Náttúruvernd Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 123

128. Frumvarp til laga um breytingar á lögum um náttúruvernd, nr. 47/1971, ásamt síðari breytingum.

(Lagt fyrir Alþingi á 118. löggjafarþingi 1994.)

1. gr.

Í stað II. kafla laganna, Stjórn náttúruverndarmála, 2.–8. gr., koma 13 nýjar greinar svohljóðandi:

a. (2. gr.)

Umhverfisráðuneytið fer með yfirstjórn náttúruverndarmála. Við mótun stefnu í nátt úruvernd og framkvæmdir og fræðslu á því sviði skal umhverfisráðuneytið hafa samráð við Náttúruverndarráð, bændur og aðra landnotendur, sveitarstjórnir og samtök áhuga manna um náttúruvernd eftir því sem við á hverju sinni.

b. (3. gr.)

Landvarsla ríkisins er ríkisstofnun undir yfirstjórn umhverfisráðuneytisins.

c. (4. gr.)

Landvarsla ríkisins hefur umsjón með þjóðgörðum og öðrum friðlýstum svæðum, svo og öðrum náttúruverndarsvæðum, skv. 3. gr. laga þessara. Stofnuninni er heimilt með samþykki ráðherra að semja um að taka að sér umsjón með öðrum svæðum sem sérstök þykja sakir landslags, gróðurfars eða dýralífs.

Landvarsla ríkisins skal gæta þess að umferð ferðamanna á svæðum í umsjón hennar valdi ekki raski né spjöllum á náttúru og getur m.a. takmarkað umferð eða lokað svæðum í því skyni.

Landvarsla ríkisins skal árlega gefa umhverfisráðherra skýrslu um ástand svæða í um sjón hennar og aðstöðu þar til að taka á móti ferðamönnum. Í skýrslunni skal jafnframt setja fram tillögur til úrbóta þar sem þörf er á og álit stofnunarinnar á stöðu ferðamála frá sjónarmiði náttúruverndar.

Landvarsla ríkisins skal sjá til þess í samráði við embætti skipulagsstjóra ríkisins og sveitarstjórnir að gerðar verði skipulagsáætlanir fyrir þjóðgarða, friðlýst svæði og önnur náttúruverndarsvæði í umsjón hennar.

Landvarsla ríkisins skal hafa forgöngu um fræðslu á svæðum í umsjón hennar, m.a. með útgáfu á fræðsluefni um náttúrufar.

Landvörslu ríkisins er heimilt að setja á stofn og reka gestastofur í þjóðgörðum og á öðrum náttúruverndarsvæðum eftir því sem ákveðið er í fjárlögum hverju sinni. Í gesta stofu skal veita fræðslu um náttúru staðarins, jarðmyndanir og lífríki, fornleifar og aðrar þjóðminjar, reglur sem gilda um svæðið, náttúruvernd og sögu byggðar og landnýtingar. Heimilt er að taka gjald fyrir fræðsluefni og veitta þjónustu í gestastofu.

Landvarsla ríkisins skal einnig leitast við að efla áhuga á náttúruvernd með útgáfu á fræðsluefni fyrir skóla, fjölmiðla og almenning í samráði við umhverfisráðuneytið. Stofnunin skal hafa samvinnu við sveitarstjórnir, yfirvöld ferðamála og skóla um kynn ingu á friðlýstum svæðum og náttúruminjum, m.a. þar sem ástæða þykir til að hvetja til heimsókna ferðamanna.

Landvarsla ríkisins skal hafa samstarf við Náttúruverndarráð og samtök áhugamanna um náttúruvernd, m.a. með því að stuðla að héraðsfundum um náttúruvernd í samráði við náttúruverndarnefndir.

d. (5. gr.)

Landvarsla ríkisins skal fylgjast með því að náttúru landsins sé ekki spillt með athöfn um eða framkvæmdum sem brjóta í bága við lög þessi.

Telji Landvarslan nauðsynlegt að halda uppi sérstöku eftirliti með framkvæmd ber þeim sem framkvæmdina annast að endurgreiða stofnuninni kostnað sem hún hefur af slíku. Gera skal fyrir fram áætlun í samráði við framkvæmanda, þar sem fram komi í meginatriðum hvaða kostnaðarliði yrði um að ræða, eftir því sem við verður komið. Ef um minni háttar framkvæmd er að ræða er heimilt að fella niður slíka áætlanagerð, enda séu aðilar sammála um slíkt.

Ef ágreiningur rís á milli Landvörslunnar og framkvæmanda um þau efni sem um ræð ir í 2. mgr. sker ráðherra úr.

e. (6. gr.)

Umhverfisráðherra skipar Landvörslu ríkisins þriggja manna stjórn, þar af formann sérstaklega, til fjögurra ára í senn og ákveður stjórnarlaun. Skipa skal jafnmarga menn til vara.

Stjórnin hefur á hendi yfirstjórn Landvörslu ríkisins. Hún fjallar um starfs- og fjár hagsáætlanir stofnunarinnar og fylgist með fjárhag hennar og ráðstöfun fjár. Stjórnin gætir samráðs við Náttúruverndarráð, Ferðamálaráð, sveitarstjórnir, bændur og aðra landnotendur, samtök áhugamanna um náttúruvernd og aðra eins og við á hverju sinni.

Ráðherra skipar framkvæmdastjóra Landvörslu ríkisins til 5 ára í senn að fengnum til lögum stjórnar. Framkvæmdastjóri fer með daglega stjórn stofnunarinnar og hefur um sjón með rekstri hennar. Ráðherra setur í reglugerð nánari fyrirmæli um hlutverk og starfsskyldur framkvæmdastjóra og stjórnar.

f. (7. gr.)

Í hverjum þjóðgarði starfar þjóðgarðsvörður sem umhverfisráðherra skipar til 5 ára í senn að fenginni tillögu stjórnar Landvörslu ríkisins. Þjóðgarðsverðir starfa í umboði Landvörslu ríkisins og annast stjórn og daglegan rekstur þjóðgarða. Þeir ráða landverði og annað starfsfólk þjóðgarðanna. Umhverfisráðherra getur, samkvæmt tillögum Land vörslu ríkisins, falið þjóðgarðsvörðum víðtækara eftirlits- og stjórnunarhlutverk á svæð um í umsjón stofnunarinnar í viðkomandi landshluta.

Á vegum Landvörslunnar starfa landverðir sem sjá m.a. um eftirlit og fræðslu á svæð um í umsjón stofnunarinnar. Ráðherra getur sett í reglugerð fyrirmæli um menntun og starfsskyldur landvarða.

g. (8. gr.)

Að fengnu áliti Landvörslu ríkisins getur umhverfisráðherra með samningum falið öðrum umsjón náttúruminja og friðlýstra svæða, að þjóðgörðum undanskildum, t.d. sveitarfélögum, ferðafélögum, áhugasamtökum um náttúruvernd og einstaklingum. Í samningum skal kveðið á um réttindi og skyldur samningsaðila hvað varðar umsjón með svæði, mannvirkjagerð þar og aðrar framkvæmdir, landvörslu og menntun starfsmanna, móttöku ferðamanna og fræðslu og ráðstöfun tekna af gjaldtöku, ef hún er leyfð, og ákveðin skv. 17. gr. laganna.

Eftirlit með framkvæmd slíkra samninga er á hendi Landvörslu ríkisins.

h. (9. gr.)

Í hverri sýslu, kaupstað og bæ skal starfa þriggja til sjö manna náttúruverndarnefnd. Héraðsnefndir og bæjarstjórnir ákveða fjölda nefndarmanna og kjósa þá til fjögurra ára í senn og ákveða formann. Varamenn skulu kosnir jafnmargir til sama tíma.

Náttúruverndarnefndirnar hafa það hlutverk að stuðla að náttúruvernd hver á sínu svæði, m.a. með ábendingum og tillögugerð til umhverfisráðuneytis, sveitarstjórna og Náttúruverndarráðs.

i. (10. gr.)

Náttúruverndarþing kemur saman annað hvert ár. Náttúruverndarráð boðar þingið, undirbýr og leggur fyrir það skýrslu um störf sín. Formaður ráðsins setur þingið og stýrir því uns það hefur kosið forseta. Þingið setur sér þingsköp.

Hlutverk náttúruverndarþings er að fjalla um náttúruvernd landsins og kjósa fulltrúa í Náttúruverndarráð. Náttúrverndarþing er vettvangur frjálsra félagasamtaka, sem sinna náttúruverndarmálum, stofnana, fræðimanna og annarra sem málið varða. Seta á náttúru verndarþingi er ólaunuð, en hlutaðeigandi aðilar greiða kostnað fulltrúa. Annar nauðsyn legur kostnaður af þinghaldinu greiðist úr ríkissjóði samkvæmt úrskurði umhverfisráð herra.

Náttúruverndarráð skal semja reglur fyrir hvert náttúruverndarþing, þar sem kveðið er á um hverjir eiga rétt til setu á þinginu og kjörgengi og kosningarrétt þingfulltrúa. Reglurnar skal senda umhverfisráðuneytinu sem auglýsir þær í Stjórnartíðindum í síðasta lagi fjórum vikum áður en náttúruverndarþing hefst.

Verði deilur um seturétt, kjörgengi og kosningarrétt á þinginu skal vísa slíkum málum til úrskurðar á þinginu sjálfu.

j. (11. gr.)

