Ferðamiðlun Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 457

715. Frumvarp til laga um ferðamiðlun.

(Lagt fyrir Alþingi á 115. löggjafarþingi 1991–92.)

1. gr.

Ferðamiðlun er í lögum þessum samheiti yfir almennar ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur.

Almenn ferðaskrifstofa er fyrirtæki, félag eða einstaklingur sem veitir í atvinnuskyni alla almenna þjónustu við miðlun ferða, gistingu og frístundaiðju, selur almenna farseðla eða skipuleggur ferðir hópa eða einstaklinga í leigu- eða áætlunarferðum fyrir innlenda og erlenda ferðamenn.

Ferðaskipuleggjandi er fyrirtæki, félag eða einstaklingur sem annast í atvinnuskyni fyrirgreiðslu og skipulagningu ferða fyrir hópa og einstaklinga innan lands. Hann skipuleggur fyrir þá dvöl, frístundaiðju, fundi, ráðstefnur og tengda þjónustu. Hann annast ekki almenna þjónustu og farmiðasölu varðandi ferðalög til útlanda.

2. gr.

Ábyrgðaraðili ferðamiðlunar skv. 1. gr. þarf að uppfylla eftirtalin skilyrði til þess að stunda starfsemi samkvæmt lögum þessum:

vera fjárráða, hafa forræði yfir búi sínu, eiga varnarþing á Íslandi.

Eigi má hefja starfsemi samkvæmt lögum þessum fyrr en að fengnu leyfi skv. 3. gr. og trygging fyrir neytendavernd hefur verið lögð fram skv. 4. gr.

Ef ábyrgðaraðili uppfyllir ekki lengur ofangreind skilyrði skal leyfi til starfseminnar afturkallað.

3. gr.

Hver sá, sem vill hefja starfsemi ferðamiðlunar skv. 1. gr., skal sækja um leyfi til samgönguráðherra. Hann sker einnig úr að fenginni umsögn stjórnar Ferðamálaráðs Íslands ef ágreiningur verður um hvort starfsemi telst falla undir skilgreiningu um ferðamiðlun.

Samgönguráðherra getur að tillögu stjórnar Ferðamálaráðs afturkallað leyfi til starfrækslu ferðamiðlunar ef stjórn Ferðamálaráðs Íslands telur að viðkomandi starfsemi skaði hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu.

4. gr.

Ferðaskrifstofa, ferðaskipuleggjandi eða samtök slíkra aðila skulu leggja fram tryggingu fyrir neytendavernd í samræmi við reglur sem samgönguráðherra setur.

5. gr.

Samgönguráðherra getur samkvæmt tillögu stjórnar Ferðamálaráðs Íslands sett nánari ákvæði um ferðamiðlun í reglugerð.

6. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda 1. maí 1992. Með lögum þessum eru felldar úr gildi 12.–20. gr. í IV. kafla laga nr. 79/1985, sbr. lög nr. 59/1988, um skipulag ferðamála.

Ákvæði til bráðabirgða.

Endurnýja skal leyfi til reksturs ferðaskrifstofu sem gefin eru út samkvæmt ákvæðum laga nr. 79/1985 eða samkvæmt eldri lögum sem umsókn til samgönguráðuneytis fyrir árslok 1992.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarpið felur í sér að löggjöf um almennar ferðaskrifstofur verði sérstök lög en ekki hluti af lögum um Ferðamálaráð Íslands. Ferðamálaráð Íslands er stofnun skipuð af stjórnvöldum og starfar í umboði stjórnvalda. Því er talið rétt að lög um frjálsa starfsemi einstaklinga og fyrirtækja að rekstri ferðaskrifstofa sé ekki hluti af þeirri löggjöf. Það er nýmæli í frumvarpinu að fyrirtæki á því sviði, sem frumvarpið fjallar um, kallast samheitinu ferðamiðlun, en þeim er síðan skipt í tvo flokka eftir því hvort þau starfa einungis á innlendum markaði eða hvort þau selja jafnframt farseðla til útlanda. Þessi skipting er gerð í þeim tilgangi að unnt sé að gera mismunandi kröfur um tryggingar fyrir neytendavernd, eins og nánar er skýrt hér á eftir, og fyrirtækjum sem einungis starfa innan lands sé ekki íþyngt með sams konar kröfum um tryggingar og hinum er selja ferðir til útlanda.

