Lax- og silungsveiði Greinargerð/athugasemdir úr lagafrumvarpi, mál nr. 543

901. Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði.

(Lagt fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi 1992–93.)

1. gr.

1. gr. laganna orðast svo:

Merking orða í þessum lögum er sem hér segir:

Alifiskur: Fiskur sem alinn er eða látinn ganga sjálfala í tjörnum eða ílátum.

Almenningur í stöðuvatni: Sá hluti stöðuvatns sem liggur fyrir utan 115 m breitt vatnsbelti (netlög) landareigna þeirra sem að vatninu liggja.

Á: Straumvatn frá ósasvæði til upptaka.

Áll: Sá staður langs eftir vatni, stöðuvatni eða straumvatni, þar sem dýpi er mest milli grynninga eða sandeyra sem eigi teljast bakkar. Nú eru fleiri álar en einn og heitir sá höfuðáll sem vatnsmestur er.

Bakki: Fast takmark á farvegi straumvatns eða legi stöðuvatns, svo sem klettar, gróið land eða eyrar, sem vatn fellur eigi yfir í meðalvexti eða sjór um stórstraumslágflæði.

Dráttur: Staður í veiðivatni þar sem ádráttarveiði verður við komið.

Félagsveiði: Félagsskapur eigenda eða notenda veiðiréttar um sameiginlega hagnýtingu veiðihlunninda.

Fiskeldi: Geymsla, fóðrun og gæsla alifisks hvort sem er í söltu eða ósöltu vatni.

Fiskeldisstöð: Staður þar sem vatn, sjór, land eða mannvirki er nýtt í þágu fiskeldis.

Fiskihverfi: Veiðivatn eða vötn sem sami fiskstofn byggir og fer um fram og aftur eða ætla má að sami fiskstofn byggi og fari um fram og aftur þá er ræktaður hefur verið.

Fiskrækt: Hvers konar aðgerðir sem ætla má að skapi eða auki fiskmagn veiðivatns, sbr. 2. mgr. 44. gr.

Fiskur: Lax (salmo salar), silungur (salmo trutta og salvelinus alpinus) og regnbogasilungur (oncorhynchus mykis) eða annar vatnafiskur ef ræktaður verður.

Fiskvegur: Hvers konar mannvirki er gerir veiðivötn fiskgeng eða greiðir fiskför um þau.

Föst veiðivél: Veiðitæki sem fest er í vatni og fiskur getur ánetjast í eða króast af, svo sem lagnet, króknet, kista og girðing.

Göngusilungur: Silungur er gengur í sjó í ósalt vatn, svo sem sjóbirtingur (urriði) og sjóreyður (bleikja).

Hafbeit: Slepping gönguseiða til sjógöngu og veiði kynþroska fiska er þeir ganga úr sjó í ferskt vatn.

Hafbeitarstöð: Staður þar sem vatn, sjór, land eða mannvirki er nýtt í þágu hafbeitar.

Jörð: Lögbýli samkvæmt ábúðarlögum.

Kvíaeldi: Fiskeldi í netkvíum (netbúrum) í fersku vatni eða söltu.

Kvísl: Hluti af straumvatni sem fellur sér milli bakka.

Lögn: Staður í vatni þar sem fastri veiðivél verður við komið.

Netlög í sjó: Svæði sjávar og sjávarbotns, 115 m frá stórstraumsfjöruborði.

Ós í á: Sá staður þar sem straumur þverár sameinast straumi höfuðár.

Ós í sjó: Sá staður þar sem straumur ár hverfur í sjó um stórstraumslágflæði.

Ós í stöðuvatn: Sá staður þar sem straumur ár hverfur í stöðuvatn.

Ós úr stöðuvatni: Sá staður þar sem straumlína ár hefst í stöðuvatni.

Ósasvæði: Svæði í straumvatni er nær frá ósi í sjó upp til þess staðar þar sem straumlína hverfur um stórstraumsflæði.

Sjór: Salt vatn utan árósa.

Straumlína (strengur): Lína sem liggur eftir endilöngu straumvatni um þá staði þess þar sem straumur er mestur.

Straumvatn: Ósalt vatn, á eða ósasvæði, sem í er greinilegur straumur þá er enginn vöxtur er í og um stórstraumslágflæði.

Stöðuvatn: Ósalt vatn sem eigi er í greinilegur straumur annar en sá sem stafar af sjávarföllum, vindi eða aðrennsli í leysingum.

Vatn: Ósalt vatn með föstu legi eða farvegi, straumvatn eða stöðuvatn.

Vatnasilungur: Silungur sem elur allan aldur sinn í ósöltu vatni, svo sem vatnaurriði, vatnableikja (reyður), lækjarsilungur og murta.

Veiðihlutur: Hundraðshluti jarðar í veiði vatns samkvæmt arðskrá.

Veiðimagn: Samanlögð þyngd veiddra fiska.

Veiðimál: Hvers konar mál er lúta að lax-, silungs- og álaveiði, fiskrækt eða fiskeldi.

Veiðitala: Tala veiddra fiska.

Veiðivatn: Á eða stöðuvatn sem veiði er í eða mætti í vera ef fiskur væri ræktaður þar.

Veiðivél, sjá föst veiðivél.

2. gr.

IV. kafli laganna, Um friðun lax og göngusilungs, orðast svo:

a. (14. gr.)

1. Eigi má veiða lax í sjó og ekki silung utan netlaga.

2. Nú veiðist lax í sjó í veiðitæki sem ætluð eru til veiði annarra fiska og skal þá þeim er veiðir skylt að sleppa honum í sjó aftur.

3. Nú hefur laxveiði í sjó verið metin sérstaklega til dýrleika í fasteignamati því er öðlaðist gildi árið 1932 eða tillit hefur verið tekið til hennar við ákvörðun fasteignaverðs í því mati og er þá sú veiði leyfileg.

4. Veiði lax og göngusilungs í sjó skal hlíta sömu reglum sem veiði í ósöltu vatni, eftir því sem unnt er. Ráðherra setur reglur um þessa veiði.

