arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Almannatryggingar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 78

Greinargerð.

Frumvarp þetta var lagt fram á 149., 150., 151. og 152. löggjafarþingi (36. mál) en hlaut ekki afgreiðslu. Það er nú lagt fram að nýju. Fjórar umsagnir bárust um frumvarpið á 152. löggjafarþingi, frá Öryrkjabandalagi Íslands, Landssamtökunum Þroskahjálp, Landssamtökum lífeyrissjóða og Landssambandi eldri borgara. Umsagnaraðilar studdu allir markmið frumvarpsins.

Almennt frítekjumark er mjög lágt í sögulegu samhengi og er markmið þessa frumvarps að auka sanngirni í almannatryggingakerfinu og hvetja til sparnaðar lífeyrisþega með því að draga úr skerðingum. Með lögum nr. 116/2016, um breytingar á lögum um almannatryggingar og fleiri lögum, var meðal annars gerð sú breyting á ellilífeyriskerfi almannatrygginga að öll sértæk frítekjumörk vegna einstakra tegunda tekna voru afnumin. Þess í stað var lögfest eitt almennt frítekjumark sem nemur 25.000 kr. á mánuði og gildir um allar tekjur ellilífeyrisþega, óháð tegund þeirra. Með lögum nr. 96/2017 var einnig lögfest sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna, sbr. nú 4. málsl. 1. mgr. 23. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar.

Samkvæmt upplýsingum í svari félags- og barnamálaráðherra við fyrirspurn á 149. löggjafarþingi (þskj. 1313, 605. mál) nema heildarskerðingar til ellilífeyrisþega vegna lífeyrissjóðstekna 37,556 milljörðum kr. árlega. Eldri borgarar hafa sjálfir sparað fyrir lífeyrissjóðshlutdeild sinni. Lífeyristekjur eru því ekki launagreiðslur sem koma frá vinnuveitendum að starfsaldri loknum. Því felst í skerðingu bótagreiðslna á grundvelli lífeyristekna óbein skerðing á þeim hagsmunum sem eldri borgarar hafa unnið sér inn með vinnu sinni í gegnum tíðina. Það mun, samkvæmt upplýsingum frá félags- og barnamálaráðherra í fyrrnefndu svari, aðeins kosta ríkissjóð 16,075 milljarða kr. í aukin útgjöld árlega ef frítekjumark lífeyristekna verður hækkað upp í 100.000 kr. á mánuði. Það er eðlilegt að almenningur njóti eigin sparnaðar og það er skref í rétta átt að koma á 1.200.000 kr. sérstöku frítekjumarki vegna lífeyristekna.

Í eftirfarandi töflu má sjá hvaða áhrif framangreindar leiðir hefðu á árlegan kostnað ríkissjóðs við almannatryggingakerfið ef eingöngu er miðað við ellilífeyrisþega. Leið a sýnir árlegan kostnað ríkissjóðs ef hætt yrði við allar skerðingar á ellilífeyri, leið b ef hætt yrði öllum skerðingum almannatrygginga vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega og leið c ef ellilífeyrisþegar væru með 1.200.000 kr. sérstakt frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna. Allar tölur eru í milljónum króna.
Opinber fjármál Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 93

Greinargerð.

Frumvarp sama efnis var áður lagt fram á 152. löggjafarþingi (65. mál).

Í aðdraganda lýðræðislegra kosninga er nauðsynlegt að tryggja að jafnræði sé sem mest milli framboða. Sú hætta er fyrir hendi að sitjandi ráðherrar nýti sér forréttindastöðu sína til að afla sér hylli kjósenda hvort tveggja með aðgangi að fjölmiðlum og opinberu fjármagni.

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um opinber fjármál er ráðherrum heimilt að veita tilfallandi styrki og framlög til verkefna sem varða þá málaflokka sem þeir bera ábyrgð á. Í aðdraganda alþingiskosninga hefur borið á því að ráðherrar hefji úthlutanir til einstakra mála í stórum stíl allt fram að kjördegi til að vekja athygli á sér og sínu framboði. Það hlýtur að teljast ólýðræðislegt að svo sé farið með almannafé og aðstaða sé misnotuð með þessum hætti. Af þeim sökum er nauðsynlegt að setja takmarkanir á úthlutun styrkja og framlaga í aðdraganda kosninga þannig að ráðherrum sé óheimilt að veita slíkt fjármagn úr opinberum sjóðum síðar en átta vikum fyrir kjördag. Er þetta gert í þeim tilgangi að ekki megi efast um tilgang fjárveitinga, að gæta jafnræðis milli móttakenda hins opinbera fjármagns úr hendi ráðherra og loks til að takmarka misvægi aðstæðna frambjóðenda til Alþingis.
Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 94

