Kosningar til Alþingis Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 416

776. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 80/1987.

Flm.: Kristín Halldórsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir, Þórhildur Þorleifsdóttir,

Kristín Einarsdóttir.

1. gr.

1. gr. laganna orðast svo:

Kosningarrétt við kosningar til Alþingis eiga allir sem:

1. eru 18 ára eða eldri þegar kosning fer fram,

2. eiga íslenskan ríkisborgararétt og

3. eiga eða hafa átt lögheimili hér á landi.

2. gr.

2. tölul. 15. gr. orðast svo:

Þá sem uppfylla skilyrði 1. og 2. tölul. 1. gr. og eiga ekki lögheimili hér á landi, en hafa átt það sbr. 3. tölul. 1. gr. Skulu þeir færðir á kjörskrá þar sem þeir áttu síðast heimilisfesti samkvæmt þjóðskrá. Séu liðin meira en átta ár frá því íslenskur ríkisborgari átti lögheimili hér á landi, talið frá 1. desember næstum fyrir kjördag, skal hann sækja sérstaklega um að vera færður á kjörskrá í því sveitarfélagi þar sem hann átti síðast lögheimili áður en hann fór af landi brott. Slíka umsókn skal endurnýja á átta ára fresti ef lögheimili er áfram erlendis. Sótt skal um á eyðublaði, útgefnu af Hagstofu Íslands, sem fáanlegt skal vera hjá Hagstofunni og erlendis á skrifstofum sendiráða Íslands, fastanefnda, sendiræðisskrifstofum og skrifstofum kjörræðismanna.

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Samkvæmt núgildandi kosningalögum missa íslenskir ríkisborgarar, er dveljast erlendis, kosningarrétt sinn er lengra líður en fjögur ár frá því þeir áttu lögheimili hér á landi. Mörgum finnst þetta ákvæði kosningalaganna setja Íslendingum, sem af einhverjum ástæðum dveljast erlendis um árabil, of þröngar skorður og vilja lengja þetta viðmiðunartímabil eða jafnvel fella þessa takmörkun alveg niður. Hér er gerð tillaga um hið síðarnefnda, en jafnframt að þeir, sem ekki hafa átt lögheimili hér á landi á síðustu átta árum, talið frá 1. desember næstum fyrir kjördag, þurfi að sækja sérstaklega um að verða teknir á kjörskrá.

Kosningalögin hafa um nokkurt skeið verið til umfjöllunar í stjórnarskrárnefnd og sér ekki fyrir endann á því starfi enn þá. Brýnt er hins vegar að breyta því ákvæði kosningalaganna sem frumvarp þetta tekur til svo að það verði lögfest fyrir næstu kosningar.

Í umræðum í sameinuðu þingi 3. mars 1988, sbr. fylgiskjal, kom fram áhugi einstakra þingmanna og þáverandi dómsmálaráðherra til að gera þær breytingar á kosningalögunum sem tryggðu betur rétt Íslendinga búsettra erlendis til að greiða atkvæði við alþingiskosningar. Ekkert hefur hins vegar enn komið fram sem staðfesti vilja framkvæmdarvaldsins í því efni. Því er þetta frumvarp lagt fram.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Eina breytingin er við 3. tölul. greinarinnar og felur í sér að íslenskir ríkisborgarar, 18 ára og eldri, sem búsettir eru erlendis og eiga ekki lögheimili hérlendis öðlast nú kosningarrétt hafi þeir átt lögheimili á Íslandi áður en þeir fóru af landi brott.

Um 2. gr.

Í 15. gr. kosningalaganna er fjallað um hvar og hvernig kjósendur skulu færðir á kjörskrá og í 2. tölul. hennar er fjallað um þá sem ekki eiga lögheimili hér á landi. Þó að í 1. gr. frumvarpsins sé lagt til að lögheimili erlendis takmarki ekki kosningarrétt íslenskra ríkisborgara þykir þó rétt að gera mönnum skylt að staðfesta þann rétt með vissu millibili til þess að kjörskráin verði sem áreiðanlegust. Í þessari grein er lagt til að það sé gert á átta ára fresti.

Fylgiskjal.

Umræður um fyrirspurn Kristínar Halldórsdóttur um kosningarrétt

Íslendinga erlendis, 3. mars 1988.