5. Nú liggur veiðivatn eða hafbeitarstöð svo nærri sjávarveiði, slíkri sem getur í 3. mgr., að veiðimálastjóri telji að sjávarveiðin rýri veiði í vatninu eða hjá stöðinni, en veiðieigendur í vatninu, einn eða fleiri, eða eigendur hafbeitarstöðvar vilja leysa sjávarveiðina til sín, er ráðherra þá rétt að leyfa það að fengnu samþykki veiðimálanefndar. Um mat á andvirði veiðiréttar og greiðslu þess fer eftir því sem segir í 94. og 96. gr.

6. Frá hverri jörð, er liggur að sjó, skal heimilt að hafa mest tvö silungslagnet samtímis í sjó. Um aðrar landareignir, sem liggja að sjó, gildir sú regla að miða lagnetjafjölda við þann fjölda jarða sem viðkomandi landareign tilheyrði áður. Nú getur landeigandi sýnt fram á að fleiri lagnir hafi verið í notkun skv. 5. mgr. 27. gr. laga þessara og eldri laga og er þá heimilt að fjölga netjum að því marki, svo fremi að það stangist ekki á við önnur ákvæði laga þessara. Rétt er ráðherra að setja reglur um veiði þessa.

7. Rétt er ráðherra að takmarka eða banna veiði göngusilungs í sjó á tilteknum svæðum og um tiltekinn tíma, enda komi ósk um slíka friðun frá einstökum veiðieigendum eða veiðifélagi sem ætla verði að njóti góðs af friðun þessari. Um mat á bótum vegna slíkrar takmörkunar fer skv. 94. og 96. gr., en bætur skulu greiddar af þeim sem takmörkunar óskar.

8. Með sama skilorði og í 7. mgr. segir er ráðherra rétt að banna veiði fiska framan við árósa þar sem hætta er á að lax og silungur geti veiðst í veiðiútbúnað sem ætlaður er til slíkrar veiði.

b. (15. gr.)

1. Veiða má silung í sjó á færi og á stöng, í ádráttarnet og í lagnet, þó eigi á lóð, í króknet, fleygnætur, herpinætur né önnur veiðitæki þau er lax má í veiða.

2. Eigi má leggja net né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns eða þeim stað er fiski er ætlað að ganga í hafbeitarstöð en 1.500 m á tímabilinu 1. mars til 1. október, enda gangi fiskur í það vatn. Hlutaðeigandi veiðifélag fer með umráðarétt á stangaveiði á friðunarsvæðum þessum. Rétt er ráðherra eftir tillögum veiðimálastjóra að setja reglur um veiðitæki og möskvastærð netja við slíka ósa. Þó getur ráðherra, að fengnu áliti veiðimálastjóra, leyft ádrátt fyrir síld og loðnu á friðuðu svæði tiltekinn tíma árs.

c. (16. gr.)

1. Eigi má hafa ádrátt í ósi straumvatns eða ósasvæði.

2. Eigi má veiða fisk í ósum í ár eða ósum í stöðuvötn og eigi 100 m upp frá slíkum ósum eða 250 m niður frá þeim. Eigi má heldur veiða fisk í ósum úr stöðuvötnum þeim er lax eða göngusilungur fer um né 50 m upp eða niður frá slíkum ósum.

3. Ráðherra getur, eftir tillögum veiðimálastjóra, veitt undanþágu að nokkru leyti eða öllu frá banni því er ræðir um í 1. og 2. mgr. þar sem svo hagar til að veiði í ós eða við er eigi talin skaðvænleg.

4. Ráðherra er rétt, með samþykki veiðimálanefndar, hlutaðeigandi veiðifélags og eftir tillögum veiðimálastjóra, að banna alla veiði eða tilteknar veiðiaðferðir upp eða niður frá ósi, enda þyki það nauðsynlegt til viðhalds veiði í vatni. Bann þetta skal standa tiltekinn tíma og má binda það því skilorði að veiðieigendur eða ábúendur greiði bætur þeim aðila sem öðrum fremur missir af veiði vegna slíks banns. Ákveða má bætur með mati skv. 94. gr. ef eigi semur.

d. (17. gr.)

Í straumvatni eða hluta straumvatns, þar sem veiði er stunduð með föstum veiðivélum, skal fiskur eiga frjálsa för eftir miðju vatni og nefnist þar gönguhelgi. Hún tekur yfir þriðjung af breidd straumvatns um miðbik, en helming af breidd óss eða ósasvæðis. Þó skal fiskur eiga frjálsa för eftir aðalstraumlínu þótt skemmra liggi frá bakka en nemi þriðjungi af breidd vatns. Nú greinir menn á um gönguhelgi eða aðalstraumlínu og má þá skjóta þeim ágreiningi til mats skv. 94. gr.

e. (18. gr.)

1. Eigi má veiða lax nema á tímabilinu frá 20. maí til 30. september ár hvert. Nú telst sannað að fiskur hrygni í veiðivatni í september er ráðherra þá rétt eftir tillögum veiðimálastjóra að ákveða að veiðitíma ljúki fyrr í því vatni. Ádráttarveiði er eigi heimil eftir 31. ágúst.

2. Á tímabili því, er getur í 1. mgr., má hvergi stunda laxveiði lengur en þrjá og hálfan mánuð. Rétt er ráðherra að setja nánari reglur um veiðitíma í vatni hverju að fengnum tillögum stjórnar hlutaðeigandi veiðifélags og veiðimálanefndar og með samþykki veiðimálastjóra.

3. Göngusilung má einungis veiða frá 1. apríl til 30. september ár hvert. Þá er sérstaklega stendur á getur ráðherra eftir tillögum veiðimálastjóra leyft að göngusilungur sé veiddur utan þess tíma í lagnet, á stöng, á dorg og færi.

4. Frá 1. apríl og þar til laxveiði hefst má eigi nota önnur veiðitæki til veiði göngusilungs en stöng og færi, lagnet og ádráttarnet.

5. Nú veiðist lax á tímabilinu frá 1. apríl og þar til laxveiðitími hefst og er þeim er veiðir skylt að sleppa honum í vatn aftur.

