Greiðslureikningar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 166

Greinargerð.

1. Inngangur.

Frumvarp þetta er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu í samráði við nefnd skipaða af fjármála- og efnahagsráðherra 24. október 2015 sem í áttu sæti fulltrúar Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins fyrir sameiningu stofnananna, Neytendastofu og Samtök fjármálafyrirtækja. Hlé varð á störfum nefndarinnar árið 2016 en hún tók aftur til starfa árið 2021. Frumvarpið var áður flutt á 152. löggjafarþingi (417. mál) en náði ekki fram að ganga og er nú endurflutt að mestu óbreytt. Gildistökuákvæði frumvarpsins hefur verið breytt frá fyrri framlagningu og er nú gert ráð fyrir að lögin taki gildi 1. janúar 2023. Þá er lögð til minni háttar breyting á lögum um greiðsluþjónustu, nr. 114/2021, í þá veru að skerpa á því hvaða aðilar skulu tilgreindir og aðgreindir í skrá yfir greiðslustofnanir.

2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

Frumvarpið er innleiðing á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB frá 23. júlí 2014 um samanburð gjalda vegna greiðslureikninga, skipti á greiðslureikningum og aðgengi að almennum greiðslureikningum (hér eftir jafnan nefnd tilskipunin). Tilefni þessarar lagasetningar á vettvangi Evrópusambandsins er að tryggja aðgengi allra að greiðslureikningi með grunneiginleikum en snurðulaus starfsemi innri markaðarins og þróun hagkerfisins er í auknum mæli háð greiðsluþjónustustarfsemi sem er aðgengileg öllum. Skortur á gagnsæi og erfiðleikar við að gera samanburð á gjöldum, sem og erfiðleikar við að skipta um greiðslureikninga, gerir innri markaðinn á þessu sviði ekki fyllilega samþættan og stuðlar að lítilli samkeppni á milli greiðsluþjónustuveitenda.

Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn 11. júní 2021 með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 171/2021.

Samkvæmt EES-samningnum ber Íslandi að innleiða þær gerðir sem teknar eru upp í samninginn í íslenskan rétt. Með lögfestingu frumvarpsins verður tryggt að íslensk lög verði í samræmi við löggjöf á Evrópska efnahagssvæðinu um sama efni og að Ísland fullnægi skuldbindingum sínum samkvæmt EES-samningnum.

3. Meginefni frumvarpsins.

Lagt er til að ný heildarlög um greiðslureikninga sem eru innleiðing á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB verði sett. Tilskipunin kveður á um lágmarkssamræmingu og gefur aðildarríkjum nokkuð svigrúm við innleiðingu, svo sem að láta lögin gilda um fleiri tegundir innlánsreikninga en greiðslureikninga með grunneiginleika. Í frumvarpinu er lagt til að gildissvið tilskipunarinnar verði ekki útvíkkað við innleiðingu í íslenskan rétt og er það sú leið sem flest aðildarríki á Evrópska efnahagssvæðinu hafa farið.

Helstu efnisatriði frumvarpsins eru eftirfarandi.

3.1. Samanburður gjalda fyrir greiðslureikning.

Greiðsluþjónustuveitendur skulu láta neytendur fá gjaldskrá þar sem fram koma stöðluð hugtök yfir algengustu tegundir þjónustu sem tengjast greiðslureikningi og tilsvarandi gjöld fyrir hverja þjónustu sem greiðsluþjónustuveitandi býður. Jafnframt skulu greiðsluþjónustuveitendur, a.m.k. einu sinni á ári og án endurgjalds, láta neytanda í té yfirlit yfir öll gjöld sem stofnað hefur verið til á tímabilinu vegna greiðslureiknings, svokallað gjaldayfirlit. Í gjaldayfirliti skal nota samræmd hugtök yfir algengustu tegundir þjónustu sem Seðlabanki Íslands birtir lista yfir í reglum sínum. Til að gera neytendum kleift að meta á einum stað kostnað við mismunandi greiðslureikninga hér á landi verður komið á samanburðarvefsetri fyrir greiðslureikninga. Fyrirkomulag þess verður nánar útfært í reglugerð ráðherra.

