Ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 547

1031. Frumvarp til laga um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota.

Frá meiri hluta félagsmálanefndar (RG, GuðjG, EKG, SigG, EH).

I. KAFLI

1. gr.

Setja skal á fót ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota sem ábyrgist greiðslu vinnulaunakröfu launþega og kröfu viðurkennds lífeyrissjóðs vegna lífeyrisiðgjalda á hendur vinnuveitanda við gjaldþrot.

2. gr.

Með framkvæmd laga þessara fer félagsmálaráðherra. Ábyrgðasjóðurinn lýtur þriggja manna stjórn sem skipuð er af félagsmálaráðherra til fjögurra ára samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og sá þriðji án tilnefningar.

3. gr.

Ábyrgðasjóðurinn skal fjármagnaður með sérstöku ábyrgðargjaldi af greiddum vinnulaunum, þóknun og reiknuðu endurgjaldi hvaða nafni sem nefnist sem skattskylt er skv. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 75/1981.

Ábyrgðargjaldið skal vera allt að 0,2% af gjaldstofni. Hlutfallið skal ákveðið með reglugerð sem félagsmálaráðherra setur fyrir eitt ár í senn að fengnum tillögum sjóðstjórnar. Ákvæði laga nr. 113/1990, um tryggingagjald, eiga við um gjaldstofn, gjaldskyldu, greiðslutímabil, álagningu og innheimtu.

Ábyrgðargjald telst rekstrarkostnaður skv. 1. tölul. 31. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, að því leyti sem það er ákvarðað af launum sem teljast rekstrarkostnaður samkvæmt sömu grein.

Skorti ábyrgðasjóðinn reiðufé til að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt lögum þessum skal stjórn sjóðsins þegar tilkynna það ráðherra. Ríkissjóður skal þá leggja sjóðnum til þá fjármuni sem til þarf og skoðast það sem lántaka. Nemi uppsöfnuð skuld ábyrgðasjóðsins við ríkissjóð í árslok hærri fjárhæð en svarar til helmings áætlaðra árstekna af ábyrgðargjaldi er félagsmálaráðherra heimilt með reglugerð, að fengnum tillögum sjóðstjórnar, að hækka gjaldið tímabundið um allt að 0,1% þar til jafnvægi er náð.

Kostnaður af rekstri ábyrgðasjóðsins greiðist af tekjum hans.

4. gr.

Með hugtakinu vinnulaun er átt við endurgjald fyrir starf hjá vinnuveitanda með stoð í gildandi kjarasamningi eða vinnusamningi milli aðila er rýmri rétt veitir launþega.

Með hugtakinu launþegi er í lögum þessum átt við hvern þann sem þegið hefur tíma-, viku- eða mánaðarlaun samkvæmt vinnusamningi við vinnuveitanda og gegnt hefur starfi sem veitir rétt til launa í uppsagnarfresti samkvæmt lögum eða kjarasamningi.

II. KAFLI

5. gr.

Ábyrgð sjóðsins tekur til eftirfarandi krafna í bú vinnuveitanda sem viðurkenndar hafa verið sem forgangskröfur samkvæmt gjaldþrotaskiptalögum:

kröfu launþega um vinnulaun fyrir síðustu þrjá starfsmánuði hans hjá vinnuveitanda, þar með talinn hluti launa sem haldið var eftir af vinnuveitanda skv. VIII. kafla laga nr. 86/1988, kröfu launþega um orlofslaun sem koma áttu til útborgunar á síðustu þremur starfsmánuðum hans hjá vinnuveitanda, kröfu viðurkennds lífeyrissjóðs um vangoldin lífeyrissjóðsiðgjöld sem fallið hafa í gjalddaga á síðustu 18 mánuðum fyrir gjaldþrot, að uppfylltum skilyrðum III. kafla laga þessara, bóta vegna launamissis í allt að þrjá mánuði vegna riftunar eða uppsagnar vinnusamnings, enda skal sá sem krefst bóta samkvæmt þessum lið sýna fram á með vottorði vinnumiðlunar að hann hafi leitað eftir annarri atvinnu þann tíma sem bóta er krafist, bóta til launþega sem vinnuveitanda ber að greiða vegna tjóns af völdum vinnuslyss eða til þess sem tilkall á til bóta vegna dauðsfalls launþega, enda fylgi bótakröfunni forgangsréttur í bú vinnuveitandans, vaxta skv. 5. gr. vaxtalaga, nr. 25/1987, af kröfum samkvæmt stafliðum a–e frá gjalddaga þeirra til þess dags er krafan fæst greidd úr ábyrgðasjóði, skiptatryggingar sem launþegar eða lífeyrissjóður hafa greitt að svo miklu leyti sem hún fæst ekki greidd við skipti á búi vinnuveitanda. Sama gildir um óhjákvæmilegan kostnað sem launþegi eða sá sem krefst bóta skv. e-lið hefur orðið að greiða vegna nauðsynlegra ráðstafana til innheimtu kröfu sinnar, þó að hámarki samkvæmt ákvörðun sjóðstjórnar.