6. Á friðunartíma þeim, sem getur í þessari grein, skulu allar fastar veiðivélar teknar upp úr veiðivatni, sbr. þó 3. mgr.

f. (19. gr.)

1. Á veiðitíma þeim, er getur í 18. gr., skal lax og göngusilungur vera friðaður gegn allri veiði, annarri en stangaveiði, 84 stundir á viku hverri frá föstudagskvöldi kl. 10 til þriðjudagsmorguns kl. 10. Friðunartíma þennan má stytta í 60 stundir á viku sé að dómi veiðimálastjóra, veiðimálanefndar og hlutaðeigandi veiðifélags engin hætta á að um þverrandi fiskstofn sé að tefla á viðkomandi veiðisvæði. Með sama skilorði má lengja friðunartímann um allt að 24 stundir verði talin hætta á þverrandi fiskstofni í fiskihverfinu eða til jöfnunar fiskgengd í því vatni. Ádrátt má aldrei hafa frá kl. 9 síðdegis til kl. 9 árdegis og aldrei nema tvo daga í viku hverri, þriðjudag og miðvikudag. Stangaveiði og veiði með færi má stunda frá sólarupprás til sólseturs, þó aldrei á tímabilinu frá kl. 3 eftir miðnætti til kl. 7 árdegis og aldrei lengur en 12 klst. á sólarhring hverjum. Rétt er að setja nánari reglur um daglegan stangarveiðitíma með sama hætti og ákveðið er í 2. mgr. 18. gr. Nú fer lax og göngusilungur um stöðuvatn og skal hann friðaður þar svo sem nú var sagt.

2. Ráðherra er rétt að ákveða að friðun sú, sem getur í 1. mgr., skuli gilda aðra daga ofar í straumvatni en neðar, enda telji veiðimálastjóri það nauðsynlegt til jöfnunar fiskgengd í því vatni.

3. Ráðherra er rétt eftir tillögum veiðimálanefndar og veiðimálastjóra að leyfa veiðifélagi að veiða lax til flutnings á hrygningarstaði. Einnig getur hann leyft, eftir tillögum veiðimálastjóra og veiðimálanefndar, veiðifélagi að veiða göngulax og flytja hann upp fyrir ólaxgenga fossa eða mannvirki er hindra fiskför um vötn. Kostnað er af þessu leiðir má greiða úr Fiskræktarsjóði að 1 / 3 hluta.

g. (20. gr.)

1. Ráðherra er rétt, eftir tillögum veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálanefndar, að friða tiltekin svæði í vatni þar sem fiskur safnast saman til hrygningar eða vegna fyrirstöðu á göngu, svo sem undir fossum, enda telji veiðimálastjóri að veiði á þeim stöðum sé hættuleg fiskstofni vatnsins. Friðun þessa má binda tiltekinn tíma. Slík friðun er því skilyrði háð að veiðieigendur eða ábúendur í fiskihverfi greiði bætur þeim aðila sem missir verulega og öðrum fremur af veiði vegna friðunar. Ákveða má bætur með mati skv. 94. gr. ef eigi semur.

2. Ráðherra er rétt eftir tillögum veiðimálastjóra að friða heilt vatn gegn allri veiði eða einstökum veiðiaðferðum, enda sé sú friðun nauðsynleg til verndar fiskstofni þess vatns, en leita skal hann samþykkis hlutaðeigandi veiðifélags og veiðimálanefndar.

h. (21. gr.)

1. Eigi má veiða lax minni en 40 sm að lengd og eigi göngusilung minni en 20 sm að lengd.

2. Nú veiðist lax eða göngusilungur minni en segir í 1. mgr. og skal þá þeim er veiðir skylt að sleppa honum aftur í vatn.

i. ( 22. gr.)

1. Þrátt fyrir ákvæði 16.–21. gr., svo og ákvæði 38. gr., er leyfilegt að veiða lax og silung til vísindalegra rannsókna og eru slíkar veiðar undanþegnar friðunarákvæðum laga þessara.

2. Til veiði þeirrar, er getur í 1. mgr., þarf veiðiskírteini. Ráðherra gefur út veiðiskírteini að fengnum meðmælum veiðimálastjóra. Veiðiskírteinið skal gefið út handa einstaklingi og gildir það um tiltekinn tíma.

3. Nú vill veiðifélag eða meiri hluti veiðieigenda við veiðivatn láta veiða lax og silung til hrognatöku í því vatni, skal þá sækja um það til veiðimálastjóra. Veiðimálastjóri gefur út slíkt leyfi með samþykki ráðherra og gildir það um tilekinn tíma. Í leyfið skal veiðimálastjóri setja skilyrði sem hann telur nauðsynleg til verndar viðkomandi fiskstofni.

4. Ráðherra er rétt að setja reglur um veiðar fyrir klak, flutning og sleppingar aliseiða og fisks í veiðivatn.

j. (23. gr.)

Frá 5. október til 20. maí ár hvert er bannað hafa viðskipti með villtan lax nema hann hafi sannanlega verið veiddur á hinum lögleyfða árlega veiðitíma.

3. gr.

V. kafli laganna, Um friðun vatnasilungs, orðast svo:

a. (24. gr.)

1. Vatnasilung er heimilt að friða fyrir allri veiði ef ástæða þykir til. Veiðimálastjóri skal ákveða lengd friðunartíma í vatni hverju í samráði við hlutaðeigandi veiðifélag.

2. Ráðherra er rétt að fengnum tillögum veiðimálastjóra að ákveða allt að tveggja sólarhringa friðun á viku hverri í stöðuvatni.

3. Ef beitt er ákvæðum 1. mgr. um friðun í vatni er ráðherra rétt eftir tillögum veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálanefndar að leyfa lagnetjaveiði til heimilisnota á friðunartíma. Leyfi þetta skal binda nauðsynlegum skilyrðum til að tryggja að hrygnandi fiskur verði eigi veiddur á þennan hátt, svo sem skilyrði um fjarlægð lagna frá hrygningarstöðvum.

4. Ráðherra getur eftir tillögum veiðimálastjóra sett reglur um friðun vatnasilungs þar sem hann hrygnir að sumarlagi.

b. (25. gr.)