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 152. löggjafarþingi (37. mál) og er nú lagt fram að nýju óbreytt. Umsagnir bárust um frumvarpið frá bæði starfsmönnum og stjórnendum stofnunarinnar (Þjónustu- og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu). Umsagnaraðilar fögnuðu allir markmiði frumvarpsins og studdu framgang þess.

Í frumvarpi þessu er lagt til að heiti þeirrar stofnunar sem sinnir þjónustu við blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu verði breytt. Stofnunin heitir nú því óþjála heiti Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu. Heiti stofnunarinnar er því þrettán orð og rúmlega 90 bókstafir. Lengst af hét þessi stofnun lögum samkvæmt Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra en gekk undir nafninu Sjónstöðin. Við endurskoðun laga í gegnum árin hefur heitið ítrekað tekið breytingum og stafafjöldinn aukist. Það tíðkast almennt ekki í heiti annarra stofnana að telja upp í heiti þeirra hvert og eitt einasta viðfangsefni stofnunar. Því er engin ástæða til að beita þeirri formúlu einungis á heiti þessarar stofnunar. Nú er kominn tími til að gefa stofnuninni venjulegt heiti. Nafnið Sjónstöðin lýsir vel hlutverki stofnunarinnar, þ.e. að aðstoða þá sem eru blindir, sjónskertir eða með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu. Auk þess kannast margir við heitið, enda var starfrækt Sjónstöð allt frá árinu 1987 til 2008.
Veiting ríkisborgararéttar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 820

Greinargerð.

Allsherjar- og menntamálanefnd bárust 76 umsóknir um ríkisborgararétt á haustþingi 153. löggjafarþings en skv. 1. mgr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að umsækjendum á 14 umsóknum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni auk fjögurra barna umsækjenda. Þá er lagt til að þremur umsækjendum vegna umsókna sem áður hafa komið til meðferðar verði veittur ríkisborgararéttur.
Umferðarlög Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 833

Greinargerð.

Í markmiðakafla greinargerðar með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 77/2019 segir að í fyrsta lagi sé stefnt að auknu umferðaröryggi og í öðru lagi að færa gildandi ákvæði til nútímalegra horfs með því að taka mið af reynslu síðastliðinna áratuga og þróun í umferðar- og tæknimálum, með tilliti til þess m.a. að gangandi vegfarendum hefur farið fjölgandi með breyttu samgöngumynstri undanfarin ár. Orðalag 2. málsl. 4. mgr. 27. gr. nýrra umferðarlaga skýtur því aðeins skökku við, en hann fjallar um það þegar gangandi vegfarandi er á gangbraut eða á leið út á hana þar sem umferð er hvorki stjórnað af umferðarljósum né lögreglu. Skal ökumaður þá nema staðar fyrir gangandi vegfaranda ef nauðsynlegt er. Þetta orðalag er óbreytt frá ákvæði 6. mgr. 26. gr. eldri umferðarlaga, nr. 50/1987, en ekki má finna skýringar á því af hverju þessu er haldið óbreyttu í núgildandi umferðarlögum, þrátt fyrir að liðin séu yfir þrjátíu ár. Af því má leiða að þetta hafi ekki komið sérstaklega til skoðunar við samningu nýrra laga.

Við setningu eldri umferðarlaga kom fram nýmæli í 1. mgr. 26. gr., um að það skyldi vera meginregla að ökumaður sem mætir eða ekur fram hjá gangandi vegfaranda skuli gefa þeim síðarnefnda tíma til að víkja til hliðar og veita honum nægilegt rými. Þessari meginreglu var haldið í 27. gr. núgildandi umferðarlaga. Greinin fjallar um sérstakar skyldur gagnvart gangandi vegfarendum, sem snúa m.a. að því að veita þeim forgang, valda þeim ekki hættu og sýna þeim tillitssemi í umferðinni. Eina ákvæðið sem gerir ekki kröfu til ökumanna um að nema staðar er fyrrnefndur 2. málsl. 4. mgr. 27. gr., þ.e. aðeins í þeim tilvikum þegar „nauðsynlegt er“ að nema staðar, sem er í sjálfu sér afbrigði frá meginreglunni. Hvorki í greinargerð með eldri umferðarlögum né í greinargerð með núgildandi lögum er að finna rökstuðning fyrir þessu né í hvaða aðstæðum væri nauðsynlegt að nema staðar.