Náttúruverndarráð skal skipað 7 mönnum, kosnum óbundinni kosningu á náttúru verndarþingi. Annað hvert þing skal kjósa formann og varaformann ráðsins sérstaklega til fjögurra ára og tvo aðra ráðsmenn til sama tíma. Á öðrum þingum skal kjósa þrjá ráðs menn til fjögurra ára. Varamenn skulu valdir á sama hátt.

Náttúruverndarráð hefur skrifstofu og ræður framkvæmdastjóra til að veita henni for stöðu.

Ríkissjóður greiðir laun framkvæmdastjóra og veitir framlag til reksturs skrifstofu eftir því sem ákveðið er í fjárlögum hverju sinni. Ríkissjóður greiðir einnig fasta þóknun til ráðsmanna fyrir setu í Náttúruverndarráði.

Fyrir lok marsmánaðar ár hvert semur Náttúruverndarráð og sendir umhverfisráðu neytinu fjárhagsáætlun um þau útgjöld sem ríkissjóði ber að greiða og ætla má að leiði af framkvæmd laganna á næsta almanaksári.

k. (12. gr.)

Hlutverk Náttúruverndarráðs er að stuðla að almennri náttúruvernd í landinu og vera stjórnvöldum til ráðgjafar. Náttúruverndarráð skal marka sér sjálfstæða stefnu í náttúru verndarmálum og gera náttúruverndarþingi, almenningi og stjórnvöldum grein fyrir henni.

Leita skal eftir áliti Náttúruverndarráðs á öllum stjórnarfrumvörpum á sviði náttúruverndar áður en þau eru lögð fram á Alþingi. Umsagnar Náttúruverndarráðs skal og leitað við setningu reglugerða um náttúruvernd.

Náttúruverndarráð skal fjalla ítarlega um náttúruminjaskrá áður en hún er gefin út hverju sinni og getur gert tillögur um friðlýsingar og aðrar verndunaraðgerðir.

Náttúruverndarráð og umhverfisráðherra hafa fund með sér tvisvar á ári eða oftar ef þurfa þykir, um stefnu og ákvarðanir stjórnvalda er varða náttúruvernd.

l. (13. gr.)

Náttúruverndarráð annast vörslu friðlýsingarsjóðs. Tilgangur sjóðsins er að fjármagna einstök verkefni í þágu náttúruverndar, sbr. skipulagsskrá þjóðhátíðarsjóðs. Stjórn sjóðs ins úthlutar styrkjum úr honum í samræmi við tilgang hans og reglugerð, sbr. 3. mgr.

Í stjórn sjóðsins sitja formaður Náttúruverndarráðs, sem jafnframt er formaður stjórn ar, einn fulltrúi tilnefndur af Landvörslu ríkisins og einn fulltrúi tilnefndur af Náttúru fræðistofnun Íslands. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti.

Að fengnum tillögum stjórnar setur ráðherra í reglugerð nánari fyrirmæli um starfsemi friðlýsingarsjóðs.

m. (14. gr.)

Umhverfisráðuneytið skal ásamt Landgræðslu ríkisins vinna að gróðurvernd og hafa eftirlit með ástandi gróðurs. Getur ráðuneytið falið gróðurverndarnefndum slíkt eftirlit.

Umhverfisráðuneytið skal ásamt Skógrækt ríkisins vinna að verndun og eftirliti með náttúrulegum birkiskógum og skógum til útivistar.

Umhverfisráðherra getur í samráði við landbúnaðarráðherra ákveðið friðunar- og upp græðsluaðgerðir á sviði gróður- og skógverndar skv. 1. og 2. mgr.

2. gr.

Í stað III. kafla laganna, Greiðsla kostnaðar af framkvæmd laganna, 9.–10. gr. koma tvær nýjar greinar svohljóðandi:

a. (15. gr.)

Kostnaður af framkvæmd laganna skal greiddur úr ríkissjóði, eftir því sem fé er til þess veitt í fjárlögum.

b. (16. gr.)

Umhverfisráðherra er heimilt, að fengnum tillögum Landvörslu ríkisins, að ákveða gjald fyrir veitta þjónustu í þjóðgörðum og friðlöndum.

Umhverfisráðherra er einnig heimilt, að fenginni tillögu Landvörslunnar, að ákveða tímabundið gjald fyrir aðgang að náttúruverndarsvæðum. Heimild þessi nær þó aðeins til svæða þar sem spjöll hafa orðið af völdum ferðamanna eða hætta er á slíkum spjöllum.

Um ráðstöfun tekna sem aflast skv. 1. og 2. mgr. gildir sú almenna regla að tekjunum skuli varið til eftirlits, lagfæringar eða uppbyggingar á sama svæði og þeirra er aflað. Umhverfisráðherra er þó heimilt að veita undanþágu frá þessari reglu að því tilskildu að tekjunum sé varið til náttúruverndar í friðlöndum og þjóðgörðum.

3. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á IV. kafla laganna, Aðgangur almennings að náttúru landsins og umgengni:

a .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráði“ í 3. mgr. 12. gr. kemur: Umhverfisráðherra.

b .

Í stað 2. mgr. 13. gr. kemur ný málsgrein sem hljóðar svo:

Umhverfisráðherra skal setja reglur um akstur ökutækja og umgengni ferðamanna í óbyggðum, þar á meðal um merkingu vega og slóða. Þar sem hætta er á náttúru spjöllum er akstur utan vega og merktra slóða óheimill.

c .

Við síðasta málslið 1. mgr. og við 2. mgr. 17. gr. bætist: og Landvörslu ríkisins.

d .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í 2. málsl. 18. gr. kemur: Landvarsla ríkisins.

e .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráðs“ í upphafi 3. mgr. 19. gr. kemur: Umhverfisráðherra.

f .

21. gr. laganna fellur niður.

g .

Greinartölur 11.–20. gr. laganna breytast og verða 17.–26. gr.

4. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á V. kafla laganna, Friðlýsing náttúruminja og stofnun útivistarsvæða:

a .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í upphafi 1. mgr. 22. gr. kemur: Umhverfisráðherra.

b .

Við 1. mgr. 22. gr. bætist: að mati Náttúruverndarráðs, Landvörslu ríkisins eða Náttúrufræðistofnunar Íslands.

c .

Í 4. mgr. 22. gr. falla brott orðin „nema eftir fyrirmælum Náttúruverndarráðs“.

d .

23. gr. laganna hljóðar svo:

Umhverfisráðherra getur að fenginni tillögu Náttúrufræðistofnunar Íslands frið lýst örverur og jurtir sem miklu skiptir frá náttúrufræðilegu eða menningarlegu sjón armiði að sé ekki raskað, fækkað, eða útrýmt. Jafnframt skal friðlýsa lífsvæði teg undar, eða hluta þess, ef nauðsynlegt þykir að ná fram markmiði friðlýsingarinnar.

Friðunin getur ýmist verið staðbundin eða tekið til landsins alls.

Um lífsvæði fugla og dýra, sem friðuð eru samkvæmt lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, skal fara með sama hætti ef brýnt þykir að mati Náttúrufræðistofnunar Íslands til að viðhalda tegundinni.

e .

Í stað orðanna „Náttúruverndarráð friðað í heild“ í 1. mgr. 24. gr. kemur: umhverfisráðherra friðað í heild að fenginni umsögn Náttúruverndarráðs, Landvörslu ríkisins eða Náttúrufræðistofnunar Íslands.

f .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í 3. mgr. 24. gr. kemur: Umhverfisráðherra.

g .

1. og 2. mgr. 25. gr. orðast svo:

Ef landsvæði er sérstætt um landslag, gróðurfar eða dýralíf eða á því hvílir sérstök helgi, þannig að ástæða sé til að varðveita það með náttúrufari sínu og leyfa almenn ingi aðgang að því eftir tilteknum reglum, getur umhverfisráðherra lýst það þjóð garð. Þjóðgarðar skulu að jafnaði vera í ríkiseign, nema sérstakar ástæður mæli með öðru og um það náist samkomulag milli umhverfisráðuneytis og landeigenda.

Þjóðgarðsverðir fara með stjórn þjóðgarða í umboði Landvörslu ríkisins, sbr. 6. gr. Umhverfisráðherra setur reglur um meðferð og rekstur þjóðgarða og umgang al mennings að fenginni tillögu Landvörslunnar og umsögn Náttúruverndarráðs um hana.

h .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráðs“ í 1. mgr. 26. gr. kemur: umhverfisráðuneytis.

i .

Í stað orðanna „Náttúruverndarráð getur á tillöguna fallist“ í 2. mgr. 26. gr. koma orðin: umhverfisráðherra getur á tillöguna fallist að fenginni umsögn Náttúruvernd arráðs og Landvörslu ríkisins.

j .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í 3. og 4. mgr. 26. gr. kemur: Landvarsla ríkisins.

k .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í 6. mgr. 26. gr. kemur: umhverfisráðuneyti.

l .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í 8. mgr. 26. gr. kemur: Landvörslu ríkisins.

m .

Í 9. mgr. 26. gr. falla niður orðin „Náttúruverndarráð úr, en skjóta má úrskurði þess til fullnaðarákvörðunar ráðherra“. Í þeirra stað kemur: umhverfisráðherra úr um mál ið.

n .

Í 1. mgr. 27. gr. fellur orðið „Náttúruverndarráð“ niður en í þess stað kemur: „Landvarsla ríkisins“.

o .

Greinartölur 22.–27. gr. laganna breytast og verða 27.–32. gr.

p .