1. Ráðherra er rétt með samþykki veiðimálanefndar og eftir tillögum veiðimálastjóra að banna að nokkru eða öllu silungsveiði á tilteknum svæðum í vatni þar sem hitasilungur eða ungviði safnast fyrir.

2. Nú telst rétt að uppræta fisk úr veiðivatni til þess að rækta annan stofn kynbetri eða aðrar fisktegundir en þær er fyrir voru í vatni og skal ráðherra heimilt, að fengnum meðmælum veiðimálastjóra og með samþykki eiturefnanefndar, að leyfa notkun sérstakra efna við eyðingu fiskstofns vatns með þeim skilyrðum sem þurfa þykir.

c. (26. gr.)

Ákvæði 22. gr. taka einnig yfir veiði vatnasilungs.

4. gr.

IX. kafli laganna orðast svo:

Um fiskeldi, hafbeit og fiskrækt.

a. (62. gr.)

1. Til fiskeldis þarf leyfi landbúnaðarráðherra sem veitir staðsetningarleyfi að fenginni umsögn veiðimálastjóra, veiðimálanefndar og fisksjúkdómanefndar og að höfðu samráði við umhverfisráðuneyti vegna stofnana þess er málið varðar. Við veitingu leyfa og setningu reglna um nýtingu á sjó utan netlaga til fiskeldis skal landbúnaðarráðherra hafa samráð við sjávarútvegsráðherra.

2. Nú æskir maður þess að taka upp fiskeldi, þar á meðal kvíaeldi eða hafbeit á laxfiskum, og skal hann þá sækja um það til ráðuneytisins. Umsókn skulu fylgja skilríki um lands- og vatnsafnot og sjávar, einnig uppdrættir af ráðgerðum mannvirkjum, svo og kostnaðaráætlun. Þá liggi fyrir starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun, sbr. lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Er slíkum skilríkjum hefur verið skilað og samráð og umsögn hlutaðeigandi liggur fyrir og teljast fullnægjandi skal ráðherra gefa út staðsetningarleyfi á eldisstöðinni eða hafbeitarstöðinni. Ráðherra er rétt að setja skilyrði í reglugerð.

3. Hafi stöð hlotið staðsetningarleyfi, sbr. 1. mgr., þarf að sækja um rekstrarleyfi áður en starfsemi hefst í stöðinni. Veiðimálastjóri skal veita rekstrarleyfið að undangenginni athugun á búnaði stöðvar og öðlast stöðin þar með réttindi skv. 67. gr.

b. (63. gr.)

1. Á sama hátt og segir í 3. mgr. 62. gr. getur veiðimálastjóri heimilað eigendum veiðivatns að taka upp hafbeit á laxi til stangaveiði, enda hafi veiðifélag, ef til er, ella meiri hluti veiðieigenda sótt um slíkt leyfi.

2. Ráðherra getur skv. 4. mgr. heimilað notkun hafbeitarstofns úr sama landshluta til hafbeitar á laxi í veiðivatni, enda liggi fyrir samþykki veiðifélags eða meiri hluta veiðieigenda við veiðivatnið til slíkrar framkvæmdar.

c. (64. gr. )

Skylt er að láta af hendi við veiðifélag land eða landsafnot, vatn eða afnot vatns, er þarf til byggingar og starfsemi klakstöðvar eða klak- og eldisstöðvar, svo og þola þær eignarkvaðir, óhagræði og takmörkun á afnotarétti er bygging slíkra stöðva eða starfsemi kann að hafa í för með sér, enda komi fullar bætur fyrir eftir mati nema samkomulag verði.

d. (65. gr.)

1. Nú er vatn tekið úr veiðivatni til afnota í eldisstöð og skal þá búa svo um vatnsleiðslur að eldistjörn og frá að fiskur gangi eigi úr veiðivatni í leiðslur. Umbúnaður slíkra vatnsleiðslna skal háður samþykki veiðimálastjóra.

2. Nú er straumvatn stíflað vegna eldisstöðvar og fer þá um gerð stíflu skv. 41. gr.

e. (66. gr.)

Nú truflar vatnstaka til eldisstöðvar göngu fiska í veiðivatni og skal þá haga vatnstöku svo að hún valdi sem minnstri truflun. Tilhögun vatnsveitu skal háð samþykki veiðimálastjóra.

f. (67. gr.)

Friðunarákvæði þessara laga, svo sem um gönguhelgi, veiðitíma, stærð fisks, veiðitæki og veiðiaðferðir, taka ekki til veiða á eigin fiski í eldisstöðvum, hafbeitarstöðvum né í eldiskvíum.

g. (68. gr.)

Þrátt fyrir ákvæði 67. gr. skal ráðherra eftir tillögum veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálanefndar setja reglur um töku á laxi er kemur úr sjó í hafbeitarstöð og um merkingar og sýnatöku úr fiskinum.

h. (69. gr.)

Forráðamenn eldisstöðva, hafbeitarstöðva og kvíaeldis skulu gefa veiðimálastjóra árlega skýrslu um starfsemi stöðvanna, svo sem framleiðslumagn, eldisrými, fóðurnotkun, birgðir af fiski, uppruna hans og önnur atriði sem nauðsynleg þykja.

i. (70. gr.)

Nú veldur eldisstöð rýrnun á veiði í vatni og skal þá bæta tjónið eftir mati ef eigi semur.

j. (71. gr.)

Ráðherra er rétt, að fengnum meðmælum veiðimálastjóra, að ákveða friðunarsvæði í sjó framan við frárennsli fiskeldisstöðva á sama hátt og ákveðið er í 7. og 8. mgr. 14. gr., enda hafi gönguseiðum verið sleppt frá stöðinni í því skyni að fiskur gangi aftur upp í hana úr sjó.

k. (72. gr.)

Ráðherra er rétt samkvæmt meðmælum veiðimálanefndar og veiðimálastjóra að heimila eldisstöð laxveiði í sjó innan 200 m frá frárennsli hennar, enda hafi gönguseiðum verið sleppt í frárennslið í því skyni að þau gangi í sjó og komi aftur upp í eldisstöðina að sjávarvist lokinni.

l. (73. gr.)