Við umferðarþungar götur er umferð stjórnað af umferðarljósum og liggur enginn vafi á því hver á forganginn hverju sinni. Þar sem lægri hámarkshraði gildir eru sjaldnar umferðarljós, heldur er gangandi vegfarendum mörkuð leið með gangbraut sem þverar akveginn. Þar sem er lægri ökuhraði er jafnan auðveldara fyrir ökumenn að greina gangandi vegfarendur fram undan og nema staðar. Í ljósi þeirrar þróunar sem orðið hefur á samgöngumynstri undanfarin ár með fjölgun gangandi vegfarenda, og þá einkum með tilliti til öryggissjónarmiða, þykir flutningsmönnum þessa frumvarps liggja beinast við að afnema skilyrðið um að það sé aðeins vegna nauðsynjar sem bifreið skuli stöðvuð fyrir gangandi vegfarendum á gangbraut. Því sé réttast að taka hér af allan vafa og veita gangandi vegfarendum forganginn.
Ríkislögmaður Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 942

Greinargerð.

1. Inngangur.

Frumvarpið er samið í forsætisráðuneytinu og eru í því lagðar til breytingar á lögum um ríkislögmann hvað varðar hlutverk embættis ríkislögmanns.

2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

Í tengslum við fjárlagavinnu forsætisráðuneytisins í mars 2021 vegna fjárlaga fyrir árið 2022 fékk forsætisráðuneytið ráðgjafa til að rýna starfsemi og skipulag embættis ríkislögmanns. Ákveðið var að rýna starfsemina, greina styrkleika og veikleika og nota þann grunn til að ákveða næstu skref. Niðurstaða stefnumótunarvinnunnar var m.a. að rétt væri að endurskoða lög um ríkislögmann í því skyni að skýra frekar hlutverk embættis ríkislögmanns.

Forsætisráðherra ákvað með minnisblaði, dags. 14. júní 2022, að skipa vinnuhóp til að vera ráðuneytinu til ráðgjafar við endurskoðun á lögunum um ríkislögmann. Í vinnuhópnum áttu sæti, auk fulltrúa forsætisráðuneytisins, fulltrúar embættis ríkislögmanns, dómsmálaráðuneytisins, Lögmannafélags Íslands, Dómarafélags Íslands og Félags forstöðumanna ríkisstofnana.

3. Meginefni frumvarpsins.

Niðurstaða vinnuhópsins var að ekki væri þörf á að gera aðrar breytingar á lögunum en að skerpa á ákvæðinu um verkefni ríkislögmanns og tryggja jafnframt að ákvæðið endurspeglaði þau verkefni sem hann sinnir. Í frumvarpinu er því lagt til að upptalning þeirra verkefna sem ríkislögmanni eru falin í lögunum verði gerð skýrari og þau sett upp í stafliði. Jafnframt er lagt til að tiltekið sé að ríkislögmaður fari með mál fyrir íslenska ríkið fyrir Mannréttindadómstól Evrópu og fyrir EFTA-dómstólnum. Ríkislögmaður sinnir þegar slíkum málum. Mál sem rekin eru fyrir Mannréttindadómstól Evrópu eru raunar vaxandi þáttur í starfsemi embættisins. Því er lagt til að í upptalningu á þeim verkefnum sem embættið sinnir sé þessa getið skýrlega. Í þessu sambandi má nefna að enda þótt ríkislögmanni sé falið að sinna tilteknum verkefnum samkvæmt lögunum fara ráðherrar og eftir atvikum ríkisstofnanir sem undir þá heyra með forræði á kröfugerð, röksemdum og ágreiningsatriðum í þeim málum sem ríkislögmaður sinnir.