Í frumvarpinu er brugðist við alþjóðlegri þróun undangenginna missira og þeirri þróun sem fyrirsjáanleg er á vettvangi Evrópuþjóða á þann veg að gert er ráð fyrir að erlendir aðilar eigi þess kost að eiga og reka ferðaskrifstofur á Íslandi að uppfylltum þeim almennu skilyrðum sem kveðið er á um í 2., 3. og 4. gr. Að því leyti skapast skilyrði til jafnræðis með íslenskum og erlendum fyrirtækjum í greininni hvað varðar starfsemi utan heimalands.

Önnur meginbreyting í þessu frumvarpi varðar neytendavernd skv. 4. gr. Þar er gert ráð fyrir að ferðaskrifstofa, ferðaskipuleggjandi eða samtök slíkra aðila skuli leggja fram tryggingu fyrir neytendavernd í samræmi við reglur sem samgönguráðherra setur. Hér er opnuð leið fyrir fyrirtæki í þessari grein að sameinast um tryggingu, ef þeim sýnist svo, samkvæmt reglunum. Jafnframt er horfið frá því að trygging sú, sem sett verður, sé ætluð til að greiða aðrar skuldbindingar en þær sem greiða þarf til að tryggja hagsmuni neytenda er við ferðamiðlun skipta. Í athugasemdum við 4. gr. er nánar skýrt með hvaða hætti þessi neytendavernd er ætluð. Um upphæð tryggingarfjár verður kveðið á í reglugerð og er gefinn kostur á að tryggingarupphæð einstakra fyrirtækja sé mishá eftir því hver umsvif ferðamiðlunarinnar eru hverju sinni og eftir því hvort ferðamiðlunin starfar á innanlandsmarkaði einvörðungu eða selur farseðla til útlanda.

Með frumvarpi þessu er löggjöfin um rekstur ferðaskrifstofa einfölduð hvað varðar leyfisveitingar og eftirlit með að rekstur ferðamiðlunar sé í samræmi við lög og reglur í ríkari mæli sett í hendur Ferðamálaráðs Íslands sem gera skal tillögu um afturköllun leyfa ef rekstur fyrirtækis innan greinarinnar er talinn skaða hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu. Með því móti er ábyrgð í ríkari mæli sett á herðar aðila innan greinarinnar á að hvert fyrirtæki starfi innan ramma laga og reglna, en úrskurðarvald er hjá ráðherra.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Í þessari grein er tekið mið af íslenskum aðstæðum varðandi tvenns konar flokkun á ferðamiðlun. Annars vegar er um að ræða almenna ferðaskrifstofu er sinnir nánast öllu í miðlun þjónustu til ferðamanna innan lands og utan. Hins vegar er um að ræða ferðaskipuleggjanda er veitir nánast eingöngu þjónustu varðandi ferðalög innan lands. Til fyrri flokksins teljast flestar stærri ferðaskrifstofur landsins og aðrir þeir aðilar er selja og skipuleggja ferðir til útlanda. Til hins síðari teljast þeir aðilar er annast móttöku erlendra ferðamanna og skipuleggja fyrir þá ferðir innan lands og aðra ferðaþjónustu. Til seinni flokksins teljast einnig þeir sem skipuleggja eða selja ferðir og aðra þjónustu innan lands til innlendra ferðamanna. Gert er ráð fyrir að ferðaskipuleggjandi geti í tengslum við móttöku erlendra ferðamanna skipulagt og selt ferðir til nágrannalanda, svo sem Grænlands og Færeyja.

