Lögverndun á starfsheiti kennara og skólastjóra Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 144

150. Frumvarp til laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra.

(Lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi 1990.)

I. KAFLI

Starfsheiti.

1. gr.

Rétt til að nota starfsheitið grunnskólakennari eða framhaldsskólakennari og til að starfa sem slíkur hér á landi við grunnskóla eða framhaldsskóla á vegum opinberra aðila eða aðra hliðstæða skóla hefur sá einn sem til þess hefur leyfi menntamálaráðherra.

2. gr.

Leyfi til þess að nota starfsheitið grunnskólakennari skv. 1. gr. má aðeins veita þeim sem lokið hefur:

námi við Kennaraskóla Íslands ásamt fullgildum prófum,

B.Ed. - námi við Kennaraháskóla Íslands, sem miðast við kennslu í grunnskóla, ásamt fullgildum prófum,

BA - prófi, BS - prófi eða cand. mag. prófi frá Háskóla Íslands í kennslugrein sinni ásamt fullgildu námi í uppeldis - og kennslufræði til kennsluréttinda, námi við tónmenntakennaradeild Tónlistarskólans í Reykjavík ásamt fullgildum prófum, námi við teiknikennaradeild Myndlista - og handíðaskóla Íslands ásamt fullgildum prófum, námi við Íþróttakennaraskóla Íslands ásamt fullgildum prófum, námi við Hússtjórnarkennaraskóla Íslands ásamt fullgildum prófum, öðru jafngildu námi samkvæmt úrskurði matsnefndar, sbr. 4. gr.

3. gr.

Leyfi til þess að nota starfsheitið framhaldsskólakennari skv. 1. gr. má aðeins veita þeim sem lokið hefur:

námi á háskólastigi sem hentar sem undirbúningur til kennslu í framhaldsskóla og jafngildir a.m.k. 120 námseiningum ásamt fullgildum prófum; þar af skulu eigi færri en 30 einingar vera nám í uppeldis - og kennslufræði til kennsluréttinda og eigi færri en 60 einingar í sérgrein, námi á háskólastigi sem hentar sem undirbúningur til kennslu í framhaldsskóla og jafngildir a.m.k. 90 námseiningum ásamt fullgildum prófum og hefur auk þess lokið kennaraprófi frá Kennaraskóla Íslands, námi í faggrein eða sérgrein ásamt fullgildum prófum frá skóla er menntamálaráðuneytið viðurkennir og auk þess námi í uppeldis - og kennslufræði til kennsluréttinda er jafngildir 30 einingum eða kennaraprófi frá Kennaraskóla Íslands, námi við Íþróttakennaraskóla Íslands ásamt fullgildum prófum, námi við tónmenntakennaradeild Tónlistarskólans í Reykjavík ásamt fullgildum prófum, námi við teiknikennaradeild Myndlista - og handíðaskóla Íslands ásamt fullgildum prófum, námi við Hússtjórnarkennaraskóla Íslands ásamt fullgildum prófum, öðru jafngildu námi samkvæmt úrskurði matsnefndar, sbr. 4. gr.

4. gr.

Leiki vafi á hvort umsækjandi um leyfi til þess að nota starfsheitið grunnskólakennari skv. 1. gr. fullnægi skilyrðum 2. gr. skal leita úrskurðar matsnefndar sem menntamálaráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Nefndin skal skipuð einum fulltrúa tilnefndum af Kennaraháskóla Íslands, einum fulltrúa tilnefndum af Bandalagi kennarafélaga og einum fulltrúa án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Jafnmarga varamenn skal skipa á sama hátt.

Leiki vafi á hvort umsækjandi um leyfi til þess að nota starfsheitið framhaldsskólakennari skv. 1. gr. fullnægi skilyrðum 3. gr. skal leita úrskurðar matsnefndar sem menntamálaráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Nefndin skal skipuð einum fulltrúa tilnefndum af Háskóla Íslands, einum fulltrúa tilnefndum af Bandalagi kennarafélaga og einum fulltrúa án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Jafnmarga varamenn skal skipa á sama hátt.

Matsnefndir úrskurða einnig leiki vafi á hvort umsækjandi um kennslu - eða stjórnunarstarf fullnægi skilyrðum 5., 6., 8. eða 9. gr.

Nám kennara skal metið í námseiningum og skal hver eining jafngilda námsvinnu einnar viku.

Matsnefndir leita upplýsinga og umsagna kennarasamtaka og sérfræðinga eftir því sem við á, en starfssvið þeirra og starfshætti skal skilgreina nánar í erindisbréfi.

II. KAFLI

Starfsréttindi

.

5. gr.

Til þess að verða ráðinn, settur eða skipaður kennari við grunnskóla skal umsækjandi hafa lokið námi skv. 2. gr. og öðlast leyfi menntamálaráðherra til þess að nota starfsheitið grunnskólakennari skv. 1. gr.

Miða skal við að kennari í bóklegum greinum í 8. – 10. bekk grunnskóla hafi sérhæft sig í kennslugrein sinni.

Kennari við grunnskóla í handmennt, myndmennt, tónmennt, íþróttum eða heimilisfræðum skal hafa tekið viðkomandi grein sem valgrein í almennu kennaranámi eða lokið sérnámi í viðkomandi grein, sem miðast við kennslu í grunnskóla, ásamt fullgildum prófum.

Til þess að verða ráðinn eða skipaður sérkennari við grunnskóla skal grunnskólakennari hafa lokið 30 til 60 eininga framhaldsnámi í sérkennslufræðum ásamt fullgildum prófum eða öðru jafngildu námi.

Til þess að verða ráðinn eða skipaður sérkennari við sérdeildir eða sérskóla skal grunnskólakennari hafa lokið 60 eininga framhaldsnámi í sérkennslufræðum ásamt fullgildum prófum eða öðru jafngildu námi.

Heimilt er að ráða grunnskólakennara við sérdeildir eða sérskóla eitt ár í senn ef ekki fást sérmenntaðir kennarar til starfa.

Einnig er heimilt að ráða við sérdeildir eða sérskóla fóstrur eða þroskaþjálfa, sem lokið hafa 60 eininga framhaldsnámi í sérkennslufræðum, ásamt fullgildum prófum.

Matsnefnd, sbr. 4. gr., ákveður hvaða kröfur skuli gera um menntun þeirra kennara sem ekki eiga kost á námi til kennsluréttinda í sérgrein sinni enda hafi þeir lokið a. m. k. 30. eininga námi í uppeldis - og kennslufræði.

6. gr.

Til þess að verða ráðinn eða skipaður kennari við framhaldsskóla skal umsækjandi hafa öðlast leyfi til þess að nota starfsheitið framhaldsskólakennari skv. 1. gr. og uppfylla auk þess eftirtalin skilyrði:

Kennari í bóklegum greinum skal hafa lokið háskólanámi ásamt fullgildum prófum í kennslugrein sinni, sbr. a - og b - liði 3. gr.

Kennari í íþróttum skal hafa lokið námi við Íþróttakennaraskóla Íslands eða öðru jafngildu námi.

Kennari í list - og verkmenntagreinum skal hafa lokið námi við listaháskóla eða aðra sérskóla sem jafngildir a.m.k. 90 einingum ásamt fullgildum prófum. Þar af skulu eigi færri en 60 einingar vera nám í sérgrein.

Kennari í sérgreinum eða faggreinum iðnfræðsluskóla skal hafa lokið prófi í tæknifræði eða öðru hliðstæðu námi með kennslugrein sína sem aðalgrein eða hafa meistararéttindi í þeirri iðngrein sem um er að ræða og hafa starfað í tvö ár sem tæknifræðingur eða meistari á sérsviði sínu.

Kennari í sérgreinum skipstjórnarnáms skal hafa lokið 4. stigs prófi frá stýrimannaskóla og siglt eigi skemur en eitt ár sem fullgildur stýrimaður á farskipi eða varðskipi eða sem skipstjóri á fiskiskipi yfir 120 rúmlestir.

