Kvikmyndastofnun Íslands Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 525

922. Frumvarp til laga um Kvikmyndastofnun Íslands.

(Lagt fyrir Alþingi á 112. löggjafarþingi 1989–90.)

1. gr.

Kvikmyndastofnun Íslands heyrir undir menntamálaráðuneytið.

2. gr.

Menntamálaráðherra skipar stofnuninni þriggja manna stjórn til þriggja ára í senn. Skal einn skipaður samkvæmt tilnefningu Félags kvikmyndagerðarmanna, einn samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda og einn án tilnefningar. Enginn skal sitja í stjórn stofnunarinnar lengur en þrjú ár samfellt. Stjórnin skiptir sjálf með sér verkum.

3. gr.

Verkefni Kvikmyndastofnunar eru m.a. þessi:

1. Efling íslenskrar kvikmyndamenningar á Íslandi.

2. Öflun, varðveisla, útgáfa og dreifing upplýsinga um íslenskar kvikmyndir.

3. Kynning á íslenskum kvikmyndum erlendis í samvinnu við íslenska kvikmyndaframleiðendur.

4. Rekstur Kvikmyndasjóðs.

5. Rekstur Kvikmyndasafns Íslands.

4. gr.

Menntamálaráðherra ræður framkvæmdastjóra Kvikmyndastofnunar til fjögurra ára í senn, að fengnum tillögum stjórnar. Stjórn stofnunarinnar ræður annað starfsfólk og skal a.m.k. einn starfsmaður hafa umsjón með Kvikmyndasafni Íslands.

Kostnaður við rekstur Kvikmyndastofnunar Íslands greiðist úr ríkissjóði.

5. gr.

Stjórn Kvikmyndastofnunar skipar tvær þriggja manna nefndir til að úthluta úr Kvikmyndasjóði, úthlutunarnefnd A og úthlutunarnefnd B. Skulu meðstjórnendur í stjórn stofnunarinnar vera formenn hvor í sinni nefnd, skipaðir til eins árs í senn. Aðrir nefndarmenn skulu skipaðir án tilnefningar til tveggja ára í senn. Enginn skal sitja lengur en tvö ár samfellt í úthlutunarnefnd. Nefndarmenn mega ekki eiga hagsmuna að gæta við úthlutunina.

Stjórn stofnunarinnar skiptir framlagi til Kvikmyndasjóðs milli úthlutunarnefnda.

6. gr.

Hlutverk úthlutunarnefnda er að úthluta styrkjum úr Kvikmyndasjóði til íslenskrar kvikmyndagerðar óháð því hvaða tækni eru notuð við myndgerðina. Einnig er heimilt að veita lán. Með íslenskri kvikmyndagerð er átt við verkefni þar sem íslenskir aðilar hafa forræði.

Nefnd A skal ljúka úthlutun skv. 1. mgr. í janúar ár hvert en nefnd B í júlí ár hvert og skal nefnd A eigi hafa minna fé til ráðstöfunar en sem svarar 2 / 3 af heildarfjárveitingu til sjóðsins.

7. gr.

Tekjur Kvikmyndasjóðs eru:

1. Árlegt framlag úr ríkissjóði er nemi áætluðum virðisaukaskatti af kvikmyndasýningum. Áætlun þessi skal gerð af Hagstofu Íslands og miðast við verðlag eins og það er við gerð fjárlaga hverju sinni.

2. Vaxtatekjur.

3. Aðrar tekjur.

Kvikmyndastofnun Íslands tekur við tekjum og eignum Kvikmyndasjóðs samkvæmt lögum nr. 94/1984.

8. gr.

Nú ákveður stjórn Kvikmyndasjóðs að lána til verkefnis. Skal stjórnin þá kynna sér fjárhag fyrirtækisins eftir föngum. Miða skal við að stjórnin veiti að jafnaði ekki styrki til kvikmyndaframleiðenda sem hafa minna en 10% eigið fé til að leggja fram til verkefnis. Stjórninni er heimilt að veita til viðbótar við styrkinn ábyrgð fyrir bankalánum til þess að standa undir allt að 15% kostnaðar. Verði hagnaður af sýningu myndarinnar greiðir kvikmyndafyrirtækið lánið, ella fellur lánið á Kvikmyndasjóð.

9. gr.

Fari stuðningur við framleiðslu myndar fram úr helmingi af kostnaði við gerð hennar getur stjórn sjóðsins óskað eftir því að Ríkisbókhald fari yfir fjárreiður fyrirtækisins. Þá skal stjórn sjóðsins hafa heimild til þess að bjóða fyrirtækjum sem framleiða kvikmyndir með styrk úr sjóðnum upp á fjárhagslega og skipulagslega ráðgjöf.

