Frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 616

Frumvarp til laga um frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair ehf.

(Lagt fyrir Alþingi á 143. löggjafarþingi 2013–2014.)

1. gr.

Verkfallsaðgerðir þær sem Flugvirkjafélag Íslands hóf gegn Icelandair ehf. 16. júní 2014 eru óheimilar frá gildistöku laga þessara og á gildistíma ákvarðana gerðardóms, sbr. 2. og 3. gr. Aðilum er heimilt að semja um fyrirkomulag kjaramála en eigi má knýja það fram með vinnustöðvun á gildistímanum, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Með verkfallsaðgerðum er átt við vinnustöðvanir, verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða.

2. gr.

Hafi aðilar skv. 1. gr. ekki náð samkomulagi 1. júlí 2014 skal gerðardómur fyrir 1. ágúst 2014 ákveða kaup og kjör. Ákvarðanir gerðardóms skulu vera bindandi sem kjarasamningur á milli aðila frá og með gildistöku laga þessara og gilda þann tíma sem gerðardómur ákveður. Endanlegt uppgjör launa skal fara fram eigi síðar en fjórum vikum eftir að niðurstaða gerðardóms liggur fyrir.

Í gerðardómnum skulu eiga sæti þrír dómendur og skal einn tilnefndur af Hæstarétti Íslands, einn af Flugvirkjafélagi Íslands og einn af Samtökum atvinnulífsins. Dómendur skulu hafa hæfni til starfans í ljósi starfsferils og þekkingar á kjarasamningum og vinnudeilum. Að auki skulu þeir vera óháðir aðilum skv. 1. gr. og ekki hafa sérstakra hagsmuna að gæta af málinu. Fulltrúi Hæstaréttar skal vera formaður dómsins og kallar hann dóminn saman.

Gerðardómurinn setur sér starfsreglur, aflar nauðsynlegra gagna og getur krafist skýrslna, munnlegra og skriflegra, af þeim aðilum sem gerðardómurinn telur nauðsynlegt. Aðilar skulu eiga rétt á að gera gerðardómnum grein fyrir sjónarmiðum sínum. Skal gerðardómurinn ætla þeim hæfilegan tíma í því skyni.

Gerðardómnum skal séð fyrir viðunandi starfsaðstöðu. Gerðardómurinn getur kvatt sérfróða einstaklinga til starfa í þágu dómsins og til ráðuneytis um úrlausn mála.

Kostnaður af starfi gerðardómsins greiðist úr ríkissjóði.

3. gr.

Gerðardómurinn skal, við ákvarðanir um laun aðila skv. 1. gr. og önnur starfskjör, hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð. Jafnframt skal hafa til hliðsjónar, eftir því sem við á, kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum og almenna þróun kjaramála hér á landi.

Komi aðilar skv. 1. gr. sér saman um einhver efnisatriði í deilunni, án þess að vilja gera um það dómsátt, skal gerðardómurinn taka mið af því við ákvörðun sína en hann hefur þó frjálsar hendur um tilhögun mála.

Heimilt er gerðardómnum að beita sér fyrir samkomulagi eða dómsátt á milli aðila skv. 1. gr. sem hafi sömu réttaráhrif og ákvarðanir gerðardómsins, hvort sem er um einstök ákvæði eða heildarsamning þeirra í milli, og tekur þá gerðardómurinn ekki ákvörðun um þau atriði sem svo háttar til um.

4. gr.

Þar til ákvörðun gerðardóms skv. 2. og 3. gr. liggur fyrir eða kjaradeilan leysist með öðrum hætti skulu allir síðastgildandi kjarasamningar þeirra aðila sem lög þessi taka til gilda þeirra í milli, nema þeir semji um annað.

5. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og falla úr gildi 1. september 2014. Við gildistöku laga þessara falla brott lög um kjaramál flugvirkja, nr. 17/2010.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er samið vegna verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gagnvart Icelandair ehf. sem hófust 16. júní sl. Aðgerðirnar hófust með 24 klst. vinnustöðvun frá kl. 6 árdegis 16. júní og verður þeim svo fram haldið með ótímabundinni vinnustöðvun kl. 6 árdegis 19. júní. Kjaradeilu Flugvirkjafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins, sem fara með samningsumboð f.h. Icelandair ehf., var vísað til ríkissáttasemjara 16. apríl sl. Lítið sem ekkert hefur áunnist í þeim samningaviðræðum og var þeim slitið 17. júní sl.

Í kjölfar verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands, sem hófust 16. júní sl., felldi Icelandair ehf. niður um 65 flugferðir sem hafði áhrif á um 12.000 farþega. Reikna má með sambærilegum áhrifum fyrir hvern sólarhring sem aðgerðirnar standa yfir.

Réttur til aðildar að stéttarfélögum er tryggður í 74. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. 12. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, auk þess sem Ísland er aðili að ýmsum þjóðréttarsamningum sem ætlað er að tryggja sömu réttindi. Ber þar helst að nefna mannréttindasáttmála Evrópu, sem lögfestur hefur verið hér á landi með lögum nr. 62/1994, en 74. gr. stjórnarskrárinnar tekur mið af 11. gr. sáttmálans. Litið hefur verið svo á að verkfallsrétturinn sé hluti af réttinum til aðildar að stéttarfélögum. Framangreind ákvæði setja því löggjafanum ákveðin takmörk þegar kemur að inngripum í verkfallsaðgerðir. Þannig er einungis heimilt að takmarka réttinn með lögum ef nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis eða almannaheilla, til þess að firra glundroða eða glæpum og til verndar heilsu eða siðgæði manna eða réttindum og frelsi.