3.2. Skipti á greiðslureikningum auðvelduð með skiptiþjónustu.

Greiðsluþjónustuveitendur skulu veita svokallaða skiptiþjónustu. Í henni felst að neytandi á rétt á aðstoð greiðsluþjónustuveitanda við að skipta um greiðslureikning. Í slíkum tilvikum skulu bæði greiðsluþjónustuveitandi sem neytandi er að færa greiðslureikning sinn frá og greiðsluþjónustuveitandi sem greiðslureikningur er að færast til aðstoða neytanda við skiptin eins og lýst er í frumvarpinu. Vilji neytandi opna greiðslureikning í öðru aðildarríki innan Evrópska efnahagssvæðisins ber greiðsluþjónustuveitanda hans hér á landi einnig að aðstoða neytanda, en þá fyrst og fremst með því að veita neytanda upplýsingar um gildandi reglulegar millifærslur fjármuna og beingreiðslur síðastliðna 13 mánuði, millifæra innstæðu og loka greiðslureikningi neytanda óski hann þess. Sú þjónusta er því ekki eins umfangsmikil og skiptiþjónustan. Gjöld þau sem greiðsluþjónustuveitanda er heimilt að taka vegna þessarar þjónustu skulu vera sanngjörn og í samræmi við raunverulegan kostnað greiðsluþjónustuveitanda.

3.3. Aðgengi allra neytenda að almennum greiðslureikningi tryggt.

Lánastofnanir skulu veita neytendum aðgengi að almennum greiðslureikningi og er þeim óheimilt að mismuna neytendum að því leyti. Í frumvarpinu er fjallað um eiginleika slíkra reikninga og kveðið á um að lánastofnanir skuli bjóða þá þjónustu án endurgjalds eða á sanngjörnu verði.

Mikilvægt er að lánastofnanir tryggi að viðskiptavinir þeirra noti fjármálakerfið ekki í ólöglegum tilgangi, svo sem til svika, peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka, og eðlilegt að þess sé gætt þegar beiðni um opnun á greiðslureikningi berst. Lánastofnanir skulu þó ekki nota ákvæði laga þar um, t.d. um peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, sem átyllu til að hafna neytendum sem þær telja síður álitlega viðskiptavini með tilliti til fjárhagsstöðu þeirra.

4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

Frumvarpið felur í sér innleiðingu á Evrópugerð og ekki er tilefni til að ætla að efni þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlega skuldbindingar.

5. Samráð.

Frumvarpið var samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu í samráði við nefnd sem var skipuð af fjármála- og efnahagsráðherra 21. október 2015 og fulltrúar Seðlabanka Íslands, Samtaka fjármálafyrirtækja og Neytendastofu sátu í.

Frumvarpið varðar fyrst og fremst réttindi neytenda og skyldur greiðsluþjónustuveitenda og lánastofnana.

Áform um lagasetningu voru birt í samráðsgátt stjórnvalda 1.–15. október 2021 (mál nr. S-186/2021) og barst ein umsögn frá Samtökum fjármálafyrirtækja.

Samtök fjármálafyrirtækja styðja í umsögn sinni innleiðingu tilskipunarinnar á Íslandi enda sé mikilvægt að íslensk fjármálafyrirtæki starfi eftir sambærilegri umgjörð og fjármálafyrirtæki í Evrópu. Samtök fjármálafyrirtækja nefndu einnig að mikilvægt væri að huga að samspili laganna við löggjöf um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Ráðuneytið telur að frumvarp til laga um greiðslureikninga og löggjöf um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka spili vel saman en réttur til aðgengis að almennum greiðslureikningi kemur ekki í veg fyrir að lánastofnun geti neitað um stofnun greiðslureiknings ef slík stofnun leiðir til brota á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Þá gerðu Samtök fjármálafyrirtækja athugasemd við hve stuttan tíma áformin gerðu ráð fyrir að liðu fram að gildistöku laganna. Framlagningu frumvarpsins var frestað fram í febrúar 2022 og lagt var til að lögin tækju gildi 1. maí 2022. Það hefur því verið tekið tillit til þeirrar athugasemdar.

Drög að frumvarpinu voru birt í samráðsgátt stjórnvalda 21. janúar 2022 (mál nr. S-14/2022). Frestur til umsagna var til 4. febrúar 2022 en engar umsagnir bárust.