4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

Efni frumvarpsins gefur ekki tilefni til að skoða samræmi þess við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

5. Samráð.

Áform um lagasetninguna ásamt frummati á áhrifum voru kynnt í samráðsgátt stjórnvalda 3. febrúar 2023 (mál nr. S-23/2023) en engar umsagnir bárust. Þá voru drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um ríkislögmann kynnt í samráðsgáttinni 27. febrúar 2023 (mál nr. S-45/2023) en engar umsagnir bárust.

6. Mat á áhrifum.

Ekki er gert ráð fyrir því að efnisákvæði frumvarpsins hafi í för með sér fjárhagsáhrif fyrir ríkissjóð eða áhrif á stjórnsýslu ríkisins þar sem embættið sinnir þegar þeim verkefnum sem tilgreind eru í frumvarpinu.
Erfðalög og erfðafjárskattur Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 969

Greinargerð.

Nokkuð hefur borið á að foreldrar hafi aðstoðað börn sín við kaup á fasteignum og hafa til þess verið aðallega tvær leiðir, annars vegar að lána börnum sínum fjármuni og hins vegar að greiða þeim fyrirframgreiddan arf. Með láni er verið að skuldsetja börnin og ekki til þess líklegt að virka sem sú aðstoð sem leitast er við að veita. Með fyrirframgreiddum arfi er ríkisvaldið að taka til sín erfðafjárskatt af afhentum fjármunum sem í mörgum tilvikum hafa verið skattlagðir nokkrum sinnum áður. Það að ætla að aðstoða börn sín t.d. við kaup á fasteign er í eðli sínu eðlileg athöfn foreldra, en ríkið á ekki að hafa beinan hag af slíkri aðgerð.

Með tillögu um breytingu á erfðalögum sem heimilar afhendingu foreldra á fjármunum til barna sinna er lagður grunnur að því sem þekkist í mörgum Evrópulöndum, að fjármunir séu færðir á milli kynslóða án aðkomu ríkisvaldsins.

Má í dæmaskyni benda á að í Þýskalandi getur hvort foreldri fyrir sig afhent hverju barni sínu allt að 400.000 evrum á hverju 10 ára tímabili. Þannig geta báðir foreldrar afhent einu og sama barninu allt að 800.000 evrum, eða sem nemur um 120.000.000 kr. miðað við gengi krónunnar gagnvart evru á þeim tíma þegar frumvarpið er lagt fram. Þessi fjárhæð getur verið afhent í einu lagi eða í fleiri afhendingum. Þegar hámarksfjárhæðinni er náð byrjar tíminn að telja aftur og að 10 árum liðnum opnast fyrir möguleikann á ný að endurtaka.

Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir endurtekningu á tímabili, heldur er gert ráð fyrir að afhending geti farið fram og til þess hefur arfláti allt að 10 ár. Nýti hann ekki fjármunina að fullu fellur það niður sem ekki er nýtt. Rétt væri að vísitölutryggja fjárhæðina svo að hún haldi verðmæti sínu byggt á lánskjaravísitölu, frá þeim tíma þegar lagaákvæðið var samþykkt.

Gert er ráð fyrir að sýslumannsembættið haldi utan um afhendingar af þessum toga til að tryggja að rétt sé með farið. Þessi afhending kemur ekki í veg fyrir greiðslu á fyrirframgreiddum arfi. Í dæmaskyni, ef foreldrar ákveða að afhenda 100 milljónir króna til erfingja, leiðir það til þess að 10 milljónir eru afhentar í samræmi við þær breytingar sem hér eru lagðar til og síðan væri gerð erfðafjárskýrsla um þá fjármuni sem eru umfram 10 milljónir króna og af þeim greiddur erfðafjárskattur líkt og tíðkast. Ekki er gert ráð fyrir því að fjármunir sem afhentir eru með þessum hætti komi til frádráttar við endanlegt uppgjör dánarbús eins og gert er með fyrirframgreiddan arf.

Þá er lögð til breyting á lögum um erfðafjárskatt á þá leið að allur vafi er tekinn af um skattleysi greiðslna skv. 1. gr. frumvarpsins.
Stimpilgjald Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 977

Greinargerð.

Frumvarp þetta er flutt í áttunda sinn en var síðast lagt fram á 152. löggjafarþingi (177. mál) en hlaut ekki afgreiðslu. Umsagnir sem borist hafa um málið voru almennt jákvæðar gagnvart efni frumvarpsins og breytingu þess á fyrirkomulagi stimpilgjalda.

