Þjóðaratkvæðagreiðslur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 433

786. Frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur.

Flm.: Ásgeir Hannes Eiríksson.

1. gr.

Skylt er að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu að uppfylltu einu af eftirtöldum skilyrðum:

þriðjungur alþingismanna fer fram á það, tíundi hluti af atkvæðisbærum íbúum fer fram á það skriflega, ef um er að ræða einstaka framkvæmd ríkisins sem í heild kostar meira en einn tuttugasta af fjárlögum á fyrsta framkvæmdaári.

2. gr.

Þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram á næsta almenna kjördegi eftir að farið er fram á hana, enda hafi lögmæt ósk um hana borist forsætisráðherra sex mánuðum fyrir kjördag. Einu gildir hvort um er að ræða kjördag vegna kosninga til Alþingis eða sveitarstjórna, forsetakjörs eða annarra almennra kosninga.

3. gr.

Yfirkjörstjórn lætur gera sérstaka atkvæðaseðla sem afhentir eru kjósendum með hefðbundnum kjörseðli. Á seðlinum skal standa efst orðið „þjóðaratkvæðagreiðsla“. Hvert kosningarefni skal greinilega afmarkað á seðlinum ef þau eru fleiri en eitt og númeruð frá og með tölustafnum einum. Efni hverrar atkvæðagreiðslu skal tekið skýrt fram og því raðað þannig niður:

Sé kjósandi að greiða atkvæði um einstaka framkvæmd eða atburð skal hann krossa framan við orðið „JÁ“ ef hann er fylgjandi og orðið „NEI“ ef hann er andvígur.

Sé kjósandi að greiða atkvæði um fleiri en eitt efnisatriði, eða gera upp á milli persóna eða staða skulu valkostir nefndir í stafrófsröð. Séu greidd atkvæði um tölur skal lægsta talan nefnd fyrst í röðinni en sú hæsta síðust.

Komi ekki fram greinilegur vilji kjósanda á kjörseðli skal kjörstjórn úrskurða hann ógildan.

4. gr.

Um kosningarrétt, kjörstaði, auglýsingu á kosningarefnum, atkvæðagreiðslu, talningu og önnur atriði við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu fer samkvæmt ákvæðum laganna um kosningar til Alþingis.

5. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp þetta er flutt í samfloti með frumvarpi til laga um allsherjaratkvæðagreiðslur í sveitarfélögum. Markmið þeirra beggja er að færa lýðræðið aftur til fólksins því oft er rætt um að lýðræði hrökkvi skammt hér á landi og það sé eingöngu bundið við kjör forseta, alþingismanna og fulltrúa í sveitarstjórnum. Þess á milli hafi kjósendur lítið að segja um framvindu mála og meingölluð kosningalög komi í veg fyrir bein áhrif kjósenda á val kjörinna fulltrúa. Til þess þarf að breyta kosningalöggjöfinni og taka upp einmenningskjördæmi eins og frumvarp flutningsmanns frá því á haustþingi um ný kosningalög gerir ráð fyrir.

Kjósendur vilja hafa meiri áhrif á rekstur íslenska ríkisins en að kjósa alþingismenn á fjögurra ára fresti. Þeir vilja líka fá að tjá sig um hvernig skattfénu er varið og um hin ýmsu stórmál sem upp koma í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Með því að bera þessi verkefni undir dóm kjósenda eru tekin af öll tvímæli um hvort þau falla að vilja þeirra. Alþingismenn hljóta því að fagna þessu frumvarpi.

Þau lönd, sem einna lengst eru á veg komin í nútímasamfélagi þjóðanna, hafa öll tekið upp þá reglu að bera stór mál undir kjósendur áður en í þau er ráðist. Á sama hátt geta íbúar í þeim löndum krafist atkvæðagreiðslu um þau mál sem þeir efast um að horfi til heilla. Þetta er hornsteinn lýðræðis í þessum löndum og mikilvægur öryggisloki á vinnubrögð þings og ríkisstjórna.

Flutningsmaður heitir því á þingheim að veita lýðræðinu brautargengi áleiðis til þegnanna.