Ábyrgð sjóðsins skv. a- og d-liðum 1. mgr. þessarar greinar skal þó ekki nema hærri fjárhæð miðað við einn mánuð en sem nemur þreföldum atvinnuleysisbótum eins og þær eru ákveðnar hæstar á hverjum mánuði án tillits til barnafjölda.

Ábyrgð sjóðsins nær til greiðslna skv. f- og g-liðum 1. mgr. þó að þær kröfur njóti ekki forgangsréttar í bú vinnuveitanda.

Sjóðstjórn er, þegar sérstaklega stendur á, heimilt að takmarka tjón sjóðsins, að ábyrgjast kröfur skv. a- til f-liðum þessarar greinar, án undangengins gjaldþrots, enda liggi fyrir að viðkomandi fyrirtæki hafi sannanlega hætt rekstri og kostnaður af að koma fram gjaldþroti yrði að mati sjóðstjórnar óeðlilega mikill.

6. gr.

Eftirtaldir launþegar geta þó ekki krafið sjóðinn um greiðslu krafna skv. a- til d-liðum 1. mgr. 5. gr.:

Þeir sem sæti áttu í stjórn gjaldþrota félags eftir að fjárhag þess tók verulega að halla. Þetta á þó ekki við um þá sem sæti eiga í varastjórn félags nema þeir hafi gegnt stjórnarstörfum á umræddu tímabili.

Þeir sem átt hafa 5% hlutafjár eða meira í gjaldþrota hlutafélagi.

Forstjóri, framkvæmdastjóri og þeir aðrir, sem vegna starfa sinna hjá hinum gjaldþrota vinnuveitanda, áttu að hafa þá yfirsýn yfir fjárhag fyrirtækisins að þeim mátti ekki dyljast að gjaldþrot þess væri yfirvofandi á þeim tíma sem unnið var fyrir vinnulaununum.

Maki þess sem ástatt er um sem segir í a- til c-liðum, svo og skyldmenni hans í beinan legg og maki skyldmennis í beinan legg. Leiði ákvæði þetta til mjög ósanngjarnrar niðurstöðu að mati sjóðstjórnar getur stjórnin ákveðið að heimila greiðslu til þessara launþega úr ríkissjóði á grundvelli laganna.

Sjóðstjórn úrskurðar um ágreining um greiðsluskyldu.

III. KAFLI

7. gr.

Ábyrgð sjóðsins á iðgjaldakröfum lífeyrissjóðs er háð því skilyrði að eðlilega hafi verið staðið að innheimtutilraunum af hálfu lífeyrissjóðs og lífeyrissjóðurinn hafi tvisvar ár hvert, 1. mars og 1. september, sent sjóðfélögum yfirlit yfir greidd iðgjöld vegna þeirra. Yfirliti þessu skal fylgja áskorun til sjóðfélaga að gera án tafar athugasemdir ef vanhöld sýnast á iðgjaldaskilum. Komi athugasemd ekki fram skv. 8. gr. laga þessara er viðkomandi lífeyrissjóður einungis ábyrgur fyrir réttindum á grundvelli iðgjalda þessara að því marki sem þau fást greidd, enda hafi lífeyrissjóðnum ekki verið kunnugt um iðgjaldakröfuna.

8. gr.

Til þess að iðgjöld launþega njóti ábyrgðar ábyrgðasjóðs skulu launþegar innan 60 daga frá dagsetningu reglulegs yfirlits frá lífeyrissjóði, sbr. 7. gr., ganga úr skugga um skil vinnuveitanda til lífeyrissjóðs sem greind eru á launaseðli hans. Séu vanskil á iðgjöldum skal launþegi innan sömu tímamarka leggja lífeyrissjóði til afrit launaseðla fyrir það tímabil sem er í vanskilum.