Í gildandi lögum er þessi greinarmunur ekki gerður á ferðamiðlun en mikill munur er á starfsemi ferðamiðlunar eftir því hvort hún selur ferðir til útlanda eða ekki. Einnig ber að gera aðrar og meiri kröfur varðandi neytandavernd til fyrirtækja sem skipuleggja ferðir til útlanda og selja þær á neytendamarkaði innan lands, sbr. athugasemdir við 4. gr.

Um 2. gr.

Hér eru talin upp skilyrði sem ábyrgðaraðili ferðamiðlunar þarf að uppfylla til að geta fengið leyfi fyrir starfsemi ferðamiðlunar. Með ábyrgðaraðila er átt við einstakling eða lögpersónu sem ber lagalega ábyrgð á starfsemi ferðamiðlunar. Í 17. gr. gildandi laga um ferðamál, nr. 79/1985, eru sett nokkuð strangari skilyrði fyrir starfsemi ferðaskrifstofa, m.a. að forstöðumaður skuli hafa búsetu á Íslandi og að stjórn fyrirtækis eða félags skuli vera innlend og hafa búsetu hér á landi. Varðandi þessi atriði er vísað til almennra ákvæða laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri.

Um 3. gr.

Gert er ráð fyrir því að áður en starfsemi hefst samkvæmt lögum þessum verði að fá leyfi fyrir henni hjá samgönguráðherra. Þetta stjórnsýsluatriði er nauðsynlegt vegna ákvæða í 4. gr. um tryggingu fyrir neytendavernd en samgönguráðuneyti ber að sjá til þess að því skilyrði sé fullnægt. Með neytendavernd er átt við úrræði sem ætlað er að koma í veg fyrir það að neytendur verði fyrir óréttmætu tjóni í viðskiptum. Gert er ráð fyrir því að stjórn Ferðamálaráðs veiti umsögn ef ágreiningur verður uppi um hvort starfsemi telst til ferðamiðlunar eða ekki eða til hvors flokksins skv. 1. gr. starfsemin telst. Einnig getur stjórn Ferðamálaráðs óskað eftir því að samgönguráðherra afturkalli leyfi til starfsemi ferðamiðlunar ef sýnt er að viðkomandi starfsemi skaði hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu að mati ráðsins.

Um 4. gr.

Hér er gert ráð fyrir að þeir sem stunda ferðamiðlun skuli leggja fram tryggingu fyrir neytendavernd í samræmi við reglur sem samgönguráðherra setur. Gera verður ráð fyrir að aðrar og meiri kröfur varðandi tryggingar verði settar á almennar ferðaskrifstofur en á ferðaskipuleggjendur. Almennar ferðaskrifstofur selja ferðir til útlanda á neytendamarkaði innan lands en ferðaskipuleggjendur selja ferðir innan lands í flestum tilvikum í gegnum umboðsmenn erlendis. Þeir starfa því ekki á neytendamarkaði nema í þeim tilvikum er þeir selja ferðir um Ísland eða veita aðra ferðaþjónustu til almennings innan lands. Form tryggingarinnar er ekki bundið í lögum. Einnig er gert ráð fyrir að samtök þeirra aðila, er lög þessi taka til, geti stofnað ábyrgðarsjóð er veiti umrædda tryggingu. Ábyrgð fyrir neytendavernd tryggi viðskiptavini ferðamiðlunar í eftirfarandi tilvikum samkvæmt nánari reglum sem samgönguráðherra setur:

Endurgreiðslu innborgaðrar fjárhæðar ef ferð er ekki farin.

Greiðslu á kostnaði vegna heimflutnings og gistingu ef með þarf fram að heimflutningi.

Hlutfallslega endurgreiðslu ef heimferð verður fyrr en áætlað var.

Um 5. gr.

Almenn stjórnsýsla varðandi starfsemi ferðamiðlunar er í höndum samgönguráðuneytis en gert er ráð fyrir að ráðherra verði að hafa um það samráð við atvinnugreinina ef nauðsynlegt er að setja nánari reglur um starfsemina í reglugerð. Einnig getur verið nauðsynlegt að binda einhver ákvæði í reglugerð samkvæmt ósk atvinnugreinarinnar sjálfrar.

Um 6. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringar.