Þinglýsingalög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 469

811. Frumvarp til laga um breyting á þinglýsingalögum, nr. 39 10. maí 1978, sbr. lög nr. 63 24. maí 1988.

(Lagt fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi 1992–93.)

1. gr.

5. mgr. 8. gr. laganna orðast svo:

Við embætti sýslumannsins í Reykjavík skal halda sérstaka lausafjárskrá sem nær til landsins alls. Þegar skjal, er varðar lausafé, hvort sem það er skráningarskylt eða ekki, er afhent til þinglýsingar í viðkomandi þinglýsingaumdæmi skal þinglýsingarstjóri þess umdæmis senda lausafjárskránni tilkynningu um móttöku slíks skjals og allar nauðsynlegar upplýsingar sem skjalið varða. Skal haga færslu í skrána þannig að unnt sé að gefa úr henni eignar- og veðbókarvottorð hvar sem veðskjali hefur verið þinglýst. Dómsmálaráðherra skal með reglugerð setja nánari reglur um tilhögun þessara tilkynninga, færslu í lausafjárskrána og miðlun upplýsinga úr henni.

2. gr.

Lög þessi öðlast gildi 1. október 1993.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til nýrra laga um samningsveð og fylgir því. Það frumvarp gerir ráð fyrir auknum möguleikum manna til þess að setja lausafé að sjálfsvörsluveði sem ósundurgreind heildarsöfn muna eins og nánar er rakið í skýringum athugasemda við 1. gr. frumvarps til veðlaga. Þar er á það bent að ýmsar hættur geti verið slíkum veðsetningum samfara og sé því nauðsynlegt að búa svo um hnútana að lánardrottnar eigi auðvelt með að ganga úr skugga um áhvílandi lausafjárveðsetningar væntanlegra viðsemjenda sinna. Til þess að auka öryggi við sjálfsvörsluveðsetningar í lausafé og koma í veg fyrir mistök og misferli við veðsetningu slíkra réttinda er lögð til sú breyting á þinglýsingalögum, nr. 39/1978, sbr. lög nr. 63/1988, að sett verði á laggirnar lausafjárskrá sem nær til landsins alls (landsskrá) og er það meginefni frumvarps þessa. Ætti með þessu móti að vera dregið úr þeim hættum sem annars geta verið samfara auknum sjálfsvörsluveðsetningum í lausafé.

Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins skal við embætti sýslumannsins í Reykjavík halda umrædda landsskrá. Tilkoma landsskrárinnar breytir ekki gildandi reglum þinglýsingalaga um það hvar skjöl, sem varða réttindi yfir lausafé, skulu afhent til þinglýsingar. Eiginleg þinglýsing fer því ekki fram við landsskrána.

Hagkvæmt þykir að sýslumaðurinn í Reykjavík haldi umrædda skrá, enda er það embætti best búið til þess að annast slíka skráningu og miðlun upplýsinga úr henni. Er hér í raun verið að lögmæla svipað fyrirkomulag og gilt hefur samkvæmt lögum nr. 63/1988 um tilkynningarskyldu þinglýsingarstjóra til Bifreiðaskoðunar Íslands að því viðbættu að hér er til þess ætlast að skrárhaldari gefi út eignar- og veðbókarvottorð sem vera skulu jafngild vottorðum útgefnum af þinglýsingarstjóra þeim er skjali þinglýsti. Er þá við það miðað ef frumvarp þetta verður að lögum að tilkynningarskylda samkvæmt lögum nr. 63/1988 falli niður, enda þá ekki ástæða til þess að Bifreiðaskoðun Íslands haldi sérstaka skrá um veðsetningar bifreiða.

Við það er miðað að þinglýsingarstjóri í viðkomandi þinglýsingaumdæmi sendi landsskránni tilkynningu um móttöku skjals og allar nauðsynlegar upplýsingar um það jafnskjótt og skjal berst til þinglýsingar. Ætti slíkt ekki að verða vandkvæðum bundið með nútíma tölvutækni og tölvusamtengingu þinglýsingaembættanna. Tilkoma skrár þessarar breytir í engu skyldum þinglýsingarstjóra samkvæmt þinglýsingalögum, sbr. t.d. 3. gr. þinglýsingalaga.

Ítrekað skal að skylda þinglýsingarstjóra til þess að tilkynna þinglýsingu skjals, sem varðar ráðstöfun réttinda yfir lausafé, nær ekki einvörðungu til skráningarskylds lausafjár eins og bifreiða, skipa og loftfara, heldur og til þess lausafjár sem ekki er skráningarskylt. Ef frumvarp þetta og frumvarp til veðlaga verða að lögum nær tilkynningarskyldan samkvæmt þessu t.d. til þess þegar stofnað er sjálfsvörsluveð í einstökum lausafjármunum, sbr. 1. mgr. 23. gr. frumvarps til veðlaga; þegar veðsettur er færanlegur vélbúnaður í verktakastarfsemi, sbr. 28. gr. frumvarps til veðlaga; þegar veðsett er búfé, rekstrarvörur landbúnaðar, afurðir og uppskera, sbr. 30. gr. frumvarps til veðlaga; þegar veðsettur er afli, afurðir og rekstrarvörur sjávarútvegs, sbr. 32. gr. frumvarps til veðlaga; þegar veðsettar eru vörubirgðir, sbr. 33. gr. frumvarps til veðlaga, og þegar stofnað er til vörureikningsveðs, sbr. 47. gr. frumvarps til veðlaga. Hins vegar nær tilkynningarskyldan ekki til þeirra tilvika þegar rekstrartæki eru veðsett með fasteign, sbr. t.d. 24. gr. frumvarps til veðlaga.