Fyrirspyrjandi (Kristín Halldórsdóttir):

Herra forseti. Fyrir réttu ári héldu námsmannafélög og Íslendingafélög á Norðurlöndunum fundi í Osló, Kaupmannahöfn, Stokkhólmi og Gautaborg og buðu fulltrúum allra framboða til alþingiskosninga að kynna þar stefnu sína og fræðast um þau mál sem Íslendingum á erlendri grundu liggja þyngst á hjarta. Þetta var ákaflega fróðleg og skemmtileg ferð og margt sem bar á góma. Eitt af því var kosningarréttur Íslendinga sem búsettir eru erlendis. Eins og þingheimur veit er kosningarrétturinn lögum samkvæmt bundinn við 18 ára aldur, íslenskan ríkisborgararétt og lögheimili hérlendis eða hafa átt það á síðustu fjórum árum talið frá 1. des. næstum fyrir kjördag. Þessi tímamörk munu koma allmisjafnlega niður á löndum okkar erlendis. Ástæður þessa eru m.a. þær að mishart er gengið eftir því að menn tilkynni búsetu eftir því hvaða lönd eiga í hlut. Milli Norðurlandanna er þetta allt í föstum skorðum meðan fólk kemst upp með meiri losarabrag vegna dvalar í ýmsum öðrum löndum. Með það eru landar okkar á Norðurlöndum heldur óhressir að vonum. Svo er heldur ekki alveg sama hvað menn eru að bardúsa þar ytra því að námsmönnum líðst að dveljast þar lengur en fjögur ár án þess að missa kosningarrétt hér heima og er sú túlkun gjarnan nokkuð frjálsleg og rúm sem reyndar er mjög gott, enda er oft erfitt að gera greinarmun á t.d. skólanámi og námi í verklegum efnum.

Þetta er þá í fyrsta lagi spurning um lengd þess tíma eða þann árafjölda sem menn halda kosningarrétti hérlendis þótt þeir flytjist búferlum um skeið eða m.ö.o. hvort tímamörkin eru ekki of þröng í kosningalögunum.

Í öðru lagi eru svo aðstæður manna og möguleikar til að neyta réttar síns því að í mörgum tilvikum er það slík fyrirhöfn að fólk veigrar sér við að leggja hana á sig nema áhuginn sé þeim mun meiri og trúin heitari.

Bæði þessi atriði mætti lagfæra ef vilji er fyrir hendi og ástæður fsp. minnar á þskj. 613 eru einmitt þær að kanna vilja hæstv. dómsmrh. í þessu efni. Fsp. er í þremur liðum og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta:

„1. Hversu margir Íslendingar búsettir erlendis gátu ekki neytt kosningarréttar hér á landi í síðustu kosningum?

2. Hverjar voru ástæður þess?

3. Hefur dómsmrn. áform um að bæta stöðu þessa fólks?“

Dómsmálaráðherra (Jón Sigurðsson):

Herra forseti. Hv. 10. þm. Reykn. spyr hversu margir Íslendingar búsettir erlendis hafi ekki getað neytt kosningarréttar síns hér á landi í síðustu kosningum, hverjar hafi verið ástæður þess og hvort dómsmrn. hafi áform uppi um að bæta stöðu þessa fólks hvað varðar kosningarréttinn.

Ég ætla að reyna að svara þessu nokkrum orðum. Í fyrsta lagi voru samkvæmt upplýsingum frá Hagstofunni íslenskir ríkisborgarar á þjóðskrá sem áttu lögheimili erlendis vorið 1987 alls 14.100. Af þeim voru 18 ára og eldri 10.500. Ég tek fram að í þessari tölu eru þeir Íslendingar sem flutt hafa frá Íslandi eftir árið 1952 þegar þjóðskráin var stofnsett. Af þeim 10.500 Íslendingum sem búsettir voru erlendis og voru eldri en 18 ára voru 3546 teknir á kjörskrárstofninn, þ.e. þann stofn sem Hagstofan lætur sveitarfélögunum í té. Við þessa tölu bætist svo ótiltekinn fjöldi manna sem bætt var við kjörskrárstofninn og sveitarstjórnirnar töldu sjálfar uppfylla skilyrði til kosningarréttar. Um þetta hef ég ekki tölu. Það getur t.d. hafa gerst með því að sveitarstjórn taki nöfn inn á kjörskrá áður en hún er lögð fram eða að nöfn séu kærð inn á skrána hvort heldur er hjá sveitarstjórninni eða dómi. Um þetta eru ekki til tölur. Auk þeirra Íslendinga á þjóðskrá sem eru með lögheimili erlendis voru á íbúaskrá um 1000 íslenskir ríkisborgarar með lögheimili á Íslandi en taldir með aðsetur erlendis. Af þeim voru um 800 18 ára eða eldri. Þessir Íslendingar komu allir á kjörskrá í því sveitarfélagi sem þeir töldust eiga í lögheimili.

