Grunnskóli Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 27

27. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 63/1974, með síðari breytingum.

Flm.: Ragnhildur Helgadóttir, Birgir Ísl. Gunnarsson, Þorsteinn Pálsson.

1. gr.

1. mgr. 1. gr. laganna orðast svo:

Skylt er ríki og sveitarfélögum að sjá um að haldinn sé skóli fyrir öll börn og unglinga á aldrinum 6 til 16 ára, eftir því sem nánar segir í lögum þessum. Skóli þessi nefnist grunnskóli og er öllum börnum og unglingum á nefndum aldri skylt að sækja skóla. Undanþágu má þó veita frá skólaskyldu, sbr. 5., 7. og 8. gr.

2. gr.

44. gr. laganna orðast svo:

Við ákvörðun daglegs og vikulegs starfstíma nemenda í grunnskóla skal þess gætt að hann fari í heild (kennslutími, stundahlé og sjálfsnám utan kennslustunda) ekki fram yfir hæfilegt vinnuálag miðað við aldur nemenda og þroska.

Vikulegur kennslutími á hvern nemanda í grunnskóla skal vera sem næst þessi:

a. Í 1. bekk (6 ára) 1200 mínútur.

b. Í 2. bekk (7 ára) 1200 mínútur.

c. Í 3. bekk (8 ára) 1200 mínútur.

d. Í 4. bekk (9 ára) 1200 mínútur.

e. Í 5. bekk (10 ára) 1280 mínútur.

f. Í 6. bekk (11 ára) 1360 mínútur.

g. Í 7. bekk (12 ára) 1400 mínútur.

h. Í 8. bekk (13 ára) 1440-1480 mínútur.

i. Í 9. bekk (14 ára) 1440-1480 mínútur.

j. Í 10. bekk (15 ára) 1440-1480 mínútur.

Í 1.–6. bekk er skólastjóra með samþykki fræðslustjóra heimilt að lengja eða stytta vikulegan kennslutíma nemenda um allt að 40 mínútur frá framangreindum ákvæðum. Skal þá hvors tveggja gætt að heildartímafjöldi nemenda skólans það skólaár fari sem minnst fram yfir ákvæðin og að samanlagður kennslutímafjöldi nemenda á skólaferli þeirra á umræddu skólastigi verði sem næst ákvæðunum.

Um lengd kennslustunda fer eftir ákvörðun skólastjóra. Eigi má þó samfelld kennslustund vera lengri en 80 mínútur og eigi að jafnaði skemmri en 20 mínútur. Meðallengd kennslustunda í grunnskóla telst vera 40 mínútur.

Stundahlé í grunnskóla skulu að jafnaði vera 15 mínútur á móti hverjum 100 mínútum sem kenndar eru.

Komið skal á fót skólaathvörfum við hvern grunnskóla, þar sem þörf er á, þar sem nemendur geti dvalið utan kennslustunda. Heimilt er að taka gjald fyrir dvöl nemenda í skólaathvörfum og skal upphæð gjaldsins ákveðin af skólastjóra í samráði við fræðslustjóra.

3. gr.

Fyrsti málsliður 74. gr. laganna orðast svo:

Heimilt er sveitarfélögum að setja á stofn við grunnskóla og undir sömu stjórn forskóla fyrir 5 ára börn, enda samþykki menntamálaráðuneytið starfsáætlun, húsnæði og annan aðbúnað skólans.

Skal við það miðað að forskólabörn geti dvalist í skólanum allt að sex klukkustundum á dag.

4. gr.

Síðasta málsgrein 74. gr. laganna orðast svo:

Heimilt er einkaaðila að reka skóla fyrir börn undir skólaskyldualdri með leyfi fræðslustjóra.

5. gr.

75. gr. laganna orðast svo:

Heimilt er menntamálaráðuneytinu að löggilda grunnskóla eða hluta grunnskóla, sbr. 3. gr., eða forskóla, sbr. 74. gr., sem reknir eru af einstökum mönnum eða stofnunum ef þeir starfa samkvæmt reglugerð eða skipulagsskrá er það staðfestir enda hlíti slíkir skólar sama eftirliti og reglum og aðrir grunnskólar. Kennarar við skóla þessa skulu fullnægja öllum skilyrðum um rétt til kennslu í grunnskóla. Börn, sem þessa einkaskóla sækja, hafa undanþágu skv. 7. gr. en forstöðumaður skal fyrir upphaf hvers skólaárs senda hlutaðeigandi skólanefnd skrá um nemendur og tilkynna henni allar breytingar á nemendaskrá jafnóðum og þær verða.

Ríki eða sveitarfélag getur samið við einkaaðila um rekstur grunnskóla, sbr. 1. gr. Setja skal í reglugerð ákvæði um það, hversu opinberum stuðningi við einkaskóla skuli háttað.

6. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Ákvæði til bráðabirgða.

Ákvæði 1. gr. um skólaskyldu 6 ára barna koma til framkvæmda skólaárið 1990–1991. Þangað til skulu gilda ákvæði núverandi 74. gr. laganna.

Ákvæði 2. gr. um vikulegan kennslutíma á hvern nemanda skulu að fullu koma til framkvæmda skólaárið 1993–1994. Skal þetta ákvæði koma til framkvæmda í áföngum og skal við áfangaskiptingu taka mið af tillögum samstarfsnefndar ráðuneyta um fjölskyldumál frá ágúst 1988.

Greinargerð.

Í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar var ítarlega fjallað um fjölskyldu- og jafnréttismál. Þar sagði m.a. að unnið verði að því að treysta stöðu fjölskyldunnar með markvissri fjölskyldustefnu, fyrst og fremst með velferð barna fyrir augum.