Ráðherra getur sett nánari reglur um framkvæmd ákvæða þessa kafla að fengnum tillögum sjóðstjórnar og sambanda lífeyrissjóða.

IV. KAFLI

9. gr.

Ef innköllun hefur verið gefin út í bú vinnuveitanda verður greiðslukrafa á hendur ábyrgðasjóði því aðeins tekin til greina að hún berist félagsmálaráðherra innan sex mánaða frá þeirri birtingu innköllunar í Lögbirtingablaði er ræður lokum kröfulýsingarfrests í búið. Félagsmálaráðherra er þó heimilt að taka til greina kröfu er berst innan tólf mánaða frá birtingu innköllunar ef sýnt er að kröfuna hafi ekki verið hægt að gera fyrr.

10. gr.

Greiðslukrafa á hendur ábyrgðasjóði skal vera skrifleg. Í henni skal greina eftirfarandi svo glöggt sem við verður komið:

nafn, kennitölu og heimilisfang þess sem kröfu gerir, nafn, kennitölu og heimilisfang vinnuveitanda og hvenær bú hans var tekið til skipta, hverjum störfum launþegi gegndi, upphaf og lok starfstíma hans, hver launakjör hans hafi verið og eftir hverjum samningum þau fóru, sundurliðun kröfu, svo sem í vinnulaun, orlof, bætur, vexti, kostnað og til hvaða tímabils krafan nær, yfirlýsingu þess er kröfuna gerir sem gefin er að viðlögðum drengskap um að atvik þau, er í 5. gr. getur, séu kröfu hans ekki til fyrirstöðu.

Kröfubréfi til félagsmálaráðherra skulu fylgja afrit kröfulýsingar í bú vinnuveitandans og gögn sem varða meðferð kröfunnar við búskiptin.

Nú brestur á að fullnægt sé framangreindum atriðum og skal þeim er kröfuna gerir á sannanlegan hátt vera gefinn kostur á úrbótum innan tiltekins frests að því viðlögðu að krafa hans á hendur ábyrgðasjóði teljist ella afturkölluð.

Sá sem gerir greiðslukröfu á hendur ábyrgðasjóði á grundvelli laga þessara má ekki aðhafast neitt það sem rýrt gæti endurkröfurétt ábyrgðasjóðs á hendur þrotabúi. Er honum óheimilt, án sérstaks leyfis félagsmálaráðherra, að samþykkja að kröfur fái komist að við gjaldþrotaskipti sem ekki hefur verið lýst fyrir lok kröfulýsingarfrests. Brjóti launþegi eða umboðsmaður hans gegn þessu ákvæði hefur það í för með sér að ábyrgð ábyrgðasjóðs á kröfu hans fellur niður.

11. gr.

Sá sem fer með skipti á þrotabúi skal svo fljótt sem auðið er láta félagsmálaráðherra í té skriflega umsögn um hverja þá kröfu í þrotabúið sem til álita kemur að njóti ábyrgðar ábyrgðasjóðs eftir lögum þessum. Í umsögninni skulu eftirfarandi atriði tilgreind:

Hvenær bú hafi verið tekið til skipta og hver fari með málefni þess.

Hvenær kröfulýsingarfresti í búið hafi lokið.

Hvaða kröfum hafi verið lýst í búið sem ríkisábyrgð kunni að fylgja samkvæmt lögum þessum.

Hvort eða að hverju marki viðurkenndur hafi verið forgangsréttur kröfunnar í búið.

Hvort skilað hafi verið til innheimtuaðila ríkissjóðs þeim hluta launa sem vinnuveitanda bar að halda eftir samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Ef það hefur ekki verið gert skal enn fremur eftir föngum gerð grein fyrir þeim fjárhæðum sem vinnuveitanda bar að halda eftir af launum launþega.

Hvort ákvæði 6. gr. eigi við um kröfuna eða ekki.

