiða c- og d-lið 24. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 2. og 3. mgr. 60. gr. BRRD. Breytingarnar leiða af útvíkkuðu gildissviði VI. kafla laganna en kaflinn skal einnig gilda um hæfar skuldbindingar.

Um 16. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á 29. gr. laganna sem fjallar um málsmeðferð við niðurfærslu og umbreytingu á samstæðugrunni. Breytingarnar fela í sér innleiðingu á 26. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar sem breytir 62. gr. BRRD.

Um 17. gr.

Greinin útvíkkar gildissvið VI. kafla laganna sem skal einnig gilda um hæfar skuldbindingar, sbr. breytingar í 22. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar.

Um 18. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á 30. gr. laganna sem fjallar um virðismat. Breyting á 1. mgr. 30. gr. laganna í a-lið greinarinnar er innleiðing á a-lið 13. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Breytingar á 2. mgr. 30. gr. laganna í b-lið greinarinnar eru innleiðing á b- og c-lið 13. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar.

Um 19. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á 35. gr. laganna sem fjallar um ákvörðun um skilameðferð.

Um a-lið. Ekki er um efnisbreytingu að ræða í ákvæðinu heldur er ætlunin að auka skýrleika þess út á við enda mikilvægt að ljóst megi vera hvaða skilyrði þurfa að vera uppfyllt til að fyrirtæki verði tekið til skilameðferðar. Ákvæðið byggist á BRRD og lagt er til að efni sem fram kemur í skýringum við gildandi 35. gr. laganna verði fundinn staður í lögunum. Í skýringum við gildandi ákvæði er meðal annars fjallað um þær einkaréttarlegu og opinberu aðgerðir sem líta ber til við mat á því hvort koma megi í veg fyrir fall fyrirtækis með vægara móti en skilameðferð. Rétt þykir að árétta sérstaklega andstætt við skýringu gildandi ákvæðis 1. mgr. 35. gr. laganna að hefðbundin slita- eða gjaldþrotaskiptameðferð telst ekki vægari aðgerð opinbers eðlis sem skilavaldinu ber að líta til við mat á því hvort skilyrði skilameðferðar séu uppfyllt, sbr. tillögu að 2. tölul. 1. mgr. 35. gr. laganna.

Um b-lið. Í ákvæðinu er lagt til að 2. tölul. 3. mgr. 35. gr. laganna falli brott en gildandi töluliður setur skilyrði fyrir skilameðferð eignarhaldsfélaga. Breytingin er innleiðing á 2. mgr. 33. gr. BRRD, sbr. breytingar í 11. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar og af henni leiðir að ávallt skal heimilt að grípa til skilaaðgerðar gagnvart eignarhaldsfélögum, sbr. þó sértæka undantekningu um blönduð eignarhaldsfélög í tillögu að 2. tölul. 3. mgr. laganna.

Um c-lið. Ákvæðið er innleiðing á 3. mgr. 33. gr. BRRD, sbr. aðra undirgrein 11. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar.

Um d-lið. Ákvæðið er innleiðing á 4. mgr. 33. gr. BRRD, sbr. þriðju undirgrein 11. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Efni ákvæðisins er að hluta til hið sama og var að finna í gildandi 2. tölul. 3. mgr. 35. gr. laganna en gildir eftir breytingu um eignarhaldsfélög þrátt fyrir að skilyrði skilameðferðar séu ekki uppfyllt.

Um 20. gr.

Í greininni er lagt til að ný grein, 35. gr. a, bætist við VIII. kafla laganna til innleiðingar á 33. gr. a BRRD, sbr. 12. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar.

Um 1. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 1. mgr. 33. gr. a BRRD, sbr. einnig 5. mgr. sömu greinar í þessari skýringu. Þegar skilavaldið beitir heimild þessa ákvæðis skal það taka tillit til þeirra áhrifa sem beitingin hefur á fjármálamarkað og réttindi lánardrottna en þeir skulu ekki fá minna í sinn hlut en ef fyrirtæki eða eining hefði farið í slitameðferð eða gjaldþrotaskipti í stað skilameðferðar.

Um 2. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 2.–3. og 6.–7. mgr. 33. gr. a BRRD.

Um 3. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 4. mgr. 33. gr. a BRRD. Þrátt fyrir að ákvæðið veiti tilgreindan hámarksfrest skal tímabil frestunar þó vera eins stutt og mögulegt er.