Við kaflann bætist ný grein sem verður 33. gr. og hljóðar svo:

Staðir og svæði sem búið er að friðlýsa samkvæmt ákvæðum þessara laga eða eru á náttúruminjaskrá nefnast náttúruverndarsvæði. Til náttúruverndarsvæða teljast einnig afmörkuð svæði á landi og sjó sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt öðrum lögum vegna náttúru eða landslags.

Gera skal vörsluáætlun fyrir hvert náttúruverndarsvæði þar sem fram kemur hvernig ná skuli markmiðum sem sett eru með vernd svæðisins.

5. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á VI. kafla laganna, Framkvæmd friðlýsingar:

a .

Við kaflann bætist ný grein sem verður 34. gr. og hljóðar svo:

Umhverfisráðuneytið skal gefa náttúruminjaskrá út þriðja hvert ár og auglýsa hana í Stjórnartíðindum. Á náttúruminjaskrá skulu vera upplýsingar um öll náttúru verndarsvæði landsins og um náttúrumyndanir, lífverur og vistkerfi sem friðlýst hafa verið samkvæmt lögum þessum.

Í náttúruminjaskrá skal að auki telja upp náttúrumyndanir, sem æskilegt er að friðlýsa, svo og lönd þau sem ástæða kann að verða að lýsa friðlönd, leggja til þjóð garða eða fólkvanga eða vernda á annan hátt vegna náttúru sinnar eða landslags.

Í skránni skulu vera ítarlegar upplýsingar um hvert svæði og rökstuðningur fyrir verndun þeirra eða friðun, m.a. skal færa í skrána þær upplýsingar um minjar og lönd sem nauðsynlegar eru vegna varðveislu eða friðlýsingar, svo sem um beinan og óbeinan eignarrétt, mörk svæðis, náttúruverndargildi, aðsteðjandi hættur og æski legar aðgerðir til verndar.

Í náttúruminjaskrá skal einnig vera listi yfir örverur, jurtir, dýr og vistkerfi, sem æskilegt þykir að vernda, m.a. til að tryggja varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni. Fram skal koma rökstuðningur fyrir verndun, markmið með henni, hvernig þeim verði best náð og til hvaða staða á landinu hún nái.

Landvarsla ríkisins og Náttúrufræðistofnun Íslands skulu með aðstoð náttúru verndarnefnda og náttúrustofa gera rökstuddar tillögur til umhverfisráðuneytisins um svæði, náttúrumyndanir, lífverur og vistkerfi á náttúruminjaskrá. Náttúruvernd arráð, félagasamtök eða einstaklingar geta jafnframt gert slíkar tillögur og skal þá ráðuneytið fallast á eða hafna tillögunni með rökstuddu áliti innan fjögurra mánaða frá því að hún berst.

Leita skal eftir áliti Náttúruverndarráðs á öllum tillögum annarra áður en á þær er fallist.

Heimilt er með reglugerð að setja reglur um skráningu náttúruminja og verka skiptingu Landvörslu ríkisins og Náttúrufræðistofnunar Íslands á því sviði.

b .

1. mgr. 28. gr. fellur niður.

c .

2. mgr. 28. gr. hljóðar svo: Ef umhverfisráðherra telur ástæðu til friðlýsingar eða annarra náttúruverndaraðgerða samkvæmt lögum þessum, skal fela Landvörslu rík isins að freista þess að komast að samkomulagi við landeigendur, sveitarstjórnir og aðra er eiga hagsmuna að gæta. Verði samkomulag skal það fært til bókar og staðfest af hlutaðeigandi aðilum.

d .

29. gr. fellur brott.

e .

1. mgr. 30. gr. orðast svo:

Ákveði Náttúruverndarráð friðlýsingu og liggi ekki þegar fyrir samþykki eig enda, annarra rétthafa eða sveitarfélags þess sem hlut eiga að máli, skal Landvarsla ríkisins semja tillögu um friðlýsinguna.

f .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráðs“ í 2. mgr. 30. gr. kemur: Landvörslu ríkisins.

g .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráð“ í 31. gr. kemur: Landvarsla ríkisins í umboði ráðherra.

h .

32. gr. orðast svo:

Áður en ráðherra tekur ákvörðun um friðun og friðunarákvæði skal leita eftir áliti Náttúruverndarráðs. Gefa skal ráðinu 6 vikur til að gera athugasemdir.

i .

Í 1. mgr. 33. gr. fellur niður: skv. 32. gr.

j .

Í stað orðsins „Náttúruverndarráðs“ í 2. mgr. 33. gr. kemur: Landvörslu ríkisins.

k .

Greinartölur 28.–33. gr. laganna breytast og verða 35.–39. gr.

6. gr.

Eftirfarandi breyting verður á VII. kafla laganna, Ýmis ákvæði:

a .

Á undan 1. mgr. 37. gr. kemur ný málsgrein:

Fái starfsfólk Landvörslu ríkisins, eða annarra aðila sem falin hefur verið umsjón svæða með samningi, vitneskju í starfi sínu um að brot hafi verið framið gegn lögum þessum eða reglum, settum samkvæmt þeim, ber þeim að tilkynna það lögreglu svo skjótt sem auðið er. Yfirmaður svæðisins skal gera eða láta gera skýrslu um atvikið og afhenda hana lögreglu. Ráðherra setur í reglugerð frekari ákvæði um framkvæmd skýrslugerðar.

b .

Greinartölur 34.–38. gr. laganna breytast og verða 40.–44. gr.

7. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Þegar lög þessi hafa öðlast gildi skal fella þau að lögum nr. 47/1971 og samræma greinartölur og gefa lögin út svo breytt.

Ákvæði til bráðabirgða.

Þrátt fyrir ákvæði 7. gr. situr núverandi Náttúruverndarráð uns náttúruverndarþing hefur verið haldið. Umhverfisráðherra boðar til 9. náttúruverndarþings eigi síðar en í árs lok 1995. Í kosningum til Náttúruverndarráðs skal kjósa formann og varaformann ásamt tveimur ráðsmönnum til fjögurra ára en þrjá ráðsmenn til tveggja ára.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Lög um náttúruvernd, nr. 47/1971, eru að stofni til frá árinu 1956. Þessi lög hafa reynst vel en tímabært þykir að endurskoða þau vegna breytinga sem orðið hafa á skipan náttúruverndarmála í stjórnkerfinu og löggjöf á sviði umhverfismála. Sérstakt ráðuneyti umhverfismála var stofnsett árið 1990 og tekur að verulegu leyti við því hlutverki sem Náttúruverndarráði er falið að gegna í gildandi lögum um náttúruvernd. Eftir stofnun ráðuneytisins er eðlilegt að það hafi yfirumsjón með stefnumótun stjórnvalda í náttúru verndarmálum og annist þær stjórnvaldsaðgerðir sem Náttúruverndarráð sér nú um. Verulegar breytingar hafa einnig orðið á viðhorfi fólks til náttúruverndar og ný löggjöf verið sett á undanförnum árum sem áhrif hefur á framkvæmd náttúruverndarmála. Má þar t.d. nefna lög nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar, lög nr. 81/1988, um hollustu hætti og heilbrigðiseftirlit, lög nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúru stofur, lög nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum, og lög nr. 21/1993, um upplýsinga miðlun og aðgang að upplýsingum um umhverfismál.

Unnið hefur verið að endurskoðun laga um náttúruvernd um langt skeið. Menntamála ráðherra lagði t.d. fram á Alþingi á 107. löggjafarþingi 1984–85 frumvarp til laga um náttúruvernd sem samið var að tilstuðlan náttúruverndarþings og Náttúruverndarráðs. Það frumvarp varð ekki útrætt á því þingi og var ekki endurflutt. Náttúruverndarráð fjall aði á næstu árum þar á eftir ítarlega um framtíðarskipan náttúruverndarmála og varð sam mála um að breytingar væru óumflýjanlegar í ljósi þeirrar þróunar sem átt hafði sér stað frá því að náttúruverndarlögin voru samþykkt árið 1971. Elín Pálmadóttir, þáverandi varaformaður Náttúruverndarráðs, kynnti tillögur ráðsins um breytingar á 6. náttúru verndarþingi 1987 fyrir hönd ráðsins og sagði þá m.a.: „Miðað við þau verkefni sem Náttúruverndarráð hefur lögum samkvæmt, sýnist tilurð þess orðin óeðlileg, þ.e. þetta bland aða kjör þar sem ráðherra skipar formann og varaformann og frjáls félög sín úr hverri átt inni, auk náttúruverndarnefndanna, kjósa sex fulltrúa sína. Þegar til daglegra vinnu bragða kemur er ráðinu svo ætlað að starfa á ábyrgð ráðherra. Það hefur vissa ábyrgð gagnvart stefnu ríkisstjórnarinnar og framkvæmd hennar, eins og hún er hjá ríkisstjórn hverju sinni. Náttúruverndarráð er rekið í umboði ráðherra og fyrir fé úr ríkissjóði. Það getur ekki eðli sínu samkvæmt starfað sem frjálst félag þótt meirihluti ráðsmanna taki umboð sitt úr þeirri átt og við höfum stundum orðið vör við þennan tvískinnung, t.d. í hvalamálinu. Stjórnskipulega er Náttúruverndarráð því hálfgerður bastarður. Raunar voru strax skiptar skoðanir um þetta fyrirkomulag 1971, enda hvergi verið tekið upp síð an. Við teljum farsælla að greina þarna á milli. Rekstur verði skilvirkari með því að vera ráðuneytisdeild, er veiti um leið meira svigrúm fyrir frjálsu félögin, sem eðlilega hafa til hneigingu til að telja málin alfarið í verkahring Náttúruverndarráðs og það dregið kraft inn úr þeim. Auk þess sem sífellt er verið að rugla þessum aðilum og störfum þeirra sam an. Uppstokkun á verktilhögun og vinnubrögðum er því að okkar dómi löngu tímabær.“

Á tímabilinu 1988–90 var lítið rætt um endurskoðun náttúruverndarlaga vegna umræðu um stofnun umhverfisráðuneytis. Eftir stofnun þess var þráðurinn tekinn upp að nýju og snemma árs 1991 ákvað Náttúruverndarráð að endurskoða verksvið sitt í ljósi breyttra aðstæðna og semja tillögu um nýja náttúruverndarstefnu. Í framhaldi af því kynnti Náttúruverndarráð drög að stefnu í náttúruvernd á 8. náttúruverndarþingi í október 1993 ásamt ítarlegri greinargerð.