Nú hefur skiptafundur ekki verið haldinn í búi vinnuveitandans til þess að taka afstöðu til viðurkenningar lýstra krafna en skiptaráðandi í búinu lýsir því yfir í umsögn sinni að í skrá um lýstar kröfur í búið hafi hann tekið eða muni fyrirsjáanlega taka þá afstöðu til viðurkenningar forgangsréttar greiðslukröfunnar í búið að hann sé samþykkur henni að einhverju leyti eða öllu og er þá félagsmálaráðherra heimilt að fara með greiðslukröfu á hendur ábyrgðasjóði eins og fullnægt væri skilyrðum a-liðar 1. mgr. Hafi krafa verið greidd úr ábyrgðasjóði samkvæmt ákvörðun félagsmálaráðherra á grundvelli slíkrar yfirlýsingar skiptaráðanda en síðar kemur fram að hafnað sé viðurkenningu forgangsréttar kröfunnar í búið verður sú fjárhæð, sem ofgreidd hefur verið af þessum sökum, ekki endurkrafin.

12. gr.

Nú hefur skiptameðferð á búi vinnuveitandans verið lokið vegna eignaleysis þess án þess að innköllun hafi verið gefin út í búið og verður greiðslukrafa á hendur ábyrgðasjóði þá að berast félagsmálaráðherra innan sex mánaða frá birtingu auglýsingar um skiptalok í Lögbirtingablaði. Félagsmálaráðherra er þó heimilt að taka til greina kröfu er berst innan tólf mánaða frá birtingu auglýsingar um skiptalok ef sýnt er að kröfuna hafi ekki verið hægt að gera fyrr.

Í greiðslukröfunni skal greina þau atriði er í 1. mgr. 10. gr. getur. Henni skulu fylgja nauðsynleg gögn til að staðreynt verði réttmæti hennar og hvort skilyrðum laga þessara sé fullnægt, þar á meðal launaseðlar eða uppgjör til launþega, kjarasamningur viðkomandi stéttarfélags, vinnusamningur og vottorð vinnuveitandans, eftir því sem við verður komið. Getur félagsmálaráðherra lagt fyrir launþega að afla þeirra gagna sem hann telur nauðsynleg í þessu skyni.

Leita skal félagsmálaráðherra umsagnar skiptaráðanda, er með bú vinnuveitandans fór, um þau atriði varðandi kröfuna sem hann getur vottað um á grundvelli gagna sem fram hafa komið við skiptameðferðina.

13. gr.

Ef launþegi hefur framselt launakröfu sína á hendur vinnuveitanda áður en bú vinnuveitandans var tekið til gjaldþrotaskipta nýtur krafan ekki ábyrgðar eftir lögum þessum. Þetta á þó ekki við ef krafan hefur verið framseld stéttarfélagi launþegans, né heldur ef krafan hefur verið að fullu eða að hluta framseld Atvinnuleysistryggingasjóði.

14. gr.

Innan fjögurra vikna frá því að fengin hefur verið umsögn skiptaráðanda um kröfuna ber félagsmálaráðherra að taka ákvörðun um hvort hún verði greidd úr ábyrgðasjóði. Þegar félagsmálaráðherra ákveður greiðslu kröfu samkvæmt lögum þessum skal hann jafnframt tilkynna viðkomandi innheimtuaðila ríkissjóðs hvaða fjárhæð hefur verið dregin frá kröfu launþega vegna ákvæða laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Komi fram í umsögn skiptaráðanda að ágreiningur sé um kröfuna í bú vinnuveitandans hefst frestur þessi þann dag sem ráðherra verður kunnugt um lyktir ágreiningsins.

Telji félagsmálaráðherra að skilyrðum laga þessara sé ekki fullnægt til þess að krafa verði greidd úr ábyrgðasjóði skal ákvörðun hans um synjun á greiðsluskyldu vera rökstudd. Er þeim er kröfuna gerir heimilt að leita úrlausnar dómstóla um greiðsluskylduna og má veita honum gjafsóknarleyfi þótt ekki sé fullnægt skilyrðum 172. gr. laga nr. 85 frá 1936 til þess.

15. gr.

Áður en greiðsla á kröfu verður innt af hendi úr ábyrgðasjóði skal staðreyna hvort greiðsla hafi fengist á henni að einhverju eða öllu leyti úr búi vinnuveitandans og skulu þær greiðslur dragast að fullu frá greiðslu úr ábyrgðasjóði.

16. gr.

Félagsmálaráðherra skal tilkynna bréflega þeim er kröfu gerir og skiptaráðanda í búi vinnuveitandans um niðurstöðu sína um greiðsluskyldu ábyrgðasjóðs. Í tilkynningu ráðherra skal sundurliða þá fjárhæð sem greiða á.