Kennari í sérgreinum vélstjórnarnáms skal hafa lokið tæknifræði - eða verkfræðinámi sem tekur til þeirrar kennslugreinar sem viðkomandi á að annast kennslu í eða hafa lokapróf 4. stigs frá Vélskóla Íslands og hafa hlotið þá menntun sem krafist er til að öðlast ótakmörkuð véstjórnarréttindi auk starfsreynslu og meistararéttinda.

Kennari í sérgreinum heilbrigðisnáms skal hafa lokið námi hjúkrunarkennara ásamt fullgildum prófum frá skóla sem menntamálaráðuneytið viðurkennir eða öðru jafngildu námi.

Kennari við hússtjórnarskóla eða í heimilisfræðum skal hafa lokið hússtjórnarkennaraprófi, handavinnukennaraprófi eða vefnaðarkennaraprófi eða öðru jafngildu námi.

Kennari við Íþróttakennaraskóla Íslands skal hafa lokið prófi frá viðurkenndum íþróttakennaraskóla að viðbættu framhaldsnámi í sérgrein sem menntamálaráðuneytið metur gilt.

Kennari í sérgreinum við Hótel - og veitingaskóla Íslands skal hafa lokið framhaldsnámi við hótelskóla sem menntamálaráðuneytið viðurkennir og hafa tveggja ára starfsreynslu við hótelstörf eða skyldan rekstur.

Kennari í verklegum greinum við Fósturskóla Íslands skal hafa lokið prófi frá Fósturskóla Íslands eða sambærilegum skóla og a.m.k. eins árs viðurkenndu framhaldsnámi fyrir fóstrur. Einnig skal hann hafa unnið fósturstörf eigi skemur en þrjú ár.

Sérkennari við framhaldsskóla skal hafa lokið 60 eininga framhaldsnámi í sérkennslufræðum ásamt fullgildum prófum.

Matsnefnd, sbr. 4. gr., ákveður hvaða kröfur skuli gera um menntun þeirra kennara sem ekki eiga kost á námi til kennsluréttinda í sérgrein sinni enda hafi þeir lokið að minnsta kosti 30 eininga námi í uppeldis - og kennslufræði.

7. gr.

Eftir eins árs starf við grunnskóla eða framhaldsskóla með góðum árangri að mati hlutaðeigandi skólastjórnanda og skólanefndar er heimilt að fastráða eða skipa viðkomandi kennara.

8. gr.

Til þess að verða ráðinn eða settur skólastjóri eða aðstoðarskólastjóri við grunnskóla eða framhaldsskóla skal umsækjandi hafa kennsluréttindi og kennslureynslu á viðkomandi skólastigi.

Eftir tveggja ára starf við grunnskóla eða framhaldsskóla, þar af eitt ár sem starfandi skólastjóri/ - meistari, með góðum árangri að mati hlutaðeigandi umsagnaraðila er heimilt að fastráða eða skipa viðkomandi skólastjórnanda.

Sá umsækjandi, sem lokið hefur viðurkenndu stjórnunarnámi fyrir skólastjórnendur við Kennaraháskóla Íslands eða Háskóla Íslands eða aðrar viðurkenndar menntastofnanir, skal að öðru jöfnu sitja fyrir um ráðningu í stöðu skólastjórnanda.

9. gr.

Sé um að ræða ráðningu eða skipun kennara eða skólastjórnanda við skóla, sem ekki er sérstaklega tilgreindur í lögum þessum, skal matsnefnd skv. 4. gr., að höfðu samráði við hlutaðeigandi aðila, ákvarða með hliðsjón af lögum þessum hvaða menntunarkröfur sé eðlilegt að gera til fastra kennara og skólastjóra skólans. Hæfni umsækjenda til þess að gegna stöðu við skólann skal síðan metin með hliðsjón af niðurstöðum nefndarinnar.

III. KAFLI

Ráðningareglur

.

10. gr.