Missi fiskeldisstöð með rekstrarleyfi út fisk er henni heimil, þrátt fyrir friðun á villtum fiski á svæðinu, veiði innan 200 m frá stöðinni, enda sé það utan netlaga og veiðimálastjóra hafi verið tilkynnt um það. Heimild þessi takmarkast við þrjá sólarhringa frá því að fiskur slapp út ef þetta gerist á göngutíma laxfiska og skulu framkvæmdar undir eftirliti fulltrúa veiðimálastjóra.

m. (74. gr.)

Fiskeldisstöðvar, hafbeitarstöðvar og kvíaeldisstöðvar hafa með sér samtök, Landssamband fiskeldis- og hafbeitarstöðva sem gætir sameiginlegra hagsmuna fiskeldismanna.

5. gr.

XIII. kafli laganna orðast svo:

Um stjórn veiðimála, Veiðimálastofnun og eftirlit.

a. (86. gr.)

1. Landbúnaðarráðherra hefur yfirstjórn allra veiðimála.

2. Til aðstoðar ráðherra um stjórn veiðimála eru veiðimálanefnd og veiðimálastjóri.

b. (87. gr.)

1. Ráðherra skipar veiðimálastjóra. Veiðimálastjóri skal hafa lokið háskólaprófi í raunvísindum og vera sérmenntaður í vatnalíffræði eða fiskifræði vatnafiska.

Hann er ráðherra til aðstoðar um allt sem að stjórn veiðimála lýtur.

Hann annast þau verkefni sem honum eru sérstaklega falin í lögum þessum.

Hann gerir tillögur um setningu reglugerða og önnur ákvæði sem sett eru samkvæmt lögum um friðun, fiskrækt, fiskeldi eða veiði.

Hann annast merkingu vatnafiska, en getur gefið öðrum leyfi til merkinga með skilyrðum sem hann setur.

Hann annast söfnun skýrslna um veiði, fiskrækt og fiskeldi.

Hann gerir tillögur um skipun veiðieftirlitsmanna.

2. Veiðimálastjóri er forstjóri Veiðimálastofnunar sem er rannsókna- og þjónustustofnun í veiðimálum og hefur hann á hendi daglega stjórn stofnunarinnar og umsjón með rekstri hennar. Forstjóri ræður starfsfólk. Heimilt er að ráða aðstoðarforstjóra til að sinna rekstrarþáttum stofnunarinnar. Ráðherra er rétt að setja reglugerð um verkefni og stjórn stofnunarinnar.

Hlutverk Veiðimálastofnunar er:

Að annast verkefni sem miða að því að auka fiskgengd í ám og vötnum og bæta nýtingu þeirra.

Að annast rannsóknir á ám og vötnum og á vatnafiskum, í fiskrækt, fiskeldi og hafbeit.

Að annast þróunarstarf og leiðbeiningar í veiðimálum.

Að annast rannsókn á einstökum veiðivötnum fyrir eigendur þeirra og veiðifélög, enda greiði þessir aðilar kostnað af verkinu, sbr. 3. mgr. þessarar greinar.

3. Veiðimálastofnun er heimilt að taka að sér rannsóknir og önnur verkefni á starfssviði sínu fyrir einstaklinga, félög og stofnanir gegn endurgjaldi.

c. (88. gr.)

1. Veiðimálastofnun er heimilt að starfrækja deildir á landsbyggðinni samkvæmt ákvörðun ráðherra að fengnum tillögum stjórnar Veiðimálastofnunar og veiðimálastjóra.

2. Laxeldisstöð ríkisins er fjárhagslega sjálfstæð deild á vegum Veiðimálastofnunar sem er rannsóknavettvangur fyrir klak og eldi laxfiska, kynbætur og hafbeit. Ráðherra er heimilt að setja reglur um verkefni og skipa fag- og stjórnarnefnd fyrir stöðina, en veiðimálastjóri skal vera formaður hennar.

d. (89. gr.)

1. Stjórn Veiðimálstofnunar skal skipuð fimm mönnum sem ráðherra skipar til fjögurra ára í senn, einn án tilnefningar, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands stangaveiðifélaga, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands veiðifélaga og einn samkvæmt tilnefningu deildarstjóra stofnunarinnar. Ráðherra skipar formann. Varamenn skal skipa með sama hætti.

2. Stjórn Veiðimálastofnunar hefur á hendi yfirstjórn stofnunarinnar og deilda hennar og markar meginatriði um stefnu og starf hennar. Stjórnin gerir tillögur til ráðherra um starfs- og fjárhagsáætlun og staðfestir reikninga stofnunarinnar að loknu ársuppgjöri.

e. (90. gr.)

1. Í veiðimálanefnd eiga sæti fimm menn. Ráðherra skipar nefndina til fjögurra ára í senn, einn án tilnefningar, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands stangaveiðifélaga og tvo samkvæmt tilnefningu Landssambands veiðifélaga. Ráðherra skipar formann nefndarinnar. Nú tilnefnir einhver framangreindra aðila eigi mann í veiðimálanefnd og skipar þá ráðherra í nefndina í hans stað. Varamenn skal skipa með sama hætti og aðalmenn.

2. Veiðimálanefnd er ráðherra til aðstoðar um veiðimál og fer með þau mál sem henni eru falin í lögum þessum.

f. (91. gr.)

Veiðifélög, samkvæmt ákvæðum VIII. kafla laga þessara, hafa með sér landssamtök, Landssamband veiðifélaga, sem gætir sameiginlegra hagsmuna þeirra.

g. (92. gr.)

1. Ráðherra skipar eftirlitsmenn með veiði þar sem þurfa þykir, enda æski þess veiðifélag, eigendur eða notendur veiði og greiði kostnað af eftirlitinu. Um tölu þeirra og skipun skal leita tillagna veiðimálastjóra. Á sama hátt skipar ráðherra eftirlitsmann með klaköflun þar sem þurfa þykir og greiðir viðkomandi klakleyfishafi kostnað sem af þessu leiðir.