Með frumvarpinu er lagt til að stimpilgjald vegna kaupa einstaklinga á íbúðarhúsnæði verði afnumið. Einstaklingum ber nú almennt að greiða 0,8% stimpilgjald vegna kaupa á íbúðarhúsnæði en þó er veittur helmingsafsláttur þegar um fyrstu kaup er að ræða. Verði frumvarpið að lögum mun gjaldið falla alfarið niður vegna kaupa einstaklinga á íbúðarhúsnæði og undanþágan verður ekki bundin við fyrstu kaup.

Markmið frumvarpsins eru að auðvelda fólki að afla sér íbúðarhúsnæðis og auka skilvirkni og flæði á markaði með íbúðarhúsnæði. Mikil þörf er á að auðvelda fólki eins og frekast er unnt að eignast íbúðarhúsnæði, einkum við aðstæður á borð við þær sem nú ríkja á húsnæðismarkaði. Þá eru stimpilgjöld orðin úrelt skattheimta sem hefur takmörkuð áhrif á ríkissjóð. Þegar gildandi lög um stimpilgjöld voru samþykkt á Alþingi kom m.a. fram í áliti efnahags- og viðskiptanefndar: ,,Standa vonir nefndarinnar til þess að frumvarpið verði fyrsta skrefið af mörgum í lækkun stimpilgjalda sem á endanum muni leiða til afnáms þeirra.“ Þáverandi efnahags- og viðskiptanefnd lagði til þá breytingu að helmingsafsláttur yrði veittur af gjaldinu vegna fyrstu fasteignakaupa. Nú þegar bráðum áratugur er liðinn frá samþykkt gildandi laga um stimpilgjald þykir rétt að halda áfram þeirri vegferð sem þá var lagt upp í um afnám stimpilgjalds vegna fasteignakaupa til fulls.

Sýnt þykir að stimpilgjald hækki viðskiptakostnað á fasteignamarkaði, dragi úr framboði og rýri hlut kaupenda og seljenda. Þá benda rannsóknir til þess að stimpilgjald hafi skaðlegri áhrif á velferð en aðrar tegundir skattheimtu. Af framangreindu má ætla að afnám stimpilgjalds af fasteignaviðskiptum muni auðvelda verðmyndun á húsnæðismarkaði með tilheyrandi aukningu á framboði sem hefur verið með minnsta móti undanfarin ár. Þá er afnám stimpilgjalds vegna fasteignakaupa til þess fallið að minnka kostnað fyrir heimili við að skipta um húsnæði, hvort sem er fyrir eldra fólk sem vill minnka við sig eða barnafjölskyldur sem þurfa stærra húsnæði.
Búfjárhald Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 1019

Greinargerð.

Þetta frumvarp gerir þá kröfu til sveitarstjórna að rökstyðja ákvörðun um að leyfa afmörkuð svæði fyrir lausagöngu búfjár í stað þess að það þurfi sérstaklega að rökstyðja að afmörkuðum svæðum sé lokað. Með tilliti til náttúruverndar og loftslagsmála eiga rökin að vera fyrir því að leyfa lausagöngu en ekki með því að banna lausagöngu. Slíkri ákvörðun þarf þá að fylgja viðeigandi stjórnsýslulegur rökstuðningur sem tekur tillit til umhverfissjónarmiða samkvæmt lögum og alþjóðlegum skuldbindingum.
Veiting ríkisborgararéttar Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 1063

Greinargerð.

Allsherjar- og menntamálanefnd bárust 94 umsóknir um ríkisborgararétt á vorþingi 153. löggjafarþings en skv. 1. mgr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að umsækjendum á 18 umsóknum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni.
Þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnaður Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 1073

Greinargerð.

Lagt er til að aðrar tekjur þingmanna skerði þingfararkaup á sama hátt og lífeyrisþega samkvæmt lögum um almannatryggingar. Frumvarpið skýrir sig sjálft að öðru leyti.
Mannanöfn Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 625

Greinargerð.

Lög um mannanöfn hérlendis hafa frá upphafi markast af íhaldssemi. Fólk getur haft ýmsar ástæður fyrir því að vilja breyta eiginnafni, millinafni eða kenninafni sínu. Það skilyrði að aðeins einu sinni sé hægt að breyta nafni á lífsleiðinni, nema sérstaklega standi á að mati stjórnvalda, getur verið afar íþyngjandi. Forsendur til breytingar á nafni gætu hafa breyst frá því að breytingin var gerð.