Um ráðningu skólastjórnenda og kennara fer eftir lögum nr. 63/1974, um grunnskóla, og lögum nr. 57/1988, um framhaldsskóla, með síðari breytingum.

Auglýsa skal öll laus kennslu - og stjórnunarstörf. Í auglýsingum skal m.a. tilgreina sérsvið, þ.e. aðalkennslugreinar og aldursstig nemenda. Heimilt er að ráða stundakennara skv. 11. gr. og getur skólastjóri þá ráðið grunnskólakennara eða framhaldsskólakennara án undangenginnar auglýsingar.

Sæki fleiri en einn kennari um sama starf og uppfylli allir umsækjendur þær kröfur sem gerðar eru skal við veitingu starfsins m.a. taka tillit til menntunar, kennsluferils, starfsaldurs, starfsreynslu og umsagna um starfshæfni umsækjenda.

11. gr.

Kennsla skal falin föstum kennurum eftir því sem við verður komið. Stundakennara má þó ráða ef um er að ræða tímabundna heimild um stöðu frá menntamálaráðuneytinu eða viðkomandi fræðslustjóra, ef um er að ræða minna en hálfa stöðu, til tímabundinnar forfallakennslu eða afleysinga, þann sem gegnir launuðu aðalstarfi öðru en kennslustarfi.

Stundakennara samkvæmt a - , b - og d - liðum skal ráða með ráðningarsamningi eigi lengur en til eins árs í senn.

12. gr.

Óheimilt er að ráða, setja eða skipa til kennslu við grunnskóla á vegum opinberra aðila eða hliðstæða skóla aðra en þá sem uppfylla ákvæði laga þessara.

Nú sækir enginn grunnskólakennari samkvæmt lögum þessum um auglýst kennslustarf þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar og getur skólastjóri þá sótt um heimild til undanþágunefndar grunnskóla við menntamálaráðuneytið um að lausráða tiltekinn starfsmann til kennslustarfa til bráðabirgða, þó aldrei lengur en til eins árs í senn. Undanþágunefnd metur umsóknir og úrskurðar hvort heimila skuli að lausráða tiltekinn réttindalausan umsækjanda til kennslustarfa.

Ef hvorki skólastjóri né neinn skólanefndarmanna mælir með umsókn grunnskólakennara um kennslustarf getur skólastjóri þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. leitað til undanþágunefndar grunnskóla og óskað eftir heimild nefndarinnar til að lausráða annan starfsmann.

Nú fæst heimild frá undanþágunefnd til að lausráða starfsmann skv. 3. eða 4. mgr. og skal hann þá ráðinn með sérstökum ráðningarsamningi til ákveðins tíma. Slíkur starfsmaður má ekki bera starfsheitið grunnskólakennari og ekki má endurráða hann án undangenginnar auglýsingar.

Verði ágreiningur í undanþágunefnd um heimild til lausráðningar samkvæmt þessari grein skal leita úrskurðar menntamálaráðherra.

Menntamálaráðherra skipar undanþágunefnd grunnskóla til fjögurra ára í senn. Nefndin skal skipuð þremur fulltrúum, einum fulltrúa tilnefndum af Bandalagi kennarafélaga, einum fulltrúa tilnefndum af Kennaraháskóla Íslands og einum fulltrúa án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Jafnmarga varamenn skal skipa á sama hátt.

Starfsreglur undanþágunefndar skal ákveða nánar í reglugerð.

13. gr.

Óheimilt er að ráða eða skipa til kennslu við framhaldsskóla á vegum opinberra aðila eða hliðstæða skóla aðra en þá sem uppfylla ákvæði laga þessara.

Undanþágu frá þessu má þó gera að því tilskildu að auglýst hafi verið ítrekað eftir framhaldsskólakennara en án árangurs og að um sé að ræða kennslustarf sem er 8 stundir á viku eða minna og að skólastjóri og allir skólanefndarmenn séu sammála um að ráða til kennslustarfa umsækjanda sem eigi fullnægir ákvæðum þessara laga.