Við það er miðað að umrædd skrá nái ekki einvörðungu til sjálfsvörsluveðsetninga í lausafé heldur einnig til aðfarargerða og kvaða sem lagðar eru á lausafé þannig að hún verði tæmandi um öll höft sem hvíla kunna á lausafé. Að svo miklu leyti sem sölu eða annarri yfirfærslu eignarréttar að lausafé er þinglýst ber einnig að færa slíkt í skrána. Færslur, sem snerta fyrst og fremst viðkomandi einstakling en ekki endilega tilteknar eignir, svo sem lögræðissvipting og almennt umboð, geta og átt heima í skrá þessari.

Í niðurlagsákvæði 1. gr. segir að dómsmálaráðherra skuli með reglugerð setja nánari reglur um tilhögun tilkynninga til landsskrárinnar, færslu í skrána og miðlun upplýsinga úr henni. Þykja ákvæði um slík útfærsluatriði betur eiga heima í reglugerð en í þinglýsingalögunum sjálfum.

Í 2. gr. segir að lög þessi öðlist gildi 1. október 1993 og er það sami gildistökudagur og í fyrrnefndu frumvarpi til laga um samningsveð. Er af augljósum ástæðum æskilegt að hvor tveggja þessi lög öðlist gildi á sama tíma.

Fylgiskjal.

Fjármálaráðuneyti, fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um breyting á þinglýsingalögum, nr. 39/1978, sbr. lög nr. 63/1988.

Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til nýrra laga um samningsveð og fylgir því. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við embætti sýslumannsins í Reykjavík skuli halda sérstaka lausafjárskrá sem nær til landsins alls. Eiginleg þinglýsing fer ekki fram við þessa landsskrá heldur skulu skjöl, sem afhent eru til þinglýsingar í viðkomandi þinglýsingaumdæmi, send lausafjárskránni ásamt öllum nauðsynlegum upplýsingum. Í frumvarpinu er kveðið á um að færslu í skrána skuli haga þannig að unnt sé að gefa úr henni eignar- og veðbókarvottorð hvar sem veðskjali hefur verið þinglýst. Dómsmálaráðherra skal setja nánari reglur um færslu í skrána og miðlun upplýsinga úr henni.

Verði frumvarp þetta að lögum má gera ráð fyrir að kostnaðarauki ríkissjóðs verði tvíþættur. Annars vegar tímabundinn kostnaður við að koma á fót skráningarkerfi og hugsanleg tölvubúnaðarkaup og hins vegar kostnaður vegna reksturs skrárinnar. Erfitt er að gera sér grein fyrir þessum kostnaði þar sem það fer að öllu leyti eftir því hvernig verður staðið að uppbyggingu slíkrar skrár, en í frumvarpinu og greinargerð með því er ekki tekið á framkvæmdalegum atriðum. Þrjár leiðir sýnast færar. Í fyrsta lagi að setja á stofn skrá við sýslumannsembættið í Reykjavík þar sem yrðu handfærðar þinglýsingar sem berast frá öðrum sýslumannsembættum. Í öðru lagi að koma á nettengingu allra sýslumannsembætta þannig að allar upplýsingar færast vélrænt inn í skrána hjá sýslumanninum í Reykjavík. Þinglýsingarkerfi bifreiða er þegar í notkun um allt land. Í þriðja lagi er hægt að nýta það kerfi og nota SKÝRR sem miðil. Gera má ráð fyrir að kostnaður ykist helst hjá sýslumanninum í Reykjavík en kostnaðarauki annarra sýslumannsembætta yrði óverulegur. Á það skal bent að eins og er eru einungis fá sýslumannsembætti þannig tengd að þau geti verið í beinu tölvusambandi við sýslumannsembættið í Reykjavík.

Fjármálaráðuneytið leggur áherslu á að vandað verði til áætlunar um framkvæmd þessa frumvarps þar sem það getur haft veruleg áhrif á hvort og þá hve mikill kostnaðarauki ríkissjóðs yrði verði það að lögum. Einnig vill ráðuneytið mælast til þess að orðalag frumvarpsins verði ekki þannig að það teljist skylda að vista umrædda skrá beinlínis undir þaki sýslumannsembættisins í Reykjavík enda þótt það beri á henni ábyrgð.