Umhverfisráðherra skipaði nefnd í janúar 1992 til að endurskoða þá þætti náttúru verndarlaga sem lúta að hlutverki Náttúruverndarráðs og stjórn náttúruverndarmála með hliðsjón af stofnun ráðuneytis umhverfismála. Nefndinni var falið að semja drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd og um aðrar lagabreytingar sem hún teldi æskilegt að gera á stjórn náttúruverndarmála. Óskað var eftir að nefndin lyki störfum fyrir 1. ágúst 1992. Eigi reyndist unnt að ljúka nefndarstörfum innan settra tíma marka og þegar ráðherraskipti urðu í umhverfisráðuneytinu í júní 1993 var það mat ráðu neytisins að langur tími mundi líða þar til nefndin næði saman um drög að frumvarpi. Í framhaldi af því var nefndin leyst frá störfum.

Í ræðu sem Össur Skarphéðinsson umhverfisráðherra flutti við setningu 8. náttúru verndarþings 29. október 1993 fjallaði hann m.a. um endurskoðun á stjórnunarþætti nátt úruverndarlaganna og kynnti tillögur sem samdar höfðu verið í ráðuneytinu að hans ósk. Í ræðu ráðherra kom fram að kjarninn í tillögunum væri að skipta þeim verkefnum ríkis ins sem Náttúruverndarráð hefur nú með höndum á umhverfisráðuneytið og stofnanir þess, en skapa jafnframt nýjan grundvöll fyrir sjálfstætt Náttúruverndarráð, sem verður óháð valdboði ráðherra og mun ekki annast stjórnsýslu á vegum ríkisins né bera ábyrgð á ríkisrekstri.

Á grundvelli þessara tillagna var á 117. löggjafarþingi 1993–1994 lagt fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um náttúruvernd, nr. 47/1971, ásamt síðari breytingum. Frumvarpið hlaut ekki afgreiðslu og er hér endurflutt með nokkrum breytingum. Ákveðið var að tvískipta endurskoðun náttúruverndarlaganna og leggja áherslu í þessum fyrri áfanga á breytingar á þeim lagaákvæðum sem lúta að stjórnkerfi náttúruverndarmála, verkaskiptingu stofnana og hlutverki Náttúruverndarráðs. Jafnframt skyldi leita leiða til að styrkja friðlýsingarþátt laganna með hliðsjón af aðild Íslands að alþjóðasamningnum um vernd líffræðilegrar fjölbreytni sem umhverfisráðherra undirritaði fyrir Íslands hönd í Rio de Janeiro 12. júní 1992. Í síðari áfanga er stefnt að endurskoðun á öðrum ákvæðum laganna, sérstaklega þeim kafla náttúruverndarlaganna sem fjallar um aðgang almenn ings að náttúru landsins og umgengni.

Frumvarp það, sem hér liggur fyrir, tekur mið af stefnumörkun ráðherra varðandi stjórnsýsluþátt náttúruverndarlaga sem kynnt var á 8. náttúruverndarþingi, drögum Nátt úruverndarráðs að stefnu í náttúruvernd sem kynnt var á sama þingi, fyrri samþykktum Náttúruverndarráðs um framtíðarskipan náttúruverndarmála og nýrri löggjöf á sviði um hverfismála. Meginmarkmið þeirra breytinga á gildandi lögum um náttúruvernd sem fel ast í þessu frumvarpi eru:

1 . að laga stjórn þessa málaflokks að stofnun umhverfisráðuneytisins,

2 . að skilja ríkisrekstur frá annarri starfsemi Náttúruverndarráðs og tryggja sjálfstæði þess gagnvart Stjórnarráðinu,

3 . að skapa grundvöll fyrir sjálfstætt og virkt Náttúruverndarráð,

4 . að samræma verksvið umhverfisráðuneytis og stofnana þess,

5 . að samræma lög um náttúruvernd nýjum lögum um mat á umhverfisáhrifum, lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur og löggjöf á sviði mengunarvarna,

6 . að styrkja stefnu um friðlýsingar og framkvæmd friðlýsinga.

Samkvæmt frumvarpinu mun Náttúruverndarráð ekki sinna stjórnsýslu á vegum ríkis ins eða bera ábyrgð á ríkisrekstri. Ráðið verður sjálfstæður en þó lögbundinn ráðgjafar- og umsagnaraðili á sviði náttúruverndar. Gert er ráð fyrir því að Náttúruverndarráð móti sjálfstæða stefnu í náttúruverndarmálum og geti, ef svo ber undir, gagnrýnt stefnu ríkis ins í einstökum málum. Náttúruverndarráð mun hafa bakhjarl í náttúruverndarþingi og lögum um upplýsingaskyldu stjórnvalda á sviði umhverfismála.

Lagt er til að sérstök stofnun, Landvarsla ríkisins, sem að stofni til er núverandi skrif stofa Náttúruverndarráðs, taki við hluta af verkefnum Náttúruverndarráðs. Undirbúning ur friðlýsinga, framkvæmd friðlýsinga og rekstur þjóðgarða og annarra friðlýstra svæða verður kjölfestan í náttúrverndarstarfi stofnunarinnar.

Eftirlit með framkvæmdum hefur verið veigamikill þáttur í starfi Náttúruverndarráðs. Með bættri löggjöf á sviði mengunarmála og með lögum um mat á umhverfisáhrifum er slíkt eftirlit sett í nýjan farveg, sem óhjákvæmilega breytir því hlutverki sem Náttúru verndarráð hefur gegnt á þessu sviði. Náttúruverndarráð mun þó eftir sem áður gegna ákveðnu og mjög mikilvægu sjálfstæðu umsagnar- og eftirlitshlutverki. Eftirlit hins op inbera með því að náttúru landsins sé ekki spillt, auk eftirlits með framkvæmdum flyst frá Náttúruverndarráði til Landvörslu ríkisins, enda eðlilegt að ríkisstofnun sinni þessu hlutverki.

Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að náttúruminjaskrá verði efld sem stefnumarkandi þáttur. Umhverfisráðuneytið mun gefa skrána út en undirbúningur hennar mun verða á vegum Landvörslu ríkisins og Náttúrufræðistofnunar Íslands sem annast mun öflun grunnupplýsinga. Náttúruverndarráð skal fjalla ítarlega um skrána áður en hún er út gefin og gerir tillögur um breytingar.

Helstu breytingarnar, sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá því að það var fyrst lagt fram á Alþingi, eru á fyrstu grein þess. Við breytingarnar var tekið nokkurt mið af athuga semdum sem Alþingi bárust við frumvarpið og leitast við að skýra það og einfalda. Eitt meginmarkmið breytinganna á frumvarpinu er að draga betur fram sjálfstæði Náttúru verndarráðs og aðskilnað þess frá ríkisvaldinu. Sérstaklega skal bent á sjö atriði við 1. gr. frumvarpsins sem tóku breytingum: Í fyrsta lagi er (í a- og e-liðum 2. gr. og 6. gr.) kveðið á um samráð við bændur og aðra landnotendur; í öðru lagi mun ráðherra (skv. e-lið 6. gr.) skipa stjórn Landvörslu ríkisins án tilnefninga; í þriðja lagi (í h-lið 9. gr.) verða náttúruverndarnefndirnar óbreyttar frá því sem er í gildandi löggjöf; í fjórða lagi er (í i-lið 10. gr.) felld niður upptalning á þeim sem eiga rétt til setu á náttúruverndarþingi og í staðinn kemur almennt ákvæði um seturétt; í fimmta lagi eru (í j-lið 11. gr.) felldar niður tilnefningar í Náttúruverndarráð; í sjötta lagi eru ákvæði um eftirlitshlutverk Nátt úruverndarráðs felld niður og almennt eftirlit með því að náttúru landsins sé ekki spillt og eftirlit með framkvæmdum fært til Landvörslunnar (d-liður 5. gr.); og í sjöunda lagi er varsla friðlýsingarsjóðs (í l-lið 13. gr.) færð frá Landvörslu ríkisins til Náttúruverndar ráðs. Í g-lið 4. gr., er opnuð sú leið að þjóðgarðar verði ekki að öllu leyti í eigu ríkisins náist samkomulag um slíkt milli eigenda og umhverfisráðuneytis. Ríkiseign á þjóðgörð um verður eftir sem áður meginreglan. Sérstaklega skal bent á eina breytingu á 5. gr. frumvarpsins. 29. gr. núgildandi laga um náttúruvernd er felld niður en hún kveður á um eftirlitshlutverk Náttúruverndarráðs. Greinin er óþörf í ljósi nýrrar 5. gr. og laga um mat á umhverfisáhrifum. Að lokum er bent á viðbót við 6. gr. frumvarpsins en á undan 1. mgr. 37. gr. kemur ný málsgrein um skýrslugerð starfsmanna Landvörslunnar vegna brota á lögunum.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í nýrri 2. gr. er kveðið á um samráð umhverfisráðuneytis við Náttúruverndarráð, bændur og aðra landnotendur, sveitarstjórnir og samtök áhugamanna um náttúruvernd við mótun stefnu í náttúruvernd og framkvæmdir og fræðslu á því sviði. Ákvæði þetta er í samræmi við þá stefnu, sem staðfest var á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Rio de Janeiro 1992, að veita almannasamtökum aðild að stefnumörkun á sviði umhverfismála þar sem því verður við komið.