Frumvarpið var lagt fram á 152. löggjafarþingi (417. mál) en náði ekki fram að ganga. Efnahags- og viðskiptanefnd kallaði eftir umsögnum við frumvarpið 10. mars 2022 og barst ein umsögn frá Samtökum fjármálafyrirtækja (SFF). Í umsögninni gerðu SFF athugasemd við fyrirhugaða gildistöku laganna og lögðu til að haghöfum yrði veittur rýmri frestur til undirbúnings. Með hliðsjón af því að frumvarpið er nú endurflutt er lagt til að lögin taki gildi 1. janúar 2023. SFF lögðu einnig áherslu á að samhliða lögfestingu frumvarps til laga um greiðslureikninga verði lögfest breyting á 18. tölul. 3. gr. laga nr. 140/2018, um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, sem taka ætti á þeim vanda sem skapast getur þegar flóttamenn sem eru án gildra skilríkja hér á landi geta ekki sannað á sér deili. Til rökstuðning fyrir tillögunni vísuðu SFF til eigin umsagnar við mál nr. 40/2022 í Samráðsgátt stjórnvalda. Með lögum nr. 62/2022 voru gerðar breytingar á lögum nr. 140/2018, m.a. til að bregðast við athugasemdum og tillögum SFF að viðbót við upptalningu 18. gr. laganna. Fjármála- og efnahagsráðuneytið telur því að ekki sé tilefni til frekari viðbragða. Loks lögðu SFF til að nýjum tölulið yrði bætt við 2. mgr. 17. gr. frumvarpsins sem myndi heimila lánastofnunum að segja rammasamningi um almennan greiðslureikning upp einhliða ef „neytandi misnotar réttinn til aðgangs að almennum greiðslureikningi og brýtur gegn skilmálum rammasamnings eða skilmálum viðskipta sem vísa til rammasamnings.“ Vísuðu SFF til þess að umrætt viðbótartilvik byggði á ákvæðum laga nr. 114/2021, um greiðsluþjónustu, að því er varðar rammasamninga og skilmála slíkra samninga, og ákvæðum laga um viðskipti við lánastofnanir, m.a. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og sérlaga um tiltekna fjármálaþjónustu, að því er varðar skilmála tiltekinna viðskipta. Í 2. mgr. 17. gr. frumvarpsins, sem endurspeglar 2. mgr. 19. gr. greiðslureikningatilskipunarinnar, eru tilgreind þau tilvik þar sem lánastofnunum er heimilt að segja einhliða upp rammasamningi um almennan greiðslureikning. Í 3. mgr. 19. gr. tilskipunarinnar er aðildarríkjum veitt heimild til að tilgreina afmörkuð og sértæk viðbótartilvik þar sem lánastofnun getur einhliða sagt upp rammasamningi um almennan greiðslureikning. Skulu slík tilvik byggjast á ákvæðum landslaga og miða að því að afstýra misnotkun neytenda á réttinum til aðgangs að almennum greiðslureikningi. Um þessa heimild segir í 47. lið formálsorða tilskipunarinnar að slíkt geti aðeins átt sér stað annars vegar þegar um alvarleg tilvik er að ræða, t.d. þegar neytendur hafa framið afbrot, á borð við alvarleg svik gagnvart lánastofnun, með það fyrir augum að koma í veg fyrir að slíkt afbrot endurtaki sig. Slík viðbótartilvik í landslögum ættu þó að vera afmörkuð, sértæk og byggjast á nákvæmlega tilgreindum ákvæðum landslaga. Eitt af meginmarkmiðum greiðslureikningatilskipunarinnar er að tryggja neytendum innan EES aðgengi að almennum greiðslureikningum, sbr. 16. gr. tilskipunarinnar. Öll frávik frá meginreglunni um aðgengi að greiðslureikningi ber að túlka þröngt. Með vísan til framangreinds verður ekki séð að misnotkun á skilmálum rammasamnings sé slíkt viðbótartilvik sem vísað er til í 3. mgr. 19. gr. tilskipunarinnar. Að mati ráðuneytisins vísar tillaga SFF því ekki til nægjanlega afmarkaðra og sértækra tilvika í skilningi 3. mgr. 19. gr. tilskipunarinnar. Einnig er óljóst til hvaða ákvæða í lögum er vísað, en samkvæmt tilskipuninni verða öll viðbótartilvik að byggjast á „nákvæmlega tilgreindum ákvæðum landslaga“

6. Mat á áhrifum.

Með lögfestingu frumvarpsins á að vera tryggt að allir sem dvelja löglega á Íslandi hafi aðgang að almennum greiðslureikningi. Þá verður neytendum auðveldað að skipta um greiðslureikning og aðgengi almennings að upplýsingum um gjaldtöku vegna greiðslureikninga bætt, meðal annars með gjaldskrá, gjaldayfirliti og samanburðarvefsetri um gjöld sem tengjast greiðslureikningum.

