Tekjuskattur og eignarskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 95

96. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum.

Flm.: Friðrik Sophusson, Birgir Ísl. Gunnarsson, Eggert Haukdal,

Friðjón Þórðarson, Geir H. Haarde, Kristinn Pétursson,

Matthías Bjarnason, Matthías Á. Mathiesen, Ólafur G. Einarsson,

Pálmi Jónsson, Ragnhildur Helgadóttir, Þorsteinn Pálsson.

1. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 17. gr. laganna:

a. 1. mgr. orðast svo:

Hagnaður af sölu hlutabréfa telst að fullu til skattskyldra tekna á söluári hafi hin seldu hlutabréf verið í eigu skattaðila í skemmri tíma en full þrjú ár. Hagnaður af sölu hlutabréfa telst ekki til skattskyldra tekna hafi hin seldu hlutabréf verið í eigu skattaðila í þrjú ár eða lengur.

b. Við greinina bætist ný málsgrein er orðast svo:

Verði skattaðili fyrir tapi af sölu hlutabréfa, reiknuðu með sama hætti og söluhagnaður skv. 2. mgr., má framreikna það samkvæmt verðbreytingarstuðli skv. 26. gr. og draga frá skattskyldum söluhagnaði hlutabréfa. Ákvæði þetta gildir afturvirkt vegna taps frá árinu 1985 eða síðar.

2. gr.

Eftirtaldar breytingar verði á 30. gr. laganna:

a. 2. tölul. B-liðar 1. mgr. orðast svo:

Fenginn arð, sbr. 9. gr., að hámarki 15% af stofni sem markast af nafnverði hvers einstaks hlutabréfs ásamt þeim jöfnunarhlutabréfum sem heimilt hefði verið að úthluta í samræmi við almennar verðhækkanir, sbr. 1. mgr. 9. gr., þó að hámarki 180.000 kr. hjá einstaklingi og 360.000 kr. hjá hjónum. Til arðs í þessu sambandi teljast þó ekki fengin jöfnunarhlutabréf umfram þau mörk sem greinir í 1. mgr. 9. gr. Arður barns innan 16 ára aldurs, sem er á framfæri foreldra sinna (eða kjörforeldra, stjúpforeldra, fósturforeldra) telst með arði foreldris, sbr. 1. mgr. 65. gr., og gilda samanlagðar fjárhæðir um samanlagðan arð foreldris og barns.

b. Í stað „72.000 kr.“ og „144.000 kr.“ í 2. málsl. 4. tölul. B-liðar 1. mgr. kemur: 250.000 kr. og 500.000 kr.

3. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 31. gr. laganna:

a. 8. tölul. greinarinnar orðast svo:

Fjárhæð þá er félög, sem um ræðir í 1. tölul. 1. mgr. 2. gr., greiða eða úthluta í arð. Frádráttur þessi skal þó aldrei vera hærri en nemur 15% af stofni sem markast af nafnvirði hlutafjár ásamt þeim jöfnunarhlutabréfum sem heimilt hefði verið að úthluta í samræmi við almennar verðhækkanir, sbr. 1. mgr. 9. gr. laganna. Arður samkvæmt þessum tölulið er frádráttarbær frá tekjum þess árs sem hann er reiknaður af.

b. Við greinina bætist nýr töluliður er orðast svo:

12. Framlög í sveiflujöfnunarsjóð, sbr. 54. gr.

4. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 38. gr. laganna:

a. Í stað „8%“ í 1. og 2. tölul. kemur: 10%.

b. Í stað „12%“ í 3. tölul. kemur: 15%.

c. 4. tölul. greinarinnar orðast svo:

a. Skrifstofuáhöld og -tæki 20%.

b. Vélar og tæki til jarðvinnslu og mannvirkjagerðar sem ekki fellur undir 1.–3. tölul. þessarar greinar og a-lið þessa töluliðar 20%.

5. gr.

Á eftir 39. gr. laganna kemur ný grein, 40 gr., sem orðast svo:

Þrátt fyrir ákvæði 38. gr. er heimilt að færa kostnaðarverð lausafjár, sem hefur skemmri endingartíma en þrjú ár, að fullu til gjalda á því ári sem eignanna er aflað og þær teknar í notkun.