Í b–g-liðum 3.–8. gr., er fjallað um Landvörslu ríkisins sem verður ný ríkisstofnun byggð á gömlum grunni. Hér er um að ræða skrifstofu Náttúruverndarráðs sem nú er kostuð af ríkissjóði, en fær nýtt hlutverk við aðskilnað frá ráðinu og betur skilgreinda stöðu innan ríkiskerfisins. Landvarsla ríkisins verður undir yfirstjórn umhverfisráðuneytisins, sbr. nýja 3. gr.

Samkvæmt nýrri 4. gr. skal Landvarsla ríkisins hafa umsjón með rekstri og fram kvæmdum á friðlýstum svæðum og öðrum náttúruverndarsvæðum í samræmi við ákvæði laga þar að lútandi, en Náttúruverndarráð hefur annast þessa umsjón fyrir hönd ríkisins samkvæmt gildandi lögum. Nýmæli er að stofnuninni verður heimilt skv. 1. mgr. nýrrar 4. gr. að taka að sér umsjón með öðrum svæðum sem sérstök þykja sakir landslags, gróð urfars eða dýralífs.

Í samræmi við umsjónarhlutverk Landvörslunnar er henni gert skylt skv. 3. mgr. nýrr ar 4. gr. að gefa ráðherra skýrslu árlega um ástand lands í hennar umsjá og um aðstöðu þar til að taka á móti ferðamönnum. Jafnframt skulu settar fram tillögur til úrbóta sé þess þörf og álit stofnunarinnar á stöðu ferðamála frá sjónarmiði náttúruverndar. Ákvæði þetta, sem er nýmæli, og önnur sem kveða á um samvinnu Landvörslunnar við yfirvöld ferða mála eru sett með vísun til þess að vernd náttúru er einn af hornsteinum ferðaþjónustu hér á landi.

Landsvæði, sem vernduð eru sakir sérstaks landslags, gróðurfars eða dýralífs, laða til sín ferðamenn. Mikill fjöldi ferðamanna á takmörkuðu svæði hefur í för með sér hættu á umhverfisspjöllum sem nauðsynlegt er að draga úr. Í 2. mgr. nýrrar 4. gr. er kveðið á um eftirlitsskyldu Landvörslu ríkisins með ferðamönnum á svæðum í hennar umsjá og heimild veitt til að takmarka umferð og loka svæðum til að koma í veg fyrir spjöll á landi. Í 4. mgr. nýrrar 4. gr. er það nýmæli að áhersla er lögð á gerð skipulagsáætlana fyrir þjóð garða og önnur friðlýst svæði í umsjá Landvörslunnar til að tryggja varðveislu þessara svæða og bæta umgengni og nýtingu.

Fræðsla er undirstaða virkrar náttúruverndar. Í 5. og 7. mgr. nýrrar 4. gr. er kveðið á um skyldu Landvörslu ríkisins til að hafa forgöngu um fræðslu á svæðum í hennar umsjá og um útgáfu á fræðsluefni fyrir skóla, fjölmiðla og almenning í samráði við umhverfis ráðuneytið. Ákvæði þessi eru efnislega samhljóða 2. mgr. 7. gr. gildandi laga um náttúru vernd. Jafnframt er stofnuninni heimilað skv. 6. mgr. nýrrar 4. gr. að setja á stofn og reka gestastofur í þjóðgörðum og öðrum náttúruverndarsvæðum eftir því sem kveðið er á um í fjárlögum hverju sinni. Heimilt verður að taka gjald fyrir fræðsluefni og veitta þjónustu í gestastofu til að standa straum af rekstrarkostnaði. Gert er ráð fyrir að í gestastofu verði náttúra staðarins kynnt, jarðmyndanir og lífríki, reglur sem gilda um svæðið, náttúru vernd, saga byggðar og landnýting. Ákvæði þetta er nýmæli sem tekur mið af þeirri þróun sem átt hefur sér stað og stefnumörkun Náttúruverndarráðs um þjónustu við ferðamenn á friðlýstum svæðum. Gestastofa hefur þegar verið sett á stofn við Gullfoss og undirbún ingur er hafinn að gestastofu við Mývatn. Áætlun hefur einnig verið gerð um gestastofur í þjóðgörðunum í Skaftafelli og Jökulsárgljúfrum. Eðlilegt þykir að uppbygging og rekst ur gestastofa verði á verksviði Landvörslu ríkisins í stað Náttúruverndarráðs eftir að ráð ið hefur verið losað við allan rekstur fyrir hönd ríkisins og umsjón með náttúruverndar svæðum.

Í 8. mgr. nýrrar 4. gr. er kveðið á um samstarf Landvörslu ríkisins við Náttúruverndar ráð og samtök áhugamanna um náttúruvernd. Ákvæði þetta tekur mið af þeirri verka skiptingu á milli Landvörslunnar, Náttúruverndarráðs og náttúruverndarnefnda sem lögð er til í frumvarpinu en er að öðru leyti efnislega samhljóða 4. mgr. 7. gr. gildandi laga.

Verulegur hluti af starfi Náttúruverndarráðs hefur verið að framfylgja 29. gr. gildandi laga um náttúruvernd. Með nýjum lögum um mat á umhverfisáhrifum flyst þessi starfsemi hins vegar að miklu leyti til embættis skipulagsstjóra ríkisins, sem hefur lögum samkvæmt umsjón með matinu.

Landvörslu ríkisins ber skv. nýrri 5. gr. að fylgjast með því, að náttúru landsins sé ekki spillt með athöfnum sem brjóti í bága við lög. Rétt þykir að fela Landvörslunni þetta almenna eftirlitshlutverk, auk eftirlits með framkvæmdum. Nýtt og óháð Náttúruvernd arráð getur eðli málsins samkvæmt ekki sinnt þessu hlutverki, enda væri það í andstöðu við þau meginsjónarmið sem frumvarpið byggist á.

Eftirlitsmenn hafa starfað um langt skeið í hlutastörfum á vegum Náttúruverndarráðs og hefur verkefni þeirra verið eftirlit með almennum framkvæmdum og sérstaklega þeim sem falla undir ákvæði 29. gr. gildandi laga og 33.–40. gr. reglugerðar um náttúruvernd (nr. 205/1973). Kostnaður af störfum þeim hefur oftast verið greiddur af þeim sem fram kvæmdina hefur annast.

Í nýrri 5. gr. er Landvörslu ríkisins falið þetta hlutverk og er framkvæmanda gert að bera kostnað af eftirliti samkvæmt fyrir fram gerðri áætlun þegar um er að ræða fram kvæmdir. Ákvæði þetta er í samræmi við gildandi lög og reglugerð um náttúruvernd og er nauðsynlegt til að gera Landvörslu ríkisins kleift að sinna eftirlitshlutverki sínu af full um krafti.

Samkvæmt nýrri 6. gr. skipar ráðherra stjórn Landvörslunnar án tilnefninga til fjög urra ára í senn. Eðlilegt er að stjórnin sé skipuð óháð hagsmunaaðilum enda erfitt að gera upp á milli þeirra fjölmörgu sem eiga hagsmuna að gæta. Skýrt er kveðið á um samráð stjórnarinnar við Náttúruverndarráð, samtök áhugamanna um náttúruvernd og hagsmun aðila. Lagt er til að ráðherra skipi Landvörslunni framkvæmdastjóra til 5 ára í senn sem fari með daglega stjórn stofnunarinnar og hafi umsjón með rekstri hennar.

Í hverjum þjóðgarði skal vera þjóðgarðsvörður samkvæmt nýrri 7. gr. sem starfar í umboði Landvörslu ríkisins og annast stjórn og daglegan rekstur garðsins. Þjóðgarðs vörður ræður annað starfsfólk þjóðgarðsins, þar á meðal landverði, að fengnu samþykki framkvæmdastjóra Landvörslu ríkisins. Ráðherra skipar þjóðgarðsverði að fenginni til lögu stjórnar Landvörslu ríkisins og getur falið þeim víðtækara eftirlits- og stjórnunar hlutverk á svæðum í umsjón Landvörslunnar, hverjum í sínum landshluta. Þjóðgarðs vörður hefur starfað um langt skeið í þjóðgarðinum í Skaftafelli samkvæmt reglugerð (nr. 319/1984) og í reglugerð um þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum (nr. 359/1993) er gert ráð fyrir að þar starfi þjóðgarðsvörður. Náttúruverndarráð ræður þjóðgarðsverði nú til að fara með daglega stjórn þjóðgarða og starfa þeir samkvæmt erindisbréfum. Lagabreytingin, sem hér er lögð til, miðar að því að auka ábyrgð þjóðgarðsvarða á rekstri þjóðgarðanna og styrkja stöðu þeirra. Jafnframt er gert ráð fyrir að þjóðgarðsverðir geti sinnt verkefn um á öðrum svæðum í umsjón Landvörslunnar hver í sínum landshluta eftir aðstæðum. Það ætti að leiða til aukinnar samnýtingar og samræmingar.