Það er rétt að taka fram og gera það alveg skýrt að samkvæmt stjórnarskrárbreytingunni frá árinu 1984 er það meginreglan að kosningarrétt eiga þeir íslenskir ríkisborgarar sem eiga lögheimili hér á landi. Þetta er ótvírætt meginregla stjórnarskrárinnar eins og hún stendur nú þegar kosningin fer fram. Þar er þó tekið fram að tilteknar undantekningar megi ákveða í kosningalögum og í kosningalögunum sem samþykkt voru í mars 1987 var ákveðið að þeir íslenskir ríkisborgarar hafi kosningarrétt sem hér á landi eiga lögheimili eða hafa átt það á síðustu fjórum árum talið frá 1. des. næstan fyrir kjördag. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er ástæða til að skýra þessi ákvæði laganna betur og setja nánari reglur um framkvæmd þeirra. Að því hyggst ég vinna.

Það liggja ekki fyrir tölur um það, svo að ég komi beint að fsp., hversu margir þeirra Íslendinga erlendis sem voru á kjörskrá neyttu atkvæðisréttar síns í síðustu kosningum. En það er ljóst af þeim tölum sem ég hef hér rakið að þetta er tiltölulega lágt hlutfall af þeim heildarfjölda sem skráður er búsettur erlendis.

Hv. fyrirspyrjandi spyr um ástæðurnar fyrir því að Íslendingar erlendis sem höfðu hér kosningarrétt neyttu hans ekki. Fyrir því eru sjálfsagt ýmsar ástæður, en af þeim ástæðum sem snúa að stjórnvöldum má kannski helst nefna of fáa kjörstaði fyrir utan kjörfundaratkvæðagreiðslur. Ráðuneytið hefur á undanförnum árum beitt sér fyrir fjölgun kjörstaða fyrir utan kjörfundaratkvæðagreiðslur erlendis. Það er von mín að við endurskoðun kosningalaganna, sem nú er fyrir dyrum, verði fyrirkomulag utankjörfundarkosninga einfaldað þannig að hægt sé að fjölga kjörstöðum enn frekar.

Um það svo hvort rýmka eigi heimildir Íslendinga sem búsettir eru erlendis til að taka þátt í kosningum hér á landi eru að sjálfsögðu nokkuð skiptar skoðanir. Það þykir vafalaust sjálfsagt að fólk sem er til skammrar dvalar erlendis, t.d. við nám, hafi hér kosningarrétt, en þegar menn eru til langframa búsettir og starfandi í öðru ríki þykir mörgum sem réttur þeirra til afskipta af stjórnmálum hérlendis eigi að falla niður þótt þeir haldi ríkisborgararéttindum sínum. Það er annað mál. Ég tel að hér þurfi að finna einhvern meðalveg og það eigi að vera markmið þeirra kosningalaga sem nú þarf að breyta. Ég tel að þetta hafi reyndar verið markmiðið, en eins og venjulega verða menn ekki alveg sáttir um það hvar niðurstaðan lendir.

Guðrún Helgadóttir:

Herra forseti. Ég held að hér sé vakið máls á mjög þýðingarmiklu máli fyrir þúsundir Íslendinga og vil aðeins hv. þingheimi til upplýsingar geta þess að varðandi réttindi manna á Norðurlöndum hafa verið vandamál uppi eins og víða annars staðar og nokkur mismunur á því hvernig menn eru skráðir t.d. sem stunda nám í nágrannalöndum okkar norrænum. Ég vil því upplýsa að á þingi Norðurlandaráðs 1985 var samþykkt tillaga, sem ég hafði flutt ásamt fleiri þm. íslenskum og erlendum, um að reyna að samræma þjóðskrár Norðurlandanna og samræma reglur um annars vegar tímabundna dvöl og hins vegar fasta búsetu.