Með frumvarpi þessu er m.a. komið til móts við þann sífellt stækkandi hóps fólks sem hefur fengið kynskráningu sína leiðrétta í Þjóðskrá og fær þannig rýmri möguleika til að aðlaga nafn sitt að kynvitund sinni. Vel má sjá fyrir sér að fólk fresti breytingunni vitandi það að slíkt megi einungis gera einu sinni. Jafnframt er það sjálfsagður réttur borgara í frjálsu samfélagi að ráða eigin nafni, án þess að það sé háð mati stjórnvalda hvort sérstök ástæða sé til að breyta því.

Helstu rökin fyrir því að nafnabreytingar séu háðar svo ströngum skilyrðum eru að forðast rugling eða misskilning. Hins vegar lifum við á tækniöld þar sem breytingar sem slíkar ganga yfirleitt hratt og auðveldlega fyrir sig í helstu kerfum. Þar að auki eru allir íbúar landsins einkenndir með kennitölu sem héldist óbreytt. Til að tryggja hæfilegt svigrúm til breytinga í kerfum leggja flutningsmenn til að það þurfi að líða a.m.k. eitt ár á milli nafnabreytinga ef fólki snýst hugur. Ólíklegt er að mikið verði um það að fólk skipti um nafn oftar en einu sinni, en í sumum tilvikum getur það valdið miklum ama að annaðhvort geta ekki breytt nafni sínu eða þurfa að bíða eftir breytingu í lengri tíma. Því er það mat flutningsmanna að þessi breyting sé besta lendingin með tilliti til allra þátta.
Greiðsla ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 626

Greinargerð.

Með frumvarpi þessu er lagt til að lágmarksfjárhæð bótagreiðslna eins og hún er ákvörðuð í 1. mgr. 7. gr. laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, nr. 69/1995, verði lækkuð úr 400.000 kr. í 50.000 kr. Flutningsmenn telja núverandi lágmarksfjárhæð óþarfa hindrun gagnvart þeim þolendum afbrota sem eiga rétt á bótum vegna þeirra.

Lágmarksbótafjárhæð skv. 1. mgr. 7. gr. laganna hefur tekið nokkrum breytingum í gegnum árin, en þegar lögin tóku gildi 1. janúar 1996 var lágmarksfjárhæð bóta 10.000 kr. Hún var síðar hækkuð í 100.000 kr. með lögum nr. 144/1995 og svo í 400.000 kr. með lögum nr. 70/2009. Í báðum tilfellum voru breytingarnar gerðar vegna niðurskurðar í ríkisfjármálum. Hækkunin árið 2009 var ráðstöfun til að tryggja fjármögnun ríkisins vegna bankahrunsins. Allar aðrar ráðstafanir vegna þess hafa nú fallið niður og rétt er að færa umfang bótasjóðs í upprunalegt horf.

Í svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn frá Indriða Inga Stefánssyni um bætur til þolenda ofbeldisglæpa á 152. löggjafarþingi (þskj. 491., 104. mál) kom fram að sl. 10 ár hafa verið dæmdar bætur í um 900 málum. Í svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn frá Gísla Rafni Ólafssyni um bótasjóð á yfirstandandi þingi (þskj. 406, 256. mál) kom fram að um helmingur þeirra umsókna sem berast til bótanefndar væri vegna kynferðisbrota og heimilisofbeldis. Þar kom einnig fram að um óverulegar fjárhæðir er að ræða fyrir ríkissjóð.

Undanfarin ár hefur verið aukin vitundarvakning um afleiðingar afbrota á þolendur og flutningsmenn þessa frumvarps telja ótækt að leggja byrðar niðurskurðar á herðar þeirra, sérstaklega þeirra viðkvæmu hópa sem eru þar í meiri hluta. Um er að ræða óverulegar fjárhæðir fyrir ríkissjóð, en þó fjárhæðir sem skipt geta einstaklinga í viðkvæmri stöðu miklu máli. Ljóst er að tryggja ætti frekari aðkomu ríkisins til þess að draga úr skaðlegum áhrifum afbrota á þolendur. Því er lagt til að hækka lágmarksfjárhæð bóta til þolenda afbrota, líkt og löggjafinn lagði upp með þegar lögin voru sett.