Átta lánastofnanir hér á landi taka á móti innlánum eða öðrum endurgreiðanlegum fjármunum frá almenningi og veita lán fyrir eigin reikning og eru þær undir eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Ný lög munu fela í sér auknar kröfur til þeirra um að tryggja aðgengi að greiðslureikningum, gagnsæi gjalda fyrir neytendur og að koma á skiptiþjónustu fyrir neytendur. Ekki er talið að fjöldi fyrirtækja á markaði takmarkist eða að frumkvæði fyrirtækja til að stunda samkeppni skerðist vegna laganna.

Ekki liggur fyrir hvort einhver kostnaður fellur á ríkissjóð vegna kröfu tilskipunarinnar um samanburðarvefsetur varðandi gjöld fyrir greiðslureikninga en í frumvarpinu er ráðherra falið að setja reglugerð til innleiðingar á því ákvæði. Að öðru leyti eru ekki fyrirséð fjárhagsáhrif á ríkissjóð.

Um einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í 1. gr., sem felur í sér innleiðingu á 1. gr. greiðslureikningatilskipunarinnar, er fjallað um gildissvið frumvarpsins.

Í 1. mgr. er kveðið á um að frumvarpið gildi um greiðsluþjónustuveitendur sem bjóða greiðslureikninga sem neytendur geta a.m.k. notað til að leggja fjármuni inn á, taka reiðufé út af og framkvæma greiðslur og taka við þeim, þ.m.t. millifæra fjármuni til og frá þriðja aðila. Greiðslureikningur þarf að uppfylla öll þrjú skilyrðin til að ákvæðið eigi við um hann. Bjóði greiðsluþjónustuveitandi t.d. eingöngu upp á greiðslureikning sem hægt er að leggja fjármuni inn á og taka reiðufé út af fellur slíkur reikningur utan gildissviðs laganna, verði frumvarpið samþykkt.

Ákvæði 2. mgr. er innleiðing á 4. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar en samkvæmt henni gildir IV. kafli frumvarpsins eingöngu um lánastofnanir, þ.m.t. erlendar lánastofnanir sem veita hér þjónustu í gegnum umboðsaðila eða með stofnun útibús. Af því leiðir að eingöngu lánastofnunum verður skylt að bjóða neytendum greiðslureikning.

Samkvæmt 5. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar geta aðildarríki ákveðið að tilskipunin gildi ekki um aðilana sem um getur í 5. mgr. 2. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2013/36/ESB um aðgang að starfsemi lánastofnana og varfærniseftirlit með lánastofnunum og verðbréfafyrirtækjum, um breytingu á tilskipun 2002/87/EB og um niðurfellingu á tilskipunum 2006/48/EB og 2006/49/EB. Þar er um að ræða starfsemi verðbréfafyrirtækja að því marki sem hún fellur undir lög um markaði fyrir fjármálagerninga, Seðlabanka Íslands, póstgíróstofnanir, Byggðastofnun, Íbúðalánasjóð og Lánasjóð sveitarfélaga eins og greinin var aðlöguð í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 79/2019. Lagt er til að frumvarpið gildi ekki um þessa aðila enda bjóði þeir ekki upp á greiðslureikninga.

Samkvæmt lokamálslið 6. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar geta aðildarríki kveðið á um að öll tilskipunin eða hluti hennar gildi um aðra greiðslureikninga en þá sem um getur í 4. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar en sú leið er ekki lögð til í frumvarpinu.

Um 2. gr.

Í 2. gr., sem felur í sér innleiðingu á 2. gr. tilskipunarinnar, eru hugtök sem koma fyrir í frumvarpinu skýrð. Hugtökin eru almennt þekkt úr lögum á fjármálamarkaði, sérstaklega lögum um greiðsluþjónustu og lögum um neytendalán, en eftirfarandi hugtök eru nýmæli: fráfarandi greiðsluþjónustuveitandi í 4. tölul., reglulegar millifærslur (e. standing order ) í 20. tölul. , skipti/skiptiþjónusta í 21. tölul. og hugtakið viðtakandi greiðsluþjónustuveitandi í 25. tölul.