Síðan hefur það gerst að komið var á laggirnar nefnd til að vinna að þessu og í þeirri nefnd situr af Íslands hálfu Hallgrímur Snorrason hagstofustjóri. Hann hefur hins vegar upplýst mig um að það hafi nokkuð háð störfum nefndarinnar að Danir hafa ekki sýnt þessu máli mikinn áhuga. - Ég held að það sé þýðingarmikið að hv. þm. viti að þetta starf er í gangi. - T.d. gera Norðmenn mun á tímabundinni búsetu og fastri. Það gera Danir hins vegar ekki svo að námsmenn verða beinlínis að flytja úr landi þegar þeir fara til Danmerkur þó ekki sé nema til náms.

Ég hef gert mitt besta til að reyna að fá leiðréttingu á þessu á norræna vísu og vil biðja hæstv. dómsmrh. að vinna að því við þá kollega sína á Norðurlöndum og ekki síst danska dómsmrh. að hvetja hann til þess að sýna þessu starfi dálitla alvöru. Þar kemur auðvitað til að Danir eru með annan fótinn í Efnahagsbandalaginu, en hinn fótinn ... ( Forseti: Ég vek athygli á því að þetta er komið langt fram úr örstuttri athugasemd.) Ég held að einhver hafi nú gert hér lengri athugasemdir, en ég skal hætta nú þegar.

Ég vil aðeins minna á þetta og biðja hæstv. ráðherra um að sýna þessu starfi áhuga því ég held að það mundi leysa verulegan hluta þessa vanda.

A lbert Guðmundsson:

Hæstv. forseti. Ég vil í tilefni af þessari fsp. til dómsmrh. um kosningarrétt Íslendinga erlendis benda á að 24. mars sl. var Borgarafl. stofnaður, það er ekki ár liðið enn þá, og tilkynnti þar með nýtt framboð, hæstv. dómsmrh. Þá var utankjörstaðakosning svo að segja afstaðin. Mér bárust margar kvartanir, bæði frá þeim sem eru búsettir erlendis og eru nemendur aðallega og eins frá þeim sem höfðu í millitíðinni farið í ferðalög og kosið áður en þeir fóru til útlanda, en framboðsfrestur var ekki útrunninn. Kosningar höfðu hafist án þess að framboðsfresturinn liði. Ég ætla að benda hæstv. dómsmrh. á að það er mjög stór galli á framkvæmd á kosningum sem við í Borgarafl. gerðum ekki athugasemdir við á sínum tíma þó svo að hluti af þeim sem höfðu kosið aðra flokka tilkynntu eftir á að þeir hefðu gjarnan viljað taka þátt í kosningunum eins og þær endanlega urðu eftir að framboðsfresti lauk. Þetta er stórt mál.

Guðrún Agnarsdóttir:

Herra forseti. Í tilefni af svörum hæstv. dómsmrh., þar sem hann sagði að margir felldu sig ekki við að fólk sem væri búsett erlendis um einhvern tíma gæti haft áhrif á stjórnmál hérlendis eða þróun mála, langar mig vegna reynslu minnar að vekja athygli á því að flestir sem fara utan í nám eru fullveðja fólk. Margir hafa mótaðar stjórnmálaskoðanir þegar þeir yfirgefa land sitt, en dvelja kannski lengur en þeir ætluðu. Í mínu tilfelli urðu það 13 ár þó ég hafi ætlað að verða fjögur. Í því landi þar sem ég bjó, í Bretlandi, hafði ég ekki kosningarrétt né aðrir sem svipað var ástatt um. Það hvarflaði ekki að mér eða neinum öðrum sem ég þekkti að fórna ríkisborgararétti mínum íslenskum til að fá kosningarrétt á Bretlandi þannig að um kannski níu ára skeið gat fólk í minni stöðu hvergi kosið. Það varð eins og börn á nýjan leik. Það gat hvergi haft áhrif á það þjóðfélag sem það bjó í með sínum kosningarrétti, með pólitískri þátttöku. Ég vil líka vekja athygli á því að flestir Íslendingar í Bretlandi sem ég þekkti á þessum tíma fengu blöð send að heiman, fylgdust náið með og höfðu samskipti við Íslendinga sem stöðugt komu í heimsókn. Þeir voru þannig fjarvistum um tíma, en flestir hugðu á heimkomu og flestir hafa komið heim þó árin yrðu fleiri en þeir héldu. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fólk geti beitt sér á heimaslóð, jafnvel þó fjarvistir banni um einhvern tíma, og vek athygli á því.