Það er sameiginlegt inngripum Alþingis í kjaradeilur að forða hefur þurft efnahagslegu tjóni eða lögbundnum verkefnum hins opinbera hefur verið stefnt í hættu. Eins og áður greinir verða slík inngrip að samræmast ákvæðum stjórnarskrárinnar og þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands.

Samkvæmt upplýsingum frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu aflaði ferðaþjónustan á síðasta ári um 274 milljarða kr. í gjaldeyristekjur en það er nokkru meira en sem nam gjaldeyristekjum af sjávarútvegi. Ferðamönnum hefur haldið áfram að fjölga það sem af er þessu ári og er það mat Ferðamálastofu að fjölgunin sé um 35% miðað við sama tímabil árið 2013. Áætlað tekjutap á hverjum degi verkfallsaðgerða (gjaldeyristekjur ferðaþjónustunnar og beinar skatttekjur hennar), miðað við maí og júní (tölur frá 2013 uppreiknaðar miðað við áætlaðan vöxt 2014 og markaðshlutdeild Icelandair ehf.), er um 900 millj. kr. Ferðaþjónustan og afleiddar atvinnugreinar eiga því hér mikið undir. Á þessu tímabili er hlutdeild Icelandair ehf. í flugi til og frá landinu rúmlega 70%. Ferðamannastraumurinn fer vaxandi út júnímánuð og verður daglegt tjón hærra eftir því sem lengra líður á mánuðinn.

Þá er eftir að taka tillit til tekjutaps sjávarútvegsins og annarra útflutningsgreina sem flytja vörur með flugi. Langstærstur hluti ferskfisks er fluttur með flugvélum Icelandair ehf., bæði farþega- og fraktflugvélum. Ferskfiskur er viðkvæm vara og samningsstaða íslenskra fyrirtækja byggist á afhendingaröryggi. Áhrif þess að sjávarútvegsfyrirtækin geti ekki staðið við gerða samninga um afhendingu valda miklu tjóni og markaðir tapast til lengri tíma.

Verkfallsaðgerðirnar hafa þegar skapað mikla óvissu í ferðaþjónustunni. Um er að ræða ört vaxandi en viðkvæma atvinnugrein sem má við litlum áföllum. Eftir því sem röskun á flugi eykst verður greinin fyrir meiri skaða. Söluaðilar erlendis fylgjast grannt með stöðu mála þar sem þeir íhuga að aflýsa ferðum til landsins vegna þessarar óvissu. Áhrifa þessara verkfallsaðgerða kann því að gæta langt fram í tímann.

Af öllu framangreindu er ljóst að ríkir almannahagsmunir eru til staðar fyrir því að fresta verkfallsaðgerðunum. Inngrip Alþingis eru því nauðsynleg til að tryggja þá hagsmuni sem hér eru undir.

Íslenskir dómstólar hafa komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að útiloka að efnahagsleg áhrif verkfalla og verkbanna gætu verið svo alvarleg að ríkir almannahagsmunir réttlættu tímabundið bann við þeim. Slíkar aðgerðir mættu þó ekki ganga lengra en þörf krefði, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 167/2002, sem finna má í dómasafni Hæstaréttar 2002, bls. 3686.

Í þessu frumvarpi er farin sú leið að gefa viðsemjendum færi á að leysa úr ágreiningi sínum fyrir 1. júlí næstkomandi ella verði kjaradeilan lögð fyrir gerðardóm. Sú leið var t.d. farin með lögum nr. 34/2001, um kjaramál fiskimanna og fleira. Gerðardómurinn skal skipaður þremur fulltrúum, einum tilnefndum af Hæstarétti Íslands, einum af Flugvirkjafélagi Íslands og einum af Samtökum atvinnulífsins. Fulltrúi Hæstaréttar skal vera formaður dómsins.

Gerðardómur skal í ákvörðun sinni hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á almennum vinnumarkaði á undanförnum mánuðum, að því leyti sem við á, og almenna þróun kjaramála auk þess að taka mið af sérstöðu þess stéttarfélags sem tilgreint er í 1. gr.

Til að stuðla að aukinni sátt um ákvörðun gerðardóms er í frumvarpi þessu farin sú leið að fulltrúar launþega og vinnuveitenda tilnefni sinn fulltrúa hvor í gerðardóminn. Jafnframt er gerð rík krafa til hlutleysis þeirra og sérþekkingar.

Viðsemjendum er þó falið að reyna að ná samningum fram til þess tíma er gerðardómur skal skipaður, sbr. 2. gr. frumvarpsins.

is_teljari_potency = {}; is_teljari_potency.service_id = 24; is_teljari_potency.portion = "NÚMER VEFHLUTA"; var _gaq = _gaq || []; _gaq.push(['_setAccount', 'UA-3810086-5']); _gaq.push(['_trackPageview']); (function() { var ga = document.createElement('script'); ga.type = 'text/javascript'; ga.async = true; ga.src = ('https:' == document.location.protocol ? 'https://ssl' : 'http://www') + '.google-analytics.com/ga.js'; var s = document.getElementsByTagName('script')[0]; s.parentNode.insertBefore(ga, s); })();