Í ágúst 1987 skipaði Þorsteinn Pálsson, þáverandi forsætisráðherra, samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumál. Í nefndinni áttu sæti: Inga Jóna Þórðardóttir formaður, Jóna Ósk Guðjónsdóttir, tilnefnd af fjármálaráðherra, Bessí Jóhannsdóttir, tilnefnd af menntamálaráðherra, Lára V. Júlíusdóttir, tilnefnd af félagsmálaráðherra, og Þrúður Helgadóttir, tilnefnd af heilbrigðis- og tryggingaráðherra. Sigurður Snævarr, hagfræðingur hjá Þjóðhagsstofnun, starfaði með nefndinni.

Í ágúst 1988 skilaði nefndin áfangaskýrslu um skóla- og dagvistarmál. Í þessu frumvarpi er tekið mið af tillögum nefndarinnar um skólamál, en helstu tillögur nefndarinnar í þeim málaflokki eru:

– „Nefndin telur æskilegt markmið að allir grunnskólanemar njóti skólavistar a.m.k. 6 klukkustundir á dag. Þessu markmiði verði náð í fjórum áföngum þannig að skóladagur verði lengdur úr 22–35 stundum á viku í 30–36 (37) stundir á viku. (Sjá kafla 1.3.)

– Með skipulögðum aðgerðum innan fræðsluumdæmanna verði komið á skólaathvörfum þar til tillögur um lengingu skóladags verða komnar til framkvæmda. (Sjá kafla 1.3.)

– Lokið verði við að koma á samfelldum skóladegi miðað við núverandi húsakost skólanna skólaárið 1989–1990. (Sjá kafla 1.2.)

– Forskóladeildum við grunnskóla verði breytt þannig að allir njóti sama kennslustundafjölda óháð fjölda barna. (Sjá kafla 1.4.)

– Skólaráð, sem í eigi sæti fulltrúi foreldra, starfi við hvern grunnskóla. (Sjá kafla 1.5.)

– Fræðsluskrifstofur hafi yfirlit um starfsemi foreldra- og kennarafélaga. (Sjá kafla 1.5.)

– Staða umsjónarkennara við 7.–9. bekk verði styrkt. (Sjá kafla 1.6.)

– Kannað verði rækilega hvað valdi því að skólaár er enn víða styttra en 9 mánuðir. (Sjá kafla 1.1.2.)“

Álit nefndarinnar um skólamál er birt sem fylgiskjal með frumvarpi þessu.

Í þessu frumvarpi er tekið mið af tillögum nefndarinnar um lengingu skóladags, en það er einn mikilvægasti þátturinn í því að koma á samfelldum skóladegi. Þá er einnig í þessu frumvarpi fjallað um kennslu forskólabarna og sú stefna mörkuð að 6 ára börnum sé skylt að sækja skóla, en í reynd njóta nú 98,7% allra 6 ára barna skólavistar í forskóladeild, en í mismunandi mæli. Jafnframt er gert ráð fyrir að dagleg dvöl 6 ára barna í skóla verði lengd.

Salome Þorkelsdóttir o.fl. hafa flutt frumvarp, þskj. 31, um þann þátt í nefndarálitinu sem snertir samskipti foreldra og skóla. Þá munu þingmenn Sjálfstæðisflokksins flytja þingsályktunartillögu um aðra þætti úr þessu nefndaráliti sem snerta framkvæmd grunnskólalaga.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í þessari grein er ráðgert að skylt verði að halda uppi fræðslu fyrir 6 ára börn og að þau séu jafnframt skyld að sækja skóla. Samkvæmt núgildandi lögum hefst fræðsluskylda og skólaskylda við 7 ára aldur, en heimild er veitt til reksturs forskóla fyrir 5 og 6 ára börn.

Sömu undanþágureglur munu gilda varðandi 6 ára börnin eins og um aðra aldursflokka.

Um 2. gr.

Samkvæmt þessari grein er ráð fyrir því gert að allir grunnskólanemendur njóti skólavistar a.m.k. 6 klukkustundir á dag. Ljóst er að nokkurn aðlögunartíma þarf til að ná þessu markmiði. Því er gert ráð fyrir því í ákvæði til bráðabirgða að þessu marki verði náð í áföngum og eru tillögur um áfangaskiptingu í nefndarálitinu sem birt er sem fylgiskjal með frumvarpinu.

Meðan þessu markmiði hefur ekki verið náð er nauðsynlegt að koma upp skólaathvörfum þar sem börn geti dvalist í öryggi undir umsjón kennara eða annarra sem hafa uppeldisfræðilega menntun. Þótt náð hafi verið því markmiði sem þessi grein gerir ráð fyrir varðandi lengingu skóladags kann engu að síður að vera þörf fyrir skólaathvörf þannig að börn geti dvalist í skóla í allt að 8 klst. Þess vegna er í þessari grein gert ráð fyrir því að slík skólaathvörf verði við hvern grunnskóla þar sem þörf er á. Gert er ráð fyrir því að unnt sé að taka gjald fyrir dvöl nemenda þar.

Um 3. gr.

Hér er gert ráð fyrir að heimild til að setja á stofn forskóla fyrir 5 ára börn haldist. Slíkir forskólar eru nú þegar til og þótt dagvistarþjónusta verði aukin er rétt að foreldrar geti valið um þessar tvær tegundir stofnana.

Um 4.–5. gr.

Greinum þessum er ætlað að árétta heimild hins opinbera til að semja við aðra aðila um að starfrækja skóla. Enn fremur er gert ráð fyrir að lög veiti heimild til að setja reglugerð um fyrirkomulag á opinberum stuðningi við einkaskóla.

Um 6. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

Fylgiskjal.

Samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumál.

Ágúst 1988.

Áfangaskýrsla um skóla- og dagvistunarmál.

(Tölvutækur texti er ekki til)