2. Rétt er ráðherra að skipa eftirlitsmenn með veiði laxfiska í sjó. Um tölu þeirra og skipun skal leita tillagna veiðimálastjóra og greiðist kostnaður við störf þeirra úr ríkissjóði.

3. Eftirlitsmenn skulu hafa nákvæmar gætur á því að veiði í umdæmi þeirra sé stunduð með löglegum hætti. Þeir safna skýrslum, m.a. skulu þeir gera skrár um veiðivélar, lagnir og drætti í umdæmum sínum og sjá um merkingu veiðarfæra. Nánari fyrirmæli um starfsemi eftirlitsmanna setur veiðimálastjóri í erindisbréfi.

4. Veiðimálastjóri gefur út skírteini handa eftirlitsmönnum.

5. Eftirlitsmenn skulu eiga frjálsa för um veiðivatn og meðfram því og um netlög í sjó, eftir því sem þörf krefur. Þeir hafa vald til að taka upp ólögleg veiðitæki eða veiðitæki sem notuð eru á óleyfilegum tíma eða óleyfilegum stað.

6. Nú leikur grunur á að fiskur sé ólöglega veiddur og getur eftirlitsmaður krafist þess að sá er hefur hann undir höndum geri eftirlitsmanni grein fyrir hvar hann hafi fengið fiskinn, ella telst fiskurinn ólöglegt veiðifang.

7. Nú leikur grunur á að ólöglegt veiðifang sé geymt í verslun, reykhúsi, frystihúsi eða í öðru geymsluhúsi og er eftirlitsmanni heimilt án undangengins úrskurðar dómara að gera leit að slíku veiðifangi og taka það í sína vörslu, ef þurfa þykir, en gera skal hann dómara þeim, er í hlut á, þegar viðvart, en hann skal þegar taka málið til meðferðar.

6. gr.

Töluröð greina í XIV.–XVII. kafla breytist í samræmi við framantaldar breytingar, svo og tilvitnanir í þær greinar.

7. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Gildandi lög um lax- og silungsveiði eru frá 1970. Ýmislegt hefur verið að gerast á sviði veiðimála sem kallar á breytt lagaákvæði og ný ákvæði, eins og um fiskeldi. Það er því löngu ljóst að endurskoða þyrfti lög um lax- og silungsveiði, enda var lagt fram á Alþingi lagafrumvarp í þessu skyni 1983. Síðar hefur verið unnið að þessu máli og nokkur frumvarpsdrög á vegum ráðuneytisins hafa verið samin þó að ekki hafi þau verið lögð fram frá 1983, að því undanskildu að samþykkt var vorið 1992 breyting á kaflanum um Fiskræktarsjóð.

Við gerð þessa frumvarps hefur verið höfð hliðsjón af fyrrgreindum frumvarpsdrögum og sum ákvæði tekin beint upp í frumvarp þetta, en önnur voru endurskoðuð og enn fremur sett inn ný ákvæði.

Breytingar þær, sem hér er lagt til að gerðar verði og eru brýnar, snerta aðeins fimm kafla laganna, þ.e. I., IV., V., IX. og XIII. kafla og því er ekki um heildarendurskoðun laganna að ræða.

Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

Við orðskýringar 1. gr. gildandi laga er bætt skýringum á orðunum fiskeldisstöð, hafbeit, hafbeitarstöð, kvíaeldi og netlög í sjó. Þá er breytt skýringu á orðinu fiskeldi.

Um 2. gr. a (14. gr.)

Í 1. mgr. er bætt inn að ekki megi veiða silung í sjó utan netlaga sem telja verður að liggi beinast við þar sem hér er um ferskvatnsfisk að ræða og veiðiréttur fylgir landi og nær það til netlaga.

Í 5. mgr. er bætt inn heimild til handa hafbeitarstöð að leysa til sín sjávarveiði sem liggur nærri henni, hliðstætt og segir um veiðivatn. Það verður að teljast eðlilegt að sama gildi fyrir þróaða hafbeitarstöð sem sleppir miklum fjölda gönguseiða í sjó og eigendur laxveiðiár, að hún eigi þess kost að geta leyst til sín laxveiðilagnir sem tækju verulegan toll af afurðum stöðvar og ef af yrði þá væntanlega í samvinnu við áreigendur sem svipað er ástatt um.

6. mgr. er nýmæli sem varðar takmörkun á fjölda silungslagnetja í sjó.

Lagt er til að lögfesta ákvæði um hámarksfjölda silungsnetja í sjó frá hverju lögbýli sem slíka aðstöðu hefur. Á sínum tíma, 1957, var í lögum kveðið svo á að ekki mætti fjölga lögnum frá því sem verið hafði á árunum 1952–57 og 1970 var þetta ákvæði áréttað með gildandi löggjöf. Víst er að langflest lögbýli, sem land eiga að sjó, hafa ekki verið með meiri búnað en tvö lagnet á sínum tíma. Hins vegar hefur það gerst að sveitarstjórnir í þéttbýli, sem reist hefur verið á landi lögbýla, hafa gefið árlega út á seinni árum tugi netjaleyfa til einstaklinga á viðkomandi þéttbýlisstöðum. Slíkt framferði gengur þvert á ákvæði laga sem setja öllum veiðiskap á laxi og göngusilungi fastar skorður. Nauðsyn ber til að girt sé fyrir misnotkun af fyrrgreindu tagi með skýrum lagafyrirmælum.

7. mgr. er efnislega samhljóða 6. mgr. í gildandi lögum og varðar takmörkun eða bann við veiði göngusilungs í sjó á tilteknum stæðum. Fellt er út að sýslunefnd eða bæjarstjórn þurfi að mæla með slíkri framkvæmd, en látið standa að veiðieigendur eða veiðifélag þurfi að biðja um slíka friðun eða bann. Jafnframt er sett inn að bótamat fari fram skv. 94. og 96. gr. og að þeir sem takmörkunar óska greiði bæturnar.

Um 2. gr. b (15. gr.)