Á svæðum í umsjá Landvörslu ríkisins starfa landverðir samkvæmt nýrri 2. mgr. 6. gr. og skulu þeir m.a. annast eftirlit og fræðslu. Ákvæði þetta er efnislega samhljóða 3. mgr. 7. gr. gildandi laga um náttúruvernd, sbr. reglugerð nr. 61/1990 um landverði.

Ný 8. gr. tekur mið af þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu á starfsemi skrif stofu Náttúruverndarráðs eftir aðskilnað hennar frá ráðinu. Gert er ráð fyrir að Landvarsla ríkisins verði lítil en skilvirk stofnun. Til að ná þessu markmiði og draga úr miðstýringu er heimild til ráðherra að fela öðrum með samningum að annast framkvæmdir og rekstur á svæðum í umsjá Landvörslunnar, að þjóðgörðum undanskildum. Þar má nefna sveitar félög, ferðafélög, einstaklinga og samtök um náttúruvernd. Í samningum skal kveða á um réttindi og skyldur samningsaðila. Sambærilegt ákvæði er í 4. gr. reglugerðar um náttúruvernd (nr. 205/1973), en þar segir að Náttúruverndarráð geti falið öðrum umsjón með friðlýstum svæðum.

Í nýrri 9. gr. er fjallað um náttúruverndarnefndir. Ákvæði þetta er samhljóða 3. gr. laga um náttúruvernd frá 1971.

Ný 10. gr. fjallar um náttúruverndarþing. Lagt er til að náttúruverndarþing komi sam an annað hvert ár í stað þriðja hvers árs eins og verið hefur. Hlutverk þingsins verður skv. 2. mgr. nýrrar 10. gr. að fjalla um náttúruvernd landsins og kjósa Náttúruverndarráð. Í samræmi við breytt hlutverk Náttúruverndarráðs og sjálfstæði þess gagnvart ríkisvaldinu þykir ekki eðlilegt að kveða á um það í lögum eða reglugerð ráðherra hverjir eigi seturétt á náttúruverndarþingi. Þess í stað er almennt ákvæði um náttúruverndarþing sem vett vang frjálsra félagasamtaka sem sinna náttúruverndarmálum, stofnana, fræðimanna og annarra sem málið varðar. Nánari framkvæmd þessa ákvæðis hverju sinni er í höndum Náttúruverndarráðs sem semur reglur um seturétt, kjörgengi og kosningarrétt á þinginu. Umhverfisráðuneytið auglýsir þessar reglur í Stjórnartíðindum í síðasta lagi fjórum vik um fyrir þingið en tekur ekki afstöðu til þeirra. Verði deilur um reglur Náttúruverndar ráðs skal vísa þeim til úrskurðar á þinginu sjálfu.

Í nýrri 11. gr. er fjallað um skipan Náttúruverndarráðs og kostnað sem ríkissjóður ber af starfsemi þess. Eins og verið hefur er gert ráð fyrir að Náttúruverndarráð verði skipað sjö mönnum. Lagt er til að á öðru hverju þingi verði formaður og varaformaður kosnir til fjögurra ára og tveir aðrir ráðsmenn til sama tíma. Á öðrum þingum verði þrír ráðsmenn kosnir til fjögurra ára. Tillaga þessi er gerð til að tryggja samfellu í starfi ráðsins og eðli lega endurnýjun. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður tryggi fjárhagslegan grundvöll Náttúru verndarráðs skv. 3. mgr. með því að greiða laun framkvæmdastjóra, fasta þóknun til ráðs manna og veita framlag til reksturs á skrifstofu. Rétt er að benda á að Náttúruverndarráð hefur til ráðstöfunar 5% af árlegum tekjuafgangi Endurvinnslunnar hf. eins og kveðið er á um í lögum um hana (nr. 52/1989). Skv. 4. mgr. nýrrar 11. gr. skal Náttúruverndarráð gera fyrir lok marsmánaðar ár hvert tillögur um útgjöld sem ríkissjóði ber að greiða og senda umhverfisráðuneytinu. Ákvæði þetta er efnislega samhljóða 9. gr. gildandi laga. Ráðinu verður heimilt að afla sér annarra tekna að eigin frumkvæði.

Í nýrri 12. gr. er áhersla lögð á sjálfstæði Náttúruverndarráðs skv. 1. mgr. og er kveðið á um að ráðið skuli marka sér sjálfstæða stefnu í náttúruverndarmálum og gera náttúru verndarþingi, almenningi og stjórnvöldum grein fyrir henni. Mikilvægt þykir að ráðið hafi sína eigin stefnu, óháða stefnu ríkisvaldsins, sem taki mið af vilja náttúruverndar þings, eigi Náttúruverndarráð að geta sinnt því meginverkefni sínu að gæta almannahags muna í náttúruvernd. Hlutverk Náttúruverndarráðs verður að stuðla að náttúruvernd og vera stjórnvöldum til ráðgjafar á því sviði.

Í 2. mgr. nýrrar 12. gr. er kveðið á um lögbundið umsagnarhlutverk Náttúruverndar ráðs. Álits ráðsins skal leitað við gerð stjórnarfrumvarpa og setningu reglugerða á sviði náttúruverndar. Ráðið skal jafnframt fjalla ítarlega um náttúruminjaskrá áður en hún er gefin út og hafa frumkvæði að friðlýsingu og öðrum verndunaraðgerðum. Til að tryggja samstarf við stjórnarráðið er í 4. mgr. kveðið á um reglubundna fundi ráðsins með um hverfisráðherra um stefnu og ákvarðanir stjórnvalda á sviði náttúruverndar.

Samkvæmt nýrri 13. gr. annast Náttúruverndarráð vörslu friðlýsingarsjóðs. Í 3. gr. skipulagsskrár þjóðhátíðarsjóðs segir að fjórðungur af árlegu ráðstöfunarfé sjóðsins skuli renna til friðlýsingarsjóðs til náttúruverndar á vegum Náttúruverndarráðs. Auk árlegs framlags þjóðhátíðarsjóðs hefur friðlýsingarsjóður haft tekjur af gjöfum og af sérstökum verkefnum sem Náttúruverndarráð hefur gengist fyrir til tekjuöflunar fyrir sjóðinn. Umhverfisráðuneytið samþykkti formlega stofnun sjóðsins í apríl 1991 en þá hafði hann ver ið til um langt árabil. Skipulagsskrá var send dómsmálaráðuneyti til staðfestingar 17. apríl 1991 en ráðuneytið taldi þá ekki þörf á að staðfesta hana. Hér er lagt til að styrkari stoðum verði rennt undir friðlýsingarsjóð sem lúti stjórn þriggja manna sem skipaðir verða af Náttúruverndarráði til fjögurra ára í senn. Í stjórn sjóðsins verða formaður Nátt úruverndarráðs, sem jafnframt verður formaður stjórnar, framkvæmdastjóri Landvörslu ríkisins og einn samkvæmt tilnefningu Náttúrufræðistofnunar Íslands. Stjórn sjóðsins úthlutar styrkjum úr honum í samræmi við tilgang hans og reglur sem ráðherra setur skv. 3. mgr.

Ný 14. gr. er efnislega samhljóða 5., 6. og 7. mgr. 7. gr. gildandi laga. Eina breytingin er að í stað Náttúruverndarráðs mun umhverfisráðuneytið vinna að gróðurvernd ásamt Landgræðslu ríkisins og að skógvernd ásamt Skógrækt ríkisins. Þetta verkefni ráðuneyt isins er í samræmi við það samkomulag sem gert var þegar ráðuneyti umhverfismála var sett á laggirnar og endurspeglast í 5., 6. og 7. mgr. 7. gr. náttúruverndarlaga sem sam þykktar voru með lögum nr. 47/1990. Sjálfstætt Náttúruverndarráð, óháð valdboði um hverfisráðherra, getur eðli sínu samkvæmt ekki gegnt þessu hlutverki.

Um 2. gr.

Lagt er til að í stað 9. og 10. gr. laganna, sem falla brott, komi tvær nýjar greinar sem verða 15. og 16. gr.

Ný 15. gr. er samhljóða 10. gr. gildandi laga og þarfnast ekki skýringa.

Í nýrri 16. gr. verður umhverfisráðherra heimilt, að fengnum tillögum Landvörslu rík isins, að ákveða gjald fyrir veitta þjónustu í þjóðgörðum og friðlöndum. Heimild þessi er þó bundin því skilyrði að vel sé skilgreint hverju sinni hvað verið er að greiða fyrir. Jafnframt verður ráðherra heimilt skv. 1. mgr. nýrrar 16. gr. að ákveða tímabundið gjald fyrir aðgang að náttúruverndarsvæðum, að fenginni umsögn Landvörslu ríkisins, ef spjöll hafa orðið af völdum ferðamanna á slíku svæði eða hætta er á spjöllum. Skv. 3. mgr. skal sú almenna regla gilda að tekjum skuli varið til eftirlits eða framkvæmda á sama svæði og þeirra er aflað.