6. gr.

Eftirtaldar breytingar verða á 54. gr. laganna:

a. Í stað „15%“ í 2. málsl. 1. mgr. kemur: 30%.

b. Við greinina bætist ný málsgrein er orðast svo:

Enn fremur mega menn eða lögaðilar, sem hafa skattskyldar tekjur af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, draga frá framlag í sérstakan sveiflujöfnunarsjóð. Hámark framlags í sveiflujöfnunarsjóð skal vera 30% af þeirri fjárhæð sem eftir stendur þegar frá skattskyldum tekjum hafa verið dregnar þær fjárhæðir sem um ræðir í 1.–10. tölul. 31. gr. Þessi frádráttur er bundinn því skilyrði að skattaðili leggi alla fjárhæðina inn á bundinn reikning eftir sömu skilyrðum og um getur í 1.–3. mgr. þessarar greinar.

7. gr.

Á eftir orðinu „fjárfestingarsjóði“ í 1. mgr. 55. gr. laganna kemur: og sveiflujöfnunarsjóði, og á eftir orðinu „fjárfestingarsjóð“ í 3. mgr. sömu greinar kemur: og sveiflujöfnunarsjóð.

8. gr.

Við 55. gr. A í lögunum bætist ný málsgrein er orðast svo:

Ákvæði þessarar greinar um fjárfestingarsjóð skulu enn fremur gilda um sveiflujöfnunarsjóð, sbr. 54. gr.

9. gr.

Á eftir orðinu „fjárfestingarsjóðs“ í 2. mgr. 55. gr. B kemur: og sveiflujöfnunarsjóðs, og á eftir orðinu „fjárfestingarsjóð“ í 3. mgr. sömu greinar kemur: fjárfestingarsjóð.

10. gr.

Í stað „50%“ í 72. gr. laganna kemur: 48%.

11. gr.

1. málsl. 5. tölul. 74. gr. laganna orðast svo:

Hlutabréf skal telja til eignar á nafnverði nema sannað sé að raunvirði eigna félagsins sé lægra en hlutafé þess og gildir þetta ákvæði þrátt fyrir að gengi hlutabréfs á Verðbréfaþingi Íslands eða öðrum hliðstæðum hlutabréfamarkaði sé hærra en nemur nafnvirði hlutabréfs.

12. gr.

Í stað „900.000 kr.“ og „1.800.000 kr.“ í síðasta málslið 78. gr. laganna koma: 2.000.000 kr. og 4.000.000 kr.

13. gr.

Í stað „1,2%“ í 84. gr. laganna kemur: 0,95%.

14. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts árið 1990 vegna tekna ársins 1989 og eigna í lok þess árs.

Greinargerð.

Á því samdráttarskeiði, sem atvinnulíf landsmanna gengur nú í gegnum, hefur komið betur og betur í ljós hversu veikburða og skuldug íslensk fyrirtæki eru. Þessi rýra eiginfjárstaða íslenskra fyrirtækja hefur leitt af sér fjöldagjaldþrot og geysilegar upphæðir hafa tapast í gjaldþrotum.

Nú er í sjálfu sér ekkert við það að athuga þótt einhver fyrirtæki verði gjaldþrota, sérstaklega þar sem illa er staðið að rekstri. En sú gjaldþrotaalda, sem nú ríður yfir, mun ekki einungis bitna á verst reknu og skuldugustu fyrirtækjunum, heldur gera öllu atvinnulífinu erfitt fyrir í mörg ár eftir að botninum er náð. Tap einyrkja, einstaklinga og heimila af gjaldþrotum hefur einnig orðið afar tilfinnanlegt.

Ljóst er að jákvæðir raunvextir á fjármagni hafa gjörbreytt öllum rekstrarskilyrðum atvinnulífsins. Nú geta stjórnendur fyrirtækja ekki safnað skuldum og gert út á það að verðbólgan skerði raunvirði þeirra. Nú er fyrirtækjum sjaldnast greiði gerður með því að fresta vanda þeirra með lánsfyrirgreiðslu þar sem slíkt eykur oftar vanda fyrirtækjanna heldur en hitt.