Og það er annað í þessu. Margt af þessu fólki er við nám. Það verður fyrir mikilli örvun meðan það er erlendis og það hefur takmarkað tækifæri til þess einmitt að senda jákvæða strauma til heimalandsins. Einn farvegur fyrir slíkt er að taka þátt í kosningum til að hafa mótandi áhrif á þjóðlífið til að koma nýjum hugmyndum heim meðan það enn dvelst erlendis.

Fyrirspyrjandi (Kristín Halldórsdóttir):

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Mér fannst hann vera jákvæður og skilningsríkur og hafa hug á að leiðrétta þetta mál, sem ég tel mjög mikilvægt, vegna þess, eins og fram hefur komið hjá þeim sem tekið hafa þátt í þessum umræðum og sem ég þakka fyrir þeirra innlegg, að réttur fólks til að kjósa er ákaflega mikilvægur réttur og heilagur. Ég fann það á því fólki sem ég hitti í þessari fundarferð, sem ég minntist á áðan, að því er verulega sárt um þennan rétt. Sumir virtust líta á þetta sem ákveðna höfnun héðan að heiman og það er það að vissu marki. Þessi ákvæði, svo og misjafnar reglur og formsatriði eftir löndum valda og viðhalda mismunun sem er auðvitað afleit.

Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að gera tvennt og mér heyrðist í máli hæstv. ráðherra hann vera sammála því. Við eigum að lengja þann tíma sem liðinn má vera frá búsetuskiptum, fjölga árunum, t.d. upp í átta. Ég held að það sé ekkert of langur tími. Og við þurfum að athuga hvernig hægt er að auðvelda fólki að neyta kosningarréttar síns erlendis. Það er auðvitað engin mynd á því að fólk þurfi að ferðast um óravegu til þess að kjósa hjá einhverjum ræðismanni sem hefur opna skrifstofu tvisvar sinnum í mánuði eða eitthvað því um líkt. Það er því mjög mikilvægt og ég tek undir það með hæstv. ráðherra að það eru of fáir kjörstaðir erlendis. Það þarf ekki eingöngu að fjölga þeim heldur hafa þá opna oftar og lengur.

Það er alveg áreiðanlega þörf og ástæða til þess að kanna það með hvaða móti væri hægt að auðvelda fleiri íslenskum ríkisborgurum erlendis að neyta kosningarréttar síns og að mínum dómi er þetta mál sem stjórnarskrárnefnd hlýtur að taka til mjög gaumgæfilegrar athugunar. Það má reyndar undarlegt heita ef aukin tækni getur ekki hjálpað okkur í þessu efni eins og svo mörgu öðru, en þess má geta að sums staðar erlendis er póstþjónustan betur nýtt til þessara hluta en við gerum ráð fyrir í okkar lögum og er kannski ástæða til að íhuga það vandlega.

Það ætti að vera auðvelt að taka á þessum málum í samstarfi við frændur okkar á Norðurlöndum, eins og hv. 13. þm. Reykv. tók fram. Við eigum margvísleg samskipti við þá. Nú er þing Norðurlandaráðs fram undan og ég hvet fulltrúa okkar til að hafa þessi mál í huga í störfum sínum í framtíðinni. En fyrst og fremst er þetta mál í höndum dómsmrn. og stjórnarskrárnefndar og ég skora á þessa aðila að gleyma ekki að fjalla um rétt þeirra íslensku ríkisborgara sem af einhverjum ástæðum dveljast alllengi erlendis.

Staðreyndin er sú að flestir flytja aftur heim til Íslands með dýrmæta reynslu og þekkingu sem nýtist ekki aðeins þeim sjálfum heldur einnig oft landi og þjóð til góðs.

Þess má svo kannski geta til fróðleiks að lokum og upplýsingar að um áramótin 1986–1987 munu 3532 Íslendingar hafa verið búsettir í Svíþjóð og það má vera til marks um hug þeirra til ættarlandsins að aðeins ellefu munu hafa sótt um sænskan ríkisborgararétt á árinu 1986 og á 20 árum, þ.e. 1967–1987, gerðust aðeins 187 Íslendingar sænskir ríkisborgarar þrátt fyrir mikinn straum Íslendinga milli þessara landa vegna náms og starfa.