Frá því að skiptaráðanda í búi vinnuveitandans berst tilkynning félagsmálaráðherra um fyrirhugaða greiðslu kröfunnar úr ábyrgðasjóði fer stjórn sjóðsins með fyrirsvar fyrir kröfunni að því leyti sem ríkissjóður leysir hana til sín. Nýtur krafa ríkissjóðs sömu stöðu í skuldaröð í búinu og krafa sú, sem hann hefur leyst til sín, hefði ella notið.

17. gr.

Hafi greiðslu samkvæmt lögum þessum verið aflað úr ábyrgðasjóði með því að gefnar hafi verið rangar upplýsingar um atriði eða leynt hafi verið atriðum sem leitt hefðu til að synjað hefði verið um greiðslu úr ábyrgðasjóði ef ljós hefðu verið ber þeim er greiðslu fékk að endurgreiða ábyrgðasjóði þá fjárhæð sem hann hefur ranglega fengið.

Telji stjórn sjóðsins að sá er greiðslu fékk hafi af ásetningi veitt rangar upplýsingar eða leynt upplýsingum og þannig fengið greiðslu úr ábyrgðasjóði skal stjórn sjóðsins tilkynna það ríkissaksóknara og skal um slíkt brot fjalla í opinberu máli. Varða slík brot sektum til ríkissjóðs er numið geta allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem ranglega hefur fengist greidd nema þyngri refsing liggi við að lögum.

18. gr.

Félagsmálaráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um hvernig framkvæmd laganna skuli háttað.

19. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt falla þá úr gildi lög nr. 88/1990, með síðari breytingum, svo og 6.–8. gr. laga nr. 1/1992.

Ábyrgðasjóður launa ábyrgist kröfur sem hlotið hafa umsögn skiptaráðanda 1. mars 1992 eða síðar.

Athugasemdir við einstaka kafla og einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Greinin er óbreytt frá núgildandi lögum að öðru leyti en því að gert er ráð fyrir að kröfur viðurkennds lífeyrissjóðs vegna lífeyrisiðgjalda njóti einnig ábyrgðar sjóðsins.

Um 2. gr.

Í grein þessari er kveðið á um að félagsmálaráðherra fari með framkvæmd laga þessara og skipi sjóðnum stjórn.

Um 3. gr.

Sams konar ákvæði og í 7. gr. laga nr. 1/1992 að öðru leyti en því að breyting er gerð varðandi aukagjaldið. Við það er miðað að ríkissjóður leggi sjóðnum til fé að láni ef á einhverju tímabili verður skortur á reiðufé. Viðbúið er að nokkrar sveiflur verði í útgjöldum sjóðsins og þykir eðlilegt að ríkissjóður jafni þær út með lánsfé sem endurgreiðist þegar tekjur sjóðsins fara á ný fram úr útgjöldum. Ef skuld við ríkissjóð nemur meira en 50% af árstekjum sjóðsins er félagsmálaráðherra þó heimilt að setja á aukagjald tímabundið allt að 0,1%. Reynist verulega skorta á að jafnvægi verði í rekstri sjóðsins þegar til lengri tíma er litið kann á hinn bóginn að þurfa að endurmeta ákvæði frumvarpsins um samhengi réttinda og iðgjalda. Tekið er fram að rekstur sjóðsins sé greiddur af ábyrgðargjaldinu.

Um 4. gr.

Með 4. gr. er tekin upp að nýju hugtakaskilgreining 3. gr. laga nr. 88/1990. Til að afmarka ábyrgð sjóðsins skv. II. kafla laganna er nauðsynlegt að skilgreina hvað þar er átt við með hugtökunum vinnulaun og launþegi.

Um 5. gr.

Í greininni er skýrt kveðið á um það hvaða kröfur skuli njóta ábyrgðar sjóðsins í stað þess að tiltaka ákveðið lágmark í lögunum og að ábyrgð sjóðsins umfram það verði ákveðin með reglugerð að fengnum tillögum sjóðstjórnar eins og gert er ráð fyrir í núgildandi lögum.

A- og b-liðir 1. mgr. eru efnislega samhljóða lögum nr. 1/1992. Í a-lið er þó tekið fram að ábyrgð nái til skyldusparnaðar sem vinnuveitandi hefur haldið eftir við útborgun launa.