Um 4. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 8. mgr. 33. gr. a BRRD. Með viðeigandi aðilum í ákvæðinu er átt við eftirlitsstjórnvöld og skilastjórnvöld útibúa fyrirtækisins og á samstæðugrunni, fjármála- og efnahagsráðuneytið og Tryggingarsjóð vegna fjármálafyrirtækja.

Um 5. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 10. mgr. 33. gr. a BRRD. Auk þess að fresta greiðslu eða afhendingu er skilavaldinu heimilt á tímabili þeirrar frestunar að fresta einnig rétti lánardrottna til að ganga að tryggingum og fresta uppsagnarrétti.

Um 6. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 11. mgr. 33. gr. a BRRD. Sú takmörkun sem kveðið er á um í greininni gildir einungis gagnvart því fyrirtæki eða einingu sem heimildum 35. gr. a hefur verið beitt gagnvart. Við skilameðferð á samstæðugrunni er skilavaldinu því heimilt að beita ákvæðum 70.–72. gr. laganna gagnvart fyrirtæki eða einingu ef heimildum 35. gr. a hefur ekki verið beitt vegna þeirra á fyrri stigum heldur öðrum fyrirtækjum eða einingum innan samstæðunnar.

Um 21. gr.

Í greininni er lögð til breyting á 39. gr. laganna sem fjallar um áskilnað um niðurfærslu eða umbreytingu. Greinin er innleiðing á a-lið 14. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingu á 2. mgr. 37. gr. BRRD.

Um 22. gr.

Í greininni er lagt til að notað verði orðið „ráðstafanir“ í stað þess að tala um „kerfi“ í 55. gr. laganna. Hægt er að leggja þann skilning í orðið „kerfi“ að áskilnaður sé gerður um sérstakan gagnagrunn eða sambærilegt sem er ekki áskilið samkvæmt tilskipuninni.

Um 23. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 56. gr. laganna sem fjallar um takmarkanir á eftirgjöf.

Um a-lið. Stafliðurinn er innleiðing á a-lið og fyrstu undirgrein b-liðar 15. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar og viðbætur við 2. og 3. mgr. 44. gr. BRRD. Ef skilavaldið kemst að þeirri niðurstöðu við mat á skuldbindingum skv. 12. tölul. 1. mgr. 56. gr. laganna að skuldbindingarnar séu ekki undanþegnar eftirgjöf samkvæmt töluliðnum skal það meta sérstaklega hvort skuldbindingarnar séu að hluta eða í heild undanþegnar eftirgjöf á grundvelli 3. mgr. 56. gr. laganna.

Um b-lið. Breytingin er samkynja breytingu í d-lið 2. gr. frumvarpsins. Vísast til umfjöllunar um þá grein til skýringar.

Um 24. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á 57. gr. laganna sem fjallar um heimild til að undanskilja hæfar skuldbindingar eftirgjöf. Breytingar greinarinnar eru innleiðing á annarri undirgrein b-liðar og c-lið 15. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 3. og 4. mgr. 44. gr. BRRD. Hugtakið „eftirgefanleg skuldbinding“ er skilgreint í 18. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna.

Um 25. gr.

Í greininni er lagt til að ný grein, 57. gr. a, bætist við X. kafla laganna sem fjallar um skilaúrræði. Greinin innleiðir 44. gr. a BRRD, sbr. breytingar í 16. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, og fjallar um sölu á víkjandi hæfum skuldbindingum til almennra fjárfesta.

Um 1. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 1. mgr. 44. gr. a BRRD. Í 72. gr. a reglugerðar (ESB) nr. 575/2013 er fjallað um einkenni hæfra skuldbindinga og þær skuldbindingar sem ekki teljast hæfar. Í ákvæðinu er vísað til þess að skilyrði þess að skuldbindingar teljist hæfar sem fram koma í 72. gr. b sömu reglugerðar skuli uppfyllt. Því er í ákvæðinu kveðið á um undanþágur bæði frá 72. gr. a og 72. gr. b reglugerðarinnar.

Um 2. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 2. mgr. 44. gr. a BRRD. Íslensku orðin „verðgildi fjármálagerninga“ eru notuð yfir það sem kallað er „financial instrument portfolio“ í enskri útgáfu tilskipunarinnar. Er það í samræmi við orðnotkun í lögum um markaði fyrir fjármálagerninga, nr. 115/2021, sbr. 2. tölul. 1. mgr. 54. gr. þeirra laga.

Um 3. og 4. mgr. Málsgreinarnar eru innleiðing á 3. og 4. mgr. 44. gr. a BRRD og þarfnast ekki nánari skýringar.