Þá er í 12. tölul. skilgreindur hugtakalisti sem er listi yfir stöðluð hugtök ásamt skýringum um algengustu tegundir þjónustu sem tengjast greiðslureikningi sem birtur er með reglum Seðlabanka Íslands, sbr. 3. gr. frumvarpsins. Þetta er eina hugtakið í orðskýringunum þar sem ekki er um að ræða innleiðingu á ákvæðum tilskipunarinnar heldur hugtak sem notað er til skýringar á því hvernig tilskipunin er nánar útfærð í afleiddum gerðum um stöðluð hugtök sem eiga að auðvelda neytendum að taka ákvörðun varðandi greiðslureikning.

Um 3. gr.

Í 3. gr., sem felur í sér innleiðingu á 4. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um gjaldskrá og hugtakalista.

Í 5. mgr. er gengið út frá að Seðlabanki Íslands setji nánari reglur um hugtakalista og gjaldskrá og innleiði meðal annars framselda reglugerð framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2018/32 frá 28. september 2017 um viðbætur við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB að því er varðar tæknilega eftirlitsstaðla um staðlaða hugtakanotkun Sambandsins yfir algengustu tegundir þjónustu sem tengjast greiðslureikningum og framkvæmdareglugerð framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2018/34 frá 28. september 2017 um tæknilega framkvæmdarstaðla að því er varðar staðlað framsetningarsnið fyrir gjaldskrána og sameiginlegt tákn þess samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB.

Um 4. gr.

Í 4. gr., sem felur í sér innleiðingu á 5. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um gjaldayfirlit sem greiðsluþjónustuveitandi skal láta neytanda í té án endurgjalds yfir öll gjöld sem stofnað hefur verið til með notkun greiðslureiknings.

Í 4. mgr. er lagt til að Seðlabanki Íslands setji nánari reglur um gjaldayfirlit. Gengið er út frá því að Seðlabankinn innleiði með reglunum meðal annars framkvæmdareglugerð framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2018/33 frá 28. september 2017 um tæknilega framkvæmdarstaðla að því er varðar staðlað framsetningarform fyrir gjaldayfirlitið og sameiginlegt tákn þess samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB.

Um 5. gr.

Í 5. gr., sem felur í sér innleiðingu á 6. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um upplýsingar fyrir neytendur. Greiðsluþjónustuveitendur skulu nota stöðluð hugtök úr hugtakalista sem birtur verður í reglum Seðlabanka Íslands í samningum, auglýsingum og öðru kynningarefni. Greiðsluþjónustuveitendum er þó heimilt að nota sérheiti (e. brand name) í gjaldskrá og gjaldayfirliti séu þau notuð sem viðbót við stöðluð hugtök.

Um 6. gr.

Í 6. gr., sem felur í sér innleiðingu á 8. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um greiðslureikning í pakka með annarri vöru eða þjónustu.

Um 7. gr.

Í 7. gr., sem felur í sér innleiðingu á 9. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um skyldu greiðsluþjónustuveitenda til að veita neytendum skiptiþjónustu. Markmið ákvæðisins er að tryggja að hver sá sem stofnar eða á greiðslureikning hér á landi geti auðveldlega skipt um greiðslureikning í sama gjaldmiðli og fært sig til annars greiðsluþjónustuveitanda sem starfar á Íslandi.

Um 8. gr.

Í greininni er lagt til að innleiða 10. gr. tilskipunarinnar. Viðtakandi greiðsluþjónustuveitandi skal veita skiptiþjónustu og gera neytanda kleift að auðkenna sérstaklega millifærslu fjármuna, reglulegar millifærslur fjármuna og umboð fyrir beingreiðslur sem á að skipta. Heimildin á einnig að gera neytenda kleift að tilgreina frá hvaða dagsetningu á að framkvæma reglulegar millifærslur fjármuna og beingreiðslur frá greiðslureikningnum sem þeir stofnuðu eða höfðu hjá viðtakandi greiðsluþjónustuveitanda.

Um 9. gr.

Í 9. gr., sem felur í sér innleiðingu á 11. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um hvernig neytendum skal auðveldað að opna reikninga yfir landamæri í öðru landi á Evrópska efnahagssvæðinu.

Í 1. mgr. er lögð sú skylda á greiðsluþjónustuveitanda, sem berst ósk frá neytanda um að opna greiðslureikning í öðru aðildarríki, að aðstoða neytandann með þeim hætti sem greinin mælir fyrir um án endurgjalds, þ.m.t. veita yfirlit yfir allar gildandi reglulegar millifærslur og beingreiðslur næstliðna 13 mánuði. Þótt neytandi óski eftir þeirri aðstoð sem greinir í ákvæðinu getur hann einnig óskað eftir að halda reikningi sínum hjá greiðsluþjónustuveitanda.