Á sama tíma og þessi þróun hefur átt sér stað í atvinnulífinu hefur núverandi ríkisstjórn keppst við að þyngja skattaálögur á fyrirtæki og það fólk sem fjárfest hefur í íslensku atvinnulífi.

Meginniðurstaðan af aðgerðum ríkisstjórnarinnar hefur verið sú að fyrirtækjum hefur verið gert erfiðara fyrir að varðveita eigið fé sitt og afla sér aukins eigin fjár. Þau eru rekin af meira kappi en fyrr út á lánsfjármarkaðinn, en það hefur orðið fleiri og fleiri fyrirtækjum að fjörtjóni.

Með því frumvarpi, sem hér er lagt fram, um víðtækar umbætur í atvinnumálum er jafnframt tekið á þessum málum. Svigrúm fyrirtækja til öflunar og varðveislu eigin fjár er stórbætt. Slíkar breytingar eru nauðsynlegar vegna þess að bætt lífskjör í framtíðinni verða einungis sótt til meiri verðmætasköpunar fyrirtækjanna. Gróska í atvinnulífinu er því forsenda aukinnar velmegunar þjóðarinnar.

Þess vegna verður að byggja upp þann skattstofn sem verðmætasköpun íslenskra fyrirtækja er og gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að íslensk fyrirtæki geti með raunhæfum hætti aflað sér eigin fjár. Enn fremur verður að laða almenning sem mest til að fjárfesta í atvinnulífi landsmanna og taka þannig þátt í uppbyggingarstarfinu.

Með þeim breytingum, sem hér er lagt til að gerðar verði, má segja að íslenskir skattgreiðendur séu að fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Varla verður fundið arðbærara verkefni en að stuðla að aukinni eiginfjármyndun í íslenskum fyrirtækjum.

Í frumvarpinu eru helstu aðgerðirnar til umbóta í skattamálum þessar:

1.

Söluhagnaður af hlutabréfum verður skattfrjáls eftir þriggja ára eignarhaldstíma.

2.

Tap af sölu hlutabréfa verður nú frádráttarbært frá söluhagnaði af hlutabréfum.

3.

Skattfrelsismörk arðs af hlutabréfum vegna tekjuskatts einstaklinga eru meira en tvöfölduð.

4.

Heimilt verður að miða skattfrjálsar arðgreiðslur við allt að 15% af stofni sem markast af nafnverði ásamt þeim jöfnunarhlutabréfum sem heimilt hefði verið að úthluta samkvæmt almennum verðbreytingum. Hjá fyrirtækjum verður úthlutaður arður frádráttarbær af sama stofni.

5.

Heimildir til frádráttar frá tekjum einstaklinga vegna fjárfestingar í atvinnulífi eru hækkaðar í 500.000 kr. fyrir hjón.

6.

Tekin er upp almenn heimild til sveiflujöfnunar í atvinnulífinu og fyrirtækjum veitt heimild til þess að geyma allt að 30% af hreinum tekjum á bundnum reikningum.

7.

Sú lækkun, sem núverandi ríkisstjórn gerði á fyrningarhlutföllum hjá fyrirtækjum fyrir sl. áramót, er tekin aftur og atvinnulífinu gefnir á ný eðlilegir möguleikar til þess að afskrifa eignir.

8.

Fyrirtækjum verður heimilt að gjaldfæra strax kostnaðarverð lausafjár með skemmri endingartíma en þrjú ár.

9.

Heimild til varasjóðsmyndunar í fyrirtækjum með framlagi í fjárfestingarsjóð er hækkuð úr 15% í 30%.

10.

Tekjuskattshlutfall fyrirtækja er lækkað úr 50% í 48%.

11.

Lagaákvæðum um tekjuskatt og eignarskatt er breytt í því skyni að auðvelda viðskipti með hlutabréf á Verðbréfaþingi Íslands.

12.

Skattfrelsismörk hlutabréfa við eignarskattsálagningu einstaklinga eru meira en tvöfölduð og verða nú 4.000.000 kr. fyrir hjón.

13.