Ferðamenn þurfa nú víða að greiða fyrir veitta þjónustu á friðlýstum svæðum og nægir þar að nefna greiðslur fyrir tjaldstæði og aðgang að hreinlætisaðstöðu. Slík gjöld eru t.d. innheimt í þjóðgörðunum, sem eru ríkisreknir, og á svæðum þar sem ferðafélög hafa komið upp aðstöðu fyrir ferðamenn. Gjaldtaka þessi er ekki nema að litlu leyti samræmd og í sumum tilfellum hafa gjöld verið hærri en nauðsyn krafði til að standa straum af kostnaði. Eðlilegt er að tekjum sé varið til framkvæmda og rekstrar á sama svæði og þær eru innheimtar en fyrir því er engin trygging nú. Áhöld hafa einnig verið um hvort laga heimildir séu fyrir þeirri gjaldtöku sem tíðkast hefur. Í ljósi þessa þykir rétt að setja í lög skýr ákvæði um gjaldtöku í þjóðgörðum, friðlöndum og á öðrum náttúruverndarsvæðum. Rétt þykir að heimila sérstaka gjaldtöku á svæðum þar sem spjöll hafa orðið eða hætta er á spjöllum. Tilgangur slíkrar gjaldtöku er að draga úr aðsókn, sérstaklega stórra hópa ferðamanna, og til að afla fjár til forvarna.

Um 3. gr.

a .

Breyting þessi er lögð til í samræmi við þá meginstefnu sem tekin er með frumvarpi þessu að Náttúruverndarráð sinni ekki stjórnsýslu á vegum ríkisins.

b .

Lagt er til að í stað 2. mgr. 13. gr. gildandi laga komi ný málsgrein um sama efni. Kveðið er á um að umhverfisráðherra skuli setja reglur um akstur ökutækja og umgengni ferðamanna í óbyggðum í stað Náttúruverndarráðs. Þetta er í samræmi við breytt hlutverk ráðsins.

c .

Eðlilegt þykir að leitað sé eftir umsögn Landvörslu ríkisins auk umsagnar frá Náttúruverndarráði þar sem um getur verið að ræða svæði eða náttúruminjar í umsjá stofnunarinnar.

d .

Í samræmi við þá breytingu að Náttúruverndarráð sinni ekki lengur stjórnsýslu á vegum ríkisins er lagt til að Landvarsla ríkisins setji fyrirmæli samkvæmt greininni og ákveði tímamörk. Rétt þykir að Landvarslan setji þessi fyrirmæli til að gefa þolendum kost á áfrýjun til æðra stjórnvalds.

e .

Eðlilegt þykir að umhverfisráðherra setji reglur um auglýsingar og leiðbeiningar samkvæmt greininni og úrskurði vafaatriði.

f .

Lagt er til að 21. gr. gildandi laga falli brott. Grein þessi á ekki lengur við þar sem öll sveitarfélög eru nú skipulagsskyld, sbr. 1. gr. laga nr. 31/1978 sem breyttu gild andi skipulagslögum, nr. 19/1964.

g .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

Um 4. gr.

a .

Eðlilegt er að umhverfisráðherra fari með heimild til friðlýsingar í stað Náttúruverndarráðs eftir stofnun ráðuneytis umhverfismála.

b .

Lagt er til að ákvörðun umhverfisráðherra um friðlýsingu skuli byggjast á mati Náttúruverndarráðs, Landvörslu ríkisins eða Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem annast fræðilegar rannsóknir á jarðfræði landsins og verður fræðilegur bakhjarl Landvörsl unnar.

c .

Óeðlilegt þykir að Náttúruverndarráð geti gefið fyrirmæli um að breyta, spilla eða eyða friðlýstum náttúruvættum.

d .

Eðlilegt er að umhverfisráðherra fari með heimild til að friðlýsa jurtir og örverur í stað Náttúruverndarráðs. Náttúrufræðistofnun Íslands ber samkvæmt lögum um stofnunina (nr. 60/1192) að leiðbeina um verndargildi vistkerfa og náttúruminja og því eðlilegt að fela stofnuninni tillögugerð um verndun jurta og örvera. Jafnframt er mið tekið af því að ráðgert er að Náttúrufræðistofnun Íslands sjái um framkvæmd al þjóðlegs samnings um líffræðilega fjölbreytni sem Ísland hefur undirritað. Með vís un til þessa samnings og til aukins skilnings á gildi smæstu lífvera í náttúrunni er lagt til að heimilt verði að friðlýsa örverur á sama hátt og jurtir.

Friðlýsing einstakra tegunda dugir skammt ef þess er ekki jafnframt gætt að varð veita lífssvæði þeirra. Lagt er því til að heimild verði í lögum til að friðlýsa lífssvæði tegundar, eða hluta þess, þegar það er talið nauðsynlegt til að ná fram markmiði frið lýsingar. Flest villt dýr og fuglar eru friðuð samkvæmt lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, og er ráðherra heimilt skv. 3. mgr. að friðlýsa ef brýnt þykir lífssvæði tiltekinna fugla og dýra.

e .

Á sama hátt og um getur í skýringum við a- og d-liði þykir rétt að umhverfisráðherra fari með heimildir til að friðlýsa landsvæði í stað Náttúruverndarráðs, jafnframt að leita skuli umsagnar Náttúruverndarráðs, Landvörslu ríkisins eða Náttúrufræði stofnunar Íslands áður en ákvörðun er tekin um friðlýsingu.

f .

Vísað er til skýringa við e-lið.

g .

Á sama hátt og um getur í skýringum við a-, d- og e-liði þykir rétt að umhverfisráðherra hafi heimild til að lýsa landsvæði þjóðgarð í stað Náttúruverndarráðs. Samkvæmt greininni skulu þjóðgarðar að jafnaði vera í ríkiseign en það er nýmæli að svo þurfi ekki nauðsynlega að vera náist samkomulag um það milli umhverfis ráðuneytis og landeigenda.

Lagt er til að þjóðgarðsverðir fari með stjórn þjóðgarða í umboði Landvörslu rík isins í stað Náttúruverndarráðs í samræmi við 1. gr. frumvarpsins, jafnframt að um hverfisráðherra setji reglur um meðferð og rekstur þjóðgarða í stað ráðsins, en að fenginni tillögu Landvörslu ríkisins og umsögn Náttúruverndarráðs um hana.

h .

Með vísun til aðskilnaðar Náttúruverndarráðs frá stjórnsýslu á vegum ríkisins þykir rétt að óskir um stofnun fólkvanga verði bornar fram til umhverfisráðherra í stað Náttúruverndarráðs og að ráðherra taki ákvarðanir um stofnun þeirra.

i .

Vísað er til skýringa við h-lið.

j .

Eðlilegt þykir að Landvarsla ríkisins annist framkvæmd friðlýsinga fyrir hönd ráðherra, þar á meðal undirbúning að stofnun fólkvanga.

k .

Vísað er til skýringa við h-lið.

l .

Í samræmi við það meginverkefni Landvörslu ríkisins að hafa umsjón með friðlýstum svæðum skv. 1. gr. frumvarpsins er lagt til að Landvarslan hafi samráð við sveit arfélög um rekstur fólkvanga í stað Náttúruverndarráðs.

m .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

n .

Breyting þessi er lögð til í samræmi við þá verkaskiptingu sem lögð er til í 1. gr. frumvarpsins á milli Landvörslu ríkisins og Náttúruverndarráðs.

o .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

p .

Nauðsynlegt þykir að lögfesta samheiti yfir staði og svæði sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt lögum vegna náttúru eða landslags og svæði sem ekki njóta slíkr ar verndar og hafa verið sett á náttúruminjaskrá. Hér er lagt til að landsvæði þessi verði nefnd náttúruverndarsvæði. Jafnframt er kveðið á um að gera skuli vörsluáætl un fyrir hvert þeirra þar sem fram komi hvernig ná skuli settum markmiðum með vernd. Ákvæði þetta er sett bæði til þess að koma í veg fyrir að ráðist verði í friðlýs ingar eða aðrar verndaraðgerðir þar sem þær eru óframkvæmanlegar og til þess að efla verndunarstarfið.

Um 5. gr.

a .

Lagt er til að náttúruminjaskrá fái aukið vægi sem stefnumarkandi rit um friðlýsingar og aðrar verndunaraðgerðir. Umhverfisráðuneytið skal gefa skrána út þriðja hvert ár skv. 1. mgr. nýrrar 34. gr. og auglýsa hana í Stjórnartíðindum. Í náttúruminjaskrá skal skv. 1. mgr. telja upp náttúruminjar og lönd þau sem æskilegt er að friðlýsa eins og kveðið er á um í 1. mgr. 28. gr. gildandi laga. Hér er auk þess lagt til að í náttúru minjaskrá verði einnig upp talin þau lönd sem ástæða þykir til að vernda á annan hátt vegna náttúru sinnar eða landslags, svo og öll þau svæði, náttúrumyndanir, lífverur og vistkerfi sem friðlýst hafa verið eða vernduð á annan hátt með lögum. Í náttúru minjaskrá skal einnig vera skv. 4. mgr. listi yfir örverur, jurtir, dýr og vistkerfi sem æskilegt þykir að vernda, m.a. til að tryggja varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni í samræmi við ákvæði alþjóðlegra samninga sem Ísland á aðild að.