2. mgr. þarfnast ekki skýringar.

Um 10. gr.

Í 10. gr., sem felur í sér innleiðingu á 12. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um gjöld tengd skiptiþjónustu.

Í 1. mgr. er lagt til að innleiða 4. mgr. 12. gr. tilskipunarinnar.

Í 2. mgr. er lagt til að innleiða 1. og 2. mgr. 12. gr. tilskipunarinnar.

Í 3. mgr. er lagt til að innleiða 3. mgr. 12. gr. tilskipunarinnar þar sem kveðið er á um að gjaldtaka vegna uppsagnar á greiðslureikningi skuli ákveðin, sbr. 57. gr. laga um greiðsluþjónustu, nr. 114/2021, sem fjallar um uppsögn rammasamnings um greiðsluþjónustu.

Um 11. gr.

Í 11. gr., sem felur í sér innleiðingu á 13. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um fjárhagstjón neytenda. Ákvæðinu er ætlað að tryggja að neytendur verði ekki fyrir fjárhagstjóni ef greiðsluþjónustuveitandi uppfyllir ekki skyldur sínar er varða skiptiþjónustu. Neytendur ættu ekki að verða fyrir fjárhagstjóni á borð við kostnað og vexti vegna mistaka greiðsluþjónustuveitenda sem eiga þátt í skiptunum og ber þeim greiðsluþjónustuveitanda sem uppfyllti ekki skyldur sínar að bæta tjón viðkomandi án tafar. Einkum ættu neytendur ekki að verða fyrir neinu fjárhagstjóni með greiðslu viðbótargjalds, vaxta eða annars kostnaðar, sekta, viðurlaga eða öðrum fjárhagsskaða vegna tafar á framkvæmd greiðslu.

Um 12. gr.

Í 12. grein, sem felur í sér innleiðingu á 14. gr. tilskipunarinnar, er kveðið á um hvaða upplýsingar um skiptiþjónustu greiðsluþjónustuveitanda er skylt að veita neytanda.

Um 13. gr.

Í 13. gr., sem felur í sér innleiðingu á 15. gr. tilskipunarinnar, er kveðið á um að lánastofnunum sé óheimilt að mismuna neytendum með lögmæta búsetu á Evrópska efnahagssvæðinu þegar þeir óska eftir að stofna og nota greiðslureikning.

Um 14. gr.

Í 14. gr., sem felur í sér innleiðingu á 16. gr. tilskipunarinnar, er kveðið á um rétt til aðgangs að almennum greiðslureikningi.

Í 1. mgr. er lagt til að innleiða 1. og 2. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Í 2. mgr. er lagt til að innleiða 3. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Í 3. mgr. er lagt til að innleiða 4. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Í 4. mgr. er lagt til að innleiða 1. málsl. 5. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Í 5. mgr. er lagt til að innleiða 2. málsl. 5. gr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Í 6. mgr. er lagt til að innleiða 7. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Í 7. mgr. er lagt til að innleiða 9. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar.

Um 15. gr.

Í 15. gr., sem felur í sér innleiðingu á 17. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um eiginleika almenns greiðslureiknings.

Í 1. mgr. er lagt til að innleiða 1. málsl. 1. mgr. 17. gr. tilskipunarinnar.

Í 2. mgr. er lagt til að innleiða 2. málsl. 1. mgr. 17. gr. tilskipunarinnar.

Í 3. mgr. er lagt til að innleiða 4. mgr. 17. gr. tilskipunarinnar.

Í 4. mgr. er lagt til að innleiða 5. mgr. 17. gr. tilskipunarinnar.

Í 5. mgr. er lagt til að innleiða 7. mgr. 17. gr. tilskipunarinnar.

Um 16. gr.

Í 16. gr., sem felur í sér innleiðingu á 18. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um gjöld tengd almennum greiðslureikningi.

Um 17. gr.

Í 17. gr., sem felur í sér innleiðingu á 19. gr. tilskipunarinnar, er fjallað um rammasamninga og uppsögn þeirra.

Um 18. gr.

Með greininni er lögð til innleiðing á 21. gr. tilskipunarinnar sem fjallar um lögbær yfirvöld. Samkvæmt henni ber aðildarríkjunum að tilnefna þau lögbæru landsyfirvöld sem hafa heimild til að tryggja beitingu og framkvæmd tilskipunarinnar í viðkomandi ríki. Með greininni er lagt til að Seðlabanki Íslands teljist lögbært yfirvald í skilningi tilskipunarinnar og að eftirliti með framkvæmd laganna, verði frumvarpið samþykkt, verði falið Fjármálaeftirliti bankans.