Eiður Guðnason:

Herra forseti. Auðvitað á það í grundvallaratriðum að vera stefnan að greiða fyrir því að Íslendingar sem eru búsettir erlendis um stundarsakir fái neytt kosningarréttar síns. Um það hygg ég að sé enginn ágreiningur. Hitt er svo það að margt af þessu fólki, sem er inni í þeirri tölu sem hér var nefnd, 10.500, er ég sannfærður um að hefur engan áhuga á að neyta kosningarréttar síns og gerir það ekki þess vegna. Það er svo sem ósköp skiljanlegt að fólk sem er flutt til langframa en einhverra hluta vegna hefur kosið að hafa lögheimili hér geri það ekki. Menn verða að líta líka á þessar tölur með því hugarfari. En ég held hins vegar að það sé tími til kominn að við tökum reglurnar um utankjörstaðaatkvæðagreiðslu til rækilegrar endurskoðunar og tökum þá m.a. mið af þeim reglum sem Norðurlandaþjóðirnar nota þar sem þetta er allt miklu einfaldara, auðveldara og að ég held fljótvirkara og gerir það að verkum að fleiri geta neytt kosningarréttar síns. Ég held að það sé kannski kjarni málsins.

Jón Kristjánsson:

Herra forseti. Erindi mitt í ræðustól er aðeins að taka undir með fyrirspyrjanda. Hér er ágætt mál á ferðinni sem þarf úrbóta við. Ég er ekki einn af þeim sem eru mikið erlendis en þó dálítið og ég hef hitt Íslendinga sem eru búsettir erlendis um stundarsakir og tek undir það að þetta mál brennur æðimikið á mörgum. Mönnum finnst þeir ekki njóta fullkominna mannréttinda, þeir sem geta hvergi kosið. Þó að ég hafi ekki víða farið verð ég var við þetta í hvert skipti sem ég hitti Íslendinga á erlendri grund.

Ég vildi láta þetta koma fram og tel þarft að þessu máli sé hreyft á hv. Alþingi.

Dómsmálaráðherra (Jón Sigurðsson):

Hæstv. forseti. Hin mikla þátttaka í athugasemdunum örstuttu sýnir glöggt að hér er hreyft máli sem þm. láta sér annt um. Hvorki fleiri né færri en sex þm. hafa tekið þátt í þessum umræðum og það sýnir vel að það er vakandi áhugi á málinu og það bendir líka á að það þurfi að huga að endurskoðun á þessum framkvæmdaratriðum varðandi kosningalögin og um framkvæmd kosninganna. Ég er þakklátur fyrir þær ábendingar sem hér hafa komið fram. Eins og þm. e.t.v. rekur minni til kom fram í þingbyrjun að á vegum dómsmrn. væri í undirbúningi frv. til laga um breytingu á kosningalögum. Það eru einmitt atriði eins og þau sem hér eru til umræðu í dag sem ég sé ástæðu til að huga að og ég mun að sjálfsögðu hafa samband við þingflokkana á frumstigum þess máls, þ.e. þegar um eitthvað er að tala. Ég er þakklátur fyrir ábendingarnar og fullvissa hv. fyrirspyrjanda um að hún skildi það alveg rétt að minn vilji í þessu máli er jákvæður, að leita þarna leiðréttinga sem sanngjarnar teljast til að koma til móts við það fólk sem erlendis býr en telur sig fullgilda Íslendinga. En auðvitað verða að vera þarna einhver mörk þótt maður hafi samúð með þeim sjónarmiðum, sem fram komu í máli hv. 6. þm. Reykv., að ættjarðarástin gæti enst í 13 ár og kannski lengur. En ég heyrði að hv. 10. þm. Reykn. nefndi bara átta. En ekki ætla ég að fara að þrátta um það.

Fyrirspyrjandi (Kristín Halldórsdóttir):

Herra forseti. Ég fagna þessum umræðum og þakka þeim sem tóku þátt í þeim og allar þær ágætu ábendingar sem hér komu fram. Það var aðeins vegna síðustu orða hæstv. dómsmrh., sem vitanlega voru sögð í léttum dúr, að það er ekki mín skoðun að sjálfsögðu að ættjarðarástin endist aðeins í átta ár þó að ég nefndi þá tölu. Hún var nánast sett fram sem tala sem væri hugsanleg. Það hefur heyrst nefnd þessi tala, átta ár, átta til tíu ár, og ég held að það sé ekkert fráleit viðmiðun. Ég frábið mér því að vera álitin þeirrar skoðunar að ættjarðarástin endist ekki lengur en það.