1. mgr. er samhljóða 1. mgr. 15. gr. gildandi laga að öðru leyti en því að bætt er inn „á lóð“. Sjálfsagt þykir að bæta inn á bannlista lóðum til veiða á silungi í sjó. Í 2. mgr. er bætt inn í greinina að umrætt bann gildi einnig fyrir hafbeitarstöð eins og straumvatn, enda gangi fiskur í það vatn. Þá er felld út greining á vatnsmagni og 2.000 m friðunarsvæðið. Eftirleiðis er friðunarsvæðið einungis bundið við 1500 m til einföldunar. Þá er einnig gert ráð fyrir því að viðkomandi veiðifélag eða hafbeitarstöð fari með stangarveiðirétt á umgetnu friðunarsvæði. Það er eðlilegt og með því verið að fyrirbyggja árekstra milli þeirra sem land eiga að straumvatni og hinna sem land eiga að sjó.

Um 2. gr. c og d (16. og 17. gr.)

Greinarnar eru samhljóða 16. og 17. gr. gildandi laga nr. 76/1970.

Um 2. gr. e (18. gr.)

Lagðar eru til breytingar á gildandi ákvæði sem felur í sér rýmri árlegan veiðitíma, sólarhringsveiðitíma og að dorgveiði til göngusilungsveiði verði bætt inn í um veiðiaðferðir.

Lok árlegs veiðitíma eru færð aftur um 10 daga frá því sem er í gildandi lögum, þ.e. frá 20. september til 30. september og heimilaður veiðitími innan heildartímans lengdur um hálfan mánuð. Með fenginni áratuga reynslu af velþróuðu starfi veiðifélaga víðs vegar um land hefur komið í ljós að nauðsynlegur er meiri sveigjanleiki með veiðitímann en nú er, einkum þegar fiskgengd er mikil.

Um 2. gr. f (19. gr.)

Valkostur um veiðitíma á sólarhring hverjum verði gerður meiri en nú er. Bent hefur verið á að íslenskar aðstæður með bjarta sumarnótt leyfa stangaveiði á þeim tíma. Talið er rétt að rýmka um í þessu efni, en þó gert ráð fyrir að ekki sé daglega staðið að stangaveiði lengur en í 12 klst. á sólarhring hverjum, eins og nú er, og að ekki megi stunda veiði á tímabilinu frá kl. 3 eftir miðnætti til kl. 7 árdegis. Víst er að hefðir í þessu efni munu áfram ráða miklu um framkvæmdina.

Um 2. gr. g og h (20. og 21. gr.)

Greinarnar eru samhljóða 20. og 21. gr. gildandi laga.

Um 2. gr. i (22. gr.)

3. mgr. er nýmæli sem miðar að því að skilja í sundur annars vegar veiðiskírteini til vísindalegra rannsókna á laxi og silungi og hins vegar klakleyfi. Stefnt er að því að gera frágang á klakleyfi einfaldari. Gert er ráð fyrir að ráðherra gefi veiðimálastjóra heimild til útgáfu klakleyfa. Þá verði settar reglur um klakveiði eins og um sleppingar fisks í veiðivatn.

Um 2. gr. j (23. gr.)

Í greininni felst mikil einföldun frá núgildandi ákvæði 23. gr. um bann við viðskiptum með lax og göngusilung á tímabilinu 25. september til 20. maí ár hvert. Auk þess sem framangreint tímabil er stytt um tíu daga nær greinin aðeins til villts lax.

Um 3. gr.

24. gr. felur í sér heimild til að friða vatnasilung fyrir allri veiði sem er breyting frá núgildandi 24. gr. laganna.

Í stað þess að kveða á um friðunartíma er sett inn heimild til að friða vatnasilung fyrir allri veiði ef ástæða þykir til. Þarna er tekið mið af þeirri reynslu sem fengist hefur í þessum efnum seinustu áratugi. Aðrar greinar kaflans breytast í samræmi við breytingu 24. gr. Í 25. gr. er bætt inn að hafa þurfi samráð við eiturefnanefnd ef beita eigi eitri við eyðingu á fiski sem þykir eðlilegt.

Um 4. gr.

Eðlilegt þykir að breyta kaflaheiti IX. kafla þar sem gjörbylting er gerð á efnisákvæðum hans. Í kaflann eru sett inn í staðinn almenn og nauðsynleg ákvæði um fiskeldi, hafbeit og fiskrækt.

Um 4. gr. a (62. gr.)

Efnislega er ákvæðið byggt á 66. gr. gildandi laga, en því er breytt verulega. Heimildarákvæðið um fiskeldisstöðvar ríkisins flyst í raun í 2. mgr. 88. gr. í XIII. kafla þar sem fjallað er um Veiðimálastofnun.

Í 1. mgr. er gert ráð fyrir að landbúnaðarráðherra fari alfarið með fiskeldismál. Eðlilegt þykir að samráð verði haft við sjávarútvegsráðherra þegar um er að ræða fiskeldi í sjó utan netlaga jarða og umhverfisráðuneyti vegna stofnana þess, þ.e. Náttúruverndarráð og Hollustuvernd, auk þess sem leitað verði umsagnar veiðimálastjóra, veiðimálanefndar og fisksjúkdómanefndar.

Í 2. mgr. er gert ráð fyrir að heimild þurfi til þess að koma á fót fiskeldi með staðsetningarleyfi sem ráðuneytið veitir eftir að ákveðnum skilyrðum hefur verið fullnægt.

3. mgr. fjallar um rekstrarleyfi sem til þurfi að koma í framhaldi af staðsetningarleyfi og veiðimálastjóra falið að veita það leyfi.

Um 4. gr. b (63. gr.)

Greinin er nýmæli. Í 1. mgr. er gert ráð fyrir heimild til að taka upp hafbeit á laxi í veiðivatni. Í 2. mgr. er fjallað um að ráðherra geti veitt leyfi til að nota hafbeitarstofn úr sama landshluta til hafbeitar á laxi í veiðivatni ef eigendur óska þess. Þetta er nýjung.

Um 4. gr. c (64. gr.)

Greinin er samhljóða 67. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. d (65. gr.)

Greinin er samhljóða 68. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. e (66. gr.)

Greinin er samhljóða 69. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. f (67. gr.)

Greinin er efnislega hliðstæð 70. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. g (68. gr.)