Eignarskattur fyrirtækja lækkar og verður 0,95%.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Hér er sett inn skattfrelsi söluhagnaðar af hlutabréfum sem hafa verið í eigu viðkomandi skattaðila í lengur en þrjú ár.

Í 17. gr. laganna er fjallað um söluhagnað af hlutabréfum. Söluhagnaður er skattskyldur að svo miklu leyti sem hann er umfram almennar verðbreytingar. Hér er lagt til að frá söluhagnaði hlutabréfa megi draga tap af sölu annarra hlutabréfa reiknað með sömu aðferð.

Um 2. gr.

Í a-lið þessarar greinar eru skattleysismörk arðgreiðslna tvöfölduð og stofni þeim, sem arðgreiðslur miðast við, breytt þannig að útgáfa jöfnunarhlutabréfa verður ekki lengur nauðsynleg til þess að mynda stofn fyrir arðgreiðslur.

Í b-lið greinarinnar eru rýmkaðar verulega heimildir til frádráttar frá tekjum vegna fjárfestingar einstaklinga í atvinnurekstri. Þær upphæðir, sem nú eru heimilaðar til frádráttar, eru svo lágar að þær skipta sáralitlu máli. Heimild til slíks frádráttar um allt að 500.000 kr. árlega hjá hjónum er verulegur hvati fyrir fólk til að fjárfesta í atvinnurekstri.

Um 3. gr.

Hér er útgreiddur arður gerður frádráttarbær hjá greiðanda miðað við sömu mörk og hann er skattfrjáls hjá viðtakanda. Enn fremur er sett inn frádráttarákvæði vegna framlags í sveiflujöfnunarsjóð. Miðað er við sama stofn og frádráttur er vegna framlags í fjárfestingarsjóð.

Um 4. gr.

Með þessari grein eru fyrningarhlutföll færð til þess horfs er þau voru fyrir lækkun þeirra með lögum nr. 97/1988. Sú lækkun fyrningarhlutfalla var óraunhæf og vinnur gegn eðlilegri fjármuna- og varasjóðsmyndun í íslensku atvinnulífi.

Í a-lið greinarinnar er kveðið á um skip, skipsbúnað og loftför. Í b-lið greinarinnar er mælt fyrir um verksmiðjuvélar og hvers konar iðnaðarvélar og tæki. Í c-lið er fjallað um flestar aðrar vélar og tæki.

Um 5. gr.

Hér er sett inn á nýjan leik ákvæði sem fellt var niður með lögum nr. 97/1988. Niðurfelling ákvæðisins var alls óraunhæf, ekki síst vegna þess að mikil áhætta fylgir oftast kaupum á svo endingarlitlu lausafé.

Um 6. gr.

Með þessari grein er frádráttarheimild vegna fjárfestingarsjóðs færð til fyrra horfs fyrir lækkunina með lögum nr. 97/1988. Nauðsynlegt er að örva varasjóðsmyndun í íslenskum fyrirtækjum ef þau eiga að vera nægilega traust til þess að þola áföll og standa undir eðlilegum lífskjörum almennings. Hér kemur ákvæði um sveiflujöfnunarsjóð einnig inn í lögin. Þau eru felld að ákvæðum um fjárfestingarsjóð.

Um 7. gr.

Ákvæði um sveiflujöfnunarsjóð eru felld inn í ákvæði laganna um fjárfestingarsjóð.

Um 8.–9. gr.

Felld eru saman ákvæði um sveiflujöfnunarsjóð og fjárfestingarsjóð.

Um 10. gr.

Í þessari grein er verið að færa tekjuskattshlutfall fyrirtækja í 48% eins og það var fyrir gildistöku laga nr. 97/1988.

Um 11. gr.

Með ákvæði þessu er verið að örva viðskipti með hlutabréf á Verðbréfaþingi Íslands og gera þau samkeppnisfær.

Um 12. gr.

Með greininni er skattfrelsi hlutafjár gagnvart eignarskatti meira en tvöfaldað en það mun auka verulega fjárfestingar almennings í hlutabréfum.

Um 13. gr.

Hér er eignarskattur lögaðila enn fremur færður til fyrra horfs, fyrir lög nr. 97/1988.

Um 14. gr.

Þarfnast ekki skýringa.

Prentað upp.