Lánasjóður íslenskra námsmanna Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 191

Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna.

Flm.: Katrín Jakobsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Atli Gíslason.

1. gr.

Við 3. gr. laganna bætist ný málsgrein er verður 2. mgr. og orðast svo:

Fullt námslán miðast að jafnaði við 100% nám samkvæmt skipulagi skóla samþykktu af stjórn sjóðsins. Námslán skerðist hlutfallslega í samræmi við námsframvindu allt að 50%.

2. gr.

Eftirfarandi breytingar verða á 6. gr. laganna:

a. 1. mgr. orðast svo:

Námslán skal veitt til eins missiris í einu og skal lánsfjárhæð greiðast út mánaðarlega fyrir fram þannig að fyrsta greiðsla sé innt af hendi við upphaf missiris.

b. 2. mgr. orðast svo:

Í lok hvers missiris skal námsmaður skila vottorði um tilskilda skólasókn og námsárangur. Ef námsmaður sýnir ekki fram á tilskildan námsárangur og skólasókn skal gefa honum kost á endurgreiðslu lánsins á sérstöku skuldabréfi í samræmi við reglur sjóðsins um ofgreidd lán. Stjórn sjóðsins er heimilt að kveða á um nánari útfærslu á endurgreiðslu ofgreiddra lána.

c. 5. mgr. orðast svo:

Námsmenn sem fá lán úr sjóðnum skulu undirrita skuldabréf við lántöku.

d. 6. og 7. mgr. falla brott.

3. gr.

4. mgr. 7. gr. laganna fellur brott.

4. gr.

Við 8. gr. laganna bætist ný málsgrein er verður 2. mgr. og orðast svo:

Viðbótargreiðsla skal fyrst innheimt tveimur árum eftir námslok en föst greiðsla fjórum árum eftir námslok. Sjóðstjórn skilgreinir hvað telja beri námslok samkvæmt lögum þessum og úrskurðar um vafatilfelli.

5. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Eldri gerð frumvarps þessa var lögð fram af varaþingmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Auði Lilju Erlingsdóttur ásamt meðflutningsmönnum, Katrínu Jakobsdóttur og Kolbrúnu Halldórsdóttur, á 135. löggjafarþingi. Þetta nýja frumvarp er þó nokkuð breytt þar sem lagt er til að teknar verði upp mánaðargreiðslur í stað þess yfirdráttarkerfis sem nú er við lýði.

Flestir geta verið sammála um að menntun sé undirstaða velferðar og framfara. Aukin menntun stuðlar að betra mannlífi og betra samfélagi og helst í hendur við hagvöxt. Það skiptir því máli að sem flestir eigi kost á að mennta sig og geti stundað það nám sem hæfileikar, geta og áhugi segja til um, óháð efnahag, félagslegum þáttum eða stöðu að öðru leyti.

Ljóst er að stjórnvöld geta stuðlað að aukinni menntun með hvatningu og með því að búa skólastarfi gott umhverfi. Þess vegna skiptir miklu að reka öflugan lánasjóð með góðum kjörum fyrir námsmenn. Lánasjóður íslenskra námsmanna er mikilvægur sjóður fyrir menntun í landinu og á að gegna því hlutverki að gera sem flestum kleift að stunda nám og jafna aðstöðu til náms.

Frumvarp þetta gerir meðal annars ráð fyrir því að námslán verði greidd út fyrir fram í byrjun hvers mánaðar. Með þessum breytingum vilja flutningsmenn koma til móts við námsmenn sem almennt hafa þurft að leita eftir yfirdráttarláni frá viðskiptabanka sínum fram að útgreiðslu lána við lok hvers missiris en slík yfirdráttarlán eru afar dýr. Sams konar fyrirkomulag er við lýði í nágrannalöndum okkar, þ.e. Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Með fyrirframgreiðslu námslána getur sú staða vissulega komið upp að í lok missiris standi námsmaður sem fengið hefur fyrirgreiðslu ekki skil á tilskildum námsárangri eða skólavist og kemur þá sú fjárhæð sem ofgreidd hefur verið til endurgreiðslu með skuldabréfi útgefnu á viðkomandi námsmann eftir þeim reglum sem sjóðurinn almennt notar um ofgreidd lán.

Þá gerir frumvarpið einnig ráð fyrir því að afnumin verði krafan um ábyrgðarmenn á námslánum, en slíkir ábyrgðarmenn tíðkast ekki heldur í nágrannalöndum okkar, og loks felst í frumvarpinu að tekjutengdar afborganir námslána skuli hefjast tveimur árum eftir að námi lýkur en fastar árlegar afborganir hefjist fjórum árum eftir námslok. Samkvæmt núgildandi reglum hefjast afborganir, hvort sem er tekjutengdar eða fastar, tveimur árum eftir námslok.

Með þessum aðgerðum telja flutningsmenn að námsmönnum verði sköpuð betri kjör, námslánakerfið verði sveigjanlegra og lögin um Lánasjóðinn réttlátari.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Lagt er til að námsmenn fái notið aukins sveigjanleika í námi á þann veg að 50% lán fáist fyrir 50% námsframvindu.

Um 2. gr.

Í ákvæðinu felst breyting á þann hátt að afnumin eru nokkur ákvæði í núgildandi 6. gr. laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna, nr. 21/1992, og nokkrum ákvæðum breytt til samræmis við tillögur flutningsmanna um að námslán skuli greidd út mánaðarlega fyrir fram í stað greiðslu í loks missiris þegar námsmaður hefur skilað vottorði um skólasókn og tilskilinn námsárangur. Auk þess felst í ákvæði þessu brottfall 2. mgr. 6. gr. laganna sem heimilar greiðslu vaxtastyrks, en samkvæmt því fyrirkomulag sem nú er lagt fram er ekki þörf á að tryggja námsmanni vaxtastyrk þar sem námsmaður losnar undan því að taka á sig yfirdráttarlán í viðskiptabönkum með tilheyrandi vaxtakostnaði.

Þá felst í ákvæði þessu einnig tillaga um afnám ábyrgðarmanna á lánum, sbr. 5., 6. og 7. mgr. 6. gr. laganna, enda samræmist hún ekki 1. gr. laganna um jafnrétti til náms. Í ríku samfélagi á ekki að líðast að fólk þurfi að hverfa frá áætlunum um nám vegna þess að það hefur ekki ábyrgðarmenn sem Lánasjóðurinn tekur gilda.

Um 3. og 4. gr.

Lagt er til að endurgreiðsla af námslánum breytist á þann hátt að tveimur árum eftir að námi lýkur hefji námsmaður að greiða tekjutengdar afborganir en þurfi ekki að borga fasta árlega afborgun fyrr en fjórum árum eftir að námi lýkur. Á fyrstu árunum að námi loknu er algengt að fólk sé að koma sér þaki yfir höfuðið og stofna fjölskyldu. Þessi breyting léttir greiðslubyrði af námslánunum fyrstu árin.

Um 5. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.