10. gr.

Hlutverk Kvikmyndasafns er að safna íslenskum kvikmyndum og kvikmyndum um íslenskt efni, gömlum og nýjum, og varðveita þær. Enn fremur skal safnið sinna fræðslu um kvikmyndamál. Safninu er heimilt að efna til sýninga á myndum safnsins, að fengnu samþykki rétthafa.

Kvikmyndasafn fær fé til starfsemi sinnar samkvæmt sérgreindri fjárveitingu í fjárlögum hverju sinni. Er safninu heimilt að afla fjár með kvikmyndasýningum og útgáfustarfsemi eða öðrum viðlíka hætti.

11. gr.

Hverjum þeim, sem styrk fær úr Kvikmyndasjóði, er skylt að afhenda Kvikmyndasafni sýningarhæft eintak af myndinni til varðveislu.

Enn fremur hefur Kvikmyndasafn rétt á að kaupa á kostnaðarverði nýtt eintak til varðveislu af öllum íslenskum kvikmyndum.

12. gr.

Menntamálaráðherra setur reglugerðir samkvæmt lögum þessum, að fenginni umsögn stjórnar Kvikmyndastofnunar. Skal þar m.a. kveðið nánar á um hlutverk stjórnar Kvikmyndastofnunar Íslands og verkaskiptingu stjórnarmanna, um hlutverk úthlutunarnefnda og fyrirkomulag úthlutunar.

Einnig er ráðherra heimilt að setja reglur um kvikmyndastörf erlendra aðila á Íslandi að undangenginni ítarlegri athugun.

13. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og falla jafnframt úr gildi lög nr. 98 frá 1984, um kvikmyndamál.

Lög þessi skulu endurskoðuð eigi síðar en að fimm árum liðnum frá gildistöku þeirra.

Ákvæði til bráðabirgða.

Fyrsta stjórn stofnunarinnar skal skipuð þannig að einn skal skipaður til þriggja ára, án tilnefningar, og skal hann vera formaður úthlutunarnefndar B fyrsta árið, formaður úthlutunarnefndar A annað árið og formaður stjórnar stofnunarinnar þriðja árið. Einn skal skipaður til tveggja ára samkvæmt tilnefningu frá Félagi kvikmyndagerðarmanna og skal hann vera formaður úthlutunarnefndar A fyrra árið en formaður stjórnar stofnunarinnar seinna árið. Einn skal skipaður til eins árs samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda og skal hann vera formaður stjórnar Kvikmyndastofnunar Íslands það ár. Enn fremur skulu meðstjórnendur í úthlutunarnefndum A og B í fyrsta sinn skipaðir þannig að annar sé skipaður til eins árs en hinn til tveggja ára.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp það, sem hér er flutt, gerir ráð fyrir nokkrum breytingum frá gildandi lögum um Kvikmyndasjóð. Frumvarpið byggist á vinnu nefndar sem fjallaði um málið og skilaði áliti á sl. ári. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar við upphaflegar tillögur nefndarinnar við meðferð málsins í ríkisstjórn.

Meginbreytingin frá frumvarpstillögum nefndarinnar felst í því að nú er gert ráð fyrir því að taka ákvæði um skattfrelsi framlaga til kvikmyndagerðar inn í reglugerð um álagningu tekjuskatts í stað þess að hafa ákvæðið í kvikmyndalögum. Verður reglugerð breytt þannig að í a-lið 12. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 615/1987 um frádrátt vegna gjafa til menningarmála verði bætt orðunum „og íslenskar kvikmyndir sem hafa hlotið viðurkenningu Kvikmyndastofnunar“. Þetta þýðir að fyrirtæki geta dregið frá tekjum sínum fyrir skatt allt að 0,5% af aðstöðugjaldsstofni vegna kvikmyndagerðar. Hér getur verið um að ræða verulegar fjárhæðir þegar um er að ræða stærri fyrirtæki og munar hvað mestu um þennan lið sem ákveðinn er í tengslum við frumvarpið. Hefur fjármálaráðherra ákveðið að breyta reglugerðinni um leið og frumvarp þetta verður að lögum.

Meginbreytingar samkvæmt frumvarpinu eru raktar með athugasemdum við einstakar greinar.