Um 19. gr.

Með greininni er lögð til innleiðing á 24. gr. tilskipunarinnar sem kveður á um að aðildarríki skulu sjá til þess að neytendur hafi aðgang að árangursríkri og skilvirkri málsmeðferð til lausnar deilumála utan dómstóla til að leysa deilumál varðandi réttindi og skyldur samkvæmt tilskipuninni. Málsmeðferðin til lausnar deilumála utan dómstóla og aðilarnir sem bjóða hana skulu uppfylla gæðakröfur tilskipunar 2013/11/ESB um lausn deilumála neytenda utan dómstóla sem innleidd var með lögum um úrskurðaraðila á sviði neytendamála.

Um 20. gr.

Í greininni er kveðið á um úrbótakröfu vegna brots. Ákvæðið er árétting á heimildum sem telja verður að Fjármálaeftirlitið hafi almennt í krafti eftirlitsskyldu sinnar gagnvart eftirlitsskyldum aðilum og er sambærilegt 1. mgr. 10. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998.

Um 21. gr.

Í greininni er lagt til að 1. mgr. 26. gr. tilskipunarinnar verði innleidd en í henni er kveðið á um að aðildarríki skuli mæla fyrir um viðurlög við brotum gegn innlendri löggjöf sem sett er til innleiðingar á tilskipuninni. Lagt er til að Fjármálaeftirlitinu verði gert heimilt að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota samkvæmt ákvæðum frumvarpsins.

Ekki er sérstaklega fjallað um mörk stjórnvaldssekta í tilskipuninni en í frumvarpinu er lagt til að hámarksfjárhæð slíkra sekta nemi 20 millj. kr.

Lagt er til að gera megi aðför til fullnustu ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins um stjórnvaldssektir, sbr. 6. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga um aðför, nr. 90/1989, til að stuðla að því að þær hafi tilskilin áhrif. Um framkvæmd fullnustunnar fer samkvæmt lögum um aðför. Þá er lagt til að dráttarvextir leggist á stjórnvaldssekt sem er ekki innt af hendi innan mánaðar frá því að tilkynnt er um hana til að knýja á um greiðslu. Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um stjórnvaldssekt telst hafa verið tilkynnt þegar hún er komin til viðtakanda. Ekki er áskilið að sýnt sé fram á að hún sé komin til vitundar hans. Fjallað er nánar um dráttarvexti í III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001.

Lögaðili telst því aðeins hafa brotið af sér að fyrirsvarsmaður hans, starfsmaður eða annar á hans vegum hafi framið brot í starfsemi lögaðilans þótt ekki verði endilega staðreynt hver þessara aðila hafi átt í hlut, sbr. 19. gr. c almennra hegningarlaga, nr. 19/1940.

Um 22. gr.

Oft er unnt að greiða fyrir úrlausn mála og spara bæði Fjármálaeftirlitinu og málsaðila tíma og fé með því að ljúka máli með sátt fremur en með einhliða ákvörðun eftirlitsins um beitingu stjórnsýsluviðurlaga. Af þeim sökum er í ýmsum lögum á sviði fjármálamarkaðar mælt fyrir um heimild Fjármálaeftirlitsins til að ljúka málum með sátt við málsaðila. Í gildi eru reglur Seðlabanka Íslands um heimild Fjármálaeftirlitsins til að ljúka máli með sátt, nr. 326/2019.

Í sátt felst yfirleitt að málsaðili gengst við broti og upplýsir að fullu um það auk þess að greiða sekt, sem er þó lægri en ef Fjármálaeftirlitið hefði einhliða lagt á stjórnvaldssekt. Sátt getur einnig falið í sér annars konar úrræði, svo sem um viðeigandi úrbætur. Brjóti málsaðili gegn sátt getur Fjármálaeftirlitið fellt hana úr gildi og tekið mál til meðferðar á ný og þá eftir atvikum gert honum stjórnvaldssekt eða beitt öðrum ráðstöfunum.

Eðli máls samkvæmt getur Fjármálaeftirlitið ekki lokið málum með sátt sem refsiviðurlög liggja við.

Um 23. gr.

Í greininni er fjallað um frest Fjármálaeftirlitsins til að leggja á stjórnvaldssekt. Lagt er til að heimildin falli niður þegar fimm ár eru liðin frá því að háttsemi lauk til að knýja á um úrlausn mála.