Um 26. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á 3. mgr. 66. gr. laganna sem fjallar um gildissvið gagnvart öðrum lögum. Greinin er innleiðing á 32. gr. b BRRD, sbr. breytingar í 10. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Eining eins og hún er skilgreind í 13. tölul. 3. gr. laganna skal tekin til slita skv. XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki ef skilyrði skilameðferðar önnur en skilyrðið um að almannahagsmunir krefjist þess eru uppfyllt.

Um 27. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á 69. gr. laganna sem fjallar um þær aðstæður þegar samningsskilmálum er vikið til hliðar. Greinin er innleiðing á 29. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 3. og 5. mgr. 68. gr. BRRD.

Um 28. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar og viðbætur við 70. gr. laganna sem fjallar um heimild til að fresta tilteknum skuldbindingum.

Um a-lið. Töluliðurinn innleiðir a-lið 30. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 4. mgr. 69. gr. BRRD. Ekki eru lagðar til breytingar á 1. tölul. 4. mgr. 70. gr. laganna sem varðar tryggðar innstæður og byggist það á því svigrúmi sem leiða má af fyrstu undirgrein b-liðar 30. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar.

Um b-lið. Töluliðurinn er innleiðing á síðari undirgrein b-liðar 30. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. breytingar á 5. mgr. BRRD. Hugtökin tryggingarhæf innstæða og tryggð innstæða eru skilgreind í 5. og 6. mgr. 9. gr. laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, nr. 98/1999.

Um 29. gr.

Í greininni eru lagt til að ný grein, 78. gr. a, bætist við XII. kafla laganna sem fjallar um heimildir til ráðstafana vegna samninga. Greinin innleiðir 71. gr. a BRRD, sbr. breytingar í 33. tölul. 1. gr. BRRD II-tilskipunarinnar, og fjallar um skilmála um heimildir skilavalds í fjárhagslegum samningum.

Um 1. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 1. mgr. 71. gr. a BRRD. Líkt og gildir um 23. gr. laganna, sbr. 13. gr. frumvarpsins, er gildissvið þessarar greinar samningar sem löggjöf utan Evrópska efnahagssvæðisins gildir um. Greinin gildir því ekki um samninga sem gerðir hafa verið á grundvelli löggjafar á Evrópska efnahagssvæðinu.

Um 2. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 3. mgr. 71. gr. a BRRD og afmarkar frekar gildissvið greinarinnar.

Um 3. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 4. mgr. 71. gr. a BRRD. Vanræksla fyrirtækis eða einingar um framfylgd skyldu samkvæmt greininni hefur ekki áhrif á heimildir skilavaldsins samkvæmt lögunum.

Um 4. mgr. Málsgreinin er innleiðing á 5. mgr. 71. gr. a BRRD. Á grundvelli heimildar ákvæðisins mun Seðlabankinn setja reglur til innleiðingar á reglugerð (ESB) nr. 2021/1340.

Um 30. gr.

Í greininni er lagt til að ný grein, 80. gr. a, bætist við í upphafi XIV. kafla laganna sem fjallar um önnur ákvæði um skilameðferð. Greinin fjallar um samspil skilameðferðar og markmiða laganna og byggist efni hennar á BRRD, sbr. 1. mgr. og hluta af 2. mgr. 31. gr. tilskipunarinnar. Nokkur reynsla er komin á störf skilavaldsins og með tilliti til þess þykir rétt að finna þessum efnisákvæðum tilskipunarinnar stað í lögum í stað þess að þau komi eingöngu fram í skýringum við frumvarp sem varð að lögum nr. 70/2020. Samkvæmt greininni skal beita þeim skilaúrræðum og skilaheimildum sem eru best til þess fallin að ná þeim markmiðum laganna sem skilavaldið telur hafa mest vægi í hverju máli fyrir sig. Skilavaldið metur því vægi einstakra markmiða laganna eftir atvikum, en almennt hefur ekkert eitt markmið meira vægi en annað.

Um 31. gr.

Í greininni eru lagðar til viðbætur við 89. gr. laganna sem fjallar um skilaráð. Greinin er innleiðing á 89. gr. BRRD, sbr. breytingar í 35. tölul. BRRD II-tilskipunarinnar. Viðbætur greinarinnar hafa ekki áhrif hér á landi miðað við núverandi aðstæður á fjármálamarkaði og ólíklegt þykir að þær aðstæður sem fjallað er um í greininni raungerist í næstu framtíð.

Um 32. gr.