Ef þetta skilyrði er ekki fyrir hendi getur skólastjóri sótt um heimild til undanþágunefndar framhaldsskóla við menntamálaráðuneytið um að lausráða tiltekinn starfsmann til kennslustarfa til bráðabirgða, þó aldrei lengur en til eins árs í senn. Undanþágunefnd metur umsóknir og úrskurðar hvort heimila skuli að lausráða tiltekinn réttindalausan umsækjanda til kennslustarfa.

Ef hvorki skólastjóri né neinn skólanefndarmanna mælir með umsókn framhaldsskólakennara um kennslustarf getur skólastjóri þrátt fyrir ákv. 3. mgr. leitað til undanþágunefndar framhaldsskóla og óskað eftir heimild nefndarinnar til að lausráða annan starfsmann.

Nú fæst heimild frá undanþágunefnd til að lausráða starfsmann skv. 3. eða 4. mgr. og skal hann þá ráðinn með sérstökum ráðningarsamningi til ákveðins tíma. Slíkur starfsmaður má ekki bera starfsheitið framhaldsskólakennari og ekki má endurráða hann án undangenginnar auglýsingar.

Verði ágreiningur í undanþágunefnd um heimild til lausráðningar samkvæmt þessari grein skal leita úrskurðar menntamálaráðherra.

Menntamálaráðherra skipar undanþágunefnd framhaldsskóla til fjögurra ára í senn. Nefndin skal skipuð þremur fulltrúum, einum fulltrúa tilnefndum af Bandalagi kennarafélaga, einum fulltrúa tilnefndum af Háskóla Íslands og einum fulltrúa án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Jafnmarga varamenn skal skipa á sama hátt. Þegar fjallað er um málefni sérskóla skal kveðja til sérmenntaðan mann á því sviði sem um er að ræða.

Starfsreglur undanþágunefndar skal ákveða nánar í reglugerð.

14. gr.

Lög þessi skerða engin réttindi sem kennari hefur áunnið sér fyrir gildistöku laganna.

15. gr.

Lög þessi taka til allra grunnskóla, framhaldsskóla og sérskóla á framhaldsskólastigi að undanskildum Myndlista - og handíðaskóla Íslands, Tónlistarskólanum í Reykjavík, Leiklistarskóla Íslands og öðrum listaskólum. Lögin öðlast gildi 1. janúar 1991. Jafnframt falla úr gildi lög nr. 48/1986, um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra, svo og önnur lagaákvæði sem fara í bága við lög þessi.

Ákvæði til bráðabirgða

.

Þrátt fyrir ákvæði 6. gr. má fastráða sem framhaldsskólakennara þá kennara sem náð höfðu 55 ára aldri 1. janúar 1987 og höfðu þá verið settir kennarar í fjögur ár eða lengur og höfðu lokið fullgildum prófum í kennslugrein sinni.

Þeir sem ljúka réttindanámi því, sem nú stendur yfir í KHÍ, öðlast leyfi til að bera starfsheitið grunnskólakennari, sbr. h-lið 2. gr.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Lög nr. 48/1986 um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra hafa verið endurskoðuð í samræmi við ákvæði í grein til bráðabirgða í þeim lögum. 17. janúar 1990 skipaði menntamálaráðherra nefnd til þess að endurskoða lögin í samræmi við fyrrgreint ákvæði og lauk nefndin störfum í september sl. Í nefndinni áttu sæti: Hörður Lárusson deildarstjóri, sem var formaður nefndarinnar, Sigurður Helgason deildarstjóri, Birna Sigurjónsdóttir grunnskólakennari og Magnús Þorkelsson framhaldsskólakennari.

Við endurskoðunina var lögð áhersla á að sníða af lögunum þá vankanta sem komið hafa í ljós við framkvæmd þeirra og var einkum stuðst við reynslu nefnda sem hafa starfað samkvæmt lögunum, þ.e. undanþágunefndar grunnskóla og undanþágunefndar framhaldsskóla, sbr. 13. og 14. gr. laganna, svo og matsnefnda til þess að meta hvort tiltekið nám kennara fullnægir ákvæðum laganna, sbr. 3. gr.