Um 24. gr.

Í greininni er lagt til að 2. mgr. 26. gr. tilskipunarinnar verði innleidd en í henni er kveðið á um að aðildarríki skuli mæla fyrir um að lögbæru yfirvaldi skuli heimilt að birta opinberlega upplýsingar um viðurlög við brotum gegn innlendri löggjöf sem sett er til innleiðingar á tilskipuninni. Lagt er til að Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að birta opinberlega upplýsingar um öll stjórnsýsluviðurlög vegna brota samkvæmt ákvæðum frumvarpsins nema slík birting tefli fjármálamarkaðnum í tvísýnu eða valdi viðkomandi aðila óþarflega miklum skaða.

Um 25. gr.

Í greininni er lagt til að 22. gr. tilskipunarinnar verði innleidd en í henni er kveðið á um að aðildarríki skuli starfa saman þegar nauðsyn ber til svo að þau geti uppfyllt skyldur sínar samkvæmt tilskipuninni. Í greininni er kveðið á um að skyldu Fjármálaeftirlitsins til að eiga samstarf við lögbær yfirvöld á Evrópska efnahagssvæðinu og skiptast á upplýsingum við þau um framkvæmd laganna í samræmi við lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og lög um evrópskt eftirlitskerfi á fjármálamarkaði.

Um 26. gr.

Í greininni er lagt til að innleiða 23. gr. tilskipunarinnar sem fjallar um lausn deilumála á milli lögbærra yfirvalda á Evrópska efnahagssvæðinu.

Um 27. gr.

Ákvæðið þarfnast ekki skýringa.

Um 28. gr.

Í ákvæðinu er lagt til að ráðherra verði gert skylt að setja reglugerð um starfsemi samanburðarvefseturs til innleiðingar á 7. gr. tilskipunarinnar en þar skal vera hægt er að bera saman gjöld vegna greiðslureikninga.

Mikilvægt er að upplýsingarnar á slíkum vefsetrum séu áreiðanlegar, gagnsæjar og óhlutdrægar, og að neytendum sé tilkynnt um tilvist slíkra vefsetra. Til að fá hlutlausar upplýsingar um gjöld sem farið er fram á og vexti í tengslum við greiðslureikninga ættu neytendur að geta notað samanburðarvefsetur aðgengileg almenningi sem eru rekstrarlega óháð greiðsluþjónustuveitendum sem þýðir að enginn greiðsluþjónustuveitandi ætti að fá hagstæðari meðferð en annar í leitarniðurstöðum. Tilskipunin gerir ráð fyrir að samanburðarvefsetur geti verið rekið af hálfu opinberra aðila eða einkaaðila. Rétt er að reglugerðin fjalli einnig um hversu oft samanburðarvefsetur skuli uppfæra upplýsingar sínar.

Um 29. gr.

Ákvæðið þarfnast ekki skýringa.

Um 30. gr.

Lagt er til að gerðar verði tvær breytingar á lögum um greiðsluþjónustu, nr. 114/2021.

Í fyrsta lagi er lagt til að gerð verði breyting á 14. gr. laganna þannig að tekin verði af öll tvímæli um að þjónusta sem tilkynnt er um skv. 2. mgr. 38. gr. laganna skuli vera aðgengileg í skrá skv. 14. gr, líkt og kveðið er á um í 4. og 5. mgr. 37. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2015/2366. Um er að ræða þjónustu með greiðslumiðla, með takmörkuð afnot, sem tilgreind er í 11. og 12. tölul. 2. gr. laganna og fellur utan gildissvið þeirra, en þar sem heildarfjárhæð greiðslna á næstliðnum 12 mánuðum er hærri en 1 milljón evra þarf þjónustuveitandi að senda Fjármálaeftirlitinu upplýsingar um þjónustuna skv. 2. mgr. 38. gr. Þá er skýrt að Fjármálaeftirlitið skuli upplýsa Evrópsku bankaeftirlitsstofnunina um þjónustuna skv. 3. mgr. 14. gr. laganna.

Í öðru lagi er lagt til að skerpt verði á orðalagi 1. gr. 97. gr. laganna til að taka af allan vafa um að bótaábyrgð gildi ekki þegar tjón má rekja til óeðlilegra og ófyrirsjáanlegra aðstæðna sem aðilar máls gátu ekki afstýrt þrátt fyrir tilraunir til þess.