Vaxtalög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 400

718. Frumvarp til laga um breytingu á vaxtalögum, nr. 25/1987.

Flm.: Ásgeir Hannes Eiríksson.

1. gr.

12. gr. laganna orðist svo:

Ekki er heimilt að leggja áfallna dráttarvexti við höfuðstól skuldar og reikna nýja dráttarvexti af samanlagðri fjárhæð höfuðstóls og vaxta eða reikna aðra vaxtavexti af skuld.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt falla úr gildi öll önnur lagaákvæði um vaxtavexti af skuldum. Frá og með birtingardegi laga þessara er óheimilt að leggja áfallna dráttarvexti við höfuðstól ógreiddra eða óuppgerðra skulda.

Greinargerð.

Þetta frumvarp til laga er lagt fram til þess að freista þess að draga úr vaxtaokri á Íslandi. Með vaxtalögum frá 1987 komu ný ákvæði í lög á Íslandi um heimild til að leggja áfallna dráttarvexti við höfuðstól skuldar og reikna nýja dráttarvexti af samanlagðri fjárhæðinni. 12. gr. vaxtalaganna hljóðar nú svo:

„Áfallnir dráttarvextir skulu lagðir við höfuðstól skuldar og nýir dráttarvextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð ef vanskil standa lengur en 12 mánuði. Aldrei skal reikna slíka vaxtavexti oftar en á 12 mánaða fresti.“

Þetta ákvæði vaxtalaganna hefur orðið allt of mörgum Íslendingum þungt í skauti. Einstaklingar, fjölskyldur og fyrirtæki hafa misst eigur sínar og fjölmargir jafnvel orðið gjaldþrota vegna þess. Mikil verðmæti hafa verið færð til í þjóðfélaginu í skjóli 12. gr. vaxtalaganna.

Þegar greiddir eru dráttarvextir á Íslandi falla um leið niður allir almennir vextir af skuldinni ásamt verðbótum og öðru umsömdu álagi, sjá dæmi. Þess vegna eru dráttarvextir jafnan hafðir hærri en samanlagðir þeir vextir og verðbætur sem þá falla niður. Þannig er lánardrottni tryggð betri staða á skuld sinni en vextir og verðbætur ná samanlagt. Það er þess vegna í engu samræmi við andann á bak við lögin að dráttarvextir verði jafnframt nýr höfuðstóll skuldar við hver áramót og beri sjálfstæða vexti áfram. Með þessu móti vaxa skuldir svo hratt að engar eðlilegar hækkanir á launum eða verðlagi ná að halda í við þennan okurvöxt. Flutningsmaður þekkir enga löglega atvinnugrein á Íslandi sem stendur undir vöxtum af þessu tagi, enda telur flutningsmaður að einungis sé til ein tegund af vöxtum í hverju landi: Þeir vextir sem fólkið og fyrirtæki þess ráða við að greiða á hverjum tíma. Við þá getu verður að miða alla vexti og ekki síst dráttarvexti. Svo einfalt er það ef við ætlum að halda myndarlegu atvinnulífi og farsælu fjölskyldulífi hjá fólkinu í landinu.

Hér eru því miklir hagsmunir í húfi. Miklu meiri en svo að íslensk lög geti verndað fáeinar stofnanir og fyrirtæki í landinu og nokkra okurkarla á þennan hátt. Allar þessar stofnanir eiga vissulega meira og minna rétt á sér en hagsmunir fjöldans hljóta að sitja í fyrirrúmi þrátt fyrir allt.

Hér eru birt þrjú dæmi um mismunandi upphæð vaxta af skuld að fjárhæð 1.000.000 kr. frá 1. janúar 1986; með 8,3% ársvöxtum og verðtryggingu, með dráttarvöxtum sem bætt er við höfuðstól skuldar um hver áramót (vaxtavextir), með flötum dráttarvöxtum sem ekki eru lagðir við höfuðstól (án vaxtavaxta). Upphæðir eru í krónum.

Dæmi A. 8,3% vextir og verðtrygging (skuld í skilum):

Höfuðstóll+vextir

Vextir og verðbætur

Árið 1986

1.000.000

Árið 1987

1.310.074 310.074

Árið 1988

1.518.899 518.899

Árið 1989

1.802.353 802.353

Árið 1990

2.200.141 1.200.141

Dæmi B. Dráttarvöxtum bætt við höfuðstól (vaxtavextir):

Höfuðstóll

Dráttarvextir

+dráttarvextir og vaxtavextir

Árið 1986

1.000.000

Árið 1987

1.305.000 305.000

Árið 1988

1.777.410 777.410

Árið 1989

2.557.692 1.557.692

Árið 1990

3.475.904 2.475.904

Dæmi C. Dráttarvöxtum ekki bætt við höfuðstól (flatir vextir):

Höfuðstóll

Dráttarvextir

+dráttarvextir án vaxtavaxta

Árið 1986

1.000.000

Árið 1987

1.305.000 305.000

Árið 1988

1.667.000 667.000

Árið 1989

2.106.000 1.106.000

Árið 1990

2.465.000 1.465.000

Hér er um mikinn vaxtamun að ræða í dæmi C (flatir vextir) og dæmi B (vaxtavextir):

Árið 1987, eftir 1 ár 0

Árið 1988, eftir 2 ár 110.410

Árið 1989, eftir 3 ár 451.692

Árið 1990, eftir 4 ár 1.010.904

Þannig munar rúmri milljón króna í vexti á fjórum árum af einnar milljón króna skuld ef leyft er að reikna vaxtavexti með því að leggja vexti við höfuðstól skuldar um hver áramót. Það eru miklir peningar og allt of hátt hlutfall. Það þarf rífandi tekjur til að standa undir greiðslum af þessu tagi. Munurinn er það mikill að fyrir marga er það vonlaust verk að greiða skuld með vaxtavöxtum. Þannig ýta vaxtavextir af skuldum undir að fólk og fyrirtæki tapi eignum sínum um síðir og verði gjaldþrota. Almenningur tapar á þessum vöxtum.

Vaxtavextir í lögum eru hrein atlaga að þessu fólki og þessum fyrirtækjum. Þeir binda fjölmarga Íslendinga áfram við skuldaklafann með öllum þeim afleiðingum sem það kann að hafa fyrir efnahag fólksins og fyrirtækjanna og ekki síður áhrifin á hamingju og heilsu þeirra sem þarna eiga hlut að máli og jafnvel er um líf og dauða að tefla eins og dæmin sanna því miður.

Að afnema þessa vaxtavexti í lögum hefur ekki áhrif á sparifé landsmanna því að hér er eingöngu um að ræða vexti af skuldum. Hér er því kjörin leið til að draga úr vaxtaokrinu án þess að skerða nokkuð eðlilega fengið sparifé landsmanna. Það er kjarni málsins fyrir sparifjáreigendur.

Frumvarp þetta var flutt á síðasta löggjafarþingi en hlaut þá ekki undirtektir þingheims.