Helstu breytingar eru þessar:

Próf frá Kennaraskóla Íslands er fullnægjandi undirbúningur í uppeldis - og kennslufræði fyrir framhaldsskólakennara. Til þessa hefur þetta próf aðeins gefið 15 einingar af 30 til kennsluréttinda við framhaldsskóla.

Lögð er áhersla á að kennarar kenni fyrst og fremst þær greinar sem þeir hafa sérhæft sig í.

Tekið er fram að lögin gildi ekki um listaskóla eins og núgildandi lög. Þetta ákvæði hefur valdið erfiðleikum við ráðningu kennara að þessum skólum en listamenn hafa ekki að jafnaði aflað sér menntunar í uppeldis - og kennslufræðum.

Gert er ráð fyrir að umsækjandi um stöðu skólastjórnanda sem lokið hefur viðurkenndu stjórnunarnámi gangi að öðru jöfnu fyrir um ráðningu í stöðuna. Þetta er þó ekki gert að skilyrði.

Samkvæmt frumvarpinu verður heimilt að ráða við sérskóla eða sérdeildir fóstrur eða þroskaþjálfa sem lokið hafa 60 eininga framhaldsnámi í sérkennslufræðum.

Í frumvarpinu er kveðið á um hvernig með skuli fara þegar um er að ræða kennara sem ekki eiga kost á námi til kennsluréttinda í kennslugrein sinni hér á landi.

Ákvæði um ráðningu kennara við framhaldsskóla, sem ekki hafa full kennsluréttindi samkvæmt ákvæðum laganna, eru rýmkuð.

Í frumvarpinu hefur orðalagi laganna víða verið breytt í þeim tilgangi að taka af tvímæli og gera ákvæðin skýrari. Einnig hefur orðalag verið fært til samræmis við lög um framhaldsskóla þar sem þess hefur verið þörf.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Greinin er óbreytt.

Um 2. gr.

Hér er tekinn upp sá hluti 2. gr. í lögunum sem fjallar um grunnskóla. Eftirtaldar breytingar hafa verið gerðar:

b - liður: Skotið er inn skammstöfuninni B.Ed. Þetta er gert vegna þess að Kennaraháskóli Íslands býður upp á annars konar nám heldur en það sem leiðir til B.Ed. - prófs.

c - liður: Skotið er inn orðunum í kennslugrein sinni . Með þessu er lögð áhersla á að kennari skuli fyrst og fremst kenna þær greinar sem hann hefur sérhæft sig í.

h - liður: Bætt er við orðunum samkvæmt úrskurði matsnefndar, sbr. 4. gr., en í lögunum er ekki tekið fram hver skuli úrskurða um annað jafngilt nám.

Um 3. gr.

Í þessari grein er tekinn upp sá hluti 2. gr. laganna sem fjallar um framhaldsskóla.

a - liður: Skotið er inn orðunum sem hentar sem undirbúningur til kennslu í framhaldsskóla. Þar eð háskólanám getur verið mjög margvíslegt er hér lögð áhersla á að kennari skuli hafa stundað háskólanám sem sérstaklega er hugsað sem undirbúningur til kennslu í framhaldsskóla.

b - liður: Nýr liður. Hér eru settar fram sömu kröfur um menntun í kennslugrein og fram kemur í a - lið. Hins vegar er því slegið föstu að þeir sem hafa lokið námi frá Kennaraskóla Íslands fullnægja skilyrðum um menntun í uppeldis - og kennslufræðum en hingað til hefur þessi þáttur kennaranámsins aðeins verið metinn 15 einingar.

c - liður: Um 1. gr. Áður b - liður. Liðurinn er óbreyttur nema hvað bætt er við ákvæði b - liðar hvað varðar uppeldis - og kennslufræði.

d - liður: Áður c - liður. Liðurinn er óbreyttur.

e – g - liðir: Nýir liðir: Í lögunum eru ekki ákvæði um kennara við framhaldsskóla sem höfðu lokið námi við þessar stofnanir. Hins vegar hafa lögin verið túlkuð þannig að umrætt nám nægði til kennslu í framhaldsskóla. Hér eru tekin af öll tvímæli um þetta.

h - liður: Áður d - liður. Bætt er við orðunum samkvæmt úrskurði matsnefndar, sbr. 4. gr., en í lögunum er ekki tekið fram hver skuli úrskurða um annað jafngilt nám.