Með c-lið 1. mgr. er kveðið á um að kröfur viðurkennds lífeyrissjóðs um vangreidd lífeyrisiðgjöld skuli njóta ábyrgðar sjóðsins að uppfylltum skilyrðum III. kafla laganna. Ábyrgðin tekur bæði til lífeyrisiðgjaldahluta launþega og vinnuveitanda miðað við þau iðgjöld sem almennt eru greidd til lífeyrissjóða, nú 10%. Sé af hálfu lífeyrissjóðs ekki farið að þeim reglum sem markaðar eru með III. kafla laga þessara fæst ekki greiðsla úr ábyrgðasjóði.

D- og e-liðir eru óbreyttir frá núgildandi lögum að því frátöldu að skilyrði bótagreiðslu skv. d-lið eru hert. Til þess að krafa launþega njóti ábyrgðar þarf hann að sanna með vottorði vinnumiðlunar að hann hafi leitað eftir vinnu allan þann tíma sem bóta er krafist vegna.

Í f-lið er gert ráð fyrir að vextir af kröfum samkvæmt stafliðum a–e njóti ábyrgðar sjóðsins frá gjalddaga þeirra og þar til krafan fæst greidd úr sjóðnum. Miðað er við vexti jafnháa vegnu meðaltali ársávöxtunar á nýjum almennum útlánum hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum skv. 5. gr. vaxtalaga.

Samkvæmt g-lið tekur ábyrgð sjóðsins til skiptatryggingar fyrir launþega og lífeyrissjóði að því marki sem krafan fæst ekki greidd af eignum búsins.

Sjóðstjórn er heimilað í undantekningartilvikum, þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, að víkja frá skilyrðinu um að bú vinnuveitanda skuli hafa verið tekið til gjaldþrota.

Um 6. gr.

Ákvæði greinarinnar eru óbreytt frá eldri lögum.

Um III. kafla.

Markmiðið með ákvæðum þessa kafla er að koma í veg fyrir óeðlilega uppsöfnun iðgjalda í vanskilum og jafnframt að skilgreina ábyrgð lífeyrissjóða og sjóðfélaga þeirra. Í því skyni er lagt til að gerðar verði kröfur til markvissrar og skilvirkrar innheimtu af hálfu sjóðanna, jafnframt því sem sjóðfélögum er fengið eftirlitshlutverk og gert að bregðast við vanskilum.

Vegna erfiðleika í atvinnurekstri og vegna andvaraleysis nokkurra lífeyrissjóða hefur ríkissjóður þurft að greiða úr ríkisábyrgð iðgjöld sem safnast hafa upp í allt að 18 mánuði án þess að á þeim tíma hafi kröfur sjóðanna verið tryggðar eða viðkomandi rekstraraðila komið í þrot. Ástæður þess eru margvíslegar.

Stór hluti atvinnurekstrar Íslendinga er árstíðabundinn og tekjur sveiflukenndar. Lífeyrissjóðirnir hafa því þurft að laga sig að þeim sveiflum, sérstaklega á landsbyggðinni, með því að heimila árstíðabundin vanskil.

Aðra ástæðu mikilla vanskila á liðnum árum má rekja til þess að stjórnvöld hafa haldið í rekstri sannanlega gjaldþrota fyrirtækjum. Hefur það verið gert þrátt fyrir viðvarandi vanskil og það leitt til óeðlilegrar uppsöfnunar iðgjalda.

Hæg og óskilvirk lögtaks- og uppboðsmeðferð er önnur ástæða. Með nýjum lögum um aðfarargerðir og nauðungarsölu eru gerðar verulegar úrbætur þannig að það eitt mun leiða til skilvirkari innheimtu án þess að fleira þurfi að koma til.

Stemma þarf stigu við því að greiðsla fáist úr ábyrgðasjóði ef skynsamlegar skýringar finnast ekki á uppsöfnun iðgjalda. Það verði gert án þess að breytt verði núverandi forgangstíma, þ.e. 18 mánuðum, enda er sá frestur í samræmi við 4. gr. tilskipunar EB frá 20. október 1980. Markmið þessi eru jafnframt í samræmi við 7. gr. og 8. gr. sömu tilskipunar.