Menntamálaráðherra skipaði 12. desember 1988 nefnd sem ætlað var að fjalla um stefnumótun í kvikmyndamálum og undirbúa að komið verði á fót Kvikmyndastofnun Íslands. Í skipunarbréfi var m.a. tekið fram að nefndin skuli endurskoða lög um kvikmyndamál frá 30. maí 1984 og leggja fram drög að nýjum lögum um kvikmyndamál sem lögð yrðu fram á Alþingi hið fyrsta.

Í nefndina voru skipaðir Ágúst Guðmundsson kvikmyndagerðarmaður, Atli Ásmundsson fulltrúi, Elsa S. Þorkelsdóttir lögfræðingur og Þráinn Bertelsson kvikmyndagerðarmaður sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar.

Nefndin hélt átta fundi og kallaði á sinn fund Guðbrand Gíslason, framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs. Tveir nefndarmanna ræddu við Knút Hallsson, formann Kvikmyndasjóðs, og gengið var á fund fjármálaráðherra vegna fjárframlaga ríkisins til Kvikmyndasjóðs. Fjármálaráðherra voru jafnframt kynntar hugmyndir nefndarinnar að stofnun sérstakrar Kvikmyndastofnunar Íslands og hugmyndir að breytingu á rekstrarskipan frá því sem nú er.

Nefndin aflaði gagna víða að, fékk m.a. eldri nefndarálit um tillögur að skipan kvikmyndamála og skýrslu frá fyrrverandi forstöðumanni Kvikmyndasafns, Erlendi Sveinssyni, og aflaði erlendra gagna um skipan þessara mála.

Íslensk menning er á tækniöld í harðri samkeppni við misgott erlent efni sem brátt verður flestum landsmönnum aðgengilegt í heimahúsum í ríkara mæli en nokkru sinni fyrr. Aldrei hefur verið meiri ástæða til að standa vörð um og styrkja íslenska kvikmyndagerð til að halda í horfinu við erlend menningaráhrif. Til þess er íslensk kvikmyndagerð best fallin og er þessu frumvarpi ætlað að stykja stöðu hennar.

Um kostnað.

Í tillögum nefndarinnar er gert ráð fyrir nokkurri aukningu á framlagi ríkisins til kvikmyndamála. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um að rekstur Kvikmyndastofnunar verði aðskilinn frá fjárframlagi til sjóðsins, enda gerð tillaga um að rekstur sjóðsins verði einungis eitt af mörgum hlutverkum stofnunarinnar. Í öðru lagi er gerð tillaga um að fjárframlag til Kvikmyndasjóðs verði áætlaður virðisaukaskattur af kvikmyndasýningum. Það er mikilvægt að fjárframlag til Kvikmyndasjóðs verði aukið frá því sem nú er og sjóðnum gert kleift að styrkja a.m.k. þrjár nýjar leiknar myndir á ári en ætla má að kostnaður við leikna mynd sé 40 til 50 milljónir króna. Einnig er mikilvægt að sjóðurinn geti staðið undir minni styrkjum til t.d. gerðar heimildamynda og til handritagerðar.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Nauðsyn á stofnun Kvikmyndastofnunar hefur verið ljós um allnokkurt skeið. Hefur starfsemi Kvikmyndasjóðs aukist mjög á undanförnum árum og hefur sjóðurinn að hluta til gegnt því hlutverki sem hér er gerð tillaga um að verði lögfest, þ.e. að samræma störf og efla íslenska kvikmyndagerð og íslenska kvikmyndamenningu. Heitið undirstrikar margþætt hlutverk stofnunarinnar, en eitt af hlutverkum hennar er rekstur Kvikmyndasjóðs.

Um 2. gr.

Hér er gerð tillaga um ákveðinn hreyfanleika í stjórn stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að enginn sitji í stjórn stofnunarinnar lengur en þrjú ár samfellt og að stjórnin skipti með sér verkum þannig að einn stjórnarmanna sé formaður en einungis eitt ár í senn. Aðrir stjórnarmenn fara með formennsku hver í sinni úthlutunarnefnd Kvikmyndasjóðs. Sjá einnig ákvæði til bráðabirgða. Til að einfalda uppbyggingu stofnunarinnar er gert ráð fyrir að stjórn stofnunarinnar fari jafnframt með stjórn Kvikmyndasafns.

Um 3. gr.

Breytingin hér er í samræmi við breytingar á 1. gr. frumvarpsins, þ.e. að með lögum skal setja á stofn Kvikmyndastofnun Íslands. Rekstur Kvikmyndasjóðs verður eitt af hlutverkum stofnunarinnar. Önnur hlutverk eru óbreytt, einungis um orðalagsbreytingar að ræða.