Um 4. gr.

Áður 3. gr.

Setningin Mat samkvæmt þessu kerfi skal staðfest af matsnefnd, sbr. 1. eða 2. mgr. þessarar greinar er, felld brott. Með hliðsjón af 1. og 2. mgr. er setningin óþörf.

Um 5. gr.

Áður 4. gr.

Í 1. mgr. er vísað til 2. gr. um nám kennara. Upptalning samkvæmt stafliðum a – d er felld niður þar eð um er að ræða endurtekningu á því sem fram kemur í 2. mgr. 2. gr. er ný en með henni er lögð áhersla á að kennari kenni fyrst og fremst þá kennslugrein sem hann hefur sérhæft sig í. Gerðar hafa verið orðalagsbreytingar á 2. mgr. laganna og efnisbreyting er sú að íþróttir eru taldar með list - og verkgreinum en í staðinn er felld niður 3. mgr. sem fjallar um íþróttir. Einnig eru felld brott ákvæði um einingafjölda námsins þar eð skilgreiningar í 2. gr. eru taldar nægja.

Ákvæði um sérkennara eru efnislega óbreytt en orðalag er einfaldað. Þó er bætt við ákvæði þess efnis að heimilt sé að ráða við sérskóla eða sérdeildir fóstrur eða þroskaþjálfa sem lokið hafa 60 eininga framhaldsnámi í sérkennslufræðum ásamt fullgildum prófum.

Úr síðustu málsgrein 4. gr. eru felld brott orðin til reynslu enda sérhæfi hann sig til starfsins ef hann óskar að starfa áfram við stofnunina.

Þetta ákvæði þykir of þröngt a. m. k. á meðan skortur er á sérmenntuðum kennurum til þessara starfa og er því fellt brott.

Síðasta málsgrein er ný og tekur til kennara sem ekki eiga kost á námi til kennsluréttinda í sérgrein sinni. Þetta hefur verið vandamál í vissum greinum, svo sem vélritun. Sama má segja um fámennar greinar og greinar sem krefjast sérstakrar starfsþjálfunar.

6. gr. laganna er felld niður vegna þess að sex ára börn, sem áður stunduðu nám í forskóla, eru nú orðin skólaskyld, sbr. lög nr. 63/1974, með áorðnum breytingum.

Um 6. gr.

Áður 7. gr.

Orðalagsbreytingar í upphafi greinarinnar eru í samræmi við lög um framhaldsskóla, nr. 57/1988, með innfelldum breytingum laga nr. 107/1988 og laga nr. 72/1989.

a - liður: Nýr liður. Hér er enn einu sinni lögð áhersla á að kennari hafi lokið háskólanámi í kennslugrein sinni ásamt fullgildum prófum.

i - og j - liðir: Þessir liðir eru felldir niður þannig að gert er ráð fyrir að ný lög taki ekki til Myndlista - og handíðaskóla Íslands né Tónlistarskólans í Reykjavík. Sama gildir um aðra listaskóla, svo sem Leiklistarskóla Íslands.

l - liður: Áður m - liður. Gerð er krafa um 60 eininga framhaldsnám í sérkennslufræðum í stað 30 – 60 eininga nú.

m - liður: Nýr liður. Þetta ákvæði tekur til kennara sem ekki eiga kost á námi til kennsluréttinda í sérgrein sinni. Þetta hefur verið vandamál í vissum greinum, svo sem vélritun. Sama má segja um fámennar greinar og greinar sem krefjast sérstakrar starfsþjálfunar.

Um 7. gr.

5. og 8. gr. laganna eru hér sameinaðar í eina nýja grein þar eð þær eru efnislega samhljóða.

Um 8. gr.

Áður 9. gr.

Í 1. mgr. er gerð sú breyting að til þess að verða ráðinn skólastjóri eða aðstoðarskólastjóri skuli hlutaðeigandi hafa öðlast kennslureynslu á viðkomandi skólastigi auk kennsluréttinda.

Þá er bætt við ákvæði þess efnis að umsækjandi, sem lokið hefur viðurkenndu stjórnunarnámi fyrir skólastjórnendur, skuli að öðru jöfnu sitja fyrir um ráðningu í stöðu skólastjórnanda. Það álit kom fram hjá fulltrúum KÍ og HÍK að ekki væri tímabært að setja inn þetta ákvæði. Það nám, sem nú væri boðið upp á, væri aðeins ætlað starfandi skólastjórnendum, en nauðsynlegt væri að allir, sem hefðu kennaramenntun, ættu kost á að fara í námið. Niðurstaðan varð sú að láta ákvæðið standa í því trausti að komið yrði á fót námi fyrir skólastjórnendur sem væri opið öllum sem kennaramenntun hefðu.

Um 9. gr.

Áður 10. gr.

Greinin er óbreytt.

Um 10. gr.

Áður 11. gr.

1., 2. og 3. mgr. eru felldar niður og í þess stað vísað á gildandi lög um ráðningu kennara og skólastjórnenda.

Um 11. gr.

Áður 12. gr.

Greinin er óbreytt.

Um 12. gr.

Áður 13. gr.

Orðalag 1. mgr. er einfaldað. Í stað þess að tilgreina sérstaklega skóla eða skólagerðir í 1. mgr. er aðeins talað um ráðningu eða skipun til kennslu við grunnskóla. Að öðru leyti er greinin óbreytt.

Um 13. gr.

Áður 14. gr.

Mikill skortur er á fullmenntuðum kennurum á framhaldsskólastigi. Skólaárið 1989 – 90 voru framhaldsskólakennarar með full réttindi aðeins 66,4% miðað við heil stöðugildi. Þess vegna hafa skólameistarar orðið að óska eftir undanþágum í ríkum mæli til að ráða kennara í samræmi við ákvæði 14. gr. Á síðasta ári afgreiddi undanþágunefnd framhaldsskóla alls u. þ. b. 450 undanþágubeiðnir. Núverandi fyrirkomulag er þungt í vöfum og krefst mikillar vinnu af hálfu þeirra sem sjá um framkvæmdina. Því er lagt til að undanþágubeiðnum, sem þurfa að koma til undanþágunefndar framhaldsskóla, verði fækkað með því að undanskilja ráðningu í kennslustarf sem er 8 stundir á viku eða minna og full samstaða er með skólanefnd og skólameistara um ráðningu umsækjanda sem fullnægir ekki ákvæðum laganna. Um aðrar undanþágur gilda fyrri ákvæði. Í nefndinni, sem endurskoðaði lögin, kom fram tillaga um að hliðstæð breyting yrði gerð á undanþágum fyrir grunnskóla en um það náðist ekki samkomulag.

Um 14. gr.

Áður 15. gr.

Greinin er efnislega óbreytt en orðalagi hefur verið breytt.

Um 15. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Um ákvæði til bráðabirgða.

Samkvæmt ákvæði til bráðbirgða í lögunum var tilteknum hópi kennara gefinn kostur á að ljúka námi við Kennaraháskóla Íslands eða Háskóla Íslands til þess að öðlast kennsluréttindi. Af ýmsum ástæðum nýttist þessi möguleiki ekki framhaldsskólakennurum eins og til var ætlast. Nokkrir kennarar eru nú komnir undir sextugt sem kennt hafa um árabil en hafa ekki full réttindi til kennslu samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Því er lagt til að heimilt verði að fastráða þessa kennara að uppfylltum vissum skilyrðum sem tiltekin eru í greininni.