Greinin hefur að geyma ný ákvæði varðandi töku á laxi hjá hafbeitarstöð. Töluverð umræða hefur orðið hjá veiðiréttareigendum og stangaveiðimönnum um töku á laxi í hafbeitarstöðvum svo og merkingar og sýnatöku úr fiskinum. Ljóst er að setja þarf reglur um þetta efni er tryggi að framkvæmdin sé sem mest í takt við önnur ákvæði laganna um veiðar á laxi, eftir því sem unnt er.

Um 4. gr. h (69. gr.)

Greinin er samhljóða 71. gr. gildandi laga, en gerð fyllri.

Um 4. gr. i (70. gr.)

Greinin er samhljóða 72. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. j (71. gr.)

Greinin er samhljóða 73. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. k (72. gr.)

Greinin er samhljóða 74. gr. gildandi laga.

Um 4. gr. l (73. gr.)

Greinin hefur að geyma ný ákvæði þar sem gert er ráð fyrir að fiskeldisstöð með starfsleyfi sem missir út fisk, t.d. kvíaeldi, fái heimild til að reyna að ná fiskinum aftur. Jafnframt er sett takmörkun á veiðiskap, bæði hvað varðar stærð veiðisvæðis og hámarkstímalengd frá því að fiskur slapp út sem þykir hæfileg.

Um 4. gr. m (74. gr.)

Greinin hefur að geyma ný ákvæði sem lögfesta að fiskeldis- og hafbeitarstöðvar hafi með sér landssamband sem þykir sjálfsagt.

Um 5. gr.

Yfirskrift kaflans er óbreytt frá gildandi lögum. Meginbreytingar þessa kafla eru þær að lagt er til að lögfest verði Veiðimálastofnun í stað þess að í lögum hefur eingöngu verið um embætti veiðimálastjóra að ræða og Veiðimálastofnun fái sérstaka stjórn. Þá er ákvæðum um veiðieftirlitsmenn breytt verulega.

Um 5. gr. a (86. gr.)

Í greininni er fjallað um skipun veiðimálastjóra og verkefni hans sem er efnislega að finna í sömu grein gildandi laga og um Veiðimálastofnun og verkefni hennar og stjórn sem eru nýmæli. Í 1. mgr. er fjallað um skipun veiðimálastjóra og hlutverk. Það er m.a. að vera ráðherra til aðstoðar um allt sem að stjórn veiðimála lýtur, gera tillögur um setningu reglugerða, annast merkingu vatnafiska, annast söfnun skýrslna um veiði, fiskrækt og fiskeldi og hann gerir tillögur um skipun veiðieftirlitsmanna. Þetta eru allt verkefni sem eru lögbundin og fást ekki greidd af einkaaðilum. Í 2. mgr. eru nýmæli um Veiðimálastofnun og um hlutverk hennar, en þar er að finna atriði sem eru í 2. mgr. 87. gr. gildandi laga um verkefni veiðimálastjóra að hluta til, auk viðbótar um hlutverk hennar sem þróunar- og rannsóknastofnunar. Stjórnunarþátturinn verður eftir sem áður hjá veiðimálastjóra eins og áður greinir. Þarna er einnig kveðið á um að veiðimálastjóri sé forstjóri stofnunarinnar og hann ráði starfsfólk. Þá er bætt við ákvæði um að stofnunin geti tekið að sér verkefni fyrir veiðifélög gegn greiðslu og fleira sem er nánar vikið að í 3. mgr. greinarinnar.

Um 5. gr. c (88. gr.)

Í greininni er nýmæli um heimild Veiðimálastofnunar til að starfrækja deildir úti á landi. Er það í samræmi við þá þróun sem orðið hefur.

Í 2. mgr. er fjallað um Laxeldisstöð ríkisins í Kollafirði sem fjárhagslega sjálfstæða deild á vegum Veiðimálastofnunar, en hliðstæð ákvæði eru í 62. gr. gildandi laga sem fyrr greinir. Gert er ráð fyrir að ráðherra geti sett stöðinni fag- og stjórnarnefnd.

Um 5. gr. d (89. gr.)

Í greininni eru ný ákvæði um stjórn Veiðimálastofnunar sem skal vera skipuð fimm mönnum, einum frá hverju eftirtalinna landssamtaka: fiskeldis- og hafbeitarstöðva, stangaveiðifélaga og veiðifélaga og einum sem skal tilnefndur af deildarstjórum stofnunarinnar. Ráðherra skipar formann. Í 2. mgr. er kveðið á um verkefni stjórnar.

Um 5. gr. e (90. gr.)

Greinin er efnislega samhljóða 88. gr. gildandi laga um veiðimálanefnd, en henni breytt þannig að í nefndinni eigi framvegis sæti fulltrúar frá landssamtökum fiskeldis-og hafbeitarstöðva, stangaveiðifélaga og veiðifélaga, þ.e. einn frá hverju nema tveir frá veiðiréttareigendum, en ráðherra skipi einn mann í nefndina án tilnefningar, sbr. ákvæði 1. mgr.

Um 5. gr. f (91. gr.)

Eðlilegt þykir að lögfesta að veiðifélög hafi með sér landssamtök eins og greinir í 73. gr. um slík samtök fiskeldisstöðva.

Um 5. gr. g (92. gr.)

Greinin er að meginefni 89. og 90. gr. gildandi laga. Veigamikil breyting er gerð er felst í því að fellt er út ákvæði um að ríkissjóður greiði helming af launum á móti veiðieigendum. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði kostnað af veiðieftirliti í sjó. Með þessari breytingu er gjaldakvöð létt af ríkissjóði, en í staðinn er ríkissjóði ætlað að annast alfarið veiðieftirlit í sjó. Það verður að teljast eðlilegt þar sem sjávareftirlit er utan lögsögu einstakra vatnasvæða. Þá er ljóst að veiðieftirliti verður að sinna með sérstökum hætti, bæði vegna þess að það er sérhæft í eðli sínu og samræmist oftast ekki hinni almennu löggæslu, m.a. vegna annríkis hennar á þeim tíma ársins sem veiðieftirlitið fer fram.

Um 6. og 7. gr.

Greinarnar þarfnast ekki skýringa.