Í skránni skulu vera ítarlegar upplýsingar um hvert svæði, rökstuðningur fyrir vernd þeirra og markmið með henni. Í þessu öllu felst að skráin verður markvissari og betur rökstudd en áður. Hér verður um að ræða opinbera stefnu framkvæmda valdsins um friðlýsingar og aðrar verndunaraðgerðir og því eðlilegt að umhverfis ráðuneytið hafi yfirumsjón með gerð skrárinnar og gefi hana út.

Gert er ráð fyrir að vinna við náttúruminjaskrá verði á verksviði Náttúrufræðistofnunar Íslands og Landvörslu ríkisins. Verkaskipting verði með þeim hætti að Náttúrufræðistofnun muni annast öflun gagna um náttúruna og setja fram tillögur um friðlýsingar og aðrar verndunaraðgerðir á grundvelli þeirra. Gagnasöfnun skal miðast við að markmið með aðgerðum verði skýr, rökstuðningur fyrir því að setja svæði á skrá fullnægjandi og að unnt sé að ganga frá ítarlegri náttúrulýsingu fyrir hvert svæði. Náttúrufræðistofnun skal gera tillögur til ráðuneytis um svæði og nátt úruminjar á skrána með hliðsjón af settum markmiðum í náttúruvernd og alþjóðleg um skuldbindingum á því sviði.

Landvarsla ríkisins muni hins vegar annast öflun upplýsinga sem lúta að því að hrinda friðlýsingu í framkvæmd, m.a. öflun gagna um eignarhald, og sjái um fram kvæmdina þegar að henni kemur. Landvarslan skal gera rökstuddar tillögur til ráðu neytis um svæði og náttúruminjar sem æskilegt er talið að setja á náttúruminjaskrá vegna útivistar og ferðamennsku og aflar nauðsynlegra gagna þar að lútandi í sam vinnu við Náttúrufræðistofnun.

Leita skal eftir áliti Náttúruverndarráðs á öllum tillögum áður en á þær er fallist skv. 6. mgr. nýrrar 34. gr. Í 4. mgr. er jafnframt kveðið á um að Náttúruverndarráð, félagasamtök eða einstaklingar geti átt frumkvæði að því að setja landsvæði, nátt úrumyndanir, lífverur eða vistkerfi á skrána. Umhverfisráðuneytið skal hafna slíkum tillögum eða samþykkja þær með rökstuddu áliti innan fjögurra mánaða frá því að þær berast.

b .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

c .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

d .

29. gr. er felld niður með vísun til laga um mat á umhverfisáhrifum og nýrrar 5. gr.

e .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

f .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

g .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

h .

Áhersla er lögð á að Náttúruverndarráð fjalli um friðlýsingar og segi álit sitt á þeim áður en til fullnaðarákvörðunar kemur.

i .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

j .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

k .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

Um 6. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 7. gr.

a .

Brot, sem hér um ræðir, eiga sér yfirleitt stað fjarri þéttbýli á landsvæðum sem hafa verið friðuð eða friðlýst sökum sérstöðu sinnar um landslag, gróðurfar, dýralíf, eða náttúrumyndanir, svo sem fossar, eldstöðvar, hellar, drangar, o.s.frv. Brotin beinast því gegn náttúruperlum og þjóðargersemum sem að öllu jöfnu hafa mikið aðdráttar afl fyrir gesti, innlenda sem erlenda, og því mjög mikilvægt að vernda þessi svæði eins og kostur er.

Brotin eiga sér yfirleitt stað fjarri þéttbýli og því getur liðið talsverður tími frá því að vitneskja fæst um brotið þar til lögregla kemur á vettvang. Sá tími er mjög mikil vægur með hliðsjón af því að það náist að upplýsa um brotið. Með lögfestingu þessa ákvæðis er ætlunin að virkja starfsfólk svæðanna eins og kostur er við rannsókn mála, án þess þó að brotin sæti afbrigðilegri rannsókn.

Því er lagt til að landverðir og annað starfsfólk geri eigin skýrslu um þá vitneskju sem það hefur um brotið, gefi þar stutta lýsingu á því, upplýsingar um vitni, myndir af vettvangi, sé þess þörf, og verndi eins og kostur er brotavettvang þar til lögregla kemur. Jafnframt þarf að koma fram í skýrslunni lýsing á afleiðingum brotsins, eða tjóni. Með þessu móti ættu að fást inn í málið upplýsingar og gögn sem ella væri hætta á að glötuðust sökum fjarlægðar lögreglu frá vettvangi. Þessar upplýsingar eru síðan afhentar lögreglu.

Það er nauðsyn ef árangur á að nást í rannsókn lögbrota að frumrannsókn á brota vettvangi sé gerð eins skjótt og vel og kostur er. Með því að virkja landverði og aðra starfsmenn þessara svæða við rannsókn og skilgreina þeirra hlutverk við rannsókn brota gegn náttúruverndarlögum ætti rannsókn málsins og afgreiðsla þess á síðari stigum að fá frekari framgang.

Starfsmenn taka hvorki skýrslur af sakborningum eða vitnum né öðrum sem mál inu tengjast enda er það hlutverk lögreglu.

b .

Liðurinn þarfnast ekki skýringa.

Um ákvæði til bráðabirgða.

Nýtt Náttúruverndarráð var kjörið á 8. náttúruverndarþingi sem haldið var í október 1993. Eðlilegt er að það ráð sitji fram að næsta þingi þótt lagabreytingar þær sem hér er gerð tillaga um taki gildi fyrri hluta árs 1995. Óraunhæft er að gera ráð fyrir að náttúru verndarþing verði haldið fyrr en um haust 1995. Í kosningum til Náttúruverndarráðs skal kjósa formann og varaformann, ásamt tveimur ráðsmönnum til fjögurra ára og þrjá ráðs menn til þriggja ára.

Fylgiskjal.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 47/1971.

Frumvarpi þessu er ætlað að breyta fyrirkomulagi og áherslum í framkvæmd náttúru verndar hérlendis. Einnig er tekið mið af breyttum aðstæðum á þessu sviði í kjölfar stofn unar sérstaks umhverfisráðuneytis og nýrrar lagasetningar, svo sem lög um mat á um hverfisáhrifum sem sett voru á vorþingi 1993. Í meginatriðum er frumvarpinu ætlað að skilja eftirlit og stefnumörkun Náttúruverndarráðs frá rekstri þjóðgarða og annarri starf semi sem lýtur að nýtingu verndaðra landsvæða. Sjálfstæði og frumkvæði Náttúruvernd arráðs verði eflt um leið og umsjón og starfsræksla náttúruverndarsvæða verði gerð skil virkari með því að færa hana í hendur nýrrar stofnunar, Landvörslu ríkisins, sem sinni því starfi einvörðungu.

Ekki hefur farið fram sérstök athugun á þeim breytingum sem gerðar yrðu á núverandi starfsemi til að framfylgja ákvæðum laganna, t.d. á fjölda starfa eða deildaskipulagi í kjölfar nýrrar verkaskiptingar. Að mati fjármálaráðuneytisins hefði gerð slíkrar starfs- og rekstraráætlunar verið nauðsynlegur þáttur í undirbúningi lagasetningarinnar. Á þessu stigi er því einungis vakin athygli á nokkrum kostnaðaráhrifum sem leiðir beint af ákvæðum frumvarpsins.

Í frumvarpinu er kveðið á um að náttúruverndarþing skuli haldin annað hvert ár í stað inn fyrir þriðja hvert ár áður. Einnig eru ákvæði um að ríkissjóður greiði laun fram kvæmdastjóra og veiti framlag til reksturs skrifstofu. Ætla má að árlegur kostnaðarauki ríkissjóðs vegna þessa nemi um 4–5 m.kr. Samkvæmt lögum nr. 63/1993 hefur skipulagsstjóri ríkisins nú umsjón með því að vandlega undirbúið mat á umhverfisáhrifum framkvæmda fari fram. Dregur það úr þörfinni fyrir sambærilega vinnu hjá ráðinu og má ætla að kostnaður í tengslum við slík verkefni lækki verulega og vegi að hluta upp annan kostnaðarauka. Þá er ekki lengur gert ráð fyrir að Náttúruverndarráð láti fara fram sér stakar vettvangsathuganir vegna mannvirkjagerðar á kostnað framkvæmdaraðila.

Samkvæmt frumvarpinu yrði sett þriggja manna stjórn yfir Landvörslu ríkisins og eru þau útgjöld lauslega áætluð um 0,5 m.kr. Gert er ráð fyrir nokkurri fækkun í öðrum störf um þar sem verksvið stofnunarinnar yrði þrengt miðað við sambærileg verkefni Náttúru verndarráðs áður. Eftirlit sem haldið er uppi með framkvæmdum í sérstökum tilvikum yrði framvegis í verkahring Landvörslu ríkisins en ekki Náttúruverndarráðs. Sá kostnað ur greiðist af framkvæmdaraðila. Þá má nefna að í frumvarpinu eru ákvæði um að um hverfisráðherra geti samið við aðra aðila, t.d. ferðafélög, um vörslu verndaðra svæða ann arra en þjóðgarða og dregið þannig úr kostnaði Landvörslunnar af þjónustu við ferða menn.

Umhverfisráðuneytið fyrirhugar að standa þannig að framangreindum breytingum á framkvæmd náttúruverndar að starfsemin rúmist innan ramma núverandi fjárveitinga. Ráðuneytið hefur jafnframt ákveðið að ef lögin komi til framkvæmda verði gerð úttekt á Náttúruverndarráði og Landvörslunni sem miði að því að tryggja það markmið með endurskipulagningu og hagræðingu í rekstri.