Í greininni er lagt til að Seðlabankanum verði veitt heimild til að leggja stjórnvaldssektir á hvern þann sem brýtur gegn ákvæðum 3. mgr. 15. gr., 1. mgr. 17. gr., 21. gr. og 1. mgr. 22. gr. laganna. Heimildir Seðlabankans samkvæmt greininni rúmast innan 110. gr. BRRD sem eftirlætur aðildarríkjum að ákvarða viðurlög vegna brota á ákvæðum tilskipunarinnar.

Um 33. gr.

Í greininni eru lagðar til viðbætur við 102. gr. laganna sem tilgreinir hvaða tilskipanir eru innleiddar með lögunum. Frumvarp þetta innleiðir meginefni BRRD II-tilskipunarinnar, sbr. þó efni í 6. og 17. tölul. 1. gr. sem innleitt verður með reglugerð ráðherra settri með stoð í 22. gr. a laganna, sbr. 12. gr. frumvarpsins.

Um 34. gr.

Greinin fjallar um gildistöku og þarfnast ekki skýringar.

Um 35. gr.

Í greininni eru lagðar til fáeinar breytingar á öðrum lögum, aðallega ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002.

Um a-lið 1. tölul. Í ákvæðinu er lögð til breyting á 3. mgr. 82. gr. a laga um fjármálafyrirtæki sem fjallar um aðgang skilavaldsins að endurbótaáætlunum lánastofnana og verðbréfafyrirtækja. Slík áætlun þarf ekki að vera fullbúin til að skilavaldið geti fengið aðgang að henni líkt og túlka má gildandi ákvæði.

Um b- og c-lið 1. tölul. Í ákvæðunum er kveðið á um tvær breytingar á 98. gr. laga um fjármálafyrirtæki sem fjallar um endurskipulagningu fjárhags. Breytingarnar tengjast því að viðeigandi ákvæði í 117. gr. BRRD, sbr. breytingar á 5. mgr. 1. gr. tilskipunar 2001/24/EB og skilgreiningu á endurskipulagningu fjárhags í 2. gr. sömu tilskipunar, voru ekki innleidd með nægjanlega nákvæmum hætti við setningu laga nr. 70/2020. Beiting skilaaðgerða, þar af leiðandi skilameðferð, telst þannig ekki til endurskipulagningar fjárhags, sbr. a-lið greinarinnar. Ákvæðið ber að skilja á þann hátt að aðstoðarmanni skuldara eða umsjónarmanni með nauðasamningsumleitunum samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, sé heimilt að grípa til skilaaðgerða samkvæmt lögum um skilameðferð, ef við á, þegar sjálfstæðu úrræði endurskipulagningar fjárhags er beitt. Breytingu í b-lið greinarinnar er ætlað að skerpa á orðalagi í lokamálsgrein 98. gr. laganna þannig að ljóst megi vera að endurskipulagning fjárhags og slitameðferð eru ekki hluti af skilameðferð. Endurskipulagning fjárhags og slitameðferð eru sjálfstæð úrræði sem geta komið til álita í kjölfar skilameðferðar en ekki sem hluti af því ferli.

Um d- og e-lið 1. tölul. Í ákvæðunum eru lagðar til breytingar á 3. mgr. 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki sem fjallar um reglur um forgang krafna við slitameðferð. Rétt þykir að skerpa á ákvæðinu þannig að ekki sé vafa undirorpið hvaða reglur gilda um forgang og rétthæð krafna við slitameðferð. Fjármálafyrirtæki eins og það er skilgreint í 1. tölul. 1. gr. b laga um fjármálafyrirtæki verður ekki tekið til gjaldþrotaskipta eftir almennum reglum, sbr. 1. mgr. 101. gr. laganna. Gildissvið 108. gr. BRRD sem innleidd var með 85. gr. a laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja er skila- og slitameðferð. Sömu reglur og fram koma í 85. gr. a skulu því gilda við skila- og slitameðferð allra fjármálafyrirtækja.

Um 2. tölul. Ákvæðið er innleiðing á 1. tölul. 2. gr. BRRD II-tilskipunarinnar. Með „miðlægum mótaðila“ er átt við miðlæga mótaðila í skilningi laga um afleiðuviðskipti, miðlæga mótaðila og afleiðuviðskiptaskrár, nr. 15/2018.

Fylgiskjal.

Samanburður á ákvæðum frumvarpsins og gildandi laga.

www.althingi.is/altext/pdf/153/fylgiskjol/s1241-f_I.pdf