Um 4. gr.

Fellt er út úr núgildandi lögum ákvæði um að ráðning annars starfsfólks fari „eftir því sem fjárveitingar leyfa“. Slíkt ákvæði er óþarft þar sem allar ráðningar hjá ríkinu eru háðar ákvörðun fjárveitingavaldsins. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að rekstur stofnunarinnar verði aðskilinn frá lögbundnum fjárveitingum til Kvikmyndasjóðs og fjárveitingar til stofnunarinnar ákveðnar í fjárlögum ár hvert. Til að tryggja áframhaldandi uppbyggingu Kvikmyndasafns þykir rétt að lögfesta að a.m.k. einn starfsmaður skuli sinna safninu sérstaklega.

Um 5. gr.

Til að tryggja eðlileg tengsl milli stjórnar stofnunarinnar og úthlutunarnefndar er gerð tillaga um að meðstjórnendur verði formenn hver í sinni úthlutunarnefnd. Aðrir nefndarmenn eru skipaðir, án tilnefningar, til tveggja ára og er óheimilt að skipa þá aftur fyrr en liðin eru a.m.k. tvö ár frá því þeir síðast áttu sæti í úthlutunarnefnd. Hér er gerð tillaga um sams konar hreyfanleika og tillaga er gerð um með stjórn stofnunarinnar.

Um 6. gr.

Lagt er til að fjárframlagi til Kvikmyndasjóðs verði deilt upp milli tveggja úthlutunarnefnda sem úthluti, önnur fyrri hluta árs, en hin síðari á miðju ári. Með þessu vinnst að kvikmyndagerðarmenn þurfa ekki að bíða jafnlengi og nú er. Enn fremur fæst áfrýjunarmöguleiki. Verkefni hvorrar úthlutunarnefndar yrði að auki viðráðanlegra. Meginúthlutunin verður þó fyrri hluta árs þar sem kvikmyndataka fer að mestu fram að sumri.

Um 7. gr.

Gert er ráð fyrir að framlag ríkissjóðs til kvikmyndagerðar miðist við virðisaukaskatt af kvikmyndum. Framlag til Kvikmyndasjóðs skal samkvæmt lögum nr. 94/1984 nema áætluðum söluskatti af kvikmyndasýningum í landinu. Ákvæðið byggir á því að sýning erlendra kvikmynda hér á landi sé til styrktar íslenskri kvikmyndagerð.

Um 8. gr.

Hér eru ákvæði sem kveða nánar á um það hvernig með skuli fara sé veitt lán til kvikmyndagerðar. Skal stjórn Kvikmyndasjóðs m.a. ganga úr skugga um að kvikmyndaframleiðandinn leggi a.m.k. 10% af kostnaði við gerð myndarinnar fram sem eigin fé. Þá er kveðið á um að Kvikmyndasjóði sé heimilt að ganga í ábyrgð fyrir láni er nemi allt að 15% af kostnaði við gerð kvikmyndar. Geti þá til þess komið að kostnaður sem þessu nemi falli á sjóðinn.

Um 9. gr.

Þar er gert ráð fyrir því að unnt verði að krefjast yfirlits um bókhald viðkomandi fyrirtækis, enda fari styrkur við gerð myndarinnar fram úr helmingi af áætluðum kostnaði við gerð hennar. Þá er gert ráð fyrir því að Kvikmyndastofnun megi bjóða fram aðstoð við gerð fjárhagsáætlunar við gerð myndarinnar sem styrkt kann að verða.

Um 10. gr.

Ákvæðið er að mestu samhljóða 8. og 9. gr. laga nr. 98 frá 1984, um kvikmyndamál. Einungis er um orðalagsbreytingar að ræða. Fellt er út ákvæði um að safnið skuli safna erlendum kvikmyndum sem hafa listrænt eða menningarsögulegt gildi. Kvikmyndasafni er að sjálfsögðu slíkt heimilt eftir sem áður taki stjórn stofnunarinnar ákvörðun um það og fáist til þess fé á fjárlögum. Meginhlutverk safnsins er þó að safna og varðveita íslenskar kvikmyndir.

Um 11. gr.

Lagt er til að komið verði á skilaskyldu til safnsins svo að það megi gegna hlutverki sínu. Skilaskylda innlendra kvikmynda er lögfest í flestum nágrannaríkjunum.

Um 12. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um 13. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um ákvæði til bráðabirgða.

Tilgangur ákvæðisins er að koma á þeim hreyfanleika sem lagður er til í 2. og 5. gr. frumvarpsins.