Ekki eru nú til samræmdar vinnureglur fyrir lífeyrissjóðina eða skilgreindar reglur sem áhrif geta haft á réttindanautn sjóðfélaga. Slíkar reglur þarf því að lögfesta. Jafnframt er eðlilegt að skylda sjóðina til að fylgja ákveðnum vinnureglum við vanskil og skerða greiðslur til sjóðanna ef ekki er farið að þeim reglum við innheimtu iðgjaldanna.

Að lögum bera forsvarsmenn félaga persónulega ábyrgð á saknæmu misferli í rekstri félaganna.

Um 7. gr.

Með þessari grein er lögfest það skilyrði til greiðslu lífeyrissjóðsiðgjalda úr ábyrgðasjóði að lífeyrissjóðirnir sendi reglulega út yfirlit til launþega. Ákvæði þetta er nær orðrétt tekið upp úr 2. mgr. 19. gr. fumvarps til laga um lífeyrissjóði. Þykir rétt að hnykkja á þessari skyldu með beinu lagaákvæði. Jafnframt er lögfest það skilyrði ábyrgðar lífeyrissjóðsins að launþegar bregðist við áskorun hans með tilkynningu í tíma, sbr. þó e-lið þeirra vinnureglna sem lagt er til að teknar verði upp varðandi innheimtu sjóðanna.

Um 8. gr.

Hér er á sama hátt lögfest skilyrði sem lúta að skyldu launþega til þess að fylgjast með skilum á iðgjöldum vegna sín.

Í tengslum við þetta skilyrði munu ASÍ, VSÍ og VMS vera sammála um að taka upp í kjarasamningum ákvæði sem lúta að gerð launaseðla. Þetta verði útfært þannig að launþegi og lífeyrissjóður geti á hverjum tíma séð hversu miklu og/eða fyrir hvaða tímabil iðgjöldum hefur verið skilað til lífeyrissjóðs.

Gert er ráð fyrir að settar verði með reglugerð reglur um innheimtu sjóðanna.

Til að ná þessum markmiðum er lagt til að ábyrgð sjóðsins á iðgjaldakröfum lífeyrissjóða verði skilyrt með þeim hætti sem lagt er til í þessum kafla. Jafnframt er gert ráð fyrir að sjóðnum verði markaðar vinnureglur um innheimtu með reglugerð.

Af hálfu lífeyrissjóðasamtakanna hafa þegar verið unnin fyrstu drög að starfsreglum sem að þessu lúta og er við það miðað að þessar hugmyndir verði til hliðsjónar við samningu reglugerðarákvæða.

Iðgjöld samkvæmt innsendum skilagreinum, sem verið hafa í vanskilum í þrjá mánuði frá eindaga, verði tekin til formlegrar innheimtu innan 15 daga frá útsendri lokaaðvörun lífeyrissjóðsins sem send hefur verið við lok þriggja mánaða vanskila.

Innheimtuaðili sjóðsins skal sýna fram á með sannanlegum hætti að málinu hafi verið fram haldið með eðlilegum hraða.

Lífeyrissjóðirnir skulu hafa sent sjóðfélögum yfirlit yfir greidd iðgjöld hverra sex mánaða ásamt með aðvörun til sjóðfélaga um tap greiðsluábyrgðar ábyrgðasjóðs ef vanskil eru ekki sannanlega tilkynnt lífeyrissjóði með framlagningu launaseðla innan 60 daga frá útsendingu yfirlitsins.

Iðgjöld í vanskilum, sem sanna má með skilagrein byggðri á innsendum launaseðlum, skulu innheimt með sama hætti og skilagrein vinnuveitanda. Lokaaðvörun til vinnuveitanda skal send innan 90 daga frá dagsetningu reglulegs yfirlits. Um innheimtu fer að öðru leyti eftir stafliðum a og b.

Hafi lífeyrissjóður hafið innheimtu á grundvelli áætlunar byggðri á síðustu skilagrein vinnuveitanda og sú áætlun er síðar staðfest að hluta eða að öllu með launaseðlum launþega skal um ábyrgð fara eins og greinir undir stafliðum a og b.

Um IV. kafla.

Um 9.–18. gr.

Greinarnar þarfnast ekki skýringa, enda óbreyttar frá gildandi lögum. Þær eru einungis teknar með þannig að ekki þurfi að endurútgefa lögin.

Um 19. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa. Með þessu frumvarpi eru öll ákvæði laga er varða ábyrgðasjóð launa komin í ein lög og því ekki þörf á endurútgáfu þeirra.