Starfslaunasjóður leikhúslistafólks Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 101

103. Frumvarp til laga um Starfslaunasjóð leikhúslistafólks.

Flm.: Þórhildur Þorleifsdóttir, Kristín Einarsdóttir,

Anna Ólafsdóttir Björnsson, Málmfríður Sigurðardóttir.

1. gr.

Stofna skal sjóð er nefnist Starfslaunasjóður leikhúslistafólks. Hlutverk sjóðsins er að stuðla að nýsköpun og eflingu íslenskrar leiklistar með því að gera leikhúslistafólki kleift að helga sig eingöngu rannsóknum, skriftum og öðru því sem lýtur að undirbúningi leiksýninga áður en til uppsetningar kemur, hvort heldur er einum sér eða í samvinnu við aðra. Stofnfé sjóðsins skal vera 15 meðalárslaun lektors við Háskóla Íslands og greiðast úr ríkissjóði.

2. gr.

Fjárveiting skv. 1. gr. skal í fyrsta sinn veitt á fjárlögum fyrir árið 1990. Í fjárlögum hvert ár skal sjóðnum síðan áætluð fjárveiting er nemi eigi lægri upphæð en í 1. gr. greinir. Fjárhæðin skal endurskoðuð árlega við undirbúning fjárlaga með hliðsjón af breytingum á launum háskólakennara.

3. gr.

Starfslaunin skulu vera minnst til eins árs en mest til þriggja ára.

4. gr.

Þeir einir eiga rétt á starfslaunum sem eru fullgildir félagar í Félagi íslenskra leikara eða Félagi leikstjóra á Íslandi og hafa unnið við fimm leiksýningar í viðurkenndu leikhúsi.

Undantekningar frá skilyrðum fyrri málsgreinar má þó gera ef um er að ræða fullgildan félaga í Bandalagi íslenskra listamanna og hann sækir um starfslaun í samvinnu við þann sem rétt á til þeirra samkvæmt ákvæðum þessarar greinar.

5. gr.

Sá sem hlýtur starfslaun skal ekki gegna föstu starfi á meðan hann nýtur þeirra.

6. gr.

Menntamálaráðherra skipar þriggja manna stjórn Starfslaunasjóðs leikhúslistafólks. Skal formaður skipaður án tilnefningar en hinir tveir samkvæmt tilnefningu Félags íslenskra leikara og Félags leikstjóra á Íslandi.

7. gr.

Menntamálaráðuneytið setur í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara að höfðu samráði við Félag íslenskra leikara, Félag leikstjóra á Íslandi og Bandalag íslenskra listamanna.

8. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Árið 1975 var með lögum frá Alþingi stofnaður launasjóður rithöfunda. Árið 1987 var stofnaður vísir að starfslaunasjóði myndlistarmanna samkvæmt lögum um listmunauppboð o.fl. og fyrir Alþingi hefur legið frumvarp um tónskáldasjóð. Þróunin er greinilega sú að sérgreina sjóði fyrir hverja stétt listamanna og því eðlilegt að stofnaður verði starfslaunasjóður leikhúslistafólks.

Oftar en ekki skiptir sköpum um hvernig til tekst við uppsetningu sýningar og árangur hvernig undirbúningi og forvinnu hefur verið háttað. Það stendur þróun íslenskrar leiklistar stórlega fyrir þrifum hve lítill tími gefst til rannsókna, skrifta og tilraunastarfsemi ýmiss konar áður en til þess kemur að ýta sýningu úr vör. Þessi vinna er oftar en ekki unnin í stopulum frístundum, en er nauðsynleg til að íslensk leikhús staðni ekki í einhvers konar endurtekningar- og eftiröpunarstíl. Íslensk nýsköpun er forsenda þess að íslensk leiklist nái að dafna og þjóna því hlutverki í íslenskri menningu sem henni ber.

Í Félagi íslenskra leikara eru nú 285 félagar. Innan vébanda þess eru leikarar, söngvarar, dansarar og leikmynda- og búningahönnuðir. Af þessum 285 félögum eru 73 fastráðnir við leiklistarstofnanir. Álíka fjöldi er lausráðinn við þessar sömu stofnanir í eitt eða fleiri verkefni. Í Félagi leikstjóra á Íslandi eru 68, þar af eru 2 fastráðnir sem leikstjórar.

Af ofangreindu má sjá að gífurlegt atvinnu- og öryggisleysi er hlutskipti mjög margra. Flestir hafa að baki langt nám og benda má á að kostnaður hins opinbera við menntun hvers einstaklings í leiklistarnámi er mjög mikill. Það er því eftirsjá í því að svo margir lendi utan garðs og fái e.t.v. aldrei tækifæri eða aðstöðu til að nýta menntun sína og krafta í þágu leiklistar.

Þeir sem starfa innan stofnana, fastráðnir eða lausráðnir fá litlu sem engu ráðið um eigið starf og verkefni því að val verkefna og listamanna til að vinna þau eru á fárra hendi.

Sjóður, eins og hér um ræðir, mundi auðvelda nokkrum einstaklingum á ári að einbeita sér að verkefnum sem þeir gætu ekki sinnt ella, rannsóknum, skriftum, leikgerðum, formleit, tilraunum o.s.frv. Árangurinn yrði væntanlega betri og lífvænlegri leiklist og hæfari einstaklingar.